Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 626/20
Data wyroku: 2024-07-02 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Marcin Strobel
Słowa kluczowe: Pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego
Podstawa prawna: art 830 par 1 pkt 1 kc

Sygn. akt VI ACa 135/23

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 lipca 2024 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: Sędzia Marcin Strobel
Protokolant: Klaudia Pływaczewska
po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2024 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwaM. M.iJ. M.
przeciwkoBankowi (...) S.A.z siedzibą wW.
o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie z dnia9 sierpnia 2022 r., sygn. akt I C 626/20:

I
oddala apelację;

II
zasądza odBanku (...) S.A.z siedzibą wW.na rzeczM. M.iJ. M.kwoty po 4 050,00 zł (cztery tysiące pięćdziesiąt złotych) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt VI ACa 135/23

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 9 sierpnia 2022 r. Sąd Okręgowy Warszawa – Pragaw Warszawie pozbawił wykonalności, w stosunku do powodówM. M.iJ. M., tytuł wykonawczy w postaci bankowegotytułu egzekucyjnego z dnia 13 czerwca 2014 r. nr(...)wystawiony przezBank (...) S.A.z siedzibą wW., któremu Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi - Południe w Warszawie nadał postanowieniem z dnia 7 lipca 2014 r., w sprawie oznaczonej sygn. aktII Co 1734/14, sprostowanego postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2014 r., klauzulę wykonalności, w zakresie zobowiązania głównego z pkt. II, co do kwoty 44 500,34 CHF oraz co do dalszych odsetek z pkt. IV w wysokości czterokrotności obowiązującej stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego od kwoty 44 500,34 CHF za okres od dnia 14 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty (pkt. 1) i zasądził odBanku (...) S.A.z siedzibą wW.na rzeczM. M.iJ. M.kwoty po7 258,50 zł tytułem kosztów procesu (pkt. 2).
Powołany wyżej wyrok zapadł w oparciu o następujące ustalenia faktyczne:
W dniu 4 maja 2006 r.J. M.iM. M.zawarlizBankiem (...) S.A.z siedzibą wK.(poprzednikiem prawnym pozwanego) umowę o kredyt hipoteczny nr(...)- (...),na mocy której w/w bank udzielił im kredytu hipotecznego w kwocie90 019,41 CHF. Kredyt przeznaczony był na sfinansowanie spółdzielczego własnościowego prawa od lokalu mieszkalnego i został udzielony na okresod dnia 4 maja 2006 r. do dnia 5 maja 2016 r.
Przedmiotowy kredyt oprocentowany był według zmiennej stopu procentowej, na którą składała się suma stawki LIBOR i marża bankuw wysokości 1,85%.
Zawierając przedmiotową umowę powodowie złożyli oświadczenie,że zostali zapoznani przez bank z kwestią ryzyka zmiany stopy procentoweji są świadomi ponoszenia tego ryzyka. Potwierdzili również, że mają świadomość ponoszenia ryzyka kursowego, które ma wpływ na wysokośćich zobowiązania, oraz że kredyt zostanie wypłacony w złotych polskichpo przeliczeniu według kursu kupna waluty obowiązującego w banku,w dniu wypłaty kwoty lub transzy kredytu, zgodnie z tabelą kursów walut ogłaszaną w siedzibie banku z zastosowaniem zasad ustalania kursówwalut obowiązujących w banku, zaś kwota spłaty w złotych podlega przeliczeniu według kursu sprzedaży waluty obowiązującej w banku,ustalanego i ogłaszanego analogicznie jak kursy kupna. Powodowie złożyli również dodatkowe oświadczenie o poinformowaniu ich o ryzyku kursowym, zaproponowaniu przez pracownika banku - w pierwszej kolejności - kredytuw walucie polskiej oraz o tym, że w oparciu o przekazane informacje zdecydowali się na zaciągnięcie kredytu o zmiennej stopie procentowej,ale nie w walucie obcej. Powodowie wnioskowali o udzielenie im kredytuw kwocie 235 000,00 zł. Podczas ubiegania się o kredyt powodowie zostali poinformowani o zmianach kursu franka szwajcarskiego, ale jednocześnie zapewniano ich, że wahania kursowe są niewielkie. Nie przedstawiono im jednak żadnych symulacji obrazujących wahania kursów. Byli natomiast zapewniani, że jest to najlepsza możliwa oferta, zaś rata kredytu udzielonegow PLN, w takiej samej kwocie, byłaby dwukrotnie wyższa. Powodowiemieli możliwość zapoznania się z umową, jednak nie wyjaśniono im niezrozumiałych dla nich zapisów. Umowa nie była indywidualnienegocjowana, albowiem sporządzoną została w oparciu o treść stosowanego przez bank wzorca.
