Sąd Okręgowy w Sieradzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 662/23
Data wyroku: 2024-09-06 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Dagmara Kos
Słowa kluczowe: Kredyt
Podstawa prawna: art. 69 Prawa Bankowego

Sygnatura akt I C 662/23

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 6 września 2024 r.
Sąd Okręgowy w Sieradzu – Wydział I Cywilny wskładzie następującym:
Przewodniczący: sędzia Dagmara Kos
Protokolant: Iwona Bartel
po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2024 roku w Sieradzu na rozprawie
sprawy z powództwaT. P.iB. P.
przeciwko(...) Bank (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.
o zapłatę ewentualnie o zapłatę

1
zasądza od pozwanego(...) Bank (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.na rzecz powodówT. P.iB. P.kwotę 135.686,09 (sto trzydzieści pięć tysięcy sześćset osiemdziesiąt sześć złotych dziewięć groszy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 26 października 2023 r. do dnia zapłaty,

2
zasądza od pozwanego(...) Bank (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.na rzecz powódkiT. P.kwotę 3.217,00 (trzy tysiące dwieście siedemnaście) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu w tym kwotę 2.700,00 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego,

3
zasądza od pozwanego(...) Bank (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.na rzecz powodaB. P.kwotę 3.217,00 (trzy tysiące dwieście siedemnaście) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu w tym kwotę 2.700,00 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sygn. akt I C 662/23

UZASADNIENIE
W pozwie z 14 grudnia 2023 r. skierowanym przeciwko pozwanemu(...) Bank (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.powodowieT. P.iB. P.wnieśli o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz i do niepodzielnej ręki (a w przypadku przyjęcia, że brak jest podstaw do zasądzenia na rzecz i do niepodzielnej ręki powodów o zasądzenie kwot na rzecz każdego z nich osobno w częściach równych) kwoty 135.686,09 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 26 października 2023 r. do dnia zapłaty w związku z nieważnością umowy kredytu na cele mieszkaniowe(...)nr(...)z dnia 30 października 2007 r. zawartej pomiędzy powodami a(...) Bank Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.. Ewentualnie na wypadek nie uwzględnienia powyższego żądania wnosili o stwierdzenie nieważności postanowień tej umowy kredytu dotyczących waloryzacji, tj. § 2 ust. 2, § 4 ust. 1a, § 9 ust. 2 i § 12 ust. 2 oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz i do niepodzielnej ręki powodów (a w przypadku przyjęcia, że brak jest podstaw do zasądzenia na rzecz i do niepodzielnej ręki powodów o zasądzenie kwot na rzecz każdego z nich osobno w częściach równych) kwoty 58.960,88 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 26 października 2023 r. do dnia zapłaty. Jednocześnie wnosili oni o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz i do niepodzielnej ręki (a w przypadku przyjęcia, że brak jest podstaw do zasądzenia na rzecz i do niepodzielnej ręki powodów o zasądzenie kwot na rzecz każdego z nich osobno w częściach równych) kosztów procesu według norm przepisanych w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w wysokości trzykrotności stawki oraz kwoty 34,00 zł tytułem zwrotu kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictw.
(pozew- k.3-26)
W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na jego rzecz od powodów zwrotu kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Z ostrożności procesowej na wypadek uznania postanowień umowy kredytu za abuzywne podnosił zarzut potrącenia wierzytelności powodów o zapłatę dochodzonej w niniejszej sprawie kwoty z wzajemną wierzytelnością pozwanego o zwrot kwoty udzielnego powodom kredytu to jest kwoty 70.000,00 zł oraz kwoty 14.892,32 zł stanowiącej wierzytelność pozwanego z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia na skutek skorzystania przez powodów z udostępnionego im przez bank kapitału i osiągnięcia z tego tytułu korzyści majątkowej. Ponadto z ostrożności procesowej podnosił zarzut zatrzymania kwoty 70.000,00 zł stanowiącej roszczenie pozwanego w stosunku do powodów o zwrot kwoty udzielonego powodom kredytu oraz kwoty 14.892,32 zł stanowiącej wierzytelność pozwanego z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia na skutek skorzystania przez powodów z udostępnionego im przez bank kapitału i osiągnięcia z tego tytułu korzyści majątkowej. Z ostrożności procesowej na wypadek przyjęcia dopuszczalności „odfrankowania” umowy kredytu podnosił zarzut przedawnienia roszczenia powodów w zakresie obejmującym rzekome nadpłaty powstałe w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 13 grudnia 2013 r.
(odpowiedź na pozew- k.60-89)
Na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2024 r. pełnomocnik powodów popierał powództwo a pełnomocnik pozwanego wnosił o oddalenie powództwa.
(protokół rozprawy z dnia 26 kwietnia 2024 r. na płycie CD 00:04:37 – 00:05:06- koperta k.174)
W piśmie procesowym z dnia 1 lipca 2024 r. pozwany podnosił zarzut potrącenia wierzytelności powodów o zapłatę dochodzonej w niniejszej spawie kwoty z wzajemną wierzytelnością pozwanego o zwrot kwoty udzielnego powodom kredytu to jest kwoty 70.000,00 zł oraz kwoty 8.418,94 zł należnej pozwanemu ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy kredytu w związku z koniecznością urealnienia wysokości świadczenia banku oraz na wypadek nie uwzględniania zarzutu potrącenia podnosił zarzut zatrzymania kwoty 70.000,00 zł stanowiącej roszczenie pozwanego w stosunku do powodów o zwrot kwoty udzielonego powodom kredytu oraz kwoty 8.418,94 zł należnej pozwanemu ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy kredytu w związku z koniecznością urealnienia wysokości świadczenia banku.
(pismo procesowe pozwanego- k.141-144)
Na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2024 r. pełnomocnik powodów popierał powództwo a pełnomocnik pozwanego wnosił o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
(protokół rozprawy z dnia 30 sierpnia 2024 r. na płycie CD 00:03:17 – 00:32:51- koperta k.174)

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:
W 2007 r. będący małżonkami pozostającymi w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej powodowieT. P.iB. P.potrzebowali środków finansowych kwocie 70.000,00 zł na rozbudowę domu. W celu ich pozyskania postanowili oni zaciągnąć kredyt. Szukaniem oferty kredytowej zajmowała się powódka. Sprawdzała ona ofertę kredytową innego banku ale dowiedziała się, że powodowie nie mają zdolności kredytowej do uzyskania kredytu.(...) Bank Spółka Akcyjnaz siedzibą wW., którego następcą prawnym jest pozwany, powódka także uzyskała informację, że powodowie nie mają zdolności kredytowej do otrzymania kredytu złotówkowego i nie przedstawiono jej oferty zawarcia takiej umowy. Przedstawiona jej natomiast została oferta zawarcia umowy kredytu indeksowanego kursem franka szwajcarskiego. Pracownik banku poinformował powódkę, iż przy tego rodzaju kredycie jest niższe oprocentowanie oraz, że frank szwajcarski jest stabilną walutą i zawarcie takiej umowy nie niesie zagrożeń. Przedstawił on też powódce informację historyczną, z której wynikało, że tendencja kursowa waluty CHF jest spadkowa. Nie przedstawiał jej on symulacji pokazującej jak wzrost kursu franka szwajcarskiego wpłynie na wysokość zobowiązania powodów. Powódka nie była też przez niego informowana w jaki sposób bank tworzy własne tabele kursowe. Informacje o kredycie oferowanym przez(...) Bank Spółka Akcyjnaz siedzibą wW., jakie powódka uzyskała, przekazała ona powodowi.
