Sygnatura akt: XXVIII C 7934/22
Data wyroku: 2023-10-04 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE
Sędziowie: Sędzia Henryk Walczewski
Słowa kluczowe: Kredyt
Podstawa prawna: art. 385^1^
Teza: nietransparentna marża banku jest powodem selektywnej nieważności części umowy

Sygn. akt XXVIIIC 7934/22

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 października 2023 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie XXVIII Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący:  Sędzia del. Henryk Walczewski
Protokolant:   stażysta Adam Gałecki
po rozpoznaniu w dniu 4 października 2023 r. w Warszawie, na rozprawie
sprawy z powództwa:W. B.iK. B.
przeciwko:Bank (...) S.A.z siedzibą wG.
o ustalenie i zapłatę

1
Ustala, że umowa o kredyt hipoteczny z dnia 12 marca 2007 r. nr(...)zawarta między powodamiW. B.iK. B.a poprzednikiem prawnym strony pozwanej(...) Bank SAwG., jest dla powodów niewiążąca w tej części § 17 umowy, w której stanowi korektę średniego kursu NBP o marżę banku.

2
Oddala powództwo o ustalenie nieważności powyższej umowy w całości, ponieważ z pominięciem postanowień wskazanych w pkt 1 powyższa umowa jest możliwa do dalszego wykonywania.

3
Koszty postępowania wzajemnie znosi pomiędzy stronami

4
Oddala powództwo w pozostałym zakresie

Sygn. XXVIII C 7934/22
U z a s a d n i e n i e w y r o k uz dnia 4 października 2023 r
Pozwemprzeciwko pozwanemuBank (...) Spółka AkcyjnawG.z dnia 11 kwietnia 2022 r. (data wpływu do Biura Podawczego Sądu - k 3) strona powodowa w osobachK. B.iW. B., wniosła o ustalenie nieważności umowy kredytu hipotecznego walutowego z dnia 12 marca 2007 r. nr.(...)w całości i zapłatę kwoty 178 725, 96 zł i kwoty 149 410, 92 CHF tytułem zwrotu dokonanych rat kapitałowo – odsetkowych, uznające je za świadczenie nienależne. Ponadto pozew zawiera żądanie ewentualne w postaci uznania częściowej nieważności powyższej umowy, oraz zasądzenia kwoty 21 594, 16 zł i kwoty 56 398, 61 CHF jako zwrotu środków wpłaconych tytułem rat w zawyżonej wysokości uznając je za bezpodstawne wzbogacenie. Obok żądania głównego i żądania ewentualnego, stron powodowa w pozwie wnosi o zasądzenie odsetek za opóźnienie i zwrot kosztów procesu. Wraz z pozwem przedstawione zostały dowody w postaci dokumentów, a w szczególności umowa kredytu wraz z aneksami oraz zaświadczenie banku o wysokości wpłat dokonanych przez stronę powodową na poczet spornej umowy kredytu. W obszernym uzasadnieniu zostały wyjaśnione żądania pozwu, w tym wskazane postanowienia umowy jakie strona powodowa uznaje za abuzywne, wraz z objaśnieniem przyczyn abuzywności oraz przesłanek dla których umowa po ich wyeliminowaniu staje się niemożliwa do wykonania, czyli jest bezskuteczna (nieważna) w całości.
W odpowiedzi na pozewz dnia 3 października 2022 r. (data stempla pocztowego k 319) pozwany bank wniósł o oddalenie powództwa w całości za przyznaniem kosztów procesu, kwestionując powództwo co do zasady i co do jego wysokości. Pozwany zaprzeczył głównym twierdzeniom pozwu co do abuzywności i nieważności postanowień umownych wskazanych w pozwie. W szczególności pozwany zaprzeczył aby w umowie znalazły się zabronione postanowienia umowne, strona powodowa nie została właściwie poinformowana – a tym samym że umowa jest bezskuteczna (nieważna) z przyczyn podanych w pozwie. Pozwany Bank wskazuje że celem umowy było uzyskanie kredytu dla powodów oprocentowanego stawką LIBOR a pozew został wniesiony w celu uniknięcia negatywnych skutków zmiany kursu PLN/CHF.
