Sygnatura akt: XXVIII C 18218/21
Data wyroku: 2023-05-08 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Michał Maj
Słowa kluczowe: Kredyt indeksowany do waluty obcej
Podstawa prawna: art. 385^1^kc

Sygn. aktXXVIII C 18218/21

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia8 maja 2023 roku
Sąd Okręgowy w Warszawie XXVIII Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący:  sędzia del. Michał Maj
Protokolant: Julia Kraszewska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu12 kwietnia 2023 rokuw Warszawie
sprawy z powództwaI. W.
przeciwko(...) Bank S.A.z siedzibą wW.
o zapłatę
1. zasądza od pozwanego na rzecz powódki:
a. kwotę10.257.904,73 zł (dziesięć milionów dwieście pięćdziesiąt siedem tysięcy dziewięćset cztery złote 73/100)z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia11 lutego 2021 rokudo dnia zapłaty,
b. kwotę529.569,61 CHF (pięćset dwadzieścia dziewięć tysięcy pięćset sześćdziesiąt dziewięć franków szwajcarskich 61/100)z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia11 lutego 2021 rokudo dnia zapłaty,
2. oddala powództwo w pozostałej części,
3. zasądza tytułem zwrotu kosztów procesu od pozwanego na rzecz powódki kwotę26.017 zł (dwadzieścia sześć tysięcy siedemnaście złotych).
Sygn. aktXXVIII C 18218/21

UZASADNIENIE
Strona powodowa (dalej także jako: pożyczkobiorca, konsument) wniosła o zasądzenie od strony pozwanej (dalej: pozwany, bank,) kwoty 10.257.907,73 zł i 529.569,61 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 4.06.2020 r. do dnia zapłaty. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 16.04.2008 r. została zawarta umowa pożyczki hipotecznej nr(...), na podstawie której(...) Bank S.A.wW.(poprzednik prawny pozwanego) udzielił powódce iD. H.pożyczki w kwocie 5.000.000 zł indeksowanej kurem PLN (§ 2 ust. 1) na cel dowolny (§ 2 ust. 2) na okres 360 miesięcy (§ 2 ust. 3). Pożyczka była oprocentowana według zmiennej stopy procentowej, stanowiącej sumę stawki LIBOR CHF 3M i stałej marży banku wynoszącej 5% (§ 4 ust. 1). Uruchomienie pożyczki następowało w PLN przy jednoczesnym przeliczeniu w dniu wypłaty na walutę wskazaną w umowie kredytu zgodnie z kursem kupna dewiz obowiązującym w banku w dniu uruchomienia (§ 3 ust. 8). Metodę i terminy ustalania kursu wymiany walut (na podstawie którego wyliczane są raty spłaty i bieżące saldo zadłużenia) oraz warunki aktualizacji harmonogramu spłat określał regulamin (§ 4 ust. 4).
Natomiast obowiązujący w dacie zawarcia umowy Regulamin kredytowania hipotecznego przewidywał, że uruchomienie kredytu (pożyczki) (lub jego transzy) denominowanego do waluty obcej następuje w PLN przy jednoczesnym przeliczeniu uruchomionej kwoty w dniu wypłaty na walutę wskazaną w umowie kredytu umowie pożyczki) wg kupna danej waluty ustalonego przez bank w aktualnej tabeli kursów (§ 11 ust. 7), w przypadku kredytu (pożyczki) denominowanych kursem waluty obcej harmonogram spłat kredytu jest wyrażony w walucie kredytu (pożyczki), a kwota raty spłaty obliczana jest według kursu sprzedaży dewiz, obowiązującego w banku na podstawie obowiązującej w banku tabeli kursów z dnia spłaty (§ 12 ust. 7), przy czym „tabela kursów” była to tabela kursów kupna/sprzedaży walut w(...) Banku S.A.obowiązująca o godz. 9.30 w dniu, w którym następuje operacja (§ 2 lit. m).
Dowód: umowa – k. 115--121, regulamin – k. 122-124.
Zawarcie powyższej umowy zostało poprzedzone złożeniem przez pożyczkobiorców zaakceptowanego przez bank wniosku o udzielenie kredytu w kwocie 5.000.000 zł, w walucie CHF. We wniosku wskazano, że powodowie są małżonkami i posiadają wspólność majątkową, prowadzą działalność gospodarczą, a także posiadają nieruchomości o wartości 30.000.000 zł. W oświadczeniu o dochodach powodowie wskazali ponadto, że ich źródłem dochodów jest obrót nieruchomościami, a ich dochody w skali miesiąca wynoszą 100.000 zł.
