Sąd Okręgowy w Rzeszowie
VI Wydział Gospodarczy
Sygnatura akt: VI GC 345/14
Data wyroku: 2016-09-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Renata Bober

Sygn. akt VI GC 345/14

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 września 2016 r.
Sąd Okręgowy w Rzeszowie VI Wydział Gospodarczy
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Renata Bober
Protokolant: st.sekr.sądowy Agnieszka Krztoń
po rozpoznaniu w dniu 23 września 2016 r. w Rzeszowie
na rozprawie
sprawy z powództwa: Syndyka Masy Upadłości(...) Spółki z o.o.w upadłości likwidacyjnej wŚ.
przeciwko: GminieZ.
o zapłatę

I
zasądza od pozwanej GminyZ.na rzecz masy upadłości(...) Sp. z o.o.w upadłości likwidacyjnej reprezentowanej przez Syndyka masy upadłości kwotę 42.148,66 zł (czterdzieści dwa tysiące sto czterdzieści osiem złotych 66/100) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 10 grudnia 2011r. do dnia zapłaty,

II
oddala powództwo w pozostałym zakresie,

III
zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 20.627,28 zł (dwadzieścia tysięcy sześćset dwadzieścia siedem złotych) tytułem kosztów postępowania w sprawie,

IV
nakazuje pobrać od pozwanej GminyZ.na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Rzeszowie kwotę 484,73 zł (czterysta osiemdziesiąt cztery złote 73/100) tytułem kosztów postępowania od obowiązku poniesienia których powód był zwolniony w całości.

Sygn. akt VI GC 345/14

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 28 września 2016r.
Powód, Syndyk masy upadłości(...) Sp. z o.o.w upadłości likwidacyjnej wniósł o zasądzenie od pozwanej GminyZ.kwoty 1.076.838,74 zł tytułem wynagrodzenia za dodatkowe roboty budowlane wykonane przy realizacji inwestycjiGminnego Centrum (...)wZ.. W uzasadnieniu podał, że w trakcie wykonywania prac powód zmuszony został, jako wykonawca, do wykonania większego zakresu prac, niż to wynikało z dokumentacji przedstawionej przez zamawiającego na etapie sporządzenia oferty (wymiana i wzmocnienie gruntu, wykonanie drenażu, przemieszczenie ziemi, dodatkowe wzmocnienie podbudowy). Prace te zostały wykonane, a inwestor na bieżąco był o powyższym informowany. Dodał, że ostatecznie obie strony umowy złożyły oświadczenia o odstąpieniu od niej. W ocenie powoda wolą stron było rozwiązanie tej umowy, a sposób w jaki do tego doszło spowodował, że została ona rozwiązana ze skutkiem ex – tunc. To zaś spowodowało, że zgodnie z jej paragrafem 9 ust 4 sporządzony został szczegółowy protokół inwentaryzacji z zestawieniem wartości robót wykonanych na dzień odstąpienia. W dniu 8 lipca 2011r. ustalono, że wykonawca sporządzi i przedstawi obmiar wykonanych robót dodatkowych i kosztorys ich dotyczący – co zrealizowano w dniu 21 lipca 2011r. Inwestor jednak wynagrodzenia za roboty dodatkowe nie zapłacił, informując, że nie dokona tego, bo tospółka (...)jest dłużnikiem Gminy.
Wynagrodzenie za roboty dodatkowe zgodnie z ustaleniami komisji inwentaryzacyjnej opiewa na kwotę 1.076.838,74 zł (kwota dochodzona pozwem).
W sprzeciwie od wydanego w sprawie nakazu zapłaty pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zarzucił po pierwsze że oświadczenie o odstąpieniu od umowy nie wywarło skutku ex – tunc. Wprost bowiem w jego treści powołano się naart. 6494par 1 kcz którego wynika, że oświadczenie wywołuje skutek na dzień odstąpienia (wykonawca uzewnętrznił, powołując się na ten przepis wolę odstąpienia od umowy ze skutkiem na dzień odstąpienia).
Powyższe powoduje, że odstąpienie od umowy dotyczyło pozostałej części niespełnionego świadczenia.