W wykonaniu przedmiotowej umowy powodowie spłacili na rzecz banku kwotę 259 268,19 zł, co stanowiło równowartość 31 587,34 CHF.
Wobec braku spłaty przeterminowanego zadłużenia, bank dokonał wypowiedzenia w/w umowy pismem z dnia 10 marca 2014 r., skierowanym odrębnie do każdego z kredytobiorców. W jego treści wskazano, że termin wypowiedzenia wynosi 30 dni i o ile w tym terminie nie nastąpi spłata całości zadłużenia, umowa zostanie rozwiązana, a zadłużenie stanie się natychmiast wymagalne w całości.
W dniu 13 czerwca 2014 r. pozwany wystawił bankowy tytułegzekucyjny stwierdzając istnienie zadłużenia powodów wynikającego z w/w umowy, na które składała się kwota 72 370,07 CHF tytułem kapitału orazkwota 1 809,86 CHF tytułem odsetek umownych za okres od dnia 5 grudnia 2013 r. do dnia 12 czerwca 2014 r.
Postanowieniem z dnia 7 lipca 2014 r. referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym dla Warszawy Pragi – Południe nadał w/w tytułowi klauzule wykonalności.
Na podstawie w/w tytułu egzekucyjnego komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy Pragi – Północ wszczął postępowanie egzekucyjne (Km 1171/15), w wyniku którego wyegzekwowano kwotę 104,64 zł, na poczet zaliczki wierzyciela na wydatki gotówkowe, kwotę 13823,89 CHF, na poczet odsetek oraz kwotę 29 679,59 CHF, na poczet należności głównej.
W ramach kolejnego postępowania egzekucyjnego prowadzonego, na podstawie w/w tytułu przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowymdla Warszawy Pragi – Południe (Km 1452/19), ustalono zaległość powodów obejmująca na dzień 5 lutego 2020 r. kwotę 127 153,07 zł tytułem należności głównej, kwotę 11 841,83 zł tytułem odsetek oraz kwotę 23 999,50 zł tytułem opłaty egzekucyjnej i kwotę 201,10 zł tytułem wydatków gotówkowych.
W dniu 12 czerwca 2018 r. orzeczono rozwód związku małżeńskiego powodów.
Powodowie są świadomi skutków stwierdzenia nieważności w/wumowy będącej podstawą wydania kwestionowanego tytułu i akceptują je.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że powództwo zasługiwało na uwzględnienie.
Zdaniem Sądu I instancji w sprawie niniejsze zachodzą bowiem przesłanki opisane w przepisieart. 840 § 1 pkt 1 k.p.c., uzasadniające pozbawienie opisanego wyżej tytułu wykonawczego wykonalności.
Powodowie wywodzą zasadność zgłoszonego w niniejszej sprawie roszczenia z zarzut nieważności umowy kredytu, wynikającej między innymiz abuzywności klauzul dotyczących przeliczeń walutowych. ZdaniemSądu I instancji zasadniczą przyczyną, dla której sporną umowa można uznaćza nieważna jest jednak brak oznaczenia w jej treści kwoty udzielonegokredytu. Dodatkowym argumentem jest natomiast fakt zastosowania przezbank niedozwolonych (abuzywnych) postanowień, niewiążących powód,co uniemożliwia jej wykonanie, a zatem również skutkuje jej nieważnością.
Odnosząc się do obu w/w podstaw Sąd Okręgowy, po pierwsze wskazał, że oddanie do dyspozycji kredytobiorcy oznaczonej kwoty środkówpieniężnych jest głównym świadczeniem banku z tytułu umowy kredytui stosownie do przepisuart. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.Prawo Bankowestanowiessentialia negotiitakiej umowy. Umowa kredytu,w której nie określono kwoty środków pieniężnych, oddawanej do dyspozycji kredytobiorcy, nie jest zatem umową ważnie zawartą z uwagi nanieustalenie głównego świadczenia banku. Ponadto umowa, w świetle którejto jedna ze stron ma prawo jednostronnie określić wysokość swojego świadczenia albo wierzytelności, jest sprzeczna z właściwością (naturą) stosunku zobowiązaniowego i również z tego względu jest nieważna.Jeśli bowiem dłużnik ma prawo jednostronnie określić wysokość swojego zobowiązania, to w istocie nie jest on zobowiązany. Natomiast sytuacja,w której wierzyciel określa jednostronnie zobowiązanie dłużnika, stanowi rażące naruszenie równowagi kontraktowej i tym samym pogwałcenienatury stosunków zobowiązaniowych.