Ponadto strona powodowa podpisała oświadczenie wskazujące, że pożyczkobiorca zapoznał się z pojęciem ryzyka walutowego i zapoznał się z modelowymi symulacjami wariantów spłat kredytu dla różnych poziomów kursów walut, które przewidywały m.in. wzrost kursu CHF/PLN wobec bieżącego o kilkadziesiąt groszy oraz wykres obrazujący kurs CHF/PLN, z którego wynikało, że w ciągu poprzednich miesięcy obniżył się o kilkadziesiąt groszy. Dokument ten zawierał także informację wskazującą, że miesięczne raty kredytu będą powiększone o spread (różnicę pomiędzy kupnem i sprzedaży walut), który mógł ulec odchyleniu do 5% od rynkowego kursu wymiany walut. Kredytobiorca oświadczył, że przedstawiono mu ofertę kredytu hipotecznego w polskich złotych, lecz wybrał kredyt indeksowany do waluty obcej, będąc świadomy, że wiąże się z nim ryzyko kursowe, co oznacza, że zarówno rata kredytu jak i wysokość zadłużenia podlegają ciągłym wahaniom.
Dowód: wniosek – k. 571-572, oświadczenie – k. 125-126, oświadczenie – k. 588.
W dniu 16.12.2011 r. strony zawarły aneks do umowy kredytu, pozwalający na spłatę rat kredytu bezpośrednio w CHF.
Dowód: aneks – k. 131-132.
Bank wypłacił kwotę pożyczki w okresie od dnia 24.04.2008 r. do dnia 6.08.2008 r. w łącznej kwocie 5.000.000 zł. Podstawą wypłaty pożyczki były dyspozycje uruchomienia środków podpisane przez pożyczkobiorców. Część pożyczki w kwocie 600.000 zł była przeznaczona na podwyższenie kapitału zakładowegospółki (...).
Dowód: zaświadczenie – k. 145, dyspozycje – k. 589-590.
w okresie od dnia 1.05.2008 r. do dnia 28.11.2016 r. bank pobrał od powódki tytułem spłaty rat kredytu kwotę łącznie 10.257.907,73 zł i 529.569,61 CHF
Dowód: akty notarialne – k. 146-355, historia rachunku – k. 356-372, 456-458, 487-496, potwierdzenia przelewów – k. 415-428, zaświadczenie - k. 429-451
Wyrokiem z dnia 4.10.2019 r. wydanym w sprawie o sygn. akt XXV C 122/19 Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwoI. W.przeciwko(...)o zapłatę kwoty 400.658,74 zł. Powódka domagała się od pozwanego zasądzenia tej kwoty tytułem zwrotu prowizji w kwocie 400.658,74 zł, która została zapłacona przez powódkę pozwanemu na podstawie aneksu z dnia 20.01.2009 r. do umowy pożyczki z dnia 16.04.2008 r.
Dowód: pozew – k. 4-13, wyrok – k. 195, uzasadnienie – k. 207-209
Powódka iD. H.przyjechali do Polski i potrzebowali pieniędzy na własne utrzymanie i kupno domu. Oboje byli(...) studiów (...). W 2008 r. powódka posiadała udziały w(...)– spółce znajdującej się w likwidacji i nie pracowała zawodowo oraz nie prowadziła działalności gospodarczej, w tym także w zakresie zarządzania i sprzedaży nieruchomości. NatomiastD. H.zajmował się prowadzeniem spółki, która obsługiwała sprzedaż towarów w Internecie(...). Powódka była właścicielką majątku w postaci 25 ha ziemi, które zakupiła w Polsce 1998 r. jeszcze przed zawarciem związku małżeńskiego.
Przed zawarciem umowy pożyczki powódka została poinformowana przez doradcę kredytowego, że CHF jest stabilną walutą, natomiast nie wyjaśniono jej, w jaki sposób jest tworzona tabela kursowa banku. Treść umowy pożyczki nie była negocjowana z bankiem. Powódka i jej mąż nie mieli oszczędności ani dochodów w CHF.