Nadto dodał, że wprawdzie dokumentacja na podstawie której wykonawca przygotował ofertę i prowadził roboty budowlane zawierała nieścisłości, jednakże było to na bieżąco wyjaśniane, a wykonawca nie wykazał większego zakresu robót, niż wynika to z jego kosztorysu ofertowego.
Zaprzeczył, aby grunt w miejscu wykonywania inwestycji posiadał inne parametry niż podane w ekspertyzie geologicznej, brak jest również, według pozwanego podstaw do przyjęcia, że doszło do przemieszczania i dostarczenia dodatkowej ilości ziemi do niwelacji płyty boiska i całego obiektu. Inwestor i inspektorzy nadzoru celowo wyrazili zgodę na obniżenie niweletu terenu o ok. 0,20 m, celem zbilansowania ziemi wewnątrz obiektu – co oznacza, że ziemia nie była przywożona z zewnątrz. Nie było też potrzeby wzmacniania podbudowy płyty boiska oraz bieżni, a dostarczony pod nawierzchnię trawiastą humus nie przekroczył ilości określonej w ofercie wykonawcy. Z protokołu komisji inwentaryzacyjnej z dnia 8 lipca 2011r. na który powołuje się powód – nie wynika, że wykonawca wykonał jakiekolwiek roboty dodatkowe. Wszystkie prace wykonane do chwili rozliczenia umowy zostały rozliczone (zapłacono wszystkie wystawione do tego czasu faktury), a pozostała część robót, w tym nawierzchnia poliuretanowa, zostały zrealizowane przez innego wykonawcę.
Sąd Okręgowy ustalił w sprawie następujący stan faktyczny.
Spółka (...)oraz GminaZ.zawarły w dniu 6 października 2010r. umowę o wykonanie robót budowlanych, przedmiotem której była budowaGminnego Centrum (...)wZ., na warunkach wskazanych w ofercie z dnia 9 listopada 2009r., stanowiących załącznik nr 1 do umowy. Wśród szczegółowych ustaleń tej umowy znalazły się min. postanowienia następujące:
- co do odbiorów (§6) ustalono, że odbiory częściowe oraz dotyczące prac zanikających i ulegających zakryciu dokonywane mają być przez inspektora nadzoru inwestorskiego przed ich zakryciem. Gotowość do nich kierownik budowy winien odnotować wpisem do dziennika oraz zawiadomić o tym inspektora nadzoru i inne osoby,
- co do odstąpienia od umowy (§ 9), min. że w wypadku powyższego wykonawcę i inwestora obciąża szereg obowiązków, w tym sporządzenie szczegółowego protokołu inwentaryzacji robót w toku wraz z zastrzeżeniem wartości robót wg stanu na dzień odstąpienia. Protokół inwentaryzacji robót w toku stanowić miał podstawę do wystawienia faktury VAT przez wykonawcę,
- co do zmiany sposobu spełnienia świadczenia (§12 pkt 2), min., że zmiany te mogą wynikać z odmiennych, niż wskazane w dokumentacji warunków geologicznych, warunków terenowych, błędnie zinwentaryzowanych obiektów budowlanych, konieczności zastosowania innych rozwiązań technicznych czy też materiałowych i innych. Przyjęto, że w sytuacji zaistnienia tego rodzaju sytuacji możliwa jest zmiana sposobu wykonania, materiałów i technologii robót, zmiana lokalizacji budowanych urządzeń oraz zmiana wynagrodzenia. W wypadku konieczności wykonania przez wykonawcę robót dodatkowych i/lub robót uzupełniających na wykonanie ich zgodnie z pkt 10 § 12 miała zostać zawartaodrębna umowa, a konieczność wykonania tych prac winna być odnotowana przez wykonawcę w dzienniku budowy. Wykonawca miał sporządzić uzgodniony z inspektorem nadzoru i projektantem odpowiedni protokół konieczności podlegający zatwierdzeniu przez zamawiającego przed przystąpieniem do umowy.
W pkt 12 §12 ustalono, że wykonawcanie możeżądać od zamawiającego wynagrodzenia za wykonane roboty dodatkowe czy uzupełniające, które wykonałbez uzyskania pisemnej zgody zamawiającegona ich wykonanie.
Umowa została zmienionaaneksem nr (...)z dnia 11 stycznia 2010r.
