Sąd Okręgowy w Warszawie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 282/20
Data wyroku: 2023-11-24 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Ligoń-Krawczyk
Słowa kluczowe: Zachowek
Podstawa prawna: art 991 kc, 226 kc

Sygn. akt I C 282/20

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 listopada 2023 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie, I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: SSO Ewa Ligoń-Krawczyk
Protokolant: sekretarz sądowy Ewa Kocielnik
po rozpoznaniu w dniu 24 października 2023 r. w Warszawie
na rozprawie sprawy z powództwaA. S. (1)
przeciwkoE. M. (1)
o zachowek i zapłatę

I
zasądza odE. M. (1)na rzeczA. S. (1)kwotę 252.749,99 (dwieście pięćdziesiąt dwa tysiące siedemset czterdzieści dziewięć i 99/100) złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwoty 192.370,65 (sto dziewięćdziesiąt dwa tysiące trzysta siedemdziesiąt i 65/100) złotych od dnia 2 grudnia 2019 roku do dnia zapłaty i od kwoty 60.379,34 (sześćdziesiąt tysięcy trzysta siedemdziesiąt dziewięć i 34/100) złotych od dnia 3 lipca 2023 roku do dnia zapłaty, tytułem zachowku,

II
zasądza odE. M. (1)na rzeczA. S. (1)kwotę 6.175,02 (sześć tysięcy sto siedemdziesiąt pięć i 02/100) złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 2 grudnia 2019 roku do dnia zapłaty,

III
oddala powództwo w pozostałym zakresie,

IV
ustala, że powódka wygrała proces w 85%, a pozwana w 15% i pozostawia rozliczenie kosztów postępowania referendarzowi sądowemu po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku.

Sygn. aktI C 282/20

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 7 lutego 2020 r.(data prezentaty, k. 3)A. S. (1), zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła przeciwkoE. M. (1)o zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kwot:
a. 192.370,65 zł tytułem zachowku przysługującego powódce odA. M.po zmarłym w dniu 30 kwietnia 2010 r. ojcuJ. M.wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od tej kwoty od dnia 26 listopada 2019 r. do dnia zapłaty,
b. 6.175,02 zł tytułem zapłaconych przezA. S. (1)długów spadkowych po śmierciJ. M.wraz z odsetkami ustawowymi za późnienie liczonymi od tej kwoty od dnia 26 listopada 2019 r. do dnia zapłaty oraz z tytułu zaległych alimentów stanowiących dług spadkowy,
c. 40.885,71 zł tytułem nakładów poniesionych przezA. S. (1)związanych z utrzymaniemlokalu nr (...)wchodzącego w skład spadku poJ. M.położonego wW.przyul. (...)oraz z tytułu kosztów poniesionych na remont tego lokalu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od tej kwoty od dnia 6 listopada 2019 r. do dnia zapłaty.
Nadto strona powodowa wniosła o zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu powódka wskazała, że zmarły 30 kwietnia 2010 r.J. M.pozostawił po sobie jedno dziecko – powódkęA. S. (1). Początkowo cały spadek po zmarłym nabyła jego córkaA. S. (1), jednak w 2015 r.A. M., będący bratemJ. M.złożył do Sądu wniosek o uchylenie aktu poświadczenia dziedziczenia oraz stwierdzenie, że to on nabywa spadek po zmarłym, na podstawie testamentu holograficznego z dnia 29 lipca 2005 r. Postanowieniem z dnia 4 października 2019 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie, sygn. I Ns 933/15, uchylił akt poświadczenia dziedziczenia i orzekł, że jedynym spadkobiercą po zmarłymJ. M.jest jego bratA. M.. W związku z powyższym powódka jako uprawniona z ustawy do spadku po swoim ojcu, nie otrzymała należnej części spadku. Zgodnie zart. 991 k.c.przysługuje jej prawo do wystąpienia z roszczeniem o zapłatę zachowku w stosunku doA. M., jako osoby powołanej do dziedziczenia na podstawie testamentu po jej zmarłym ojcu. Powódka podniosła, że w przypadku dziedziczenia ustawowego powódka nabyłaby cały majątek spadkowy po swoim ojcu, gdyż była jedynym spadkobiercą ustawowym. Oznacza to, że przysługujący jej zachowek będzie stanowił 2/3 wartości masy spadkowej, z uwagi na to, iż w chwili otwarcia spadku poJ. M.była osobą małoletnią. Z koleiA. M.zmarł 14 grudnia 2019 r. a jego jedynym spadkobiercą jest córkaE. M. (2), która nabyła spadek na podstawie testamentu. Obowiązek zapłaty zachowku został więc przejęty przez pozwaną jako dług spadkowy. Przy obliczaniu wysokości należnego zachowku należy brać pod uwagę wartość masy spadkowej po odjęciu długów spadkowych, tj.(...)zł z tytułu zaległości w opłacaniu czynszu w Spółdzielni Mieszkaniowej,(...)zł zadłużenia w firmie windykacyjnej(...)(...)zł z tytułu alimentów oraz(...)zł zadłużenia w(...), wartość aktywów spadku będzie wynosiła 288.555,98 zł ((...)zł –(...)zł), a należny powódce zachowek wynosił będzie 192.370,65 zł (2/3 z 288.555,98 zł). Powódka wnosiła nadto o zwrot długów spadkowych zapłaconych przez nią po śmierciJ. M.w wysokości(...)zł, a także wystąpiła z roszczeniem o zapłatę zaległych alimentów na jej rzecz w wysokości(...)zł. Wystąpiła również z roszczeniem o zwrot nakładów: opłat poniesionych przez powódkę związanych z utrzymaniem lokalu (czynszu) przyul. (...)wW.od dnia otwarcia spadku, tj. od 30 kwietnia 2010 r. do października 2019 r., w wysokości 25.885,71 zł oraz nakładów dokonanych na remont przedmiotowego lokalu w wysokości ok. 15.000 zł, tj. wymiana okien, położenie podłogi, zrywanie tynków i położenie nowych, malowanie ścian, założenie kontaktów, przebudowa łazienki wraz z całą hydrauliką, umiejscowienie umywalki i przyłączy do pralki, zrywanie glazury i położenie nowej, położenie terakoty, baterie umywalkową i w brodziku, instalację brodzika i kabiny, wymiana rezerwuaru, wymiana hydrauliki w kuchni, montaż okapu i tapetowanie, wymiana drzwi do szafy wnękowej i inne prace wykończeniowe, wynajęcie kontenera na odpady poremontowe, które wyniosły łącznie 7.600,29 zł, a także koszty robocizny w wysokości ok. 7.500 zł. Powódka wskazała, iż poczynione nakłady wynikały z faktu nabycia spadku po zmarłym ojcu na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia, dlatego też zachowywała się jak właściciel i działała w dobre wierze. Następcze uchylenie aktu poświadczenia dziedziczenia daje podstawy do stwierdzenia, że w latach 2010-2015 powódka była posiadaczem samoistnym lokalu, dlatego należy jej się zwrot nakładów, stosownie doart. 226 k.c.Nadkłady były poczynione przez powódkę kiedy jeszcze nie wiedziała o tytule prawnym, tj. testamencie holograficznymA. M.do spadku po jej ojcu. Powódka wskazała, że większość wpłat dokonywanych na lokal spadkowy, spłata długówJ. M., wydatki na remont było dokonywanych przezE. S., jednakże matka powódki czyniła to w imieniu i na rzecz córkiA. S. (1)(powódki)

    (pozew, k. 3-15).

