Sąd Okręgowy w Łodzi
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 489/23
Data wyroku: 2024-03-04 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Paulina Kuźma, Paulina Kuźma
Słowa kluczowe: Podleganie ubezpieczeniom społecznym
Podstawa prawna: art.6 ust.1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 27 stycznia 2023 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wŁ.stwierdził, żeP. W.nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowego jako pracownik u płatnika składek(...) spółki z o.o.od dnia 1 sierpnia 2017 roku.
W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że prawomocną decyzją z 3 kwietnia 2019 r. stwierdzone zostało, że wcześniej - w okresie od 1 sierpnia 2009 r. do 31 lipca 2017 r.P. W.nie podlegał ubezpieczeniom społecznym tj. emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownik u płatnika(...)spółki. z o.o. z siedzibą wŁ., zaś z danych zapisanych w systemie informatycznym ZUS wynika, że po dacie wydania decyzji płatnik składek(...) spółka z o.o.nadal składa zaP. W.z kodem tytułu ubezpieczenia - pracownik dokumenty rozliczeniowe (za miesiące od sierpnia 2017 r. do grudnia 2022 r.), w których wykazuje pełen wymiaru czasu pracy, jednocześnie w dniu 15 grudnia 2022 r. wpłynęło pismo płatnika składek(...) spółki z o.o., podpisane przez wnioskodawcę w którym potwierdził, że nie nastąpiły żadne zmiany dotyczące udziałowców i zarządu spółki, a zatemP. W.jest większościowym wspólnikiem(...) spółki z o.o.posiadającym zdecydowaną większość udziałów - 99 %, a w konsekwencji zdecydowaną większość głosów na zgromadzeniu wspólników, co powoduje, że jest wspólnikiem dominującym, a więc osobą faktycznie decyzyjną w spółce, jego pozycja jako wspólnika większościowego ma zasadniczy wpływ na działalność spółki, biorąc pod uwagę, że zgodnie z przepisamiustawy z 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych(Dz. U. z 2022 r., poz. 1467) uchwały dotyczące działalności spółki z ograniczoną odpowiedzialnością są podejmowane co do zasady bezwzględną większością głosów; w takim układzie właścicielskim wnioskodawca może samodzielnie podejmować uchwały dotyczące spółki, zaś udział drugiego wspólnika jest w istocie iluzoryczny, zaś będąc nadal niemal jedynym wspólnikiem(...) spółki z o. o.nie podlega ubezpieczeniom społecznym jako jej pracownik, ponieważ w przypadku umowy o pracę istotne jest czy pracownik wykonuje pracę podporządkowaną w rozumieniuart. 22 § 1 Kodeksu pracy, zgodnie z którym przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, a pracodawca do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem.
(decyzja – k. 84-89 akt ZUS)
Uznając powyższą decyzję za krzywdzącąP. W., reprezentowany przez pełnomocnika - adwokata w dniu 2 marca 2023 roku złożył odwołanie, wnosząc o zmianę decyzji poprzez stwierdzenie, że w okresie od 1 sierpnia 2017 r. podlegał ubezpieczeniom społecznym. Skarżonej decyzji zarzucił naruszenieart. 22 § 1 k.p.w zw. zart. 6 ust. 1 pkt 1 i 5, art. 8 ust. 1, art. 9 ust. 1 art. 11 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 300 z późn. zm.) (dalej: „ustawa systemowa”) przez błędne przyjęcie, że umowa o pracę zawarta pomiędzy płatnikiem składek(...) Sp. z o.o.aP. W.jako jej wspólnikiem posiadającym więcej niż połowę udziałów, miała charakter iluzoryczny, gdyż nie zawierała elementu podporządkowania niezbędnego w stosunku pracy, co doprowadziło w konsekwencji do przyjęcia, iż w sprawie zastosowanie ma art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej, a tym samym wnioskodawca nie podlega ubezpieczeniu społecznemu pracowników.