Powódka iD. H.planowali przeznaczyć pieniądze pochodzące z pożyczki na sfinansowanie kosztów leczenia choroby(...)D. H.w USA (1.500.000 zł), zakup domu (1.500.000 zł), koszty utrzymania w okresie 5 lat (1.500.000 zł) i spłatę rat pożyczki w okresie pierwszych 2 lat (500.000 zł). W rzeczywistości środki z pożyczki zostały wykorzystane na koszty bieżącego utrzymania powódki przez 8 lat (ok. 500.000 zł), wydatki osobisteD. H.– w tym podwyższe kapitału zakładowego należącej do niego spółki (ok. 750.000 zł), spłatę karty kredytowej, która została wykorzystana do pokrycia kosztów najmu lokalu w Wielkiej Brytanii przezD. H., w okresie od czerwca do grudnia 2008 r. (ok. 100.000 zł), pokrycie kosztów edukacji 15-letniego syna powódki wB.w Wielkiej Brytanii (ok. 100.000 zł), spłatę zaległych podatkówD. H.w USA (ok. 180.000 zł), a pozostała część została przeznaczona na spłatę rat pożyczki.
W 2008 r. powódka iD. H.byli małżonkami w ustroju ustawowej wspólności majątkowej. W 2009 r. w ich związku małżeńskim została wprowadzona rozdzielność majątkowa i od tego czasu wszystkie należności związane z umową pożyczki były regulowane wyłącznie przez powódkę. Rozwód powódki iD. H.nastąpił w czerwcu 2012 r. Powódka iD. H.nie przeprowadzili podziału majątku wspólnego.D. H.zmarł w USA w 2021 r.
Wykonując umowę pożyczki powódka zapłaciła pozwanemu łącznie kwoty 10.257.907,73 zł i 529.569,61 CHF ze swojego majątku osobistego.
Powódka zorientowała się, że zawarta przez nią umowa zawiera niedozwolone postanowienia umowne w 2016 r., a od dnia wniesienia pozwu zna, rozumie i akceptuje skutki stwierdzenia nieważności umowy oraz nie zgadza się na utrzymanie w mocy zawartych w umowie niedozwolonych postanowień umownych.
Dowód: przesłuchanie powódki – k. 698-700.
Podstawę ustaleń faktycznych stanowiły wymienione dokumenty, których treść ani autentyczność nie była kwestionowana przez strony, oraz zeznania strony powodowej, które były spójne, logiczne, konsekwentne i pobawione sprzeczności oraz znajdowały potwierdzenie w pozostałych dowodach. Powyższe dowody były wystarczające dla oceny stanowisk i żądań stron, zaś pozostałe dowody zostały pominięte, ponieważ nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, a ich przeprowadzenie skutkowałoby zbędnym przedłużeniem postępowania.
Dowód z opinii biegłego został pominięty, ponieważ przeprowadzenie przez biegłego wyliczeń byłoby zbędne wobec stwierdzenia, że umowa = jest nieważna, a rozpoznanie sprawy nie wymagało wiadomości specjalnych (art. 278 § 1 k.p.c.).
Sąd pominął dowód z zeznań świadkaP. S. (1), gdyż świadek ten nie brał udziału w procesie kredytowym dotyczącym umowy, której dotyczy niniejsza sprawa, a zatem nie był w stanie przedstawić faktów dotyczących okoliczności zawarcia umowy, natomiast ogólne informacje dotyczące zawierania podobnych umów oraz funkcjonowania pozwanego banku nie miały istotnego znaczenia dla sprawy.
Dowód z zeznań świadkaP. S. (2)okazały się nieprzydatne dla ustalenia okoliczności umowy pożyczki, ponieważ świadek ich nie pamiętał.
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo jest zasadne.
Status konsumenta i przedsiębiorcy, brak negocjacji i świadczenia główne.
Dowody przeprowadzone w sprawie nie budzą wątpliwości co do tego, że umowa pożyczki wiąże się z działalnością gospodarczą pozwanego, a zarazem brak jest takiego związku w przypadku pożyczkobiorcy, a zatem należy go uznać za konsumenta (art. 22(

    1)k.c.). Natomiast twierdzenia pozwanego, że pożyczka została zaciągnięta na cele działalności gospodarczej, nie zostały wykazane. Faktem jest, że powódka w późniejszych latach sprzedała nieruchomości gruntowe, ale działalność ta nie stanowiła działalności gospodarczej, lecz spieniężenie jej majątku, który nabyła jeszcze przed wyjazdem z Polski. Co przy tym oczywiste, pieniądze z pożyczki nie zostały przeznaczone na kupno tych nieruchomości, ponieważ powódka nabyła jej jeszcze w 1998 r. Niemniej jednak około 10% kwoty pożyczki zostało przeznaczone na podwyższenie kapitału zakładowego spółki zajmującej się handlem internetowym należącej do męża powódki ((...)) i wobec tego wiązało się z działalnością gospodarczą i zostało zrealizowane wkrótce po zawarciu umowy, niemniej jednak w stosunku do całej kwoty pożyczki (5.000.000 zł) kwota 600.000 zł była kwotą nieznaczną, natomiast zdecydowanie przeważający był cel konsumpcyjny, co oznacza, że pomimo powyższego pożyczkobiorcy pozostawali konsumentami.
