Sąd Okręgowy w Olsztynie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1367/23
Data wyroku: 2024-07-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Podstawa prawna: art. 385 (1) k.c.
Teza: Przesłanki ważności umowy kredytu.

Sygn. akt: I C 1367/23

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 lipca 2024 r.
Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny
w składzie: Przewodniczący sędzia Rafał Kubicki
Protokolant Karolina Tyc
po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2024 r. w Olsztynie na rozprawie
sprawy z powództwaA. G.iT. G.
przeciwkoR.Bank (...)z siedzibą wW.Oddział w Polsce
o ustalenie z żądaniem ewentualnym ustalenia

I
ustala nieważność umowy o kredyt hipoteczny nr(...)z dnia 22.09.2008 r. zawartej między powodami a(...) S.A.Spółka Akcyjna Oddział w Polsce (poprzednikiem prawnym pozwanego),

II
zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 9.217 zł tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia o kosztach procesu do dnia zapłaty.

sędzia Rafał Kubicki
Sygn. akt: I C 1367/23

UZASADNIENIE
Powodowie:A. G.iT. G.zażądali w dniu 4 września 2023 r. wobec pozwanegoR.Bank (...)z siedzibą wW.:

1
ustalenia, że umowa o kredyt hipoteczny nr(...)z dnia 22 września 2008 r. zawarta przezA. G.iT. G.z(...) S.A.Spółka Akcyjna Oddział w Polsce z siedzibą wW.(poprzednikiem prawnym pozwanego) jest nieważna;

ewentualne:

2
ustalenia, że w w/w umowie o kredyt postanowienia zawarte w:

a
§ 2 ust. 1 zdanie drugie umowy;

b
§ 2 ust. 2, § 2 ust. 12, § 7 ust. 4, § 9 ust. 2 pkt 1) i 2), § 14 ust. 8 pkt 1), 2) i 3) regulaminu;