(zeznania powodów:T. P.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 30 sierpnia 2024 r. 00:06:40 – 00:20:43 - koperta k.174,B. P.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 30 sierpnia 2024 r. 00:20:43 – 00:30:56- koperta k.174)
Przed zawarciem umowy kredytu powódka była w banku dwa razy. Powód natomiast był w banku tylko w dniu podpisania umowy. Gdy powodowie przybyli do banku w celu zawarcia umowy, była już ona przygotowana do podpisania. Przed zawarciem umowy pracownik banku nie udzielał powodowi żadnych informacji na temat waluty CHF i nie pokazywał mu informacji historycznej wskazującej jak w poprzednich latach zmieniał się kurs tej waluty. Nie pokazywał mu też symulacji jak zmieni się zobowiązanie powodów, gdy kurs franka szwajcarskiego wzrośnie. Powód nie był też informowany w jaki sposób bank tworzy własne tabele kursowe. Powódka czytała umowę przed podpisaniem ale nie do końca rozumiała jej treść. Nie prosiła ona pracownika banku o wyjaśnienie niezrozumiałych kwestii. Powód natomiast nie czytał umowy przed podpisaniem.
(zeznania powodów:T. P.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 30 sierpnia 2024 r. 00:06:40 – 00:20:43 - koperta k.174,B. P.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 30 sierpnia 2024 r. 00:20:43 – 00:30:56- koperta k.174)
W dniu 30 października 2007 r. powodowie zawarli z(...) Bank Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.umowę kredytu na cele mieszkaniowe(...)nr(...). Zgodnie z § 2 ust. 1 tej umowy bank udzielił im kredytu w kwocie 70.000,00 zł denominowanego (waloryzowanego) w walucie CHF na okres 180 miesięcy od dnia 30 października 2007 r. do dnia 31 października 2022 r. Okres wykorzystania kredytu miał wynosić 0 miesięcy, okres karencji w spłacie kredytu 0 miesięcy a okres spłaty kredytu z należnymi odsetkami 179 miesięcy. W myśl § 2 ust. 2 tej umowy kwota kredytu denominowanego (waloryzowanego) w CHF lub transzy kredytu miała zostać określona według kursu kupna dewiz dla wyżej wymienionej waluty zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu wykorzystania kredytu lub transzy kredytu. W myśl § 3 ust. 1 umowy kredyt przeznaczony był na rozbudowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego zlokalizowanego na działce o nr ewidencyjnym(...)w miejscowościA., gm.B., dla której prowadzona jest przez Sąd Rejonowy w Sieradzu.księga wieczysta KW nr (...). W myśl § 4 ust. 1 umowy uruchomienie kredytu miało nastąpić jednorazowo w terminie od dnia 15 listopada 2007 r. w formie przelewu na rachunek bankowy wskazany w umowie. Stosownie do postanowień § 4 ust. 1a umowy kredyt miał być wykorzystywany w złotych przy jednoczesnym przeliczeniu kwoty kredytu według kursu kupna dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu wykorzystania kredytu. Zgodnie z § 4 ust. 2 umowy kredytu uruchomienie kredytu miało nastąpić po spełnieniu warunków określonych w § 2 pkt 1, 3, 4, 6 i 7 Ogólnych Warunków Kredytowania (OWKM) oraz po spełnieniu przez kredytobiorców warunków w postaci: ustanowienia prawnych zabezpieczeń w formie cesji na rzecz banku praw z umowy ubezpieczenia budynku mieszkalnego stanowiącego przedmiot umowy kredytowej od ognia i innych zdarzeń losowych i weksla własnego in blanco kredytobiorców wraz z deklaracją wekslową, opłaceniu równowartości pierwszej składki ubezpieczeniowej, o której mowa w Załączniku nr 2 do umowy, zgodnie z postanowieniami § 11 OWKM, przedłożeniu pozwolenia na budowę z naniesioną zmianą dotyczącą nr działki, na której realizowana jest inwestycja tj. tylkodziałki o nr (...).
(zeznania powodów:T. P.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 30 sierpnia 2024 r. 00:06:40 – 00:20:43 - koperta k.174,B. P.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 30 sierpnia 2024 r. 00:20:43 – 00:30:56- koperta k.174, kserokopia umowy- k.31-35)
Jak wynikało z § 6 ust. 1 umowy bank pobierał od kredytobiorców prowizję przygotowawczą za udzielenie kredytu w wysokości 350,00 zł, co stanowiło 0,50 % kwoty przyznanego kredytu.
(kserokopia umowy- k.31-35)
Zgodnie z § 8 ust. 1 umowy oprocentowanie kredytu miało być zmienne i stanowiło sumę zmiennej stawki odniesienia oraz stałej marży banku w wysokości 1,60 punktów procentowych. Zgodnie z § 8 ust. 2 umowy w dniu zawarcia umowy oprocentowanie wynosiło 4,39 % w stosunku rocznym. W myśl § 8 ust. 5 umowy podstawą do ustalenia oprocentowania miała być stawka odniesienia, którą jest stawka rynku pieniężnego LIBOR 3 – miesięczny z zaokrągleniem do dwóch miejsc po przecinku publikowana na stronie LIBOR01 serwisu Reuters lub też na jakimkolwiek ekranie zastępczym o godzinie 11.00 czasu „londyńskiego” z dnia roboczego poprzedzającego dzień dokonania zmiany.
(kserokopia umowy- k.31-35)
Prawnym zabezpieczeniem spłaty udzielonego kredytu, odsetek a także innych związanych z kredytem należności w myśl § 10 ust. 1 umowy była hipoteka umowna kaucyjna do sumy najwyższej 140.000,00 zł na rzecz(...) Bank S.A.na nieruchomości w miejscowościA., gm.B., oznaczonej numeremdziałki (...), dla której Sąd Rejonowy w Sieradzu prowadziksięgę wieczystą KW nr (...)i cesja na rzecz banku praw z umowy ubezpieczenia domu jednorodzinnego od ognia i innych zdarzeń losowych.
(kserokopia umowy- k.31-35)
W myśl § 9 ust. 2 umowy po okresie wykorzystania kredytu kredytobiorcy mieli spłacać kredyt wraz z odsetkami w 179 ratach miesięcznych płatnych w dniu 30 każdego miesiąca począwszy od 31 grudnia 2007 r. Wysokość rat kapitałowo – odsetkowych określona miała być w CHF. Spłata rat kapitałowo – odsetkowych miała być dokonywana w złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo – odsetkowych według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu spłaty. Zgodnie z § 9 ust. 3 umowy miesięczne raty kapitałowo – odsetkowe ustalone zostały w malejącej wysokości. Zgodnie z § 9 ust. 4 umowy kredytobiorcy umocowali bank do obciążania/składania dyspozycji przelewu środków z rachunku prowadzonego w banku kwotą wymagalnych zobowiązań wynikających z umowy.
