Sąd Rejonowy w Zawierciu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 456/18
Data wyroku: 2020-12-04 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON

Sygn. akt: I Ns 456/18

UZASADNIENIE
postanowienia wstępnego z 13 listopada 2020 r.
E. C.po sprecyzowaniu żądania wniosła o podział majątku wspólnego swoich dziadkówS. G. (1)iT. G. (1)oraz o dział spadku po nich. Do stanowiska wnioskodawczyni przyłączyła się jej siostra – uczestniczkaK. B..
UczestnikS. K.jako spadkobierca testamentowy po swoim dziadkuT. G. (1)zgodził się z propozycją podziału, pod warunkiem zrzeczenia się przez pozostałe strony roszczeń zachowkowych. Na rozprawach w dniu 1 marca 2019 r. i 26 lipca 2019 r. wskazał, że prawo własności nieruchomości objętych postępowaniem zostało uregulowane aktem własności ziemi w trakcie trwania małżeństwa spadkodawców iT. G. (1)przysługiwał udział ½ części w majątku wspólnym po śmierci żony. Stąd przez swojego pełnomocnika wniósł o ustalenia jakie są udziały poszczególnych uczestników w majątku spadkowym, ponieważ akt własności ziemi został wydany jedynie naS. G. (1).
UczestniczkaH. B.również co do zasady poparła wniosek co do sposobu podziału. Z treści pism jej pełnomocnika. można wywnioskować, że ona także twierdziła, że właścicielami nieruchomości rolnej opisanej w akcie własności ziemi byli małżonkowieS. G. (1)iT. G. (1)na zasadach wspólności ustawowej.
W zawiązku z powyższym, postanowieniem z 26 lipca 2019 r. Sąd ograniczył rozprawę do ustalenia składu majątku wspólnegoS. G. (1)iT. G. (1).
Sąd Rejonowy w Zawierciu ustalił co następuje.
S. G. (1)byłą w związku małżeńskim zT. G. (1)do 14 stycznia 1946 r. W dniu 21 listopada 1972 r. wydano akt własności ziemi, w którym stwierdzono nabycie w trybieustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnychprzezS. G. (1), prawa własności nieruchomości składającej się zdziałki nr (...)o pow. 1.7742 ha położonych wC.wraz z zabudowaniami. Nieruchomość ta została nabyta nieodpłatnie jako spadek po jej matce użytkowany od 1960 r. oraz na podstawie dobrowolnych umów. Decyzja ta nie została zaskarżona i stała się ostateczna.
Spadkodawcy zamieszkiwali przyul. (...)(poprzednio 22L.) wC.. Za ich domem był wąski pasek gruntu. Dodatkowo za domem dokupili część pola. Z akt uwłaszczeniowych wynika, żeS. G. (1)zgłosiła do uwłaszczenia dwie działki z arkusza mapy 7 tj.działkę nr (...)o pow. 1.0262 ha i nr(...)o pow. 0.1430 ha, a spod arkusza mapy 13,działkę (...)o pow. 0.6050 ha. Zaznaczyła, że budynki: mieszkalny, stodoła, chlew i budynek kuchni zostały wybudowane przez nią i mężaT. G. (1). Nabyty grunt użytkowała z jednej strony od 1960 r. jako spadek po swojej matce a z drugiej na podstawie dwóch dobrowolnych umów. Pierwsza z nich to umowa sprzedaży z 18 października 1959 r. zawarta w zwykłej formie pisemnej. Na jej podstawieM. Z.iI. Z.sprzedali małżonkomT. G. (1)iS. G. (1)nieruchomość gruntową (odłóg) o pow. 56 arów. Było to teren leżącą wB., graniczący z działkąJ. C.,J. R.,S. P.,J. K.iJ. Z.. Druga umowa, także zawarta w zwykłej formie pisemnej, pochodziła z 19 stycznia 1964 r. Na jej podstawieS. G. (1)nabyła odK. Ś.pole orne o pow. 11x70 m, leżące „zakowalem”. Nieruchomość ta graniczyła z nieruchomościami kupującejS. G. (1)iJ. B.. Nieruchomość wchodzi obecnie w składdziałki (...); nieruchomośćJ. B.graniczyła z obecnądziałką (...). Jakaś część nieruchomości zakupionej odK. Ś.była jeszcze w latach 60-tych lub 70 -tych XX w. przedmiotem zamiany zeS. C..