- dowody: umowa k. 9-21, aneks k. 114-115
W trakcie realizacji prac wykonawca stwierdził szereg niezgodności pomiędzy danymi wynikającymi z dokumentacji technicznej, a stanem rzeczywistym. I tak dotyczyło to rozbieżności wysokościowych terenu istniejącego do projektowanych rzędnych obiektów, na co zwrócił uwagę inwestor w piśmie z dnia 12.02.2010r. oraz 30.03.2011r., 28.04.2011r., 29.04.2011r.
- dowód: pismo k. 30, 36, 39, 41).
Według wykonawcy przedstawiona przez inwestora dokumentacja posiadała wady, a przyjęte w niej rozwiązania i usytuowanie urządzeń lekkoatletycznych nie spełniały wymogów obowiązujących przepisów oraz norm stosowanych przy budowie stadionów.
Według oświadczeń wykonawcy – powyższe spowodowało konieczność wykonania szeregu robót, które w kosztorysie ofertowym nie były uwzględnione.
Wykonawca wskazał też, że na skutek bardzo mokrego roku 2010 uległy zmianie warunki geologiczne terenu budowy- powołując się przy tym na ustalenia ekspertyzy geologicznej, sporządzonej na jego zlecenie przez geologaS. M. (1).
Zakres robót dodatkowych, które nie zostały uwzględnione w kosztorysie ofertowym w ocenie wykonawcy obejmował:
- roboty ziemne związane z przemieszczaniem mas ziemnych i humusu, pozyskaniem ziemi na widownię, wyrównaniem nasypów,
- roboty związane z wykonaniem dodatkowych warstw podbudowy z kruszywa,
- roboty związane z drenażem oraz odwodnieniem liniowym
- roboty związane z realizacją ścianek ustępowych oraz obmurowaniem kominów.
Wartość ich została określona w kosztorysie powykonawczym z dnia 21 lipca 2011r.
- dowód: kosztorys k. 92-98
Dokumentacja budowy nie zawiera żadnych miarodajnych zapisów odnośnie zakresu tych prac, dotyczy to zarówno wpisów do dziennika budowy, jak też protokołów konieczności zatwierdzonych przez zamawiającego. Strony nie zawarły też żadnej umowy na piśmie dotyczącej robót dodatkowych. Wskazał na powyższe biegłyD. L. (1)w wydanej w sprawie opinii.
-dowód: opinia biegłegoD. L.k. 545 – 563
Biegły ten podkreślił, że brak jest w niniejszym przypadku udokumentowania w sposób przewidzianyprawem budowlanymwszystkich odstępstw wprowadzonych przez wykonawcę w stosunku do zatwierdzonego projektu budowlanego będącego załącznikiem do pozwolenia na budowę z dnia 29 marca 2007r. (w tym rysunków, opisów i kwalifikacji dokonanych przez projektanta). Brak jest też szczegółowej inwentaryzacji robót wykonanych przez wykonawcę do momentu rozwiązania umowy.
Powód nie powołał się również w sprawie na żadne dokumenty w tym przedmiocie, wskazując w zasadzie tylko na protokół konieczności spisany w dniu 27 kwietnia 2011r., zgodnie z treścią którego komisyjnie stwierdzono, że rozwiązania przyjęte w projekcie co do ścianek prysznicowych należy przyjąć za błąd projektowy, co skutkować musi zastosowaniem innego rozwiązania.
- dowód: protokół k. 38
Nadto, na okoliczność zakresu i wartości wykonanych robót dodatkowych powód powołał się też na protokół ze spotkania Komisji Inwentaryzacji powołanej po rozwiązaniu umowy z dnia 8 lipca 2011r., z którego, jego zdaniem wynika, że strona powodowa wykonała te prace.
- dowód: protokół k. 87 – 90
Z protokołu tego wynika jednakże, że ustalono jedynie kolejny termin posiedzenia Komisji na dzień 18 lipca 2011r., na który to termin wykonawcę zobowiązano do przedłożenia szeregu dokumentów, w tym książki obmiaru wykonanych robót, które mogły dokumentować zakres tych robót.
Zapisy tego protokołu nie wskazują wprost na potwierdzenie wykonania przez powodowego wykonawcę określonych robót – jako robót dodatkowych - w stosunku do tych, które ustalono w zawartej pomiędzy stronami umowie.