(kserokopia umowy- k.31-35)
W dniu 9 listopada 2015 r. powodowie zawarli zBankiem (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą weW.aneks nr (...)do umowy kredytu, na mocy którego dodano § 2a, w którym strony zgodnie oświadczyły, żeBank (...) S.A.jako następca prawny(...) Banku S.A.posiada niesporną wierzytelność wobec powodów z tytułu umowy kredytu nr(...)z dnia 30 października 2007 r. Na podstawie tego aneksu zawieszono spłaty kapitału kredytu na 12 miesięcy i ograniczono oprocentowania kredytu w przypadku gdy przekroczy ono czterokrotność stopy kredytu lombardowego NBP do czterokrotność stopy kredytu lombardowego NBP. Jednocześnie strony aneksu zmieniły § 9 umowy kredytu i postanowiły, że kredytobiorcy zobowiązują się do spłaty kredytu z odsetkami w miesięcznych ratach w dniu 30 każdego miesiąca a wysokość rat kapitałowo – odsetkowych określona jest w CHF. Spłata rat kapitałowo – odsetkowych z rachunku prowadzonego w PLN miała być dokonywana po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo – odsetowych według kursu sprzedaży dewiz dla CHF publikowanego w ostatniej Tabeli kursów banku obowiązującej w dniu spłaty a kredytobiorcy przyjęli do wiadomości, że zmiana wysokości kursu sprzedaży dewiz oraz wysokość spreadu walutowego mają wpływ na wyrażoną w złotych wysokość rat kapitałowo – odsetkowych a tym samym wpływają na wyrażoną w złotych wysokość zadłużenia z tytułu kredytu. Dodały też one do umowy § 9a, który stanowił, że bank miał ustalać wysokość obowiązujących w banku kursów kupna i sprzedaży dewiz w oparciu o kurs średni banku. Stosowane przez bank kursy walutowe miały być publikowane w Tabeli kursów banku. Kurs średni banku (publikowany w Tabeli kursów banku), ustalany miał być w następujący sposób: jest to średni kurs walutowy dla poszczególnych walut na rynku międzybankowym, stanowiący średnią arytmetyczną z ofert kupna i ofert sprzedaży danej waluty, oferowanych przez profesjonalnych uczestników rynku walutowego, obliczany w oparciu o aktualny w chwili publikacji Tabeli kurs kupna oraz kurs sprzedaży zgodnie z wzorem: [kurs kupna + kurs sprzedaży] / 2. Kursy walutowe na rynku międzybankowym dla poszczególnych walut są prezentowane na stronie internetowej Reuters. Wartość kursu średniego banku publikowanego w Tabeli mogła odbiegać o nie więcej niż 1% od kursów prezentowanych na stronie internetowej Reuters. Jeśli z jakiejkolwiek przyczyny kursy walutowe na stronie Reuters przestaną być dostępne np. w związku z zaniechaniem przez Reuters świadczenia tej usługi, bank miał powiadomić o tym kredytobiorców i przekazać informację o innym źródle danych, które będzie prezentować kursy walut na rynku międzybankowym. Strony postanowiły, że publikowany w Tabeli kursów banku spread walutowy jest to różnica między kursem sprzedaży dewiz a kursem kupna dewiz. Strony postanowiły też, że kurs kupna dewiz liczony jest według wzoru [kurs średni banku – połowa spreadu walutowego publikowanego w Tabeli kursów banku] a kurs sprzedaży dewiz liczony jest według wzoru [kurs średni banku + połowa spreadu walutowego publikowanego w Tabeli kursów banku]
(kserokopia aneksu- k.36-38)
W wykonaniu umowy kredytodawca wypłacił powodom w dniu 31 grudnia 2007 r. kwotę 70.000,00 zł, co stanowiło równowartość 32.857,68 CHF.
(zeznania powodów:T. P.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 30 sierpnia 2024 r. 00:06:40 – 00:20:43 - koperta k.174,B. P.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 30 sierpnia 2024 r. 00:20:43 – 00:30:56- koperta k.174, kserokopia zaświadczenia- k.39-47)
W okresie od 31 grudnia 2007 r. do 31 października 2022 r. powodowie wpłacili on na poczet spłaty kredytu kwotę 136.183,05 zł. Umowa kredytu została wykonana w całości.
(zeznania powodów:T. P.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 30 sierpnia 2024 r. 00:06:40 – 00:20:43 - koperta k.174,B. P.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 30 sierpnia 2024 r. 00:20:43 – 00:30:56- koperta k.174, kserokopia zaświadczenia- k.39-47)
Pismem z 11 października 2023 r. powodowie wezwali pozwanego do zapłaty na ich rzecz w terminie 7 dni od otrzymania tego pisma kwoty 135.686,09 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w razie opóźnienia z zapłatą. Pismo to zostało doręczone pozwanemu w dniu 18 października 2023 r. W odpowiedzi na to pismo pozwany nie uznał roszczenia powodów.
(kserokopia wezwania do zapłaty- k.48-49, wydruk śledzenia przesyłki- k.50, kserokopia pisma pozwanego- k.51-54)
Pismem z dnia 27 maja 2024 r. pozwany wezwał powodów do zapłaty kwoty 70.000,00 zł tytułem zwrotu nominalnej wartości kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy kredytu nr(...)z dnia 30 października 2007 r. oraz kwoty 8.418,94 zł tytułem kwoty należnej pozwanemu ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconą na podstawie umowy kredytu w związku z koniecznością urealnienia wysokości świadczenia banku do dnia 17 czerwca 2004 r. i oświadczył, że w przypadku opóźnienia w zapłacie tych kwot pobierać będzie odsetki ustawowe za opóźnienie. Powodowie otrzymali wezwania do zapłaty w dniu 3 czerwca 2024 r.
(kserokopia wezwania do zapłaty- k.149, wydruki śledzenia przesyłek- k.157-158)
Pismem z dnia 18 czerwca 2024 r. pozwany złożył powodom oświadczenie o potrąceniu wierzytelności powodów dochodzonej w przedmiotowej sprawie z wzajemną wierzytelnością pozwanego w kwocie 70.000,00 zł tytułem wypłaconego i wykorzystanego kapitału kredytu i w kwocie 8.418,94 zł należnej pozwanemu ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy kredytu w związku z koniecznością urealnienia wysokości świadczenia banku. Ewentualnie na wypadek braku uznania skuteczności wezwania do zapłaty i złożonego oświadczenia o potrąceniu złożył oświadczenie o skorzystaniu z prawa zatrzymania świadczenia w postaci dochodzonej przez powodów na drodze sądowej wierzytelności do czasu zaofiarowania przez powodów zwrotu świadczenia wzajemnego banku w kwocie 70.000,00 zł tytułem wypłaconego i wykorzystanego kapitału kredytu oraz kwoty 8.418,94 zł należnej pozwanemu ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy kredytu w związku z koniecznością urealnienia wysokości świadczenia banku. Oświadczenia o potrąceniu wierzytelności zostały nadane na poczcie w dniu 20 czerwca 2024 r.