c
aneksu nr z 1 dnia 29.10.2023 r. w całości

- stanowią niedozwolone postanowienia umowne i są bezskuteczne wobec powodów.
W uzasadnieniu wskazali, że a umowa jest sprzeczna z przepisami prawa cywilnego (art. 3581kci 3851kc) iprawa bankowego(art. 69), w stopniu skutkującym jej nieważnością (art. 58 § 1 k.c.), a przynajmniej bezskutecznością postanowień kształtujących mechanizm indeksacji.
Odpowiadając na pozew, pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości, kwestionując roszczenie główne co do zasady. Zaprzeczył, by strona powodowa nie miała możliwości negocjowania warunków umowy w trakcie trwania procedury kredytowej czy też wpływania na jej treść; by pozwany rzekomo nie wypełnił obowiązków informacyjnych w zakresie skutków ryzyka walutowego związanegoz zawarciem umowy kredytu indeksowanej do(...); zaprzeczył brakowi indywidualnego uzgodnienia treści umowy kredytu ze stroną powodową; zaprzeczył by poprzez umowę kredytu bank przyznał sobie uprawnienie do dowolnego kształtowania sytuacji ekonomicznej strony powodowej; by ryzyko kursowe spoczywało wyłącznie na stronie powodowej; by umowa kredytu miała być niewykonalna po hipotetycznym usunięciu z niej klauzul przeliczeniowych; by pozwany kształtował tabelę kursowąw sposób dowolny a także zaprzeczył by stronie powodowej przysługiwał status konsumenta (w ocenie pozwanego zakupiona ze środków pochodzących z kredytu nieruchomość mogła być wykorzystywana na potrzeby działalności gospodarczej powodów bądź była przedmiotem wynajmu). W ocenie pozwanego łączące strony umowa kredytu oraz zawarty aneks są ważne i skuteczne. Ich postanowienia nie są sprzeczne z prawem, z zasadami współżycia społecznego, ani z naturą stosunku prawnego. W szczególności w umowie wskazano zarówno kwotę, jak i walutę udzielonego kredytu. Wskazane w uzasadnieniu pozwu postanowienia umowne nie są abuzywne w rozumieniuart. 3851k.c.Strona powodowa nie wykazała (art. 6 k.c.), że pozostają one w sprzeczności z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jej interesy, a także na czym to naruszenie polega (art. 3851- 3852k.c.). Ponieważ jakiekolwiek postanowienia Umowy, w szczególności dotyczące indeksacji kredytu kursem(...)nie są bezskuteczne (abuzywne) w jakimkolwiek zakresie, brak jest podstaw do eliminacji indeksacji z umowy. Brak jest również podstaw do stwierdzenia nieważności czy nieistnienia umowy. Pozwany ponadto podniósł zarzut przedawnienia.
Ustalenie faktów istotnych dla rozstrzygnięcia
Analiza twierdzeń zawartych w pismach stron i niekwestionowanych wzajemnie dokumentów wskazuje, iż za bezsporne i potwierdzone dokumentami dołączonymi do pozwu (umowa kredytu k. 17-22, aneksy k. 23-27, regulamin kredytu k. 28-37, zaświadczenie k. 38-50), wezwanie do zapłaty k. 51-53, odpowiedź banku k. 55-57 oraz odpowiedzi na pozew (wniosek o kredyt hipoteczny k. 106-110, oświadczeniak. 112, 140, decyzja kredytowa k. 116, umowa kredytu i regulamin k. 118-133, aneksy k. 142-144) można uznać następujące - istotne dla sprawy - twierdzenia stron:
Powodowie zawarli w dniu 22.09.2008 r. umowę kredytu hipotecznegonr(...)z poprzednikiem prawnym pozwanej– (...) S.ASpółka Akcyjna Oddział w Polsce z siedzibą wW.w celu zakupu lokalu mieszkalnego na rynku wtórnym. Umowa została poprzedzona wnioskiem kredytowym powodów, w którym kwotę wnioskowanego kredytu oznaczyli w walucie polskiej (150.000 zł), wskazując jako walutę kredytu walutę franka szwajcarskiego ((...)) z okresem spłaty 480 miesięcy. Podpisali przy tym oświadczenie (k. 112), że ubiegają się o kredyt hipoteczny indeksowany kursem waluty obcej oraz zostali poinformowani o ponoszeniu ryzyka kursowego oraz zmiany stopy procentoweji akceptują te ryzyka. Potwierdzili ponadto, że są świadomi, że wzrost stopy procentowej powoduje wzrost raty kapitałowo – odsetkowej kredytu. Zgodnie z § 2 ust. 1 i ust. 2 bank zobowiązał się postawić do dyspozycji powodów kredyt w kwocie 165.000 zł, indeksowany do(...), z przeznaczeniem na zakup lokalu mieszkalnego na rynku wtórnym. Przedmiot finansowania stanowiło spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego wO.przyul. (...), nrlokalu (...)(§ 2 ust. 5).
W § 2 pkt 12 regulaminu zawarto definicję tabeli, a jest to: Tabela kursów walut obcych obowiązująca w banku.
W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, wypłata kredytu następuje w złotych według kursu nie niższego niż kurs kupna zgodnie z Tabelą obowiązującą w momencie wypłaty środków z kredytu. W przypadku wypłaty kredytu w transzach, stosuje się kurs nie niższy niż kurs kupna zgodnie z Tabelą obowiązującąw momencie wypłaty poszczególny transz. Saldo zadłużenia z tytułu kredytu wyrażone jest w walucie obcej i obliczane jest według stosowanego przy uruchomieniu kredytu. W przypadku wypłaty kredytu w transzach, saldo zadłużenia z tytułu kredytu obliczane jest według kursów stosowanych przy wypłacie poszczególnych transz. Aktualnie saldo zadłużenia w walucie kredytu Kredytobiorca otrzymuje listowanie w przypadku postanowień § 11 (§ 7 ust. 4 regulaminu).
Zgodnie z § 9 ust. 2 regulaminu w przypadku kredytów do waluty indeksowanych do waluty obcej:

1
raty kredytu podlegające spłacie wyrażone są w walucie obcej i w dniu wymagalności raty kredytu pobierane są z rachunku bankowego, o którym mowa w ust. 1, według kursu sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w Banku na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu;

2
jeżeli dzień wymagalności raty kredytu przypada na dzień wolny od pracy, stosuje się kurs sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w Banku na koniec ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty kredytu.