Ciężar dowodu, że § 2 ust. 1 umowy (dalej: klauzula ryzyka walutowego) i § 3 ust. 8 umowy oraz § 11 ust. 7 i § 12 ust. 7 regulaminu (dalej: klauzule przeliczeniowe) zostały indywidualnie uzgodnione, spoczywał na banku (art. 3851§ 4 k.c.), który temu ciężarowi nie sprostał - nie można bowiem uznać „wyboru waluty” kredytu przez konsumenta za negocjacje, skoro sprowadza się to jedynie do zatwierdzenia jednej z kilku możliwości oferowanych przez bank, zaś sam sposób przeliczania kursów walut był ustalany jednostronnie przez bank. Jeśli chodzi o postanowienia regulaminu, to z samej swojej istoty w ogóle nie mogły one podlegać negocjacjom.
Obie grupy postanowień umownych określają świadczenia główne w rozumieniuart. 3851§ 1 k.c., ponieważ nie tylko samo powiązanie pożyczki z walutą obcą, ale również sposób dokonywania przeliczeń walutowych koniecznych do realizacji takiej umowy określają samą istotę umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej.
Niejednoznaczność i abuzywność klauzul ryzyka walutowego.
Na banku udzielającym pożyczki powiązanej z walutą obcą ciąży obowiązek udzielenia pożyczkobiorcy niezbędnych informacji dotyczących skutków zawarcia tej umowy, tj. „po pierwsze, kredytobiorca musi zostać jasno poinformowany, że podpisując umowę kredytu w obcej walucie, ponosi pewne ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w przypadku dewaluacji waluty, w której otrzymuje wynagrodzenie. Po drugie, przedsiębiorca, w niniejszym przypadku bank, musi przedstawić ewentualne wahania kursów wymiany i ryzyko wiążące się z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej, zwłaszcza w przypadku, gdy konsument będący kredytobiorcą nie uzyskuje dochodów w tej walucie.”1 Wszelkie wątpliwości co do spełnienia przez bank wymogu przejrzystości powinny być interpretowane na korzyść konsumenta.2
Tymczasem strona powodowa nie uzyskała wspomnianych informacji od pozwanego. Oznacza to, że klauzula ryzyka walutowego nie została sformułowana w sposób jednoznaczny (art. 3851§ 1 k.c.), ponieważ nie pozwalała pożyczkobiorcy na zrozumienie wszelkich konsekwencji finansowych wiążących się z zawarciem kredytu powiązanego z kursem waluty obcej.
Ponadto postanowienie to kształtuje prawa i obowiązki konsumenta sprzecznie z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (art. 3851§ 1 k.c.). Mianowicie zawarcie umowy pożyczki powiązanej z walutą obcą wiązało się z powstaniem ryzyka kursowego, polegającego na tym, że znaczna zmiana kursu walut mogła prowadzić do istotnej zmiany wysokości zobowiązania jednej ze stron, a skala tego ryzyka była nieograniczona. Pozwany bank zabezpieczał się przed tym ryzykiem stosownymi transakcjami (których koszty były pokrywane m..in. ze spreadów pobieranych od pożyczkobiorców), natomiast pożyczkobiorcy w praktyce nie mieli już takiej możliwości. W tej sytuacji należało wymagać od banku będącego profesjonalistą udzielenia stosowanych informacji i pouczeń konsumentom, którzy byli stroną słabszą i gorzej zorientowaną w funkcjonowaniu rynku finansowego. Bank jednak zaniechał dopełnienia tego obowiązku. Informacja dotycząca ryzyka kursowego była niepełna, skrótowa i niewystarczająca. Skala ryzyka kursowego wymagała od banku przedstawienia symulacji obrazującej wpływ znacznego wzrostu kursu waluty obcej na wysokość rat kredytu i całego zadłużenia pożyczkobiorcy, jak również wykresu obrazującego zmiany wcześniejsze zmiany kursu CHF/PLN przez odpowiednio długi okres, tymczasem pozwany nie wypełnił tych wymogów. Zabrakło także pouczenia o realnych skutkach znacznego zmiany kursu waluty obcej, w szczególności o tym, że skala ryzyka kursowego jest nieograniczona, a pożyczkobiorca w praktyce nie ma żadnej możliwości zabezpieczenia się przed tym ryzykiem. Przedstawione przez bank pouczenie zawierało co prawda symulację wzrostu raty kredytu w razie zmiany kursu waluty, jednak zakładała ona jedynie wzrost kursu CHF/PLN zaledwie o kilkadziesiąt groszy, a jednocześnie historyczny kurs CHF/PLN obejmował bardzo ograniczony okres, w którym kurs ten spadł. Przede wszystkim jednak brak było jakiejkolwiek symulacji obrazującej wpływ zmiany kursu waluty na saldo zadłużenia.