Tym samym pozwany Bank kwestionuje interes prawny w wytoczeniu powództwa przez powodów, wskazując że strona powodowa może być ewentualnie uprawniona do dalej idącego żądania zapłaty, jeżeli uważa że kurs waluty zastosowany do spłaty rat był za wysoki i powodował zawyżenie wysokości rat (tzw. „nadpłatę”). Ponadto pozwany bank wskazuje brak możliwości zmiany umowy poprzez tzw. „odfrankowienie” tzn. uznania że umowa kredytu jest umową złotową opartą na stawce LIBOR, ponieważ zasady stawek referencyjnych LIBOR/ SARON nie przewidują ich stosowania do waluty PLN.
W odpowiedzi na pozew przywołane zostało obszernie orzecznictwo sądów krajowych, oraz SN i TSUE, oraz przedstawiona kompletna dokumentacja kredytowa w tym wniosek kredytowy wraz z oświadczeniami powodów jako kredytobiorców.
Pismem datowanym z dnia 1 czerwca 2023 r. na k 327 strona powodowa rozszerzyła powództwo podnosząc żądanie zapłaty kwot żądania głównego do 178 725, 06 zł oraz 149 410, 92 CHF, jako sumy wszystkich dokonanych wpłat.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny
W dniu 9 marca 2007 r. strona powodowa w osobachW. B.iK. B.zawarła z poprzednikiem prawnym strony pozwanej(...) Bank SAwG.umowę kredytu hipotecznego walutowego z przeznaczeniem na pokrycie części kosztów nabycia nieruchomości mieszkalnej położonej wW.. Jak wskazane zostało w § 1 umowy - kwota udzielonego kredytu to 818 008, 80 zł indeksowana kursem CHF, a spłata kredytu nastąpi w 360 ratach miesięcznych kapitałowo – odsetkowych. Tytułem zabezpieczenia była hipoteka na nieruchomościach wskazanych w § 3 umowy. Indeksacja kwoty kredytu wypłaconego w złotych na saldo wyrażone w walucie CHF miała nastąpić poprzez przeliczenie kursem kupna waluty w dniu wypłaty kredytu, zgodnie z aktualną Tabelą kursów obowiązującą w banku (§ 1 ust 1 umowy). Spłata kredytu miała następować w złotych (§ 10 ust 1 i 2), przy czym wysokość spłaty zgodnie z § 17 umowy ustalał kurs nabycia z tabeli kursów obowiązującej w banku. Zgodnie z § 17 ust 2 umowy, wysokość kursu w Tabeli kursów ma odpowiadać średniemu kursowi NBP skorygowanemu odpowiednio o marżę kupna lub sprzedaży obowiązującą w banku. Do umowy tej sporządzono dwa aneksy z 15 października 2007 r. i z dnia 3 listopada 2008 r. w sprawie dokumentów nabycia nieruchomości, oraz aneks z dnia 19 listopada 2010 r. w sprawie umożliwienia spłaty kredytu bezpośrednio w walucie.
Dowód: umowa z dnia 9 marca 2007wraz z aneksami na k 48 – 57
Bank stosownie do zawartej umowy wypłacił stronie powodowej jako kredytobiorcy, na rachunek sprzedawcy nieruchomości kwotę kredytu w wysokości wskazanej w zaświadczeniu banku. Nadto w oparciu o umowne zasady spłaty kredytu, strona powodowa dokonała wpłat tytułem spłaty rat na kapitał i odsetki w kwotach i wysokości podanych w zaświadczeniu banku za okres od 3 kwietnia 2007 r. do 9 marca 2022 r.
Dowód: zaświadczenie banku na k 61 – 64
Strona powodowa złożyła też reklamację do pozwanego z dnia 3 marca 2022 r. wskazując na nieważność umowy kredytu. Bank odpowiedział odmownie.
Dowód: kopia reklamacji na k 70 i odpowiedź na k 73
Na rozprawie w dniu 4 października 2023 r. strony były zainteresowane sporem.
Dowód: protokół rozprawy w dniu 4 października 2023 r.
