Sąd Rejonowy w Gliwicach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 780/22
Data wyroku: 2023-05-24 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sędzia Joanna Zachorowska

Sygn. akt I Ns 780/22

POSTANOWIENIE
Dnia 24 maja 2023 r.
Sąd Rejonowy w Gliwicach Wydział I Cywilny w składzie:
Przewodniczący: Sędzia Joanna Zachorowska
Protokolant: Sylwia Pordzik
Po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2023 r. wG.
sprawy z wnioskuD. P.
z udziałemA. H.,M. A.,T. H.
o zmianę postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku
postanawia

1
wniosek oddalić;

2
przyznaćP. R.wynagrodzenie za pełnienie funkcji kuratora dla nieznanych z miejsca pobytuA. H.iT. H.w kwocie 120 zł (sto dwadzieścia złotych), które nakazać wypłacić z zaliczki uiszczonej przez wnioskodawczynię w dniu 21.12.2022r. nr dokumentu(...).

Sędzia Joanna Zachorowska
Sygn. akt I Ns 780/22

UZASADNIENIE
Wnioskiem złożonym do Sądu Rejonowego w Gliwicach 21 marca 2017 r.J. A. (1)wniósł o uzupełninie postanowienia Sądu Rejonowego w Gliwicach z 29 grudnia 2003 r., sygn. II Ns 1098/02, poprzez stwierdzenie, że w części nieobjętej testamentem własnoręcznym z 8 sierpnia 2001 r. spadek po zmarłejW. H.nabyli na podstawie dziedziczenia ustawowego jej siostrzeńcyR. A.iJ. A. (1)w ½ części. Uzasadniając swoje stanowisko wnioskodawca podał, że spadkodawczyni zmarła 18 marca 2002 r. wG., a w chwili śmierci była niezamężna i nie miała dzieci. Pozostawiła testament, na mocy którego do swojego majątku, ściśle i precyzyjnie wymienionego, znajdującego się w powiecieG., powołałaR. A.. Jednakże wymienione w testamencie składniki majątku nie wyczerpują całości spadku poW. H.. Poza majątkiem opisanym w testamencie z 8 sierpnia 2001 r. spadkodawczyni przysługiwało także prawo do majątkuM..
Postanowieniem z 26 września 2017 r. Sąd wezwał do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowaniaK. H.,S. A.,A. H.iT. H..
Postanowieniem z 31 grudnia 2018 r. Sąd zawiesił postępowanie na podstawieart. 174 § 1 pkt 1 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.z uwagi na śmierć wnioskodawcy. Postępowanie zostało podjęte 5 sierpnia 2022 r. z udziałem spadkobierczyni wnioskodawcy -D. P..
Zarządzeniem z 24 stycznia 2023 r. Sąd ustanowił dla nieznanych z miejsca pobytu uczestnikówA. H.iT. H.kuratora dla reprezentowania ich interesów w niniejszym postępowaniu.
W odpowiedzi na wniosek kurator ustanowiony dla nieznanych z miejsca pobytu uczestników wniósł o ustalenie kręgu spadkobierców z urzędu oraz o przyznanie kuratorowi wynagrodzenia według norm przepisanych.
W piśmie z 23 marca 2023 r.D. P.potwierdziła, że spadkodawczyni rozporządziła wyłącznie swoim majątkiem obejmującym 1 549 m2położonym w miejscowościG.oraz ruchomościami szczegółowo opisanymi w testamencie. Tymczasem w skład spadku wchodziły także roszczenia dotyczące majątkuM.położonego w województwie wileńskim, a należącego przed II wojną światową do ojca spadkodawczyniJ. H. (1). Majątek ten obejmował ponad 60 ha ziemi wraz z domem mieszkalnym, zagospodarowanymi gospodarskimi i inwentarzem żywym.
