Sąd Rejonowy w Kamiennej Górze
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 415/21
Data wyroku: 2024-01-19 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION
Sędziowie: sędzia Marek Dziwiński
Słowa kluczowe: Służebność drogi koniecznej
Podstawa prawna: art. 145 k.c.

Sygnatura akt I Ns 415/21

POSTANOWIENIE
Dnia 19 stycznia 2024 r.
Sąd Rejonowy w Kamiennej Górze I Wydział Cywilny w następującym składzie:
Przewodniczący: sędzia Marek Dziwiński
Protokolant: Magdalena Mastej
po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2024 r. w Kamiennej Górze na rozprawie
sprawy z wnioskuK. B.
przy udzialeM. D.,S. G.,J. G.
o ustanowienie drogi koniecznej
postanawia:

I
ustanowić na nieruchomości położonej wK.przyulicy (...), składającej się zdziałek (...), będącej obecnie przedmiotem współwłasnościK. B.iM. D., dla której prowadzona jestksięga wieczysta (...), służebność drogi koniecznej polegającą na prawie przechodu i przejazdu przez częśćdziałki (...), obejmującą powierzchnię 0,0362 ha, według przebiegu oznaczonego kolorem czerwonym w wariancie I na mapie sporządzonej przez geodetę mgr inż.J. B. (1)i stanowiącej załącznik nr 3 do opinii biegłego, na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości położonej wK.przyulicy (...), składającej się zdziałki (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta (...), która obecnie jest własnościąK. B.,

II
zasądzić od wnioskodawcyK. B.na rzecz uczestnikaM. D.tytułem wynagrodzenia za ustanowienie służebności kwotę 5.000,00 (pięć tysięcy złotych) płatną do końca czerwca 2024 r. z ustawowymi odsetkami w razie uchybienia płatności tej kwoty w terminie,

III
ustalić, że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty postępowania stosownie do swojego udziału w sprawie,

IV
nakazać uczestnikowiM. D., aby uiścił na rzecz Skarbu Państwa (Sądu Rejonowego w Kamiennej Górze) kwotę 5.513,84 zł tytułem zwrotu wydatków wyłożonych tymczasowo przez Skarb Państwa.

Sygnatura akt I Ns 415/21

Uzasadnienie postanowienia

z dnia 19 stycznia 2024 r.
WnioskodawcaK. B.pismem z dnia 22 października 2021 r. (k. 2) złożył wniosek o ustanowienie na nieruchomości położonej wK.przyul. (...), składającej się z działek onumerach ewidencyjnych (...), będącej obecnie przedmiotem współwłasnościK. B.i uczestnikaM. D., dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...), służebności drogi koniecznej polegającej na prawie przechodu i przejazdu przez częśćdziałki nr (...), ustaloną przez biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografii, na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości położonej wK.przyul. (...), składającej się zdziałki nr (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...), pozostającej obecnie własnościąK. B.. Wniósł także o zasądzenie od uczestnika na jego rzecz kosztów postepowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych.
Uzasadniając swój wniosek wnioskodawca podał, że zarówno on, jak i uczestnik są współwłaścicielami w częściach równychdziałki nr (...), z której od ponad 40 lat korzystają na mocy wzajemnego porozumienia dotyczącego korzystania z tej nieruchomości (podziałquad usum). W tym kontekścieK. B.wskazał, że wnosi o ustanowienie służebności drogi koniecznej na części wskazanego wyżej gruntu, która zajmowana jest wyłącznie przez niego. Ponadto stwierdził, że w związku z tym nie znajduje podstaw do przyznania uczestnikowi wynagrodzenia za ustanowienie żądanej służebności drogi koniecznej, która będzie służyć do skomunikowania z drogą publiczną sąsiedniejdziałki nr (...), stanowiącej tylko jego własność. Wnioskodawca podał również, że zwrócił się doM. D.z odpowiednim wnioskiem w tym zakresie, jednakże ten nie wykazywał chęci podjęcia jakichkolwiek rozmów.
W odpowiedzi na wniosek z dnia 28 marca 2022 r. (k. 24-25) uczestnikM. D.wniósł o oddalenie wniosku w całości, zaś w przypadku ewentualnego ustanowienia służebności drogi koniecznej wniósł o ustalenie jej za wynagrodzeniem dla uczestnika. Ponadto wniósł o zasądzenie na swoją rzecz od wnioskodawcy zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu stwierdził, że wniosek dotyczący ustanowienia służebności drogi koniecznej przebiegającej przezdziałkę nr (...)jest niezasadny, skoro do należącej wyłącznie doK. B.działki nr (...)przylega bezpośrednio sąsiedniadziałka nr (...). Ponadto wskazał, że wbrew twierdzeniom wnioskodawcy na częścidziałki nr (...), przez którą miałaby przebiegać droga konieczna, posadowione są również budynki mieszkalne oraz gospodarcze,z których korzysta uczestnik. W przypadku ewentualnego uwzględnienia przez Sąd wniosku co do zasady stwierdził natomiast, że należy mu się stosowne wynagrodzenie, albowiem pozostaje ogólną regułą, że ustanowienie służebności drogi koniecznej następuje w sposób odpłatny.
Postanowieniem z dnia 02 lutego 2023 r. (k. 90a) wezwano do udziału w sprawiew charakterze uczestnikówS. G.iJ. G.jako właścicieli na zasadach małżeńskiej wspólności ustawowejdziałki nr (...). Ze względu na jej położenie w bliskim sąsiedztwiedziałki nr (...)uczestnikM. D.zaproponował, ażeby to przez nią przebiegała droga konieczna, o której ustanowienie wniósłK. B..
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
WnioskodawcaK. B.oraz uczestnikM. D.są współwłaścicielami w częściach po 1/2 nieruchomości o łącznej pow. 0,3819 ha, położonej wK., która składa się z działek oznaczonychnumerami ewidencyjnymi (...), dla której Sąd Rejonowy w Kamiennej Górze IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą nr (...).Działkę nr (...)zajmują po połowie według poczynionych przed laty uzgodnień co do sposobu wzajemnego korzystania z niej.
Dowód:



odpisksięgi wieczystej nr (...), k. 5-9,

wypis z rejestru gruntów dot.działki nr (...), k. 68,

przesłuchanie wnioskodawcyK. B.na rozprawie w dniu 19 stycznia 2024 r. (e-protokół od 00:03:44 do 00:12:55), k. 229,

przesłuchanie uczestnikaM. D.na rozprawie w dniu 19 stycznia 2024 r. (e-protokół od 00:12:58 do 00:24:39), k. 229v-230.

Wyżej wskazana nieruchomość sąsiaduje z nieruchomością, składającą się zdziałki nr (...)o pow. 0,9425 ha, dla której Sąd Rejonowy w Kamiennej Górze IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczysta nr (...), będącą wyłączną własnością wnioskodawcyK. B..
Dowód:



odpisksięgi wieczystej nr (...), k. 10-14,

wypis z rejestru gruntów dot.działki nr (...), k. 70.

UczestnicyS. G.iJ. G.są właścicielami na zasadach małżeńskiej wspólności ustawowej nieruchomości o pow. 1,1070 ha, składającej siędziałki nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Kamiennej Górze IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczysta nr (...), położonej w bezpośrednim sąsiedztwiedziałki nr (...).
Dowód:



wypis z rejestru gruntów dot.działki nr (...), k. 69,

przesłuchanie uczestnikaS. G.na rozprawie w dniu 19 stycznia 2024 r. (e-protokół od 00:24:53 do 00:36:09), k. 230.

Nieruchomość wnioskodawcy oznaczona numerem 204 nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej. Ukształtowanie pobliskiego terenu powoduje, że logicznym połączniem pobliskiej drogi umiejscowionej nadziałce nr (...)z drogą publiczną przebiegającą wzdłużdziałki nr (...)jest ustanowienie drogi koniecznej nadziałce nr (...)w części tej działki użytkowanej obecnie przez wnioskodawcę poprzez wytyczenie jej wzdłuż granicy z sąsiedniądziałką nr (...)(wariant I).
Z kolei ewentualnie ustanowienie przedmiotowej drogi koniecznej nadziałce nr (...)nie jest korzystne z uwagi na to, żedziałka nr (...)pozostaje w części nieurządzona i trzeba by było ten teren wpierw utwardzić, co wiązałoby się z dodatkowymi kosztami, stanowiąc jednocześnie znaczne obciążenie dla jej aktualnych i przyszłych właścicieli (wariant II).
Oba warianty są w stanie zapewnićdziałce nr (...)dostęp do pobliskiej drogi publicznej, jednakże wariant pierwszy wymaga mniejszych nakładów niż wariant drugi. Oba warianty zostały oznaczone na stosownych mapach geodezyjnych kolorem czerwonym.
Dowód:



opinia biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografiiJ. B. (2)z dnia20 listopada 2022 r., k. 58-64,

mapy do celów ustalenia służebności gruntowej drogi koniecznej (wariant I i II) wrazz załącznikami, k. 72-76,

protokół z oględzin z dnia 29 marca 2023 r. wraz z dokumentacją fotograficzną, k. 126-139,

wyjaśnienia do opinii złożone przez biegłego sądowegoJ. B. (2)na rozprawie w dniu 29 marca 2023 r. (e-protokół od 00:07:10 do 01:01:40), k. 143.

Obciążenie części nieruchomości będącej współwłasnością wnioskodawcyK. B.oraz uczestnikaM. D.nie powoduje zmiany wartości pozostałej części nieruchomości, albowiem z części zajętej pod służebność drogi koniecznej będą korzystać właściciele działki władnącej (nr 204) oraz działki obciążonej (nr 206). Wysokość należnego jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie tejże służebności stanowi iloczyn powierzchni gruntu objętego wykonywaniem służebności i wartości jednostkowej gruntu nieruchomości, na której ustanowiono służebność, przy uwzględnieniu współkorzystania z części nieruchomości, na której wykonywana jest służebność, co odpowiada kwocie 5 000,00 zł.
Dowód:



opinia biegłej sadowej z zakresu szacowania nieruchomościB. Z.z dnia 20 czerwca 2023 r., k. 157-181.