Natomiast § 13 ust. 7 stanowi, iż w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, wcześniejsza spłata dokonywana jest w oparciu o kurs sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w Banku w momencie realizacji dyspozycji.
Umowa była dwukrotnie aneksowana, przy czym aneks z 29.10.2013r. umożliwił powodom spłatę kredytu bezpośrednio w walucie(...).
Powodowie z dniem 11.07.2023 r. wezwali do bank między innymi do zapłatyw terminie 7 dni kwoty 44.163,49 PLN oraz 20.523,56 CHF i 2.475,00 PLN z tytułu zwrotu świadczeń nienależnych - wpłat i prowizji czynionych na poczet nieważnej umowy kredytu. Pismo doręczono do banku w dniu 17.07.2023 r. W odpowiedzi pozwany wskazał, że podnoszone roszczenia są bezpodstawne.
Z wiarygodnych zeznań powodów (protokół rozprawy k. 193-194) wynika, że:



celem zakupu nieruchomości były cele mieszkaniowe powodów – mieszkanie, w którym powodowie do 2015 r. zamieszkiwali,

powodowie nie byli i nie są przedsiębiorcami,

od 2015 r. wynajmują kredytowane mieszkanie, innych nieruchomości nie wynajmują,

umowa kredytu nie była negocjowana,

kredyt został wypłacony w PLN,

do czasu zawarcia aneksu, spłaty kredytu powodowie dokonywali w walucie polskiej a następnie w(...),