Na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2023 r. pełnomocnikM. A.wniósł o oddalenie wniosku. Oświadczył, że okoliczność dziedziczenia przezW. H.części majątkuM.była wnioskodawcyJ. A. (1)znana w chwili przeprowadzania postępowania o stwierdzenie nabycia spadku poW. H..J. A. (1)posiadał tą informacje co najmniej od 2014 r. Podkreślił także, żeW. H.przez okres ostatnich 10 lat jej życia opiekował sięR. A., którego powołała w testamencie. W konsekwencji wolą spadkodawczyni było powołanieR. A.do całego spadku.M.spadkodawczyni w ogóle nie traktowała jako swojego majątku, nie podejmowała jakiejkolwiek aktywności w celu dochodzenia roszczenia z tego tytułu.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny
W. H.urodziła się (...)w miejscowościB., zmarła 18 marca 2002 r. wG., tam przed śmiercią na stałe zamieszkując. Była panną, nie posiadała dzieci. Spadkodawczyni miała 5 rodzeństwa:H. S.,J. H. (2),F. H.,M. H.,J. A. (2). Rodzice spadkodawczyniJ. H. (1)iE. H.(zd.P.) nie dożyli otwarcia spadku.
Spadkodawczyni przybyła jako repatriantka z miejscowościG.w końcu stycznia 1945 roku. Zamieszkała wG.. Pozostawiła w miejscowościG.majątek w następującym składzie: 1 549 m2ziemi, w tym ogród, sad, drzewa owocowe, zabudowania, dom mieszkalny, stajnia, komora, 1 krowa, umeblowanie 4 pokoi z kuchnią, maszyna do szycia oraz radio, co potwierdził orzeczeniem z 13 stycznia 1947 r. Państwowy Urząd Repatriacyjny.
Pismem z 10 grudnia 1992 r.W. H.złożyła do Urzędu Rejonowego wG.wniosek o rejestrację należącego do niej mienia zabużańskiego. 15 listopada 1996 r. w trybie art. 81 u.g.n. scedowała uprawnienia do otrzymania odszkodowania za mienie pozostawione w miejscowościG.na rzecz siostrzeńcaR. A..
Ojciec spadkodawczyniJ. H. (1)był współwłaścicielem dwóch nieruchomości ziemskich zwanychM., położonych w gminie(...), o powierzchni 173,2250 ha oraz parceli wydzielonej z uroczyskaW.w gminie(...)o powierzchni 49,8387 ha. 3 września 1935 r. przed notariuszemL. S.dokonano działu, na mocy któregoJ. H. (1)otrzymał część majątkuM.o powierzchni 34,8415 ha, działkę sadu owocowego obszaru 2,3644 ha, część parceli z uroczyskaW.obszaru 37,1487 ha. Majątek ten pozostał poza granicami Rzeczpospolitej w związku z działaniami wojennymi w latach 1939 r. – 1945 r.
Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Tarnobrzegu z 21 grudnia 2017 r. (sygn. I Ns 134/17) spadek poJ. H. (1), zmarłym 1 czerwca 1938 r., nabyła w 1/7 części z majątku, w skład którego wchodzą nieruchomości, zaś w 3/24 części z majątku, w skład którego wchodzą ruchomości, jego córkaW. H..
/okoliczności częściowo bezsporne, a nadto: akt działu z dnia 03.09.1935 r. (k. 158-159), dokumenty w aktach tutejszego Sądu o sygn. II Ns 1098/2002 oraz II Ns 1619/02, dokumenty w aktach spraw(...)Urzędu Wojewódzkiego N-VII.(...).4.2021 oraz oraz N-VII.(...).7.2013/
Przed Sądem Rejonowym w Gliwicach w sprawie o sygn. II Ns 1098/02 toczyło się postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku poW. H.. W toku postępowania, postanowieniem z 19 marca 2003 r. Sąd wezwał do udziału w sprawieJ. A. (1). W piśmie z 20 maja 2003 r.J. A. (1)wskazał, żeW. H.przekazała w sporządzonym testamencie wszystkoR. A., z kolei zmarłyR. A.w testamencie wszystko przekazał swojej córceM. A.. Jednocześnie oświadczył, że ostatniemu rozporządzeniu testatora „nie stawia żadnych zastrzeżeń”.