(kserokopia oświadczenia- k.159, wydruki śledzenia przesyłek- k.160-161)
Powodowie oświadczyli na rozprawie, że mają świadomość, iż w przypadku ustalenia nieważności umowy kredytu pozwany może żądać od nich zwrotu kapitału i wynagrodzenia za korzystanie z kapitału oraz, że mając tę świadomość chcą aby Sąd stwierdził nieważność umowy kredytu.
(zeznania powodów:T. P.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 30 sierpnia 2024 r. 00:06:40 – 00:20:43 - koperta k.174,B. P.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 30 sierpnia 2024 r. 00:20:43 – 00:30:56- koperta k.174)
Ustaleń stanu faktycznego Sąd dokonał w oparciu o zeznania powodów a także w oparciu o powołane wyżej dokumenty, których treści strony nie kwestionowały a pozostałe złożone dokumenty Sąd pominął, jako że nie miały one znaczenia dla rozstrzygnięcia. Sąd nie dał wiary zeznaniom powódki jedynie w tej części, w które podawała ona, że wysokość salda zobowiązania w walucie CHF wynikała z umowy. Jej zeznania nie znalazły bowiem potwierdzenia w treści umowy a przy tym były nielogiczne, gdyż zgodnie z treścią umowy saldo zobowiązania w walucie CHF mogło być znane dopiero w momencie wypłaty kredytu a ta nastąpić miała w późniejszym czasie niż zawarcie umowy. Sąd nie dał też wiary zeznaniom powodów w tej części, w której wskazywali oni, że w czasie zawierania umowy nie wiedzieli, że kursy walut obcych się wahają. Wiedza na temat wahań kursów walutowych jest bowiem wiedzą powszechną i niewiarygodne jest, zdaniem Sądu, by powodowie, którzy mają średnie wykształcenie, wiedzy tej nie posiadali. Nie można też nie zauważyć, iż powódka twierdząc, iż nie wiedziała, że kursy walut się wahają twierdziła jednocześnie, iż pracownik banku pokazywał jej wykres obrazujący wahania kursowe waluty CHF a tym samym przyznawała, że wiedziała, że kursy walut są zmienne.
Sąd pominął dowód z zeznań świadkówI. K.,M. K.iM. M.uznając, że fakty, jakie miały by nimi stwierdzone nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia.
Sąd pominął też dowód z opinii biegłego z zakresu bankowości i finansów na fakty wskazane w pozwie uznając, iż nie miały one znaczenia dla rozstrzygnięcia.
Sąd pominął ponadto dowód z opinii biegłego z zakresu bankowości na fakty wskazane w odpowiedzi na pozew uznając, iż także i one nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Powodowie domagali się w pierwszej kolejności zasądzenia od pozwanego na ich rzecz do niepodzielnej ręki kwoty 135.686,09 zł tytułem bezpodstawnego wzbogacenia się pozwanego w związku z nieważnością umowy kredytu na cele mieszkaniowe(...)nr(...)z dnia 30 października 2007 r. i pobraniem na jej podstawie świadczeń nienależnych.
Ponieważ powodowie żądali zwrotu uiszczonych przez nich na rzecz pozwanego świadczeń wynikających z umowy kredytu, dla rozstrzygnięcia o ich żądaniu należało przesłankowo ustalić czy umowa ta była umową ważną.
Zgodnie zart. 69 ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 roku prawo bankowew brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia przez strony umów (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 2488 ze zm.) przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. W myślart. 69 ust. 2 prawa bankowegoumowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: strony umowy, kwotę i walutę kredytu, cel, na który kredyt został udzielony, zasady i termin spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.
Z powyższego wynika, że umowa kredytu jest umową nazwaną. Wynikająca z ustawy definicja tej umowy wskazuje, że jest ona umową dwustronnie zobowiązującą. Z jednej strony, bank zobowiązany jest do oddania do dyspozycji drugiej strony kwoty kredytu, a jednocześnie staje się uprawniony do uzyskania spłaty oddanej do dyspozycji kredytobiorcy kwoty. Z drugiej strony, kredytobiorca ma prawo domagać się od banku wypłaty kredytu, a potem obciąża go obowiązek zwrotu oddanej do jego dyspozycji kwoty. Wobec nałożenia na kredytobiorcę obowiązku zapłacenia bankowi odsetek oraz prowizji, które mają charakter wynagrodzenia za korzystanie ze środków pieniężnych banku, umowa kredytu jest odpłatna. Jest też umową konsensualną, to znaczy dochodzi do skutku w wyniku samego uzgodnienia przez strony jej podstawowych postanowień. Przedmiotem kredytu musi być określona kwota pieniężna. W umowie muszą być też określone zasady spłaty sumy kredytu.
W chwili zawarcia umowy kredytu przez powodówprawo bankowenie przewidywało literalnie możliwości udzielania kredytów denominowanych i indeksowanych. Dopieroustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw(Dz.U. nr 165, poz. 984), która weszła w życie w dniu 26 sierpnia 2011 r., dodano wart. 69 ust. 2 pkt 4 a, zgodnie z którym w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, umowa o kredyt powinna określać szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo – odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu. Ponadto ustawą tą doart. 69dodano ust. 3, zgodnie z którym w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo – odsetkowych oraz dokonać przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie. W tym przypadku w umowie o kredyt określa się także zasady otwarcia i prowadzenia rachunku służącego do gromadzenia środków przeznaczonych na spłatę kredytu oraz zasady dokonywania spłaty za pośrednictwem tego rachunku.
Choćustawa prawo bankowew chwili zawarcia umowy przez powodów i poprzednika prawnego pozwanego literalnie nie przewidywała możliwości udzielania kredytów indeksowanych, nie budzi wątpliwości Sądu dopuszczalność konstruowania w tym czasie zarówno umów kredytu indeksowanego (waloryzowanego) do waluty obcej, w których wysokość kwoty kredytu wyrażonej w złotych jest określana (indeksowana) według kursu danej waluty obcej w dniu wydania, jak i umów kredytu denominowanego w walucie obcej, w których wartość kwoty kredytu jest wyrażona w walucie obcej, ale jest uruchamiana w złotych po przyjętym kursie przeliczeniowym. Zastosowanie bowiem konstrukcji przeliczeń pomiędzy walutą krajową i walutami zagranicznymi w celu ustalenia wysokości świadczeń, do których obowiązany jest kredytobiorca w ramach realizacji obowiązku zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu i zapłaty odsetek nie narusza istoty umowy kredytu. Nadal zachowana jest zasada, zgodnie z którą bank udostępnia kredytobiorcy kapitał kredytu, kredytobiorca go wykorzystuje i zobowiązany jest do zwrotu. Zastosowanie przeliczeń oznacza jedynie modyfikację wysokości świadczeń, do których zobowiązane będą strony, ale nie ingeruje w ogólną konstrukcję umowy. Zabieg taki mieści się w granicach swobody umów (art. 3531kc). W przypadku umów kredytu indeksowanego miała miejsce modyfikacja istniejącej umowy nazwanej – umowy kredytu, która doprowadziła do wykształcenia się w obrocie pewnego rodzaju tych umów, cechujących się określonymi zasadami ustalania świadczeń stron. Wykształcenie się w praktyce umów o określonych cechach doprowadziło następnie do ich częściowej regulacjiustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw.
