Sąd Rejonowy w Radomiu
V Wydział Gospodarczy
Sygnatura akt: V GC 38/24
Data wyroku: 2024-05-27 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Monika Podgórska
Słowa kluczowe: Bezumowne korzystanie
Podstawa prawna: art. 225 k.c. w zw. z art. 230 k.c.
Teza: Zgodnie z art. 225 k.c. w zw. z art. 224 § 2 k.c. i art. 230 k.c. posiadacz (samoistny oraz zależny) pozostający w złej wierze zobowiązany jest do zapłaty na rzecz właściciela wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy. Przy czym wysokość tego wynagrodzenia, jak powszechnie przyjmuje się, powinna odpowiadać stawkom rynkowym za korzystanie z danego rodzaju rzeczy w określonych warunkach przy uwzględnieniu czasu posiadania rzeczy przez adresata roszczenia.

Sygn. akt V GC 38/24

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 maja 2024 roku
Sąd Rejonowy w Radomiu V Wydział Gospodarczy w składzie:

Przewodniczący

sędzia Monika Podgórska

Protokolant

Izabela Nowakowska

po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2024 roku w Radomiu na rozprawie
sprawy z powództwaP.Spółdzielni Mieszkaniowej wP.
przeciwko(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwP.
o zapłatę

I
zasądza od(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwP.na rzeczP.Spółdzielni Mieszkaniowej wP.kwotę 54.507,34 zł (pięćdziesiąt cztery tysiące pięćset siedem złotych trzydzieści cztery grosze) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 19 września 2023 roku do dnia zapłaty;

II
oddala powództwo w pozostałym zakresie;

III
zasądza od(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwP.na rzeczP.Spółdzielni Mieszkaniowej wP.kwotę 8.143 zł (osiem tysięcy sto czterdzieści trzy złote) tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 5.400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem opłaty za czynności adwokackie wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty.

Sygn. akt V GC 38/24

UZASADNIENIE
P.Spółdzielnia Mieszkaniowa wP.wniosła o zasądzenie na jej rzecz od(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwP.kwoty 54.507,34 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w transakcjach handlowych od dnia 1 września 2023 roku do dnia zapłaty oraz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Uzasadniając swoje roszczenie powódka wskazała, że mimo uprawomocnienia się wyroku nakazującego pozwanej wydanie lokalu użytkowego położonego wP.przyul. (...)– pozwana nadal korzysta z przedmiotowego lokalu. Tym samym powódka została pozbawiona możliwości wynajęcia tego lokalu i uzyskiwania czynszu. Powódka wezwała pozwaną do uiszczenia kwoty 54.507,34 zł stanowiącej: odszkodowanie za bezumowne korzystanie w wysokości odpowiadającej kwocie czynszu określonej w rozwiązanej umowie, opłaty eksploatacyjne oraz skapitalizowane odsetki za opóźnienie (pozew - karty: 4-5 akt sprawy).
W dniu 27 listopada 2023 roku referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w Radomiu wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym w przedmiotowej sprawie (nakaz zapłaty w sprawie V GNc 1857/23 - karta 22 akt sprawy).
Pozwana wniosła sprzeciw od nakazu zapłaty domagając się oddalenia powództwa oraz zasądzenia na jej rzecz od powódki kosztów procesu. Podniosła, iż nie zostały rozliczone nakłady konieczne w kwocie 2.000.000 zł, których wartość przewyższa kwotę wskazaną w pozwie. Pozwana złożyła oświadczenie o kompensacie wzajemnych zobowiązań. Powódka wyraziła zgodę na rozbudowę wynajmowanego lokalu, co też pozwana uczyniła na własny koszt (sprzeciw od nakazu zapłaty – karty: 27-29 akt sprawy).
Powódka odnosząc się do zarzutów podniesionych w sprzeciwie od nakazu zapłaty wskazała, że kwestionuje zarzut potrącenia, gdyż pozwanej nie przysługiwały żadne wierzytelności wobec powódki. Powołane przez pozwaną nakłady stanowią samowolę budowlaną, a przez to nie tylko nie podnoszą wartości nieruchomości, ale skutkować będą koniecznością poniesienia przez powódkę kosztów rozbiórki dobudowanego pomieszczenia (pismo procesowe – karta 40 akt sprawy).