W uzasadnieniuP. W.wskazał, że(...)spółka z.o.o. jest spółką dwuosobową, w związku z tym podlega ubezpieczeniom społecznym, ponadto w niniejszym stanie faktycznym organ nie kwestionował wykonywania pracy przez ubezpieczonego, tylko podporządkowania pracodawcy ze względu na ilość posiadanych udziałów. Podniósł, że pojęcie „niemal jedynego wspólnika” nie występuje w żadnej z ustaw, a ponadto nie istnieje także jego definicja legalna, zaś sytuacja prawna i faktyczna wyłącznego wspólnika i wspólnika dominującego dwuosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością charakteryzuje się istotnymi różnicami – przede wszystkim oddzielenie wspólnika od spółki jest znacznie silniejsze;art. 22 k.p.nie wyłącza możliwości nawiązania stosunku pracy w zależności od posiadanych przez pracownika udziałów w spółce-pracodawcy. Podniósł także, że w doktrynie i orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że praca znacząco samodzielna pod względem organizacyjnym może nadal pozostawać pracą zależną i spełniać warunek podporządkowania, a także że w układzie właścicielskim kładzie się przede wszystkim nacisk na zapotrzebowanie na pracę świadczoną przez wspólnika. Wskazał także, że podporządkowanie członka zarządu jako pracownika przejawia się w nakazie respektowania uchwał wspólników i wypełniania obowiązków wynikających zk.s.h.. Dodatkowo zaznaczył, że w spółce dwuosobowej wspólnik dominujący nie obraca wyłącznie własnym kapitałem, a więc nie dochodzi do połączenia kapitału i pracy.
(odwołanie - k. 3-6)
W odpowiedzi na odwołanie z dnia 13 marca 2023roku organ rentowy wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania według norm przepisanych, podtrzymując argumentację wskazaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.(odpowiedź na odwołanie - k. 14-15)
Pismem z dnia 11 kwietnia 2023 roku płatnik składek przyłączył się do stanowiska skarżącego.(pismo płatnika składek k. 28)
Na rozprawie w dniu 13 lutego 2024 r., pełnomocnik wnioskodawcy poparł odwołanie natomiast pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie odwołania i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,(stanowiska stron – e - protokół z rozprawy z dnia 13 lutego 2024 r. płyta CD k. 61)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościązostała zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym w dniu 29 marca 2004 roku. Organem reprezentującym spółkę jest jednoosobowy zarząd, którego Prezesem jestP. W.. Przedmiotem działalności spółki jest m.in. wynajem i zarządzanie nieruchomościami własnymi lub dzierżawionymi, działalność agentów zajmujących się sprzedażą żywności, napojów i wyrobów tytoniowych, działalność agentów specjalizujących się w sprzedaży określonego towaru lub określonej grupy towarów gdzie indziej niesklasyfikowana, sprzedaż hurtowa zboża nasion i pasz dla zwierząt, sprzedaż hurtowa kwiatów i roślin, sprzedaż hurtowa mięsa i wyrobów mięsnych, sprzedaż hurtowa herbaty, kawy kakao i przypraw.(odpis z Krajowego Rejestru Sądowego k. 1-12 akt ZUS)
W dniu 31 lipca 2009 r. wnioskodawca zbył 1% udziałów na rzecz swojego brataW. W.. Brat wnioskodawcy jest pełnomocnikiem spółki do spraw osobowych – jest to funkcja nieodpłatna. Od tamtej pory brat wnioskodawcy zawarł tylko jedną umowę o pracę z ubezpieczonym w dniu 31 lipca 2009 r. Umowa była zawarta na czas nieokreślony w pełnym wymiarze pracy na stanowisku prezesa za wynagrodzeniem 7000 zł brutto. Spółka zatrudnia 6 pracowników na umowie o pracę.(niesporne)
Decyzją z dnia 3 kwietnia 2019 r.(...)I Oddział wŁ.stwierdził, że w okresie od 1 sierpnia 2009 r. do 31 lipca 2017 r.P. W.nie podlegał ubezpieczeniom społecznym tj. emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownik u płatnika(...)spóce z o.o. z siedzibą wŁ..
P. W.wniósł odwołanie od powyższej decyzji.(niesporne)
Wyrokiem z 16 marca 2020 r. Sąd Okręgowy w Łodzi VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie o sygn. akt VIII U 2056/19 oddalił odwołanie wnioskodawcy, a apelacjęW. W.wniesioną od tego wyroku Sąd Apelacyjny w Łodzi - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 21 stycznia 2021 r. w sprawie o sygn. akt III AUa 1325/20 - oddalił.
