Sąd Okręgowy w Rybniku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 197/21
Data wyroku: 2022-04-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Agnieszka Westwal
Słowa kluczowe: Kredyt, Klauzule niedozwolone
Podstawa prawna: art. 358^1^§1 kc

Sygn. akt I C 197/21

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 kwietnia 2022 roku
Sąd Okręgowy w Rybniku Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: Sędzia Agnieszka Westwal
Protokolant: protokolant sądowy Anna Mrozek
po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2022 roku w Rybniku
sprawy z powództwaŁ. M.
przeciwko(...) Spółce AkcyjnejwW.
o zapłatę i ustalenie

1
ustala, nieistnienie pomiędzy powodemŁ. M.a pozwaną(...) Spółką AkcyjnąwW.stosunku prawnego wynikającego zumowy nr (...)o Kredyt Hipoteczny Dla Osób Fizycznych(...)Waloryzowany Kursem(...)z zawartej w dniu 03 lipca 2008 roku pomiędzyŁ. M.jako kredytobiorcą a(...) Bank Spółką AkcyjnąwW.jako kredytodawcą;

2
zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 93 292,71 zł (dziewięćdziesiąt trzy tysiące dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote siedemdziesiąt jeden groszy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 06 sierpnia 2020 roku do dnia zapłaty;

3
zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 6 400 zł (sześć tysięcy czterysta złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 197/21

UZASADNIENIE
PowódŁ. M.wniósł o zasądzenie od pozwanej(...) Spółki AkcyjnejwW.na jego rzecz kwoty 93 292,71 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 06 sierpnia 2020 roku do dnia zapłaty oraz ustalenie nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu wynikającego zumowy nr (...)z dnia 03 lipca 2008 roku. Powód wniósł również o zasądzenie od pozwanej na jego rzecz zwrotu kosztów procesu według norm przepianych.
W uzasadnieniu pozwu powód wyjaśniał, że zawarł z pozwaną działającą wówczas jako(...) Bank Spółką AkcyjnąwW.umowę o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych, udzielony w złotym polskim, waloryzowany kursem(...). Umowa została zawarta na wzorcu umownym stosowanym u pozwanej. Zawierając umowę działał jako konsument. Przedstawiając ofertę zawarcia w/w umowy pozwana zdaniem powoda, nie przedstawiła mu rzetelnych informacji pozwalających ocenić rozmiar ryzyka związanego z produktem powiązanym z walutą obca oraz konsekwencjami ekonomicznymi zastosowanych w niej mechanizmów. Oferta została mu przedstawiona poprzez wskazanie jedynie korzyści związanych z niższą ratą miesięczną w porównaniu z ratami kredytów pozbawionych odniesienia do walut obcych. Nie została mu przedstawiona również żadna symulacja obrazująca zwiększenie raty w sytuacji wzrostu kursu waluty(...). Nie został również poinformowany, że pozwana korzysta z dwóch mierników wartości dla wypłaty i spłaty kredytu. Pozwana nie wskazała przy tym czynników mających wpływ na wysokość ustalonych przez siebie mierników wartości w postaci kursów kupna i sprzedaży waluty obcej, mającymi być stosowanymi na użytek realizacji umowy, jak również nie wskazała podstawy zastosowania dwóch odrębnych kursów waluty obcej w umowie kredytu nie przewidującej w swej treści jakiegokolwiek procesu wymiany walut. Pozwana nadto uzależniła udzielenie kredytu od objęcia go ubezpieczeniem niskiego wkładu własnego. Informacja o konieczności ubezpieczenia przy tym pojawiła się na ostatnim etapie zawierania umowy, w przygotowanej przez pozwaną umowie. W chwili podpisania umowy kredytowej nie znał zatem faktycznej wysokości zobowiązań z niej wynikających, na podstawie zawartej umowy nie był również w stanie ustalić tego zakresu. Niedostateczny zakres informacji udostępnionych przez pozwaną uniemożliwił mu rzetelną ocenę konsekwencji płynących z zawarcia w/w umowy. Mając na uwadze powyższe wniósł o ustalenie nieistnienia zawartej umowy kredytu hipotecznego dla osób fizycznych z dnia 03 lipca 2008 roku w związku z jej nieważnością. Powód nieważność w/w umowy łączył z przekroczeniem przez pozwaną granic swobody umów określonej w treściart. 