W odpowiedzi na pozew pozwanaE. M. (1)oświadczyła, że uznaje powództwo o zapłatę zachowku przysługującego powódce odA. M.ojca pozwanej po zmarłym w dniu 30 kwietnia 2010 r.J. M.co do zasady, natomiast kwestionuje jego wysokość wskazaną przez powódkę w pozwie, a także nie uznaje w całości żądań powódki dotyczących zasądzenia od pozwanej:
- kwoty 6.175,02 zł tytułem zapłaconych przez powódkę długów spadkowych po śmierciJ. M.;
- kwoty 40.885,71 zł tytułem zwrotu poczynionych przez powódkę nakładów na nieruchomość położoną wW.przyul. (...)lok.(...)W uzasadnieniu strona pozwana wskazała, że wartość lokalu mieszkalnego położonego wW.przyul. (...)lok.(...)wskazana przez powódkę jest znacznie przeszacowana. Nadto podniosła, iżA. S. (1)korzystała z przedmiotowej nieruchomości od dnia 30 kwietnia 2010 r. od dnia śmierci swojego ojcaJ. M.i korzysta z niej do chwili obecnej. Od września 2015 r. powódka wiedziała też o istnieniu testamentu sporządzonego przez swojego ojcaJ. M., w którym oświadczał, że przekazuje ww. nieruchomość bratu –A. M.(ojcu powódki). Z uwagi na fakt, że powódka od września 2015 r. do chwili obecnej bezumownie korzystała z przedmiotowej nieruchomości, pozwana na zasadzieart. 203(
    1)k.p.c.zgłosiła zarzut potrącenia kwoty 64.800 zł (wyliczonej jako wysokość średniego miesięcznego czynszu 1.200 zł za najem mieszkania od września 2015 r. do marca 2020 r., tj. 54 miesiące) z kwoty żądanej przez powódkę tytułem zachowku w stosunku doA. S. (1)z tytułu wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z rzeczy, tj. z nieruchomości położonej wW.przyul. (...). Odnosząc się do roszczenia o zapłatę tytułem zwrotu długów spadkowych i zaległych alimentów pozwana podniosła, że dług z tytułu niezapłaconych alimentów w chwili śmierciJ. M.wygasł, bowiem w momencie śmierci ojca powódka stała się zarówno własnym wierzycielem, jak i dłużnikiem. Powódka załączyła informację o stanie zaległości w sprawie egzekucyjnej dotyczącej zadłużenia alimentacyjnegoJ. M.względemA. S. (1)w wysokości(...)zł z dnia 28 kwietnia 2010 r., jednak powódka nie wykazała czy dochodziła należnych jej alimentów od Funduszu Alimentacyjnego, a jeżeli nie – z jakich przyczyn. Pozwana, z ostrożności procesowej, podniosła zarzut przedawnienia roszczeń powódki w wysokości(...)zł tytułem długu alimentacyjnegoJ. M.w stosunku doA. S. (1). Z kolei odnośnie roszczenia o zapłatę kwoty 40.885,71 zł tytułem nakładów poniesionych przez powódkę związanych z utrzymaniemlokalu nr (...)położonym wW.przyul. (...)pozwana wskazała, że powódka nie wydała przedmiotowej nieruchomości aniA. M.ani jego następcy prawnemu – córceE. M. (1), zaś roszczenie o zwrot nakładów staje się wymagalne dopiero z chwilą wydania rzeczy właścicielowi, co dotychczas nie miało miejsca. Z tych względów ww. roszczenie powódki należy uznać za przedwczesne. Odnosząc się do roszczenia powódki o zwrot poniesionych przez nią z tytułu opłat związanych z utrzymaniem mieszkania, które to powódka szacuje na kwotę 25.885,71 zł pozwana podniosła, że roszczenie to jest całkowicie bezpodstawne, gdyż powódka korzystała z nieruchomości od 30 kwietnia 2010 r. do października 2019 r. zatem oczywistym jest, że musiała ponosić koszty związane z utrzymaniem lokalu, gdyż działała jako właściciel. Ustosunkowując się z kolei do roszczenia powódki o kwotę 15.000 zł z tytułu nakładów dokonanych na remont przedmiotowego mieszkania pozwana podniosła, żeA. S. (1)dokonywała remontów i wszelkich udogodnień na własne potrzeby i dla swojej wygody, w celu podwyższenia standardu zamieszkania i z tych nakładów korzystała. Nakłady te zostały też całkowicie zużyte, albo co najmniej zamortyzowane w znacznej części. Na marginesie zaznaczyła przy tym, że poza oświadczeniem nie wykazała żadnym dowodem, że poniosła koszty tzw. robocizny w kwocie 7.500 zł
    (odpowiedź na pozew, k. 227-235).

Pismem z dnia 13 czerwca 2023 r. strona powodowa dokonała modyfikacji powództwa wnosząc o zasądzenie od pozwanejE. M. (1)na rzecz powódkiA. S. (1)kwoty 256.866,66 zł z tytułu zachowku przysługującegoA. S. (1)odA. M.po zmarłym w dniu 30 kwietnia 2010 r. ojcu –J. M.wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 192.370,65 zł od dnia 26 listopada 2019 r. do dnia zapłaty a od kwoty 64.496,01 zł od dnia doręczenia modyfikacji powództwa do dnia zapłaty, w pozostałym zakresie podtrzymując dotychczasowe powództwo. W uzasadnieniu strona powodowa wskazała, iż modyfikacja powództwa wynika z dokonanej przez biegłego sądowego w niniejszej sprawie wyceny spółdzielczego własnościowego prawa dolokalu mieszkalnego nr (...)przyul. (...)wW.i oszacowanie tej wartości na(...)zł. Obecna wartość przedmiotu sporu po modyfikacji wynosiła(...)zł

    (pismo strony powodowej zawierające modyfikację powództwa z 13 czerwca 2023 r., k. 543-544).

W odpowiedzi strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości, w tym ponad kwotę 239.432 zł, tj. rozszerzone powództwo. W uzasadnieniu pozwana podniosła, że bieg terminu przedawnienia roszczeniaA. S. (1)o zachowek rozpoczął się z chwilą otworzenia i ogłoszenia testamentu, tj. w dniu 2 sierpnia 2018 r., a po tej dacie nie został zgłoszony zarzut nieważności testamentu sporządzonego przez jej ojcaJ. M.. Zatem zwrócić należy uwagę, że przewidziany wart. 1007 §1 k.c.pięcioletni termin dochodzenia roszczeń związanych z zachowkiem już upłynął, w związku z czym pozwana podnosi zarzut przedawnienia roszczenia ponad kwotę 239.432 zł zgłoszonego w piśmie z dnia 13 czerwca 2023 r., albowiem rozszerzenie powództwa miało miejsce po upływie terminu przedawnienia(pismo procesowe pozwanej, k. 583-584).
Postanowieniem z dnia 14 listopada 2023 r. Sąd w niniejszej sprawie udzielił zabezpieczenia roszczenia o zachowek i zapłatę dochodzonych niniejszym postępowaniem do łącznej kwoty(...)zł poprzez:

(a
zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego na rzecz obowiązanej przezBank (...) S.A.z siedzibą wW.nr(...),

(b
zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego na rzecz obowiązanej przez(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wK.nr(...),

(c
zajęcie wierzytelności innych rachunków bankowych, we wszystkich bankach które ustalone zostaną w toku postępowania egzekucyjnego przez komornika w przypadku braku środków na kotach bankowych wskazanych w pkt (a) i (b) (pkt 1) oraz stwierdził, że niniejsze postanowienie jest wykonalne zgodnie zart. 743 § 1 k.p.c.(k. 624).