Wnioskodawca w dalszym ciągu posiada 99% udziałów w spółce będącej płatnikiem. 1% należy doW. W., jego brata. Po 31 lipca 2017 roku nic nie zmieniło się w sposobie wykonywania przeze niego czynności na rzecz spółki będącej płatnikiem. W dalszym ciągu zajmuje się bieżącym zarządzaniem spółką, administrowaniem nieruchomościami, zakupami, bieżącym rozliczaniem, fakturowaniem, nadzorem nad pracami remontowymi. Nie podlega żadnemu bezpośredniemu nadzorowi. Spółka posiada maszynę do natrysku powłok ochronnych. Tylko ubezpieczony potrafi obsługiwać tą maszynę i w zależności od potrzeb wykonuję czynności na tej maszynie – różnie czasem codzinnie, czasem 2 tygodnie w miesiącu, a czasem wcale.
Wykonując pracę na wskazanej maszynie wnioskodawca nie podlega żadnemu nadzorowi, nie ma osoby, nikt nie wydaje mu poleceń.
Spółka w dalszym ciągu zatrudnia pracowników gospodarczych, konserwatorów. Żadna osoba zatrudniona w spółce nie posiada specjalizacji w zakresie obsługi tej maszyny.W. W.czasami zastępuję wnioskodawcę, uczestniczy w zgromadzeniu wspólników, jest pełnomocnikiem zarządu w sprawach sądowych i urzędowych pomaga wnioskodawcy np. może reprezentować spółkę w czasie jego chorób.
(zeznania wnioskodawcy 00:32:14 – 00:35:48 protokół z rozprawy z dnia 13.02.2024 r. płyta CD k.61 w związku z wyjaśnieniami informacyjnymi wnioskodawcy 00:04:19 – 00:17:09 protokół z rozprawy z dnia 13.02.2024 r. płyta CD k.61, zeznania świadka 00:20:46 – 00:29:10 protokół z rozprawy z dnia 13.02.2024 r. płyta CD k.61)
W okresie od 1 sierpnia 2017 r do 31 grudnia 2022 r. płatnik składek(...)spółka z.o.o. w dalszym ciągu zgłaszałaP. W.do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako pracownika.(okoliczności bezsporne)
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy w postaci niespornych w sprawie dowodów z powołanych dokumentów, z zeznań świadka i przesłuchania wnioskodawcy jako strony.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie nie jest zasadne.
Zgodnie zart. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1, art. 11 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz.U. z 2022 r. poz. 1009)obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu - podlegają pracownicy, czyli osoby fizyczne pozostające w stosunku pracy, w okresie od nawiązania stosunku pracy do dnia jego ustania.
W myśl art. 6 ust. 1 pkt 5 powyższej ustawy obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi.
W myśl art. 8 ust. 6 pkt 4 za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej.
Zgodnie z art. 18 ust. 8 podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 5, stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek, ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy.
Na mocy art. 12 ust. 1 obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.
Na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie wypadkowe stanowią podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i ubezpieczenia rentowe, z zastrzeżeniem ust. 2 i ust. 3.
W oparciu o przepis art.20 ust. 2 przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie wypadkowe nie stosują się ograniczenia, o którym mowa w art. 19 ust. 1.
Dla rozstrzygnięcia sporu istotna jest ocena ważności zawartej z wnioskodawcą przez spółkę umowy o pracę, która wiąże strony, niezależnie od zmian właścicielskich w udziałach spółki.
Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych przyjęło jednolicie, że o zakwalifikowaniu zatrudnienia jako czynności pracowniczych nie rozstrzygają przepisy prawa handlowego, lecz przepisy charakteryzujące stosunek pracy(por. Sąd Najwyższy w wyroku z dn. 17 grudnia 1996 r., II UKN 37/96, OSNAPiUS 1997 Nr 17, poz. 320 oraz z dn. 5 lutego 1997 r., II UKN 86/96, OSNAPiUS 1997 Nr 20, poz. 404).
