Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I AGa 267/19
Data wyroku: 2021-07-02 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grzegorz Krężołek, Jerzy Bess, Paweł Czepiel
Słowa kluczowe: Czyny niedozwolone
Podstawa prawna: art. 415 k.c.

Niniejszy dokument nie stanowi doręczenia w trybie art. 15 zzs9ust. 2 ustawy COVID-19 (Dz.U.2021, poz. 1842)
Sygn. akt I AGa 267/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 2 lipca 2021 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Grzegorz Krężołek (spr.)

Sędziowie:

SSA Paweł Czepiel
SSA Jerzy Bess

Protokolant:

starszy sekretarz sądowy Grzegorz Polak

po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2021 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwaPrzedsiębiorstwa (...)„ spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wB.
przeciwkoW. M.i(...)S.A.wW.

o zapłatę
na skutek apelacji obu pozwanych
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie
z dnia 1 lipca 2019 r. sygn. akt IX GC 98/16

1
zmienia zaskarżony wyrok w punktach :

a/ I w ten sposób, że wymienioną w nim kwotę 76 618,32 zł obniża do kwoty 12 239,56 zł (dwanaście tysięcy dwieście trzydzieści dziewięć złotych 56/100), oddalając powództwo wobec obu pozwanych takżew tej części roszczenia, która obejmuje różnicę pomiędzy tymi kwotami wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie;
b/ III, nadając mu treść:
„ III zasądza od strony powodowejPrzedsiębiorstwa (...)„ spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wB.na rzecz pozwanegoW. M. (1)kwotę 5.417 zł (pięć tysięcy czterysta siedemnaście złotych), a na rzecz(...) S.A.wW.kwotę 7.846,60 zł (siedem tysięcy osiemset czterdzieści sześć złotych 60/100), tytułem kosztów procesu;”;

2
w pozostałych zakresach apelacje pozwanych oddala;

3
zasądza od strony powodowej na rzeczW. M. (1)i (...) S.A.wW.kwoty po 7.881 zł (siedem tysięcy osiemset osiemdziesiąt jeden złotych), tytułem kosztów postępowania apelacyjnego;

4
przyznaje ze środków budżetowych Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie na rzecz biegłegoT. W. (1)kwotę 301,80 zł (trzysta jeden złotych 80/100), tytułem wynagrodzenia za złożenie ustnej opinii uzupełniającej;

5
nakazuje ściągnąć od strony powodowej Przedsiębiorstwa(...)spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wB.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie, kwotę 301,80zł (trzysta jeden złotych 80/100), tytułem wydatków związanych z postępowaniem apelacyjnym.

SSA Paweł Czepiel SSA Grzegorz Krężołek SSA Jerzy Bess
Sygn. akt : I AGa 267/19

UZASADNIENIE

Przedsiębiorstwo (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwB.domagała się od pozwanychW. M.i(...)spółki akcyjnej wW.solidarnej zapłaty kwoty 184.078,62zł z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty , tytułem wyrównania szkody , która poniosła przez to , iż musiała naprawić uszkodzone łącza światłowodowe przez prace przewiertowe za których prowadzenie odpowiadają obydwa pozwane podmioty.
Spółka domagała się ponadto obciążenia pozwanych kosztami procesu.
Uzasadniając żądanie wskazała , że w dniu 10 czerwca 2015r. , w trakcie wykonywania prac ziemnych maszyną wiertniczą , należącą do przedsiębiorstwa pozwanegoW. M. (1), zleconych przez(...) SA, doszło do uszkodzenia rurociągu teletechnicznego oraz znajdującego się w nim kabla światłowodowego, będącego własnością powodowej spółki, oraz do uszkodzenia biegnącego obok, kabla takiego samego rodzaju , będącego własnościąInstytutu (...)wP..
Powódka była umownie zobowiązana do usunięcia wywołanej tym uszkodzeniem awarii światłowoduInstytutu (...).
Wykonała tę naprawę. Usunęła też uszkodzenie własnego kabla.
W związku z tymi pracami poniosła szkode na kwotę łączną 184.078,62zł , która została oszacowana na podstawie prywatnej ekspertyzy zleconej przez powódkę . Odpowiada ona dochodzonemu roszczeniu w zakresie należności głównej.
Wezwania do jej dobrowolnej zapłaty, kierowane do obu pozwanych pismami z dnia 21 października 2015r okazały się nieskuteczne.
Odpowiadając na pozew zarównoW. M. (1)jaki (...) SAdomagały się oddalenia powództwa oraz obciążenia powódki kosztami sporu na swoją rzecz .
Pozwana spółka argumentowała , iż była podwykonawcąA. (1)z siedzibą wR., na podstawie umowy zawartej w dniu 29 stycznia 2014r., nr(...). Natomiast pozwanyW. M. (1)był podwykonawcą pozwanej na podstawie umowy z 5 czerwca 2015r.
Przedmiotem jej umowy z włoską spółką było zrealizowanie całokształtu prac w zakresie sieci trakcyjnej, w pełnej zgodności z dokumentacją projektową . W umowie zastrzeżono, że pozwana nie odpowiada za okoliczności , za które odpowiadaA. (1)lub zamawiający ((...)) , a w szczególności za zakres wykonywanych robót, rozwiązania techniczne oraz rozkład i kształt instalacji , budowli i innych obiektów , wynikających z dokumentacji projektowej i SIWZ.
W związku z umową otrzymała od zamawiającej spółki włoskiej komplet dokumentacji i zgodnie z nią wykonywała zlecone roboty.
Ta dokumentacja została przez nią , w zakresie istotnym dla prac zleconychW. M. (1), przekazana także temu podwykonawcy . Zatem nie może ona odpowiadać za szkodę , która powstała na skutek tego , że w dokumentacji tej nie została ujęta infrastruktura techniczna , którą miały uszkodzić prace wiertnicze realizowane przez drugiego z pozwanych.
Spółka podkreśliła też , że po wykonaniu przewiertówW. M. (1), nie podnosił wobec niej zarzutów związanych z realizacją tych robót , w tym nieprawidłowości dokumentacji.
Pozwana zakwestionowała także wysokość dochodzonego roszczenia.

