Sąd Rejonowy w Zawierciu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 1349/14
Data wyroku: 2018-03-21 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Agnieszka Wolak

Sygn. akt: I Ns 1349/14

POSTANOWIENIE
Dnia 21 marca 2018 r.
Sąd Rejonowy w Zawierciu I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący:  SSR Agnieszka Wolak
Protokolant:  stażysta Sylwia Duma-Syrek
po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2018 r. w Zawierciu na rozprawie
sprawy z wnioskuB. D. (1)
z udziałemS. D. (1),J. M. (1),J. N. (1),M. M. (1),K. M.,M. J.,M. M. (2),M. D.,B. C. (1),M. N. (1),U. J.,R. J.
o stwierdzenie nabycia praw do spadku poW. M. (1)
stwierdza, że spadek poW. M. (2) z d. P.c.R.iA., zmarłej dnia 22.03.2014r. wS., ostatnio stale zamieszkałej wK., gminaŁ., na podstawie testamentu sporządzonego w formie aktu notarialnego w dniu 29 lipca 2004r. przed notariuszemK. B.w Kancelarii Notarialnej wZ., Repertorium A Nr 4484/04, otwartego i ogłoszonego w Sądzie Rejonowym w Zawierciu w dniu 9 marca 2016r. w sprawie sygn.. akt I Ns 1349/14 nabyli wprost: córkaB. D. (2) z d. M.c.P.iW.oraz wnukiM.Działach c.S.iB.,S. D. (1)s.S.iB.,B. C. (2) z d. M.c.J.iK.,J. M. (1)s.J.iK.,M. N. (2) z d. M.c.J.iJ.,J. N. (1)s.J.iA.,M. M. (1)s.J.iZ.po 1/8 (jedna ósma) części każde z nich.
Sygn. akt I Ns 1349/14

UZASADNIENIE
Wnioskiem złożonym w dniu 17 listopada 2014r. wnioskodawczyniB. D. (1)wniosła o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej w dniu 22 marca 2014r. wS.W. M. (1), ostatnio stale zamieszkałej wR.. We wniosku wnioskodawczyni wskazała, że spadkodawczyni była raz zamężna. Z tego małżeństwa miała czworo dzieci. Jako spadkobierców ustawowych pozostawiła córkęB.Działach i synów:J. M. (2),K. M.iJ. M. (3)zmarłego w dniu 23 czerwca 2002r. Więcej dzieci nie miała. Nikogo nie przysposobiła. Spadkodawczyni sporządziła dwa testamenty notarialne, pierwszy w dniu 29 maja 2003r. i drugi w dniu 29 lipca 2004r. w którym do spadku powołała córkę:B. D. (1), wnuczkęM. D., wnukaS. D. (1), wnuczkęB. C. (1), wnukaJ. M. (1), wnuczkęM. N. (1), wnukaJ. M. (3), wnukaM. M. (1)i siostrzeńcaK. J., który zmarł w dniu 12 lutego 2013r. W skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne położone wK.w gminieŁ.o powierzchni 1.9259 m2podzielone na działki. Nadto w skład spadku wchodzi udział 20/128 częściach w nieruchomości niezabudowanej położonej wZ.przyul. (...). W skład spadku wchodzi również udział wynoszący 4/16 części w nieruchomości niezabudowanej położonej wB..

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
SpadkodawczyniW. M. (1)zmarła w dniu 22 marca 2014r. wS.. Ostatnio stale zamieszkiwała wK., gminaŁ.. W chwili śmierci była wdową. Była raz zamężna. Miała czworo dzieci:B. D. (1),J. M. (2),J. M. (3), iK. M.. Więcej dzieci nie posiadała. Nikogo nie przysposobiła. Syn spadkodawczyniJ. M. (3)zmarł w dniu 23 czerwca 2002r. Pozostawił synów:M. M. (1)iJ. N. (1)oraz córkęM. N. (1). Drugi z synówJ. M. (2)zmarł w dniu 21 sierpnia 2015r. w toku postępowania i pozostawił synaJ. M. (1)i córkęB. C. (1). Nie były składane oświadczenia o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku, nikt nie zrzekał się dziedziczenia po spadkodawczyniW. M. (1).