Generalnie stwierdzić należy, że sam fakt wykonywania czynności i pobierania za nie wynagrodzenia nie przesądza o charakterze umowy łączącej członka zarządu ze spółką.
Ocena, czy z członkiem zarządu spółki handlowej została zawarta umowa o pracę przez dopuszczenie do jej wykonywania, zależy od okoliczności konkretnej sprawy w zakresie dotyczącym celów, do jakich zmierzały strony (czy zawarcie umowy nie stanowiło obejścia prawa) oraz zachowania elementów konstrukcyjnych stosunku pracy, w tym w szczególności cechy podporządkowania pracownika w procesie świadczenia pracy.(por. wyrok SN z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt I PK 488/03)
Odnosząc się do tego zagadnienia stwierdzić należy, że zgodnie zart. 22 § 1 k.p.przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem. O tym, że strony zawarły umowę o pracę nie decyduje zatem samo formalne jej spisanie, lecz faktyczne i rzeczywiste realizowanie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy.
Najistotniejszymi elementami stosunku pracy są: dobrowolność zobowiązania, obowiązek pracownika świadczenia pracy osobiście w sposób ciągły, podporządkowany poleceniom pracodawcy, który jest obowiązany do wynagrodzenia pracownika za świadczoną na jego rzecz pracę, ponoszenie ryzyka gospodarczego, produkcyjnego i osobowego przez pracodawcę, staranne działanie w procesie pracy(patrz wyroki Sądu Najwyższego z:17 marca 2016 r., III UK 83/15, LEX nr 2026236; 26 lutego 2013 r., I UK 472/12, LEX nr 1356412; 11 września 2013 r., II UK 36/13, LEX nr 1391783).
Przepisart. 22 § 1 1 k.p.wskazuje, że zatrudnienie w warunkach określonych w§ 1jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy. Jak trafnie przyjął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 kwietnia 1999 r. (I PKN 642/98, OSNAPiUS 2000, Nr 11, poz. 417)nazwa umowy nie ma znaczenia, jeżeli nawiązany stosunek pracy ma cechy wskazane wart. 22 § 1 k.p.
Treść oświadczeń woli złożonych przez strony przy zawieraniu umowy o pracę nie ma więc rozstrzygającego znaczenia dla kwalifikacji danego stosunku prawnego służącego pozyskiwaniu "pracy" jako stosunku pracy(wyroki Sądu Najwyższego z: 17 maja 2016 r., I PK 139/15, LEX nr 2057610; 26 lutego 2013 r., I UK 472/12, LEX nr 1356412 17 marca 2016 r., III UK 83/15, LEX nr 2026236).
Istotne jest, aby stosunek pracy zrealizował się przez wykonywanie zatrudnienia o cechach pracowniczych. Zasadnicze znaczenie w procesie sądowego badania, czy dany stosunek prawny jest stosunkiem pracy, ma ustalenie faktyczne, czy praca wykonywana w ramach badanego stosunku prawnego rzeczywiście ma cechy wymienione wart. 22 § 1 k.p.W tym celu bada się okoliczności i warunki, w jakich dana osoba wykonuje czynności na rzecz innego podmiotu prawa i dopiero w wyniku tego badania (poczynienia stosownych ustaleń) rozstrzyga się, czy czynności te świadczone są w warunkach wskazujących na stosunek pracy.
Zgodnie z utrwalonymi poglądami orzecznictwa i doktryny, cechą wyróżniającą stosunek pracy spośród innych kategorii stosunków prawnych jest podporządkowanie pracownika (obok osobistego świadczenia pracy). Na podporządkowanie składa się kilka elementów (co do sposobu wykonania pracy, co do czasu oraz co do miejsca), przy czym nie jest konieczne, by w każdym stanie faktycznym elementy te wystąpiły łącznie, z uwagi na potrzebę dostosowania realiów wykonywania stosunku pracy do sposobu działania współczesnej gospodarki, wymagającej w wielu branżach większej samodzielności i niezależności (a przez to kreatywności) pracownika. Istota pracowniczego podporządkowania sprowadza się jednak do tego, że pracownik nie ma samodzielności w określaniu bieżących zadań, ponieważ to należy do sfery pracodawcy organizującego proces pracy(wyrok Sądu Najwyższego z 18 lutego 2016 r., II PK 352/14).