Do zamknięcia rozprawy strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska w sprawie(protokół rozprawy z 24 października 2023 r., k. 610).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
J. M.zmarł 30 kwietnia 2010 r. wW.. Pozostawiłpo sobie jedno dziecko:A. S. (1),urodzoną (...), która w chwili śmierci ojca miała 16 lat (akt poświadczenia dziedziczenia, k. 20-21; odpis skrócony aktu urodzenia, k. 19).
Na podstawie aktu dziedziczenia z dnia 1 czerwca 2010 r. spadek po zmarłymJ. M.na podstawie ustawy w całości, z dobrodziejstwem inwentarza, nabyła córkaA. S. (1)(akt poświadczenia dziedziczenia Rep(...), k. 20-21).

J. M.posiadał długi na łączną kwotę(...)zł, w tym zaległość alimentacyjną względem córkiA. S. (1)w wysokości(...)zł, zaległości w opłacaniu czynszu w Spółdzielni Mieszkaniowej, w(...)oraz wobec(...)z tytułu przejazdu bezbiletowego (

    zaświadczenie k. 75; wezwanie do zapłaty, k. 76; wezwanie do zapłaty z 2 listopada 2010 r., k. 76; zawiadomienie o cesji z 1 października 2010 r., k. 78; informacja z 28 kwietnia 2010 r. o stanie zaległości egzekucyjnej w sprawie(...)prowadzonej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy ŻoliborzaM. P., k. 80-81).

Po śmierciJ. M., jego córkaA. S. (1)spłaciła długi zmarłego ojca w łącznej kwocie(...)zł w tym:(...)zł z tytułu zaległości w opłacaniu czynszu w Spółdzielni Mieszkaniowej

    (zaświadczenie z 25 marca 2019 r., k. 75; obroty i salda od września 2009 r. do kwietnia 2010 r., k. 126),(...)zł zadłużenia w firmie windykacyjnej(...)

    (oświadczenie o spłacie wierzytelności, k. 79)oraz(...)zł zadłużenia w(...)

    (pismo z(...)z 8 kwietnia 2019 r., k. 83).

A. S. (1)została przyjęta w poczet członków Spółdzielni na posiedzeniu Zarządu(...)w dniu 9 czerwca 2010 r. w związku z nabyciem spółdzielczego własnościowego prawa dolokalu nr (...)w budynku stanowiącym własność Spółdzielni przyul. (...)wW.(lokal o pow. 29,10 m2), jako spadkobierca po zmarłymJ. M., na mocy aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia 1 czerwca 2010 r. Rep(...)(zaświadczenie z 11 czerwca 2010 r., k. 128).A. S. (1)nie wprowadziła się jednak do przedmiotowego mieszkania. Okresowo zamieszkiwał w nim jej przyrodni brat(zeznania powódkiA. S. (1), protokół k. 332v-333, nagranie 00:17:57 i 00:25:22).
Postanowieniem z dnia 18 listopada 2015 r. w sprawie I Ns 701/15 Sąd Rejonowy dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie stwierdził, że spadek poK. M., zmarłej 20 maja 2015 r., ostatnio stale zamieszkałej przyul. (...)wW., na podstawie ustawy nabyli: synA. M.i wnuczkaA. S. (1)po ½ części każde z nich (postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie z 18 listopada 2015 r., sygn. I Ns 701/15, k. 180).
PomiędzyA. S. (1)iA. M.przed Sądem Rejonowym dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie toczyło się postępowanie o dział spadkupoK. M., w skład którego wchodzi spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu mieszkalnego nr (...)znajdujące się w budynku przyul. (...)wW.oraz prawo dodziałki nr (...)o powierzchni 400 m(

    2)na terenie(...)wS.wraz z nasadzeniami, urządzeniami i obiektami (

    postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie z 18 listopada 2015 r., sygn. I Ns 701/15, k. 180; protokoły k. 203-210, 182-189).
Umową darowizny z dnia 8 lutego 2018 r.A. M.darowałE. M. (1)prawo dodziałki nr (...)o powierzchni 400 m(

    2)na terenie(...)wS.wraz z nasadzeniami, urządzeniami i obiektami, których wartość w umowie określono na(...)zł (

    umowa darowizny z 8 lutego 2018 r., k. 190-195).

W okresie od dnia 7 czerwca 2010 r. do dnia 9 września 2019 r.E. S.– matkaA. S. (1)iA. S. (2)uiściły łącznie 25.485,71 zł z tytułu czynszu za mieszkanie przyul. (...)wW.(potwierdzenie operacji, k. 87-124v).
E. S.– matkaA. S. (1)poniosła koszty remontulokalu nr (...)przyul. (...)wW.(faktury, rachunki i umowa na stolarkę okienną z 5 sierpnia 2014 r., k. 129-164; oświadczenie z 5 listopada 2019 r., k. 165).Remont obejmował: wymianę okien (stolarka okienna), malowanie ścian (wydatki na farby, emulsje, akryl, wałki, pędzle i folię malarską), założenie kontaktów, przebudowę łazienki wraz z hydrauliką, wyposażenie łazienki, założenie umywalki i przyłączy do pralki, hydraulika w kuchni, montaż okapu, tapetowanie (faktury i rachunki, umowa na stolarkę okienną z 5 sierpnia 2014 r., k. 129-164).
Wszelkie płatności z tytułu spłaty długów spadkowych poJ. M.z tytułu opłat czynszowych za lokal mieszkalny wchodzący w skład spadku po zmarłymJ. M., z tytułu remontu za wymieniony lokal, dokonywałaE. S.– matkaA. S. (1)w imieniu i na rzecz jej córkiA. S. (1)(zeznania świadkaE. S., protokół k. 415-417).
W dniu 14 lipca 2015 r.A. M.– brat zmarłegoJ. M.– wniósł do Sądu Rejonowego dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie o uchylenie ww. aktu poświadczenia dziedziczenia oraz stwierdzenie, że to on nabywa spadek po zmarłymJ. M.na podstawie testamentu holograficznego z dnia 29 lipca 2005 r.(kopia wnioskuA. M.z 14 lipca 2015 r., k. 268-269).
Postanowieniem z dnia 4 października 2019 r., w sprawie I Ns 933/15, Sąd Rejonowy dla Warszawy - Śródmieścia w Warszawie uchylił akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony dnia 1 czerwca 2010 r. za numerem repertorium(...)oraz stwierdził, że spadek poJ. M.zmarłym 30 kwietnia 2010 r. wW.na podstawie testamentu własnoręcznego sporządzonego 29 lipca 2005 r., otwartego i ogłoszonego na rozprawie 2 sierpnia 2018 r., nabył bratA. M.w całości (testament holograficznyJ. M.z 29 lipca 2005 r., k. 22; postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie z 4 października 2019 r. o sygn. akt I Ns 933/15, k. 266).
W skład spadku poJ. M.wchodzi spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu mieszkalnego nr (...)o pow. 29,10 m2położonego przyul. (...)wW.o wartości(...)zł (operat szacunkowy rzeczoznawcy majątkowegoM. G.z 14 października 2019 r., k. 24-70). Przedmiotowy lokal nie posiada założonej księgi wieczystej (zaświadczenie(...) Spółdzielni Mieszkaniowejz 21 marca 2019 r., k. 71).
W dniu 6 listopada 2019 r.A. S. (1)skierowała doA. M.wezwanie do zapłaty zachowku oraz innych należności wnosząc o zapłatę:

i
kwoty 192.370,65 zł z tytułu zachowku przysługującej jej po zmarłym w dniu 30 kwietnia 2010 r. ojcu –J. M.;

ii
kwoty 6.175,02 zł z tytułu zapłaconych długów spadkowych po śmierciJ. M.;

(...)
kwoty 25.885,71 zł z tytułu opłat związanych z utrzymaniem lokalu wchodzącego w skład spadku położonego wW.przyul. (...);

iv
kwoty 15.000 zł z tytułu nakładów na remont lokalu wchodzącego w skład spadku położonego wW.przyul. (...). Wskazane należności miały zostać uiszczone w terminie 7 dni od daty odbioru pisma(wezwanie do zapłaty zachowku z 6 listopada 2019 r., k. 167-170).Przesyłka została przesłana na adresA. M.(ul. (...),(...)-(...) W.), była dwukrotnie awizowana i w dniu 25 listopada 2019 r. została zwrócona do nadawcy(potwierdzenie nadania przesyłki, k. 172; wydruk z portalu śledzenia przesyłek, k. 173).

