Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
IV Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ca 2478/21
Data wyroku: 2023-09-26 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sędzia Mariusz Jabłoński, Katarzyna Ilczuk-Wojtkowska, Wojciech Szcząska
Słowa kluczowe: Dział spadku, Podział majątku wspólnego
Podstawa prawna: art. 212 kc, art. 684 kpc w zw. z art. 567 § 3 kpc

Sygn. akt IV Ca 2478/21

POSTANOWIENIE
Dnia 26 września 2023 r.
Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie IV Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący:  Sędzia Mariusz Jabłoński
Sędziowie: Katarzyna Ilczuk-Wojtkowska, Wojciech Szcząska
Protokolant: Karolina Kołodziej
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2023 r. w Warszawie
sprawy z wnioskuT. B.
z udziałemR. B.
o dział spadku, podział majątku i zniesienie współwłasności
na skutek apelacji uczestniczki
od postanowienia Sądu Rejonowego w Wołominie
z dnia 23 sierpnia 2021r., sygn. akt I Ns 1417/14

postanawia:

1
zmienia zaskarżone postanowienie częściowo:

1
punkt III. zaskarżonego postanowienia w przedmiocie ustalenia składu spadku poH. B.w ten sposób, że oznacza ten punkt jako punkt III.(
    1)i ustala, iż wchodzący w skład spadku poH. B., zmarłym w dniu 13 maja 2012 roku, udział we współwłasności nieruchomości stanowiącej działkę zabudowaną onumerze ewidencyjnym (...)i powierzchni 0,1664 ha położonej wK., obręb(...)K., dla której nie jest prowadzona księga wieczysta wynosi 2/3 o wartości 237333,33 (dwieście trzydzieści siedem tysięcy trzysta trzydzieści trzy złote trzydzieści trzy grosze) zł oraz, że w skład spadku poH. B.wchodzi także m.in. udział w wysokości 1/2 w prawie własności składników majątkowych wymienionych w punkcie III.2 zaskarżonego postanowienia;

2
punkt IV. w ten sposób, że ustala iż wchodzący w skład spadku poB. B. (1)zmarłym w dniu 12 listopada 2013 r. udział we współwłasności nieruchomości stanowiącej działkę zabudowaną onumerze ewidencyjnym (...)i powierzchni 0,1664 ha położonej wK., obręb(...)K., dla której nie jest prowadzona księga wieczysta wynosi 1/3 o wartości 118666,67 (sto osiemnaście tysięcy sześćset sześćdziesiąt sześć złotych sześćdziesiąt siedem groszy) zł oraz, że w skład spadku poB. B. (1)wchodzi także m.in. udział w wysokości 1/4 w prawie własności składników majątkowych wymienionych w punkcie III.2 zaskarżonego postanowienia;

3
punkt V. w ten tylko sposób, że zasądza odT. B.na rzeczR. B.kwotę 95333,33 (dziewięćdziesiąt pięć tysięcy trzysta trzydzieści trzy złotych trzydzieści trzy grosze) zł płatną w terminie do 29 lutego 2024 roku wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku niedochowania terminu płatności od dnia 1 marca 2024 roku do dnia zapłaty - tytułem dopłaty;

2
oddala apelację w pozostałym zakresie;

3
nakazuje pobrać odR. B.na rzecz Skarbu Państwa-Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie kwotę 4817,82 (cztery tysiące osiemset siedemnaście złotych osiemdziesiąt dwa grosze) zł tytułem wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa;

4
orzeka, że wnioskodawca i uczestniczka ponoszą koszty postępowania apelacyjnego związane ze swoim udziałem w sprawie.