Postanowieniem z 29 grudnia 2003 r. Sąd stwierdził, że spadek poW. H.na podstawie testamentu własnoręcznego z 8 sierpnia 2001 r. nabył w całości siostrzeniecR. A.. Spadkodawczyni wymieniła w testamencie składniki swego majątku pozostawione w chwili wyjazdu do Polski w mieścieG.: 1 549 m2ziemi, w tym ogród, a na nim 25 drzew owocowych, dom mieszkalny składający się z 8 izb, w tym umeblowane 4 pokoje i kuchnia, komora, stajnia, jedna krowa, kury, kaczki, indyki, radio, maszyna do szycia.
R. A.urodził się (...)w miejscowościG., zmarł 18 lipca 2002 r. wP.. Postanowieniem z 12 listopada 2002 r. Sąd Rejonowy w Gliwicach, w sprawie o sygn. II Ns 1619/02 stwierdził, że spadek poR. A.na podstawie testamentu notarialnego z 25 marca 2002 r. nabyła w całości jego córkaM. A..
W. H.opiekował się siostrzeniecR. A.oraz jego małżonkaS. A.. W okresie ostatnich 10 lat przed śmiercią spadkodawczyniR. A.nocował u niej codziennie, bowiem wymagała opieki całodobowej.W. H.traktowałaR. A.jak własne dziecko, wielokrotnie wspominając, że należący do niej majątek powinien przypaść jedynej córce siostrzeńca –M. A..
/dokumenty w aktach tutejszego Sądu o sygn. II Ns 1098/2002, przesłuchanie wnioskodawczyni (k. 165v-166), przesłuchanie uczestniczki postępowaniaS. A.(k. 166), przesłuchanie uczestniczki postępowaniaM. A.(k. 180-180v), dokumenty w aktach tutejszego Sądu o sygn. II Ns 1619/02/
Pismem z 29 grudnia 2008 r. kierowanym do Wojewody(...)J. A. (1)wniósł o wypłatę rekompensaty za mienie zabużańskie – majątekM., będące własnościąJ. H. (1). 23 maja 2013 r.J. A. (1)zwrócił się o zawieszenie tegoż postępowania z uwagi między innymi na konieczność przeprowadzenia postępowania spadkowego poJ. H. (1)iW. H..
/okoliczności bezsporne, a nadto: dokumenty w aktach spraw o sygn. N-VII.(...).4.2021 oraz N-VII.(...).7.2013/
Powyższy stan faktyczny był pomiędzy stronami w znacznej części bezsporny. W pozostałym zakresie Sąd ustalił stan faktyczny na podstawie przesłuchania wnioskodawczyniD. P.oraz uczestniczek postępowaniaS. A.orazM. A.. Były one spójne, wzajemnie się uzupełniały oraz korelowały z treścią pozostałego zebranego w sprawie materiału dowodowego.
Jednocześnie ustalając stan faktyczny Sąd oparł się na dokumentacji Wojewody(...)zgromadzonej w aktach o sygn. N-VII.(...).4.2021 oraz N-VII.(...).7.2013.

Sąd zważył, co następuje
Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie.
W postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku rolą Sądu jest ustalenie prawidłowego porządku dziedziczenia po zmarłym spadkodawcy (art. 677 § 1 k.p.c.). Gdyby jednak okazało się, że spadkobiercami są inne osoby niż stwierdzono, ustawodawca dopuścił możliwość zmiany tego orzeczenia w szczególnym, przewidzianym do tego trybie, różnym od wznowienia postępowania na zasadach ogólnych (art. 679 k.p.c.). Przyjęty przez ustawodawcę tryb zmiany stwierdzenia nabycia spadku zakłada, że wniosek taki może zgłosić każdy zainteresowany, nie wyłączając osoby, która brała udział w zakończonym prawomocnie postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku. Warunkiem jest, by dotychczasowy uczestnik powołał się na podstawę zmiany postanowienia, której nie mógł powołać w tym postępowaniu, a z samym wnioskiem wystąpił przed upływem roku od dnia, w którym uzyskał taką możliwość.
