Sąd Rejonowy w Kole
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 430/24
Data wyroku: 2024-07-19 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: sędzia Przemysław Strzelecki

Sygnatura akt I Ns 430/24

POSTANOWIENIE
Koło, dnia 19 lipca 2024 r.
Sąd Rejonowy w Kole I Wydział Cywilny w następującym składzie:
Przewodniczący: sędzia Przemysław Strzelecki
Protokolant: sekr. sąd. Donata Makowska
po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2024 r.
na rozprawie
sprawy z wnioskuD.K.
o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu spadku

postanawia:

1
Oddalić wniosek.

2
Kosztami postępowania obciążyć Wnioskodawcę, uznając je za uiszczone w całości.

SędziaP. S.

UZASADNIENIE

1
Przedstawiciel ustawowy małoletniego WnioskowyD.K.-A. K.wystąpiła w dniu 7 czerwca 2024 r. do Sądu Rejonowego w Kole z wnioskiem o zatwierdzenie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w imieniu małoletniego synaD.K.w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku poH. M.

2
W uzasadnieniu stanowiskaA. K.wskazała, iżH. M.zmarła w dniu 17 marca 2021 r. Była ona prababcią małoletniegoD.K.. W dniu 25 lutego 2022 r. doszło do złożenia przezA. K.oświadczenia o odrzuceniu spadku po zmarłejH. M.przed notariuszemD. J..

3
Po odrzuceniu spadku Wnioskodawczyni wystąpiła do Sadu Rejonowego w Kole III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z wnioskiem o zezwolenie na wyrażenie zgody na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dzieckaD.K.polegającej na odrzuceniu spadku po zmarłejH. M.. Wnioskodawczyni wskazała, że o upływie terminu do odrzucenia spadku w imieniu małoletniego dowiedziała się na poradzie prawnej udzielonej w dniu 7 czerwca 2024 r. Przez kłopoty rodzinne i zdrowotneA. K.nie dochowała terminu na odrzucenie spadku.

Sąd ustalił, co następuje:

4
W dniu 17 marca 2021 r. zmarłaH. M..

Dowód:
- akt notarialny z dnia 25 lutego 2022 r. Rep. A(...)k. 6 - 8

5
ZmarłaH. M.nie pozostawiła testamentu. W chwili śmierci spadkodawczyni była wdową.

6
H. M.pozostawiła zstępnych:E. R.,K. M.,L. N.,M. M. (1),M. M. (2),S. M.H. M.iI. M..

7
MatkaA. I.M.w dniu 10 września 2021 r. odrzuciła spadek przypadający jej z ustawy po zmarłej w dniu 17 marca 2021 r.H. M..

8
Przedstawiciel ustawowy małoletniego WnioskodawcyA. K.w dniu 25 lutego 2022 r. przed notariuszemD. J.złożyła oświadczenie o odrzuceniu spadku po zmarłejH. M.. Oświadczenie złożone przezA. K.zostało zaprotokołowane w formie aktu notarialnego Rep. A nr(...).

Dowód:
- akt notarialny z dnia 25 lutego 2022 r. Rep. A nr(...)k. 6 - 8

9
D.K.jest prawnukiem zmarłejH. M.i synemA. K..

Dowód:
- bezsporne

10
Po złożeniu oświadczenia o odrzuceniu spadku,A. K.wystąpiła do Sądu Rejonowego w Kole III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich o zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem małoletniego dziecka –D.K.w postaci złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku po prababceH. M..

Dowód:
- przesłuchanie Wnioskodawczyni (protokół z dnia 19 lipca 2014 r. 00:01:20 k 29)

11
Postanowieniem z dnia 17 stycznia 2023 r. wydanym w sprawieI. N.(...)Sąd Rejonowy w Kole III Wydział Rodzinny i Nieletnich w sprawie z wnioskuA. K.z udziałemD. K.o zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem małoletniego dziecka, zezwoliłA. K.na dokonanie w imieniu małoletniego dzieckaD.K.czynności polegającej na odrzuceniu spadku przypadającego małoletniemu poH. M..