Katarzyna IlczukWojtkowska

Mariusz Jabłoński

Wojciech Szcząska

Sygn. akt IV Ca 2478/21

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2021 r. Sąd Rejonowy w Wołominie (sygn. akt I Ns 1417/14) dokonał podziału majątkuI. B.iS. B., wraz z działem spadku oraz częściowym działem spadku poH. B.iB. B. (2)wraz ze zniesieniem współwłasności. Rezultatem rozstrzygnięcia był fizyczny podział pomiędzy uczestnikami postępowania nieruchomości wchodzących w skład majątku wspólnego i spadku bez obowiązku spłat i dopłat. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd Rejonowy podkreślał, że uczestniczkaR. B.nie zajęła stanowiska w toku postępowania co do sposobu podziału proponowanego przez wnioskodawcę, w konsekwencji Sąd Rejonowy przyjął, że nie sprzeciwiła się wnioskowiT. B.w zakresie składu i wartości poszczególnych składników majątkowych, sposobu podziału, w tym dokonania go bez spłat i dopłat.
Przedmiotowe postanowienie zostało zaskarżone apelację przez uczestniczkę postępowaniaR. B.w całości, która nie zgadzała się z sposobem fizycznego podziału nieruchomości objętych podziałem, działem i zniesieniem współwłasności.
Pełnomocnik wnioskodawcy wnosił o oddalenie apelacji.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja wnioskodawcy zasługiwała na częściowe uwzględnienie. Faktyczny ustalony przez Sąd Rejonowy był w zasadzie bezsporny i stanowił podstawę rozstrzygnięcia także Sądu Okręgowego za wyjątkami wskazanymi poniżej.
Sąd Okręgowy zwraca uwagę, że w obowiązującym modelu apelacji pełnej rola sądu drugiej instancji nie ogranicza się jedynie do samego aktu kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, ale obejmuje także powinność merytorycznego rozpoznania sprawy. Celem postępowania apelacyjnego jest bowiem ponowne i wszechstronne merytoryczne rozpoznanie sprawy w granicach apelacji wyznaczonej przez jej wnioski i zarzuty (art. 378 § 1 kpc). Zważyć należy przy tym także, że nie wiążą sądu drugiej instancji zgłoszone w apelacji zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego, co oznacza że sąd ten uwzględnia naruszenie prawa materialnego niezależenie od zgłoszonych zarzutów, sąd ten związany jest natomiast zrzutami dotyczącymi naruszenia prawa procesowego, poza nieważnością postępowania, którą z urzędu bierze pod uwagę w granicach zaskarżenia (por uchwalę SN z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008/6/55). Ponadtoart. 684 kpcnakłada na sąd obowiązek ustalenia składu i wartość spadku ulegającego podziałowi.
Zarzuty uczestniczki miały charakter ogólny i koncentrowały się wokół braku zgodności podziału z wola wyrażoną w testamencie własnoręcznymI. B., nie precyzując jednak jaki ostatecznie podział uczestniczka uznaje za adekwatny. Brak niewątpliwie w apelacji zarzutów co do wartości nieruchomości objętych podziałem. Z tego powodu Sąd Okręgowy uznał, że wartość taka jest niekwestionowana (poza nieruchomością stanowiącą działkę ew. nr(...)składającą się z działek projektowanych nr ew.(...)i(...)). Niezależnie od zarzutów apelacji błędnie został natomiast określony przez Sąd Rejonowy skład spadku poH. B.określony w pkt III. postanowienia. Na marginesie należy wskazać, że Sąd Rejonowy powtórzył numerację punktu III., co także wymagało zmiany redakcyjnej i nadania temu punktowi oznaczenia III(