Postanowieniem z dnia 26 listopada 2019 r. Sąd Okręgowy w Warszawie, IV Wydział Cywilny, w sprawie o sygn. IV Co 177/19, z wnioskuA. S. (1)z udziałemA. M.w pkt 1 – uwzględnił w całości wniosekA. S. (1)zawarty w piśmie z dnia 12 listopada 2019 r., udzielającA. S. (1)zabezpieczenia roszczenia o zapłatę kwoty 231 631,67 zł poprzez ustanowienie zakazu zbywania prawa do nieruchomości, tj. spółdzielczego własnościowego prawa dolokalu mieszkalnego nr (...)położonego wW.przyul. (...)znajdującego się w zasobach mieszkaniowych(...) Spółdzielni Mieszkaniowejprzyul. (...),(...)-(...) W.; w pkt 2 – wyznaczył wnioskodawczyniA. S. (1)dwutygodniowy termin na wniesienie pisma wszczynającego postępowanie o zapłatę zachowku przeciwko uczestnikowiA. M., pod rygorem upadku zabezpieczenia oraz w pkt 3 – odstąpił od uzasadnienia niniejszego postanowienia, podzielając argumenty wnioskodawczyni przytoczone na poparcie wniosku w piśmie z dnia 12 listopada 2019 r.(postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie z 26 listopada 2019 r., sygn. IV Co 177/19, k. 166).
A. M.zmarł 14 grudnia 2019 r. Jedynym spadkobiercąA. M.jest jego córkaE. M. (1), która nabyła spadek na podstawie testamentu (akt poświadczenia dziedziczenia z 14 stycznia 2020 r., Rep(...), k. 174-177).
Postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie z dnia 4 października 2019 r. o sygn. akt I Ns 933/15, k. 266, uchylające akt poświadczenia dziedziczenia i stwierdzające nabycie spadku poJ. M.przez jego brataA. M., stało się prawomocne z dniem13 marca 2020 r.(postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie z 4 października 2019 r. o sygn. akt I wraz z adnotacją o prawomocności Ns 933/15, k. 266).
E. M. (1)nie interesowała się przedmiotowym mieszkaniem wcześniej i nie zgłaszała się po odbiór lokalu(zeznania pozwanejE. M. (1), protokół k. 333v, nagranie 00:30:31).
W dniu 30 marca 2020 r.A. S. (1)skierowała doE. M. (1)jako spadkobierczyni poJ. M.wezwanie do odebraniamieszkania nr (...)przyul. (...)wW.w terminie 14 dni. W wezwaniu podała swój numer telefonu(wezwanie wraz z potwierdzeniem nadania, k. 257).Przesyłka zawierająca wezwanie została doręczona 3 kwietnia 2020 r.(wydruk z portalu śledzenia przesyłek poczty polskiej, k. 258).
W odpowiedzi pismem z dnia 8 kwietnia 2020 r.E. M. (1)wskazała, że w związku z sytuacją epidemiologiczną na terenie Polski uniemożliwiającą osobiste spotkanie i przekazanie mieszkania, poprosiła o wysłanie kluczy do ww. lokalu za pośrednictwem firmy kurierskiej pod adres:ul. (...)(...)(...)-(...) W.(pismoE. M. (1)z 8 kwietnia 2020 r., k. 258).Pismo zostało odebrane przezA. S. (1)w dniu 22 kwietnia 2020 r.(kopia koperty, k. 258).
W odpowiedziA. S. (1)poprosiła o sprecyzowanie czyE. M. (1)wyraża zgodę na dokonanie jednostronnej czynności – protokołu zdawczo-odbiorczego mieszkania przyul. (...)wW.bez jej udziału, a jeśli nie wyraża zgody – zakreśliła 3 dniowy termin od daty otrzymania pisma na dokonanie czynności odbioru lokalu(pismoA. S. (1), k. 260).Pismo zostało odebrane przezE. M. (1)w dniu 29 kwietnia 2020 r.(potwierdzenie odbioru, k. 261-262).
Pismem z dnia 30 kwietnia 2020 r.E. M. (1)poinformowała, że nie wyraża zgody na jednostronne sporządzenie protokołu zdawczo-odbiorczego lokalu i ustaliła ostateczny termin odebrania ww. mieszkania po sporządzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego na dzień 8 maja 2020 r., godz. 18:00(pismoE. M. (1)z 30 kwietnia 2020 r., k. 263).
W dniu 8 maja 2020 r. o godz. 17:45 nastąpiło przekazanie lokalu mieszkalnego przyul. (...)wW.. Zgodnie z treścią protokołu zdawczo-odbiorczego sporządzonego w tym dniu stan nieruchomości oceniono na dobry, wskazano w nim też że lokal był pozbawiony liczników energii elektrycznej i gazu oraz dołączono 8 zdjęć(protokół zdawczo-odbiorczy z 8 maja 2020 r., k. 264-265; zeznania pozwanejE. M. (1), protokół k. 333v, nagranie 00:30:13).).
Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2022 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie w sprawie z wnioskuA. S. (1)z udziałemE. M. (1)o dział spadku poK. M.w pkt I ustalił, że w skład spadku poK. M.z domuW., zmarłej 20 maja 2015 r. wchodzą następujące składniki majątkowe:

1
spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu mieszkalnego nr (...), położonego wW.w mieszkalnym budynku wielorodzinnym przyul. (...)wW.o pow. użytkowej 36 m(

    2), składającego się z dwóch pokoi, kuchni i łazienki z wc oraz przedpokoju, z którym związane jest prawo do korzystania z pomieszczenia gospodarczego, który stanowi piwnica, wchodzącego w skład zasobów mieszkaniowych Spółdzielni Mieszkaniowej(...)wW.– o wartości(...)zł;

2
nasadzenia, urządzenia i obiekty znajdujące się nadziałce nr (...)o pow. 400 m(

    2), położonej na terenie(...)wS.,ul. (...),(...)-(...) Z., obejmujące między innymi domek letniskowy, altanę, piec olejowy, przyłącza wodne i elektryczne oraz oczko wodne z mostkiem – o łącznej wartości(...)zł;

3
środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym o nr(...)prowadzonym wBanku (...) S.A.wW.w wysokości(...)zł.

W pkt II Sąd dokonał działku spadku poK. M.w ten sposób, że:

1
składnik majątkowy wymieniony w punkcie I. podpunkcie 1 postanowienia przyznać na wyłączną własność wnioskodawczyniA. S. (1);

2
składniki majątkowe wymienione w punkcie I. i podpunktach 2 i 3 postanowienia przyznać na wyłączną własność uczestniczki postępowaniaE. M. (1).

W punkcie III Sąd zasądził od wnioskodawczyniA. S. (1)na rzecz uczestniczki postępowaniaE. M. (1)tytułem spłaty kwotę 271.609,54 zł, płatną w terminie 1 roku od daty uprawomocnienia się niniejszego postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami w razie uchybienia terminowi płatności(postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie z 7 grudnia 2022 r., sygn. VI Ns 99/20, k. 671-672).Powyższe postanowienie jest nieprawomocne(protokół rozprawy z 4 lipca 2023 r., k. 574, nagranie 00:24:28).
Wartośćlokalu mieszkalnego nr (...)położonego wW.przyul. (...), według stanu na dzień 30 kwietnia 2010 r. i cen aktualnych, wynosiła(...)zł

    (opinia biegłego sądowegoA. K.o wartości określającej wartość rynkową spółdzielczego własnościowego prawa dolokalu mieszkalnego nr (...)położonego wbudynku nr (...)przyul. (...)wW.,(...)z 20 grudnia 2022 r., k. 495-516).

