Sąd Okręgowy w Sieradzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 168/19
Data wyroku: 2019-05-27 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Elżbieta Zalewska-Statuch, Joanna Składowska, Barbara Bojakowska
Słowa kluczowe: Wykładnia oświadczenia woli
Podstawa prawna: art. 65 kc, art. 10 wkwh

Sygn. akt I Ca 168/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 maja 2019 roku
Sąd Okręgowy w Sieradzu Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący SSO Elżbieta Zalewska-Statuch
Sędziowie SSO Joanna Składowska
SSO Barbara Bojakowska
Protokolant sekretarz sądowy Elwira Kosieniak
po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2019 roku w Sieradzu
na rozprawie
sprawy z powództwa GminyW.
przeciwkoA. S.,K. S.iPrzedsiębiorstwu (...) Spółce z o.o.z siedzibą wW.
o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym
oraz z powództwaA. S.iK. S.
przeciwko GminieW.iPrzedsiębiorstwu (...) Spółce z o.o.z siedzibą wW.
o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym
na skutek apelacjiA. S.iK. S.
od wyroku Sądu Rejonowego w Wieluniu
z dnia 6 lutego 2019 roku, sygnatura akt I C 556/18

1
oddala apelację;

2
zasądza solidarnie odA. S.iK. S.z tytułu zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego:

na rzecz GminyW.529,10 (pięćset dwadzieścia dziewięć i 10/100) złotych;
na rzeczPrzedsiębiorstwa (...) Spółki z o.o.z siedzibą wW.325,30 (trzysta dwadzieścia pięć i 30/100) złotych.
Sygn. akt I Ca 168/19

UZASADNIENIE
GminaW.wystąpiła przeciwkoA. S.iK. S.oraz przeciwkoPrzedsiębiorstwu (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wW.o uzgodnienie treściksięgi wieczystej numer (...)z rzeczywistym stanem prawnym poprzez ustalenie, że służebność gruntowa polegająca na prawie przejazdu i przechodu przezdziałkę numer (...)objętąksięgą wieczystą numer (...), stanowiącą drogę dojazdową dla przedmiotowej nieruchomości od stronyulicy (...)jest ustanowiona na rzecz każdoczesnego użytkownika wieczystegodziałki numer (...), a nie jak wpisano na rzecz każdoczesnego właścicieladziałki (...)oraz o uzgodnienie treściksięgi wieczystej numer (...)z rzeczywistym stanem prawnym poprzez ustalenie, że nie każdoczesny właściciel, lecz każdoczesny użytkownik wieczystydziałki numer (...)jest podmiotem obciążonym bezpłatną służebnością gruntową polegającą na zapewnieniu prawa przejazdu i przechodu przez nią na rzecz każdoczesnego użytkownika wieczystegodziałki numer (...), a nie jak wpisano na rzecz każdoczesnego właściciela tej działki.
W dniu 3 lipca 2018 r.A.iK. S.wystąpili przeciwko GminieW.iPrzedsiębiorstwu (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wW.z powództwem o uzgodnienie treściksięgi wieczystej numer (...)z rzeczywistym stanem prawnym poprzez wykreślenie z działu III służebności gruntowej polegającej na tym, iż każdoczesny właścicieldziałki numer (...)objętejksięgą wieczystą numer (...)obciążony jest bezpłatną służebnością gruntową polegającą na zapewnieniu prawa przejazdu i przechodu przez nią na rzecz każdoczesnego właścicieladziałki numer (...)oraz o uzgodnienie treściksięgi wieczystej numer (...)z rzeczywistym stanem prawnym poprzez wykreślenie z działu I Sp uprawnienia wynikającego z działu IIIksięgi wieczystej numer (...)polegającego na tym, iż każdoczesnemu właścicielowidziałki numer (...)przysługuje bezpłatna służebność gruntowa polegająca na prawie przejazdu i przechodu przezdziałkę numer (...); domagając się zasądzenia kosztów postępowania.
Sprawa z powództwa GminyW.połączona została ze sprawą z powództwaA.iK. S.do wspólnego rozpoznania.