Sad zważył co następuje:
Powyższych ustaleń sąd dokonał na podstawie dokumentów przedłożonych przez strony (w tym odpisów ksiąg wieczystych sąsiednich nieruchomości), przesłuchania samych stron niniejszego postępowania oraz w oparciu o dowody w postaci opinii biegłych sądowychz zakresu geodezji i kartografiiJ. B. (2)oraz z zakresu szacowania nieruchomościB. Z..
Z opinii przeprowadzonej przez biegłego sądowegoJ. B. (2)wprost wynikało, że nieruchomość stanowiącadziałkę nr (...), będąca własnością wnioskodawcyK. B., nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej.
Powyższe przesądziło, że w niniejszej sprawie wystąpiła podstawowa przesłanka wynikająca z treści przepisuart. 145 § 1 k.c., według którego jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich, właściciel może żądać od właścicieli gruntów sąsiednich ustanowienia za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej (drogi koniecznej). Samo przeprowadzenie drogi koniecznej powinno z kolei nastąpić z uwzględnieniem potrzeb nieruchomości niemającej dostępu do drogi publicznej oraz z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które droga ma prowadzić (§ 2) oraz uwzględniać interes społeczno-gospodarczy (§ 3cyt. przepisu).
W piśmiennictwie zwraca się powszechnie uwagę, że „przez brak odpowiedniego dostępu nieruchomości do drogi publicznej lub należących do niej budynków gospodarskich należy rozumieć nie tylko zupełną izolację nieruchomości, lecz także przypadek, w którym ten dostęp wprawdzie istnieje, ale jest szczególnie niedogodny” (zob. G. Karaszewski [w:]Kodeks cywilny. Komentarz, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, Warszawa 2022, art. 145). W obliczu braku istnienia definicji legalnej pojęcia „odpowiedniego dostępu do drogi publicznej” to od okoliczności konkretnej sprawy zależy powzięcie przez Sąd rozstrzygnięcia co do tego, czy w danym stanie faktycznym przesłanka wynikająca zart. 145 k.c.odnajduje swoje pełne zastosowanie.
Odnosząc to wszystko do realiów omawianej sprawy należało zatem wskazać, że choć w złożonych przed Sądem wyjaśnieniach do opinii biegłyJ. B. (2)wskazał wprawdzie, że wnioskodawca ma dostęp do pobliskiejdrogi nr (...), jednakże pozostaje ona w większości nieurządzona, a dojazd z niej do drogi publicznej jest znacznym obciążeniem pod względem czasowym oraz odległościowym. W tej sytuacji najbardziej logicznym rozwiązaniem byłobyustanowienie służebności drogi koniecznej przebiegającej przezdziałkę nr (...)w części wykorzystywanej obecnie przezK. B., zgodnie z jego wnioskiem (wariant I). Dzięki temu wnioskodawca uzyskałby bezpośrednie połączenie z drogą publiczną (działką nr (...)), biegnące przez część nieruchomości stanowiącej współwłasnośćK. B.orazM. D.wzdłuż granicy z sąsiedniądziałką (...). Biegły przedstawił również alternatywny przebieg drogi koniecznej, która miałaby zostać wytyczona przezdziałkę nr (...), będącej własnością uczestnikówS. G.iJ. G.(wariant II). Wymagałby on jednak poczynienia o wiele większych nakładów niż ten wcześniej wskazany i powodowałby ingerowanie w sąsiednią działkę, podczas gdy praktyczniejszym rozwiązaniem pozostawało wytyczenie drogi koniecznej przezdziałkę nr (...)stanowiącej aktualnie współwłasność wnioskodawcy oraz uczestnikaM. D..
Wnioski wynikające z opinii biegłegoJ. B. (2)dotyczące potrzeby ustanowienia tego typu służebności nie zostały zakwestionowane przez strony postępowania. Różne natomiast były ich stanowiska co do przebiegu samej drogi koniecznej. Wnioskodawca wniósł o uwzględnienie wariantu I (zgodnym z jego wnioskiem), z kolei uczestnikM. D.– wariantu II. Natomiast uczestnikS. G.wniósł, aby służebność drogi koniecznej została ustanowiona zgodnie z wariantem I, czym poparł stanowisko wnioskodawcy.
Projektowany sposób ustanowienia drogi koniecznej został oznaczony przez biegłego według zasad obowiązujących przy oznaczaniu nieruchomości w księgach wieczystych.W postanowieniu o ustanowieniu służebności drogi koniecznej należy szczegółowo oznaczyć nieruchomość władnącą i nieruchomość służebną oraz przebieg drogi w nawiązaniu do oznaczenia na mapie sporządzonej przez biegłego (zob. postanowienie Sądu Najwyższegoz dnia 23 września 1966 r., sygn. akt III CRN 214/66, OSN 1967, Nr 4, poz. 74). Opinia biegłego sądowegoJ. B. (2)pozostawała w tym względzie prawidłowa, co dało podstawę do wyznaczenia przy jej pomocy przebiegu drogi koniecznej w jej najbardziej korzystnym dla uczestników postępowania wariancie.
Dlatego też orzeczono jak w pkt I postanowienia kończącego, uwzględniając wniosek, z którym wystąpiłK.B., mając za podstawę przebieg drogi koniecznej w wariancie I oznaczonym przez biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografii kolorem czerwonymna mapie stanowiącej załącznik do sporządzonej przez niego opinii na potrzeby niniejszej sprawy, tj. poprzez ustanowienie służebności drogi koniecznej polegającej na prawie przechodu i przejazdu przez wskazaną tam częśćdziałki nr (...)na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości władnącej składającej się zdziałki nr (...).