W dniu 27 kwietnia 2023 r.E. M. (1)sprzedała spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu mieszkalnego nr (...)o pow. 29,10 m(
    2)położonego przyul. (...)za cenę(...)zł. Kupujący zobowiązał się zapłacić cenę sprzedaży przelewem ze środków własnych na należący doE. M. (1)rachunek bankowy nr(...)
    (umowa sprzedaży z 27 kwietnia 2023 r., Rep(...)k. 601-607).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie złożonych do akt sprawy i przywołanych powyżej dokumentów. Dowody z dokumentów Sąd uznał za całkowicie wiarygodne. Żadna ze stron nie kwestionowała ich autentyczności bądź prawdziwości treści w nich zawartych. Dodać należy, że dokumenty te tworzyły spójny obraz stanu faktycznego i posłużyły do dokonania powyższych ustaleń. Brak było również podstaw do zakwestionowania twierdzeń stron, które zresztą nie pozostają ze sobą w sprzeczności, a okoliczności, których dotyczą, nie były sporne.
Sąd uznał za wiarygodne zeznania powódkiA. S. (1)(protokół rozprawy, k. 332v-333v) i pozwanejE. M. (1)(protokół rozprawy, k. 333v-334)w zakresie w jakim korespondowały one z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie. Rozbieżności w zeznaniach stron dotyczyły stanu przedmiotowego mieszkania z dnia jego odbioru, tj. 8 maja 2020 r., jednakże na ww. okoliczność przedłożono protokół zdawczo-odbiorczy w którym oceniono stan nieruchomości na dobry, wskazano w nim też że lokal był pozbawiony liczników energii elektrycznej i gazu oraz dołączono 8 zdjęć(protokół zdawczo-odbiorczy z 8 maja 2020 r., k. 264; zeznania pozwanejE. M. (1), protokół k. 333v, nagranie 00:30:13).
Z uwagi na konieczność ustalenia wiadomości specjalnych, Sąd oparł się również na opinii biegłego z zakresu wyceny nieruchomości na okoliczność wyliczenia wartości nieruchomości wchodzących w skład spadku, przy czym biegły dokonał wyceny w zakresie nieruchomości przyul. (...)wW.według stanu z dnia 30 kwietnia 2010 r. i cen aktualnych. Opinia biegłegoA. K.została przez Sąd podzielona w całości. Opinia ta została sporządzona rzetelnie, zgodnie ze standardami przyjętymi przy opracowywaniu tego rodzaju dokumentów oraz z uwzględnieniem zasad logiki i wiedzy powszechnej. Biegły w ocenie sądu posiada odpowiedni poziom wiedzy i doświadczenia w zakresie opiniowania w podobnych sprawach. Twierdzenia biegłego zawarte w opinii poparte są rzeczową, logiczną i spójną argumentacją, a wnioski sformułowano w sposób przystępny i zrozumiały. Opinia zawierała ponadto uzasadnienie wymagane przepisemart. 285 §1 k.p.c.W ocenie Sądu opinia pozwoliła w sposób jednoznaczny ustalić okoliczności wymagające wiedzy specjalnej. Równocześnie nie zachodziły żadne powody osłabiające zaufanie do wiedzy, kompetencji, doświadczenia czy bezstronności sporządzającego ją biegłego. Przy wyliczeniu wartości nakładów koniecznych, stanowiących wydatki niezbędne do utrzymania rzeczy w należytym stanie, poczynionych przezA. S. (1)nalokal mieszkalny nr (...)położony przyul. (...)wW.według stanu i cen z dnia 8 maja 2020 r. wskazując ich poszczególną wycenę – o ile wzrosła wartość lokalu w chwili jego wydania poprzez dokonanie przez powódkę nakładów innych niż koniecznie poczynionych przez powódkę nalokal mieszkalny nr (...)położony przyul. (...)wW.wymienionych w piśmie procesowym strony powodowej z 9 czerwca 2022 r.
    (k. 466-468).Biegły nadmienił, że istnieje podejście kosztowe w którym obliczana jest wartość odtworzeniowa, jednak warunkiem korzystania z podejścia kosztowego jest brak możliwości wyceny w podejściu porównawczym oraz profesjonalnie wykonana inwentaryzacja nakładów w lokalu. Żaden z powyższych warunków w przedmiotowej sprawie nie jest spełniony. Z tych względów biegły obliczył wartość nakładów koniecznych oraz o ile wzrosła wartość lokalu, poprzez przyjęcie dodatkowego atrybutu, cechy rynkowej „standard lokalu”, przyjmując różnicę między wartością lokalu po dokonaniu nakładów oraz wartością lokalu przed dokonaniem nakładów szacując wartość nakładów na 12.500 zł. Zastrzeżenia do opinii dotyczące przedmiotowej nieruchomości złożyła strona pozwana
    (pismo procesowe pozwanej z 17 marca 2023 r., k. 532-534).Opinia została również zakwestionowana przez stronę powodową w części, tj. w zakresie nakładów koniecznych, gdyż zdaniem powódki biegły nie wycenił precyzyjnie nakładów koniecznych, nie wskazał ich poszczególnych wartości oraz innych nakładów w takim zakresie o ile wzrosła cena lokalu
    (pismo procesowe powódki z 28 lutego 2023 r., k. 525-526).Na rozprawie w dniu 4 lipca 2023 r. biegły sądowyA. K.odniósł się do pytań i zastrzeżeń sformułowanych przez obie strony
    (protokół rozprawy z 4 lipca 2023 r., nagranie 00:03:27-00:21:11).