3531k.c.poprzez zagwarantowanie sobie przez pozwaną pełnej dowolności w zakresie ustalenia wysokości jego zobowiązań wynikających z w/w umowy jako kredytobiorcy. Poprzez zastosowanie konstrukcji dwóch odrębnych mierników wartości dla waloryzacji świadczeń stron związanych z realizacją umowy pozwana zdaniem powoda uzyskiwała przy każdej zapłacie przez niego raty dodatkowy zysk, nie spełniając przy tym żadnych świadczeń wzajemnych na jego rzecz. Jednocześnie pozwana naraziła go na nieograniczone ryzyko związane z możliwym nieograniczonym wzrostem wartości miernika indeksacji, podczas gdy ryzyko pozwanej ograniczyło się do wysokości kwoty wypłaconego kapitału kredytu. Nadto pozwana pozostawiła sobie formalnie nieograniczoną swobodę w kreowaniu wartości wskaźników stosowanych przy ustalaniu wysokości jego świadczeń. Zawarta umowa zdaniem powoda była nieważną również z uwagi na sprzeczność jej z zasadami współżycia społecznego. Na mocy kwestionowanych postanowień pozwana od momentu zawarcia umowy mogła jednostronnie i arbitralnie, a przy tym w sposób wiążący, modyfikować wskaźnik według którego obliczana była wysokość zarówno jego zobowiązania, jak i zobowiązania pozwanej, bezpośrednio wpływając na wysokość obu tych świadczeń. Zdaniem powoda zatem do ukształtowania wiążącego strony stosunku prawnego doszło z naruszeniem zasad współżycia społecznego albowiem pozwana przy zawarciu umowy wykorzystała swoją silniejszą pozycję. Konsekwencją nieważności umowy, zdaniem powoda jest obowiązek wzajemnego zwrotu przez strony tego, co sobie świadczyły w jej wykonaniu tzw. teoria dwóch kondykcji. Tym samym powód żądał zasądzenia od pozwanej kwoty 93 292,71 zł, a którą to kwotę uiścił realizując umowę na rzecz pozwanej w okresie od 15 lutego 2008 roku do dnia 15 kwietnia 2020 roku. Powód twierdził również, że zawarta z pozwaną umowa zawierała niedozwolone klauzule umowne po myśliart. 3851k.c.i nast., co w konsekwencji powodowało, że postanowienia te były bezskuteczne wobec stron od chwili zawarcia umowy. W takim przypadku postanowienia te należało uznać za niewiążące. Zdaniem powoda jednakże po eliminacji z umowy niedozwolonych postanowień łączącej strony, umowa nie może być wykonywana co skutkowało jej nieważnością. Niedozwolone klauzule umowne przy tym zdaniem powoda zostały zastosowane w postanowieniach umowy wprowadzających mechanizm indeksacji oraz postanowieniach umowy dotyczących ubezpieczenia niskiego wkładu własnego. Zawierając umowę o czym była mowa wcześniej działał jako konsument. Postanowienia umowy nie były z nim uzgadniane indywidulanie. Umowa została zawarta przy wykorzystaniu stosowanego u pozwanej wzorca, nie przewidującego żadnych zmian w zakresie kwestionowanych postanowień. Integralną częścią umowy był regulamin, który również nie podlegał jakimkolwiek indywidulanym uzgodnieniom. Postanowienia o czym również wypowiedział się powyżej kształtowały jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, prowadząc do powstania stanu znacznej nierównowagi praw i obowiązków stron ze szkodą dla niego jako konsumenta. Niedozwolone postanowienia umowne nie dotyczyły głównych świadczeń stron.
W odpowiedzi na pozew(...) Spółka AkcyjnawW.wniosła o oddalenie powództwa i o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz zwrotu kosztów procesu według norm prawem przypisanych.
W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew pozwana podniosła zarzut braku interesu prawnego w żądaniu ustalenia, bezpodstawnego co do zasady i wysokości żądania zapłaty. Podniosła również zarzut przedawnienia roszczeń powoda wymagalnych dawniej niż trzy lata przed skutecznym wniesieniem wniosku o zawezwanie do próby ugodowej w niniejszej sprawie. Podniosła również, że umowa została zawarta ponad dekadę przed skutecznym wniesieniem wniosku o zawezwanie do próby ugodowej, zatem w zakresie roszczeń z tytułu umowy upłynął także 10 letni okres przedawnienia. Pozwana zaprzeczyła aby umowa była nieważna z powodów opisanych przez powoda, zaprzeczyła również aby umowa zawierała postanowienia abuzywne, zaprzeczyła aby w toku oferowania kredytu powodowi jej pracownik uchybił jakiemukolwiek obowiązkowi informacji, aby nie poinformował powoda o istotnych okolicznościach. Zdaniem pozwanej powód został w sposób prawidłowy, rzetelny poinformowany o ryzyku kursowym i innych aspektach udzielonego kredytu. Z ostrożności procesowej pozwana wskazała, że stwierdzenie nieważności umowy będzie niekorzystne w swoich skutkach dla powoda. Pogorszy jego sytuację prawną i faktyczną tj. konieczność dokonania pomiędzy stronami rozliczeń, które według pozwanej powinny nastąpić w walucie(...). Gdyby Sąd uznał jednak, że rozliczenia miały nastąpić w złotych polskich, to i tak przysługiwać jej będzie prawo żądania zwrotu udostępnionego powodowi kapitału powiększonego o odsetki.