Stosownie do treściart. 679 § 1, 2 i 3 k.p.c.dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku, z zastosowaniem przepisów niniejszego rozdziału. Jednakże ten, kto był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może tylko wówczas żądać zmiany postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mógł powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed upływem roku od dnia, w którym uzyskał tę możność. Wniosek o wszczęcie takiego postępowania może zgłosić każdy zainteresowany. W razie przeprowadzenia dowodu, że spadek w całości lub w części nabyła inna osoba niż wskazana w prawomocnym postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, sąd spadku, zmieniając to postanowienie, stwierdzi nabycie spadku zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym.
Przepis powyższy przewiduje dwa sposoby zmiany orzeczenia: dla osoby, która była uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku oraz dla osoby, która nie uczestniczyła w tym postępowaniu. Osoba, która żąda zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, a była uczestnikiem postępowania, musi jednakże oprzeć swoje żądanie na podstawie, której nie mogła powołać w postępowaniu, a nadto wniosek o zmianę musi złożyć przed upływem roku od dnia, w którym tę możność uzyskała. Natomiast osoba niebędąca uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku nie jest ograniczona ani terminem ani też koniecznością powołania podstawy do żądania zmiany prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, o której nie wiedziała w toku tego postępowania.
W przedmiotowej sprawie wniosek o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku wydanego przez Sąd Rejonowy w Gliwicach w dniu 29 grudnia 2003 r. złożyłJ. A. (1), który był uczestnikiem postępowania toczącego się przed Sądem Rejonowym w Gliwicach pod sygn. II Ns 1098/02. 19 marca 2003 r. Sąd wezwał go do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania. W konsekwencji należało przyjąć, że wnioskodawca w celu doprowadzenia do zmiany lub uchylenia postanowienia w trybieart. 679 k.p.c.powinien wykazać, że nie znał okoliczności mających wpływ na krąg spadkobierców lub wielkość przysługujących im udziałów, a wiedzę taką uzyskał po uprawomocnieniu się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Nadto trzeba było mieć na względzie termin do skutecznego złożenia wniosku o zmianę orzeczenia. Jak bowiem wynika z powołanegoart. 679 § 1 k.p.c.wniosek taki musi zostać złożony przed upływem roku, od kiedy uczestnik (wnioskodawca) uzyskał możliwość powołania się na taką podstawę. Przekroczenie tego terminu powoduje oddalenie wniosku, niezależnie od doniosłości podstaw wskazanych we wniosku.
Stwierdzić należy, żeJ. A. (1)złożył wniosek z przekroczeniem terminu wskazanego wart. 679 § 1 k.p.c.
Postanowieniem z 19 marca 2003 r. Sąd wezwałJ. A. (1)do udziału w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku poW. H..J. A. (1)w piśmie z 20 maja 2003 r. wskazywał, żeW. H.mocą testamentu przekazała wszystkoR. A.. W toku postępowania nie kwestionował ważności ostatniej woli spadkodawczyni.
Pismem z 29 grudnia 2008 r. kierowanym do Wojewody(...)J. A. (1)wniósł o wypłatę rekompensaty za mienie zabużańskie – majątekM., będący własnościąJ. H. (1). 23 maja 2013 r.J. A. (1)zwrócił się o zawieszenie tegoż postępowania z uwagi między innymi na konieczność przeprowadzenia postępowania spadkowego poJ. H. (1)iW. H.. Zatem najpóźniej w tym momencie wnioskodawca miał świadomość, że majątek spadkowy poW. H.jest inny niż opisany w testamencie własnoręcznym z 8 sierpnia 2001 roku. Tymczasem wniosek w przedmiotowej sprawie został złożony dopiero 21 marca 2017 r., czyli po upływie rocznego terminu przewidzianego wart. 679 § 1 k.p.c.
Konsekwencją tego musiało być oddalenie wniosku.
Abstrahując od powyższego wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie także z uwagi na fakt, że w ocenie Sądu ostatnią woląW. H.było rozrządzenie całym swoim majątkiem wyłącznie na rzeczR. A..