12
Postanowienie to zostało doręczone Stronom z urzędu przez Sąd Rejonowy w Kole w styczniu 2023 r.

13
Postanowienie stało się prawomocne w dniu 4 lutego 2023 r.

Dowód:
- postanowienie Sądu Rejonowego w Kole z dnia 17 stycznia 2023 r. w sprawieI. N.(...)k. 11

14
Pomimo otrzymanego zezwolenia na odrzucenie spadku, żadne z rodziców małoletniegoD.K.nie złożyło, jako jego przedstawiciel ustawowy, oświadczenia o odrzuceniu spadku po prababceH. M..

Dowód:
- przesłuchanie Wnioskodawczyni (protokół z dnia 19 lipca 2014 r. 00:01:20 k 29)

15
Po otrzymaniu postanowienia wydanego w sprawieI. N.(...)przez Sąd Rejonowy w Kole III Wydział Rodzinny i NieletnichA. K.nie złożyła niezwłocznie oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego, albowiem była przekonana, ze termin do odrzucenia spadku wynosi 6 miesięcy i biegnie od dnia wydania postanowienia przez Sąd Rejonowy w Kole w przedmiocie zezwolenia na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem małoletniego dziecka.

Dowód:
- przesłuchanie Wnioskodawczyni (protokół z dnia 19 lipca 2014 r. 00:01:20 k 29)

16
W maju 2023 r.A. K.udała się do notariusza celem złożenia, w imieniu małoletniegoD.K., oświadczenia o dorzuceniu spadku po zmarłej w dniu 17 marca 2021 r.H. M..

17
W trakcie wizyty u notariusza dowiedziała się, że przekroczyła termin do złożenia rzeczonego oświadczenia.

Dowód:
- przesłuchanie Wnioskodawczyni (protokół z dnia 19 lipca 2014 r. 00:01:20 k 29)

18
Po wizycie u notariusza, w maju 2023 r.,A. K.udała się do znajomej wykonującej zawód radcy prawnego, która udzieliła jej porady, na podstawie której przedstawicielka ustawowa małoletniego dowiedziała się, że nie ma konieczności składania oświadczenia o odrzuceniu spadku, albowiem jej syn –D.K.nabędzie spadek z dobrodziejstwem inwentarza.

Dowód:
- przesłuchanie Wnioskodawczyni (protokół z dnia 19 lipca 2014 r. 00:01:20 k 29)

19
W dniu 7 czerwca 2024 r. Wnioskodawczyni ponownie udała się na poradę prawną do osoby wykonującej zawód adwokata. W trakcie wizyty doradzono jej, aby złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego.

Dowód:
- przesłuchanie Wnioskodawczyni (protokół z dnia 19 lipca 2014 r. 00:01:20 k 29)

20
W dniu 11 czerwca 2024r. Wnioskodawczyni wystąpiła do tutejszego Sądu z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego.

21
Przedmiotowy wniosek wpłynął do Sądu w dniu 12 czerwca 2024 r. (prezentata k. 3)

Dowód:
- korespondencja k. 25

22
W okresie od dnia 11 października 2023 r. do dnia 13 października 2023 r. WnioskodawczyniA. K.przebywała na Oddziale(...)Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej wK.z uwagi na operację kamicy pęcherzyka żółciowego.

Dowód:
- Karta Informacyjna(...)SzpitalnegoOddziału (...)Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej wK.k. 23 - 24
Sąd dokonał następującej oceny dowodów:

23
Sąd uznał za wiarygodne także dokumenty zgromadzone w toku postępowania. Ich autentyczność, moc dowodowa oraz prawdziwość stwierdzonych w nich faktów nie budziły wątpliwości.