Powód wykazywał w sprawie twierdzenia co do wykonania robót dodatkowych dowodami z zeznań świadków, jak też dowodem z opinii biegłego, powołanego na okoliczność ustalenia zakresu i wartości prac wykonanych przez upadłego przy realizacji tej inwestycji.
- zlecenie Sądu Okręgowego wP., k 264,
- opinia biegłegoR. K. (1), k. 273 – 29, uzupełnienie opinii protokół rozprawy z dnia 19.02.2016r., k. 681-683
W sprawie przeprowadzono również dowód z opinii kolejnego biegłegoD. L. (1)(na wniosek pozwanego, po przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłegoR. K.) – na okoliczność min. ustalenia zarówno zakresu i wartości prac wykonanych przez powoda, jak też na okoliczność ustalenia, czy wskazane przez powoda roboty za które domaga się wynagrodzenia to roboty dodatkowe (nie mieszczące się w zakresie robót określonych w ofercie), jak też jaka była ich wartość.
- zlecenie Sądu Okręgowego wR.k. 534
Dowody osobowe przeprowadzone w sprawie, jak też dowody z opinii biegłych pozwalają w ocenie Sądu na przyjęcie, żespółka (...)przy realizacji inwestycji objętej przedmiotowym sporem wykonała szereg prac, które wykraczały zakresem poza ten, który zakładany był w kosztorysie ofertowym, co wynikało z faktu, że wykonawca opracowując ten kosztorys opierał się wyłącznie na przedmiarze robót sporządzonym przez zamawiającego, jak też z błędów w zakresie założeń geologicznych. Dotyczyło to w szczególności zagęszczenia podbudowy, zakresu robót ziemnych, dodatkowego drenażu, obniżenia niwelety.
dowody z zeznań świadkówS. M.,K. D.,A. P.,R. M., W.R.,J. P.,S. S.,Z. K.,J. W.na rozprawie w dniu 20.05.2013r. – transkrypcja zeznań świadków k. 494-525, zeznania świadkaL. W.– Leja iA. K.na rozprawie w dniu 8.04.2016r. – transkrypcja k. 728 – 741.
Także biegły sądowyR. K. (1)w swojej opinii jednoznacznie stwierdził, że z analizy porównawczej dokonanej pomiędzy pierwotnym projektem budowlanym –który był wadliwy, a tym co wykonawca musiał zrobić przy realizacji robót, dokonując zmian w stosunku do projektu i co wynika z kosztorysu powykonawczego – wynika, że wykonał on szereg prac wykraczających ponad pierwotnie zakładany zakres. Dotyczy to przede wszystkim podbudowy (roboty zakryte), drenażu i odwodnienia. Biegły w ustnych wyjaśnieniach na rozprawie w dniu 19 lutego 2016r. (protokół k. 681) powołał się wprawdzie na dokumenty budowy w tym zakresie, ale ostatecznie nie potrafił ich wskazać i skonkretyzować.
Odnośnie kosztów wynikających z przewozu ziemi, to jak podał, wynikały one z przewozu jej na obszarze, na którym obniżono niweletę, co jednak zaproponował wykonawca. Biegły stwierdził, że obniżenie tej niwelety dałoby możliwość wyrównania ziemi, bez konieczności dowozu ziemi dodatkowo z zewnątrz. Ostatecznie, w ocenie tego biegłego, w stosunku do projektu pierwotnego konieczne było wykonanie dodatkowych prac polegających na obniżeniu niwelety terenu, co spowodowało niezbędny transport ziemi na obszarze budowy. Konieczne było też wzmocnienie podbudowy, wykonanie zmiany pierwotnie przyjętej w dokumentacji studzienki chłonnej – na kolektor zbiorczy i w jego ocenie są to roboty dodatkowe.
Biegły potwierdził, że nie dokonywał przy dokonywaniu ustaleń żadnych badań terenu i odkrywek, opracowując opinię opierał się tylko na ustaleniach porównawczych pomiędzy założeniami pierwotnego projektu, a zakresem wykonanym przezŁ.(wynikającym z jego danych wynikających z kosztorysu powykonawczego).