Odnosząc powyższe rozważania do umowy zawartej przez stronySąd Okręgowy wskazał, że kwota oddana do dyspozycji kredytobiorcy nie została jednoznacznie określona, albowiem strony ustaliły, że kwota tawyniesie 90 019,41 CHF, przy czym jednocześnie postanowiły, że zostanieona wypłacona w złotych przy przeliczeniu z(...)po kursie kupna dewiz obowiązującym w dniu uruchomienia kredytu. W konsekwencji w umowienie wskazano jaka faktycznie kwota zostanie kredytobiorcy wypłaconaw PLN. Takie uregulowanie umowy kredyt wskazuje, że w treści umowyw rzeczywistości nie ustalono - w sposób jednoznaczny - kwoty udzielonego kredytu, co zgodnie z powołanymi wyżej argumentami powodowałonieważność umowy.
Z kolei brak jednoznacznego określenia wysokości wzajemnych świadczeń stron przejawiał się w pozostawieniu bankowi swobody w sposobie określania kursów wymiany waluty, w której denominowany był kredyti to tak w momencie jego uruchomienia, jak i przy spłacie raty kredytu przeliczanej z(...)na PLN. Bez decyzji banku wyrażającej się wydaniemtabeli kursowej nie sposób było bowiem określić kwoty należnejkredytobiorcy w ramach udzielonego kredytu. Rozmiar świadczenia banku zależał zatem od ustalanego jednostronnie przez bank kursów kupnai sprzedaży waluty denominacji. Zawarta umowa kredytu nie zobowiązywała pozwanego do żadnego oznaczonego co do wysokości świadczenia na rzecz powodów, a na jej podstawie powodowie nie mieli względem pozwanego roszczenia o oddanie żadnej konkretnej sumy pieniężnej. Ustalając kursfranka szwajcarskiego, pozwany mógł zatem dowolnie wpływać na rozmiar wierzytelności powodów, a to prowadziło do sytuacji, w której umowęuznać należało za sprzeczna zart. 3531k.c.w zw. zart. 69 ust. 1 orazust. 2 pkt 2 i 4 Prawa bankowegoi w konsekwencji bezwzględnie nieważna.
Odnosząc się do nieważności umowy będącej podstawą wydania tytułu egzekucyjnego opartej na twierdzeniu o abuzywności jej poszczególnych postanowień dotyczących denominacji kredytu do waluty obcej Sąd Okręgowy wskazał, że abuzywność klauzul denominacyjnych zawartych w umowie, przejawia się po pierwsze w tym, że klauzule te nie odwoływały się do ustalanego w sposób obiektywny kursu franka szwajcarskiego, na któreżadna ze stron nie miała wpływu, lecz pozwalały bankowi kształtować tenkurs w sposób dowolny. Banku mógł zatem jednostronnie i arbitralnie,a przy tym w sposób wiążący dla konsumenta modyfikować wskaźnik,według którego obliczana była wysokość zobowiązania kredytobiorcy,a tym samym mógł wpływać na wysokość jego świadczeń. Przyznanie sobie prawa do jednostronnego regulowania wysokości kwoty uruchamianegokredytu oraz wysokości jego rat poprzez samodzielne wyznaczanie kursów kupna oraz sprzedaży franka szwajcarskiego - dowolnego kształtowania wysokości tzw. spreadu - przy jednoczesnym pozbawieniu konsumenta jakiegokolwiek wpływu na te elementy, bez wątpienia narusza jego interesyi jest sprzeczne z dobrymi obyczajami.
Postanowienie te nie zostały przy tym uzgodnione indywidualniez powodami, albowiem przy zawieraniu umowy posłużono się wzorcem umownym, a powodowie nie mieli możliwości negocjowania jegopostanowień.
Bez znaczenia dla takiej oceny było wejście w życieustawy z dnia29 lipca 2011 roku o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórychinnych ustaw, albowiem ta nie zawiera rozwiązań prowadzących dosanowania abuzywnych postanowień umownych.