24
Z tych przyczyn, zebranym w sprawie dokumentom Sąd przypisał znaczenie, jakie wynika zart. 245 k.p.c.i zart. 2431k.p.c.w zw. zart. 245 k.p.c.w przypadku kopii dokumentów i wydruków, w których było możliwe ustalenie ich wystawców.

25
Sad za wiarygodne uznał także przesłuchanieA. K., albowiem korespondowało ono z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, a nadto było spontaniczne i szczere.

Sąd zważył, co następuje:

26
Postępowanie w sprawach uchylenia się od skutków prawnych wadliwego oświadczenia spadkobiercy bądź nie złożenia oświadczenia w terminie zostały unormowane wart. 1019 k.c.i wart. 690 k.p.c.

27
Zgodnie zart. 1019 § 1 k.c., jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli z następującymi zmianami:

a
uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem,

b
spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca.

28
Wykonanie prawa do uchylenia się od skutków prawnych swego oświadczenia woli bądź nie złożenia takiego oświadczenia w terminie następuje przez złożenie odpowiedniego oświadczenia woli. Wymagane jest w tym zakresie zatwierdzenie tego oświadczenia przez Sąd.

29
Podnoszone przez WnioskodawczynięA. K.twierdzenia, a przede wszystkim przytaczane fakty wskazują, że podstawą jej wniosku jest normaart. 1019 § 2 k.c.Wnioskodawczyni domagała się bowiem zatwierdzenia przez Sąd uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego, gdyż nie złożyła żadnego oświadczenia w terminie.

30
Dla wywołania zamierzonego przez wnioskodawcę skutku, należało więc wykazać, iż wystąpiły takie okoliczności, które miały wpływ i usprawiedliwiały nie złożenie przez nią w imieniu małoletniego w terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku po prababceH. M.. Wnioskodawczyni we wniosku wskazała, iż o konieczności złożenia oświadczenia w imieniu małoletniego dowiedziała się w trakcie porady prawnej w dniu 7 czerwca 2024 r.

31
Przeprowadzony dowód z przesłuchania Wnioskodawczyni wykazał jednak, iż o konieczności odrzucenia spadku i skutkach przekroczenia terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku dowiedziała się najpóźniej w maju 2023 r. Sąd przyjmując najbardziej korzystną wersję dla Wnioskodawczyni przyjął, że o skutkach przekroczenia terminu dowiedziała się ona w dniu 31 maja 2023 r. w trakcie porady uzyskanej od osoby wykonującej zawód radcy prawnego. Wtedy, zdaniem Sądu, doszło do rozpoczęcia biegu terminu do złożenia oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych braku złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego.

32
Jak wskazano powyżej, matka przedstawicielki ustawowej małoletniego Wnioskodawcy -I. M.skutecznie odrzuciła spadek po swojej matce, a babceA. K.w dniu 10 września 2021 r.A. K.zaś spadek jej przypadający skutecznie odrzuciła w dniu 25 lutego 2022 r. Nadto, pomimo dysponowania zezwoleniem sądu na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego syna, nie złożyła oświadczenia o odrzuceniu spadku w jego imieniu jako jego przedstawicielka ustawowa. Pomimo uzyskania informacji od notariusza o przekroczeniu terminu, a następnie po uzyskanej poradzie prawnej od zawodowego pełnomocnika, zwlekała kolejny rok z wystąpieniem do Sadu z wnioskiem o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych braku złożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku.

33
Zgodnie zart. 84 § 1 zd. 1 k.c.orazart. 84 § 2 k.c.w zw. zart. 1019 § 1 k.c.spadkobierca może uchylić się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęcia lub odrzuceniu spadku złożonego pod wpływem błędu, jeżeli błąd ten dotyczył treści oświadczenia i był istotny. Błąd dotyczący treści oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu może dotyczyć w szczególności osoby spadkobiercy, czy też stanu majątku spadkowego. Natomiast błąd jest istotny, jeżeli uzasadnia przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia danej treści, lub też je złożył w określonej treści.