W. M. (1)w swoim stanowisku procesowym przyznał , że zawarł z(...) SAumowę o wykonanie przewiertów sterowanych. Podał, że całość robót była wykonywana na podstawie dokumentacji projektowej, w tym dokumentacji wykonawczej, przekazanej przez zamawiającą spółkę kolejową , a wykonanej przez spółkęA. (1).
Przyznał również , iż w dniu 10 czerwca2015r. w trakcie ich wykonywania pod torami doszło do uszkodzenia linii teletechnicznej, w której umieszczone były kable światłowodowe. Nie odpowiada jednak za wyrządzoną w ten sposób szkodę albowiem w dokumentacji , którą dysponował ich przebieg nie był zaznaczony i nie wynikała z niej także ewentualną kolizja pomiędzy miejscem prowadzenia przewiertu i tymi kablami. Podnosił , że po stwierdzeniu uszkodzenia okazało się , że projekt nie został uzgodniony z właścicielami sieci.
Nadto konfrontując mapę, którą okazała strona powodowa, dokonał pomiarów z których wynikało, iż faktyczna lokalizacja światłowodu była w innym miejscu niż zaznaczona na mapiePrzedsiębiorstwa (...)„ , Różnica wynosiła kilka metrów.
W. M. (1)powoływał się także na treść dokumentu notatki z dnia 12 sierpnia 2015r w której(...) SA, przyjęła na siebie odpowiedzialność za następstwa uszkodzenia linii , wobec przekazania jemu jako wykonawcy przewiertów niekompletnego projektu na którym nie zostało naniesione właściwie uzbrojenie terenu.
Wyrokiem z dnia 1 lipca 2019r , Sąd Okręgowy w Krakowie :
- zasądził od pozwanychW. M. (1)i(...)Spółki Akcyjnej wW., solidarnie, na rzecz strony powodowejPrzedsiębiorstwo (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwB.kwotę 76.618,32zł z ustawowymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 22 stycznia 2016r. do dnia zapłaty [ pkt I ] ,
- oddalił powództwo w pozostałym zakresie [ pkt II] oraz
- koszty procesu między stronami wzajemnie zniósł [ pkt III sentencji wyroku ] .
Sąd I instancji za niesporne pomiędzy stronami uznał to wcześniej niż na datę zamknięcia rozprawy, sporna linia światłowodowa , w związku z przebudową linii kolejowej została przeniesiona w inne miejsce niż to , gdzie nastąpiło uszkodzenie oraz to , że strona powodowa nie naprawiała własnego światłowodu.
W zakresie okoliczności spornych Sąd ustalił , że :
w dniu 29 stycznia 2014r. pozwanaspółka (...) S.A.i włoska spółkaA. (1)zawarły umowę podwykonawczą o roboty budowlane , której przedmiotem było kompleksowe wykonanie prac w zakresie sieci trakcyjnej , według projektu oraz dokumentacji technicznej , przekazanej przez zamawiający podmiot włoski, pochodzącej z 2014r.
W realizacji tej umowy, w dniu 5 czerwca 2015r.(...) S.A.i pozwanyW. M. (1)zawarli umowę podwykonawczą na wykonanie przewiertów sterowanych wraz z ułożeniem rur o średnicy 110mm pod torami kolejowymi i drogami na linii kolejowej nr(...)(...)K.(...)-B..
Strony ustaliły , że zakres i wymagania dotyczące przedmiotu umowy zostały określone w SIWZ i ofercie przygotowanej przezW. M. (1), a dokumenty te stanowią integralną część umowy. Umówiono się że wykonawca będzie podejmował zadania sukcesywnie, na zgłoszenie zamawiającej, która wskaże miejsce wykonania robót oraz każdorazowo określi parametry techniczne przepustów.
Wraz z pismem datowanym na 24 czerwca 2015r.(...) S.A.przekazałaW. M. (1)płytkę CD z projektem zadania, podając, że ze swej strony w trakcie realizacji będzie występować o nadzór prac przewiertowych do firm , których własnością jest infrastruktura podziemna , którą może napotkać wykonawca , a która nie została ujęta i uzgodniona w przekazanej wykonawcy dokumentacji.
Pozwany otrzymał także mapę z projektu wykonawczego datowanego na kwiecień 2014r z której wynikało , że w rejonie planowanych prac przewiertowych znajdują się podziemne instalacje.
W dniu 12 sierpnia 2015r./ już po uszkodzeniu linii światłowodowe /(...) S.A.i pozwanyW. M. (1)sporządzili notatkę , w której stwierdzili, między innymi, że wykonawca będzie wykonywał roboty na podstawie przekazanej dokumentacji i tyczenia geodezyjnego, naniesionego na aktualne mapy i uzgodnionego z projektantem ; każde uszkodzenie infrastruktury podziemnej , która nie jest naniesiona na mapę , nie obciąża wykonawcy.