Zmierzając do wyjaśnienia sytuacji prawnej strony powodowej, aby udzielić jej o tym pouczenia mając na względzie że ma ona status konsumenta - Przewodniczący odebrał od pełnomocnika pozwanego oświadczenie o treści roszczeń wzajemnych wywołanych ewentualnym unieważnieniem umowy w całości. Strona pozwana wyjaśniła, że pozwany bank zażąda zwrotu kapitału i zwrotu korzyści za korzystanie z niego.
Mając powyższe na względzie, powodowie zostali pouczeni przez Sąd jako konsumenci o obowiązku zwrotu wzajemnych świadczeń w przypadku upadku umowy na podstawie art. 494 k.c., oraz co do innych roszczeń jakie może podnosić pozwany bank przez wniesienie pozwu, a także odpowiedzialności za koszty związane z wnoszeniem kolejnych pozwów służących rozliczeniu między stronami.
Strona powodowa zrozumiała pouczenie, a następnie oświadczyła Sądowi że wyraża wolę uznania umowy za nieważną w całości, nie chce kontynuować umowy i chce się rozliczyć.
Nadto powodowie zostali przesłuchani w celu objaśnienia okoliczności w jakich doszło do zawarcia umowy kredytu, zaakceptowania warunków umowy, poinformowania o ryzyku kursowym i zmianie wysokości zadłużenia wyrażonej w PLN. Powodowie wyjaśnili że kredyt był na zakup domu w którym zamieszkują i zaspokajają swoje potrzeby mieszkaniowe. Powodowie nie prowadzą działalności gospodarczej, ale wcześniej powód miał działalność w zakresie wynajmu sprzętu budowlanego, poza miejscem zamieszkania a obecnie jej nie prowadzi. Przed zakupem domu powodowie mieszkali z teściami. Przeprowadzka była konieczna bo rodzina liczy cztery osoby i potrzebowała poprawy warunków mieszkaniowych, a w szczególności własnego mieszkania. Powodowie sami znaleźli bank który udzielił im kredytu. Nie pamiętają czy proponowano im kredyt w PLN, ale przekonywano żeby wziąć w CHF z uwagi na bezpieczeństwo i stabilność waluty oraz niskie raty. Nie pamiętają również tłumaczenia o ryzyku kursowym lub zmianie salda. Powodowie podpisali umowę bo chcieli mieć mieszkanie i byli zainteresowani aby raty nie były zbyt wysokie.
Dowód: protokół z dnia 4 października 2023 r.
Powyższy stan faktyczny, Sąd ustaliłna podstawie wskazanych wyżej dowodów z dokumentów zgromadzonych w aktach niniejszej sprawy, które nie pozostawały ze sobą w sprzeczności i których autentyczności oraz zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy, nie zakwestionowała skutecznie żadna ze stron niniejszego postępowania. W szczególności dotyczy to dokumentów w postaci umowy kredytu, zaświadczenia banku oraz oświadczeń składanych przez strony.
Jako wiarygodne Sąd ocenił zeznania powodów, którzy przedstawili okoliczności towarzyszące zawieraniu przez nich umowy z pozwanym bankiem.
Sąd nie uwzględnił złożonych przez strony dokumentów ze stanowisk zajmowanych przez różne instytucje i organy państwowe, wyroków sądowych i artykułów, ponieważ są to dowody, które nie odnoszą się do wyjaśnienia stanu niniejszej sprawy. Obojętne z punktu widzenia rozstrzygnięcia roszczeń przedmiotowego pozwu o ustalenie i zapłatę - są oceny lub opinie podmiotów trzecich - wydawane co do zagadnień o charakterze ogólnym, niezwiązanym bezpośrednio z przedmiotem niniejszego sporu. Stanowiska i opinie prawne powoływane przez strony w charakterze dowodów, nie mogą służyć do wykazania konkretnych faktów, mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a co najwyżej do wzmocnienia i wsparcia prezentowanej argumentacji prawnej. Zgodnie z art. 227 k.p.c. przedmiotem dowodu są fakty, a w sprawie o ustalenie nieważności kredytu walutowego powinny dotyczyć kwestii dotyczących danej umowy; zamieszczonych w niej postanowień oraz czynności które doprowadziły do jej zawarcia.