34
Uprawnienie do uchylenia się od skutków oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu, groźby lub wywołanego podstępem wygasa po upływie roku od chwili, w której spadkobierca wykrył błąd lub w której ustał stan zagrożenia (art. 88 § 2 k.c). Termin określony w tym przepisie ma więc charakter terminu zawitego.

35
Do zachowania terminu, o którym mowa wart. 88 § 2 k.c, wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia. Zarazem zgodnie z art. 11 ust. 4 ustawy o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw z dnia 28 lipca 2023 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 1615)- dale jako(...),art. 1019 § 1 pkt 3 k.cznajduje zastosowanie także do spadków otwartych przed 15 listopada 2023 r., jeżeli termin do złożenia oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku nie upłynął dla uprawnionego przed tą datą.

36
Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności należy zauważyć, iż Wnioskodawczyni przekroczyła termin do złożenia oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego. Wnioskodawczyni bowiem najpóźniej w dniu 31 maja 2023 r. dowiedziała się o powinnościach związanych z sytuacją prawną, w której się znalazła. Wtedy bowiem odbyła się porada prawna udzielonaA. K., w trakcie której dowiedziała się o skutkach niezłożenia w terminie oświadczenia woli oraz konieczności wystąpienia do Sądu z wnioskiem o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych braku złożenia oświadczenia.

37
Termin do wystąpienia z wnioskiem do Sądu Rejonowego mijał zatem w dniu 31 maja 2024 r. Wnioskodawczyni zwróciła się do Sadu jednak dopiero w dniu 11 czerwca 2024 r., zatem po upływie terminu do dokonania czynności.

38
Należy w tym miejscu odnotować jednak, iż SN uznał, że w wyjątkowych przypadkach, w szczególności gdy spadkobierca nie ponosi winy, sąd może nie uwzględnić upływu wspomnianego terminu, powołując się naart. 5 k.c.i zasady współżycia społecznego. Prezentowane stanowisko spotkało się jednak z przekonującą krytyką w literaturze (W. Borysiak, w: Osajda, Komentarz KC, Legalis, 2021, art. 1019, Nt 82; T. Justyński, Nadużycie prawa, s. 20–23; G. Gorczyński, w: Habdas, Fras, Komentarz KC, t. IV, 2018, art. 1019, Nt 43).

39
Sąd w niniejszej sprawie, mając na uwadze wypowiedź Sądu Najwyższego, poszukiwał przesłanek, które mogłyby ekskulpować Wnioskodawczynię, chociażby z uwagi na nieznaczne przekroczenie terminu. Sąd doszedł jednak do przekonania, że decyzja o zaniechaniu złożenia wniosku o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku wynikała wyłącznie z decyzji samejA. K., która po odbyciu porady prawnej czekała ponad rok, aby wrócić do sprawy. Nie sposób w tym kontekście uznać, że Wnioskodawczyni nie ponosi winy w przekroczeniu terminu.

40
Na marginesie wskazania wymaga, iż Sąd miał na uwadze fakt, że wedle zapewnień Wnioskodawczyni w skład spadku nie wchodzą aktywa, zatem przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza nie jest sytuacją niebezpieczną dla małoletniegoD.K.. Stosownie zatem doart. 1031 § 2 k.c., odpowiedzialność małoletniego za długi spadkowe ogranicza się tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku.

41
W związku z powyższym, Sąd nie uwzględnił wniosku i odmówił zatwierdzenia uchylenia się przezA. K.od skutków prawnych niezłożenia w imieniu małoletniego synaD.K.w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku poH. M..

Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania

42
Rozstrzygając o kosztach postępowania, Sąd kierował się dyspozycjąart. 520 § 1 k.p.c., pozostawiającA. K.przy poniesionych kosztach postępowania związanych z jej udziałem w sprawie.

SędziaP. S.