w dacie zawierania umowy powodowie byli małżeństwem,

Jest bezsporne, że kredyt został wypłacony w dniu 16.10.2008 r. w kwocie 165.000 zł oraz, że powodowie w okresie od 14.11.2008 r. do 15.11.2013 r. uiścili na rzecz pozwanego raty kapitałowo-odsetkowe w PLN w łącznej wysokości 44.163,49 zł i spełnili inne świadczenia w wykonaniu spornej umowy (opłata przygotowawcza) - 2.475 zł, Ponadto w okresie po zawarciu aneksu tj. od 16.12.2013 r, do 16.12.2022 r. powodowie uiścili na rzecz pozwanego raty kapitałowo-odsetkowe w(...)w wysokości 20.523,56 CHF.
(dowód: zaświadczenie k. 38-50)
Rozważania prawne
Opisany wyżej stan faktyczny ustalony został na podstawie niekwestionowanych co do treści i pochodzenia dokumentów ponadto na podstawie zeznań powodów. Sąd pominął dowód z przesłuchania świadkówA. S.iD. M.jako nieistotny, ponieważ osoby te nie miały stycznościz okolicznościami zawarcia spornej umowy. Jedynymi dowodami istotnymi dla oceny ważności i skuteczności umowy mogły być dokumenty zawarte w procedurze składania wniosku kredytowego i zawarcia umowy, zeznania świadków pozwanego biorących udział w procesie zawierania umowy, a także zeznania strony powodowej. Zarzuty pozwanego mogłyby być oparte tylko na zeznaniach takich świadków (pośredników kredytowych lub pracowników banku), którzy rozmawiali z powodami i mogliby przez to wnieść do sprawy coś, co w okolicznościach stosunku prawnego nie zostało objęte dokumentami.
Strony różniły się mniej co do faktów, a więcej co do oceny skutków podpisanej między nimi umowy.
Żądanie główne strony powodowej opierały się na ustaleniu, że nie istnieje między stroną powodową a pozwanym stosunek prawny wynikający ze spornej umowy kredytu. Żądania strona powodowa opierała przede wszystkim na twierdzeniu, że umowa zawiera klauzule abuzywne w przedmiocie indeksacji zawarte w § 2 ust. 1 zdanie drugie umowy; § 2 ust. 2, § 2 ust. 12, § 7 ust. 4, § 9 ust. 2 pkt 1) i 2), § 14 ust. 8 pkt 1), 2) i 3) regulaminu, które skutkują nieważnością całej umowy, bowiem nie ma możliwości zastąpienia powyższego zapisu innym postanowieniem.
Omawiane tu żądanie niepieniężne strony powodowej jest osadzone wart. 189 k.p.c., który wymaga od strony żądającej ustalenia wykazania interesu prawnego.W ocenie Sądu, strona powodowa miała interes prawny w wytoczeniu powództwa, ponieważ merytoryczne rozstrzygnięcie w sprawie ostatecznie zniweluje jakiekolwiek wątpliwości co do treści umowy oraz pozwoli na usunięcia zabezpieczeń danych pozwanemu. Zakończy zatem niepewność, w której znalazła się strona powodowai nałoży na strony obowiązek respektowania zapadłego rozstrzygnięcia. Skutku takiego nie zapewniłaby sentencja wyroku zasądzającego należności pieniężne, ponieważ nie ma wystarczająco konkretnej ustawowej regulacji mocy wiążącej sentencjii uzasadnienia wyroku zasądzającego świadczenia pieniężne ani jednolitości orzecznictwa w tym przedmiocie.
W ocenie strony powodowej postanowienia § 2 ust. 1 zdanie drugie umowy oraz § 2 ust. 2, § 2 ust. 12, § 7 ust. 4, § 9 ust. 2 pkt 1) i 2), § 14 ust. 8 pkt 1), 2) i 3) regulaminu są niedozwolone i powinny być pominięte przy ustalaniu treści stosunku prawnego wiążącego konsumenta.
Zgodnie zart. 3851k.c.postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami lub rażąco naruszają jego interesy, nie są wiążące, jeżeli nie zostały uzgodnione indywidualnie. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron,w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny(§ 1). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu, co w szczególności odnosi się do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§ 3). Wszelkie klauzule sporządzone z wyprzedzeniem są klauzulami pozbawionymi cechy indywidualnego uzgodnienia i okoliczności tej nie niweczy fakt, że konsument mógł znać ich treść. Uznanie, że treść danego postanowienia umownego została indywidualnie uzgodniona, wymagałoby wykazania, że konsument miał realny wpływ na konstrukcję niedozwolonego (abuzywnego) postanowienia wzorca umownego, zaś konkretny zapis był z nim negocjowany.
Zdaniem Sądu Okręgowego, że umowa jest nieważna, a podstawą tej nieważności nie jestart. 58 § 2 k.c.(sprzeczność umowy z zasadami współżycia społecznego), aniart. 3531k.c.(sprzeczność umowy z naturą stosunku), lecz występowanie w umowie niedozwolonych klauzul waloryzacyjnych (art. 3851k.c.), których eliminacja oraz niemożność ich zastąpienia innym mechanizmem przeliczeniowym w oparciu o przepisy prawa o charakterze dyspozytywnym (w braku zgody konsumenta na takie rozwiązanie) sprawia, że umowa nie może być wykonywana, co musi skutkować jej upadkiem. Nieważność umowy wynika niez samego faktu istnienia klauzul abuzywnych, lecz z niemożliwości jej kontynuowania po ich usunięciu. W pierwszej kolejności, na zasadzie lex specialis derogat legi generali, zastosowanie mają przepisy prawa konsumenckiego, które określają inne sankcje zawarcia w umowie postanowień niedozwolonych. Przy tym klauzuli zasad współżycia społecznego określonej wart. 58 § 2 k.c.odpowiada klauzula dobrych obyczajów (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z 20 grudnia 2012 r., III CZP 84/12). Klauzule waloryzacyjne zawarte w umowie stron spełniają przesłankiart. 3851, co skutkuje ich bezskutecznością.
