Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1706/23
Data wyroku: 2023-08-10 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Nieważność postępowania
Podstawa prawna: art. 386 § 2 kpc

III Ca 1706/23

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 31 maja 2021 r., wydanym w sprawie z powództwaC. M.przeciwko(...) Spółce AkcyjnejwŁ.o zapłatę, Sąd Rejonowy w Brzezinach zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 30.000,00 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25 czerwca 2016 r. do dnia zapłaty, kwotę 26,75 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25 czerwca 2016 r. do dnia zapłaty, kwotę 1.152,00 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 25 czerwca 2016 r. do dnia zapłaty oraz dożywotnią rentę płatną w ratach po 132,00 zł każda, do 10-tego dnia każdego miesiąca, poczynając od kwietnia 2016 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku uchybienia płatności którejkolwiek z rat, a ponadto kwotę 5.052,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, nakazując pobrać od strony pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Brzezinach kwotę 138,74 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

Apelację od tego orzeczenia wniosła strona pozwana, zaskarżając je w zakresie rozstrzygnięcia zasądzającego na rzecz powódki kwotę 12.000,00 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25 czerwca 2016 r. do dnia zapłaty oraz w zakresie rozstrzygnięć o kosztach procesu i kosztach sądowych, domagając się jego zmiany poprzez oddalenie powództwa w zaskarżonej części oraz zasądzenia od powódki na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania przed Sądami obu instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i zarzucając przy tym naruszenie:

art. 445 k.c.w związku zart. 444 § 1 k.c.poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że zasądzona na rzecz powódki kwota zadośćuczynienia jest adekwatna do odniesionej przez nią krzywdy, podczas gdy, mając na uwadze wszelkie okoliczności sprawy, w tym:

oszacowany przez biegłąK. K.stopień doznanego przez poszkodowaną w związku z wypadkiem uszczerbku na zdrowiu w wysokości 6 % oraz

ustalenia tejże biegłej, iż ograniczenia ruchomości, jakich doświadcza powódka, są charakterystycznymi objawami choroby zwyrodnieniowej stawów biodrowych, będącymi wynikiem naturalnego procesu starzenia i związanymi z wiekiem powódki,

należałoby przyjąć, że zasądzona kwota zadośćuczynienia nie jest kwotą odpowiednią w rozumieniuart. 445 § 1 k.c., ponieważ jest rażąco wygórowana i jej zasądzenie stanowi przekroczenie przez Sąd I instancji sfery swobodnego uznania sędziowskiego oraz dokonanie w tym przedmiocie dowolnych ustaleń;

art. 233 § 1 k.p.c.poprzez:

wyprowadzenie przez Sąd I instancji przy ustalaniu odpowiedniej kwoty zadośćuczynienia, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności opinii biegłej z zakresu rehabilitacji medycznejK. K., błędnych z punktu widzenia zasad doświadczenia życiowego wniosków, wskutek pominięcia faktu, że nasilone u powódki cierpienia fizyczne (ograniczenie ruchomości) i psychiczne mają bezpośredni związek ze zmianami zwyrodnieniowymi, na które powódka cierpiała przed wypadkiem;

nieuwzględnienie zasądzanych przez inne sądy w podobnych sprawach kwot zadośćuczynienia, co doprowadziło do bezpodstawnego wzbogacenia powódki oraz przekroczenia granic uznania sędziowskiego.

W odpowiedzi na apelację powódka wniosła o jej oddalenie i zasądzenie od strony pozwanej na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2023 r. Sąd Okręgowy w Łodzi zawiesił postępowanie apelacyjne na podstawieart. 174 § 1 pkt. 1 k.p.c., a następnie podjął je z udziałem następcy prawnego pozwanejspółki – (...) Spółki AkcyjnejwW..

Sąd Okręgowy dodatkowo ustalił następujące okoliczności faktyczne:

Na podstawie uchwały Nr 2 nadzwyczajnego walnego zgromadzenia(...) Spółki AkcyjnejwW.z dnia 18 stycznia 2021 r. jako spółki przejmującej oraz uchwały Nr 3 nadzwyczajnego walnego zgromadzenia(...) Spółki AkcyjnejwŁ.z dnia 18 stycznia 2021 r. jako spółki przejmowanej doszło do połączenia(...) Spółki AkcyjnejwW.z(...) Spółką AkcyjnąwŁ.przez przeniesienie całego majątku spółki przejmowanej na spółkę przejmującą (łączenie się przez przejęcie) w trybieart. 492 § 1 pkt. 1 k.s.h.Wpisanie połączenie do rejestru spółki przejmującej nastąpiło w dniu 9 kwietnia 2021 r. i w tym samym dniu ujawniono w rejestrze zmianę firmy spółki przejmującej z(...) Spółka AkcyjnawW.na(...) Spółka AkcyjnawW.(informacja pobrana z Krajowego Rejestru Sądowego Nr KRS(...)).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Skutkiem wniesienia apelacji musi być wydanie orzeczenia kasatoryjnego.
Art. 378 § 1in finek.p.c.nakazuje Sądowi odwoławczemu przy rozpoznawaniu sprawy brać z urzędu, w granicach zaskarżenia, pod uwagę nieważność postępowania, aart. 379 pkt. 2 k.p.c.stwierdza, że nieważność taka zachodzi, jeśli strona postępowania nie miała zdolności sądowej. Z kolei zart. 493 § 1 k.s.h.wynika, że spółka przejmowana zostaje rozwiązana w dniu wykreślenia z rejestru, przy czym, stosownie doart. 493 § 2zd. IIk.s.h., skutek wykreślenia spółki przejmowanej wywołuje już wpis połączenia do rejestru właściwego dla spółki przejmującej. Wpis połączenia ma charakter konstytutywny z punktu widzenia skutków prawnych związanych z wykreśleniem spółki przejmowanej, natomiast wpis o wykreśleniu ujawniony w rejestrze właściwym dla tej spółki ma już tylko charakter deklaratoryjny i jest dokonywany z urzędu przez właściwy dla niej sąd rejestrowy, przy czym sąd ten jest niezwłocznie zawiadamiany z urzędu przez sąd właściwy dla spółki przejmującej o wydanym postanowieniu (art. 493 § 5 k.s.h.iart. 493 § 2zd. IIk.s.h.w związku zart. 507 § 2 k.s.h.). Zasadniczym skutkiem prawnym fuzji spółekper incorporationemjest utrata bytu prawnego przez spółkę przejmowaną, co oznacza, że(...) Spółka AkcyjnawŁ.utraciła byt prawny, a tym samym również zdolność prawną i zdolność sądową, wraz z dniem, w którym doszło do ujawnienia jej przejęcia w rejestrze prowadzonym przez sąd właściwy dla spółki przejmującej, tj. z dniem 9 kwietnia 2021 r. Nastąpiło to zatem w toku postępowania toczącego się przed Sądem I instancji, przed dniem zarówno zamknięcia rozprawy, jak i wydania wyroku przez ten Sąd. Pozwana spółka nie ujawniła tego faktu, ani też jej następca prawny, czyli(...) Spółka AkcyjnawW., nie zgłosił przed zamknięciem rozprawy udziału w toczącym się postępowaniu, a w konsekwencji tego Sąd orzekający, nie dysponując wiedzą odnośnie powstałych przekształceń podmiotowych, nie był świadomy tego, że wydając rozstrzygnięcie kończące sprawę w instancji, czyni to w ramach postępowania prowadzonego z udziałem strony pozbawionej zdolności sądowej. Postępowanie przed Sądem Rejonowym po dniu 9 kwietnia 2021 r. toczyło się nadal z udziałem strony pozwanej, która utraciła byt prawny w wyniku ujawnienia w rejestrze sądowym jej przejęcia przez spółkę przejmującą, czego efektem było wydanie przez ten Sąd wyroku z dnia 31 maja 2021 r. w stosunku do strony już nieistniejącej.
Nie może więc budzić wątpliwości stwierdzenie, iż wyrok ten zapadł w warunkach nieważności postępowania, którym dotknięte było postępowanie pierwszoinstancyjne od dnia 9 kwietnia 2021 r. (art. 379 pkt 2 k.p.c.), skoro od tego dnia czynności Sądu były podejmowane w stosunku do nieistniejącej osoby prawnej. Utrata zdolności sądowej przez stronę procesu będącą osobą prawną aktualizuje co do zasady obowiązek sądu zawieszenia postępowania na podstawieart. 174 § 1 pkt 1 k.p.c., a kontynuowanie postępowania możliwe jest dopiero z chwilą zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych tego podmiotu. Dotyczy to również sytuacji połączenia spółek, które pociąga za sobą skutek prawny w postaci utraty bytu prawnego spółki przejmowanej oraz – z mocyart. 494 § 1 k.s.h.– w postaci sukcesji uniwersalnej praw i obowiązków spółki przejmowanej na spółkę przejmującą, także ze sfery prawnoprocesowej, co oznacza, że także i w tym przypadku sukcesji uniwersalnej dalsze postępowanie w sprawie powinno toczyć się z udziałem następcy prawnego (tak np. w wyroku SN z dnia 3 lutego 2016 r., I PK 45/15, niepubl.). Powyższe uregulowanie proceduralne wyklucza możliwość prowadzenia postępowania z udziałem osoby pozbawionej zdolności sądowej jako strony i ma na celu poszukiwanie osób, które weszły w jej prawa i obowiązki. Zaniechanie zawieszenia postępowania i jego kontynuowanie po utracie zdolności sądowej przez stronę, bez wstąpienia w jej miejsce następcy prawnego, powoduje nieważność postępowania na podstawie wskazanej wart. 379 pkt 2 k.p.c., a brak wiedzy Sądu o owej utracie jest irrelewantny dla stwierdzenia zaistnienia nieważności postępowania, podobnie jak bez znaczenia jest to, czy prowadzące do nieważności uchybienie miało lub mogło mieć wpływ na treść wyroku (tak np. w postanowieniu SN z dnia 24 listopada 2017 r., I CZ 108/17, niepubl. lub w wyroku SN z dnia 24 lutego 2023 r.,(...)890/22, niepubl.).
Skoro Sąd II instancji ma obowiązek, w myśl przywołanego jużart. 378 § 1in finek.p.c., z urzędu brać pod uwagę, w granicach zaskarżenia, nieważność postępowania toczącego się przed Sądemmeriti, to powyższe stwierdzenie – niezależnie od tego, że zarzut dotyczący tej materii nie został podniesiony w apelacji – musiało skutkować zastosowaniem dyspozycjiart. 386 § 2 k.p.c.Stosownie do tego unormowania, konieczne stało się uchylenie wyroku Sądu niższej instancji w granicach wyznaczonych zakresem zaskarżenia zakreślonym w złożonym środku odwoławczym, tzn. co do rozstrzygnięcia zasądzającego zadośćuczynienie w kwocie 12.000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie oraz rozstrzygnięć dotyczących kosztów procesu i kosztów sądowych, zniesienie postępowania, począwszy od dnia ustania bytu prawnego strony pozwanej biorącej udział w postępowaniu pierwszoinstancyjnym oraz przekazanie sprawy w tej części do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Brzezinach. Jak wymaga tegoart. 108 § 2 k.p.c., pozostawiono Sądowi niższej instancji rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.