(...)S.A. pismem z dnia 15 grudnia 2017r. potwierdziły , że w dniu 29 stycznia 2013r. przyjęły do zasobu(...) Ośrodka (...)inwentaryzację powykonawczą światłowodów powódki i Instytutu. Zaznaczyły , że wpis w ramce „Przebieg przewodu jest niezgodny z(...)nr(...)” mówi o rozbieżności ułożenia światłowodów z opinią(...)Zespołu (...)Dokumentacji Projektowej .
Z dalszej części ustaleń wynika , że w dniu 31 grudnia 2010r.Przedsiębiorstwo (...)„ spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wB.iInstytut (...)wP., zawarli umowę , zmienioną następnie aneksem z 28 mara 2013r. .
Na jej podstawie powódka zobowiązała się do świadczenia usług związanych z bieżącym utrzymaniem, konserwacją oraz usuwaniem usterek i awarii podziemnych linii światłowodowych , których włókna umieszczone są we wspólnych dla powódki i Instytutu kablach światłowodowych , ułożonych w rurociągach kablowych, m. in. na odcinkuK.–K..
Obowiązkiem strony powodowej było w szczególności niezwłoczne przystąpienie do likwidacji awarii poprzez podjęcie działań naprawczych. Była zobowiązana do usuwania awarii spowodowanej także przez osoby trzecie.
W dniu 10 czerwca 2015r. Instytut zawiadomił powodową spółkę, że od godziny 21.42 wystąpiła awaria kabla światłowodowego na odcinkuK.–K..
W zakresie okoliczności faktycznych dotyczących realizacji umowy pomiędzyspółką (...), Sąd ustalił , że :
zamawiająca opierała się na dokumentacji dostarczonej jej przezspółkę (...). W czasie prac drugiego z pozwanych , nie podejmowała uzgodnień z właścicielami infrastruktury podziemnej występującej w miejscu wykonywania przewiertów.
Trasę robót wyznaczali geodeci i zaznaczali miejsca kolizji. Według pozwanej, w tych miejscach prace powinny być wykonywane ręcznie. Na mapach geodezyjnych , według których firmaW. M. (1)wykonywała przewierty , nie było zaznaczonej ewentualnej kolizji z infrastrukturą podziemną.
Przewiert , który doprowadził do awarii światłowodu wykonywała w dniu 10 czerwca 2015r. grupa pracowników pozwanegoW. M. (1)w osobachW. M. (3),P. G.,T. C..
Był prowadzony pod torami, jego miejsce zostało oznaczone uprzednio przez geodetów i zaznaczone kołkami. Pracownicy mający dokonać przewiertu pytali geodetów, czy nie ma z tyłu torów żadnego kabla , ponieważ na mapie taki nie był zaznaczony, natomiast w innym miejscu kabel taki , pomimo braku jego oznaczenia na mapie, odkopali ręcznie .
W razie gdyby taka sytuacja miała miejsce , najpierw odrywali by go ręcznie lub maszyną , a dopiero później prowadzili prace ściśle mechaniczne za pomocą wiertnicy. W czasie przewiertu pracownicyW. M. (1)nie zauważyli , że uszkodzili kanał teletechniczny ze światłowodem .
Gdy następnego dnia rano przyjechali na miejsce pracy zastali grupę pracownikówspółki (...)„, która kończyła naprawiać uszkodzenie.W. M. (3)podpisał przygotowane przez nich protokoły potwierdzające fakt naprawy.
W dniu 11 czerwca 2015r. przedstawicielespółki (...)„ iW. M. (3), występujący ze strony pozwanegoW. M. (1), sporządzili dokument : Oświadczenie sprawcy , w związku z uszkodzeniem infrastrukturyInstytutu (...), składającej się z rury(...)
(...), taśmy ostrzegawczej, kabla światłowodowego(...). W oświadczeniu stwierdzono, że do uszkodzenia doszło w dniu 10 czerwca 2015r.,o godzinie . 21.45, pomiędzy miejscowościąK.rejon nastawniM., w trakcie prowadzenia przez sprawcę prac polegających na wykonaniu przewiertu sterowanego.
W tym samym dniu te same osoby uczestniczyły w oględzinach miejsca uszkodzenia z których sporządzono notatkę . Stwierdzono w niej , że podczas usuwania awarii kabla Instytutu stwierdzono mechaniczne uszkodzenie rurociągu teletechnicznego oraz kabla światłowodowego