Zgodnie z art. 4 powołanej wyżej ustawy w przypadku kredytów lub pożyczek pieniężnych zaciągniętych przez kredytobiorcę lub pożyczkobiorcę przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ma zastosowanie art. 69 ust. 2 pkt 4 a w stosunku do tych kredytów lub pożyczek pieniężnych, które nie zostały całkowicie spłacone – do tej części kredytu lub pożyczki, która pozostała do spłacenia. W tym zakresie bank dokonuje bezpłatnie stosownej zmiany umowy kredytowej lub umowy pożyczki. Wskazany przepis wprost potwierdza zatem stosowanie przepisów dodanych ustawą nowelizującąprawo bankowedo umów zawartych przed tą nowelizacją. W tej sytuacji nielogicznym byłoby uznanie, że wyrażona w nim norma nie ma zastosowania, gdyż wcześniej zawarte umowy kredytu indeksowanego czy denominowanego są nieważne jako niedopuszczalne w dacie ich zawierania.
Zgodnie zart. 3851kcpostanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Z przepisu tego wynika zatem, że aby uznać postanowienie umowne za niedozwolone powinny zostać spełnione następujące przesłanki:
- postanowienie nie było indywidualnie uzgodnione (nie było negocjowane),
- postanowienie nie dotyczy sformułowanych jednoznacznie głównych świadczeń stron,
- w wyniku zawarcia w umowie tego postanowienia prawa i obowiązki konsumenta zostały ukształtowane w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami,
- doszło tym samym do rażącego naruszenia interesów konsumenta.
Zgodnie zart. 3852kcoceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.
W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostawało, że powodowie zawierając umowy kredytu działali jako konsumenci. Sąd nie miał też wątpliwości, że kredytobiorcy nie mieli wpływu na kształt postanowień dotyczących klauzul indeksacyjnych zawartych w § 2 ust. 2, § 4 ust. 1a i § 9 ust. 2 umowy. Od ich decyzji zależało czy zawrzeć umowę, w jakiej wysokości chcieliby zaciągnąć kredyt i na jaki okres. Pozwany nie wykazał natomiast, że kredytobiorcy indywidualnie uzgodnili wyżej wskazane postanowienia dotyczące klauzuli waloryzacyjnej, w tym sposób ustalenia wysokości kursu waluty po jakim miał być przeliczony kredyt do wypłaty oraz wysokość rat. W tym miejscu zaznaczyć należy, że zgodnie zart. 3851§ 4 kcciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje.
Pojęcie postanowień określających główne świadczenia stron kojarzone jest ze świadczeniami charakteryzującymi daną umowę, określającymi jej istotę, czyli tzw. essentialia negotii, rozumiane jako cechy, według których dokonuje się kwalifikacji konkretnej czynności prawnej do ustawowo wyróżnionych typów czynności Ocena powinna być dokonywana w odniesieniu do konkretnej umowy z uwzględnieniem indywidualnych okoliczności.
Zdaniem Sądu głównego świadczenia stron, w przypadku umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, dotyczą również klauzule indeksacyjne określające kurs wymiany waluty obcej w jakiej ustalane jest zobowiązanie kredytobiorcy i przeliczana jest wysokość podlegającej spłacie w PLN raty kredytu. Decydują one bowiem o wysokości głównych świadczeń kredytobiorcy oraz o wysokości tzw. spreadu walutowego, stanowiącego de facto element wynagrodzenia banku za udzielony kredyt.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że klauzule indeksacyjne zawarte w § 2 ust. 2, § 4 ust. 1a i § 9 ust. 2 umowy dotyczą głównych świadczeń stron umowy. Rozważenia zatem wymagało czy powyższe postanowienia umowne zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co zgodnie zart. 3851§ 1 kcwykluczałoby ich kontrolę pod kątem nieuczciwego charakteru w obrocie z konsumentami.
W ocenie Sądu zapisy § 2 ust. 2 umowy stanowiące, że „kwota kredytu denominowanego (waloryzowanego) w CHF lub transzy kredytu zostanie określona według kursu kupna dewiz dla wyżej wymienionej waluty zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu wykorzystania kredytu lub transzy kredytu” oraz § 4 ust. 1a umowy stanowiące, że „kredyt wykorzystywany jest w złotych przy jednoczesnym przeliczeniu kwoty kredytu według kursu kupna dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu wykorzystania krdytu” są postanowieniami, które naruszają wymóg przejrzystości materialnej umowy co do wyrażonej w walucie CHF wartości udzielonego kredytu. Na podstawie tych postanowień umowy nie można bowiem określić kwoty pieniężnej odpowiadającej wartości udzielonego kredytu w walucie obcej jako walucie rozliczeniowej. Ustalenie tej kwoty zależało bowiem od dwóch niewiadomych – kursu wymiany waluty i momentu jego ustalenia. Kurs wymiany waluty ma bowiem określać tabela kursowa banku, będąca aktem wewnętrznym, jednostronnym przedsiębiorcy, nieweryfikowalnym jeżeli chodzi o zasady ustalania wysokości kursu CHF. Brak jest nadto możliwości wskazania w sposób pewny momentu ustalenia tego kursu skoro jak wynika z § 4 ust. 2 umowy uruchomienie transz kredytu miało nastąpić po spełnieniu warunków określonych w § 2 ust. 1, 3, 4 i 6 Ogólnych Warunków Kredytowania oraz po spełnieniu przez kredytobiorców warunków wskazanych w § 4 ust. 2 umowy.
Zgodnie więc ze wskazanymi wyżej postanowieniami łączącej strony umowy ustalenie salda zadłużenia konsumentów miało nastąpić według kursu kupna waluty CHF obowiązującego w dniu wykorzystania kredytu. W oparciu o takie zapisy umowy nie sposób jest uznać, że całkowity koszt zaciąganego przez powodów jako konsumentów zobowiązania został określony w sposób jednoznaczny.
Także zapisy § 9 ust. 2 umowy stanowiące, że „spłata rat kapitałowo – odsetkowych dokonywana jest w złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo – odsetkowych według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu spłaty” są postanowieniami, które naruszają wymóg przejrzystości materialnej umowy. W tym przypadku nie sposób jest określić wysokości świadczeń powodów, gdyż zostały one uzależnione od pozostających poza umową tabel kursowych ustalanych przez kredytodawcę w oparciu o niewyjaśnione kryteria.
To te właśnie zapisy nie określają w sposób prosty i zrozumiały głównych świadczeń stron umowy.
Reasumując stwierdzić należy, że analiza powyższych zapisów umów nie pozwala przyjąć, iż zostały one wyrażone prostym i zrozumiałym językiem jak wymaga tego art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG lub, że zgodnie zart. 3851§ 1 kczostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Nie sposób jest przyjąć, aby w oparciu o nie przeciętny konsument mógł ustalić lub zweryfikować wysokość swojego zobowiązania, w tym obciążającej go raty spłaty kredytu czyli aby miał pełną świadomość i pełne rozeznanie co do wysokości obciążających go świadczeń. Tym samym zakwestionowane klauzule mogły podlegać kontroli w ramach systemu ochrony konsumentów przed stosowaniem nieuczciwych warunków umowy przez przedsiębiorców.