Konsumencki charakter umowy był kwestionowany przez pozwanego jednak zarzut ten należało uznać za bezskuteczny. Jak wynika z całości zebranego materiału dowodowego powodowie nie byli i nie są przedsiębiorcami w ogóle a tym bardziej - zajmującymi się zawodowo wynajmowaniem nieruchomości. W ocenie Sądu rozpoznającego tę sprawę nie ulega wątpliwości, że na podstawie umowy poprzednik prawny pozwanego udzielił kredytu powodom będącym w tym stosunku konsumentami w rozumieniuart. 221k.c.Powodowie zawarli umowę kredytu na zakup nieruchomości, w której do 2015 r. zamieszkiwali. Konsumenckiego charakteru przystąpienia do umowy nie niweczy fakt późniejszego jej wynajęcia. To bank, a nie klient, decyduje – już na etapie składania wniosku – jaką klasyfikację klient otrzyma (czy jako konsumenta czy jako przedsiębiorcy). Badanie, czy kontrahent jest konsumentem, mogłoby się więc zakończyć na analizie tego, przez jaki dział banku został mu udzielony kredyt i w jakiej procedurze (linii kredytowej), ponieważ banki bardzo restrykcyjnie przestrzegają podziału na bankowość detaliczną (konsumencką) oraz korporacyjną (firmową). Powodowie musieliby być w dacie zawierania umowy indywidualnymi przedsiębiorcami (a nie byli) a cel kredytu – zakupiona nieruchomość – musiałby być bezpośrednio związany z ich bieżącą działalnością gospodarczą – i to już w dacie zawarcia umowy kredytu, a nie w okresie późniejszym. Z tego też względu Sąd nie uwzględnił podniesionego przez pozwanego zarzutu i pominął wniosek o zwrócenie się do Naczelnika Urzędu Skarbowego celem wydania zaświadczenia, o którym mowa w punkcie VII odpowiedzi na pozew.
W orzecznictwie przyjmuje się (uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17), że oceny abuzywności dokonuje się na datę dokonania czynności. Okoliczności, które zaistniały po zawarciu umowy, nie mają znaczenia dla oceny abuzywności postanowień umownych. Bez znaczenie są więc wszelkie dowody (w tym opinia biegłego) idące w kierunku ustalenia czynników ekonomicznych i warunków, w jakich odbywało się wykonywanie umowy. Bez znaczenia jest też więc wejście w życie tzw. „ustawy antyspreadowej”.
Obecnie w orzecznictwie nie budzi najmniejszych wątpliwości, że kredyty denominowane i indeksowane do kursu waluty obcej są kredytami w walucie polskiej (np. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 października 2018 r., IV CSK 200/18).
Z uwagi na ukształtowane już orzecznictwo sądów powszechnych, Sądu Najwyższego oraz(...)nie ma obecnie potrzeby szerszego ustosunkowywania się do kwestii samej abuzywności klauzul przeliczeniowych we „frankowym” kredycie denominowanym czy indeksowanym. Nie ulega już żadnych wątpliwości, że tego typu klauzule stanowią główny przedmiot umowy kredytu, a sposób ich ukształtowaniaz odwołaniem do kursu kupna i sprzedaży z tabel kursowych banku jest wystarczającym argumentem za uznaniem ich za niejasne i niejednoznaczne. Mechanizm ten nie daje odpowiedzi na pytanie, w jaki konkretnie sposób bank ustala swoje kursy walut. Mechanizm ustalania przez Bank kursów waluty, który pozostawia mu swobodę (wręcz dowolność), jest sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, a klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną Banku, jest klauzulą niedozwoloną w rozumieniuart. 3851§ 1 k.c.(wyroki Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18i z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, z 15 lutego 2013 r., I CSK 313/12). Co więcej, Sąd Okręgowy w Olsztynie uważa, że nie tylko odniesienie do kursów banku jest abuzywne, lecz abuzywnością dotknięty jest cały mechanizm przeliczeniowy (międzywalutowy), ponieważ obciążał on w dacie umowy kredytobiorcę pełnym, nieograniczonym ryzykiem wzrostu kursu waluty, podczas gdy ryzyko walutowe banku (idące w przeciwnym kierunku, bo na wypadek spadku kursu waluty) ograniczało się tylko do kwoty udzielonego kredytu.
Tworzące ten mechanizm zapisy nie zostały ze stroną powodową indywidualnie uzgodnione, co wynika z jej przesłuchania. Strona powodowa nie miała rzeczywistego wpływu na ukształtowanie postanowień umownych, co stanowiłoby wynik porozumienia stron, względnie – świadomej zgody konsumentów w zakresie ich zastosowania, poprzedzonej negocjacjami (postanowienie Sądu Najwyższegoz 6 marca 2019 r., I CSK 462/18). Bank bezspornie posłużył się wzorcem umownym.
Bank nie wykazał, by strona powodowa została właściwie poinformowanao ryzyku kursowym. Zapisy spornej umowy tego dotyczące są – w świetle ugruntowanych poglądów orzecznictwa Sądu Najwyższego – niewystarczające. Winno to być zaś klarowne przedstawienie informacji i ewentualnych symulacji, którew sposób przystępny i czytelny wskazywałyby konsumentowi, w jaki sposób będzie się kształtowało jego zadłużenie i wysokość rat w sytuacji ewentualnego wzrostu kursu(...). Dokumenty nie wskazują na to, by strona powodowa została właściwie przestrzeżona przed tym, że jej odpowiedzialność za wzrost kursu jest nieograniczona.