Na rozprawie w dniu 4 lipca 2023 r. Sąd postanowił oddalić wniosek strony pozwanej o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego, na podstawieart. 2352§ 1 pkt 2 i 5 k.p.c., uznając, że nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy i zmierzający jedynie do przedłużenia postępowania, o czym w dalszej części uzasadnienia.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Powództwo zasługiwało na uwzględnienie, podlegając oddaleniu jedynie w części.
W niniejszej sprawie powódkaA. S. (1)domagała się zasądzenia od pozwanejE. M. (1)kwoty 256.866,66 zł tytułem zachowku przysługującego powódce odA. M.po zmarłym w dniu 30 kwietnia 2010 r. ojcu –J. M.wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 192.370,65 zł od dnia 26 listopada 2019 r. do dnia zapłaty, a od kwoty 64.496,01 zł od dnia doręczenia modyfikacji powództwa do dnia zapłaty, a także kwoty 6.175,02 zł tytułem zapłaconych przezA. S. (1)długów spadkowych po śmierciJ. M.wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od tej kwoty od dnia 26 listopada 2019 r. do dnia zapłaty oraz z tytułu zaległych alimentów stanowiących dług spadkowy i kwoty 40.885,71 zł tytułem nakładów poniesionych przezA. S. (1)związanych z utrzymaniemlokalu nr (...)wchodzącego w skład spadku poJ. M.położonego wW.przyul. (...)oraz z tytułu kosztów poniesionych na remont tego lokalu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od tej kwoty od dnia 6 listopada 2019 r. do dnia zapłaty.
PozwanaE. M. (1)uznała powództwo o zapłatę zachowku przysługującego powódce odA. M.ojca pozwanej po zmarłym w dniu 30 kwietnia 2010 r.J. M.co do zasady, kwestionując jednak jego wysokość wskazaną przez powódkę w pozwie, a także nie uznaje w całości żądań powódki dotyczących zasądzenia od pozwanej kwoty 6.175,02 zł tytułem zapłaconych przez powódkę długów spadkowych po śmierciJ. M.oraz kwoty 40.885,71 zł tytułem zwrotu poczynionych przez powódkę nakładów na nieruchomość położoną wW.przyul. (...)lok. 109.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu sformułowanego przez stronę pozwaną dotyczącego przedawnienia roszczenia strony powodowej ponad kwotę 239.432 zł zgłoszonego w piśmie z dnia 13 czerwca 2023 r., z uwagi na rozszerzenie powództwa po upływie terminu przedawnienia należy wskazać, iż zarzut ten jest bezzasadny. Testament po zmarłymJ. M.został otwarty i ogłoszony w dniu 2 sierpnia 2018 r., a więc pięcioletni termin przedawnienia roszczenia, stosownie do treściart. 1007 k.c., upłynąłby w dniu 2 sierpnia 2023 r., zaś rozszerzenie powództwa w niniejszej sprawie nastąpiło 13 czerwca 2023 r.(pismo strony powodowej zawierające modyfikację powództwa z 13 czerwca 2023 r., k. 543-544).
Ochrona praw najbliższej rodziny zmarłego należy do podstawowych założeńprawa spadkowego. Znajduje ona wyraz w wielu instytucjach uregulowanychwksiędze czwartej kodeksu cywilnego, w tym też i w instytucji zachowku (art. 991-1011 k.c.), zapewniającej osobom wskazanym w ustawie określoną korzyść ze spadku nawet wbrew woli zmarłego.
Zgodnie zart. 991 § 1 i 2 k.c., zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek). Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.
Wkodeksie cywilnymbrak jest przepisów regulujących sposób obliczania zachowku, ustalania wartości spadku. Jednakże zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, jak również poglądami doktryny obliczenie zachowku następuje na podstawie wartości spadku ustalonej według cen z daty orzekania o roszczeniach z tego tytułu. Przyjmuje się również, że dla ustalenia zachowku konieczne jest ustalenie stanu czynnego spadku, a zatem wartości spadku po odjęciu długów spadkowych.
Substrat zachowku jest wyliczany na podstawie czystej wartości spadku, tj. różnicy pomiędzy wartością stanu czynnego spadku a wartością stanu biernego (długów spadkowych). Zgodnie zart. 993 k.c., przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń. Nie są również uwzględniane długi z tytułu zachowków (roszczenie o zachowek jest przedmiotem wyliczenia, nie może więc jednocześnie stanowić części równania matematycznego). Do długów spadkowych zalicza się koszty pogrzebu w takim zakresie, w jakim pogrzeb ten odpowiada zwyczajom przyjętym w danym środowisku (art. 922 § 3 k.c.). Wartość praw należących do spadku ustala się według stanu z chwili otwarcia spadku i cen z chwili orzekania o zachowku(zob. uchwała składu 7 sędziów SN – zasada prawna – z dnia 26 marca 1985 r., III CZP 75/84, OSP z 1985 r., nr 10, poz. 147).
PowódceA. S. (1)niewątpliwie przysługuje prawo do wystąpienia z roszczeniem o zapłatę zachowku po zmarłym w dniu 30 kwietnia 2010 r. ojcuJ. M., albowiem będąc uprawnioną do spadku po zmarłym, nie otrzymała należnej jego części, zaś obowiązek zapłaty zachowku został przejęty przez pozwanąE. M. (1)jako dług spadkowy po jej ojcuA. M.zmarłym w dniu 14 grudnia 2019 r. Stosownie do treściart. 991 § 1 k.c.A. S. (1)przysługuje zachowek stanowiący 2/3 wartości masy spadkowej, z uwagi na to, że w chwili otwarcia spadku poJ. M.była osobą małoletnią.
Jak wykazało postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie, w skład spadku po zmarłymJ. M.wchodziła nieruchomość – lokal mieszkalny położony wW.przyul. (...)lok.(...)którego wartość strona powodowa oszacowała na(...)zł i wskazując, iż jest to jedyny składnik masy spadkowej po zmarłym. Bezspornie też powódka nie otrzymała od spadkodawczyni żadnego przysporzenia podlegającego zaliczeniu na poczet należnego jej zachowku.
Z uwagi na kwestionowanie przez stronę pozwaną wskazanej przez powódkę wartości lokalu położonego wW.przyul. (...)lok.(...)wchodzącego w skład masy spadkowej, Sąd na wniosek strony powodowej dopuścił opinię biegłego sądowego uprawnionego do wyceny nieruchomości. Jak wynika z przedmiotowej opinii sporządzonej przez biegłego sądowego z zakresu wyceny nieruchomości – rzeczoznawcy majątkowegoA. K.wartość rynkowa nieruchomości lokalowej według stanu na dzień 30 kwietnia 2010 r. i cen aktualnych została oszacowana na kwotę(...)zł

    (opinia biegłego sądowegoA. K.o wartości określającej wartość rynkową spółdzielczego własnościowego prawa dolokalu mieszkalnego nr (...)położonego wbudynku nr (...)przyul. (...)wW.,Ż.z dnia 20 grudnia 2022 r., k. 514).Sąd nie miał podstaw do kwestionowania przedstawionej przez biegłego sądowego oszacowanej wartości nieruchomości położonej wW.przyul. (...)lok.(...)zaś biegły sądowy w ustnej opinii uzupełniającej złożonej na rozprawie w dniu 4 lipca 2023 r. szczegółowo odniósł się do zastrzeżeń w tym zakresie formułowanych przez stronę pozwaną

    (protokół rozprawy z 4 lipca 2023 r., k. 573v, nagranie 00:03:27-00:21:11).Biegły w ustnych wyjaśnieniach złożonych na rozprawie wskazał, że wszystkie transakcje z wyceny pochodzą z zasobów(...) Spółdzielni Mieszkaniowejz uwzględnieniem lokali o małych powierzchniach. Przyjęto atrybuty takie jak lokalizacja i otoczenie, zaś wyceny wybrano transakcje o podobnej powierzchni, lokalizacji i bliskiej daty transakcji

    (protokół rozprawy z 4 lipca 2023 r., k. 573v, nagranie 00:08:56-00:19:50).