Na pytanie Sądu biegły w piśmie z dnia 8.11.2015r. udzielił pisemnej informacji, że na obecnym etapie wykonanie przez niego ewentualnych odkrywek pozwolić może tylko naszacunkoweustalenie ilości i wartości robót związanych z wykonywaniem dodatkowej podbudowy pod bieżnią w gruntach zawilgoconych, bowiem grubości poszczególnych warstw w proponowanych czterech odkrywkach mogą być różne.
- pismo biegłego k. 773 – 774
BiegłyD. L. (1)natomiast, co do zasady nie wykluczając, że wykonawca wykonał szerszy zakres prac, niż pierwotnie zakładano – stwierdził, że z powodu braku jakichkolwiek materiałów dokumentujących prace wskazane w kosztorysie z dnia 21.07.2011r., które to prace w większości należą do tzw. robót zakrytych (zanikających) – nie ma na obecnym etapie możliwości ustaleń zarówno ich zakresu , jak też wartości.
W ocenie tego biegłego nie można bazować na metodzie porównawczej, zastosowanej przez biegłegoK.w sytuacji, gdy wykonawca nie dysponuje żadną dokumentacją obrazującą ilość wykonanych przez niego robót. Powyższe stanowisko jest dla Sądu w pełni przekonujące. Przemawia za tym zresztą dalsze stanowisko biegłegoR. K., który ostatecznie stwierdził, że nawet dokonanie odkrywek bieżni nie pozwoli na jednoznaczną ocenę co do zwiększenia ilości jej podbudowy, a więc ustalenia mogłyby opierać się nie na badaniach w tym zakresie – ale jedynie przypuszczeniach, bez potwierdzenia wynikającego z dokumentacji wykonawcy.
Reasumując, pomimo zwiększenia zakresu prac przez wykonawcę, co w niniejszym przypadku w ocenie Sądu zaistniało – brak w sprawie dowodów wykazujących zarówno ich faktyczny zakres, jak i - co za tym idzie – na ich wartość.
Strony niniejszego sporu ostatecznie rozwiązały łączącą je umowę. Zarówno powodowa Spółka, jak i pozwana Gmina złożyły oświadczenia o odstąpieniu od umowy:
- powód w piśmie z dnia 24.05.2011r.
– dowód – pismo k. 80,
- pozwany w piśmie późniejszym, tj. z dnia 1.07.2011r.
– dowód pismo k. 83.
Z treści powyższych pism wynika, że strony, zgodnie wyraziły wolęniekontynuowania łączącej ich umowy i zamierzały dokonać rozliczenia budowy do daty rozwiązania umowy, powołując w tym celu Komisję Inwentaryzacyjną.
Z protokołu ustaleń tej Komisji wynika, że na dzień 8.07.2011r. na terenie budowy pozostały elementy niewbudowane (zakupione przez wykonawcę), wymienione w pkt IV ppkt 2 tego protokołu
dowód: protokół k. 87 – 91
Wartość elementów niewbudowanych, pozostawionych na budowie określona została przez stronę powodową na kwotę 42.148 zł.
- dowód: pismo k. 403 – 407 i dalsze pisma procesowe w sprawie.
Pozwany ostatecznie nie zakwestionował wartości elementów niewbudowanych pozostawionych przez wykonawcę na budowie i przez niego przejętych.
Na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2016r. pozwany oświadczył, że należność za pozostawione i niewbudowane elementy została przez niego zapłacona, na podstawie wcześniej wystawionych przez powoda faktur. Wyjaśnił, że sytuacja finansowa powoda wymagałaprzedpłat,celem kontynuowania robót – a więc , jak należy wnioskować pokrywania kosztów materiałów budowlanych przed ich wykorzystaniem. Słuchany w charakterze strony Wójt GminyZ.stwierdził, że ostatecznie wykonawcy zapłacono więcej wynagrodzenia, niż wynikało to z rozliczenia na dzień rozwiązania umowy.
Strona powodowa na rozprawie w dniu 23 września 2016r. wyjaśniła, że rozliczenia budowy następowały po zakończeniu określonych etapów, wówczas wystawiano faktury częściowe w których wskazywano wykonane prace i wartość zużytych materiałów. Materiały pozostawione na budowie nie zostały wykorzystane przez powoda, bowiem nie doszło do realizacji kolejnych prac, wymagających zużycia tych materiałów.