Umowa pożyczki indeksowanej do waluty obcej nie może istnieć bez postanowienia przewidującego jej indeksację i wskazującego walutę tej indeksacji. A zatem nie ma w ogóle możliwości, aby „luka” powstała po tej klauzuli mogła zostać uzupełniona przepisem prawa krajowego.
Niejednoznaczność i abuzywność klauzul przeliczeniowych.
Klauzule przeliczeniowe nie zostały sformułowane w sposób niejednoznaczny(art. 3851§ 1 zd. 2 k.c.), tj. prostym i zrozumiałym językiem (art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG), ponieważ ich treść nie pozwala na stwierdzenie, w jaki sposób pozwany bank ustala kurs CHF dla celu wykonania umowy kredytu, a także kształtują one prawa i obowiązki konsumenta sprzecznie z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (art. 3851§ 1 k.c.). W oparciu o te postanowienia kredytobiorca został obciążony koniecznością pokrywania kosztów spreadu (różnicy pomiędzy kursem kupna i sprzedaży waluty obcej), pomimo że koszty te nie odpowiadały żadnej usłudze świadczonej przez bank na rzecz klienta, a służyły jedynie pokryciu kosztów udzielenia przez bank kredytu i zabezpieczenia banku przed ryzykiem kursowym, a w umowie brak jest jednoznacznej informacji o tym, że konsument ponosi takie koszty, jaka jest ich wysokość i z czego one wynikają. Ponadto klauzule przeliczeniowe dawały pozwanemu bankowi w istocie całkowitą swobodę w sposobie kształtowania wysokości kursu waluty obcej, ponieważ postanowienia umowy w żaden sposób nie precyzowały, w oparciu o jakie zasady kurs waluty obcej miał być ustalany przez bank. Z podpisanego przez pożyczkobiorcę oświadczenia wynika wyłącznie, że bankowe kursy walut nie mogły ulegać większym odchyleniom niż 5% od wartości rynkowej. Jednocześnie pożyczkobiorca w żaden sposób nie mógł się sprzeciwić wysokości kursu narzuconego przez bank i był zmuszony stosować się do niego, gdyż nie miał możliwości spłaty rat kredytu bezpośrednio w walucie obcej. W rezultacie bank w oparciu o klauzule przeliczeniowe uzyskał rzeczywistą możliwość dowolnego kształtowania wysokości świadczeń pożyczkobiorcy, co jest w oczywisty sposób sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta.
Sąd dokonał oceny, czy postanowienia umowne są niedozwolone (art. 3851§ 1 k.c.), według stanu z chwili zawarcia umowy.3 Tym samym dla powyższej oceny nie miały żadnego znaczenia okoliczności takie jak sposób wykonywania umowy, wieloletnie wykonywanie umowy przez pożyczkobiorcę bez żadnych zastrzeżeń, faktyczny sposób ustalania wysokości kursów waluty obcej przez bank i ich relacja do innych kursów występujących na rynku, późniejsze zmiany regulaminu pozwanego banku, późniejsze zmiany stanu prawnego (w szczególności wejście w życie ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw) czy kwestia ewentualnego zawarcia przez strony aneksu do umowy upoważniającego pożyczkobiorcę do spłaty rat kredytu bezpośrednio w walucie obcej. Dla oceny abuzywności klauzul przeliczeniowych nie miało znaczenia, że wybór pożyczki powiązanej z kursem waluty obcej pozwalał pożyczkobiorcy na skorzystanie z niższego oprocentowania (LIBOR CHF).