    84J+12Jn własności „(...)„, które biegną po tej samej trasie , w jednym wykopie. Przyczyną awarii było zerwanie rurociągu podczas wykonywania przewiertu sterowanego przez maszynę przewiertową firmyW. M. (1).
Z ustaleń Sądu I instancji wynika także , że naprawa światłowodu , którego uszkodzenie polega na przerwaniu rury osłonowej i kabla światłowodowego powinna polegać na wymianie uszkodzonych kabli światłowodowych pomiędzy najbliższymi mufami łączeniowymi w obydwu kierunkach uszkodzenia oraz naprawie rur osłonowych w miejscu uszkodzenia .
Konieczne koszty naprawy światłowodu należącego doInstytutu (...)wynoszą 76.618,32zł .
Jeżeli założyć podobne uszkodzenie światłowodu powódki , to naprawa kosztowałaby 85.071,86zł .
Jednakże zagięcie rury osłonowej / które miało miejsce w przypadku światłowodu powódki / , nie zawsze skutkuje uszkodzeniem światłowodu, a także potrzebą naprawy rury. Jeżeli przy stwierdzonym zagięciu rury osłonowej światłowód działa , to oznacza, że nie został on uszkodzony.
Ocenę prawna roszczeń powódki wobec obu pozwanych stron , w ramach której Sąd Okręgowy uznał je za w części uzasadnione , można podsumować w następujących stwierdzeniach i wnioskach :
a/ zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na ustalenie , że uszkodzenia kablaInstytutu (...), przez jego przerwanie, dokonali pracownicy pozwanegoW. M. (1), w czasie wykonywania przewiertu realizowanego na zlecenie pozwanejspółki (...) SA.
Brak jest natomiast dostatecznych podstaw faktycznych aby przyjąć , iż w czasie tych prac , został uszkodzony także światłowódspółki (...)„ czy okalający go rurociąg. Po zdarzeniu światłowód działał , a powódka nie podjęła jego naprawy , chociażby o charakterze doraźnym,
b/ uszkodzenie światłowodu Instytutu nastąpiło w wyniku odstąpienia od spenetrowania terenu prac przed przystąpieniem do przewiertu . Jak wynika to z relacji świadków , a także twierdzeń pozwanych , opierali się tylko na danych projektowych , w tym na mapach miejsca robót , na których nie było zaznaczonej linii światłowodowej.
W związku z zagęszczeniem w rejonie prac instalacji podziemnych , roboty wiertnicze powinny być wykonywane ostrożnie , szczególnie że przy nich była wykorzystywana wiertnica. Ostrożność była tym bardziej niezbędna , gdyż , jak wynika z relacji świadkaW. M. (3), odkopał uprzednio z innej strony torów kabel , który także nie był ujawniony w dokumentacji , którąW. M. (1)dostarczyła zamawiająca(...) SA,
c/ zasadnym jest , w świetle dokonanych ustaleń faktycznych przyjęcie , że pozwana spółka jako zlecająca wykonanie prac przewiertowych w wyznaczonych przez siebie miejscach , które identyfikowali w terenie wynajęci przez nią geodeci , również nie podjęła środków ostrożności, jak chodzi o przeprowadzane prace . Posługiwała się jedynie przekazanymi jej przez podmiot trzeci mapami , których nie skontrolowała , czy zachowują chociażby swoją aktualność.
Nawet jeżeli na mapach nie było zaznaczonego w rejonie prac istnienia instalacji podziemnych , to nie można tego było traktować jako pewnik, szczególnie gdy, należało się liczyć generalnie z ich istnieniem a tym samym z możliwością zajścia kolizji pomiędzy nimi a miejscem robót,
d/ potwierdzają poprawność takiego wnioskowania , następujące po stwierdzeniu awarii wywołanej przewiertem, ustalenia między pozwanymi.
Pismo pozwanej spółki z 24 czerwca 2015r , w której stwierdziła , iż będzie występować do właścicieli infrastruktury podziemnej , nie odzwierciedlonej dotąd na mapach , którymi dysponuje o informacje na temat jej przebiegu oraz notatka służbowa, podpisana przez obie strony pozwane z 12 sierpnia 2015r , zgodnie z którą pozwanyM.miał nie odpowiadać za szkody wywołane uszkodzeniami nieujawnionych instalacji podziemnych. Fakty te wskazują , iż dopiero po zdarzeniu zweryfikowano mapy na podstawie których prowadzone były prace. Okazały się one niekompletne pod względem zawartych w nich informacji na temat instalacji znajdujących się pod powierzchnią,
e/ wobec tego obydwa pozwane podmioty odpowiadają za szkodę wywołaną uszkodzeniem światłowodu należącego do Instytutu.
Odpowiedzialności (...) SAnie wyłącza to , że prace przewiertowe prowadzące bezpośrednio do szkody powierzyłaW. M. (1)jako profesjonaliście w zakresie takich robót .
Należy jej bowiem przypisać własne zaniedbania, powiązane przyczynowo z uszczerbkiem podlegającym wyrównaniu. Podstawą normatywna odpowiedzialności obu pozwanych jestart. 415 kc, a o ich solidarnej odpowiedzialności za naprawienie szkody decyduje normaart. 441 kc,
e/ strona powodowa poniosła szkodę , gdyż jako związana zInstytutem (...)wP.umową serwisową , była zobowiązana do naprawy uszkodzenia powodującego zanik sygnału z którego korzystała druga strona.
Uzasadniony koszt usunięcia tej awarii to ustalona za pośrednictwem opinii biegłego kwota 76.618,32zł i do tej sumy należy uznać roszczeniePrzedsiębiorstwa (...)- spółki z o. o. wB.za uzasadnione.
Świadczenie to jest należne wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. W warunkach , gdy przed wniesieniem pozwu powódka wzywała obie strony pozwane do dobrowolnego spełnienia świadczenia , domaganie się przez nią tych odsetek od daty wniesienia pozwu [ 22 stycznia 2016r ] było uzasadnione,
f/ w pozostałej części żądanie powódki nie jest usprawiedliwione , albowiem nie dowiodła aby na skutek wykonania przewiertu doszło do uszkodzenia jej światłowodu, czy samej rury teletechnicznej stanowiącej dla niego osłonę. Z ustaleń dokonanych w sprawie wynika także , iżspółka (...)nie podjęła też żadnych czynności związanych z naprawą, chociażby o charakterze tymczasowym. Sąd pokreślił , że po zdarzeniu linia światłowodowa została przeniesiona w inne miejsce.
Podstawą orzeczenia o kosztach procesu była normaart. 100 kpc.
Apelacje od tego orzeczenia złożyły zarówno(...) SAwW.jak iW. M. (1).
Środek odwoławczy pozwanej spółki, która zakwestionowała orzeczenie z 1 lipca 2019r w części uwzględniającej żądanie i orzekającej o kosztach procesu , został oparty na następujących zarzutach :