MatkaS. G. (1)M. G.(określana w niektórych aktach stanu cywilnego także imieniemM.) zmarła w dniu 6 października 1960 r. Postanowieniem z 21 lutego 1961 r. Sąd Powiatowy wZ.stwierdził nabycie spadku po niej na podstawie testamentowego porządku dziedziczenia w całości przezS. G. (1). W postępowaniu tymS. G. (1)zgłosiła spadek po matce w postaci nieruchomości zabudowanej domem z pozostałymi zabudowaniami oraz grunt orny wC..M. G.zamieszkiwała w drewnianym domu na działce, która obecnie wchodzi w składdziałki (...). Była to mała działka, za którą rozciągała się rola.
/dowód: akt własności ziemi z 21 listopada 1972 r. wraz z kwestionariuszem uwłaszczeniowym oraz dobrowolnymi umowami karta 97-100; akta I NS 23/61 a w nich: wniosek karta 1-2, odpis skrócony małżeństwa karta 10 i postanowienie z 21 lutego 1961 r. karta 21; zeznania uczestniczkiH. B.00:03:56 – 00:30:03 rozprawy z 8 listopada 2019 r.; zeznania uczestniczkiM. K.00:10:55 – 00:23:56 rozprawy z 10 stycznia 2020 r; zeznania świadkaA. S.karta 138verte iZ. K.karta 139/
S. G. (1)zmarła 25 stycznia 1992 r. Jej mążT. G. (1)złożył wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po niej, wskazując, że spadek po niej to działki o pow. 1.7742 ha wraz z zabudowaniami tj. domem, stodołą i garażem, położone wC.. Z załączonych do wniosku dokumentów wynika, że chodziło o nieruchomość uregulowaną ww. aktem własności ziemi. Postanowieniem z 27 maja 1999 r. Sąd Rejonowy w Zawierciu stwierdził, że spadek poS. G. (1)na podstawie ustawy nabyli mążT. G. (1)i córkiH. B.iM. K.po 1/3 części każde z nich, włącznie z wchodzącym w skład spadku udziałem w gospodarstwie rolnym położonym wC.. Orzeczenie to zostało później zmienione postanowieniem Sądu Rejonowego w Zawierciu z 30 października 2015 r., w ten sposób, że spadek poS. G. (1)na podstawie ustawy nabyli mążT. G. (1)i córkiH. B.,M. K.i pominięta poprzednioT. N.po 1/4 części każde z nich, włącznie z wchodzącym w skład spadku udziałem w gospodarstwie rolnym.
/dowód: akta I Ns 382/99 a w nich: wniosek karta 2, odpisy skrócone akt małżeństwa i zgonu karta 5-6, wpis z rejestru gruntów karta 13 i postanowienie z 27 maja 1999 r. karta 16; akta I Ns 392/15 a w nich postanowienie z 30 października 2015 r. karta 37/
T. G. (1)zmarł przed zmianą postanowienia o nabyciu spadku poS. G. (1). Miało to miejsce w dniu 24 listopada 2006 r. Spadek po nim na podstawie testamentu allograficznego z 3 sierpnia 2006 r. nabył w całości wnukS. K., co zostało stwierdzone postanowieniem Sądu Rejonowego w Zawierciu z 31 marca 2016 r. W treści testamentu spadkodawca oświadczył, że jego wolą jest, aby po jego śmierci należący do niego majątek tj. 1/3działek o nr (...)o łącznej pow. 1.7742 ha i 1/3 zabudowań i gospodarstwa rolnego odziedziczył wnuk. Jednakże z treści wniosku uczestnikaS. K.o stwierdzanie praw do spadku poT. G. (1)jak i decyzji ustalającej wysokość podatku od spadku po nim wynika, że uczestnik utrzymywał, żeT. G. (1)był współwłaścicielem 5/8 części gospodarstwa tj. 4/8 jako majątek wspólny oraz 1/8 odziedziczony po żonieS. G. (1). Taki też udział zgłosił do opodatkowania.