Zaskarżonym wyrokiem łącznym z 6 lutego 2019 r., wydanym w sprawie sygn. akt I C 556/18, Sąd Rejonowy w Wieluniu:
- w pkt 1 uzgodnił treśćksięgi wieczystej numer (...)prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Wieluniu V Wydział Ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym w ten sposób, iż w dziale I Sp pod numerem prawa 2 w miejsce dotychczasowej treści prawa nakazał wpisać: „K.użytkownikowi wieczystemudziałki numer (...)objętej niniejszą księgą wieczystą przysługuje bezpłatna służebność gruntowa polegająca na prawie przejazdu i przechodu przezdziałkę numer (...)objętąksięgą wieczystą numer (...)– stanowiącą drogę dojazdową dla przedmiotowej nieruchomości od stronyulicy (...).”;
- w pkt 2 uzgodnił treśćksięgi wieczystej numer (...)prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Wieluniu V Wydział Ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym w ten sposób, iż w dziale III pod numerem wpisu 4 w miejsce dotychczasowej treści nakazał wpisać: „Każdoczesny użytkownik wieczystydziałki numer (...)objętej niniejszą księgą wieczystą obciążony jest bezpłatną służebnością gruntową polegającą na zapewnieniu prawa przejazdu i przechodu przez nią na rzecz każdoczesnego użytkownika wieczystegodziałki numer (...)objętejksięgą wieczystą numer (...).” ;
oddalając powództwoA. S.iK. S.(pkt 4) i zasądzając
odA. S.iK. S.z tytułu zwrotu kosztów procesu:
- solidarnie na rzecz GminyW.kwotę 1 441,30 złotych (pkt 3),
- solidarnie na rzeczPrzedsiębiorstwa (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wW.kwotę 784,00 złotych (pkt 5).
Rozstrzygnięcie zapadło przy następujących ustaleniach i wnioskach:
W dniu 28 czerwca 1993 r. GminaW.oddaładziałkę numer (...)znajdującą się wW.obręb(...)przyulicy (...)objętąksięgą wieczystą numer (...)prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Wieluniu V Wydział Ksiąg Wieczystych w użytkowanie wieczysteSpółdzielni Handlowo-Produkcyjnej HURT- (...)z siedzibą wW.i przeniosła na rzecz Spółdzielni własność budynków i urządzeń znajdujących się nadziałce numer (...).
Umową z 5 listopada 1994 r.Spółdzielnia Handlowo-Produkcyjna HURT- (...)z siedzibą wW.sprzedała na rzeczB. G.iM. K. (1)wspólnikówspółki cywilnej Przedsiębiorstwo (...)prawo użytkowania wieczystegodziałki numer (...)oraz ½ część prawa użytkowania wieczystegodziałki numer (...)wraz z budynkiem magazynu znajdującym się nadziałce (...)stanowiącym przedmiot odrębnej własności. W § 7 umowySpółdzielnia HURT- (...)ustanowiła na rzecz każdoczesnego właścicieladziałki numer (...)służebność gruntową przejazdu polegającą na prawie korzystania z dróg dojazdowych znajdujących się nadziałce numer (...)od stronyulicy (...).Działki oznaczone numerami (...)powstały wskutek podziałudziałki numer (...). Umową z 7 września 1995 r. przeniesione zostało prawo użytkowania wieczystegodziałki numer (...)i własność znajdującego się na niej budynku na rzeczPrzedsiębiorstwa (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wW.. Umową z 7 października 2002 r.Przedsiębiorstwo (...) Sp. z o.o.sprzedało prawo użytkowania wieczystegodziałki numer (...)wraz z własnością budynków na rzecz(...) S.A.z siedzibą wŁ., który przeniósł prawo użytkowania wieczystegodziałki numer (...)wraz z własnością znajdujących się na niej budynków z powrotem na rzeczPrzedsiębiorstwa (...) Sp. z o.o.umową z dnia 04 października 2012 r.