- naruszenia prawa procesowego , w sposób mający dla treści rozstrzygnięcia istotne znaczenie , a to :
-art. 233 par. 1 kpc., poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny zgromadzonych dowodów i uznanie , że powódka dowiodła , że światłowódInstytutu (...)wP., został uszkodzony , powódka dokonała jego naprawienia , a koszty tej naprawy rzeczywiście prawidłowo zostały określone w kosztorysie złączonym do pozwu przezPrzedsiębiorstwo (...)„ / którego ustalenia, w tym zakresie , w istocie potwierdziła opinia biegłegoT. W. (1), przeprowadzona w postępowaniu rozpoznawczym przed Sądem Okręgowym/,
-art. 194 par. 1 kpc., jako konsekwencji nie wezwania do udziału w sprawie spółkiA. (1)
- naruszenia prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie :
a/art. 473 par. 2 kcnie uznania przez Sąd I instancji , iż za wyrównanie szkody odpowiada nie skarżąca ale włoskaspółka (...),
b/art. 415 kc, jako następstwa nieprawidłowego wniosku Sądu I instancji co do tego , że zostały wykazane przesłanki odpowiedzialności deliktowej apelującej.
W szczególności co do powstania szkody po stronie spółki zB.oraz jej rozmiaru mimo , że materiał dowodowy nie pozwalał na takie konkluzje,
- wad materialnych skarżąca upatrywała także w nieprawidłowej wykładniart. 361 par. 2 kc, która jej zdaniem doprowadziła do nietrafnego uznania , że podstawą określenia wysokości szkody podlegającej wyrównaniu jest kosztorys prac , do którego odwoływała się w postępowaniuspółka (...)„ [ zarzut ten w zakresie argumentacyjnym był w istocie tożsamym z postawionym przez(...) SAzarzutem procesowym, oraz
- w następstwie niezastosowania przez Sąd Okręgowyart. 362 kci nie ograniczenie uznanego za należne powódce odszkodowania mimo , iż przyczyniła się ona do powstania tego uszczerbku, układając światłowód w terenie w sposób niezgodny ze wskazaniami dokumentacji projektowej.
W oparciu o przedstawione zarzuty pozwana spółka domagała się w pierwszej kolejności zmiany zaskarżonego orzeczenia i oddalenia wobec niej powództwa w całości i obciążenia strony przeciwnej kosztami procesu i postępowania apelacyjnego.
Jako wniosek ewentualny sformułowała żądanie uchylenia wyroku w kwestionowanej części i przekazania sprawy w tym zakresie Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W ramach środka odwoławczego skarżąca złożyła wnioski dowodowe , w postaci zapisu dźwiękowego oraz formie pisemnej, przebiegu oględzin miejsca uszkodzenia z udziałem biegłegoT. W. (1).
Formalnie wnioski te nie zostały zgłoszone do przeprowadzenia przed Sądem II instancji. Poza tym pozwana nie starała się nawet dowodzić , że mają one cechy „nowości „, w rozumieniuart. 381 kpc
Apelacja pozwanegoW. M. (1), obejmując te części orzeczenia z dnia 1 lipca 2019r. którymi powództwo zostało wobec niego uwzględnione i Sąd orzekł o kosztach procesu , została oparta na zarzutach :
- procesowym , naruszeniaart. 233 par 1 kpcjako następstwa przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów , dokonania jej wbrew regułom logiki i sprzecznie z treścią zgromadzonego materiału.
Konsekwencją tych nieprawidłowości było, jego zdaniem , nietrafne przepisanie mu odpowiedzialności odszkodowawcze mimo , że dokonując przewiertu działał zgodnie z regułami prawidłowego wykonawstwa za pomocą odpowiedniego sprzętu technicznego.
W jego ocenie odpowiedzialność ta powinna zostać przypisana tylko(...) SA, która dostarczyła niezgodną z rzeczywistą sytuacją w terenie , dokumentację.
Pozwany podnosił też , że jest wolny od odpowiedzialności wobecspółki (...)„ dlatego , że jego działalność gospodarcza, w zakresie realizacji umowy z zamawiającą - pozwaną spółką - została włączona do jej przedsiębiorstwa , a szkoda w ten sposób została powiązana z jego ruchem , w rozumieniuart. 435 par 1 kc,
Z tak motywowanym zarzutem procesowym został ściśle związany zarzut materialny naruszeniaart. 435 par. 1 kc, który w istocie był identycznie uzasadniany.
Drugim zarzutem materialnymW. M. (1)był ten , w ramach którego negował zastosowanie przez Sąd I instancji w stosunku do roszczenia powódki skierowanego przeciwko niemu,art. 415 kc.
Wskazał , iż sposób jego postępowania przy wykonywaniu umowy na wykonanie sterowanych przewiertów podziemnych , nie może być uznane za bezprawne skoro wykonywał on swoje obowiązki umowne zgodnie z ich treścią , postępując w oparciu o reguły wiedzy zawodowej dotyczącej technologii takich robót.
Odpowiadając na apelacje strona powodowa domagała się oddalenia środków odwoławczych pozwanych jako pozbawionych uzasadnionych podstaw.
Wniosła również o obciążenie ich kosztami postępowania apelacyjnego.
Rozpoznając apelacje , Sąd Apelacyjny rozważył :
Środki odwoławcze obu pozwanych są usprawiedliwione w części , prowadząc do zmiany objętego nimi orzeczenia Sądu Okręgowego, w sposób wskazany w punkcie 1 sentencji wyroku Sądu II instancji.
W pozostałych częściach jako niezasadne , podlegają one oddaleniu.
Zauważając dla uporządkowania dalszych elementów stanowiska prawnego , że przedmiotem oceny Sądu II instancji , w warunkach gdy powódka nie złożyła apelacji, może być tylko poprawność orzeczenia Sądu niższej instancji w zakresie w jakim ocenił roszczenie powódki jako uzasadnione oraz w jakim orzekł o kosztach procesu.
Stąd przez pryzmat zarzutów apelacyjnych pozwanych, poza jej granicami musi pozostać poprawność oddalenia żądania, którymspółka (...)dochodziła wyrównania szkody spowodowanej wydatkami na naprawę światłowodu , który należał do niej.[ kwota 107 026, 84 zł wraz z odsetkami za opóźnienie ].
Rozpoczynając ich ocenę od apelacjiW. M. (1), w pierwszej kolejności dostrzec należy , ze jakkolwiek pozwany wykonawca przewiertu , prowadzącego do uszkodzenia światłowodów Instytutu , podnosi zarzut procesowy przekroczenia granic swobodnej oceny zgromadzonych dowodów , tym nie mniej sposób jego motywowania dostatecznie przekonuje , że w istocie za jego pośrednictwem nie podważa wniosków , które w ramach tej oceny sformułował Sąd niższej instancji ani nie neguje ustaleń , przyjętych jako podstawa faktyczna wyroku objętego apelacją.