Sąd ustalił:
Powód w dniu 07 grudnia 2007 roku zawarł z(...) S.A.Oddział w Polsce umową kredytu o nr(...)celem zakupu własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu. Kredyt indeksowany był do waluty(...). Powód w 2008 roku chciał dokonać spłaty w/w kredytu i w tym celu poszukiwał innego Banku, który udzieli mu kredytu na dogodnych dla niego warunkach. W tym celu udał się do placówki pozwanej. Pracownik pozwanej zaproponował mu wówczas zawarcie umowy kredytu również indeksowanego do(...). Dla powoda liczyła się wysokość raty, którą będzie zobowiązany do spłacać. Powód wiedział przy tym, że wysokość raty będzie uzależniona od wahania kursu(...), nie wiedział natomiast, że ponosi nieograniczone ryzyko kursowe, że pozwana do przeliczenia wypłaty kredytu jako miernik wartości posłuży się kursem sprzedaży waluty, a przy spłacie przez niego rat kursem kupna waluty, nie wiedział w jaki sposób pozwana przelicza wysokość rat, jaki jest mechanizm. Powód nie wiedział, że istnieje możliwość negocjacji umowy, że przed podpisaniem umowy może ją wziąć do domu celem zapoznania się.
Dowód: zeznania powoda na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2022 roku.
W dniu 12 czerwca 2008 roku powód uzupełnił wniosek o udzielenie kredytu/pożyczki mPlan hipoteczny celem spłaty kredytu. Wpisał do wniosku, że wnioskuje o kredyt w wysokości 140 000 zł, przy tym zaznaczył, iż walutą kredytu ma być(...), a okres kredytowania ma wynosić 360 miesięcy. W chwili podpisania wniosku powód był kawalerem, zatrudnionym na umowę na czas nieokreślony w administracji państwowej – był Funkcjonariuszem Służby Celnej, posiadał własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego. Jako prawne zabezpieczenie spłaty kredytu wskazał ustanowienie hipoteki na w/w prawie do lokalu mieszkalnego.
Dowód: wniosek k. 240-248.
W dniu 03 lipca 2008 roku powód zawarł z pozwanąumowę nr (...)o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych(...)Waloryzowany Kursem(...), według przedstawionego mu przez Bank wzorca, bez jakichkolwiek zmian w treści tego wzorca. Była to umowa kredytu indeksowanego do waluty(...)w kwocie 140 000 zł (§ 1pkt. 2 i 3 umowy) na refinansowanie kredytu hipotecznego udzielonego przez(...) S.A.Oddział w Polsce zgodnie z umową nr(...)z dnia 07 grudnia 2007 roku. Pozwana nie pobrała z tytułu zawarcia umowy prowizji, pobrała natomiast prowizję tytułem ubezpieczenia spłaty Kredytu w(...) S.A.kwotę 280 zł (§1 pkt. 7 i 7a umowy).