Zgodnie zart. 3851§ 1 k.c., niedozwolone postanowienia umowne nie wiążą konsumenta, zatem brak jest podstaw do modyfikacji tych postanowień lub uznania, że nie wiążą one konsumenta jedynie w pewnym zakresie ani uzupełnienia powstałej po tych postanowieniach „luki” jakąkolwiek treścią, w tym w szczególności przepisami prawa krajowego. Odmienne zapatrywanie byłoby sprzeczne z brzmieniem oraz celem przepisówart. 3851§ 1 k.c.i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG.4 Przede wszystkim zaś uzupełnienie umowy przepisem prawa krajowego nie może mieć miejsca w sytuacji, w której usunięcie z umowy nieuczciwego warunku prowadzi do jej nieważności, która jest akceptowana przez konsumenta,5 zaś w niniejszej sprawie pożyczkobiorca nie zgodził się na obowiązywanie umowy z nieuczciwymi warunkami ani na uzupełnienie jej treści przepisem prawa krajowego, natomiast wyraził zgodę na stwierdzenie nieważności umowy, będąc świadomym wynikających z tego konsekwencji. Co więcej, przepisem krajowym służącym uzupełnieniu treści umowy nie mógłby byćart. 358 § 2 k.c.w brzmieniu obowiązującym od dnia 24.01.2009 r., ponieważ jest on przepisem prawa krajowego o charakterze ogólnym, który nie ma zastosowania konkretnie do umów zawieranych pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem6, a ponadto ma on zastosowanie tylko „jeżeli przedmiotem zobowiązania jest suma pieniężna wyrażona w walucie obcej” (art. 358 § 1 k.c.), a zatem nie dotyczy on zobowiązań wynikających z umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, w której świadczenia zostały oznaczone w walucie polskiej, natomiast w walucie obcej jest wyrażane tylko saldo zadłużenia.
Nieważność umowy.
Klauzula ryzyka kursowego określa główny przedmiot umowy i charakteryzuje jej istotę, a zatem uznanie tego postanowienia umownych za niedozwolone skutkuje brakiem możliwości wykonywania umowy kredytu i tym samym powoduje jej nieważność. Także uznanie samych klauzul przeliczeniowych za niedozwolone postanowienia umowne skutkuje nieważnością całej umowy, ponieważ postanowienia te oznaczają główny przedmiot umowy i określają sposób jej wykonywania – skoro zaś nie jest możliwe określenie sposobu wykonywania umowy, to musi ona być uznana za nieważną. Stanowisko to przeważa w aktualnym orzecznictwie.7 Jednocześnie strona powodowa stanowczo wyraziła zgodę na stwierdzenie nieważności umowy, będąc świadoma wynikających z tego konsekwencji. Należy tutaj zwrócić uwagę, że wprawdzieart. 3851§ 1 k.c.(aniart. 6 ust. 1dyrektywy 93/13) nie wskazuje wprost na sankcję nieważności umowy zawierającej niedozwolone postanowienia umowne, niemniej jednak jeżeli te niedozwolone postanowienia umowne określają świadczenia główne umowy, to należy przyjąć, że w takiej sytuacji sankcja nieważności całej umowy będzie mieć podstawę wart. 58 § 1 k.c.
Jednocześnie brak jest podstaw do uznania umowy za bezwzględnie nieważną. Zawieranie umów kredytu i pożyczki powiązanych z walutą obcą (indeksowanych i denominowanych) jest i było dopuszczalne w świetleart. 3531k.c.iart. 69 ustawy Prawo bankowew brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy. Treść umowy nie naruszała także zasady nominalizmu (art. 358 § 1 k.c.w brzmieniu obowiązującym do dnia 23.01.2009 r.), skoro kredytu udzielono w walucie polskiej, zaś CHF stanowił jedynie walutę indeksacji. Jak wyjaśniono wcześniej, postanowienia umowne obciążające pożyczkobiorcę nieograniczonym ryzykiem kursowym oraz dające bankowi całkowitą swobodę w kształtowaniu kursu waluty obcej stanowią niedozwolone postanowienia umowne (art. 3851§ 1 k.c.), co wyłącza możliwość uznania ich za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.) lub sprzeczne z naturą stosunku prawnego kredytu indeksowanego do waluty obcej (art. 3531k.c.).8
Świadczenie nienależne.