W doktrynie przyjmuje się, a pogląd ten akceptuje także sąd orzekający, że jednoosobowa spółka z o.o. jest szczególną formą prowadzenia działalności gospodarczej na "własny" rachunek, nawet gdy jest on przez konstrukcję (fikcję) osoby prawnej oddzielony od osobistego majątku jedynego wspólnika (wyrok Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 2010 r., II UK 357/09 i powołane tam orzeczenia).
Podporządkowanie się jest konstytutywną cechą stosunku pracy. Musi występować naturalne oddzielenie pozycji i roli pracodawcy od pozycji i roli pracownika. Jak wypowiedział się Sąd Najwyższy w uzasadnieniu do wyroku z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. II UK 34/10, (LEX nr 619639). zatrudnienie większościowego wspólnika spółki z o.o. na podstawie umowy o pracę na stanowisku dyrektora spółki prowadziłoby do ekstremalnej postaci symbiozy pracy i kapitału, sprzecznej z aksjologią prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, opartą zasadniczo na oddzieleniu kapitału i pracy. Uznanie, że większościowy udziałowiec w spółce mógłby w takich warunkach zajmować stanowisko dyrektora zatrudnionego w ramach stosunku pracy, byłoby sprzeczne z istotą stosunku pracy i prawa pracy w ogóle.Artykuł 22 § 1 k.p.pośrednio wyraża sprzeczność pomiędzy właścicielskim, a pracowniczym statusem danej osoby. Koncepcja stosunku pracy opiera się na teorii, według której podstawą ustroju pracy jest wymiana świadczeń między dwoma kontrahentami: właścicielem środków produkcji (podmiotem zatrudniającym), a pracownikiem.
Ponadto należy zauważyć, że pomimo występowania w spółce dwóch wspólników to zgodnie z interpretacją dokonaną przez Sąd Najwyższy w 3 sierpnia 2011 r.(I UK 8/11)w jednakowy sposób oceniana winna być sytuacja jedynego, jak i „niemal jedynego” wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Jeśli udział jednego ze wspólników wynosi 99/100, a drugiego 1/100 to udział tego drugiego jest udziałem iluzorycznym. Wspólnik, który posiada 99/100 udziałów jest de facto jedynym wspólnikiem spółki. Wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. podlega ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, bo jego status właścicielski powoduje, że nie może skutecznie zawrzeć ze sobą ani umowy o pracę ani innej umowy o odpłatne zarządzanie majątkiem spółki, gdyż nie zachodzi przesłanka odpłatności pracy.
Z tego punktu widzenia, w świetle cech stosunku pracy oraz ustroju prawa pracy, którego podstawą jest wymiana świadczeń między właścicielem środków produkcji, a pracownikiem, jedyny wspólnik spółki z o.o. co do zasady nie może pozostawać z tą spółką w stosunku pracy, gdyż w takim przypadku status wykonawcy pracy (pracownika) zostaje "wchłonięty" przez status właściciela kapitału (pracodawcy). Jedyny wspólnik w takiej sytuacji wykonuje czynności (nawet typowo pracownicze) na rzecz samego siebie (we własnym interesie) i na swoje własne ryzyko produkcyjne, gospodarcze i socjalne. Jedyny wspólnik jest od pracodawcy (spółki z o.o.) niezależny ekonomicznie, gdyż - skoro do przesunięcia majątkowego dochodzi w ramach majątku samego wspólnika - nie zachodzi przesłanka odpłatności pracy, a nadto to on sam (jednoosobowy wspólnik) dyktuje sposób działania jako zgromadzenie wspólników(wyroki Sądu Najwyższego z: 11 września 2013 r., II UK 36/13, LEX nr 1391783; 7 kwietnia 2010 r., II UK 357/09, LEX nr 987623; tak również Z. Hajn, Zatrudnienie (się) we własnym zakładzie pracy w świetle ustrojowych podstaw prawa pracy (w:) Współczesne problemy prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, pod red. L. Florka i Ł. Pisarczyka, Warszawa 2011, s. 195 i nast.).