Strony zastrzegły w umowie w pkt. 3a, że kwota kredytu wyrażona w walucie waloryzacji na koniec 26 czerwca 2008 roku według kursu kupna waluty z tabeli kursowej(...) Banku S.A.wynosi 69 324,09 CHF. Kwota ta miała charakter informacyjny i nie stanowiła zobowiązania Banku. Wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu mogła być różna od kwoty wyżej podanej. Pozwana zobowiązała się przelać na wskazany w umowie rachunek bankowy powoda kwotę udzielonego kredytu w wysokości 140 000 zł (§5 pkt. 1 umowy). Udzielony kredyt był waloryzowany kursem kupna waluty(...)wg. tabeli kursowej(...) Banku S.A.Kwota kredytu miała być określona na podstawie kursu kupna waluty(...)z tabeli kursowej(...) Banku S.A.Umowa została zawarta na okres 360 miesięcy tj. do dnia 15 lipca 2038 roku. Powód zobowiązał się spłacać zobowiązanie w miesięcznych ratach kapitałowo – odsetkowych do 15 dnia każdego miesiąca. Powód zlecił i upoważnił pozwaną do pobierania środków pieniężnych na spłatę kapitału i odsetek z tytułu udzielonego kredytu oraz zlecił i upoważnił pozwaną do pobierania składek na ubezpieczenie (§ 1 pkt. 7a, 7b, 7c). Powód zobowiązał się do zapewnienia na rachunku bankowym, który w związku z w/w umową otworzył u pozwanej środków w wysokości wymagalnej raty kapitału i odsetek (§12 umowy). Raty odsetkowo – kapitałowe spłacane miały być w złotych po przeliczeniu według kursu sprzedaży z tabeli kursowej(...) Banku S.A.obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14.50 (§11 pkt. 4 umowy). Kredyt był oprocentowany według zmiennej stropy procentowej. Wysokość stopy kredytowej przy tym miała być ustalana jako stawka bazowa LIBOR 3 M powiększona o stałą w całym okresie kredytowania marżę Banku w wysokości 1,00% (§10 umowy). Jako prawne zabezpieczenie spłaty kredytu strony ustanowiły hipotekę kaucyjną do kwoty 210 000 zł ustanowionej na spółdzielczym własnościowym prawie powoda do lokalu mieszkalnego, ubezpieczenie niskiego wkładu własnego kredytu w(...) S.A.na okres 36 – miesięcy (§3 umowy). W § 26 umowy strony postanowiły, że w sprawach nieuregulowanych w umowie będą miały zastosowanie postanowienia „Regulaminu udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych dla osób fizycznych w ramach mPlanów”.
Dowód: umowa kredytu wraz z regulaminem k. 20-41, harmonogram spłaty k. 253.
Przy zawarciu umowy powód dowiedział się, że obowiązkowe było w jego przypadku ubezpieczenie niskiego wkładu własnego.
Dowód: zeznania powoda na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2022 roku
W wykonaniu umowy pozwana przelała na wskazany w umowie rachunek bankowy kwotę 140 000 zł. Kwota 280 zł tytułem prowizji za ubezpieczenie kredytu hipotecznego, kwota 9,44 tytułem składki ubezpieczenia nieruchomości od sumy ubezpieczenia 143 000 zł i kwota 896 zł tytułem składki ubezpieczenia niskiego wkładu miały zostać pobrane przez pozwaną ze środków znajdujących się na wskazanym w dyspozycji uruchomienia kredytu rachunku bankowym powoda.
Dowód: dyspozycja uruchomienia kredytu k.252.
Tytułem spłaty kredytu powód uiścił na rzecz pozwanej łącznie kwotę 114 837,02 zł w okresie od 15 sierpnia 2008 roku do dnia 15 kwietnia 2020 roku.
Dowód: zaświadczenie k. 43-48.
Pismem z dnia 17 czerwca 2020 roku powód wezwał pozwaną do uiszczenia nienależnie pobranych przez pozwaną środków w łącznej wysokości 97 393,48 zł w związku z nieważnością umowy kredytu nr(...)oraz kwoty 975,51 zł tytułem nienależnie pobranych środków na refinansowanie dwóch składek ubezpieczenia niskiego wkładu własnego w związku z abuzywnością tego postanowienia. W odpowiedzi w piśmie z dnia 05 sierpnia 2020 roku pozwana zakwestionowała żądania powoda i odmówiła zapłaty żądanych przez powoda kwot.
Dowód: pisma z dnia 17 czerwca 2020 roku i z dnia 05 sierpnia 2020 roku k. 49-56.
Pozwana jest następcą prawnym(...) Bank Spółki AkcyjnejwW..
Bezsporne.
Oceniając przedstawiony w sprawie materiał dowodowy Sąd uznał go w zakresie ustalonego stanu faktycznego za wiarygodny i niebudzący wątpliwości. Sąd nie oparł ustaleń na podstawie zeznań złożonych przez świadkaM. P.albowiem świadek nie znał powoda, nie był obecny przy oferowaniu mu kredytu, przy podpisywaniu umowy kredytu hipotecznego indeksowanego do(...), a jego zeznania miały nadto charakter czysto teoretyczny.
Sąd pominął dowód z opinii biegłego z zakresu rachunkowości finansowej zgłoszony przez stronę powodową oraz dowód z opinii biegłego z zakresu finansów, bankowości, rachunkowości i ekonomii zgłoszony przez stronę pozwaną na podstawie przepisuart 2352§ 1 pkt 2 k.p.c., jako mający dotyczyć okoliczności nieistotnych dla rozstrzygnięcia w sprawie. W związku bowiem z uznaniem przez Sąd nieistnienia umowy łączącej strony w związku z jej nieważnością wszelkie rozliczenia pomiędzy stronami zgodnie z powszechną linią orzeczniczą opierają się o teorię dwu kondykcji. A zatem strony mają obowiązek zwrócić wzajemne świadczenia. Ustalenie wysokości tych świadczeń nie wymagało wiadomości specjalnych.
Sąd zważył:
Powództwo zasługiwało na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutu strony pozwanej co do braku interesu prawnego powoda w żądaniu ustalenia.
W myśl przepisuart. 189 k.p.c.powód może żądać ustalenia przez Sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Niewątpliwym jest, co wyraża ugruntowany w orzecznictwie Sądów Powszechnych i Sądu Najwyższego pogląd, że o występowaniu interesu prawnego w żądaniu ustalenia świadczy możliwość stanowczego zakończenia w tym postępowaniu sporu między stronami, natomiast przeciwko jego istnieniu – możliwość uzyskania przez powoda pełniejszej ochrony w drodze innego powództwa. Wbrew stanowisku strony pozwanej, powód nie dysponował jakimkolwiek innym żądaniem, które chroniłoby go pełniej niż żądania zawarte w pozwie. Wystąpienie przez powoda jedynie z żądaniem zapłaty oparte na przesłankowym ustaleniu nieistnienia umowy z uwagi na jej nieważność umowy, mogłoby obejmować jedynie żądanie zwrotu zapłaconych rat kredytu. Nie rozwiązywałoby natomiast kwestii obowiązku zapłaty przyszłych i jeszcze niewymagalnych rat, możliwości wypowiedzenia umowy przez pozwany Bank i negatywnych skutków dla powoda, związanych z tym wypowiedzeniem. Powód byliby narażony na konieczność wytaczania kolejnych powództw o zapłatę dalszych nadpłaconych rat czy spłaconych rat, względnie na bycie pozwanym w sprawie o zapłatę z powództwa Banku, gdyby zaprzestał spłaty kredytu. Tym samym, to powództwo o ustalenie jest jedynym i najdalej idącym środkiem ochrony powoda, zmierzającym do oceny i ostatecznego rozstrzygnięcia w zakresie związania lub braku związania stron postanowieniami zaskarżonej umowy kredytowej. Specyfika sprawy o ustalenie nieistnienia umowy kredytu, która miała trwać oraz nakładać na strony obowiązki i prawa jeszcze przez kilkanaście lat, daje przekonanie o istnieniu interesu prawnego powoda w ustaleniu. Uprawomocnienie się wyroku ustalającego zapewnia powodowi ochronę jego interesu i definitywnie kończy spór na tle obowiązywania postanowień umowy, umowy kredytu. Czym innym jest natomiast ewentualne rozliczenie pomiędzy stronami, mające swoją podstawę w uznaniu nieistnienia umowy z uwagi na jej nieważność.
Powód wniósł o ustalenie nieistnienia umowy z uwagi na jej nieważność między innymi w związku z zastosowaniem w umowie przygotowanej przez pozwaną na wzorcu umownym niedozwolonych klauzul umownych i braku możliwości dalszego trwania umowy pomiędzy stronami po eliminacji tychże postanowień. Niedozwolone klauzule umowne przy tym dotyczyły w szczególności zastosowanego w umowie mechanizmu waloryzacji.
Zgodnie zart. 3581§ 1 k.c.postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§2).
Kwestionowane przez powoda postanowienia umowne zaczerpnięto ze wzorca umowy i nie podlegały one negocjacjom. Możliwa byłaby więc kontrola incydentalna tych postanowień w zakresie, czy wzorzec zawierał niedozwolone postanowienia umowne. Kwestionowane postanowienia dotyczyły wprawdzie głównych świadczeń stron ale ze względu na sformułowanie ich w sposób niejednoznaczny umożliwiały Sądowi ich kontrolę.
Zdaniem Sądu klauzule indeksacyjne zostały sformułowane w sposób niejednoznaczny. Jednoznaczność oznacza, że postanowienie może być rozumiane tylko w jeden sposób, a taki stan rzeczy istnieje, gdy nie zachodzi wątpliwość co do desygnatu pojęć i całokształtu postanowień wzorca. W wypadku kwestionowanych postanowień użyto pojęcia tabeli kursów(...) Banku S.A., które nie zostały nie tylko nie zdefiniowane ani w umowie ani w regulaminie ale i również nie podano w/w dokumentach żadnego mechanizmu ustalania kursów w tabeli. Powód zatem nie miał jakiejkolwiek możliwości zrekonstruowania mechanizmu ustalania kursów przez pozwaną, to zaś czyniło ww. postanowienia niejednoznacznymi.