Niejednoznaczność postanowień dotyczących klauzul indeksacyjnych pozwalała badać czy postanowienia te nie były abuzywne. Należało zatem ustalić czy wskazane postanowienia umowne, kształtowały prawa i obowiązki kredytobiorców w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały ich interesy.
Dobre obyczaje to reguły postępowania niesprzeczne z etyką i moralnością. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są: niedoinformowanie drugiej strony umowy, spowodowanie jej dezorientacji, wywołanie u klienta błędnego przekonania, wykorzystanie niewiedzy klienta lub jego naiwności, ukształtowanie stosunku prawnego niezgodnie z zasadą równorzędności stron. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są działania potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające od przyjętych standardów postępowania.
Rażące naruszenie interesów konsumenta ma miejsce wówczas, gdy umowa przewiduje nieusprawiedliwione dysproporcje, na niekorzyść konsumenta, w rozłożeniu umownych praw i obowiązków. Chodzi o zawarcie w umowie postanowień, które szczególnie mocno godzą w interesy majątkowe konsumenta.
W ocenie Sądu wprowadzenie do umowy klauzul zawartych w § 2 ust. 2, § 4 ust. 1a i § 9 ust. 2 jest działaniem wbrew dobrym obyczajom. Na podstawie powyższych postanowień kredytodawca przyznał bowiem sobie prawo do przeliczenia zobowiązania powodów po kursie określonym w tabeli kursowej i do jednostronnego regulowania wysokości rat kredytu waloryzowanych walutą CHF poprzez wyznaczenie w tabelach kursowych kursu sprzedaży CHF oraz wartości spreadu walutowego. Przedmiotowe postanowienia dawały kredytodawcy uprawnienie do określenia wysokości kursu sprzedaży i kupna CHF bez jakichkolwiek wytycznych, ram czy ograniczeń. Pozwany miał więc dowolność w kształtowaniu wysokości zobowiązania powodów, których kredyt indeksowany był kursem CHF.
Klauzulą abuzywną jest postanowienie umowne zezwalające stronie (bankowi) na dowolne kształtowanie wysokości świadczenia drugiej strony. Takie postanowienie nie przestaje być niedozwolone tylko dlatego, że zostało wykorzystane ze stosunkowo niewielkim pokrzywdzeniem kontrahenta. Niedozwolony charakter klauzuli i konieczność jej wyeliminowania z umowy wynika bowiem z nieakceptowalnego oddania jednej ze stron uprawnienia do określenia wysokości świadczenia drugiej strony, niezależnie od tego czy strona zastrzegająca korzystne dla siebie świadczenie wykorzystała swą uprzywilejowaną pozycję tylko w umiarkowanym stopniu. W świetle bowiemart. 3851kckontroli podlega treść umowy, a nie sposób jej wykonania czy też sposób ewentualnego wykorzystania badanego postanowienia umownego przez przedsiębiorcę, na którego korzyść postanowienie to zostało zastrzeżone. Postanowienie umowne skutkujące rażącą dysproporcją uprawnień i obowiązków kontraktowych na niekorzyść konsumenta jest abuzywne od chwili zawarcia umowy, bez względu na to czy i jak przedsiębiorca skorzysta z przewidzianych w nim uprawnień. Ocena zgodności postanowień umowy z dobrymi obyczajami dokonywana jest na dzień zawarcia umowy. Oznacza to, że kontroli podlega samo uprawnienie do stosowania danej klauzuli a nie sposób jego wykorzystania. Z tej przyczyny wysokość kursów CHF, jakie bank przyjmował do przeliczenia salda kredytu do wypłaty i ustalenia wysokości rat kredytu, nie miała znaczenia dla oceny abuzywnego charakteru postanowień umowy.
Zapisy zawarte w § 2 ust. 2 umowy, w ocenie Sądu, nie tylko kształtują prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami ale też rażąco naruszają ich interesy. W ocenie Sądu powodowie po analizie wskazanych postanowień umowy nie mogli uzyskać wiedzy o wysokości ich zobowiązania w walucie CHF, która to wysokość miała się przekładać na wysokość rat kredytu, jakie zobowiązani byli spłacać. Ponadto zapisy umowy dają kredytodawcy prawo do pobierania tzw. spreadu walutowego pomimo braku ku temu ekonomicznego uzasadnienia, a nadto spread ten, rzutujący na wysokość zobowiązania powodów, jest ustalany przez kredytodawcę w sposób jednostronny, a zatem dowolny.
W przypadku kredytów udzielanych, wypłacanych i spłacanych w walucie polskiej, a jedynie waloryzowanych kursem waluty obcej nie dochodzi do żadnych realnych transakcji walutowych związanych bezpośrednio z udzieleniem kredytów, a jedynie do obliczeń matematycznych, których celem jest określenie wartości kredytów udzielonych w PLN oraz wartości poszczególnych rat spłaty według miernika wartości, jakim jest kurs waluty obcej. Kredytodawca nie ponosi zatem żadnych kosztów zakupu waluty w celu wypłaty konkretnego kredytu udzielanego w złotych, ani kosztów jej sprzedaży na rzecz kredytobiorcy i nie powinien oczekiwać ich zwrotu oraz dodatkowego wynagrodzenia (zysku) z tytułu takich czynności. W tym przypadku koszty i wynagrodzenie kredytodawcy powinny zawierać się w ramach odsetek i ujętej w nich marży. Celem indeksacji powinno być zachowanie na przestrzeni ustalonego, długiego okresu na jaki udzielane są kredyty, jednolitej wartości wzajemnych świadczeń stron. Stwierdzić tym samym należy, że wynikający z umowy obowiązek powodów ponoszenia kosztów spreadu walutowego stanowi nieuczciwą praktykę banku, mającą zagwarantować mu dodatkowe oprócz charakterystycznego dla umowy kredytu oprocentowania, wynagrodzenie.
Jednocześnie sposób, w jaki kredytodawca zastrzegł sobie ten dodatkowy zysk mijał się z zasadą transparentności i przejrzystości umowy. W postanowieniach umownych nie zostały bowiem sprecyzowane w jakikolwiek sposób kryteria ustalania przez kredytodawcę kursu kupna i kursu sprzedaży CHF. Dla oceny abuzywności postanowienia, będącego współźródłem spreadu walutowego, istotne jest zaś to, czy przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o istnieniu różnicy, ogólnie obserwowanej na rynku papierów wartościowych, między kursem sprzedaży a kursem kupna waluty obcej, ale również oszacować potencjalnie istotne konsekwencje ekonomiczne, jakie niosło dla niego zastosowanie kursu sprzedaży przy obliczaniu rat kredytu, którymi zostanie ostatecznie obciążony. Dla przeciętnego bowiem konsumenta, a więc konsumenta dobrze poinformowanego oraz dostatecznie uważnego i ostrożnego istotna jest nie tylko świadomość zastosowania różnych kursów walut przy wypłacie i spłacie kredytu oraz ich zmienności, ale także orientacja co do skali wynikającego stąd, dodatkowego obciążenia finansowego.