Argumenty wywodzone z przedstawionej przezW. M. (1)własnej wersji faktów , mają jedynie posłuży do tego, aby usprawiedliwić zakwestionowanie sposobu , w jaki Sąd Okręgowy zastosował prawo materialne, przypisując skarżącemu [ jego zdaniem niezasadnie], odpowiedzialność odszkodowawczą wobec spółki zB..
Taki zabieg argumentacyjny sam przez się wyklucza uznanie stawianego zarzutu procesowego za uzasadniony.
Dlatego tylko na marginesie , w drodze uwagi uzupełniającej wskazać należy , iż skarżący nie stara się nawet wykazywać - w odniesieniu do zindywidualizowanych dowodów - na czym miałyby polegać nieprawidłowości oceny Sądu I instancji. W szczególności dlaczego ocena tych dowodów nie da się pogodzić z regułami doświadczenia życiowego i [ lub ] zasadami logicznego rozumowania.
Nie ma także racji apelujący wykonawca prac przewiertowych, formułując te zarzuty materialne w ramach których odwołuje się do swoich relacji umownych zespółką (...) SA, wzajemnego pomiędzy nimi rozkładu praw i obowiązków , wynikających z postanowień czynności prawnej z 5 czerwca 2015r.
Zagadnienie to istotne z punktu widzenia ewentualnej wzajemnej odpowiedzialności pomiędzy umawiającymi się stronami z racji nie właściwego wykonania zobowiązań, z punktu widzenia odpowiedzialności kompensacyjnej wobecPrzedsiębiorstwa (...)„ jest prawnie niedoniosłe.
Odpowiedzialność odszkodowawczaW. M. (1)wobec spółki zB.ma charakter deliktowy.
Zatem w ramach kwestionowania przesłanek tej odpowiedzialności wobec powódki wzajemne relacje umowne pomiędzy obydwoma podmiotami pozwanymi są bez znaczenia , jakakolwiekW. M. (1)konsekwentnie do nich wraca w motywach każdego z postawionych z zarzutów apelacyjnych.
Nie ma racji pozwany podnosząc materialny zarzut naruszeniaart. 435 par. 1 kc., uznając , że jest wolny od odpowiedzialności odszkodowawczej dlatego , iż wykonawstwo przewiertu uszkadzającego światłowód, weszło w skład przedsiębiorstwa drugiej z pozwanych, będąc funkcjonalnie związane z jego ruchem. W konsekwencji tyko(...) SAodpowiada za wyrównanie wynikającej stąd szkody , a odpowiedzialność ta jest oparta na zasadzie ryzyka.
Fakty ustalone w sprawie nie pozwalają na potwierdzenie , że tego rodzaju funkcjonalny związek miał miejsce. Pozwany miał wykonać na rzecz spółki kolejowej ściśle oznaczone prace , które stanowiły jedynie element składający się na wieloelementowe świadczenie(...) SAna rzezspółki (...), prowadzącej przebudowę fragmentu linii kolejowej na odcinkuK.Główny -K.B..
Wzajemne relacje umowne były ułożone tak , żeW. M. (1)był w ramach umowy zasadniczej podwykonawcą drugiej z pozwanych.
Odwołując się także do treści samej umowy z 5 czerwca 2015r., zakwestionować należy wobec tego trafność oceny skarżącego , że realizacja świadczeń umownych włączyła jego działalność gospodarczą w skład przedsiębiorstw spółki. Potwierdzając istniejący pomiędzy jednoosobową działalnością gospodarczą pozwanego i przedsiębiorstwa spółki cząstkowy związek o charakterze obligacyjnym oraz faktycznym, wykluczyć należy pomiędzy nimi związek funkcjonalny tego rodzaju, który uzasadniałby wyłączenie odpowiedzialności odszkodowawczej wykonawcy przewiertu w odwołaniu się do wskazanego wyżej przepisu materialnego.
Jak trafnie przyjął Sąd Okręgowy podstawą tej odpowiedzialności po stronieW. M. (1)jestart. 415 kc
Nie ma racji ten apelujący zarzucając , że zaskarżonym orzeczeniem przepis ten został naruszony przez przypisanie mu bezprawności działania.
Podstawą do takiej oceny sposobu wykonywania prac przewiertowych było nie zachowanie, wymaganej od profesjonalisty ostrożności przy pracach wstępnych, związanych z rozpoznaniem warunków w terenie na którym miała być użyta wiertnica. Pracownicy pozwanego nie powinni byli zawierzyć jedynie danym - z jak się okazało -nieaktualnej mapy z naniesieniami instalacji podziemnych Ich obowiązkiem było postępować rozważanie i samodzielnie zweryfikować możliwość kolizji przyszłego przewiertu z elementami instalacji pod ziemią.
W okolicznościach ustalonych w sprawie było to tym bardziej niezbędne gdy zważyć , że jak wynika z relacji pracownika pozwanego -W. M. (3), już wcześniej w pobliżu odkrył , nie ujawniony na mapach , ułożony pod ziemią , kabel.
Zaniechanie czynności weryfikujących możliwość zaistnienia kolizji mimo , iż była taka możliwość , przesadza przekonuje o bezprawności i zawinieniu osób za które -profesjonalista w zakresie takich robót -W. M. (1), posłujący się nimi , odpowiada.
Omawiany zarzut materialni jest uzasadniony o tyle o ile jego zastosowanie wymaga określenia przez Sąd orzekający rozmiaru ilościowego szkody za wyrównanie której odpowiada sprawca deliktu.
Zagadnienie to zostanie omówione łącznie z zarzutami , które powołała w swojej apelacjispółka (...) SA.
Przechodząc do oceny tej apelacji, uznać należy za zasadny w części , sformułowany w niej zarzut procesowy.
Skuteczne postawienie zarzutu naruszeniaart. 233 par. 1 kpcwymaga od strony wykazania na czym , w odniesieniu do zindywidualizowanych dowodów polegała nieprawidłowość postępowania Sądu, w zakresie ich oceny i poczynionych na jej podstawie ustaleń.
W szczególności strona ma wykazać dlaczego obdarzenie jednych dowodów wiarygodnością czy uznanie, w odróżnieniu od innych, szczególnego ich znaczenia dla dokonanych ustaleń , nie da się pogodzić z regułami doświadczenia życiowego i [lub ] zasadami logicznego rozumowania , czy też przewidzianymi przez procedurę regułami dowodzenia.
Nie oparcie stawianego zarzutu na tych zasadach , wyklucza uznanie go za usprawiedliwiony, pozostając dowolną , nie doniosłą z tego punktu widzenia polemiką z oceną i ustaleniami Sądu niższej instancji.
/ por. w tej materii , wyrażające podobne stanowisko , powołane tylko przykładowo, orzeczenia Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2001, sygn. IV CKN 970/00 i z 6 lipca 2005 , sygn. III CK 3/05 , obydwa powołane za zbiorem Lex/