Nieważność umowy kredytuex tuncoznacza, że wszystkie świadczenia spełnione na jej podstawie stanowią świadczenia nienależne (condictio sine causa) podlegające zwrotowi na podstawieart. 405 k.c.w zw. zart. 410 § 1 k.c.Natomiast okoliczność, że bankowi przysługuje wobec pożyczkobiorcy roszczenie o zwrot równowartości wypłaconego kapitału kredytu nie ma w tym względzie znaczenia (z zastrzeżeniem skutków wynikających z ewentualnego wniesienia przez pozwanego powództwa wzajemnego bądź podniesienia zarzutu potrącenia lub zatrzymania).9 Wobec tego brak jest podstaw do oddalenia powództwa o zapłatę na podstawieart. 409 k.c.,art. 411 pkt 2 k.c.,art. 411 pkt 4 k.c.czy jakiejkolwiek innej (w tym takżeart. 5 k.c.).
Strona powodowa uiściła wobec pozwanego łącznie kwotę 10.257.907,73 zł i 529.569,61 CHF tytułem spłaty rat pożyczki, a zatem należność w tej wysokości należało zasądzić na rzecz strony powodowej od pozwanego. Roszczenie o zapłatę przysługiwało w całości powódce (a zatem zarzut braku legitymacji czynnej okazał się niezasadny), ponieważ część roszczeń spełnionych w wykonaniu umowy dochodzona przez powódkę w niniejszym postępowaniu została spełniona w całości z jej majątku osobistego. Mianowicie niewielka część rat została spłacona z samego kapitału pożyczki (czyli środków, które weszły do majątku wspólnego małżonków, a zatem od czasu rozdzielności majątkowej należały im się po połowie, skoro nie przeprowadzono podziału majątku wspólnego), jednak w większości powódka spłacała raty pożyczki z majątku osobistego. Powódka i jej mąż już w 2009 r. wprowadzili w ich związku małżeńskim ustrój rozdzielności majątkowej, a od tego czasu wszystkie płatności wobec banku były dokonywane jedynie przez powódkę. Natomiast środki na spłatę rat pożyczki pochodziły w znacznej części z majątku osobistego powódki, tj. z pieniędzy pochodzących ze sprzedaży części działki, którą powódka kupiła w Polsce jeszcze przed zawarciem związku małżeńskiego.
Zarzut przedawnienia.
Zarzut przedawnienia podniesiony przez pozwanego był nieskuteczny. Strona powodowa dochodziła w niniejszej sprawie zwrotu świadczenia nienależnego (art. 405 k.c.w zw. zart. 410 § 1 k.c.). Przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu i świadczeniu nienależnym nie przewidują żadnego szczególnego terminu przedawnienia, a zatem zastosowanie znajdują zasady ogólne. Zgodnie zart. 118 k.c.i art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy - kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, roszczenie o zwrot świadczeń spełnionych przed dniem 9.07.2018 r. przedawnia się po upływie terminu 10 lat, a roszczenie o zwrot świadczeń spełnionych od tej daty przedawnia się po upływie 6 lat, z końcem roku kalendarzowego. Termin przedawnienia roszczenia konsumenta o zwrot świadczeń spełnionych na podstawie umowy, która jest nieważna bądź zawiera niedozwolone postanowienia umowne rozpoczyna bieg z dniem, w którym konsument dowiedział się (lub przy zachowaniu należytej staranności powinien był się dowiedzieć) o tym, że umowa jest nieważna lub że zawiera niedozwolone postanowienia umowne.10 Z przeprowadzonych w sprawie dowodów z dokumentów i przesłuchania strony powodowej nie wynika, aby dowiedziała się o zawarciu w umowie niedozwolonych postanowień umownych wcześniej niż w 2016 r., a zatem należało przyjąć, że w tym roku rozpoczął się bieg terminu przedawnienia (art. 120 § 1 k.c.) roszczenia pożyczkobiorcy o zapłatę, który nie upłynął jeszcze w dniu złożenia pozwu, kiedy to doszło do przerwania biegu tego terminu (art. 123 § 1 pkt 1 k.c.).
Zarzut zatrzymania.
Zarzut zatrzymania podniesiony przez pozwanego okazał się niezasadny. Mianowicie powódka nie zawarła umowy kredytu, lecz umowę pożyczki hipotecznej, która nie jest umową wzajemną w rozumieniuart. 487 § 2 k.c., a zatemart. 496 k.c.w zw. zart. 497 k.c.nie ma do niej zastosowania. Niezależnie od tego, zarzut zatrzymania został złożony przez pełnomocnika pozwanego jedynie w odpowiedzi na pozew, która nie została doręczona powódce bezpośrednio, natomiast materialnoprawne oświadczenie o skorzystaniu z prawa zatrzymania nie zostało złożone powódce.
Odsetki.