Z przepisuart. 3581k.c.wynika, że uznanie konkretnej klauzuli za niedozwolone postanowienie umowne, wymaga łącznego stwierdzenia obu wymienionych tam przesłanek, tj. „sprzeczności z dobrymi obyczajami” oraz „rażącego naruszenia interesów konsumenta” (por. wyrok SN z 27.10.2016 r., I CSK 173/06), przy czym ocena czy zaistniały te przesłanki należało dokonać na chwilę zawierania umowy.
W tym miejscu przywołać należy stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 listopada 2019 roku w sprawie V CSK 347/18, które Sąd Okręgowy w całości podziela. „Postanowienia umowy lub wzorca, ustalone jednostronnie przez bank, i przyznające mu uprawnienie do jednostronnego, samodzielnego ustalania kursu kupna i sprzedaży(...)w stosunku do PLN bez wskazania reguł kształtowania tego kursu stanowią postanowienia naruszające dobre obyczaje, godzą bowiem w istotę równowagi kontraktowej stron. Polityka kursowa banku i decyzje władz banku nie mogą w sposób nie poddany kontroli kontraktowej wpływać na obowiązki kredytobiorców. Ocena taka jest wystarczająca do podjęcia przez sąd meriti ustaleń co do tego, czy w konkretnej sprawie doszło w konsekwencji stosowania takiego postanowienia do rażącego naruszenia interesu konsumenta jako strony umowy kredytowej, nawet wówczas, gdy - w ocenie sądu - sam konsument w toku postępowania nie przedstawił dowodów wskazujących na takie naruszenie. Wynika to z nakazu wykładni przepisów prawa konsumenckiego (w niniejszej sprawieKodeksu cywilnegoo niedozwolonych postanowieniach umownych) w sposób zgodny z wymaganiami prawodawstwa europejskiego, w sposób ukształtowany m.in. w orzecznictwie(...), a także mając na uwadze zasadniczy cel tych regulacji, jakim jest zapewnienie odpowiedniego poziomu ochrony konsumentów. Ten kierunek wykładni potwierdzał takżeart. 76 Konstytucji RP, zgodnie z którym ochrona przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi jest konstytucyjnym zadaniem władzy publicznej (art. 76 Konstytucji). Nakaz wynikający z tego przepisu jest kierowany przede wszystkim do ustawodawcy, którego obowiązkiem jest zapewnienie odpowiedniego, minimalnego poziomu ochrony słabszego uczestnika rynku. Nie oznacza to jednak, iżart. 76 Konstytucjipozostaje bez wpływu na wykładnię przepisów prawa materialnego i procesowego; w procesie jego stosowania przez sądy. Przeciwnie, także sądy jako organy władzy publicznej, powinny w odniesieniu do przepisów mających na celu ochronę konsumentów stosować ich wykładnię, która umożliwi jak najpełniejsze urzeczywistnienie tej ochrony.”
W doktrynie i orzecznictwie powszechnie już przyjmuje się, że odwołanie się do kursów walut zawartych w tabeli kursów i ogłaszanych w siedzibie banku narusza równorzędność stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego oraz, że prawo banku do ustalania kursu waluty nieograniczone skonkretyzowanymi, obiektywnymi kryteriami zmian stosowanych kursów walutowych świadczy o braku właściwej przejrzystości i jasności postanowienia umownego, które uniemożliwia konsumentowi przewidzieć, na podstawie transparentnych i zrozumiałych kryteriów, wynikających dla niego z umowy konsekwencji ekonomicznych.A.charakteru tych klauzul nie ujmuje, że stosowane przez kursy walut kalkulowane były w oparciu o czynniki obiektywne, ani ustalenie, że kursy(...)stosowane przez pozwaną nie odbiegały istotnie od kursów stosowanych przez inne Banki komercyjne i od średniego kursu NBP, ani nawet ustalenie, że ogólny koszt kredytu udzielonego na warunkach przewidzianych w umowie nie odbiegał od kosztów kredytu w tożsamej wysokości, który udzielony byłby według warunków przewidzianych dla kredytów złotówkowych. Okoliczności te nie zmieniają bowiem faktu, że kursy walut były kształtowane jednostronnie przez pozwany Bank.