Jednocześnie w dotychczasowej judykaturze dopuszcza się pracownicze zatrudnianie wspólników wieloosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością na stanowiskach członków zarządu (uchwała Sądu Najwyższego z: 8 marca 1995 r., I PZP 7/95,; wyroki Sądu Najwyższego z: 16 grudnia 1998 r., II UKN 394/98, z 2 lipca 1998 r.,II UKN 112/98, z 14 marca 2001 r., II UKN 268/00, z 23 października 2006 r., I PK 113/06, z 7 kwietnia 2010 r., II UK 357/09, z 3 sierpnia 2011 r., I UK 8/11).
Jednakże, gdy udział w kapitale zakładowym spółki innych wspólników pozostaje iluzoryczny, Sąd Najwyższy nie uznaje takiego zatrudnienia za zatrudnienie pracownicze z uwagi na brak elementu podporządkowania pracowniczego między udziałowcami spółki a zatrudniony prezesem spółki – większościowym udziałowcem.(wyroki Sądu Najwyższego z: 7 kwietnia 2010 r., II UK 177/09, z dnia 3 sierpnia 2011 r., I UK 8/11).
Dozwolone jest więc zatrudnianie wspólnika dwuosobowej spółki z o.o., w tym także na stanowiskach zarządczych, pod warunkiem jednakże, że z ustaleń faktycznych wynika, że był on poddany zarówno ekonomicznej zależności od swojego pracodawcy, jak i formalnemu nadzorowi sprawowanemu przez zgromadzenie wspólników, na którym podjęcie uchwał wymagało uzyskania takiej kwalifikowanej większości głosów, że posiadane przez wspólnika-zarządcę udziały własnościowe jako wspólnika większościowego nie dawały mu statusu wspólnika dominującego, który mógłby samodzielnie decydować w sprawach istotnych dla spółki(przywołany wyżej wyrok Sądu Najwyższego z 16 grudnia 2008 r., I UK 162/08).
Dlatego pojęcie „większościowego udziałowców – wspólnika” , dotyczy sytuacji takiej gdy większościowy udziałowiec zatrudniony na stanowisku prezesa ma ponad 51% udziałów. Bowiem wpływ na kontrolę wnioskodawcy w ramach nadzorczego stosunku pracy wnioskodawcy przez udziałowców będzie identyczny wtedy gdy brat wnioskodawcy będzie miał 1%, 15% czy 40%., skoro wnioskodawca nadal będzie mógł przegłosować każdą uchwałę firmie dla niego jako prezesa korzystną. Przypuszczenie, że nieznacznie mniejszościowy udziałowiec będzie miał wpływ na wybór prezesa spółki lub na jego decyzje jest podobny jak udziałowca znikomego. Podobnie środki prawne obu udziałowców w walce o ochronę prawną spółki z udziałowcem dominującym też będą analogiczne.
W niniejszej sprawieP. W.jest wspólnikiem dominującym w spółce.
Jak wynika z niespornych ustaleń Sądu spółki sam bowiem w spornym okresie podejmował decyzję o kierowaniu spółki, jego brat - jako drugi wspólnik jedynie mógł udzielać mu rad i pomagać w prowadzeniu spółki, co robił chociażby po wypadku wnioskodawcy.
Wykonując nieregularnie pracę na rzecz spółki nie działał jednak jako pracownik.
Z zeznań świadka oraz przesłuchania wnioskodawcy wynika bowiem, że wykonując te czynności nie podlegał żadnemu nadzorowi, nikt mu nie wydawał poleceń
Nie negując tego, żeW. W.brał udział w zgromadzeniach wspólników oraz miał prawo przeglądać księgi i dokumenty spółki będącej płatnikiem należy podkreślić, że ilość udziałów, którą posiadałP. W.zapewniała mu prawo do samodzielnego decydowania o wynikach zgromadzenia wspólników i niemal wyłączne prawo do zysku oraz – wskutek pełnienia funkcji jednoosobowego zarządu – nieskrępowaną możliwość samodzielnego decydowania o bieżącej działalności Spółki. Jego status prawny jest więc analogiczny jak wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.