Oprócz opisywanych powyżej nieruchomości, poS. G. (1)iT. G. (1)żaden inny majątek, który był objęty wspólnością ustawową nie pozostał.
/dowód: akta I Ns 1253/15 a w nich: wniosek karta 2, protokół ustnego oświadczenia ostatniej woliT. G. (1)karta 5 i postanowienie z 31 marca 2016 r. karta 25; decyzja Naczelnika US wZ.z 17 czerwca 2016 r. kasta 39-45; zeznania uczestnikaS. K.00:33:29 – 00:42:45 rozprawy z 8 listopada 2019 r/
Działka (...)z(...)uległa podziałowi nadziałki (...)adziałka (...)nadziałki (...). Następnie działki te w wyniku scalenia gruntów obrębuC.pozostały w innych kompleksach i otrzymały numery(...),(...), 4940, 5050 i(...), zgodnie z decyzją Starosty(...)z 15 listopada 2004 r.Działka (...)w wyniku scalenia także pozostała w innym kompleksie i otrzymała numer(...), zgodnie z decyzją Starosty(...)z 14 sierpnia 2014 r. W wyniku ww. postępowań scaleniowych uległa zmianie całkowita powierzchnia nieruchomości z 1.7742 ha na 1.7949 ha. Obecnie nieruchomości objęte aktem własności ziemi z 21 listopada 1972 r. stanowiądziałki nr: (...)oznaczone w ewidencji jako grunty orne o pow. 0.5482 ha,(...)- grunty orne zabudowane o pow. 0.1433 ha, 4940 – grunty rolne zabudowane o pow. 0.0070 ha, 5050 – grunty orne o pow. 0.2751 ha i(...)– łąki i grunty orne pow. 0.1995 ha, wszystkie działki z arkusza mapy 27 orazdziałka (...)stanowiąca łąki trwałe i nieużytki o pow. 0.6218 ha z arkusza mapy 35. Nadziałce (...)opisane są budynki mieszkalny i dwa produkcyjno – usługowo – gospodarcze dla rolnictwa, wybudowane w 1960 r. Zabudowanadziałka (...)znajduje się przy drodze publicznej,ul (...)wC.(poprzednioul. (...)). Za tą działką znajduje siędziałka (...), która leży w jednym pasie wyznaczonym przez kierunek północ-południe zdziałkami (...). Ich granice przedzielone są drogami dojazdowymi.Działka (...)leży poza powyższym kompleksem.
/dowód: wykaz synchronizacyjny karta 68; wypis z rejestru gruntów i kartoteki budynków karta 9-12; kopie ma ewidencyjnych karta 18-20/
Sąd Rejonowy w Zawierciu zważył co następuje.
Zgodnie zart. 567 § 1 k.p.c.do postępowania o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami, a zwłaszcza do odrębnego postępowania w sprawach wymienionych w paragrafie pierwszym stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku.Artykuł 685 k.p.c.stanowi, że w razie sporu o istnienie uprawnienia do żądania działu spadku, jak również w razie sporu między współspadkobiercami o to, czy pewien przedmiot należy do spadku, sąd spadku może wydać postanowienie wstępne.
W rozpoznawanej należało rozstrzygnąć zagadnienie, czy nieruchomość uregulowana aktem własności ziemi wydanym naS. G. (1), wchodziła w skład majątku wspólnego zT. G. (1), co rzutuje na wielkość udziałów przysługujących poszczególnym uczestnikom w majątku spadkowym. Wnioskodawczyni opierała się na wpisach w ewidencji gruntów, gdzie ujawniono współwłasność w oparciu o treść(...), co sugeruje, że nieruchomość była wyłączną własnościąS. G. (1). UczestnicyS. K.iH. B.utrzymywali, że skoro nieruchomość została nabyta w trakcie trwania związku małżeńskiego, to wchodzi w skład majątku wspólnego spadkodawców.