Dysproporcja praw i obowiązków stron na niekorzyść powodów jako słabszej strony stosunku zobowiązaniowego jest nieusprawiedliwiona a brak równowagi kontraktowej występuje w stopniu, który rażąco narusza interes majątkowy konsumentów, zobowiązując ich do spłaty zaciągniętego kredytu w wysokości arbitralnie ustalonej przez bank. Jednostronna swoboda kształtowania przez bank sytuacji finansowej powodów uniemożliwiała przy tym sprawdzenie zasadności i prawidłowości decyzji banku, co również narusza prawo powodów do uzyskania pełnej i rzetelnej informacji o czynnikach kształtujących ich obowiązki. Naruszony jest zatem również ich interes pozamajątkowy w postaci niepewności co do okoliczności wpływających na wysokość ich zobowiązania.
To, że powodowie dokonali wyboru kredytu indeksowanego do waluty CHF nie oznacza bowiem, że wyrazili zgodę na regulowanie w ramach umowy kredytu swoich praw i obowiązków w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami czy też, że wyrazili zgodę na rażące naruszenie ich interesów.
Wobec niejednoznacznych postanowień umowy określających główne świadczenia stron nie sposób jest również przyjąć, że powodowie zawarli umowę kredytu pozostając w pełni świadomi co do wynikających z niej obciążeń a tym samym, że byli w pełni rozeznani co do ryzyka jakie na siebie przyjmują. Powodowie nie byli rzetelnie poinformowani o ryzyku związanym ze zmianą kursu walut, jakie przyjmują na siebie podpisując umowę. Udzielenia im takiej rzetelnej informacji w tym zakresie pozwany nie wykazał, do czego zgodnie z zasadą rozkładu ciężaru dowodowego określoną wart. 6 kcbył obowiązany. Brak jest też dowodu na to, by powodowie zostali pouczeni o zasadach konstruowania przez bank tabel kursowych stanowiących podstawę określenia kursu waluty na potrzeby ustalenia wysokości ich zobowiązania i wysokości rat kredytu oraz aby zostali poinformowani o tym jakie będą konsekwencje wysokiego (tj. wykraczającego poza normalne, typowe wahania) wzrostu wartości waluty do jakiej kredyt jest indeksowany, którego to wzrostu, z uwagi na długi okres na jaki został zaciągnięty kredyt, nie można przecież było wykluczyć.
Powyższe prowadzi do wniosku, że brak jest podstaw aby przyjąć, iż w chwili zawierania umowy kredytowej powodowie mogli mieć pełne rozeznanie co do tego jak duże jest ryzyko zmiany kursu waluty na przyszłość na przestrzeni wielu lat obowiązywania umowy kredytowej i jakie to będzie miało dla nich skutki ekonomiczne.
Przechodząc do oceny skutków uznania postanowień zawartych w umowie za niedozwolone postanowienia umowne, należy mieć na uwadze, że co do zasady uznanie postanowień umowy za niedozwolone nie powinno powodować upadku całej umowy, gdyż jak stanowiart. 3851§ 2 kcjeżeli postanowienia umowy nie wiążą konsumenta zgodnie z § 1 tego artykułu, strony są umową związane w pozostałym zakresie.
Utrzymanie w mocy umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej nie będzie możliwe zwłaszcza wówczas gdy uznanie zawartych w niej postanowień za klauzule abuzywne doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnicy kursów walutowych, ale również pośrednio do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją przedmiotowego kredytu do waluty. Skoro zaś klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umów kredytu, to obiektywna możliwość utrzymania obowiązywania przedmiotowych umów wydaje się w tych okolicznościach niepewna.
W ocenie Sądu utrzymanie w mocy łączącej strony umowy kredytu indeksowanego do waluty CHF bez uznanych za niedozwolone postanowień regulujących mechanizm indeksacji jest niemożliwe, gdyż prowadziłoby do zmiany charakteru prawnego tego stosunku obligacyjnego. Wyeliminowane zostałoby bowiem pośrednio z tej umowy ryzyko kursowe związane z indeksacją przedmiotu kredytu do waluty obcej to jest CHF, determinujące zastosowanie w dalszym ciągu obowiązującego postanowienia o oprocentowaniu kredytu określanego według stopy międzybankowej tej waluty tj. LIBOR. Pozostawienie umowy w kształcie okrojonym poprzez wyeliminowanie z niej klauzul indeksacyjnych określających przecież główne świadczenia stron umowy, zdaniem Sądu, stanowiłoby naruszenieart. 3531kcwyrażającego zasadę swobody umów. Byłoby sprzeczne z istotą, naturą stosunku zobowiązaniowego, który strony chciały wykreować. Bez takich bowiem postanowień nie może dojść do ważnego zawarcia umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej. O zaniknięciu ryzyka kursowego można mówić w sytuacji, w której skutkiem eliminacji niedozwolonych klauzul kształtujących mechanizm indeksacji jest przekształcenie kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej w zwykły (tzn. nieindeksowany) kredyt złotowy, oprocentowany według stawki powiązanej ze stawką LIBOR. Zarazem należy uznać, że wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umów kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (bezskutecznością).
Wyeliminowanie z umowy zapisów regulujących mechanizm indeksacji nie pozwala na utrzymanie w mocy tak ukształtowanego stosunku prawnego jako sprzecznego z naturą (charakterem prawnym) zobowiązania, które strony chciały wykreować. Umowę w tak okrojonym kształcie uznać należy za nieważną. Nie można bowiem zastąpić zawartych w niej niedozwolonych postanowień przepisami o charakterze dyspozytywnym.
Mając na uwadze powyższe Sąd przesłankowo stwierdził, iż umowa kredytu na cele mieszkaniowe(...)nr(...)zawarta w dniu 30 października 2007 r. pomiędzy powodami a poprzednikiem prawnym pozwanego jest nieważna. Powodowie powołując się bowiem na jej nieważność żądali zasądzenia na ich rzecz od pozwanego kwoty 1135.686,09 zł z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego w związku z tą nieważnością umowy. Zasądzenia tej kwoty domagali się oni tytułem zwrotu kwot wpłaconych w wykonaniu umowy kredytu.
W tym miejscu zauważyć należy, że choć powodowie zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego aneks do umowy, w którym uznali swoje zobowiązanie wynikające z umowy kredytu, to nie oznacza to, że tym samym zaakceptowali niedozwolone postanowienia umowne znajdujące się w umowie kredytu, zwłaszcza że w czasie gdy składali to oświadczenie nie mieli oni jeszcze wiedzy, że takie postanowienia w umowie się znajdują. Oświadczenie o uznaniu długu złożone przez powodów nie spowodowało zatem powstania zobowiązania ani nie sanowało nieważności umowy kredytu zawartej w dniu 30 października 2007 r.
Zgodnie zart. 405 kckto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Przepis ten stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego, to jest takiego, w którym ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia (art. 410 § 1 i 2 kc).
Skutkiem stwierdzenia nieważności umowy kredytu w całości jest uznanie, że spełnione przez obie strony tej umowy świadczenia nie miały oparcia w łączącej je umowie. Na postawie umowy kredytu powodowie do wpłacili pozwanemu łącznie kwotę 136.183,05 zł.