Działka numer (...)objętaksięgą wieczystą dawny numer (...)prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Wieluniu V Wydział Ksiąg Wieczystych uległa podziałowi nadziałki o numerach (...).Działka numer (...)podzielona została następnie nadziałki o numerach (...).Działka numer (...)podzielona została z kolei nadziałki o numerach (...).Działka numer (...)podzielona została nadziałki o numerach (...). Umową z 21 stycznia 2005 r.Spółdzielnia Handlowo-Produkcyjna HURT- (...)w likwidacji z siedzibą wW.przeniosła prawo użytkowania wieczystegodziałki numer (...)stanowiącej własność GminyW.na rzeczA. S.iK. S..
Wyrokiem z 20 października 2015 r., sygnatura akt I C 798/14, Sąd Rejonowy w Wieluniu uzgodnił treśćksięgi wieczystej numer (...)prowadzonej dla nieruchomości oznaczonej numeremdziałki (...)z rzeczywistym stanem prawnym w ten sposób, iż nakazał w dziale I Sp księgi wpisać prawo dla każdoczesnego właściciela do nieodpłatnej służebności gruntowej polegającej na prawie przejazdu i przechodu przez nieruchomość oznaczoną numeremdziałki (...)objętąksięgą wieczystą numer (...), stanowiącą drogę dojazdową dla przedmiotowej nieruchomości od stronyulicy (...)oraz uzgodnił treśćksięgi wieczystej numer (...)prowadzonej dla nieruchomości oznaczonej numeremdziałki (...)z rzeczywistym stanem prawnym w ten sposób, iż nakazał w dziale III księgi wpisać ograniczenie polegające na tym, iż każdoczesny właścicieldziałki numer (...)zobowiązany jest do nieodpłatnej służebności gruntowej polegającej na zapewnieniu prawa przejazdu i przechodu przez nią dla każdoczesnego właściciela nieruchomości oznaczonej numeremdziałki (...)objętejksięgą wieczystą numer (...). Sąd Okręgowy w Sieradzu wyrokiem z 4 lutego 2016 r. oddalił apelację od tego orzeczenia wniesioną przezA.iK. S..
W ocenie Sądu Rejonowego, w przedstawionych okolicznościach powództwo GminyW.zasługiwało na uwzględnienie.
Brak było natomiast przesłanek do odrzucenia pozwu na podstawieart. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.Nie zachodzi powaga rzeczy osądzonej, bowiem inny jest przedmiot żądania, zarówno GminyW.domagającej się wykreślenia z ksiąg wieczystych wpisów bądź ich zmiany, jak iA.iK. S.domagających się wykreślenia wpisów z ksiąg wieczystych, niż w sprawie I C 798/14, w której uzgodniono treść ksiąg wieczystych poprzez wpisanie prawa przejazdu przezdziałkę (...)w dziale I Spksięgi wieczystej numer (...)i wpisanie ograniczenia w dziale IIIksięgi wieczystej numer (...).
Zakres korzystania z gruntu i rozporządzania prawem przez użytkownika wieczystego określa przepisart. 233 k.c., który stanowi, iż w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego oraz przez umowę o oddanie gruntu Skarbu Państwa lub gruntu należącego do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków w użytkowanie wieczyste, użytkownik może korzystać z gruntu z wyłączeniem innych osób. W tych samych granicach użytkownik wieczysty może swoim prawem rozporządzać.
W uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2016 r. III CZP 31/16 (publ. Legalis numer 1469262) podniesiono, iż prawo do korzystania z rzeczy przez użytkownika wieczystego dotyczy gruntu i jest skuteczneerga omnes,a więc dotyczy także właściciela, który nie może sobie pozostawić prawa do częściowego korzystania z nieruchomości. Konsekwencją takiego ukształtowania uprawnień użytkownika wieczystego jest jego wyłączne uprawnienie w stosunkach z osobami trzecimi, wobec których zajmuje pozycję właściciela. Służebność drogi koniecznej w modelu ustawowym obciąża nieruchomość, lecz jej wykonywanie dotyczy gruntu, który w razie oddania go w wieczyste użytkowanie pozostaje w wyłącznym korzystaniu i dyspozycji użytkownika wieczystego, a w rezultacie to on, a nie właściciel nieruchomości ponosi wszelkie ograniczenia w korzystaniu z gruntu.