Opinia biegłego sądowego rzeczoznawcy majątkowego sporządzona w niniejszej sprawie została doręczona stronie pozwanej w dniu 27 lutego 2023 r.(pismo procesowe strony pozwanej z 17 marca 2023 r., k. 532).We wskazanej dacie pozwanaE. M. (2)posiadała więc opinię biegłego sądowego rzeczoznawcy majątkowego, określającą wartość rynkową spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego położonego przyul. (...)wW.. Okoliczność, że pozwanaE. M. (1)w dniu 27 kwietnia 2023 r. sprzedała spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu mieszkalnego nr (...)o pow. 29,10 m2położonego przyul. (...)za cenę(...)zł nie stanowi podstawy do podważenia wartości przedmiotowego lokalu oszacowanej przez biegłego sądowego w niniejszej sprawie, a świadczy jedynie o zaakceptowaniu przez pozwanąE. M. (1)oferty sprzedaży mieszkania po cenie poniżej oszacowanej przez rzeczoznawcę majątkowego.
Rozważając zasadność zgłoszonego przez stronę pozwaną zarzutu potrącenia kwoty 64.800 zł tytułem wynagrodzenia za bezumowne korzystanie przez powódkę z przedmiotowego mieszkania, wyliczonej jako wysokość średniego miesięcznego czynszu 1.200 zł za najem mieszkania od września 2015 r. do marca 2020 r., tj. 54 miesiące, Sąd nie uznał, że na powódce nie ciąży obowiązek zapłaty z tego tytułu. Należy uznać, że powódka nie była posiadaczem w złej wierze, gdyż nieruchomość stanowiła własność jej ojca, zaś po jego śmierci stała się spadkobierczynią po zmarłym. W dniu 9 czerwca 2010 r. została też przyjęta w poczet członków Spółdzielni w związku z nabyciem spółdzielczego własnościowego prawa dolokalu nr (...)w budynku stanowiącym własność Spółdzielni przyul. (...)wW.(lokal o pow. 29,10 m2), jako spadkobierca po zmarłymJ. M., na mocy aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia 1 czerwca 2010 r. Rep(...)(zaświadczenie z 11 czerwca 2010 r., k. 128; akt poświadczenia dziedziczenia z 1 czerwca 2010 r., k. 20-21).Dopiero w dniu 4 października 2019 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie, w sprawie o sygn. I Ns 933/15, wydał postanowienie którym uchylił akt poświadczenia dziedziczenia i orzekł, że jedynym spadkobiercą po zmarłym, na podstawie testamentu holograficznego z dnia 29 lipca 2005 r., jest jego bratA. M.(k. 23).Wskazane postanowienie stało się prawomocne z dniem 13 marca 2020 r. (postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie z 4 października 2019 r. o sygn. akt I wraz z adnotacją o prawomocności Ns 933/15, k. 266). Pozwana przyznała w toku postępowania, iż nie interesowała się tym mieszkaniem wcześniej i nie zgłaszała się po lokal(zeznania pozwanejE. M. (1), protokół k. 333v, nagranie 00:30:31).
W dniu 30 marca 2020 r. powódka skierowała do pozwanej pismo, wzywając ją do odbioru mieszkania przyul. (...)wW., zaś przekazanie mieszkania nastąpiło w dniu 8 maja 2020 r.(korespondencja, k. 257, 258, 265; protokół zdawczo-odbiorczy z dnia 8 maja 2020 r., k. 264-265).Równocześnie, co jest niesporne, powódka opuściła mieszkanie dobrowolnie w ustalonej dacie 8 maja 2020 r.A. S. (1)pozostawała zatem w dobrej wierze – domniemanie dobrej wiary ujęte wart. 7 k.c.nie zostało obalone. Powódka, będąca posiadaczem w dobrej wierze, nie jest obowiązana do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy (art. 224 k.c.w zw. zart. 230 k.c.).
Kwestią sporną między stronami była również wysokość długów spadkowych podlegających odliczeniu od wartości spadku.
Strona powodowa wykazała, iż po śmierciJ. M.pozostały długi spadkowe w postaci:(...)zł z tytułu zaległości w opłacaniu czynszu w Spółdzielni Mieszkaniowej,(...)zł zadłużenia w firmie windykacyjnej(...)oraz(...)zł zadłużenia w(...)

    (zaświadczenie z 25 marca 2019 r., k. 75; obroty i salda od września 2009 r. do kwietnia 2010 r., k. 126; wezwanie do zapłaty z 2 listopada 2010 r., k. 76; oświadczenie o spłacie wierzytelności, k. 79; pismo z(...)z 8 kwietnia 2019 r., k. 83).Nadto strona powodowa wykazała, iżJ. M.posiadał dług alimentacyjny wobec powódki, który na dzień 28 kwietnia 2010 r. wynosił(...)zł (

    informacja z 28 kwietnia 2010 r. o stanie zaległości egzekucyjnej w sprawie(...)prowadzonej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy ŻoliborzaM. P., k. 80-81).Ustalona kwota podlega więc odliczeniu od ustalonej wartości spadku.
Nie sposób zgodzić się też ze stanowiskiem strony pozwanej, iż dług z tytułu niezapłaconych alimentów w chwili śmierciJ. M.wygasł, bowiem – jak twierdzi pozwana – w momencie śmierci ojca powódka stała się zarówno własnym wierzycielem, jak i dłużnikiem. Zaległe alimenty niezapłacone w terminie przed śmiercią zobowiązanego stanowią dług spadkowy, który spadkobierca ma obowiązek spłacić. W okolicznościach niniejszej sprawy bezsporne jest, iż zarówno powódka, jak i pozwana mają prawo do spadku, a więc powódka nie jest jedynym spadkobiercą po zmarłym ojcu.
Zgodnie z ogólną dyspozycją wynikającą z przepisuart. 922 k.c., wartość czynną spadku należało pomniejszyć o ciążące na masie spadkowej długi. Mając na uwadze wartość spadku w postaci lokalu mieszkalnego położonego przyul. (...)wW.(...)po odliczeniu długów spadkowych (6.175,02 zł) wynosi 379.124,98 zł, tym samym część przypadającą na rzecz powódki Sąd oszacował na 252.749,99 zł (379 124,98 zł x 2/3).
O odsetkach Sąd orzekł na podstawieart. 481 k.c.iart. 455 k.c.PowódkaA. S. (1)wezwanie do zapłaty zachowku oraz innych należności skierowała doA. M.pismem z dnia 6 listopada 2019 r., zaś w treści wezwania określiła termin zapłaty na 7 dni od daty odbioru pisma(wezwanie do zapłaty zachowku oraz innych należności z 6 listopada 2019 r., k. 167-170).Pismo zostało skierowane na prawidłowy adres, dwukrotnie awizowane i w dniu 25 listopada 2019 r. zwrócone do nadawcy(potwierdzenie nadania przesyłki, k. 172; wydruk z portalu śledzenia przesyłek, k. 173).Upływ 7-dniowego terminu do zapłaty nastąpił więc w dniu 2 grudnia 2019 r. Sąd miał również na uwadze, iż w toku niniejszej sprawy strona powodowa w dniu 13 czerwca 2023 r. dokonała modyfikacji powództwa poprzez zwiększenie wysokości roszczenia o 64.496,01 zł, wnosząc o zasądzenie od pozwanejE. M. (1)na rzecz powódkiA. S. (1)kwoty 256.866,66 zł z tytułu zachowku przysługującegoA. S. (1)odA. M.po zmarłym w dniu 30 kwietnia 2010 r. ojcu –J. M.wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 192.370,65 zł od dnia 26 listopada 2019 r. do dnia zapłaty, a od kwoty 64.496,01 zł od dnia doręczenia modyfikacji powództwa do dnia zapłaty. Doręczenie modyfikacji powództwa stronie pozwanej nastąpiło 3 lipca 2023 r.(pismo procesowe pozwanej z 17 lipca 2023 r., k. 583).
Z powyższych względów Sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 192.370,65 zł od dnia 2 grudnia 2019 r. do dnia zapłaty i od kwoty 60.379,34 zł od dnia 3 lipca 2023 r. do dnia zapłaty, tytułem zachowku, o czym orzekł w pkt I wyroku.
Sąd w całości uwzględnił żądanie strony powodowej dotyczące zasądzenia na rzecz powódki od pozwanej kwoty 6.175,02 zł tytułem zapłaconych przezA. S. (1)długów spadkowych po śmierciJ. M.. Do długów spadkowym należy wliczyć: kwotę(...)zł z tytułu zaległości w opłacaniu czynszu w Spółdzielni Mieszkaniowej,(...)zł zadłużenia w firmie windykacyjnej(...)oraz(...)zł zadłużenia w(...)