Stanowiska stron w zakresie zasad rozliczania budowy były więc zgodne, z tym, że pozwany zarzucił ostatecznie, że za materiały wcześniejspółce (...)zapłacił w formie przedpłat. Pozwany nie przedstawił jednak żadnego dowodu na powyższą okoliczność, nie można tego też wywieść w sposób nie budzący wątpliwości z opinii biegłegoK., czy też korespondencji prowadzonej pomiędzy stronami.
Taj jak podano wyżej, na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2016r. strona pozwana oświadczyła, żenie kwestionuje wartościpozostałych elementów budowlanych podanych przez powoda na kwotę 42.148 zł.
Pozostałe wnioskowane przez strony dowody Sąd Okręgowy pominął, jako zbędne dla rozstrzygnięcia w sprawie, mając na względzie przede wszystkim:
- ryczałtowy charakter wynagrodzenia ustalonego w umowie,
- postanowienia jej co do obowiązków stron w sytuacji zaistnienia konieczności wykonania robót dodatkowych,
- braku dokumentacji wykonawcy obrazującej zakres wykonywania prac.
Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Okręgowy zważyłw sprawie co następuje.
Przede wszystkim należy wskazać w sprawie, że przy ustaleniu wynagrodzenia ryczałtowego – a z takim mamy do czynienia w niniejszym przypadku – ryzyko powstania straty związanej z nieprzewidzianym wzrostem rozmiaru prac, czy też wzrostem kosztu prac obciąża przyjmującego zamówienie. Strony decydując się więc na tego rodzaju wynagrodzenie muszą liczyć się z jego bezwzględnym i sztywnym charakterem. Nie oznacza to oczywiście przeszkód do dokonania pomiędzy stronami w umowie ustaleń co do kwestii możliwości podwyższenia (czy obniżenia) tego wynagrodzenia (tak min. SN w wyroku z dnia 25.03.2011r., sygn. IV CSK 397/10, SN w wyroku z dnia 25.03.2015r., sygn. II CSK 389/14, SA w Krakowie w wyroku z dnia 13.01.2015r., sygn. I ACa 1389/14).
W przedmiotowej sprawie, jak wynika z treści zawartej pomiędzy stronami umowy przewidziały one możliwość wzrostu rozmiaru prac, czy też zmianę technologii ich wykonywania – zastrzegając jednak precyzyjnie jakie warunki muszą zostać spełnione, by przyjmującemu zamówienie przysługiwało dodatkowe wynagrodzenie za ten zakres robót.
W okolicznościach niniejszej sprawy brak jest jednak podstaw do podwyższenia ryczałtu (uznania za należne wynagrodzenia za prace dodatkowe, nawet przy przyjęciu, że były one konieczne dla zrealizowania inwestycji). Postanowienia umowy w sposób jednoznaczny wskazują bowiem, że po pierwsze - na roboty dodatkowe powinna zostać zawarta odrębna umowa, poprzedzona właściwym wpisem do dziennika budowy, protokołem konieczności uzgodnionym z inspektorem nadzoru i projektantem zatwierdzonym przez zamawiającego – do czego w przedmiotowym przypadku nie doszło. Strony wyraźnie postanowiły też w paragrafie 12 pkt 12 umowy – że wykonawcanie możeżądać od zamawiającego wynagrodzenia za wykonane roboty dodatkowe czy uzupełniające,które wykonał bez pisemnej zgody zamawiającegona ich wykonanie – i zgody takiej, w wymaganej formie również nie wyrażono.
Spółka (...)w żaden sposób nie przestrzegała więc warunków określonych w umowie w tym zakresie. Zaniechano nie tylko sporządzania protokołów konieczności ale też nawet wpisów do dziennika budowy. W tej sytuacji, już z tylko przyczyn natury formalnej, żądanie wynagrodzenia za roboty dodatkowe, mając na względzie charakter wynagrodzenia ryczałtowego, należało uznać za bezzasadne.