Ponadto nie można tracić z pola widzenia również , że swobodna ocena dowodów stanowi jeden z podstawowych elementów składających się na jurysdykcyjną kompetencję Sądu , który dowody bezpośrednio przeprowadza.
Ma to m. in. i takie następstwo , że nawet w sytuacji w której z treści dowodów można , w zakresie ustaleń , wyprowadzić równie logiczne , chociaż przeciwne do przyjętych przez Sąd I instancji wnioski , to zarzut naruszenia normyart. 233 §1 kpc, pomimo to , nie zostanie uznany za usprawiedliwiony.
Dopóty , dopóki ocena przeprowadzona przez Sąd ocena mieści się w granicach wyznaczonych przez tę normę procesową i nie doznały naruszenia wskazane tam jej kryteria , Sąd Odwoławczy obowiązany jest ocenę tę , a co za tym idzie także wnioski z niej wynikające dla ustalań faktycznych , aprobować .
To w jaki sposób apelująca umotywowała ten zarzut wyklucza jego podzielenie w tej części , którą podważa ustalenie Sądu meriti , iż doszło do uszkodzenia światłowoduInstytutu (...)wP..
Materiał dowodowy , wbrew zapatrywaniu skarżącej daje wystarczającą podstawę do takiej konstatacji faktycznej. Wniosek przeciwny wynika tylko z wersji faktów , które afirmuje spółka kolejowa , w ramach dowolnej polemiki ze stanowiskiem Sądu Okręgowego w tej kwestii.
Natomiast ma rację , gdy podważa w ramach tego zarzutu ustalenie Sądu I instancji w odniesieniu do tego , jaka była skala napraw uszkodzonego światłowodu przezspółkę (...)„, i w konsekwencji jaki był rzeczywisty koszt ich wykonania, realnie poniesiony przez nią.
Sąd przyjął , iż odpowiada on kwocie 76 618 , 32 zł.
Należy podzielić stanowisko skarżącej , iż ustalenie to jest wadliwe przez swoją dowolność gdyż nie znajduje oparcia w treści matariału dowodowego o ile dokonać jego wszechstronnej i całościowej analizy.
Ustalenie to oparł , jak wskazuje w motywach zaskarżonego orzeczenia na wniosku opinii pisemnej biegłego z zakresu sieci , instalacji i urządzeń elektrycznychT. W. (1)
Nie uwzględnił jednak , że jak wynika z tego opracowania ekspert opierał się przy formułowaniu tego wniosku na założeniu , że prace naprawcze w skali podanej w dokumencie kosztorysu załączonego przezPrzedsiębiorstwo (...)„ rzeczywiście zostały zrealizowane.
/ dowód opinia biegłego k. 480-487 akt /.
Biegły wprawdzie przygotował wraz z opinią odrębny kosztorys obejmujący te roboty ale jednak oparty na wskazanym założeniu oraz zbudowany wyłącznie na danych znajdujących się w aktach , a zatem w istocie na tym dokumencie powódki /oględziny miejsca uszkodzenia nie pozwoliły na jakikolwiek ustalenia w tym zakresie albowiem światłowód został wcześniej przeniesiony w inne miejsce w związku z zakończeniem przebudowy tego fragmentu linii kolejowej / okoliczność niesporna /.
Składając uzupełniając opinie ustną na rozprawie przed Sądem Apelacyjnym o którą Sąd II instancji uzupełnił postępowanie dowodowe , ekspert wskazał dodatkowo , że z braku możliwości, nie przeprowadzał oceny skuteczności naprawy prowadzonej przez pracowników „(...)„ a w istocie jego opracowanie w tych okolicznościach sprowadzało się do weryfikacji kosztorysu złożonego do akt przez powódkę. Podkreślił,- podtrzymując opinie ustną złożoną przed Sądem I instancji- / por. k. 546 akt / że wzywana przez niego do przedłożenia dokumentów potwierdzających tę skuteczność [ m. in badania natężenia sygnału przed awarią i po naprawie - koszt którego stanowił jeden z elementów składających się na wskazaną w nim wartość prac naprawczych jako całości] powódka stwierdziła , że takich dokumentów nie ma , a badań natężenia sygnału prowadzonego przez światłowód nie przeprowadzała.
/ dowód : ustna opinia biegłegoT. W. (1)złożona przed Sądem II instancji , na rozprawie w dniu 21 czerwca 2021r – zapis dźwiękowy minuty 3-27 k. 647 v akt /
Odwołując się do sporządzonego przez siebie kosztorysu ekspert jednoznacznie rozróżnił w ramach robót niezbędnych do przywrócenia stanu instalacji sprzed uszkodzenia prace związane z przywróceniem ciągłości kabla światłowodowego w miejscu uszkodzenia od prac służących odtworzeniu kabla 36 J + 12 Jn / należącego do Instytutu , za którego serwisowanie odpowiadała powódka / i przywróceniu jego parametrów technicznych , w tym intensywności przekazywanego sygnału sprzed awarii.
Odwołując się do dokumentu rozliczeniowego swojego autorstwa podał , że łączny koszt prac pierwszego z wyróżnionych etapów naprawy zamyka się [ wraz z przyjmowaną stopą zysku potencjalnego wykonawcy na poziomie 10 % ] kwot ą 13 338, 78 zł
/ dowód : ustna opinia biegłegoT. W. (1)złożona przed Sądem II instancji , na rozprawie w dniu 21 czerwca 2021r – zapis dźwiękowy minuty 3-27 k. 647 v akt , kosztorys – załącznik do opinii pisemnej k. 489-490 akt /
Z dowodu osobowego, zeznań w charakterze świadka , brygadzisty grupy pracowników pozwanegoW. M. (1)-W. M. (3)wynika , że prace naprawcze przy uszkodzonym fragmencie kabla światłowodowego trwały co najwyżej kilkanaście godzin skoro gdy opuszczali miejsce pracy przy odwiercie około godziny 24 w dniu 10 czerwca 2015r jeszcze nie zostały rozpoczęte, gdy wrócili w dniu następnym , około 7 rano , pracownicy „(...)„kończyli te roboty . Wówczas , jak podał świadek, finalizowali zgrzewanie tzw. muf.
W. M. (3)wskazał przy tym , że pracowało przy naprawie 4 osoby , posługując się jednym terenowym samochodem.
/ dowód : zeznanie świadkaW. M. (3)k. 401-402 akt /.
Wskazane dowody , których wiarygodność nie była przez strony kwestionowana , analizowane łącznie z treścią dowodów z dokumentów zgromadzonych w aktach , dają podstawę do tego aby , w częściowym uwzględnieniu weryfikowanego zarzutu procesowego pozwanej spółki, Sąd Apelacyjny zmienił część ustaleń faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia przyjmując że :