    (zaświadczenie z 25 marca 2019 r., k. 75; obroty i salda od września 2009 r. do kwietnia 2010 r., k. 126; wezwanie do zapłaty z 2 listopada 2010 r., k. 76; oświadczenie o spłacie wierzytelności, k. 79; pismo z(...)z 8 kwietnia 2019 r., k. 83)oraz dług alimentacyjny wobecA. S. (3)w wysokości(...)zł (

    informacja z 28 kwietnia 2010 r. o stanie zaległości egzekucyjnej w sprawie(...)prowadzonej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy ŻoliborzaM. P., k. 80-81).Strona powodowa wykazała, iż pokryła koszty związane z zaległościami czynszowymi, zadłużeniami wobec firmy windykacyjnej, jak również zadłużenie w(...). Alimenty wymagalne do dnia otwarcia spadku stanowią dług spadkowy, co czyni pozwaną zobowiązaną do spełnienia świadczenia na rzecz powódki, jako wierzycielki alimentacyjnej.
O odsetkach Sąd orzekł stosownie do treściart. 481 k.c.iart. 455 k.c.zasądzając odE. M. (1)na rzeczA. S. (1)kwotę 6.175,02 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 2 grudnia 2019 roku do dnia zapłaty, gdyż wezwanie do zapłaty innych należności (w tym długów spadkowych) powódka skierowała doA. M.pismem z dnia 6 listopada 2019 r., zakreślając termin zapłaty na 7 dni od daty odbioru pisma(wezwanie do zapłaty zachowku oraz innych należności z 6 listopada 2019 r., k. 167-170).Pismo zostało skierowane na prawidłowy adres, dwukrotnie awizowane i w dniu 25 listopada 2019 r. zwrócone do nadawcy(potwierdzenie nadania przesyłki, k. 172; wydruk z portalu śledzenia przesyłek, k. 173),a upływ 7-dniowego terminu do zapłaty nastąpił w dniu 2 grudnia 2019 r.
Co do ustalenia zasadności żądania zapłaty z tytułu nakładów, Sąd posiłkował się sporządzoną w niniejszej sprawie opinią biegłegoA. K.(opinia biegłego sądowegoA. K.o wartości określającej wartość rynkową spółdzielczego własnościowego prawa dolokalu mieszkalnego nr (...)położonego wbudynku nr (...)przyul. (...)wW.,Ż.z 20 grudnia 2022 r., k. 495-516).Biegły w swej opinii wskazał, iż co prawda strona powodowa przedłożyła w piśmie z 9 czerwca 2022 r. informacje o wykonanych nakładach na przedmiotowy lokal, lecz nie zawierały one niezbędnych obmiarowań. Biegły nie mógł też dokonać wyliczeń nakładów w podejściu kosztowym, w którym obliczana jest wartość odtworzeniowa, gdyż nie była wykonana profesjonalna inwentaryzacja nakładów w lokalu. W ocenie Sądu dokonane przez biegłego wyliczenie nakładów koniecznych w wysokości 12.500 zł również nie jest miarodajne mając na uwadze, iż strona powodowa nie przedłożyła żadnego materiału dowodowego sprzed i po remoncie, a nawet nie przedłożyła dokumentacji zawierającej niezbędnych obmiarowań.
Jednocześnie powódka, będąca posiadaczem lokalu w dobrej wierze, nie wykazała w ocenie sądu poniesienia nakładów na lokal, które zwiększałyby jego wartość.
Stosownie doart. 226 § 1 k.c.samoistny posiadacz w dobrej wierze może żądać zwrotu nakładów koniecznych o tyle, o ile nie mają pokrycia w korzyściach, które uzyskał z rzeczy (art. 226 § 1 zd. 1 k.c.). Zwrotu innych nakładów niż konieczne może żądać tylko o tyle, o ile zwiększają wartość rzeczy w chwili jej wydania właścicielowi (art. 226 § 1 zd. 2 k.c.). Sąd Najwyższy w wyroku z 22 marca 2016 r., sygn. III CSK 3/06 podkreślił, iż „ustawodawca wart. 226 § 1 k.c.dokonał rozróżnienia nakładów „koniecznych" oraz „innych", wiążąc z tym odmienne przesłanki dla ewentualnego roszczenia o ich zwrot. Takie unormowanie przesądza o zależności roszczenia o zwrot „innych” nakładów od wystąpienia przez właściciela z żądaniem wydania rzeczy. Dopiero bowiem w chwili wydania tej rzeczy właścicielowi można ocenić, czy i w ogóle istnieje i w jakim rozmiarze obowiązek zwrotu dokonanych przez posiadacza nakładów, lecz - co należy podkreślić - nie będących nakładami koniecznymi. Powyższe wyodrębnienie nakładów koniecznych i innych oraz zróżnicowanie przesłanek ich zwrotu wyklucza jednolite ich w tym względzie potraktowanie, jak to uczynił Sąd drugiej instancji. Oznacza to, że roszczenie samoistnego posiadacza w dobrej wierze o zwrot nakładów koniecznych powstaje w sytuacji określonej wart. 226 § 1 zd. 1 k.c.i staje się wymagalne z momentem dokonania tych nakładów. Natomiast roszczenie o zwrot „innych” nakładów powstaje i staje się wymagalne w chwili wydania rzeczy właścicielowi, o ile występuje zwiększenie wartości rzeczy (art. 226 § 1 zd. 2 k.c.)”(por. wyrok Sądu Najwyższego z 22 marca 2016 r., III CSK 3/06, Legalis nr 316253).
W ocenie Sądu, nakłady poczynione przez powódkę stanowiły nakłady konieczne, które miały pokrycie w korzyściach, które uzyskała z rzeczy (art. 226 § 1 zd. 1 k.c.). Strona powodowa w celu wykazania kosztów poczynionych na rzecz nieruchomości nakładów przedłożyła faktury, rachunki i umowę na stolarkę okienną, którymi wykazała koszty w zakresie wymiany okien (stolarka okienna), malowania ścian (wydatki na farby, emulsje, akryl, wałki, pędzle i folię malarską), założenie kontaktów, przebudowę łazienki wraz z hydrauliką, wyposażenie łazienki, założenie umywalki i przyłączy do pralki, hydraulika w kuchni, montaż okapu, tapetowanie (faktury i rachunki, umowa na stolarkę okienną z 5 sierpnia 2014 r., k. 129-164).Powódka nie przedstawiła jednak dowodów na wykazanie kosztów położenia podłogi, nowych tynków, glazury i terakoty czy wynajęcia kontenera na odpady poremontowe. Nie wykazała również żadnych kosztów wykonania robót budowlanych (robocizny). Poczynione nakłady, w ocenie Sądu, nie zwiększyły wartości lokalu a jedynie umożliwiły korzystanie z nieruchomości przez kilka lat do momentu przekazania go pozwanej w stanie nie wskazującym podwyższony standard lokalu, co wynika z załączonych do akt sprawy zdjęć.A. S. (1)ostatecznie nie wprowadziła się do przedmiotowego mieszkania. Okresowo zamieszkiwał w nim jej przyrodni brat(zeznania powódkiA. S. (1), protokół k. 332v-333, nagranie 00:17:57 i 00:25:22).
Nie sposób również zgodzić się ze stanowiskiem strony powodowej, iż pozwana ma obowiązek zwrotu na rzecz powódki kwot uiszczonych tytułem czynszu za lokal mieszkalny w sytuacji, gdyż to powódka faktycznie dysponowała lokalem, pozwana nie miała dostępu do nieruchomości, zaś przekazanie mieszkania pozwanej nastąpiło dopiero w dniu 8 maja 2020 r.
Zdaniem Sądu uwzględnienie żądania strony powodowej w tym zakresie byłoby również sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.) w sytuacji, gdy pozwana nie miała nawet dostępu do mieszkania.
Z tych względów w pozostałym zakresie Sąd oddalił roszczenie strony powodowej, o czym orzekł w pkt III wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawieart.100 k.p.c., zgodnie z którym w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Sąd ustalił, że powódkaA. S. (1)wygrała proces w 85%, a pozwanaE. M. (1)wygrała proces w 15% i pozostawił rozliczenie kosztów postępowania referendarzowi sądowemu po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku.
W tym stanie rzeczy, mając na uwadze powyższe ustalenia faktyczne i rozważania prawne, Sąd na podstawie powołanych wyżej przepisów, orzekł jak w sentencji wyroku.

Sędzia Ewa Ligoń-Krawczyk