Brak jakiejkolwiek dokumentacji budowy uniemożliwia też w ocenie Sądu wykazanie ewentualnego roszczenia co do wysokości. W większości bowiem roboty, które wskazuje powód mają charakter robót zakrytych, co uniemożliwia obecnie ich ocenę zarówno w zakresie ilości jak i jakości. Potwierdzili to biegli powołani w sprawie (także biegłyR. K. (1), który ostatecznie podał, że nawet dokonanie odkrywek pozwoli tylko naszacunkowe ustalenie rozmiaru prac)
Ustalenia w tej kwestii nie mogą natomiast opierać się na porównawczych, teoretycznych wyliczeniach, czy też na zeznaniach świadków – bez oparcia powyższego na wiarygodnych dokumentach, które są wymagane w procesie budowlanym.
Zaniechania wykonawcy w tym zakresie skutkować muszą więc przyjęciem (w znacznej części) jego roszczenia za bezzasadnego i nieudowodnionego.
Oceny powyższej kwestii, wbrew stanowisku powoda, nie zmienia również fakt, że strony niniejszego sporu zrezygnowały na pewnym etapie z dalszej realizacji umowy, składając oświadczenia o odstąpieniu od niej. Powód argumentuje, że skutkiem powyższego było rozwiązanie umowy z mocą wsteczną (ex tunc), co dotyczy również ustaleń w przedmiocie wynagrodzenia.
Sąd Okręgowy w pełni podziela bowiem pogląd prezentowany w orzecznictwie, że odstąpienie przez zamawiającego czy wykonawcę od umowy, bądź w inny sposób rozwiązanie stosunku umownego (w przypadku ustalenia wynagrodzenia jako ryczałtowego) – skutkuje obowiązkiem zapłaty należnej wykonawcy, ustalonej w sposób wskazany w umowie części wynagrodzenia. Część ta powinna być określona w proporcji obejmującej stosunek wartości robót wykonanych zgodnie z umową do wartości całości wynagrodzenia ryczałtowego (tak min. SN w wyroku z dnia 29.01.1985r., sygn. II CR 494/84, SA w Białymstoku w wyroku z dnia 11.09.2015r., sygn. I ACa 696/14.).
W wyroku z dnia 19.03.2004r. sygn. IV CK 172/03 Sąd Najwyższy podkreślił, że świadczenie wykonawcy wynikające z umowy o roboty budowlane jest podzielne (art. 379 par 2 kc), przy czym z uwagi na naturę tego świadczenia, nie jest możliwy jego zwrot. Ustanie stosunku umownego przed wykonaniem uwzględnionego w nim przedmiotu, nie powoduje zatem obowiązku rozliczenia stron na zasadach ogólnych, przyjętych dla zobowiązań z umów wzajemnych (art. 494 par 1 kc), a zaznaczyć trzeba, że strony niniejszego sporu nie tylko wykazały wolę w kierowanej do siebie korespondencji rozliczenia się we wcześniej wskazany sposób – lecz także faktycznie tak uczyniły. Pozwany zapłacił bowiem powodowi należności z wszystkich wystawionych przez niego faktur do dnia rozwiązania umowy.
W tej sytuacji, przyjmując obowiązywanie wynagrodzenia ryczałtowego do czasu rozwiązania umowy (rozwiązanej ze skutkiem ex nunc) konsekwentnie też należy przyjmować wszelkie skutki ustalenie tego rodzaju wynagrodzenia, w tym, związane z ewentualnym poszerzeniem przez wykonawcę zakresu prac przed jej rozwiązaniem (po tej dacie, jak ustalił biegłyD. L.żadne prace nie były już wykonywane).
W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że nawet gdyby przyjąć, że wykonawca może ubiegać się - w sytuacji jak niniejsza, o rekompensatę poniesionych przez siebie kosztów w oparciu o przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu – to również wymagałoby to wykazania po pierwsze kosztów jakie sam poniósł – ale także wartości o jaką zamawiający się wzbogacił, czego w niniejszej sprawie powód również nie uczynił. Trzeba jednakże podkreślić, że sytuacja taka mogłaby zaistnieć jedynie wówczas, gdy dodatkowe prace nie były objęte przedmiotem świadczenia określonym w umowie zawartej przez strony, a byłyby to roboty inne, nie związane z tym świadczeniem.