Tym samym, stosownie do treściart. 3851§ 1 zd. 1 k.c., zakwestionowane pozwem postanowienia nie wiążą strony powodowej (posiadającej status konsumenta), a zatem nie wywołują one skutków prawnych od samego początku, chyba że powodowie następczo udzielą świadomej, wyraźnej i wolnej zgody na te postanowienia i w ten sposób jednostronnie przywrócą im skuteczność (uchwała Sądu Najwyższegoz 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, wyrok(...)z 3 października 2019 r., C-260/18). Strona powodowa do końca procesu w tej instancji opowiadała się za ustaleniem nieważności spornej umowy kredytowej.
Brak możliwości stosowania norm o charakterze ogólnym nie pozwala na sięgnięcie do domniemanej woli stron lub utrwalonych zwyczajów (art. 65 k.c.iart. 56 k.c.), które w odniesieniu do innych stosunków prawnych pozwalałyby na ustalenie wartości świadczenia określonego w walucie obcej np. przez odniesienie się do tej waluty według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski lub innych kursów wskazywanych przez strony w umowie. Nie ma zwłaszcza możliwości sięgnięcia po przepisart. 358 § 2 k.c., który posługuje się takim właśnie kursemw przypadku możliwości spełnienia świadczenia wyrażonego w walucie obcej. Świadczenia obu stron były wyrażone w walucie polskiej (wypłata kredytui jego spłata następowały bowiem w PLN, a(...)był tylko walutą przeliczeniową). Nawet gdyby uznać, żeart. 358 § 2 k.c.mógłby być stosowany do skutków, które nastąpiły po dacie jego wejścia w życie to nadal brak byłoby możliwości ustalenia kursu, według którego należałoby przeliczać zobowiązania stron sprzed tej daty, czyli przede wszystkim ustalić wysokości zadłużenia w(...)po wypłacie kredytu. Konsument, wyrażając zgodę na uzupełnienie umowy przepisem dyspozytywnym, może zapobiec jej nieważności. W przypadku braku takiej zgody - sąd stwierdza nieważność umowy.
Powyższa ocena prawna kredytu indeksowanego do waluty obcej zmienia istniejącą do 24.04.2024 r. linię orzeczniczą Sądu Okręgowego w Olsztynie w tym składzie, w której przeważały wyroki oparte na koncepcji utrzymania umowy jako złotowej, pozbawionej abuzywnego mechanizmu przeliczeniowego. Zmiana ta nastąpiła 25.04.2024 r. wskutek tego, że Sąd Najwyższy w składzie całej Izby Cywilnej podjął uchwałę III CZP 25/22, mającą moc zasady prawnej, w której wskazał m.in., iż:
1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.
2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
3. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne roszczeniao zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron.
Uchwała ta jest przekonująca, a przede wszystkim powinna spełnić rolę ujednolicenia orzecznictwa sądowego w poruszanych tu kwestiach.
Konsekwencją ustalenia nieważności umowy kredytu jest ustalenie na podstawieart. 189 k.p.c.nieważności umowy (pkt I sentencji wyroku).
Wbrew stanowisku pozwanego nie doszło przy tym do przedawnienia, gdyż żądanie ustalenia nie podlega w ogóle przedawnieniu, zaś żądań pieniężnych strona powodowa nie składała.
W żadnym razie nie można uznać strony powodowej, broniącej się przed krzywdzącymi ją postanowieniami umowy kredytowej – zmierzającej do uzyskania rozstrzygnięcia, w którym zostanie wzbogacona kosztem pozwanego banku. To bank był stroną silniejszą kontraktu i to on sformułował postanowienia umowne, które okazały się być wadliwe.
Strona powodowa wygrała proces w całości i zasługuje zgodnie zart. 98 k.p.c.na zwrot uzasadnionych kosztów. Na jej koszty procesu składają się: opłata od pozwu (1.000 zł), opłata za pełnomocnictwo (17 zł) i wynagrodzenie pełnomocnika w stawce minimalnej 5.400 zł – odpowiedniej do wartości przedmiotu sporu. Ponadtow postępowaniu zażaleniowym ponieśli koszty związane z wynagrodzeniem pełnomocnika w stawce minimalnej (2.700 zł) oraz opłatą od wniosku o uzasadnienie (100 zł), tj. łącznie 9.217 zł.
Sąd miał przy tym na uwadze iżartykuł 98 k.p.c.statuuje zasadę odpowiedzialności za wynik sprawy (rozumianej jako całość-art. 1 k.p.c.) oraz zasadę kosztów niezbędnych i celowych, zobowiązującą stronę przegrywającą do zwrotu przeciwnikowi poniesionych przez niego kosztów procesu. W przedmiotowej sprawie stroną wygrywającą postępowania okazała się być strona powodowa. W związkuz tym, zgodnie z zasadą wyrażoną wart. 98 § 1 k.p.c.na pozwanym spoczywa obowiązek poniesienia wszystkich kosztów, również kosztów postępowań incydentalnych, chociażby w postępowaniach tych - strona wygrywająca ostatecznie proces uległa przeciwnikowi (tak: Postanowienie Sądu Okręgowego w Szczeciniez 8.05.2015 r., VIII Gz 61/15, oraz przywołane tam orzecznictwo Sądu Najwyższego).
sędzia Rafał Kubicki