Dowód:zapewnienie spadkowe wnioskodawczyniB. D. (1)/k. 209 akt/, odpis skrócony aktu zgonuW. M. (1)/k. 7 akt/, odpis skrócony aktu małżeństwaB. D. (2)iS. D. (2)/k. 8 akt/, odpis skrócony aktu urodzeniaK. M./k. 9 akt/, odpis skrócony aktu urodzeniaJ. M. (2)/k. 10 akt/, odpis skrócony aktu małżeństwaB. C. (2)iA. C./k. 11 akt/, odpis skrócony aktu małżeństwaM. N. (2)iJ. N. (2)/k. 12 akt/, odpis skrócony aktu urodzeniaJ. M. (1)/k. 15 akt/, odpis skrócony aktu urodzeniaM. M. (1)/k. 16 akt/, odpis skrócony aktu zgonuJ. M. (3)/k. 17 akt/, odpis skrócony aktu urodzeniaJ. N. (1)/k. 28 akt/.
W skład spadku po spadkodawczyniW. M. (1)wchodzą: gospodarstwo rolne położone wK., gminaŁ., obejmujące działki o numerach ewidencyjnych: 51/1, 71, 72, 110, 111, 115, 117, 140/4, 140/5, 149/15, 149/16, 149/17, 149/18, 149/19, 149/20, 162, 169, 170, 171, 182 o łącznej powierzchni 1.9259 ha oraz nieruchomości obejmującedziałki (...)o łącznej powierzchni 0,6293 ha położone wB.i udział we współwłasności nieruchomości położonej wZ.przyul. (...). W toczącym się przed Sądem Rejonowym w Zawierciu postępowaniu pod sygn. akt I Ns 406/00 postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2000r. zostały stwierdzoneprawa spadkowepo zmarłym w dniu 1 maja 1999r.P. M.- mężu spadkodawczyniW. M. (1)na podstawie ustawy na rzecz wdowyW. M. (1)w 4/16 częściach oraz córkiB.Działach i synówJ. M. (2),K. M.,J. M. (3)po 3/16 części każde z nich. W skład spadku po zmarłymP. M.wchodziły m.in. wyżej wskazane nieruchomości położone wB.iZ..
Dowód:wypisy z rejestru gruntów /k. 22-23, 240 akt/, wypis treściksięgi wieczystej (...)/k.245-249 akt/, akta sprawy Sądu Rejonowego w Zawierciu o sygn. akt I Ns 406/00: postanowienie z dnia 28.04.2000r. /k. 23 tych akt/, akt własności ziemi /k. 10 tych akt/, akt notarialny kupna sprzedaży z dnia 21.08.1950r. /k. 11-12 tych akt/.
W dniu 29 maja 2003r. został sporządzony przed notariuszemK. B.w Kancelarii Notarialnej wZ.pod numerem Repertorium A Nr 2495/2003 testamentW. M. (1)w formie aktu notarialnego. Zgodnie z tym testamentem spadkodawczyni powołała do całości spadku swoje wnuki:M. D.,S. D. (1),B. C. (1),J. M. (1),M. N. (1),M. M. (2),J. M. (3),M. M. (1)oraz siostrzeńcaK. J.. W testamencie tym odnotowano życzenie spadkodawczyni co do sposobu przeprowadzenia działu spadku lub zniesienia współwłasności pomiędzy spadkobiercami odnośnie poszczególnych działek położonych wK..
Dowód:protokół otwarcia i ogłoszenia testamentu z 29.05.2003r. /k. 214-217 akt/, zapewnienie spadkowe wnioskodawczyniB. D. (1)/k. 209 akt/.