Nie można zgodzić się z argumentami pozwanej, że zawarte w umowie klauzule indeksacyjne zostały indywidualnie uzgodnione z powodem. Za indywidualnie uzgodnione można uznać bowiem jedynie te postanowienia, które były przedmiotem negocjacji, bądź są wynikiem porozumienia lub świadomej zgody co do ich zastosowania. Te zaś okoliczności nie zostały wykazane. W wyrokach z 29 października 2019r., IV CSK 309/18 i z 27 listopada 2019r., II CSK 438/18 Sąd Najwyższy stwierdził, że wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na wiele lat, mającej daleko idące konsekwencje dla egzystencji konsumenta, mechanizmu działania kursowego wymaga szczególnej staranności Banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak by konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy w związku z czym obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywanych regularnych spłat. Obowiązek informacyjny określany jest nawet jako "ponadstandardowy", mający dać konsumentowi pełne rozeznanie co do istoty transakcji.
Konstatacje te są równoznaczne ze stwierdzeniem, że ukształtowana przez pozwany Bank treść łączącej strony umowy kredytu i niepełne wypełnienie przez Bank obowiązków informacyjnych o możliwej rażącej dysproporcji świadczeń przemawia za przyjęciem abuzywnego charakteru zawartych w umowie klauzul indeksacyjnych – z uwagi na ich sprzeczność z dobrymi obyczajami i rażące naruszenie interesów powoda.
Zgodnie zart. 3851§1 k.c.konsekwencją uznania za abuzywne klauzul indeksacyjnych zawartych w umowie stron jest, stan niezwiązania powoda (kredytobiorcę – konsumenta) zakwestionowanymi postanowieniami.
Stosownie doart. 3851§ 2 k.c., jeżeli postanowienie umowy zgodnie z jego § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.
Przepis ten wraz z pozostałymi dotyczącymi nieuczciwych postanowień umownych stanowi implementację do krajowego systemu prawnego Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, z uwzględnieniem jej treści podlegał przeto zastosowaniu w sprawie wobec stwierdzenia w umowie zawartej przez strony niedozwolonych postanowień. Art. 6 ust. 1. Dyrektywy nałożył na Państwa Członkowskie obowiązek zapewnienia, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, obowiązywanie umowy w dalszym ciągu, po wyłączeniu z niej nieuczciwych postanowień umownych jest pomyślane jako ochrona interesu konsumenta, a nie jego kontrahenta i przywołał wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 r. C-260/18 zapadły na gruncie sprawy bezpośrednio odnoszącej się do polskiego systemu prawnego, według którego, jeżeli sąd krajowy uzna, że zgodnie z odpowiednimi przepisami obowiązującego prawa utrzymanie w mocy umowy bez zawartych w niej nieuczciwych postanowień nie jest możliwe, art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie stwierdzeniu, że ta umowa nie może dalej obowiązywać bez takich warunków i wtedy sąd powinien orzec jej unieważnienie, wykluczona jest możliwość uzupełnienia luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które w niej się znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że treść czynności prawnej jest uzupełniana przez skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie są zatem przepisami o charakterze dyspozytywnym lub przepisami mającymi zastosowanie, jeżeli strony umowy wyrażą na to zgodę, art. 6 ust. 1 Dyrektywy nie stoi na przeszkodzie zastąpieniu nieuczciwego postanowienia umownego wspomnianym przepisem dyspozytywnym albo przepisem mającym zastosowanie w razie wyrażenia na to zgody przez strony, jednak możliwość ta jest ograniczona do przypadków, w których usunięcie nieuczciwego postanowienia umownego zobowiązywałoby sąd do unieważnienia umowy jako całości, wbrew woli konsumenta, narażając go tym samym na szczególnie szkodliwe skutki. Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 07 maja 2021 roku w sprawie III CZP 6/21.
Po usunięciu z umowy zawartej przez strony niedozwolonych postanowień obowiązywanie jej w dalszym ciągu nie jest możliwe. Wyłączenie mechanizmu waloryzacji i pominięcie odesłania do gotówkowego kursu kupna franka czyni niemożliwym określenie w walucie obcej równowartości kwoty kredytu udzielonego w złotych kredytobiorcy, tym samym odpada realizacja funkcji umowy o kredyt w złotych indeksowany kursem franka. Bez zastosowania przewidzianego w umowie narzędzia indeksacji i gotówkowego kursu sprzedaży franka nie da się też określić wysokości zobowiązań kredytobiorcy płatnych w złotych jako równowartość raty w walucie obcej, ani ustalić salda jego zobowiązań wobec banku w przypadku przewalutowania kredytu. Powód nie wyraził chęci, nie wyraził zgody na zastąpienie niedozwolonych klauzul umownych innymi postanowieniami. Dlatego też Sąd w pkt. 1 wyroku uznając, że bez niedozwolonych postanowień dotyczących sposobu indeksacji kredytu umowa nie może dalej funkcjonować w obrocie prawnym ze względu na brak istotnych elementów, ustalił jej nieistnienie z uwagi na nieważność zawartej pomiędzy stronami umowy, w oparciu oart. 58 § 1 k.c.