Mając na uwadze treść przepisuart. 233 k.c., Sąd pierwszej instancji przyjął, że zgodnym zamiarem stron umowy przeniesienia prawa użytkowania wieczystego z 5 listopada 1994 r. było obciążenie służebnością przejazdu nie prawa własności nieruchomości, należącego do GminyW., lecz prawa użytkowania wieczystegodziałki numer (...), z której następnie wydzielonodziałkę (...), na rzecz każdoczesnego użytkownika wieczystegodziałki numer (...). Dlatego Sąd na podstawieart. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipoteceorzekł jak w punkcie 1. i 2. sentencji.
Nie zasługiwało natomiast, zdaniem Sądu Rejonowego, na uwzględnienie powództwoA.iK. S..
Wobec treści wyroku Sądu Rejonowego w Wieluniu w sprawie I C 798/14, stanowiącego podstawę wpisów dotyczących prawa przejazdu przezdziałkę (...)wksięgach wieczystych o numer (...)oraz wobec treści § 7 umowy z 5 listopada 1994 r. nieuzasadnione jest żądanie wykreślenia z ksiąg wieczystych wpisów dotyczących ustanowionej służebności przejazdu stanowiącej w istocie obciążenie prawa użytkowania wieczystego obecniedziałki (...)na rzecz każdoczesnego użytkownika wieczystegodziałki (...).
O kosztach procesu Sąd orzekł na zasadzieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.
Apelację od wskazanego wyroku wnieśliA. S.iK. S., zaskarżając orzeczenie w całości i podnosząc następujące zarzuty:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:
a)art. 58 § 3w związku zart. 155 § 1oraz w związku zart. 245 § 1 k.c.,poprzezjego niezastosowanie mimo, iż użytkownik wieczysty gruntu -Spółdzielnia Handlowo-Produkcyjna HURT- (...)wW.- nie miał prawa obciążyć nieprzysługującego mu prawa - prawa własności nieruchomości i ustanowić na nim służebność gruntową przechodu i przejazdu na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości oznaczonej nrdziałki (...);
b)art. 245 § 2 k.c.,poprzez jego niezastosowanie mimo, iż właścicielnieruchomości - GminaW.nie złożyła w wymaganej prawem formie oświadczenia oustanowieniu służebności gruntowej przechodu i przejazdu na rzecz każdoczesnego właścicielanieruchomości oznaczonej nrdziałki (...);
II.naruszenie przepisów postępowania,które miało istotny wpływ na wynik sprawy, amianowicie:
a)art. 233 k.p.c.- naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów - z uwagi na brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, poprzez:
- pomięcie wadliwości § 7 umowy sprzedaży prawa użytkowania wieczystego z dnia 5 listopada 1994 r., skutkującej nieważnością umowy w tej części, w konsekwencji czego zapis ten, jako bezwzględnie nieważny, nie mógł stanowić skutecznej podstawy wpisu służebności do księgi wieczystej, a tym samym nie doszło do skutecznego ustanowienia służebności przejazdu na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości oznaczonej numeremdziałki (...);
- uznanie, iż zamiar stron może konwalidować bezwzględnie nieważny zapis § 7 umowy sprzedaży prawa użytkowania wieczystego z dnia 5 listopada 1994 r., w konsekwencji czego Sądad meritiibłędnie uznał, iż wyżej wymieniony zapis umownyde factodotyczy ustanowienia służebności gruntowej przejazdu na rzecz każdoczesnego użytkownika wieczystego nieruchomości oznaczonej numeremdziałki (...);
b)art. 328 § 2 k.p.c.poprzez nie odniesienie się w treści uzasadnienia wyroku do podniesionego w pozwieA. S.iK. S.(oraz w odpowiedzi apelujących na pozew GminyW.) zarzutu nieważności § 7 umowy sprzedaży prawa użytkowania wieczystego z dnia 5 listopada1994 r., który to zarzut ma zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia połączonych do łącznego rozpoznania powództw.