a/ prace rzeczywiście wykonane przezPrzedsiębiorstwo (...)„ spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością wB.przy naprawie uszkodzonego przewiertem wykonam przez pracownikówW. M. (1), ograniczyły się tylko do robót przywracających ciągłość zerwanego kabla na fragmencie instalacji, w miejscu samego uszkodzenia i części instalacji bezpośrednio z nim sąsiadującej ,
b/ wykazany przez powódkę w postępowaniu rodzaj prac służących tej doraźnej naprawie i ich ilość została ujęta w pozycjach 1.1. do 1.5 kosztorysu , stanowiącego załącznik do wskazanej wyżej pisemnej opinii biegłegoT. W. (1), a koszt ich przeprowadzenia wynosi 13 338 , 78 zł . Bez elementu zysku [ w przyjętej w tym opracowaniu skali 10 %] jest to kwota 12 239, 56 zł [ 13 338,78 – 1 099, 22 zł ].
W ten tylko sposób zmieniając ustalenia Sądu I instancji , Sąd II instancji , nie podzielając z przyczyn o których była już uprzednio mowa , pozostałej części zarzutu procesowego(...) SA, w pozostałym zakresie ustalenia te przyjmuje za własne.
Nie ma racji skarżąca spółka podnosząc zarzut naruszeniaart. 194 par. 1 kpc.
Nie wezwanie do udziału w sprawie spółki włoskiej , która zdaniem apelującej powinna wstąpić do postępowania w charakterze pozwanej w jej miejsce, nie stanowi błędu zarzucanego Sądowi I instancji w ramach tego zarzutu.
Wystarczy wskazać , że kwestia wzajemnych roszczeń stron umowy wykonawczej pomiędzy pozwaną a spółką , która jak twierdzi skarżąca dostarczyła jej wadliwą [nieaktualną w zakresie istniejącej infrastruktury podziemnej terenu realizacji inwestycji kolejowej ] dokumentacje projektową , jest zagadnieniem odrębnym od odpowiedzialności odszkodowawczej(...) SAwobecspółki (...), która jednoznacznie identyfikuje ją jako mającą deliktową podstawę.
W świetle skorygowanych w części ustaleń faktycznych , usprawiedliwianym jest ten zarzut materialny obu pozwanych podmiotów, w ramach którego kwestionują one sposób zastosowania przez Sad Okręgowyart. 415 kc, a także podnoszony przez pozwana spółkę zarzut nieprawidłowego zastosowaniaart. 361 par. 2 kc, w tych zakresach obu norm , które odnoszą się do sposobu określenia wysokości szkody za której wyrównanie solidarnie odpowiadają.
Sąd Apelacyjny odwołując się do nich uznaje , że powódka w postępowaniu sprostała wykazaniu tego uszczerbku , który został wywołany koniecznością przeprowadzenia prac ściśle doraźnych , nakierowanych na jak najszybsze przywrócenie ciągłości światłowodu - własności Instytutu , w miejscu uszkodzenia i w jego bezpośrednim sąsiedztwie.
Nie dowiodła nie tylko wykonania ale nawet samego podjęcia pozostałej ich części / zmierzających do przywrócenia parametrów technicznych linii kablowej sprzed awarii / , które ujęła w przedłożonym do akt kosztorysie.
Rozważając granice odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanych , Sąd II instancji uznał , że ich obowiązek idemnizacyjny nie obejmuje równowartości zysku , przyjętego przez biegłegoW. (1)dla tego rodzaju robót w warunkach rynkowych [10 % ].
Trzeba przy tym dostrzec również , że prace doraźne do jakich należy zaliczyć te wykazane przezspółkę (...)w postępowaniu były robotami , które podjęła nie w celach komercyjnych ale wobec umownego związania umową serwisową z Instytutem , który był właścicielem instalacji światłowodowej.
Pozostałe zarzuty materialnespółki (...)nie są uzasadnione.
Zarzut przyczynienia sięPrzedsiębiorstwa (...)„ do szkody w następstwie położenia własnego światłowodu w niezgodzie z założeniami projektowymi jest chybionyA.bowiem skarżąca nie wykazała okoliczności faktycznych mogących potwierdzić taką nieprawidłowość i jej kauzalny związek z uszkodzeniem skutkującym uszczerbkiem spółki zB..
Zarzut naruszeniaart. 473 par. 2 kcpodlega odparciu wobec deliktowej, a nie umownej podstawy odpowiedzialności obu pozwanych
Z podanych przyczyn w częściowym uwzględnieniu obu apelacji, Sąd II instancji zmienił orzeczenie Sądu Okręgowego w sposób wskazany w punkcie 1 wyroku , na podstawieart. 386 par. 1 kpcw zw zart. 415 kc.
Dla porządku należy wyjaśnić , że istotne ograniczenie skali roszczenia , które uznał w ramach dokonanego zreformowania wyroku Sądu Okręgowego za uzasadnione , spowodowało także korektę rozstrzygnięcia o kosztach procesu.
W sytuacji, gdy powódka dochodziła ogółem kwoty 184 078, 62 zł [ wraz z odsetkami], a należne jej okazało się 12 239, 56 zł [ wraz z odsetkami ] została uznana, w odniesieniu do rozliczenia ich , za przerywającą spór z obydwoma pozwanymi.
Zatem została zobowiązana do zwrotu na rzeczW. M. (1), który był zawodowo zastępowany przez radcę prawnego z tego tytułu kwoty 5417 zł , która jest również pochodną stawek tego wynagrodzenia pełnomocnika obowiązujących w dacie wniesienia pozwu , a na rzecz(...) SAogółem 7 846, 60 zł.
Jest to suma kwoty 5417 zł oraz tej części zaliczki , która wniesiona przezspółkę (...) SAzostała wykorzystana na pokrycie wynagrodzenia biegłego , ustalonego ostatecznie orzeczeniem Sądu Apelacyjnego, w sprawie(...), na kwotę 2429, 60 zł / k. 621 akt /.
W pozostałych zakresach jako niezasadne apelacje zostały oddalone , na podstawieart. 385 kpc.
Rozstrzygając o kosztach postępowania apelacyjnego , Sąd zastosowałart. 98 par 1 i 3 oraz 99 kpcw zw. zart. 108 par. 1 i 391 par. 1 kpci wynikającą z niego dla wzajemnego rozliczenia stron z tego tytułu, zasadę odpowiedzialności za wynik sprawy.
Kwoty należne wygrywającym pozwanym od przegrywającegoPrzedsiębiorstwa (...)- spółki z o. o. wB.odpowiadają sumom opłat wniesionych przez skarżących od apelacji oraz wynagrodzeń profesjonalnych ich reprezentantów procesowych będących radcami prawnymi , na podstawie §2 pkt 6 w zw z par. 10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia MS w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 [ jedn. tekst DzU z 2018 poz. 265].
Sąd Apelacyjny ustalił także wynagrodzenie należne biegłemu za złożenie w postępowaniu odwoławczymi ustnej opinii uzupełniającej. Jego kwotą obciążył, uznaną za przerywającą spór także na tym etapie postępowania, stronę powodową.
SSA Paweł Czepiel SSA Grzegorz Krężołek SSA Jerzy Bess