Sąd Rejonowy ustalił i rozważył, co następuje:

P.Spółdzielnia Mieszkaniowa wP.zawarła w dniu 16 listopada 2011 roku ze(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwP.umowę najmu lokalu użytkowego położonego wP., przyul. (...)(umowa – karty: 14 i verte oraz aneks, obowiązujący od 1 marca 2015 roku – karta 15 akt sprawy).
Sąd Rejonowy w Radomiu wyrokiem z dnia 19 maja 2022 roku, wydanym sprawie V GC 693/21 nakazał(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwP., aby opuścił, opróżnił i wydałP.Spółdzielni Mieszkaniowej wP.lokal użytkowy o pow. 420 m2znajdujący się w budynku położonym przyul. (...)wP.wraz z osobami i rzeczami reprezentującymi prawa(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwP.. Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 13 czerwca 2023 roku (fakt znany z urzędu z uwagi na orzekanie przez sędziego referenta w powołanej sprawie).
Przedmiotowy lokal nadal znajduje się w posiadaniu(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwP.(okoliczność niesporna). Począwszy od 1 marca 2015 roku czynsz najmu wynosił 4.770,71 zł brutto (aneks do umowy – karta 15 akt sprawy).
Na stronie pozwanej, w związku ze wskazanym wyrokiem Sądu Rejonowego w Radomiu wydanym sprawie V GC 693/21, a wcześniej w związku z wygaśnięciem umowy, której bezsprzecznie była stroną - spoczywał obowiązek zwrotu lokalu. Pozwana niewątpliwie była odpowiedzialna za to, aby wydać powódce lokal użytkowy w stanie wolnym od osób i rzeczy, czego nie uczyniła.
Powódka domaga się opłat za bezumowne korzystania, a zatem podstawę prawną powództwa stanowiart. 225 k.cw zw. zart. 230 k.c.Nie budzi bowiem wątpliwości, że pozwana jako posiadacz przedmiotowego lokalu pozostawała w złej wierze od chwili rozwiązania z nią umowy o najem tego lokalu. W zakresie wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy, obowiązki samoistnego posiadacza w złej wierze względem właściciela są takie same jak obowiązki samoistnego posiadacza w dobrej wierze od chwili, w której ten dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy. Roszczenia zart. 224-230 k.c.mają charakter roszczeń uzupełniających w stosunku do zasadniczego roszczenia ochronnego z zakresu prawa własności, jakim jest żądanie wydania rzeczy (art. 222 § 1 k.c.). Ich funkcją jest umożliwienie właścicielowi uzyskania od posiadacza majątkowej rekompensaty za bezprawne korzystanie z rzeczy, w tym pobieranie pożytków. Przy czym powszechnie przyjmuje się, że normy zawarte wart. 224-230 k.c.mają charakter przepisów szczególnych w stosunku do ogólnych regulacji dotyczących naprawienia szkody, czy odnoszących się do bezpodstawnego wzbogacenia.
Zgodnie zart. 225 k.c.w zw. zart. 224 § 2 k.c.iart. 230 k.c.posiadacz (samoistny oraz zależny) pozostający w złej wierze zobowiązany jest do zapłaty na rzecz właściciela wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy. Przy czym wysokość tego wynagrodzenia, jak powszechnie przyjmuje się, powinna odpowiadać stawkom rynkowym za korzystanie z danego rodzaju rzeczy w określonych warunkach przy uwzględnieniu czasu posiadania rzeczy przez adresata roszczenia (m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 2000 r., IV CKN 5/00, wyrok Sądu Najwyższego z 15 września 2005 r., II CK 61/05). Zarazem w przypadku roszczenia uzupełniającego z tytułu wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z rzeczy, jako nie stanowiącego stricte roszczenia odszkodowawczego, nie jest konieczne wykazanie przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej – to jest powstania szkody w majątku właściciela rzeczy, działania posiadacza mającego charakter czynu niedozwolonego oraz istnienia adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy czynem niedozwolonym a powstałą na skutek tego szkodą. Wynagrodzenie to jest niezależne od tego, czy właściciel poniósł z tego tytułu jakąkolwiek szkodę, czy posiadacz efektywnie korzystał z rzeczy. Wysokość wynagrodzenia jest niezależna od rzeczywistych strat właściciela i rzeczywistych korzyści odniesionych przez posiadacza. W przedmiotowej sprawie występują przesłanki uzasadniające zasądzenie na rzecz powódki świadczenia na podstawieart. 225w zw. zart. 230 k.c.Pozwana bowiem posiadała lokal użytkowy stanowiący własność powódki bez tytułu prawnego, przy czym posiadanie to wykonywane było w złej wierze.
Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie stanowiskiem, za podstawę ustalenia wysokości należnego właścicielowi wynagrodzenia przyjmowana jest stawka rynkowa, stosowana za korzystanie z danego rodzaju rzeczy i czas posiadania rzeczy bez tytułu prawnego (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 1984 r., sygn. akt III CZP 20/84; a także uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 7 stycznia 1998 r., sygn. akt III CZP 62/97 i z dnia 17 czerwca 2005 r., sygn. akt III CZP 29/05). W odniesieniu do rzeczy będących przedmiotem najmu lub dzierżawy, wynagrodzenie obejmować powinno to, co właściciel mógłby uzyskać, gdyby oddał rzecz w najem lub dzierżawę. Wynagrodzenie takie, obejmuje to wszystko, co uzyskałby właściciel, gdyby rzecz wynajął, wydzierżawił lub oddał do odpłatnego korzystania na podstawie innego stosunku prawnego, a o wysokości należnego właścicielowi wynagrodzenia z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości decydują stawki rynkowe za korzystanie z danego rodzaju rzeczy w określonych warunkach i czas posiadania rzeczy przez adresata roszczenia.
Zgodnie z ogólną regułą rozkładu ciężaru dowodu wynikającą zart. 6 k.c.ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Potwierdzeniem zasady kontradyktoryjności procesu cywilnego są również przepisyart. 3 k.p.c.i232 k.p.c.
W niniejszej sprawie jako podstawę do wyznaczenia wartości wynagrodzenia z tytułu bezumownego korzystania z lokalu powódka przyjęła stawkę czynszu najmu istniejąca w dniu zakończenia obowiązywania umowy, tj. w kwocie 4.770,71 zł brutto. Miesięcznie naliczana kwota obejmowała także opłaty eksploatacyjne, w związku z czym powódka naliczała kwotę 5.033,85 zł (zestawienie naliczeń – karty: 11-13 akt sprawy).
Pozwana nie odniosła się do załączonego do pozwu stanu konta, nie kwestionowała wysokości naliczanej miesięcznie kwoty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie, w związku z czym Sąd uznał, ten fakt za przyznany na podstawieart. 230 k.p.c.
Pozwana nie odniosła się także do żądanej w pozwie wartości skapitalizowanych odsetek ustawowych. W tej kwestii wskazać należy na utrwalony w orzecznictwie pogląd, że wynagrodzenie za korzystanie z cudzej rzeczy nie oparte na tytule prawnym nie dzieli się na świadczenia okresowe, lecz jest należnością jednorazową za cały okres korzystania z rzeczy (uchwała SN z 18.4.1974 r., III CZP 20/74; uchwała SN z 24.10.1972 r., III CZP 70/72; wyrok SN z 04.12.1980 r., II CR 501/80). Z uwagi na to, że termin spełnienia świadczenia stanowiącego wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z rzeczy nie jest oznaczony, ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania (art. 455 k.c.). Opóźnienie w spełnieniu świadczenia skutkuje powstaniem roszczenia o odsetki za czas opóźnienia (art. 481 § 1 k.c.). Powódka wykazała, że poszczególne zobowiązania z tytułu bezumownego korzystania z lokalu przekształciły się w terminowe wskutek wezwań do zapłaty. Powódka bowiem za każdym razem w przypadku zaistnienia wymagalności świadczenia kierowała do pozwanej faktury, stanowiące jednocześnie rodzaj wezwania do zapłaty. W treści faktur wyraźnie wskazana była kwota do zapłaty, tytuł z jakiego ona wynika, sposób i termin płatności (zapisy zawarte w kolumnie ”opis operacji” – karty: 11-13 akt sprawy). Wyliczeń tych pozwana nie zakwestionowała. Przyjmując zatem, że w okresie od listopada 2022 roku do sierpnia 2023 roku nastąpiło bezumowne korzystania z lokalu, a wyliczona ostatecznie stawka stanowi wartość szkody w postaci utraconych korzyści zasadnym w ocenie Sądu było zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki z tego tytułu kwoty 54.507,34 zł zgodnie z rozliczeniem dołączonym do pozwu (karty: 11-13 akt sprawy). Sąd uwzględnił także roszczenie powódki co do należności ubocznych, gdyż powódka wezwała pozwaną do zapłaty kwoty wskazanej w pozwie w terminie 3 dni pismem doręczonym pozwanej w dniu 15 września 2022 roku (wydruk śledzenia przesyłki – karty 18-19 akt sprawy). Przy czym jak początkowy termin naliczania należności ubocznych Sąd wskazał 19 września 2023 roku z uwagi na datę doręczenia wezwania oraz upływ zakreślonego na zapłatę terminu. Ponadto Sąd zasądził od pozwanej na rzecz powódki odsetki ustawowe za opóźnienie, a nie odsetki ustawowe w transakcjach handlowych, gdyż stosunek prawny z którego powódka wywodzi swoje roszczenia nie jest transakcją handlową w rozumieniu przepisów ustawy z dnia o z dnia 8 marca 2013 roku o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych.