W oparciu o wskazane zarzuty skarżący wnosił o:

I
zamianę zaskarżonego wyrokupoprzez:

a
oddalenie powództwa GminyW.;

a
uzgodnienie z rzeczywistym stanem prawnym treści księgi wieczystej Kw nr SR 1(...)poprzez nakazanie wykreślenia, z działu III tej księgi wieczystej, służebności gruntowej, polegającej na tym, iż każdoczesny właścicieldziałki nr (...), obciążony jest bezpłatną służebnością gruntową polegającą na zapewnieniu prawa przejazdu i przechodu przez nią na rzecz każdoczesnego właścicieladziałki nr (...), objętej Kw nr SR 1(...);

c
uzgodnienie z rzeczywistym stanem prawnym treściksięgi wieczystej Kw nr (...), poprzez nakazanie wykreślenia z działu I - SP uprawnienia, wynikającego z działu IIIksięgi wieczystej KW nr (...), polegającego na tym, iż każdoczesnemu właścicielowidziałki nr (...)objętejksięgą wieczystą KW nr (...)przysługuje bezpłatna służebność gruntowa, polegająca na prawie przejazdu i przechodu przezdziałkę nr (...), objętąksięgą wieczystą KW nr (...);

d
zasądzenie solidarnie od GminyW.iPrzedsiębiorstwa (...) Sp. z o.o.wW.solidarnie na rzeczA. S.iK. S.kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, za pierwszą instancję;

II
zasądzenie solidarnie od GminyW.iPrzedsiębiorstwo (...) Sp. z o.o.wW.solidarnie na rzeczA. S.iK. S.kosztów postępowania apelacyjnego, według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

GminaW.orazPrzedsiębiorstwo (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wW.domagali się oddalenia apelacji na koszt skarżącego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuję;
Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.
Przede wszystkim, w ocenie Sądu Okręgowego, Sąd pierwszej instancji uwzględnił cały oferowany przez strony niniejszego postępowania materiał dowodowy, a jego ocena nie przekracza ram swobodnej oceny dowodów, o której mowa wart. 233 § 1 k.p.c., co w konsekwencji pozwala Sądowi rozpoznającemu apelację na przyjęcie ustaleń i wniosków Sądu Rejonowego jako własnych.
Skuteczne postawienie zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Wyrażenie przez stronę odmiennego poglądu co do oceny poszczególnych dowodów jest prawem strony, jednakże możliwość przedstawienia innej wersji stanu faktycznego, nie świadczy jeszcze o nadużyciu swobodnej oceny dowodów. Jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł wyrażonych wart. 233 § 1 k.p.c.i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne.
Czym innym jest natomiast ocena określonych okoliczności w kontekście norm prawa materialnego. Analiza zarzutu naruszenia wskazanego przepisu podniesionego przez skarżących zdaje się wskazywać, że chodzi właśnie o tę ocenę, nie zaś podważanie ustalonych w sprawie faktów.
W uzasadnieniu środka zaskarżenia znalazło się jedynie stwierdzenie, że zeznający w charakterze świadkówR. G.iM. K.(działający w umowie z dnia 7 listopada
1994 r. w imieniu nabywcy), w trakcie swoich zeznań w niniejszej sprawie, opisywali swój zamiar przez pryzmat późniejszych wydarzeń i sporów z sąsiadami, co nie może być utożsamiane z zamiarem stron umowy z 1994 r. Nadto Sąd,uwzględniając powództwo GminyW., uwzględnił je w „wersji” alternatywnej, gdyż po wniesieniu powództwa przezA. S.iK. S., GminaW.przyłączyła się do stanowiska apelujących. Fakt zgodności stanowisk tych stron nie znalazł jednakże odniesienia przy ocenie dowodów.
Owo ogóle stwierdzenie żadną miarą wiarygodności dowodów, na których Sąd Rejonowy oparł swoje ustalenia podważyć nie może.
Naruszenie zaśart. 328 § 2 k.p.c., określającego wymagania, jakim winno odpowiadać uzasadnienie wyroku sądu, może być ocenione jako mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy w sytuacjach tylko wyjątkowych, do których zaliczyć można takie, w których braki w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych i oceny prawnej są tak znaczne, że sfera motywacyjna orzeczenia pozostaje nieujawniona, bądź ujawniona w sposób uniemożliwiający poddanie jej ocenie instancyjnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z 7 lutego 2001 r., sygn. akt V CKN 606/00, LEX nr 53116). Taka sytuacja w sprawie przedmiotowej nie miała zaś miejsca.
Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego, w pierwszym rzędzie należy wskazać, że oczywiście rację mają skarżący, że użytkownik wieczysty gruntu nie może skutecznie obciążyć nieprzysługującego mu prawa własności nieruchomości służebnością gruntową przechodu i przejazdu. Pogląd ten jednak także zaprezentował Sąd Rejonowy. Wbrew twierdzeniom apelujących, Sąd pierwszej instancji nie stanął na stanowisku, że do obciążenia prawa własności doszło. Przeczy temu w sposób oczywisty treść zaskarżonego wyroku, w którym stwierdzono, że obciążone jest prawo wieczystego użytkowania, a służebność ustanowiona została na rzecz użytkownika wieczystego. Nie może być zatem mowy onaruszeniuart. 58 § 3, art. 155 § 1, czy teżart. 245 § 1 i 2 k.c.
Możliwość ustanowienia służebności przejazdu i przechodu (drogi koniecznej) obciążającej prawo wieczystego użytkowania nie może natomiast budzić żadnych wątpliwości. Wypowiadał się na ten temat również Sąd Najwyższy, między innymi w powołanej przez Sąd pierwszej instancji uchwale Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2016 r., III CZP 31/16, OSNC 2017/5/56. Zresztą skarżący również się na orzeczenie to powołują.
Służebność drogi koniecznej obciąża nieruchomość, lecz jej wykonywanie dotyczy gruntu, który w razie oddania go w wieczyste użytkowanie pozostaje w wyłącznym korzystaniu i dyspozycji użytkownika wieczystego, a w rezultacie to on a nie właściciel nieruchomości ponosi wszelkie ograniczenia w korzystaniu z gruntu. Uprawnienia właściciela nie doznają uszczuplenia, skoro z jednej strony służebność nie obciąża nieruchomości i wygasa z wygaśnięciem użytkowania wieczystego (art. 241 k.c.), a z drugiej strony nie doznaje on ograniczenia w korzystaniu z gruntu.
Poglądy skarżących zaprezentowane w apelacji wynikają z nieuzasadnionego przyjęcia, że § 7 umowy sprzedaży prawa użytkowania wieczystego z 5 listopada 1994 r., zawartej pomiędzySpółdzielnią Handlowo-Produkcyjną HURT- (...)wW.a wspólnikamispółki cywilnej (...)wW.może być rozumiany wyłącznie w oparciu o jego literalne brzmienie, aosoby działające w imieniu sprzedającego - użytkownika wieczystego gruntu - oświadczyły w nim, że ustanawiają nieodpłatnie na rzecz każdoczesnego właścicieladziałki oznaczonej numerem (...)służebność gruntową przejazdu,polegającą na prawie korzystania z dróg dojazdowych, znajdujących się nadziałce oznaczonej numerem (...)od stronyul. (...).
Zaprezentowane stanowisko jest stanowiskiemcontra legem, bowiem zgodnie zart. 65 §1 i 2 k.c., oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje, a w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Chociaż Sąd pierwszej instancji przepisu tego w uzasadnieniu rozstrzygnięcia nie powołał, nie ma wątpliwości, że go zastosował, dokonując wykładni oświadczenia woli zawartego w powyższym postanowieniu umownym.
Należy z całą mocą podkreślić, że każde oświadczenie woli, niezależnie od formy, w jakiej zostało złożone, podlega wykładni sądowej. W orzecznictwie odstąpiono przy tym od koncepcji zacieśnienia wykładni tylko do niejasnych postanowień umowy (clara non sunt interpretanda).Artykuł 65 k.c.dotyczy zatem również oświadczeń woli w formie pisemnej, w tym szczególnej aktu notarialnego. Oczywiście w takim wypadku reguły lingwistyczne są podstawą interpretacji, ale nie jedyną i także wtedy mają zastosowanie zasady wykładni wynikające zart. 65 § 2 k.c.Przy zastosowaniu zawartych w nim reguł może się okazać, że wbrew brzmieniu konkretnego postanowienia umowy, wola stron jest inna. Wskazany przepis niewątpliwie pozwala sądom uwzględniać pozatekstowe okoliczności, w tym cel jaki strony miały na uwadze przy zawieraniu umowy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 1997 r., I CKN 815/97, OSNC 1999, Nr 2, poz. 38).