W tym miejscu ponowić należy, że stosunek pracy oparty na umowie o pracę przede wszystkim dla swojego istnienia wymaga spełnienia przesłanek wynikających z treści przepisuart. 22 § 1 k.p.a to oznacza, że podporządkowanie pracownika pracodawcy jest podstawowym elementem każdego stosunku pracy. Oznacza to, że czynności świadczone są "na własną rękę", gdzie wiążące decyzje są podejmowane beż żadnej faktycznej kontroli a więc nie są wykonywaniem pracy w reżimie pracowniczym, czyli podporządkowania pracowniczego.
Istotą pracy podporządkowanej jest możliwość codziennego konkretyzowania pracownikowi jego obowiązków, a w szczególności określania czynności mieszczących się w zakresie uzgodnionego rodzaju pracy i sposobu ich wykonywania. Charakterystyczna dla stosunku pracy dyspozycyjność pracownika wyraża się właśnie w zobowiązaniu do podejmowania zadań według wskazań pracodawcy, a obowiązek stosowania się do poleceń przełożonych został wyeksponowany wart. 100 § 1 k.p.(tak Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 10 stycznia 2019 r., III AUa 1208/18)
W sytuacji posiadania 99% udziałów w spółce nie sposób wobec powyższego przyjąć, aby odwołujący był komukolwiek podporządkowany. Należy zauważyć, że przez cały okres sporny wnioskodawca pozostawał prezesem spółki tak na zasadach prawa handlowego jak i na zasadach prawa pracy - nie realizował zatem niczyich poleceń i nikomu nie podlegał w spółce
Istota pracowniczego podporządkowania sprowadza się do tego, że pracownik nie ma samodzielności w określaniu bieżących zadań, ponieważ to należy do sfery pracodawcy organizującego proces pracy.
W rozpoznawanej sprawie brak jest dowodów na to, że wnioskodawcy narzucano godziny pracy oraz decydowano o sposobie jej wykonania. Także brak jest dowodów na zobowiązywanie wnioskodawcy w ramach działalności gospodarczej jak i kontroli działalności wnioskodawcy jako prezesa.
Co ważne, wobec posiadania niemal całości udziałów, nikt nie mógł rozliczyć go z wykonanych zadań. W stosunku do wnioskodawcy nie można zatem mówić o jakimkolwiek podporządkowaniu w procesie pracy. To, że wnioskodawca posiada umowę o pracę zawartą na piśmie, w okresie, gdy w spółce był drugi iluzoryczny wspólnik, nie oznacza, że okoliczność ta powoduje, że może dalej być ona osobą podlegającą ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę. Stosunek ubezpieczeniowy ma bowiem charakter następczy w stosunku do umowy o pracę.
Do cech pojęciowych pracy stanowiącej przedmiot zobowiązania pracownika w ramach stosunku pracy należą osobiste i odpłatne jej wykonywanie w warunkach podporządkowania. Stosunek ubezpieczeniowy jest następczy wobec stosunku pracy i powstaje tylko wówczas, gdy stosunek pracy jest realizowany. Jeżeli stosunek pracy nie powstał, bądź też nie jest realizowany, wówczas nie powstaje stosunek ubezpieczeniowy, nawet jeśli jest odprowadzana składka na ubezpieczenie społeczne.
W ocenie Sądu organ rentowy trafnie zakwestionował podleganie ubezpieczeniu społecznemu przez wnioskodawcę z tytułu umowy o pracę od dnia 1 sierpnia 2017 r.
Tym samym, zwłaszcza po nieskutecznym odwołaniu od decyzji z dnia 3 kwietnia 2019 r., która stwierdziła brak podstaw do uznaniaP. W.za pracownika, wobec braku jakichkolwiek zmian w strukturze własnościowej spółki i w sposobie jej prowadzenia, w tym pracy, wnioskodawca powinien od dnia 1 sierpnia 2017 roku zgłosić się do ubezpieczeń jako wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, zgodnie z treścią przepisuart. 8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy, na mocyart. 47714§ 1 k.p.c., oddalił odwołanie.
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawieart. 98 k.p.c.w zw. z § 9 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935).
SSO Paulina Kuźma