        1)
    . Zgromadzone w toku postępowania dowody i niesporny stan faktyczny ustalony przez Sąd Rejonowy wskazuje natomiast, że w skład spadku poH. B.wchodził udział w nieruchomości stanowiącej działkę o nr ewidencyjnym(...)położonej w miejscowościK.w wysokości 2/3 (udział 1/3 nabyty w drodze dziedziczenia poS.iI. B., których udział wynosił 2/3 + udział 1/3 nabyty w drodze dziedziczenia poB. B. (3)). Wartość tego udziału Sąd Okręgowy określił na kwotę 237333,33 (mając na uwadze sumę wartości działek projektowanych o nr ew(...)i(...)– patrz poniżej). Nadto w skład spadku wchodził udział w ½ we współwłasności nieruchomości opisanych w punkcie III.2 zaskarżonego postanowienia Sąd Rejonowego, co nie znalazło odzwierciedlenia w treści zaskarżonego postanowienia, mimo że Sad Rejonowy ustalił skład spadku poI.iS. B.-aH. B.był ich bezpośrednim następcą prawnym. W konsekwencji błędna była także treści pkt IV. zaskarżonego postanowienia, w której ustalony został skład spadku poB. B. (1). Ponieważ nabył on spadek poH. B.w udziale ½ to odpowiednio w skład spadku po nim (poB. B. (1)) wchodził udział w wysokości 1/3 w wartości nieruchomości stanowiącej działkę o nr ew(...)i udział w wysokości ¼ we współwłasności nieruchomości opisanych w punkcie III.2 zaskarżonego postanowienia Sąd Rejonowego. Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone postanowienie w punktach III i IV. w sposób określony w pkt 1 ppkt 1) i 2) postanowienia Sądu Okręgowego na postawieart. 386§ 1 kpcw zw. zart. 13 § 2 kpcwobec naruszeniaart. 212 kc(także w zw. zart. 1035 kc) orazart. 684w zw. zart. 567§ 3 kpc.
Należy także zauważyć, że udział 2/3 w nieruchomości położonej wK.stanowiącej działkę o nr ew.(...), który przynależał doI. B.iS. B.ostatecznie na skutek dziedziczenia przypadł w częściach równychT. B.iR. B.. Z kolei udział w powyższej nieruchomości przysługującyB. B. (3)w 1/3 -na skutek dziedziczenia przypadł ostatecznieR. B.. Oznacza to, że udziały we współwłasności przedmiotowej nieruchomości ostatecznie kształtowały się w taki sposób, że wnioskodawcy przysługiwał udział 1/3 we współwłasności nieruchomości a uczestniczce udział 2/3. Należy zwrócić uwagę, że Sąd Rejonowy dokonując podziału fizycznego nieruchomości stanowiącej działkę onumerze ewidencyjnym (...)przyjął, że działki te są równej wartości i dlatego (oraz wobec braku stanowiska uczestniczki) dokonał podziału bez spłat i dopłat. Powyższe pozostaje w oczywistej sprzeczności z wartością udziału we współwłasności przysługującego wnioskodawcy (nawet przyjmując, że wartości nieruchomości projektowanych są równe) i uczestniczki, co prowadzi do naruszeniaart. 212kci niewątpliwie jest dla uczestniczki niekorzystne. Fakt, że nie zajmowała ona wyraźnego stanowiska w toku postępowania przed Sądem Rejonowym nie upoważniał tego sądu do dokonania podziału, który byłby niezgodny z wartością udziałów we współwłasności. Z tego względu Sąd Okręgowy ustalił wartość nieruchomości stanowiących działki projektowane o nr ew(...)i(...)na podstawie opinii biegłego sądowego. Na podstawie opinii biegłego sądowegoA. S.(opinia k. 376-426, pismo wyjaśniające k.444-446) Sąd Okręgowy ustalił, że wartość nieruchomości stanowiącej działkę o nr ew.(...)to kwota 214000 zł, a działki o nr ew.(...)to 142000 zł. Sąd Okręgowy ocenia opinie sądową jako dowód wiarygodny, stanowiący podstawę wiążących ustaleń faktycznych, oparty na racjonalnej, rzeczowej argumentacji z wykorzystaniem właściwej i zrozumiałej metodologii. Sąd Okręgowy przyjął, że fizyczny podział nieruchomości stanowiącej działkę o nr ew.(...)na działki projektowane o nr ew.(...)i(...)i przydzielenie poszczególnych działek odpowiednio wnioskodawcy i uczestniczce jest co do zasady prawidłowy. Taki sposób podziału aprobował wnioskodawca a projektowane działki pozwalają na racjonalne ich wykorzystanie przez właścicieli. Uczestniczka kwestionując zasadę podziału nie przedstawiła żadnej racjonalnej argumentacji w tym przedmiocie ani nie skonkretyzowała swoich oczekiwań w tym przedmiocie. Z uwagi na powyższe Sąd Okręgowy nie dokonywał żadnej ingerencji w przyjęty przez Sad Rejonowy sposób podziału. Konsekwencją ustalenia przez Sąd Okręgowy prawidłowych udziałów we współwłasności oraz wartości nieruchomości przyznanych wnioskodawcy i uczestniczę w ramach podziału była zmiana pkt V zaskarżonego postanowienia i zasądzenie dopłaty w wysokści 95333,33 zł. Uczestniczka otrzymała w ramach podziału działkę o nr ew(...)o wartości 142000 podczas gdy wartość obu projektowych działek (a zatemdziałki nr (...)) wynosiła 356000 zł. Wartość udziału uczestniczki wynosiła zatem 237333,33 zł, co oznaczało dopłatę w wysokości 95333,33zł (237333,33-142000=95333,33). Sąd Okręgowy podkreśla, że uczestniczka mimo dość lakonicznego stanowiska w sprawie nigdy nie zrzekła się dopłaty, a tylko wyraźne stanowisko w tym przedmiocie mogły skutkować brakiem zasądzenia na rzecz uczestniczki takiej dopłaty.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone orzeczenie w części na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.W pozostałej części apelacja została oddalona na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
Na podstawieart. 83 ust. 2w zw. zart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1125) Sąd orzekł o pobraniu od uczestniczki postępowania poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa wydatków związanych z opinią biegłego albowiem były wywołane co do zasady brakiem aktywności po jej stronie.
Katarzyna Ilczuk-Wojtkowska Mariusz Jabłoński Wojciech Szcząska