Sąd Rejonowy w Kętrzynie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 237/21
Data wyroku: 2024-03-20 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, DECISION, REASON
Sędziowie: Sędzia Beata Bihuń

Sygn. akt: I Ns 237/21

POSTANOWIENIE
Dnia 20 marca 2024 r.
Sąd Rejonowy w Kętrzynie I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący:  Sędzia Beata Bihuń
Protokolant:  starszy sekretarz sądowy Żaneta Kowalska
po rozpoznaniu w dniu 06 marca 2024 r. w Kętrzynie na rozprawie
sprawy z wnioskuW. S.
z udziałem Skarbu Państwa - Wojewody(...), Skarbu Państwa - Prezydenta MiastaW.
o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłymM. K.
postanawia:

I
stwierdzić, że spadek poM. K., s.C.iJ., zmarłym dnia 01 maja 1940 roku wM.–K.(Białoruś), którego ostatnim miejscem zwykłego pobytu byłoD., na podstawie Prawa cywilnego ziem wschodnich Tomu X, Cz. I. Zwodu Praw Rosyjskich nabył Skarb Państwa;

II
wnioskodawca i uczestnicy we własnym zakresie ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie.

sygn. akt I Ns 237/21

UZASADNIENIE
WnioskodawcaM. S.wniósł o stwierdzenie, że spadek poM. K., rozstrzelanym przez NKWD w dniu 1.05.1940 r, którego ostatnim miejscem zwykłego pobytu był majątekS.D., gm.D., powiatB., woj. Nowogrodzkie nabyła jako spadkobierca ustawowy córkaH. D..
Wnioskodawca wskazał, że spadkodawca w chwili śmierci kawalerem i jedynakiem, jego rodzice nie żyli. Spadkodawca nie pozostawił testamentu.H. D.była jedna córkąM. K., przy czym jej rodzice nigdy nie zawarli związku małżeńskiego.
Pełnomocnik wnioskodawcy wskazywał, że matka wnioskodawcy nabyła spadek na podstawie Kodeksu Napoleona, który obowiązywał w chwili śmierci spadkodawcy w miejscu jego ostatniego zamieszkania.
Postanowieniem z dnia 5.06.2023 r. Sąd wezwał do postępowania w charakterze uczestników Skarb Państwa, reprezentowany przez Wojewodę(...)oraz PrezydentaW.(postanowienie k. 78).
W odpowiedzi na wniosek Skarb Państwa – Wojewoda(...)wniósł o ustalenie, że spadek po zmarłymM. K.na podstawie Zwodu Praw Rosyjskich nabył Skarb Państwa.
W uzasadnieniu uczestnik wskazał, że matka wnioskodawcy była nieślubnym dzieckiem spadkodawcy i zgodnie z obowiązującym w chwili śmierci spadkodawcy prawem – dzieci nieślubne nie miały prawa do spadku.
Uczestnik Skarb Państwa – PrezydentW.wniósł o oddalenie wniosku, wskazując, że wnioskodawca nie posiada interesu prawnego w postępowaniu i nie wykazał tytułu prawnego do spadkobrania po zmarłym oraz, aby był wnukiem zmarłego.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
M. K.urodził się (...)wD.(obecnie Białoruś), gdzie przed śmiercią stale mieszkał. Zmarł w dniu 01.05.1940 r. wM.–K..
(dowód: postanowienie z dnia 24.11.2020 r. w sprawie I Ns 249/20 w aktach I Ns 249/20 k. 35)
H. S.zd.D.urodziła się (...)Była nieślubnym dzieckiemZ. D.orazM. K.. W chwili jej urodzenia jej matkaZ. D.była zamężna zM. D., od którego uciekła w pierwszym tygodniu małżeństwa, a później związała się zM. K.. Z mężem nigdy się nie rozwiodła.
Z. D.do 1939 r. stale mieszkała w majątkuS.D.zM. K., z którym pozostawała w konkubinacie.
W odpisie zupełnym aktu urodzeniaH. S.zd.D.jako jej rodzice widniejąZ. D.zd.R.orazM. D.zd.D..
(dowód: zupełny odpis aktu urodzenia k. 37, kopia z księgi chrztu k. 55, zaświadczenie k. 9, zeznania wnioskodawcy w aktach I Ns 249/20 k. 33)
W. S.jest synemH. S.zd.D., która zmarła w dniu 09.10.2010 r.
(dowód: odpis aktu urodzenia wnioskodawcy k. 5, odpis zupełny aktu zgonuH. S.k. 38)
W piśmie z dnia 02.09.1941 r. . ksiądzS. S., proboszczR.– Katolickiej Parafii wD.zaświadczył, że podczas jego wizyty w styczniu 1939 r. u choregoM. K., ten, nie mogąc sporządzić testamentu ustnego wobec trzech świadków, w obecnościS. C.oraz księdzaS. S.oświadczył m.in., że swojej nieślubnej córceH. D.oddaje na wyłączną własność 10 ha ze środka swojego majątku.
Oświadczenie toM. K.złożył, aby zabezpieczyć córkę przed ubóstwem, ponieważ zmuszony w był sprzedać część gospodarstwa sąsiadowiS. C..
(dowód: odpis zaświadczenia k. 8, zeznania wnioskodawcy w aktach I Ns 249/20 k. 33)
Postanowieniem z dnia 06.09.2022 r. Sąd Rejonowy w Kętrzynie oddalił wniosek wnioskodawcy o sprostowanie aktu urodzeniaH. S.zd.D.poprzez wpisanie jako jej ojcaM. K.. Postanowienie to jest prawomocne.
(dowód: postanowienie z dnia 06.09.2022 r. w aktach I Ns 17/22 k. 24).
ZmarłaH. S.przed śmiercią zainicjowała przed Wojewodą(...)postępowanie w sprawie wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przezM. K.nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Po jej śmierci Wojewoda(...)zwrócił się do wnioskodawcy – ewentualnego następcy prawnego nieżyjącego właściciela mienia, o wypowiedzenie się czy wyraża chęć przystąpienia do powyższej sprawy. Wnioskodawca do postępowania przystąpił.
(dokumenty k. 62 – 73)
Sąd zważył, co następuje:
Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłymM. K.przezH. D.nie zasługiwał na uwzględnienie.
W sprawie bezspornym była okoliczność, żeH. D.była nieślubnym dzieckiemM. K.oraz, że jej matkaZ. D.w chwili jej urodzenia oraz do swojej śmierci pozostawała formalnie żonąM. D..
Bezsporne było również to, że spadkodawca nie pozostawił testamentu. Zaświadczenie spisane przez księdzaS. S.testamentem takim nie było, a miało dowodzić jedynie, że spadkodawca uznawałH. D.za swoje dziecko.
Sporne w sprawie była kwestia jakie przepisy należy zastosować przy ustalaniu kto jest spadkobiercą po zmarłym oraz czy wnioskodawczyni należy do kręgu spadkobierców ustawowych po nim i interes prawny wnioskodawcy w złożeniu wniosku.
W pierwszej kolejności, wbrew stanowisku PrezydentaW., stwierdzić należy, że wnioskodawca posiadał interes prawny w złożeniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku poM. K., ponieważ od treści tego postanowienia będzie zależało rozstrzygnięcie postępowania w sprawie wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przezM. K.nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w którym wnioskodawca jest stroną.
Na podstawieart. LI ustawy z dnia 23.04.1964 r.przepisy wyprowadzającekodeks cywilny, do spraw spadkowych stosuje się prawo obowiązujące w chwili śmierci spadkodawcy, o ile przepisy poniższe nie stanowią inaczej. Przepisy wprowadzające kodeks cywilny uchyliły obowiązywanie Dekretu z dnia 8 października 1946 r. - Przepisy wprowadzające prawo spadkowe, w art. XVIII którego również wskazano, że w sprawach spadkowych stosuje się prawo obowiązujące w chwili śmierci spadkodawcy, o ile przepisy poniższe nie stanowią inaczej.
W ocenie sądu, w chwili śmierciM. K., na terenie województwa Nowogrodzkiego (dawnego zaboru rosyjskiego) w zakresieprawa spadkowego, do dnia 31.12.1946 roku obowiązywały przepisy Prawa Cywilnego Ziem Wschodnich Tomu X I Części Zwodu Praw Rosyjskich (zwanego dalej Zwodem).
Zgodnie z treścią art. 1111 Zwodu w brzmieniu obowiązującym w chili śmierci spadkodawcy, prawo do dziedziczenia w porządku określonym w przez ustawy, obejmuje wszystkich członków rodu, jednością krwi związanych, aż do całkowitego jego wygaśnięcia nie tylko w pokoleniu męskim, ale i w żeńskim.
Dalej zgodnie z treścią art. 1112 Zwodu ród albo pokrewieństwo jest to związek wszystkich członków płci męskiej i żeńskiej, pochodzących od jednego wspólnego przodka, chociażby nie nosili jego nazwiska, jednakże jak wskazano w treści art. 1113 Zwodu wskazano, że do rodu zaliczani są tylko członkowie jego zrodzeni z prawego związku małżeńskiego (…).
Z powyższych przepisów wynika, że powołanym do dziedziczenia na podstawie ustawy mogły być wyłącznie dzieci pochodzące ze związków małżeńskich. Matka wnioskodawcy, co było bezsporne, pochodziła ze związku konkubenckiego, pozamałżeńskiego, w związku z czym, nie mogła być spadkobiercą ustawowym poM. K., nawet jeśli uznawał on ją za swoją córkę wobec osób trzecich. Dodatkowo z odpisu jej aktu urodzenia wynika, że formalnie jej ojcem był mąż jej matki –M. D..
W tym miejscu zauważyć należy, że nabycie spadku następuje z chwilą otwarcia spadku, a postanowienie sąd w tym zakresie ma jedynie charakter deklaratoryjny. Prawidłowe określeniu kręgu spadkobierców oraz zakres ich dziedziczenia maja kluczowe znaczenie dla tego rozstrzygnięcia w związku z czym sąd ma obowiązek podejmować czynności w tym zakresie z urzędu.
Ponieważ matka wnioskodawcy nie mogła być spadkobiercą po zmarłymM. K., sąd zgodnie z dyspozycjąart. 677 § 1 kpczobowiązany był spadkobiercę ustawowego ustalić z urzędu i postanowieniem z dnia 13.07.2023 r., na podstawieart. 672w zw. zart. 671 § 1 kpc, w związku z brakiem spadkobierców, od których można było odebrać zapewnienie spadkowe, nakazał zmieścić wGazecie (...)oraz w Urzędzie Miasta StołecznegoW.ogłoszenie o toczącym się postępowaniu o stwierdzenia nabycia spadku po zmarłymM. K., w którym wezwał spadkobierców zmarłego aby w ciągu 3 miesięcy od dnia ogłoszenia zgłosili się i udowodnili nabycie spadku, gdyż w przeciwnym razie mogą być pominięci w stwierdzeniu nabycia spadku (postanowienie k. 93, ogłoszenie k. 94). We wskazanym w ogłoszeniu okresie nikt nie zgłosił się jako spadkobierca zmarłegoM. K..
Zgodnie z treścią(...)Zwodu, gdy po zmarłym właścicielu zupełnie nie pozostanie sukcesorów, albo gdy nikt z sukcesorów nie zgłosi się w ciągu dziesięciu lat od daty zamieszczenia w dziennikach ostatniego wezwania do zgłoszenia po spadek, albo gdy nikt z tych, którzy zgłosili się w powyższym terminie, nie udowodni swego prawa, wówczas majątek uznaje się za bezdziedziczny, a taki z mocy art. 1167 Zwodu przechodzi na Skarb Państwa.
Jak wynika z informacji uzyskanej od wnioskodawcy,M. K.był kawalerem,a jego rodzice nie żyli. Nikt również nie zgłosił się jako spadkobierca zmarłego po zamieszczeniu ogłoszenia przez sąd. Nie znani są również inni jego ewentualni spadkobiercy, w związku z czym spadek po zmarłymM. K.należy uznać za bezdziedziczny.
Na podstawieart. LI ustawy z dnia 23.04.1964 r.przepisy wyprowadzającekodeks cywilny, przepisykodeksu cywilnegoo dziedziczeniu ustawowym Skarbu Państwa stosuje się, bez względu na rodzaj majątku, do wszelkich spadków otwartych przed dniem 1 stycznia 1947 r., jeżeli według przepisów obowiązujących przed tą datą spadki te były wakujące lub bezdziedziczne, chyba że postępowanie dotyczące spadku zostało już prawomocnie ukończone.
Zgodnie z treściąart. 935 kcw braku małżonka spadkodawcy, jego krewnych i dzieci małżonka spadkodawcy, powołanych do dziedziczenia z ustawy, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy jako spadkobiercy ustawowemu. Jeżeli ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy w Rzeczypospolitej Polskiej nie da się ustalić albo ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy znajdowało się za granicą, spadek przypada Skarbowi Państwa jako spadkobiercy ustawowemu.
Ponieważ ostatnie miejsce zamieszkaniaM. K.znajdowała się poza granica obecnej Rzeczypospolitej Polskiej, spadek po nim, na podstawieart. 935 kcnabył w całości Skarb Państwa.
O kosztach orzeczono na podstawieart. 520 § 1 kc, wskazując, że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą je we własnym zakresie.

ZARZĄDZENIE
(...)
(...)
(...)
08.04.2024 r.
Sędzia Beata Bihuń