W dniu 29 lipca 2004r. został sporządzony przed notariuszemK. B.w Kancelarii Notarialnej wZ.pod numerem Repertorium A Nr 4484/2004 kolejny testamentW. M. (1)w formie aktu notarialnego. Zgodnie z tym testamentem spadkodawczyni odwołała wcześniejszy testament z dnia 29 maja 2003r. Rep. A Nr 2495/2003 sporządzony w tej samej Kancelarii Notarialnej oraz do całego spadku powołała córkęB. D. (1)oraz wnuki:M. D.,S. D. (1),B. C. (1),J. M. (1),M. N. (1),J. M. (3),M. M. (1)i siostrzeńcaK. J.. W testamencie tym również odnotowano życzenie spadkodawczyni co do sposobu przeprowadzenia działu spadku lub zniesienia współwłasności pomiędzy spadkobiercami odnośnie działek położonych wK..
Dowód:protokół otwarcia i ogłoszenia testamentu z 29.07.2004r. /k. 218-221 akt/, zapewnienie spadkowe wnioskodawczyniB. D. (1)/k. 209 akt/.
Siostrzeniec spadkodawczyniW. M. (1)K. J.zmarł w dniu 12 lutego 2013r. wD.. Pozostawił żonęU. J.oraz synaM. J.i córkęR. J..
Dowód:zapewnienie spadkowe wnioskodawczyniB. D. (1)/k. 209 akt/, odpis skrócony aktu zgonuK. J./k. 18 akt/, odpis skrócony aktu małżeństwaK. J.iU. S./k. 19 akt/, odpis skrócony aktu urodzeniaR. J./k. 20 akt/, odpis skrócony aktu urodzeniaM. J./k. 21 akt/.
Syn spadkodawczyniK. M.postanowieniem Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 16 grudnia 2015r. wydanym w sprawie sygn. akt XV Ns 139/15 został ubezwłasnowolniony całkowicie z powodu choroby psychicznej, a następnie w dniu 20 kwietnia 2016r. został ustanowiony dla niego przez Sąd rejonowy w Tczewie opiekun prawnyE. R..
Dowód: postanowienie SO w Gdańsku z dn. 16.12.2015r., sygn. akt XV Ns 139/15 /k. 236 akt/, zaświadczenie SR w Tczewie z dnia 20.04.2016r. sygn. akt IIIRNs 79/16 /k. 253 akt/.
Ponadto w dniu 9 kwietnia 2005r. wS.spadkodawczyniW. M. (1)sporządziła oświadczenie, w którym zrzekała się swoich praw własnościowych dotyczących działek położonych wZ.przyul. (...)i wB.. Zrzeczenie to dotyczyło sprawy spadkowej o sygn. akt I Ns 406/00 po zmarłym mężu spadkodawczyniP. M.i spadkodawczyni jednocześnie powołała do części spadku obejmującej powyższe działki córkęB. D. (2) z domu M.. Przy spisywaniu oświadczenia z dnia 9 kwietnia 2005r. wS.obecni byli córka spadkodawczyniB.Działach i synJ. M. (2)orazA. K.iT. K.jako świadkowie. Jak wynika z zeznań świadkówA. K.iT. K.spadkodawczyni nie nadawała temu oświadczeniu tytułu „testament” czy „ostatnia wola”, obawiając się, że dokument ten mógłby zaginąć albo mógłby go ktoś zabrać. Spadkodawczyni zależało na tym, aby zapisać wyżej wskazane działki córceB. D. (1)w związku z problemami, jakie miała z testamentem zmarłego mężaP. M., który nie był testamentem własnoręcznym i okazał się nieważny. Dokument ten był sporządzany również dlatego, że syn spadkodawczyniJ. M. (2)chciał te działki po ojcu przekazać siostrzeB. D. (1), był on osobą starszą, nie zajmował się tymi działkami, ponieważ mieszkał weW.. Tego samego dnia sporządził także własne oświadczenie o zrzeczeniu się nabytych w spadku po ojcu nieruchomości na rzecz wnioskodawczyni, czyli swojej siostry. Świadkowie nie mieli wątpliwości, że oświadczenieW. M. (1)z dnia 9.04.2005r. jest jej wolą testamentową, gdyż dotyczyło spraw spadkowych, a według ich wiedzy pozostałym majątkiem już rozporządziła. Potwierdzili również, że dokument własnoręcznie sporządziła spadkodawczyni w ich obecności. Na dokumencie tym złożyli swoje podpisy jako świadkowie. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że mama chciała dopisać działki położone wZ.do testamentu notarialnego z 2004r., ale pani notariusz doradziła jej, że może to zrobić we własnoręcznym testamencie, tylko musi pamiętać o dacie i własnoręcznym podpisie oraz aby nie nadawać temu dokumentowi tytułu „testament” dla bezpieczeństwa. Notariusz nie mówiła natomiast o tym, aby spadkodawczyni koniecznie przybrała świadków do sporządzania tego dokumentu. Spadkodawczyni chciała w ten sposób zrealizować wolę zmarłego męża i dlatego zależało jej na sporządzeniu dodatkowego testamentu, gdy okazało się, że z uwagi na zły stan zdrowia psychicznegoK. M.nie mogą przeprowadzić działu spadku poP. M.w formie aktu notarialnego. Okoliczności te znalazły także potwierdzenie w zeznaniach samych uczestników postępowaniaM. D.,S. D. (1),B. C. (1),J. M. (1),M. N. (1),U. J.,R. J.,M. J..
Uczestnicy nie kwestionowali sporządzonych testamentów ani co do ich ważności, ani co do treści. Podkreślali, że spadkodawczyni była osobą stanowczą, samodzielną i świadomą swoich czynów. Chciała sprawiedliwie podzielić majątek. W imieniu całkowicie ubezwłasnowolnionego uczestnikaK. M.zeznania złożył jego opiekun prawnyE. R., która potwierdziła, że treść testamentów i ostatnia wola spadkodawczyni jest jej znana. Spadkodawczyni opiekowała się w chorobie synemK. M.zanim ją pobił i wtedy wszczęto procedurę umieszczenia uczestnika w Domu Pomocy Społecznej. Od tego czasu opiekowała się nimB. D. (1), która wzięła mamę do siebie i dojeżdżała do brata. Wolą mamy, którą przekazano opiekunowi, było natomiast, abyK. M.otrzymał zachowek. Kwoty zachowku dotychczas nie oszacowano.
Dowód: protokół otwarcia i ogłoszenia testamentu z 9.04.2005r., oświadczenieJ. M. (2)z dnia 9.04.2005r. /k. 211-213 akt/, zapewnienie spadkowe wnioskodawczyniB. D. (1)/k. 209 akt/, zeznania świadków:A. K./k. 297 akt/, częściowoT. K./k. 297-298 akt/, zeznania wnioskodawczyniB. D. (1)/k. 298-299 akt/ i uczestników /k.300-302, 80, 209-210 akt, akta Sądu Rejonowego w Tczewie sygn. I Cps 68/16/.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:
Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku ma na celu ustalenie, czy osoba wskazana we wniosku jako spadkodawca zmarła oraz kto i na jakiej podstawie jest jej spadkobiercą.
Zgodnie zart. 670 k.p.c.Sąd spadku bada z urzędu, kto jest spadkobiercą. W szczególności bada, czy spadkobierca pozostawił testament oraz wzywa do złożenia testamentu osobę, co do której będzie uprawdopodobnione, że testament u niej się znajduje. Jeżeli testament zostanie złożony, sąd dokona jego otwarcia i ogłoszenia.