Niewątpliwie przeważająca część nieruchomości objętej aktem własności ziemi z 21 listopada 1972 r. stanowiła majątek spadkowy poM. G., matceS. G. (1). Jak ustalonoM. G.zmarła w 1960 r. sporządzając wcześniej testament, w którym do całości spadku po sobie powołała córkęS. G. (1). Nabyte w ten sposób składniki majątkowe stanowiły majątek osobisty (odrębny)S. G. (1). Tak jak obecnie, pod rządamiustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. kodeks rodzinny(Dz.U. Nr 34, poz. 308), w szczególności art. 21 § 2 tej ustawy, nie były objęte wspólnością ustawową przedmioty nabyte przez spadek, zapis lub darowiznę, przedmioty osobistego użytku oraz przedmioty potrzebne do wykonywania zawodu. Artykuł VIIIustawy z dnia 25 lutego 1964 r. przepisy wprowadzające Kodeks rodzinny i opiekuńczy(Dz.U. Nr 9, poz. 60) stanowi, że jeżeli w chwili wejścia w życieKodeksu rodzinnego i opiekuńczegostosunki majątkowe między małżonkami podlegały wspólności ustawowej w rozumieniukodeksu rodzinnego z 1950 r., składniki majątku małżonków istniejące w chwili wejścia w życieKodeksu rodzinnego i opiekuńczegozalicza się od tej chwili do majątku wspólnego albo do majątku odrębnego stosownie do przepisówKodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Fakt potwierdzającym traktowanie nieruchomości opisanych w(...)jako majątku osobistego (odrębnego)S. G. (2)było stanowisko jej mężaT. G. (2), który jak ustalono w postępowaniu spadkowym po żonie, jako spadek wskazał nieruchomości o pow. 1.7742 ha. Ponadto sporządzając testament, rozrządził nim na rzecz uczestnikaS. K.całym swoim majątkiem, który sprowadzał się jedynie do udziału odziedziczonego po żonie; nie wskazywał swojego udziału w majątku jako części objętej wcześniej majątkiem wspólnym.
Niewątpliwie małżonkowieG.nabyli w trakcie trwania małżeństwa, umową z 18 października 1959 r. nieruchomość gruntową (odłóg) o pow. 56 arów. Kolejną umową z 19 stycznia 1964 r.S. G. (1)nabyła pole orne o pow. 0.0770 ha. Obie te nieruchomości powinny być zaliczone do majątku wspólnegoS.iT. G. (1). Zgodnie bowiem z treścią obowiązującego na chwile zawarcia umówart. 21 § 1 ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. kodeks rodzinny, przedmioty majątkowe, nabyte przez któregokolwiek z małżonków w czasie trwania małżeństwa i stanowiące jego dorobek, są wspólnym majątkiem obojga małżonków (wspólność ustawowa). Zasada ta rozciągała się na stosunki majątkowe małżeńskie także po wejściukodeksu rodzinnego i opiekuńczego(por. cytowany powyżejart. VIII ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. przepisy wprowadzające Kodeks rodzinny i opiekuńczy). Za ugruntowane w orzecznictwie należy uznać stanowisko, że nieruchomość rolna nabyta na podstawieart. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz.U. Nr 27, poz. 250 ze zm.) przez jednego z małżonków, wchodzi w skład majątku wspólnego obojga małżonków, jeżeli w dacie wejścia w życie tej ustawy stosunki majątkowe pomiędzy małżonkami podlegały ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej, nawet gdy stroną zawartej bez prawem przewidzianej formy umowy o przeniesienie własności nieruchomości, o zniesienie współwłasności lub umowy o dział spadku był jeden z małżonków przed zawarciem małżeństwa, a w dniu 4 listopada 1971 r. współposiadaczami tej nieruchomości byli oboje małżonkowie przy trwającej wspólności ustawowej (tak m.in. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 listopada 1987 r., III CZP 64/87 oraz uchwale z dnia 24 stycznia 1991 r., III CZP 61/90).