Postanowieniem z dnia 4 października 2023 r. wydanym na rozprawie, Sąd na podstawie art. 2352§ 1 pkt 3 i 5 k.p.c. postanowił pominąć wskazane w pozwie i odpowiedzi na pozew wnioski o dowód z opinii biegłego - jako nieprzydatne i zmierzające do przedłużenia sprawy, ponieważ mające wykazać fakty bezsporne, tudzież udowodnione już przez wnioskodawców w niniejszej sprawie, a tym samym powodujące znaczne przedłużenie postępowania oraz uniemożliwiające rozpoznanie sprawy na pierwszej rozprawie (art. 2061k.p.c.) .
W niniejszej sprawie pominięcie dowodu z opinii biegłego było spowodowane również i tym, że przedmiotowy dowód miał wykazać świadczenie ewentualne, czyli fakty nieistotne dla finalnego rozstrzygnięcia sporu zawisłego w niniejszej sprawie, ze względu na uwzględnienie roszczenia głównego strony powodowej w zakresie roszczenia o zapłatę oraz ustalenie że nie istnieje stosunek prawny wynikający ze wskazanej umowy kredytu. Sąd miał na względzie brak zarzutów ze strony pozwanej, wskazujących na błędne sumowanie kwot podanych w pozwie jako wpłat powodów do pozwanego banku. Sąd uznał, że angażowanie biegłego sądowego do weryfikacji poprawności kwot podanych w zaświadczeniu banku jest zbędne. Ponadto Sąd miał na względzie, że pełnomocnik strony pozwanej na pytanie Sądu na początku rozprawy nie sprecyzował zarzutów co do wysokości kwoty żądanej w pozwie, oraz nie kwestionował zaświadczenia banku – co zobowiązuje i upoważnia Sąd do zastosowania art. 229 i 230 k.p.c.
Dowód protokół z dnia 4 czerwca 2023 r.
Co do konsumenckiego charakteru przedmiotowej umowy kredytu, Sąd uznał wyjaśnienia strony powodowej, która wyjaśniła że zakupiona za sporny kredyt nieruchomość posłużyła zaspokojeniu jej potrzeb mieszkaniowych i nadal zamieszkuje w nieruchomości zakupionej za kredyt. Jak to wynika z zeznań na rozprawie, strona powodowa zawierając umowę nie miała doświadczenia w sprawach kredytów, więc zapewnienia pracownika banku o bezpieczeństwie zadłużenia wydawały się uzasadnione. Strona powodowa dokonała wyboru kredytu walutowego, kierując się jego dostępnością ponieważ nie miała zdolności do kredytu złotowego oraz atrakcyjnością wyrażoną w niższej racie. Przedstawiono powodom gotową umowę do podpisania, nie analizowano z powodami jej treści, zmiany wysokości zadłużenia, ryzyka walutowego, spreadu itd.
W niniejszej sprawie przedmiotem oceny w zakresie żądania głównego, pozostaje treść umowy pisemnej i abuzywność postanowień wskazanych w pozwie. Zgodnie z zasadą pisemności umowy, powinny się one znajdować w dokumentach jakie kredytobiorca otrzymywał w chwili zawarcia umowy. Natomiast, czy kredytobiorca miał możliwość negocjowania umowy – należało ustalić i zostały to wykazane w oparciu o zeznania strony powodowej, oraz na podstawie odpowiedzi na pozew.
Po wysłuchaniu stanowisk stron i zamknięciu rozprawy został ogłoszony wyrok
Wyrok z 4 października 2023 r.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Powództwo zasługuje na częściowe tylko uwzględnienie, ponieważ abuzywność dotyczy tylko zapisu o korekcie średniego kursu NBP marżą banku.
Do zawartej przez strony umowy mają zastosowanie przepisy ustawy Prawo bankowe. Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Prawo bankowe (dalej też jako „UPrB”) - w brzmieniu obowiązującym w dniu zawarcia spornej umowy - przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Stosownie do art. 69 ust. 2 cytowanej ustawy umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: strony umowy, kwotę i walutę kredytu, cel, na który kredyt został udzielony, zasady i termin spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.
Uprawnienie kredytobiorcy polega na tym, że może domagać się od banku wypłaty kredytu a obowiązek polega na tym, że ma zwrócić wypłaconą mu kwotę wraz z odsetkami i prowizją.
Ponadto wskazać należy, iż sporna umowa o kredyt hipoteczny została zawarta przed zmianą ustawy Prawo bankowe, dokonaną ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. (Dz.U. z 2011 roku, Nr 165, poz. 984), na mocy której dodano art. 69 ust. 2 pkt 4a UPrB, zgodnie z którym w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, umowa kredytu powinna zawierać szczegółowe zasady określenia sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasady przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu. Ustawa ta wprowadziła także uregulowanie, zawarte w art. 69 ust. 3 zdanie 1 UPrB, zgodnie z którym w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo-odsetkowych bezpośrednio w tej walucie, oraz dokonać przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie.
Podkreślić należy, iż zastosowany w umowie mechanizm indeksacji nie zmieniał kwoty kredytu ustanowionego i wypłaconego w PLN, a stanowił on jedynie klauzulę przeliczeniową, mocą której strony ustaliły, że zobowiązanie w walucie polskiej w dniu uruchomienia kredytu zostanie przeliczone na walutę obcą wskazaną w umowie.
Kredytobiorca zobowiązany był do dokonania spłaty kredytu którego saldo zostało ustalone przez przeliczenie złotych na walutę obcą, a zatem wysokość rat została ustalona w walucie obcej, do zapłaty w PLN według kursu waluty indeksacji.
W zamian za ustanowiony w umowie mechanizm indeksacji oraz zadłużenie wyrażone w walucie obcej, kredytobiorca zyskiwał niskie oprocentowanie związane z walutą powiązaną ze stawką LIBOR / SARON.
Zgodnie z jednolitą linią orzecznictwa Sądu Najwyższego, przed wejściem w życie ww. ustawy z dnia 29 lipca 2011 r., tzw. „ustawy antyspreadowej”, dopuszczalne było na zasadzie swobody umów zaciągnięcie zobowiązania kredytowego w walucie obcej z równoczesnym zastrzeżeniem, że wypłata i spłata kredytu będzie dokonywana w walucie krajowej (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 25.03.2011 r., IV CSK 377/10; z 29,04.2015 r., V CSK 445/14; z 22.01.2016 r., I CSK 1049/14; z 27.02.2019 r., II CSK 19/18 oraz z 11.12.2019 r., V CSK 382/18). Argumentem przemawiającym za dopuszczalnością zawierania umów o kredyt indeksowany przed wejściem w życie ww. ustawy nowelizującej było właśnie wprowadzenie do ustawy Prawo bankowe przepisu dotyczącego kredytów indeksowanych do waluty innej niż polska. Racjonalny ustawodawca nie wprowadziłby bowiem do porządku prawnego umowy, co do której zachodzą przesłanki do stwierdzenia jej nieważności.
Sporny kredyt był wypłacony w złotych polskich oraz indeksowany kursem CHF, z którą z kolei powiązana była stopa referencyjna inna niż dla PLN, tj. nie WIBOR, lecz LIBOR. Na tej zasadzie kredytobiorca zyskiwał nie tylko niższą ratę spłaty kredu, ale w większości przypadków ogólną zdolność do zaciągnięcia kredytu. Z powodu wysokości swoich dochodów, większość kredytobiorców walutowych nie mogła zaciągnąć kredytu złotowego, a mając zdolność do kredytu walutowego mogła wybierać tylko pomiędzy kredytem walutowym a rezygnacją z nabycia danej nieruchomości.
Samo wprowadzenie do Umowy postanowienia przewidującego mechanizm indeksacji - z wyżej wskazanych już względów - w ocenie Sądu, nie było sprzeczne z treścią art. 69 ust. 1 i 2 UPrB, gdyż nie naruszało zasady swobody umów, wyrażonej w art. 3531k.c. Natomiast inną kwestią jest sposób określenia przez pozwany Bank mechanizmu indeksacji poprzez odesłanie do kursów walut, ustalanych w Tabelach kursowych, tworzonych przez Bank, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia.
W niniejszej sprawie w zaskarżonej umowie kurs wymiany został ustalony przez odesłanie do średniego kursu NBP skorygowany o marżę banku (§ 17 umowy).
Odesłanie do niezależnej od banku wysokości kursu, czyni ten zapis transparentnym. Natomiast skorygowanie o marżę banku nie jest transparentne, wobec braku ustalenia sposobu określania tej marży, jak też wysokości lub innych czynników wpływających na jej wysokość. Zapisy zamieszczone w § 17 umowy nie były indywidulanie uzgodnione, ale stanowiły treść wzorca umownego jaki konsument musiał zaakceptować aby otrzymać kredyt. Strona powodowa zaciągnęła zobowiązanie umowne, działając jako konsument, ponieważ nabyła własność kredytowanej nieruchomości w celu zaspokojenia swoich potrzeb mieszkaniowych i nie prowadziła na niej działalności gospodarczej. Brak jest w aktach sprawy jakichkolwiek dowodów, z których by wynikało, iż strona powodowa korzystała z kredytowanej nieruchomości do działalności gospodarczej, albo świadczyła odpłatne usługi. Strona powodowa wskazała, iż mieszkanie zostało przez nią nabyte do zaspakajania potrzeb mieszkaniowych czyli osobistego „zamieszkania” w kredytowanej nieruchomości. Zatem przysługuje jej ochrona na jaka mogą liczyć konsumenci.
Bank natomiast posiadał i nadal posiada status przedsiębiorcy.
W ocenie Sądu, brak podstaw do uznania, że przedmiotowa umowa jest nieważna z uwagi na rażące naruszenie zasad współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.). Stwierdzenie nieważności czynności prawnej z powodu jej sprzeczności z zasadami współżycia społecznego może nastąpić jedynie w wyjątkowych wypadkach. W ocenie Sądu, strona powodowa nie wykazała, aby w niniejszej sprawie zachodził taki wyjątkowy wypadek, w szczególności, aby znajdowała się ona w anormalnej sytuacji w chwili zawierania Umowy, bądź aby z uwagi na cechy osobowe nie była w stanie zrozumieć treści czynności prawnej ani informacji o tym, że z zawarciem umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej związane jest ryzyko walutowe.
W ocenie Sądu zaskarżona umowa nie powinna wiązać powodów w zakresie indeksacji - w zakresie, w jakim obiektywny bo niezależny od banku średni kurs NBP, ma podlegać powiększeniu o bliżej nieokreśloną marżę banku. Problematyczna nie jest marża ale jej nieustaloność i brak kryteriów ustalania jej wysokości przez bank. Gdyby bank określił w umowie wysokość marży lub zasadę – nie można by tego zapisu podważać.
Jednostronne ustalanie marży do kursów wymiany waluty salda (CHF) na walutę spłaty (PLN) prowadzi do naruszenia równowagi pomiędzy prawami i obowiązkami umownymi stron, co uchybie swobodzie kontraktowej (art. 353/1 k.c.) i prowadzi do przesłanki abuzywności na podstawie art. 3 Dyrektywy 93/13 w związku z art. 385/1 k.c. Samą indeksację należy uznać za ogólnie dopuszczalną, jednakże postanowienia tej konkretnej umowy, w zakresie obciążenia mechanizm indeksacji nieokreśloną marżą banku naruszają granice swobody umów ze szkodą dla interesów konsumenta.
To naruszenie interesów konsumenta polega na tym, że w przypadku utrzymania w mocy abuzywnych postanowień umowy, konsument byłby wystawiony na kilkunastoletni okres dalszej spłaty kredytu do jego zamknięcia, przy zachowaniu uprawnienia banku do swobodnego kształtowania kursu wymiany powiększonego o marżę banku. Skalę tego zagrożenia jako rażące oraz uznać naruszenie zasad dobrych obyczajów. Bowiem przedsiębiorca od którego pochodzi wzorzec umowny, powinien zadbać o treść wzorca nie budzącego żadnych wątpliwości co do kontraktowej równowagi stron.
Zgodnie z art. 3531k.c. strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
W uzasadnieniu uchwały z dnia 22 maja 1991 r., w sprawie III CZP 15/91 (OSNCP 1992, nr 1, poz. 1), Sąd Najwyższy wskazał, że natura umowy gospodarczej i generowanego przez nią stosunku sprowadza się generalnie do tego, że wyraża ona i pozwala realizować interes każdej ze stron, ponieważ zaś interesy te bywają przeciwstawne, istotę umowy stanowi uzgodnienie woli stron, wyrażającej ich interesy. Zgoda obydwu stron jest oczywistym wymaganiem tak przy zawarciu umowy, jak i przy zmianach jej treści, stąd też nawet przy najdalej idących ułatwieniach w realizacji inicjatywy zmian pozostawiona jest drugiej stronie możliwość odmowy zgody na zmiany. W tym stanie rzeczy za sprzeczne z naturą umowy gospodarczej należy uznać pozostawienie w ręku jednej tylko strony możliwości dowolnej zmiany jej warunków. Sprzeczność ta występuje szczególnie wyraźnie zwłaszcza przy umowach zawieranych nie w oparciu o indywidualne pertraktacje, ale w oparciu o regulamin wydany przez profesjonalistę, skoro jest oczywiste, że zawsze jest on zainteresowany w najkorzystniejszym dla siebie ukształtowaniu regulacji masowo zawieranych umów.
Skoro zatem za sprzeczne z naturą umowy uznano pozostawienie w ręku jednej tylko strony możliwości dowolnej zmiany jej warunków, to tym bardziej uznać należy, iż sprzeczne z naturą każdej umowy jest pozostawienie już na etapie zawierania umowy wyłącznie jednej ze stron umowy możliwości ustalenia wysokości świadczenia.
Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie, wyrażonym w uzasadnieniu wyroku z 26 sierpnia 2020 r., w sprawie VI ACa 801/19 - które Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela - zasada swobody umów nie zezwala na to, aby jedna strona, a zwłaszcza silniejsza ekonomicznie, mogła na etapie realizacji umowy kredytu narzucać drugiej stronie wymiar jej zobowiązań, szczególnie w zakresie podstawowych jej obowiązków wynikających z tej umowy. Jeżeli zatem określenie wysokości świadczenia pozostawione zostanie wyłącznie jednej ze stron umowy, to umowa taka sprzeczna będzie z naturą zobowiązania.
Reasumując powyższe - w ocenie Sądu - postanowienia przedmiotowej Umowy dotyczące określenia mechanizmu indeksacji z nietransparentną marżą banku są: (1) sprzeczne dobrymi obyczajami, określającymi granice swobody umów (art. 3531k.c.). Należy jednak zaakcentować, że z uwagi na fakt, że granic swobody umów nie oznaczono normatywnie, zasadne jest odesłanie do dobrych obyczajów. Ponadto, ponieważ strona powodowa jest konsumentem, może się odwołać do argumentów ekonomicznych w postaci (2) rażącego naruszenia jej interesów, w miejsce niesprecyzowanego normatywnie naruszenia swobody umów. To zaś dokładnie odpowiada abuzywności wyrażonej w art. 3851k.c. czyli skorzystania z ochrony, skutkiem której zaskarżone i osądzone w pkt 1 sentencji postanowienia umowne wobec ich abuzywności nie są nieważne, lecz nie wiążą konsumenta jako sprzeczne z zasadami dobrych obyczajów oraz naruszające interes konsumenta w stopniu rażącym (vide: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28.04.2022 r. sygn. akt III CZP 40/22).
W ocenie Sądu, sprzeczność z ustawą (a przy tym abuzywność) postanowień odsyłających do Tabel Kursowych z nietransparentną marżą - Banku nie prowadzi do upadku całego mechanizmu indeksacji, gdyż bez marży jest możliwe ustalenie wysokości dalszych świadczeń stron Umowy.
Zgodnie z art. 58 § 1 k.c. czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Odpowiednio w art. 3851§ 2 strony są związane umową w pozostałym zakresie, tj. postanowień których nie uznano za abuzywne. Stosownie zaś do § 3 art. 58 k.c. jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana.
Mając powyższe na uwadze, ustalić należało, czy przedmiotowa umowa może pozostać w mocy co do pozostałych postanowień umownych, tj. czy z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością umowa ta i tak zostałaby przez strony zawarta. W ocenie Sądu, przedmiotowa umowa zostałaby zawarta bez postanowień dotkniętych nieważnością, ponieważ charakter umowy pozostaje bez zmian, tak samo jak wzajemne świadczenia stron.
W ocenie Sądu, postanowienia dotyczące mechanizmu indeksacji z marża banku, wskazane w pkt 1 sentencji - stanowią klauzule abuzywne, ale nie prowadzą do nieważności całej umowy.
Przepis art. 3851§ 1 k.c. stanowi, że postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które nie zostały z nim indywidualnie uzgodnione, nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Zgodnie z art. 3851§ 2 k.c., zamieszczona w umowie klauzula abuzywna nie wiąże konsumenta, a strony są związane umową w pozostałym zakresie. Z dowodów zgromadzonych w sprawie jednoznacznie wynika, że strona powodowa przystąpiła do przedmiotowej umowy o kredyt jako konsument (art. 221k.c.), zaś pozwany Bank zawarł ją w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie czynności bankowych (art. 431k.c.). Zatem powodom przysługuje ochrona należna konsumentom.
Zgodnie natomiast z art. 3852k.c. oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy. Biorąc pod uwagę treść umowy, okoliczności jej zawarcia, oraz zapisy innych umów zawierające podobne postanowienia do przedmiotu niniejszej oceny. Nie mają więc znaczenia późniejsze aneksy.
Dodać należy, iż dla oceny danego postanowienia na podstawie art. 3851k.c. nie ma znaczenia sposób wykonywania umowy przez strony. W okolicznościach niniejszej sprawy nie podlegało zatem badaniu i nie miało znaczenia dla rozstrzygnięcia, czy pozwany Bank korzystał z możliwości, wynikających ze spornych postanowień umownych. Postanowienie jest niedozwolone, jeśli stwarza dla przedsiębiorcy samą możliwość działania w sposób rażąco naruszający interesy konsumenta. Za rażąco sprzeczne z interesem konsumenta uznać należy już samo skonstruowanie mechanizmu ustalania wartości świadczenia jednostronnie przez Bank.
Sąd podziela stanowisko, iż konsument może nie wyrazić zgody na dalsze obowiązywanie abuzywnego postanowienia, pod warunkiem i skutecznie tylko wtedy, gdy zostanie wyczerpująco poinformowany o konsekwencjach prawnych unieważnienia umowy. Takie uprawienie znajduje zastosowanie tylko wtedy, kiedy umowa nie może być dalej wykonywana – co w niniejszej sprawie nie zachodzi.
Mając powyższe na względzie - postanowienia Umowy wskazane w pkt 1 sentencji wyroku, a odnoszące się do zasad spłaty kredytu stanowią klauzule abuzywne a Sąd udziela powodom ochrony poprzez uwolnienie od zobowiązania we wskazanym w pkt 1 sentencji zakresie - marży banku doliczanej do kursu wymiany waluty według średniego kursu NBP.
W pkt 2 sentencjipowództwo zostało oddalone w zakresie ustalenia że umowa nie może dalej obowiązywać i jest nieważna. Bowiem nie ma ku temu powodów, co wyżej wyjaśniono.
Ustalające orzeczenie sądu znosi więc wątpliwości stron i zapobiega dalszemu sporowi o dalsze wzajemne roszczenia, a na tym zaś polega interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c..
Wszystkie nieuwzględnione roszczenia pozwu podpadają podpkt 4 sentencji.
Koszty procesu – pkt 3 sentencji –koszty procesu zostały wzajemnie zniesione na podstawie art. 100 k.p.c., gdyż żadna ze stron nie wygrała ani nie przegrała sprawy w całości, a ustalenie w jakich częściach jest niemożliwe więc podlega ocenie sądu.
Sędzia del. Henryk Walczewski
Zarządzenie :(...)
Dnia 13 grudnia 2023 r.