Stosownie do treściart. 926 § 1 k.c.powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu. W świetle§ 2powołanego przepisu, dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą. Natomiast, z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, dziedziczenie ustawowe co do części spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał do tej części spadkobiercy albo gdy którakolwiek z kilku osób, które powołał do całości spadku, nie chce lub nie może być spadkobiercą (§ 3 art. 926 k.c.). Przepisykodeksu cywilnegoregulujące kwestie dziedziczenia dają zatem prymat woli spadkodawcy wyrażonej w testamencie.
Testament jest czynnością prawną jednostronną, osobistą, nie skierowaną do adresata, na wypadek śmierci (mortis causa), odwołalną oraz sformalizowaną do tego stopnia, iż sporządzenie go z naruszeniem przepisów o formie testamentu, skutkuje jego bezwzględną nieważnością (art. 941 k.c.,art. 944 § 2 k.c.,art. 958 k.c.). Mianem testamentu określa się także dokument zawierający oświadczenie woli testatora.
Sporządzenie testamentu wymaga dla swej ważności zachowania jednej z form testamentu przewidzianej wkodeksie cywilnym.Kodeks cywilnydzieli testamenty na zwykłe oraz szczególne. Do testamentów zwykłych zalicza między innymi testament własnoręczny (holograficznyart. 949 § 1 k.c.) oraz testament sporządzony w formie aktu notarialnego (art. 950 k.c.), który dla swej ważności musi spełniać wymogi stawiane aktowi notarialnemu przezustawę z dnia 14 lutego 1991 roku Prawo o notariacie(Dz. U. z 2002 roku, Nr 42, poz. 369 ze zm.). Zgodnie z art. 92 § 1 tej ustawy, akt notarialny powinien zawierać: dzień, miesiąc i rok sporządzenia aktu, miejsce sporządzenia aktu, imię, nazwisko i siedzibę kancelarii notariusza, imiona, nazwiska, imiona rodziców i miejsce zamieszkania osób fizycznych, oświadczenia stron, z powołaniem się w razie potrzeby na okazane przy akcie dokumenty, stwierdzenie, na żądanie stron, faktów i istotnych okoliczności, które zaszły przy spisywaniu aktu, stwierdzenie, że akt został odczytany, przyjęty i podpisany, podpisy biorących udział w akcie, podpis notariusza.
Spadkodawca może w każdej chwili odwołać zarówno cały testament, jak i jego poszczególne postanowienia (art. 943 k.c.). Odwołanie może nastąpić w sposób wyraźny bądź dorozumiany.
Stosownie do treściart. 946 k.c., spadkodawca może odwołać testament w ten sposób, że sporządzi nowy testament, bądź też w ten sposób, że w zamiarze odwołania testament zniszczy lub pozbawi go cech, od których zależy jego ważność, bądź wreszcie w ten sposób, że dokona w testamencie zmian, z których wynika wola odwołania jego postanowień. W przypadku, gdy spadkodawca sporządził nowy testament nie zaznaczając w nim, że poprzedni odwołuje, ulegają odwołaniu tylko te postanowienia poprzedniego testamentu, których nie można pogodzić z treścią nowego testamentu (art. 947 k.c.).