Zgodnie z ugruntowaną praktyką orzeczniczą jednym z podstawowym elementów definiujących istotę służebności drogi koniecznej pozostaje wynagrodzenie przeznaczone dla właściciela nieruchomości obciążonej. Jak wskazuje sam ustawodawca ustanowienie służebności następuje przy tym właśnie „za wynagrodzeniem”, nie zaś „za odszkodowanie”, co pozwala przyjąć, że jego wolą nie było wyłącznie wyrównanie uszczerbku, jaki następuje w majątku właściciela nieruchomości obciążonej wskutek ustanowienia służebności drogowej.W tym kontekście pojęcie wynagrodzenia jest szersze i bardziej elastyczne, albowiem stanowi ono ekwiwalent za znoszenie cudzego przejazdu i przechodu przez nieruchomość, w związku z czym powinno uwzględniać z jednej strony korzyść, jaką odnosi nieruchomość władnąca oraz niedogodności, jakie z ustanowienia służebności wynikają dla nieruchomości obciążonej. Wynagrodzenie to powinno być przy tym proporcjonalne do stopnia ingerencji w treść prawa własności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2016 r., sygn. akt I CSK 568/15, LEX nr 2152379).
Jako że ustalenie należnego wynagrodzenia dla właściciela nieruchomości obciążonej(w przypadku omawianej sprawy drugiego ze współwłaścicieli) wymaga zasięgnięcia wiadomości specjalnych, Sąd ustalił je w oparciu o wnioski wynikające z opinii biegłej sądowej z zakresu szacowania nieruchomościB. Z.. Zawarte w rzeczonej opinii konkluzje nie zostały zakwestionowane przez strony co do zasady, natomiast wnioskodawca zwrócił uwagę, że ustalone przez biegłą wynagrodzenie w wysokości 5 000,00 zł pozostaje kwotą zawyżoną oraz zbytnio go obciążająca.
Trzeba w tym miejscu podnieść, że służebność drogi koniecznej została przyznana na rzecz każdoczesnego właścicieladziałki nr (...), która obecnie pozostaje własnościąK. B.. Oznacza to, że w przypadku ewentualnego jej zbycia – czy to w całości bądź w części – osobie trzeciej ustanowiona na sąsiedniejdziałce nr (...)służebność drogi koniecznej spowoduje wzrost wartości nieruchomości władnącej.
W związku z tym przyznanie na rzecz uczestnikaM. D.wynagrodzenia w wysokości określonej przez biegłą sądową, tj. 5 000,00 zł, za ustanowienie drogi koniecznej, o czym orzeczono w pkt II postanowienia, było uzasadnione, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że drugim ze współwłaścicieli nieruchomości obciążonej pozostaje sam wnioskodawca. Termin zapłaty wynagrodzenia określono przy tym dopiero do końca czerwca 2024 r. z uwagi na wysokość zasądzonej z tego tytułu kwoty.
O kosztach postępowania pomiędzy wnioskodawcą i uczestnikami postępowania orzeczono wpkt IIIna podstawie przepisuart. 520 § 1 k.p.c.ustalając, że ponoszą oni te koszty stosownie do swojego udziału w sprawie.
Z kolei w pkt IV postanowienia nakazano uczestnikowiM. D., aby uiścił na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Kamiennej Górze kwotę 5 513,84 zł tytułem zwrotu wydatków wyłożonych tymczasowo ze środków budżetowych Skarbu Państwa.
W niniejszej sprawie wydatki związane z opiniami powołanych biegłych sądowych wyrażały się w sposób następujący: biegłemuJ. B. (2)przyznano wynagrodzenie w kwocie 4 570,13 zł (za wykonaną opinię, k. 81), które wypłacono w części z zaliczki uiszczonej na ten cel przez wnioskodawcę (do kwoty 2 000,00 zł, k. 104), zaś w pozostałym zakresie tymczasowo ze środków Skarbu Państwa (do kwoty 2 570,13 zł, k. 103) – ponadto przyznano mu dalszą kwotę wynagrodzenia w wysokości 334,52 zł za złożenie wyjaśnień do sporządzonej przez niego opinii oraz za udział w rozprawie w dniu 29 marca 2022 r. (k. 145), którą również wypłacono tymczasowo ze środków budżetowych (k. 156); natomiast biegłejB. Z.przyznano wynagrodzenie w kwocie 2 209,19 zł (za wykonaną opinię, k. 202), które w całości wypłacono ze środków Skarbu Państwa (k. 215). Podsumowując łączne wydatki, które zostały tymczasowo wyłożone ze środków budżetowych wynosiły 5 513,84 zł (2 570,13 zł + 334,52 zł + 2 209,19 zł).
Zgodnie z treścią przepisu art.art. 113 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r.o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1144 z późn. zm.). stosowanego odpowiednio przy postępowaniu nieprocesowym, kosztami tymi należało obciążyć podmiot, który spowodował ich powstanie.
Ustanowienie służebności drogi koniecznej było niezbędne wnioskodawcy, natomiastz powodu działań uczestnikaM. D., w tym braku z jego stron przystania na propozycję polubownego zakończenia sprawy, powstała konieczność zasięgnięcie opinii biegłych sądowych powołanych w niniejszym postepowaniu. Pozostali uczestnicy z kolei nie mieli nic przeciwko żądaniu wnioskodawcy, stąd obciążanie ich tymi kosztami byłoby nieracjonalne. Powyższe przesądziło zatem o obciążeniu uczestnikaM. D.całością nieuiszczonych dotąd wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa.