Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII U 939/24
Data wyroku: 2025-01-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Agnieszka Stachurska
Słowa kluczowe: Kapitał początkowy
Podstawa prawna: art. 5 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z fus

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 stycznia 2025 r.
Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VII Wydział Pracyi Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Agnieszka Stachurska
Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Bańcerowska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2025 r. w Warszawie
sprawyK. J.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
o kapitał początkowy
na skutek odwołaniaK. J.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
z dnia 2 kwietnia 2024 r. znak(...)(...)
oddala odwołanie.

UZASADNIENIE

K. J.w dniu 13 maja 2024r. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z dnia 2 kwietnia 2024r., znak:(...)(...), ustalającej kapitał początkowy. Zarzucił, że ZUS do ustalenia wartości kapitału początkowego nie uwzględnił okresów od 22 kwietnia 1992r. do 31 grudnia 1993r. i od 16 maja 1998r. do 14 sierpnia 1998r. oraz od 1 grudnia 1998r. do 31 grudnia 1998r. Ubezpieczony wskazał, że w tych okresach wykonywał pracę zarobkową, odprowadzał podatki oraz opłacał składki ZUS, na co wskazuje pełna realizacja zobowiązań finansowych wobec Urzędu Skarbowego oraz ZUS w terminach innych niż powyższe, ale w ramach prowadzenia tej samej działalności gospodarczej funkcjonującej w latach 1992-2001
    (odwołanie z dnia 4 maja 2024r., k. 3-4 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.wniósł o oddalenie odwołania, a uzasadniając swe stanowisko zacytował treśćart. 4 pkt 5 oraz art. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2023r., poz. 1251). Dalej wskazał, że do ustalenia wysokości kapitału początkowego nie uwzględniono okresów prowadzenia działalności gospodarczej od 22 kwietnia 1992r. do 31 grudnia 1993r. i od 16 maja 1998r. do 14 sierpnia 1998r. z uwagi na brak podleganiaK. J.do ubezpieczeń społecznych. Ponadto nie został uwzględniony okres od 1 grudnia 1998r. do 31 grudnia 1998r., ponieważ nie została opłacona składka na ubezpieczenie społeczne. Organ rentowy dokonał we własnym zakresie potwierdzenia ubezpieczenia, z którego wynika, żeK. J.z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej podlegał do ubezpieczenia społecznego od 1 stycznia 1994r. do 15 maja 1998r. i od 15 sierpnia 1998r. do grudnia 1998r., a składka na ubezpieczenie została opłacona za okresy od 1 stycznia 1994r. do 15 maja 1998r. i od 15 sierpnia 1998r. do 30 listopada 1998r.(odpowiedź na odwołanie z dnia 20 maja 2024r., k. 5-6 a.s.).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

K. J.w okresie od 22 kwietnia 1992r. do 3 października 2001r. prowadził działalność gospodarczą pod nazwą(...)(...), której przedmiotem były usługi, a w szczególności: projektowanie i wykonawstwo w dziedzinie plastyki, produkcja, a także działalność w zakresie handlu zagranicznego, handel hurtowy oraz detaliczny na terenie kraju z wyjątkiem działalności zastrzeżonej przepisamiart. 11 ustawy z dnia 23 grudnia 1988r. o działalności gospodarczej

    (pismo Prezydenta(...)W.z dnia 6 marca 2023r. – akta ZUS oraz k. 18 a.s.).

Z tytułu prowadzenia działalności gospodarczejK. J.podlegał ubezpieczeniom społecznym w okresach od 1 stycznia 1994r. do 15 maja 1998r. i od 15 sierpnia 1998r. do 31 grudnia 1998r., a za okresy od 1 stycznia 1994r. do 15 maja 1998r. i od 15 sierpnia 1998r. do 30 listopada 1998r. została opłacona składka na ubezpieczenie(rozliczenie konta płatnika składek z dnia 2 października 2006r. – akta ZUS).
W dniu 2 października 2006r. Wydział Rozliczeń Kont Płatników Składek I Oddziału ZUS, w związku z wnioskiemK. J., przekazał mu informację, że zgłoszenie z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej zostało dokonane w okresach od 1 stycznia 1994r. do 15 maja 1998r. oraz od 15 sierpnia 1998r. do 31 grudnia 1998r., natomiast składki zostały zapłacone od 1 stycznia 1994r. do 15 maja 1998r. i od 15 sierpnia 1998r. do 30 listopada 1998r. Ponadto podano ubezpieczonemu podstawy wymiaru składek za poszczególne lata od 1994r. do 1998r. z zastrzeżeniem, że podstawa wymiaru składek za grudzień 1998r. zostanie poświadczona po opłaceniu należności (pismo ZUS z 2 października 2006r. – k. 47 a.s.).
K. J., po otrzymaniu ww. informacji ZUS, nie podjął działań zmierzających do wyjaśnienia okresów podlegania ubezpieczeniom w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej. Nie wyjaśniał również kwestii okresów, za które – według danych ZUS – składki zostały zapłacone(zeznaniaK. J.– k. 137 verte – 138 a.s.).
W dniu 29 lutego 2024r.K. J.złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.wniosek w sprawie kapitału początkowego(wniosek z dnia 29 lutego 2024r. – akta ZUS oraz k. 1-2 a.s.).
Organ rentowy w dniu 2 kwietnia 2024r. wydał decyzję znak:(...)(...), w której ustalił wartość kapitału początkowego. Kapitał ustalony na dzień 1 stycznia 1999r. wyniósł 27.980,82 zł. Do jego ustalenia uwzględniono wskaźnik podstawy wymiaru kapitału początkowego wynoszący 26,75%, wyliczony z 10 kolejnych lat kalendarzowych – od 1 stycznia 1989r. do 31 grudnia 1998r., a także okresy składkowe w wymiarze 5 lat, 1 miesiąca i 1 dnia (61 miesięcy) oraz okresy nieskładkowe wynoszące 5 lat, z tym że te ostatnie podlegały ograniczeniu do 1/3 uwzględnionych okresów składkowych i wyniosły 1 rok, 8 miesięcy, 11 dni (20 miesięcy). Do ustalenia wartości kapitału początkowego organ rentowy nie uwzględnił natomiast okresów od 22 kwietnia 1992r. do 31 grudnia 1993r. oraz od 16 maja 1998r. do 14 sierpnia 1998r., ponieważK. J.nie podlegał ubezpieczeniom społecznym z tytułu działalności gospodarczej oraz okresu od 1 grudnia 1998r. do 31 grudnia 1998r., gdyż nie została opłacona składka na ubezpieczenie społeczne za ten czas(decyzja ZUS o ustaleniu kapitału początkowego z 2 kwietnia 2024r. – akta ZUS).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wymienionych dokumentów, zgromadzonych w aktach ZUS i złożonych przezK. J.w toku postępowania. Ich wiarygodność nie budziła wątpliwości Sądu i stron, dlatego na ich podstawie zostały dokonane ustalenia faktyczne. Ponadto, ale tylko w części, Sąd oparł się na zeznaniachK. J., w których potwierdzone zostało otrzymanie pisma ZUS z 2 października 2006r. oraz brak aktywności ubezpieczonego w związku z tym pismem. W pozostałym zakresie zeznaniaK. J., odnoszące się do okresów podlegania ubezpieczeniom społecznym i opłacania składek w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej w spornych okresach, nie zostały uwzględnione jako wiarygodne. Ubezpieczony nie przedstawił bowiem żadnych dowodów na okoliczność, że w okresach, których ZUS nie uwzględnił prowadził działalność i co najistotniejsze – opłacał składki. Szerzej uzasadnienie takiej oceny zostanie przedstawione w dalszej części.
Sąd nie uwzględnił ponadto dokumentów dotyczących innych niż sporne okresów podlegania ubezpieczeniom przezK. J.. Dokumenty takie, dołączone do pisma z 20 czerwca 2024r. (k. 19-28), a odnoszące się do aktywności zawodowej ubezpieczonego przed założeniem działalności gospodarczej, nie dotyczą okoliczności kwestionowanych w toku postępowania sądowego. Poza tym okresy, których one dotyczą, zostały przez ZUS uwzględnione podczas ustalania wartości kapitału początkowego. W tej sytuacji nie było potrzeby i podstaw, by Sąd na ich podstawie dokonywał ustaleń, które nie są sporne.
Innymi dokumentami, których Sąd nie uwzględnił, są te, któreK. J.dołączył do pisma z 22 stycznia 2025r. (k. 82-135). Z uwagi na to, że są one kopiami i nie wskazują, kto jest ich autorem, a także że były tworzone w związku z prowadzeniem przezK. J.działalności gospodarczej, Sąd na ich podstawie nie dokonał ustaleń faktycznych. Wymienione dokumenty, jako niewiarygodne z powodów, o których była mowa, nie stanowią wystarczającego źródła informacji o działalności gospodarczej prowadzonej przezK. J.. Ponadto, zaznaczyć należy, iż wskazane dokumenty nie zawierają żadnych informacji o dacie ich wytworzenia, wobec czego nie ma podstaw, by przyjąć, iż odnoszą się do tych okresów, które nie zostały przez ZUS uwzględnione podczas ustalania kapitału początkowego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Dokonując rozważań dotyczących zasadności odwołania, na wstępie przypomnieć należy, że kapitał początkowy, stanowiący jeden ze składników decydujących o wysokości podstawy obliczenia emerytury zart. 26 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz. U. z 2024r., poz. 1631),zwanej dalej ustawą emerytalną, ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948r., którzy przed dniem wejścia w życie ww. ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek. Kapitał początkowy stanowi równowartość kwoty obliczonej według zasad określonych w art. 174 ustawy, pomnożonej przez wyrażone w miesiącach średnie dalsze trwanie życia, ustalone zgodnie z art. 26 ust. 3 ustawy dla osób w wieku 62 lat (art. 173 ust. 2). Wartość kapitału początkowego ustala się na dzień wejścia w życie ustawy (art. 173 ust. 3). W myśl art. 174 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniem ust. 2-12. Przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy:
1) okresy składkowe, o których mowa w art. 6;
2) okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5;
3) okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1-3 i 6-12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2 (art. 174 ust. 2).
Podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, z tym, że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed dniem 1 stycznia 1999r. (art. 174 ust. 3). Na wniosek ubezpieczonego podstawę wymiaru emerytury lub renty może stanowić ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresie 20 lat kalendarzowych przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku, wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu (art. 15 ust. 6).
W analizowanej sprawie organ rentowy, wyliczając kapitał początkowy ubezpieczonego, uwzględnił przebyte do 31 grudnia 1998r. okresy składkowe w łącznym wymiarze 5 lat, 1 miesiąca i 1 dnia (61 miesięcy) oraz okresy nieskładkowe w łącznym wymiarze 5 lat (60 miesięcy) z tym, że ograniczone do 1/3 uwzględnionych okresów składkowych. Uwzględnieniu nie podlegały natomiast okresy od 22 kwietnia 1992r. do 31 grudnia 1993r. i od 16 maja 1998r. do 14 sierpnia 1998r. z uwagi na brak podleganiaK. J.ubezpieczeniom społecznym oraz okres od 1 grudnia 1998r. do 31 grudnia 1998r., ponieważ za ten czas nie została opłacona składka na ubezpieczenie społeczne.K. J.z tym się nie zgodził, składając odwołanie, ale Sąd stanowiska ubezpieczonego nie podzielił.
W myśl art. 6 ust. 1 ustawy emerytalnej, okresami składkowymi są okresy ubezpieczenia oraz inne, na jakie ten przepis wskazuje. Definicję okresów ubezpieczenia zawiera art. 4 pkt 5 ww. ustawy, wskazując, że chodzi o okresy opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz okres nieopłacania składek z powodu przekroczenia w trakcie roku kalendarzowego kwoty rocznej podstawy wymiaru składek, o których mowa w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. W przedmiotowej sprawie istotny jest także art. 5 ust. 4 ustawy emerytalnej, z którego wynika, że przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty dla płatników składek, zobowiązanych do opłacania składek na własne ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz dla osób współpracujących z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność nie uwzględnia się okresu, za który nie zostały opłacone składki, mimo podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w tym okresie. Przepis art. 5 ust. 5 ustawy emerytalnej nakazuje odpowiednio stosować tę regułę także wobec ubezpieczonych zobowiązanych do opłacania składek na własne ubezpieczenie społeczne za okres przypadający przed dniem wejścia w życie ustawy oraz osób współpracujących z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność przed dniem wejścia w życie ustawy.
Powyższe oznacza, że okresu prowadzenia działalności gospodarczej, stanowiącej tytuł podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, realizowanej również przed wejściem w życieustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(przed 1 stycznia 1999r.), za który nie zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne, nie uwzględnia się przy ustalaniu prawa do emerytury lub jej wysokości na podstawie przepisów tej ustawy. Inaczej mówiąc, osobom zobowiązanym do opłacania składek na własne ubezpieczenie, a taką osobą w okresach prowadzenia działalności gospodarczej byłK. J., nie uwzględniania się okresów prowadzenia działalności gospodarczej i tym samym podlegania ubezpieczeniom społecznym, jeśli składki nie zostały opłacone.  Z powołanego przepisu wynika, że konieczne dla uwzględnienia takiego okresu do okresu ubezpieczenia społecznego jest nie tylko prowadzenie w tym czasie działalności gospodarczej i podleganie ubezpieczeniom społecznym, ale przede wszystkim opłacenie należnych składek

    (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2018r.,

      II UK 151/17, LEX nr 25551000; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2020r., II UK 62/19)

Dowody zgromadzone w prowadzonym postępowaniu nie potwierdzają, byK. J.w spornych okresach, na jakie wskazał ZUS, opłacał składki z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Ubezpieczony do wniosku o ustalenie kapitału początkowego dołączył m.in. zaświadczenie Prezydenta(...)W.z dnia 6 marca 2023r. stwierdzające, że prowadziłdziałalność gospodarczą pod nr (...)i pod nazwą(...)(...)K. Ś.od dnia 22 kwietnia 1992r. do dnia 3 października 2001r. Sąd nie miał podstaw, by kwestionować okoliczności wynikające ze wskazanego dokumentu, choć samo zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej niewątpliwie zostało dokonane nie od daty, od której działalność została rozpoczęta, lecz od 1 stycznia 1994r. Okoliczność ta ma jednak znaczenie poboczne, gdyż nawet jeśli ubezpieczony faktycznie prowadził działalność gospodarczą od 22 kwietnia 1992r., to nie ma dowodów, że w okresach od 22 kwietnia 1992r. do 31 grudnia 1993r., od 16 maja 1998r. do 14 sierpnia 1998r. oraz od 1 grudnia 1998r. do 31 grudnia 1998r. opłacał składki. Organ rentowy, opierając się na danych zaewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego, ustalił, że od 22 kwietnia 1992r. do 31 grudnia 1993r. oraz od 16 maja 1998r. do 14 sierpnia 1998r.K. J.nie tylko nie opłacał składek, ale nawet nie został zgłoszony do ubezpieczeń społecznych jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą. Z kolei w grudniu 1998r., choć był zgłoszony w ZUS, to składek nie zapłacił.
Ubezpieczony, zaprzeczając wskazanym okolicznościom, na jakie powołał się organ rentowy, nie przedstawił dowodów, że faktycznie opłacał składki na ubezpieczenia społeczne. Powołał się jedynie na domniemanie zapłaty składek, wynikające - jego zdaniem - z samego faktu zarejestrowania działalności gospodarczej w ewidencji. Stanowisko takie jest jednak bezpodstawne, gdyż sam fakt, że określona osoba zarejestrowała i prowadziła działalność nie jest równoznaczny z opłacaniem składek. Składka opłacona to taka, która wpłynęła na konto ZUS i została zaewidencjonowana na koncie za okres, który jest sporny. Ubezpieczony nie przedstawił dowodów, że za okresy, które są w sprawie sporne, składki zapłacił. Takimi dowodami nie są dokumenty, złożone w dniu 24 stycznia 2025r. One, gdyby nie okoliczności, o których była mowa w części obejmującej ocenę dowodów, mogłyby stanowić potwierdzenie prowadzenia działalności gospodarczej, ale z całą pewnością nie wynika z nich, że składki na ubezpieczenia zostały zapłacone.
Ponadto należy zwrócić uwagę, żeK. J., na długo przed złożeniem wniosku o ustalenie kapitału początkowego, otrzymał z ZUS pismo z dnia 2 października 2006r. W piśmie tym pojawiła się informacja o okresach zgłoszenia do ubezpieczenia i o okresach opłacania składek. Wśród okresów, kiedy ubezpieczony był zgłoszony do ZUS i opłacał składki, nie ma tych, które aktualnie są sporne. Mimo tego ubezpieczony – choć uważał i wciąż twierdzi, że stan faktyczny był inny – nie podjął żadnych działań dla wyjaśnienia swojej sytuacji, a w toczącym się postępowaniu, składając zeznania, nie powoływał się na okoliczność, by składki za okresy od 22 kwietnia 1992r. do 31 grudnia 1993r., od 16 maja 1998r. do 14 sierpnia 1998r. oraz od 1 grudnia 1998r. do 31 grudnia 1998r. opłacił po otrzymaniu pisma ZUS z 2 października 2006r. W tej sytuacji trudno jest dać wiarę temu, by faktycznie je uiścił. Obecnie - wobec braku działań ubezpieczonego w 2006r. i później - wynika nie tylko okoliczność, o której mowa, ale także trudność w dowodzeniu swoich racji przezK. J.. Z uwagi na znaczny upływ czasu Naczelnik Urzędu SkarbowegoW.(...)w piśmie z dnia 24 września 2024r. poinformował, że nie przechowuje danych, o które wnioskował ubezpieczony (k. 71). Fakt ten, w ocenie Sądu, obciąża ubezpieczonego, na którym spoczywał ciężar dowodu. Ubezpieczony nie sprostał mu jednak i oceny tej nie zmienia powoływana przez pełnomocnika ubezpieczonego okoliczność nieprowadzenia przez organ rentowy egzekucji składek. Wobec brzmienia art. 5 ust. 4 ustawy emerytalnej nie ma ona żadnego znaczenia. To, czy organ rentowy wykazał określoną aktywność w postępowaniu egzekucyjnym, nie przekłada się na spełnienie przez płatnika obowiązku zapłaty składek na własne ubezpieczenia. Poza tym należy pamiętać, że skoro ubezpieczony dokonał rejestracji działalności, ale zgłoszenie w ZUS obejmuje tylko te okresy, jakie organ rentowy potwierdził, to składki zaległe mogły być egzekwowane co najwyżej w odniesieniu do tych tylko okresów.
Podsumowując, Sąd ocenił, żeK. J.w toku postępowania nie zaoferował wystarczających dowodów potwierdzających fakt opłacenia należnych składek na ubezpieczenia społeczne. Wobec tego organ rentowy prawidłowo nie uwzględnił do ustalenia wartości kapitału początkowego okresów prowadzenia działalności gospodarczej od 22 kwietnia 1992r. do 31 grudnia 1993r., od 16 maja 1998r. do 14 sierpnia 1998r. oraz 1 grudnia 1998r. do 31 grudnia 1998r.
Mając na względzie powołane okoliczności, Sąd Okręgowy na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.oddalił odwołanie.

sędzia Agnieszka Stachurska