8 sierpnia 2001 r.W. H.sporządziła testament, w którym wskazała, że wyjeżdżając do Polski pozostawiła w miejscowościG.mienie w składzie: 1 549 m2ziemi, w tym ogród, a na nim 25 drzew owocowych, zabudowania w postaci domu mieszkalnego składającego się z 8 izb, w tym umeblowane 4 pokoje i kuchnia, komora i stajnia, mur pod dachówką, podpiwniczona oraz inwentarz: jedna krowa, kury, kaczki, indyki, radio i maszyna do szycia. Na podstawie testamentu powyższe mienie przekazała w całości swojemu siostrzeńcowiR. A.. Jak wynika z treści testamentu spadkodawczyni była świadoma, że dokonuje w nim rozrządzenia na wypadek swojej śmierci.
Zgodnie zart. 948 § 1 k.c., testament należy tak tłumaczyć, ażeby zapewnić możliwie najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy. Natomiast, stosownie do § 2 powołanego przepisu, jeżeli testament może być tłumaczony rozmaicie, należy przyjąć taką wykładnię, która pozwala utrzymać rozrządzenia spadkodawcy w mocy i nadać im rozsądną treść. Zgodnie zart. 961 k.c., jeżeli spadkodawca przeznaczył oznaczonej osobie w testamencie poszczególne przedmioty majątkowe, które wyczerpują prawie cały spadek, osobę tę poczytuje się w razie wątpliwości nie za zapisobiercę, lecz za spadkobiercę powołanego do całego spadku.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwolił dojść do konstatacji, że w ocenie spadkodawczyni jej jedynym majątkiem był majątek wyraźnie wskazany w testamencie, tj. 1 549 m2ziemi, w tym ogród, a na nim 25 drzew owocowych, zabudowania w postaci domu mieszkalnego składającego się z 8 izb, w tym: jedna krowa, kury, kaczki, indyki, radio i maszyna do szycia. Powyższa okoliczność wynika też z pisma kierowanego przez spadkodawczynię do Urzędu Rejonowego wG.w dniu 10 grudnia 1992 r., w którym wniosła o rejestrację należącego do niej mienia pozostawionego w miejscowościG.. Faktu przekazania całego majątkuR. A.w testamencie nie niweczy okoliczność, że na mocyart. 81 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomościW. H.nakazała zaliczenie wartości mienia nieruchomego pozostawionego na wschodnich rubieżach na rzecz wskazanej przez nią jednej osoby uprawnionej do dziedziczenia ustawowego –R. A..

Jednocześnie Sąd miał na uwadze, że wprawdzieJ. H. (1)zmarł 1 czerwca 1938 r., niemniej jednak dopiero na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Tarnobrzegu z 21 grudnia 2017 r. (sygn. I Ns 134/17) spadek poJ. H. (1)nabyła m.in.W. H.w części. Jako, że postanowienie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku poJ. H. (1)zostało wydane po ponad 15 latach od śmierciW. H., mając na uwadze także datę sporządzenia testamentu 8 sierpnia 2001 r., należało uznać, że spadkodawczyni nie była świadoma posiadanego przez nią majątku wM..
Celem dokonania najpełniejszego urzeczywistnienia woli spadkodawczyni Sąd miał na względzie również okoliczność, że siostrzeniecR. A.przez lata opiekował się nią, a w ostatnich 10 latach przed śmiercią spadkodawczyni nocował u niej codziennie, bowiem wymagała opieki całodobowej.W. H.traktowałaR. A.jak własne dziecko, wielokrotnie wspominając, że należący do niej majątek powinien przypaść jedynej córce siostrzeńca w ramach wdzięczności za sprawowaną opiekę. Niewątpliwie więc woląW. H., zawartą w testamencie własnoręcznym z dnia 8 sierpnia 2001 r., było rozrządzenie całym swoim majątkiem na rzeczR. A..
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji orzeczenia.
Na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U. z 2018 r., poz. 536) w zw. z § 6 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. poz. 1800 ze zm.) Sąd przyznał kuratorowi ustanowionemu dla nieznanych z miejsca pobytuA. H.iT. H.wynagrodzenie w kwocie 120 zł, nakazując wypłatę wynagrodzenia w całości z uiszczonej przez wnioskodawczynię zaliczki.
Wiceprezes Joanna Zachorowska