W odpowiedzi na pozew pełnomocnik pozwanego podniósł zarzut potrącenia wierzytelności powodów dochodzonej w tej sprawie z wzajemną wierzytelnością pozwanego o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia powodów w postaci kwoty udzielonego im kredytu to jest kwoty 70.000,00 zł oraz kwoty stanowiącej uzyskaną przez nich korzyść na skutek korzystania z kapitału kredytu to jest kwoty 14.892,32 zł.
Jak wynika zart. 2031§ 1 pkt 1 kpcpodstawą zarzutu potrącenia może być tylko wierzytelność pozwanego z tego samego stosunku prawnego co wierzytelność dochodzona przez powoda, chyba że wierzytelność ta jest niesporna, stwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu, orzeczeniem sądu polubownego, ugodą zawartą przed sądem albo sądem polubownym, zatwierdzoną przez sąd ugodą zawartą przed mediatorem, lub uprawdopodobniona dokumentem potwierdzającym jej uznanie przez powoda. Zgodnie natomiast zart. 2031§ 2 kpcpozwany może podnieść zarzut potrącenia nie później niż przy wdaniu się w spór co do istoty sprawy albo w terminie dwóch tygodni od dnia, gdy jego wierzytelność stała się wymagalna.
Jeśli chodzi o złożony przez pozwanego w odpowiedzi na pozew zarzut potrącenia to był on nieskuteczny. Zgodnie bowiem zart. 498 § 1 kcdo potrącenia nadają się jedynie wierzytelności wymagalne a pozwany nie wykazał w żaden sposób, by jego wierzytelność wobec powodów o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia była w tym czasie wymagalna. Roszczenia o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia – tak jak zobowiązania, w których termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania – stają się wymagalne bezzwłocznie po wezwaniu wzbogaconego do wydania korzyści (art. 455 kc). Tymczasem pozwany nie wykazał, by przed wniesieniem odpowiedzi na pozew wzywał powodów do zwrotu kwoty 70.000,00 zł wypłaconej powodom jako kapitał kredytu i kwoty 14.892,32 zł stanowiącej korzyść powodów uzyskaną na skutek korzystania z kapitału kredytu.
Pozwany po raz kolejny podniósł zarzut potrącenia w piśmie procesowym z dnia 1 lipca 2024 r. Tym razem podniesiony przez niego zarzut potrącenia dotyczył wierzytelności powodów dochodzonej w tej sprawie z wzajemną wierzytelnością pozwanego o zwrot kwoty udzielonego powodom kredytu to jest kwoty 70.000,00 zł oraz kwoty 14.892,32 zł należnej pozwanemu ponad nominalną kwotę kapitału kredytu w związku z koniecznością urealnienia świadczenia poprzednika prawnego pozwanego.
W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, iż zarzut potrącenia złożony przez pozwanego w piśmie procesowym z dnia 1 lipca 2024 r. dotyczy wierzytelności pozwanego wynikających z tego samego stosunku prawnego co wierzytelność powodów dochodzona w tej sprawie. Należało zatem ustalić czy oświadczenie o potrąceniu złożone przez pozwanego było skuteczne materialnie. Oświadczenie o potrąceniu stanowi bowiem materialnoprawną podstawę zarzutu potrącenia.
W myślart. 498 § 1 kcgdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Zgodnie zart. 498 § 2 kcwskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. Jak wynika zaś zart. 499 kcpotrącenia dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe.
Pozwany złożył powodom oświadczenie o potrąceniu jego wierzytelności w kwotach 70.000,00 zł i 8.418,94 zł z wierzytelnością powodów dochodzoną w przedmiotowej sprawie w piśmie z dnia 18 czerwca 2024 r. sporządzonym przez pełnomocnika, który był przez niego upoważniony do złożenia oświadczenia materialnoprawnego o potrąceniu wierzytelności przysługującej pozwanemu wobec powodów. Pozwany wykazał w przedmiotowej sprawie, że oświadczenie to zostało nadane na poczcie w dniu 20 czerwca 2024 r. Nie wykazał on jednak w żaden sposób, iż zostało ono doręczone powodom. Tymczasem oświadczenie takie staje się skuteczne dopiero z chwilą, gdy doszło do wierzyciela wzajemnego w taki sposób, że mógł on zapoznać się z jego treścią (art. 61 kc). Ponieważ zatem pozwany nie wykazał, by oświadczenie materialnoprawne o potrąceniu było skuteczne, nie jest możliwe uwzględnienie złożonego przez niego w piśmie procesowym z dnia 1 lipca 2024 r. zarzutu potrącenia.
Mając na uwadze powyższe Sąd w związku z przesłankowym uznaniem za nieważną umowy kredytu na cele mieszkaniowe(...)nr(...)z dnia 30 października 2007 r. zasądził od pozwanego łącznie na rzecz powodów kwotę 135.686,09 zł.
Zwrot świadczenia nienależnego powinien nastąpić po wezwaniu dłużnika, gdyż zgodnie zart. 455 kcjeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Powodowie wezwali pozwanego do zwrotu wpłaconych przez nich na poczet umowy w okresie od 31 grudnia 2007 r. do 31 października 2022 r. kwot wezwaniem do zapłaty z dnia 11 października 2023 r., w którym domagali się od pozwanego zapłaty kwoty 135.686,09 zł w terminie 7 dni od otrzymania wezwania. Pismo to pozwany otrzymał w dniu 18 października 2023 r. Roszczenie powodów stało się zatem wymagalne w dniu 25 października 2023 r. Stąd odsetki ustawowe za opóźnienie od zasądzonej kwoty 135.686,09 zł Sąd zasądził od dnia 26 października 2023 r. do dnia zapłaty.
Jeśli chodzi o zarzut zatrzymania, to należy stwierdzić, że można go stosować jedynie przy umowach wzajemnych, a umowa kredytu, która jest z pewnością umową dwustronnie zobowiązującą i odpłatną, nie jest umową wzajemną, gdyż nie spełnia kryteriów zart. 487 § 2 kc.Cechą wyróżniającą umowy dwustronnej jest rola, jaka została jej wyznaczona we wzajemnych relacjach. Istota tej umowy polega na tworzeniu podstaw do wymiany dóbr i usług. Nie każda jednak umowa dwustronnie zobowiązująca jest umową wzajemną.
Ponieważ roszczenie ewentualne pozwu zgłoszone zostało na wypadek nie uwzględnienia przez Sąd żądania głównego, a Sąd żądanie to uwzględnił, zbędnym było zajmowanie się nim.
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawieart. 98 § 1 i 3 kpcw zw. zart. 99 kpckierując się zasadą odpowiedzialności za wynik procesu i zasądził od pozwanego na rzecz powódkiT. P.i powodaB. P.kwoty po 3.217,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Na zasądzone na rzecz każdego z powodów kwoty złożyły się 1/2 opłata od pozwu w kwocie 1.000,00 zł, 1/2 wynagrodzenia pełnomocnika powodów w kwocie 5.400,00 zł ustalonego stosownie do treści § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935) i 1/2 opłat skarbowych od pełnomocnictw w kwocie 34,00 zł. Sąd uznał jednocześnie, iż nakład pracy pełnomocnika powodów sprowadzający się do sporządzenia pozwu i jednego pisma procesowego oraz udziału w dwóch rozprawach nie uzasadniał przyznania mu wynagrodzenia w wyższej niż stawka minimalna kwocie.