Problemem w rozpoznawanej sprawie było ustalenie, które nieruchomości były objęte majątkiem wspólnym małżonkówG.. Jak ustalono, już działki opisane w akcie własności ziemi, nie odpowiadały powierzchniami nieruchomościom sprzedanym. Ponadto działki z(...)najpierw uległy podziałowi a następnie były przedmiotem przeprowadzonego wC.scalania i wymiany gruntów. Sąd wziął jednak pod uwagę położenie działki nabytej umową z 18 października 1959 r. tj.B., co do którego nikt z przesłuchujący nie umiał określić co to za miejsce. Ponadto biorąc pod uwagę położenie tej działki pod innym arkuszem mapy, co odpowiadałodziałce (...)z(...), jej przeznaczenie jako pole orne oraz powierzchnię nabytej nieruchomości tj. 0.5600 ha, Sąd uznał, że ekwiwalentną poscaleniową nieruchomością jest obecnadziałka nr (...)o pow. 0.6219 ha, czemu dano wyraz w punkcie 1 postanowienia wstępnego.
Na podstawie przedłożonych dokumentów oraz zeznań uczestnikówH. B.iM. K.oraz świadkówA. S.iZ. K., nie udało się ustalić, która faktycznie część nieruchomości opisanej w(...), to działka zakupiona przezS. G. (1)w dniu 19 stycznia 1964 r. Uczestnicy i świadkowie umieszczali tę część nieruchomości - głównie poprzez określenie sąsiedztwa - w granicach obecnejdziałki nr (...). UczestniczkaH. B., choć tam zamieszkiwała i pracowała na roli rodziców, nie była w stanie w jednoznaczny sposób potwierdzić, czy nieruchomości nr(...)zabudowana budynkami, była zakupiona przez jej rodziców. Postępowanie dowodowe nie dało podstaw do umieszczenia nieruchomości zakupionej w 1964 r. w obszarzedziałki nr (...), zabudowanej budynkami, pochodzącymi przecież z 1960 r. Biorąc pod uwagę dysproporcje w powierzchni nieruchomości nabytej w 1964 r. (0.0770 ha) wobec pozostałej części majątku (1.1731 ha – po odliczeniu opisanej powyżejdziałki (...)o pow. 0.6218 ha), Sąd przyjął, że pozostała część nieruchomości z aktu własności ziemi, to majątek spadkowyS. G. (1).
Akt własności ziemi z 21 listopada 1972 r. nie był kwestionowany w administracyjnym toku postępowania.T. G. (1)do kńca życia zgadzał się z jego ustaleniami i obecnie nie można już wzruszyć tej decyzji. Od wejścia w życie art. 63 ust 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarce nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw, ustawodawca wyeliminował możliwość weryfikowania tych decyzji w trybie nadzwyczajnym, stwierdzając, że do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisówustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz. U. Nr 27, poz. 250 i z 1975 r. Nr 16, poz. 91) nie stosuje się przepisówKodeksu postępowania administracyjnegodotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Zdaniem Sądu zabieg ten miał na celu stabilizację stanu prawego wynikającego z treści decyzji, nawet jeśli została obarczona kwalifikowanymi wadami prawnymi przewidzianymi wart. 145 k.p.a.i 155 -156k.p.a.
Sąd Najwyższy w uchwale z 18 maja 1994 r. III CZP 69/94, stwierdził, że po wejściu w życie art. 63 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarce nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw sąd jest związany decyzją administracyjną - aktem własności ziemi, jeżeli została ona uznana przez właściwy organ administracyjny za ostateczną.
Stąd na podstawieart. 685 k.p.c.w zw. zart. 567 § 1 k.p.c.orzeczono jak w punkcie 2 postanowienia wstępnego.