Reasumując, skoro skutecznie złożone oświadczenie o odstąpieniu od umowy dotyczące tylko części przewidzianego nią podzielnego świadczenia – nie niweczy w całości stosunku obligacyjnego w jakim pozostawały strony (tak SN w wyroku z dnia 18.09.2014r., sygn. V CSK 633/13) – w realiach niniejszej sprawy zamawiający zobligowany był w ocenie Sądu do zapłaty odpowiedniej części wynagrodzenia ryczałtowego za wykonane do dnia odstąpienia od umowy prace, co, jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, uczynił. Powód zresztą tego nie kwestionuje, nie wskazuje bowiem nawet na to by pozwany zalegał z płatnościami wynagrodzenia przewidzianego umową. W tym zakresie jedynie sporna pozostawała kwota 42.148 zł stanowiąca równowartość pozostających przez upadłego na terenie budowy materiałów, które zostały przez niego zakupione na potrzeby tej inwestycji, ale nie zostały zużyte z uwagi na odstąpienie od umowy.
Sam fakt pozostawienia przez wykonawcę tych materiałów, jak też zasada przyjęta w umowie co do sposobu ich rozliczenia (po wykonaniu każdego kolejnego etapu zadania, w trakcie realizacji którego zostały one zużyte) nie był sporny.
Wprawdzie początkowo pozwany kwestionował ich wartość (a biegli wydający opinię w sprawie wobec braku dokumentów zakupu nie dokonywali ich wyceny), lecz ostatecznie na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2016r. oświadczył,że wartości tych elementów nie kwestionuje,zarzucając , że dokonał za nie zapłaty w formie wcześniejszych przedpłat, czemu powód jednak zaprzeczył.
To stanowisko wskazuje, że pozwany przyznał, iż na dzień odstąpienia od umowy elementy te nie zostały przez wykonawcę zużyte, uczyniono to zapewne na dalszym etapie realizacji prac przez kolejnego wykonawcę (potwierdza to również protokół Komisji Inwentaryzacyjnej). Skoro więc pozwany zatrzymał przedmioty należące do powoda, obowiązany był co do zasady po odstąpieniu od umowy do ich zwrotu – chyba, że elementy te od powoda, jak zarzuca, zakupił – czego jednak w niniejszej sprawie w ocenie Sądu Okręgowego - nie wykazał.
Samo twierdzenie strony na tą okoliczność nie jest wystraczające dla przyjęcia, iż zostało to wykazane (bez sprecyzowania nawet na jakim etapie inwestycji miało to miejsce). Dodać też trzeba, że strony niniejszego postępowania nie twierdziły aby materiały te miały służyć wykonaniu innych prac, niż objętych umową z dnia 6.01.2010r. (a więc prac dodatkowych), a poza sporem pozostawało, iż należność za materiały co do zasady miały być opłacone po ich zużyciu na potrzeby realizacji kolejnych etapów inwestycji.
Reasumując powyższe, z wyżej przytoczonych względów dochodzone przez powoda wynagrodzenie za wykonane roboty należało w świetle przepisuart. 632 par 2 kcuznać za bezzasadne, dlatego też powództwo co do kwoty ponad 42.148,66 zł (wartość pozostawionych materiałów) oddalono.
Kwotę zaś  wskazaną powyżej, tj. 42.148,66 zł zasądzono od strony pozwanej na rzecz powoda w pkt I wyroku na podstawieart. 405 kc.
Stosownie do wyniku sporu orzeczono o kosztach postępowania w sprawie na podstawieart. 98 par 1 i 3 kpc.
Powód zwolniony był od kosztów postępowania w sprawie postanowieniem Sądu Okręgowego w Przemyślu z dnia 14.09.2012r. (k. 101). Powyższe nie oznacza jednak, by nie był zobowiązany do zwrotu kosztów poniesionych przez przeciwnika w sprawie – co skutkowało orzeczeniem, jak w pkt III wyroku (koszty zastępstwa procesowego, wydatki w sprawie).
Ponieważ pozwany uległ co do kwoty 42.148,66 zł – w tym zakresie - mając na względzie, iż powód zwolniony był od kosztów sądowych, w tym wpisu w sprawie - nakazano pobranie od niego na rzecz Skarbu Państwa należnej części opłaty sądowej w tym zakresie .