W świetleart. 945 § 1 k.c., testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony: w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści, pod wpływem groźby. Na nieważność testamentu z powyższych przyczyn nie można się powołać po upływie lat trzech od dnia, w którym osoba mająca w tym interes dowiedziała się o przyczynie nieważności, a w każdym razie po upływie lat dziesięciu od otwarcia spadku (§ 2 art. 945 k.c.).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt ustaleń faktycznych niniejszej sprawy, wskazać należy, iż w dniu 29 lipca 2004r. został sporządzony przed notariuszemK. B.w Kancelarii Notarialnej wZ.pod numerem Repertorium A Nr 4484/2004 testament spadkodawczyniW. M. (1)w formie aktu notarialnego, zgodnie z którym spadkodawczyni odwołała wcześniejszy testament z dnia 29 maja 2003r. Rep. A Nr 2495/2003 sporządzony w tej samej Kancelarii Notarialnej oraz powołała do całości spadku córkęB. D. (1)oraz wnuki:M. D.,S. D. (1),B. C. (1),J. M. (1),M. N. (1),J. M. (3),M. M. (1)i siostrzeńcaK. J.. W testamencie tym odnotowano życzenie spadkodawczyni co do sposobu przeprowadzenia działu spadku lub zniesienia współwłasności pomiędzy spadkobiercami odnośnie działek położonych wK.. Sporządzony przez spadkodawczynię testament notarialny spełnia wymogi stawiane aktowi notarialnemu, zarówno, co do formy jak i trybu sporządzenia, przez przepisyart. 92 i 94 ustawy z dnia 14 lutego 1991 roku Prawo o notariacie. W szczególności został odczytany i podpisany przezW. M. (1)oraz notariusza. Testament ten Sąd uznał za ważny, która to zresztą okoliczność nie była kwestionowana w toku niniejszego postępowania przez żadnego z uczestników.
W związku ze sporządzonym w dniu 9 kwietnia 2005r. przez spadkodawczynięW. M. (1)oświadczeniem, wnioskodawczyni prezentowała w niniejszym postępowaniu stanowisko, iż dokument ten stanowi testament własnoręczny spadkodawczyni. Według niej testament notarialny sporządzony w 2004r. dotyczył tylko nieruchomości wK., podczas gdy spadkodawczyni posiadała również udziały w nieruchomościach położonych wZ.iB.. W ocenie Sądu postanowienia zawarte w dokumencie sporządzonym przez spadkodawczynięW. M. (1)w dniu 9 kwietnia 2005r. należy uznać za zapis testamentowy w rozumieniuart. 968 k.c.Z treści tego dokumentu wynika, iż wolą spadkodawczyniW. M. (1)było przekazanie swojej córceB. D. (1)wchodzących w skład spadku nieruchomości obejmującej działki położone wZ.przyul. (...)i wB., a obejmujących jedynie część majątku spadkowego. Zgodnie zart. 968 § 1 k.c.spadkodawca może przez rozrządzenie testamentowe zobowiązać spadkobiercę ustawowego lub testamentowego do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby (zapis zwykły).
W konsekwencji konieczne stało się ustalenie udziałów spadkobierców testamentowych tj. osób wymienionych w testamencieW. M. (1)z dnia 29 lipca 2004r. w spadku. Z mocy tego testamentu do spadku zostało powołanych dziewięciu krewnych spadkodawczyni tj. córkaB. D. (1), wnuki:M. D.,S. D. (1),B. C. (1),J. M. (1),M. N. (1),J. M. (3)(obecnie noszący nazwiskoN.),M. M. (1)i siostrzeniecK. J., bez określenia udziałów w spadku. W niniejszej sprawie znajdzie więc zastosowanie reguła zawarta wart. 960 k.c., zgodnie z którym jeżeli spadkodawca powołał do spadku lub do oznaczonej części spadku kilku spadkobierców, nie określając ich udziałów spadkowych, dziedziczą on w częściach równych. W rozpatrywanej sprawie każdy ze spadkobierców testamentowych dziedziczyłby spadek w 1/9 części. Mając na uwadze, iż jeden ze spadkobierców testamentowychK. J.nie dożył otwarcia spadku, a więc nie może spadku dziedziczyć, z mocy przepisu 965k.c.przypadający mu udział spadkowy przypadł pozostałym spadkobiercom testamentowym w stosunku do przypadających im udziałów w spadku (tzw. przyrost). W związku z tym udziały spadkowe każdego z pozostałych spadkobierców wraz z przyrostem wynoszą po 1/8 części. Pozostała treść testamentu jest wyrazem woli spadkodawczyni co do sposobu podziału majątku spadkowego pomiędzy wymienionymi w testamencie spadkobiercami, którą spadkobiercy winni uwzględnić przy dokonywaniu działu spadku.