Sąd nie uwzględnił wniosków dowodowych strony pozwanej zgłoszonych na rozprawie z uwagi na fakt, iż zgodnie zart. 4585§ 1 k.p.c.pozwana powinna wszystkie dowody powołać w sprzeciwie od nakazu zapłaty, szczególnie, że stanowisko powódki w przedmiocie „kompensaty” nakładów – było jej znane wcześniej. Wniosek dowodowy został sformułowany w sposób uniemożliwiający jego uwzględnienie, gdyż nie ma podstaw do zlecania sporządzenia opinii inspektorowi nadzoru. Oddalenie wniosków dowodowych nie pozbawia pozwanej możliwości dochodzenia zwrotu nakładów w odrębnym postępowaniu.
W ocenie Sądu nie ma podstaw do uznania, iż wniesienie pozwu stanowi przejaw nadużycia prawa. Przede wszystkim wskazać należy na ugruntowany w orzecznictwie podgląd, iż na nadużycie prawa nie może powołać się strona, która sama nadużywa prawa. Strona pozwana nie wykonując prawomocnego wyroku wydanego w sprawie V GC 693/21 i uzyskując korzyści majątkowe w wyniku dalszego korzystania z lokalu użytkowego w celu prowadzenia działalności gospodarczej – niewątpliwie nadużywa prawa. Sąd nie stwierdził także, by uwzględnienie powództwa było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Umowa łącząca strony uległa rozwiązaniu w 2021 roku. Pozwana zatem miała świadomość, iż począwszy od dnia rozwiązania umowy najmu – korzysta z lokalu powódki bez podstawy prawnej, co może skutkować żądaniem wydania lokalu. Pozwana dysponowała zatem czasem na reorganizację prowadzonej działalności gospodarczej. Powoływanie się aktualnie na konieczność zwolnienia pracowników w związku z utratą dotychczasowego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej, stanowi – w ocenie Sądu – próbę wywarcia nacisku na Sąd i powódkę pod pretekstem ochrony interesów pracowniczych.
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku na podstawieart. 225 k.cw zw. zart. 230 k.c.iart. 455 k.c.iart. 482 § 1 k.c.
Sąd obciążył pozwaną obowiązkiem zwrotu na rzecz powódki kosztów procesu – zgodnie z wyrażoną wart. 98 § 1 i 3 k.p.c.zasadą odpowiedzialności za wynik procesu (zgodnie z którą strona przegrywająca zobowiązana jest zwrócić swojemu przeciwnikowi poniesione przez niego koszty procesu) oraz zasadą kosztów celowych (niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw i celowej obrony). Kosztów wymienionych wart. 98nie można uznać za zbędne. Pod pojęciem kosztów postępowania cywilnego należy rozumieć więc wszelkie koszty ponoszone przez podmioty postępowania w związku z jego tokiem. Koszty postępowania cywilnego obejmują zatem: koszty sądowe, na które składają się opłaty sądowe (opłata i opłata kancelaryjna), podlegające zwrotowi wydatki sądowe, koszty mediacji, koszty związane z udziałem strony występującej osobiście lub reprezentowanej przez pełnomocnika niewykwalifikowanego, na które składają się poniesione przez nią koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie, koszty zastępstwa procesowego strony przez pełnomocnika wykwalifikowanego, na które składają się jego wynagrodzenie i poniesione wydatki, w tym opłata skarbowa od pełnomocnictwa (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2003 roku, w sprawie III CZP 2/03). Mając na uwadze powyższe za koszty spełniające wskazane warunki, a poniesione przez powódkę, która spór wygrała Sąd uznał: opłatę za czynności adwokackie ustaloną na podstawie § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. poz. 1800) – 5.400 zł, opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz opłatę od pozwu w kwocie 2.726 zł. Opłatę za czynności adwokackie Sąd ustalił na poziomie stawki minimalnej. Sąd podziela bowiem stanowisko orzecznictwa i doktryny prawniczej, że ustawodawca określając wysokość stawek minimalnych wynagrodzenia profesjonalnych pełnomocników za poszczególne czynności lub za udział w postępowaniach rozważył i uwzględnił wszelkie okoliczności charakterystyczne dla danego typu spraw. Tym samym w stawkach minimalnych odzwierciedlona została swoista wycena koniecznego nakładu pracy pełnomocnika związana ze specyfiką określonego rodzaju postępowań. Jednocześnie ustawodawca pozostawił sądom orzekającym możliwość uwzględnienia nadzwyczajnych, szczególnych okoliczności, które pojawiając się w danej sprawie zwiększają nakład pracy niezbędnej do prawidłowej realizacji obowiązków profesjonalnego pomocnika procesowego. Brak jest przesłanek zasądzenia wynagrodzenia wyższego od stawek minimalnych w przedmiotowej sprawie, gdyż okoliczności wskazane w § 15 ust. 3 cytowanego rozporządzenia nie wystąpiły, a skala aktywności pełnomocnika powódki pozostawała na przeciętnym poziomie.
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł w punkcie trzecim wyroku na podstawie powołanych przepisów.