Roszczenie o zwrot świadczenia nienależnego stanowi roszczenie bezterminowe, a zatem staje się wymagalne po wezwaniu do zapłaty (art. 455 k.c.). Z dowodów przeprowadzonych w sprawie nie wynika, aby przed wszczęciem niniejszego procesu pozwanemu zostało doręczone pismo obejmujące żądanie zapłaty kwoty dochodzonej przez stronę powodową w niniejszej sprawie. Wobec tego funkcję wezwania do zapłaty spełnił odpis pozwu, który został doręczony stronie pozwanej w dniu 27.01.2021 r., co oznacza, że pozwany powinien był spełnić świadczenie dochodzone pozwem w terminie 14 dni od tej daty, a zatem pozwany popadł w opóźnienie z dniem 11.02.2021 r. i od tej daty zostały od niego zasądzone odsetki ustawowe za opóźnienie na podstawieart. 481 § 1 i 2 k.c.W pozwie strona powodowa w sposób jednoznaczny i wyraźny powołała się na nieważność umowy wynikającą z zawarcia w niej niedozwolonych postanowień umownych, a zatem pozwany po odebraniu tego pozwu nie powinien był mieć żadnych wątpliwości co do tego, że kredytobiorca jest świadomy skutków nieważności umowy kredytu i akceptuje je.
Koszty procesu.
Pozwany przegrał sprawę niemal w całości, co uzasadniało zasądzenie od niego na rzecz strony powodowej całych kosztów procesu na podstawieart. 100 k.p.c.obejmujących kwoty:
- 1.000 zł tytułem równowartości opłaty od pozwu,
- 17 zł tytułem równowartości opłaty skarbowej od pełnomocnictwa,
- 25.000 zł tytułem kosztów zastępstwa prawnego w stawce wynikającej z § 2 pkt 9 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

ZARZĄDZENIE
(...)
1videwyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 20.09.2017 r., C‑186/16,A., pkt 49-50,
2vide:
- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20.06.2022 r., II CSKP 701/22,
- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23.06.2022 r., II CSKP 616/22,
3videuchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20.06.2018 r., III CZP 29/17,
4vide:
- wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 3.10.2019 r., C-290/18,D.,
- wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 29.04.2021 r., C-19/20,Bank (...),
5videwyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 8.09.2022 r., C-80/21 - C-82/21,(...), pkt 78,
6videwyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 8.09.2022 r., C-80/21 - C-82/21,(...), pkt 76,
7vide:
- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11.12.2019 r., V CSK 382/18,
- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3.02.2022 r., II CSKP 415/22,
- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3.02.2022 r., II CSKP 975/22,
- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3.03.2022 r., II CSKP 459/22,
- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17.03.2022 r., II CSKP 474/22,
- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23.03.2022 r., II CSKP 532/22,
- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10.05.2022 r., II CSKP 285/22,
- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10.05.2022 r., II CSKP 382/22,
- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18.05.2022 r., II CSKP 1030/22,
- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.05.2022 r., II CSKP 797/22,
- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.05.2022 r., II CSKP 971/22,
- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.05.2022 r., II CSKP 985/22,
- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20.05.2022 r., II CSKP 403/22,
- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20.05.2022 r., II CSKP 419/22,
- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20.05.2022 r., II CSKP 796/22,
- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20.05.2022 r., II CSKP 943/22,
- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26.05.2022 r., II CSKP 650/22,
- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20.06.2022 r., II CSKP 701/22,
- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23.06.2022 r., II CSKP 616/22,
- postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31.05.2022 r., I CSK 2314/22,
- postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15.06.2022 r., I CSK 2326/22,
- postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23.06.2022 r., I CSK 2538/22,
- postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23.06.2022 r., I CSK 2722/22,
8videuchwała Sądu Najwyższego z dnia 28.04.2022 r., III CZP 40/22,
9vide:
- uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16.02.2021 r., III CZP 11/20,
- uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z mocą zasady prawnej z dnia 7.05.2021 r., III CZP 6/21,
10vide:
- wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 9.07.2020 r.,(...), C-698/18 i C-699/18,
- wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 16.07.2020 r.,(...), C-224/19 i C-259/19,
- wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 22.04.2021 r.,(...), C-485/19,
- wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 10.06.2021 r.,(...), C-776/19 - C-782/19,
- wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 8.09.2022 r.,(...), C-80/21 - C-82/21,
- uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z mocą zasady prawnej z dnia 7.05.2021 r., III CZP 6/21,
- uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13.01.2022 r., III CZP 61/22,