Podsumowując, wykładnia umów w pierwszym rzędzie powinna uwzględniać rzeczywistą wolę stron zawierających umowę i taki sens wyrażaart. 65 § 2 k.c.Wymaga to zbadania nie tylko konkretnego postanowienia umowy, ale analizy jej całości. Innymi słowy, wskazane jest przyjmowanie takiego sensu oświadczenia woli, które uwzględnia logikę całego tekstu (kontekst umowny). Poza tym mogą mieć znaczenie dla stwierdzenia zgodnej woli stron, ich wcześniejsze i późniejsze oświadczenia oraz zachowania, czyli tzw. kontekst sytuacyjny (por. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 1995 r., III CZP 66/95, OSNC 1995, Nr 12, poz. 168).
Tak też uczynił Sąd Rejonowy w sprawie przedmiotowej, badając złożone oświadczenie także w kontekście, zarówno umownym, jak i sytuacyjnym. Zostało ono złożone przez użytkownika wieczystego, przy przeniesieniu prawa użytkowania wieczystego. To użytkownik wieczysty był inicjatorem podziału nieruchomości, a z podziałem tym wiązała się konieczność zapewnienia odpowiedniego dojazdu do wydzielanych geodezyjnie działek, mających stanowić odrębne nieruchomości.
Nie jest zatem tak, jak wskazują skarżący, że zamiar stron konwaliduje bezwzględnie nieważny zapis umowy, lecz zamiar ten może mieć wpływ na ustalenie, jakie oświadczenie woli zostało złożone. Wykładnia oświadczenia woli przez pryzmat zamiaru stron i innych okoliczności poprzedza badanie jego ważności, bowiem, aby ocenić, czy oświadczenie woli jest zgodne z prawem, należy ustalić najpierw jego treść.
Z tych wszystkich względów, uznając apelację za bezzasadną, Sąd Okręgowy - na podstawieart. 385 k.p.c.- orzekł o jej oddaleniu.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono zgodnie zart. 98 § 1 i 3w zw. zart. 391 § 1 k.p.c., zasądzając od skarżącego:
- na rzecz GminyW.(jako powoda i pozwanego) zwrot wynagrodzenia pełnomocnika wg stawki określonej zgodnie z § 5 pkt 8 w zw. § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2015, poz. 1804 ze zm.) - 225 złotych x 2 oraz kosztów dojazdu pełnomocnika na rozprawę apelacyjną (79,10 złotych - cena biletu(...)trasaW.-S.-W.);
- na rzeczPrzedsiębiorstwa (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wW.zwrot wynagrodzenia pełnomocnika wg stawki określonej zgodnie z § 5 pkt 8 w zw. § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2015, poz. 1800 ze zm.) - 225 złotych oraz kosztów dojazdu pełnomocnika na rozprawę apelacyjną (100,30 złotych - przejazd własnym samochodem na trasieŁ.-S.-Ł.- 120 km x 0,8358 złotych).
Sąd nie uwzględnił przy tym żądania GminyW.w zakresie przyznania zwrotu kosztów zastępstwa przed radcę prawnego ponad stawki minimalne wynikające z powołanego rozporządzenia. Zdaniem Sądu, wniosek w tym zakresie nie był uzasadniony ani nakładem pracy radcy prawnego, ani wartością przedmiotu sprawy, czy też jej rodzajem i zawiłością
(§ 15 rozporządzenia). Sprawa nie była skomplikowana pod względem faktycznym i prawnym, a udział pełnomocnika w postępowaniu apelacyjnym ograniczył się do standardowego wymiaru - złożenia odpowiedzi na apelację i stawiennictwa na jednej rozprawie. Warto zauważyć przy tym, że z uwagi na połączenie spraw, zasądzono zwrot opłaty w podwójnej wysokości.