Stwierdzenie nieistnienia umowy uprawniało powoda do wystąpienia z roszczeniem o zwrot świadczeń dokonanych w wykonaniu umowy kredytu, jako nienależnych – w oparciu oart. 410§1 i 2 k.c.Tak też Sąd Najwyższy w uzasadnieniu Uchwały składu siedmiu Sędziów z dnia 07 maja 2021 roku. Stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłaca kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spełnionych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu.
Powód domagał się w niniejszej sprawie zasądzenia kwoty 93 292,71 zł jako zwrotu wpłaconych przez niego środków na rzecz pozwanej w związku z realizacją umowy. Z zaświadczenia pozwanego Banku z dnia 14 maja 2020 roku wynikało, że do dnia wydania zaświadczenia powód uiścił na poczet w/w umowy kwotę 114 837 02 zł (k. 43-48). Żądanie powoda o zasądzenie od pozwanej w/w kwoty było zatem w pełni zasadne i nie uległo przedawnieniu (zarzut pozwanej). Sąd w pełni podziela w zakresie liczenia biegu terminu przedawnienia stanowisko wyrażone w uzasadnieniu uchwały z dnia 07 maja 2021 roku w sprawie III Czp 6/21 przez Sąd Najwyższy, który stwierdził, że bieg terminu przedawnienia roszczeń restytucyjnych konsumenta nie może się rozpocząć zanim dowiedział się on lub, rozsądnie rzecz ujmując, powinien dowiedzieć się o niedozwolonym charakterze postanowienia. Należy bowiem uznać, że dopiero wówczas mógł wezwać przedsiębiorcę do zwrotu świadczenia (art. 455 k.c.), tj. podjąć czynność, o której mowa wart. 120 § 1 k.c.Kredytobiorca - konsument nie może zakładać, iż roszczenie Banku uległo przedawnieniu w terminie liczonym tak, jakby wezwanie do zwrotu udostępnionego kredytu było możliwe już w dniu jego udostępnienia (tak w uzasadnieniu uchwały z dnia 16 lutego 2021 roku w sprawie III CZP 11/20 Sąd Najwyższy). Termin przedawnienia roszczenia powoda o zapłatę wynosił lat 10. Do roszczeń powoda o zapłatę ma bowiem zastosowanie 10 – letni termin przedawnienia, jako roszczeń z tytułu nienależnego świadczenia (art. 118 k.c.). Dodatkowo zmiany okresów przedawnienia nie mogą dotknąć konsumenta, którym jest powód, na co wskazuje art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 roku o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2018, poz. 1104) stanowiący, że do przysługujących konsumentowi roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, których terminy przedawnienia są określone wart. 118 k.c.iart. 125 § 1 k.c., stosuje się przepisyustawy kodeks cywilny, w brzmieniu dotychczasowym. Mając na uwadze, że powód mógł dowiedzieć o niedozwolonych postanowieniach zawartych w umowie kredytu łączącej strony w okresie ostatnich dwóch/trzech lat – wówczas zaczęły pojawiać się doniesienia medialne w tym zakresie – uznać należało podniesiony przez pozwaną zarzut przedawnienia roszczeń powoda o zapłatę za bezzasadny. Mając na uwadze powyższe, Sąd w pkt. 2 wyroku zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę dochodzoną pozwem wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 06 sierpnia 2020 roku do dnia zapłaty. O odsetkach Sąd orzekł zgodnie zart. 481 k.c.Powód w piśmie z dnia 17 czerwca 2020 roku skierowanym do pozwanej żądał zapłaty kwoty 97 393,48 zł tytułem zwrotu nienależnego jej świadczenia w związku z uznaniem umowy łączącej strony za nieważną. Pozwana w piśmie z dnia 05 sierpnia 2020 roku odmówiła żądaniu powoda.
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawieart. 98 § 1 k.p.c., obciążając nimi w całości przegrywającą sprawę stronę pozwaną. Na zasądzoną od pozwanej na rzecz powoda kwotę składały się: opłata sądowa od pozwu w wysokość 1000 zł, wynagrodzenie jego pełnomocnika procesowego w wysokości 5 400 zł.
R., dn. 13 maja 2022 roku