Ponad to powołane zapisy umowne narażały powodów na nieuzasadnione i nieograniczone ryzyko kursowe. Niedopuszczalnym jest natomiast, aby bank zawierając długoterminową umowę kredytową, z osobą mającą jedynie podstawową wiedzę na temat mechanizmu działania ryzyka, nie zapoznałjej z zagrożeniami wiążącymi się z takim kredytem tj. przeliczeniami kursów walut i konsekwencji z ekonomicznych skutkami wynikających z zawarcia umowy.
Z poczynionych powyżej ustaleń nie wynika natomiast, aby banksprostał obowiązkowi informacyjnemu wobec konsumentów, dotyczącemu związanego z taką umowa ryzyka kursowego. Dla wykazania prawidłowego poinformowania konsumenta o takim ryzyku nie jest bowiem wystarczające zawarcie w umowie zapisów o świadomości ryzyka kursowego, czy złożenie oświadczeń o tym, że dana osoba została o nim poinformowana i je akceptuje. Prawidłowe poinformowanie konsumenta o ryzyku kursowym wymagało wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem,tak by miał on pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy. Obowiązek informacyjny musi zatem zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, że zaciągnięcietego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a jego efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywania regularnych spłat.
Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe potwierdziło,że pozwany bank nie wykonał tak rozumianego obowiązku informacyjnego wobec powodów.
Nie budziło również wątpliwości Sądu Okręgowego, że na gruncie uregulowań prawa krajowego i wspólnotowego nie ma możliwości,zastąpienia w/w niedozwolonych postanowień inną regulacją. Zakaz zastępowania niedozwolonych postanowień innymi regulacjami prawa krajowego wynika bowiem wprost z orzecznictwa(...), dotyczącegowykładni art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG.
Uznanie powołanych klauzul waloryzacyjnych za abuzywne powodowało zatem to, że były one bezskuteczne wobec powodów, a skutek ten następował już od chwili zawarcia umowy. Mając zaś na uwadze, że bez w/w klauzul mających niedozwolony charakter umowa nie może dalej funkcjonować -ze względu na brak (odpadnięcie) koniecznych składników takiej umowy(essentialia negotii) - przedmiotową umowę uznać należało za nieważną.W tym zakresie należało uwzględnić również wolę konsumentów, a wobec wyraźnej woli powodów, co do stwierdzenia nieważności umowy w całości, wskutek wyeliminowania z niej niedozwolonych klauzul umownych, a także świadomości skutków takiego rozwiązania, brak było możliwości rozważania zastąpienia nieuczciwego warunku przepisami dyspozytywnymi.
Stwierdzenie nieważności umowy, jak i przyjęcie bezskuteczności jej postanowień, prowadziło natomiast do uwzględnienia powództwa, to jest do pozbawienia przedmiotowego tytułu wykonawczego wykonalności w części, dotyczącej niewyegzekwowanego jeszcze zobowiązania, skoro to w istocie nie istniało.
Z powołanych wyżej względów Sąd Okręgowy orzekł jak w pkt. 1 sentencji powołanego na wstępie wyroku.
Uzasadniając zawarte w w/w wyroku rozstrzygniecie o kosztachprocesu Sąd I instancji powołał się na zasadę odpowiedzialności za jegowynik wyrażoną wart. 98 k.p.c.
Apelację od powołanego na wstępie rozstrzygnięcia wywiódłpozwany zaskarżając jej w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

I
ustalenie niezgodnie z rzeczywistym stanem rzeczy, że:

- przed zawarciem umowy powodowie byli informowani, że umowa kredytu denominowanego jest bezpieczna i korzystna;
- powodowie nie wiedzieli, że do umowy będą zastosowane dwa kursy(...)oraz, że nie mogli negocjować żadnych postanowień umownych,w szczególności kursu;
- powodowie nie zostali uświadomieni, jaką rolę ma pełnić w umowie frank szwajcarski;
- powodom nie zostało zaprezentowane ryzyko walutowe, związane z umowąi byli zapewniani o tym, że frank szwajcarski jest stabilną walutą;
- powodom nieznany był kurs waluty(...)z dnia wypłaty środków kredytu,co prowadziło do sytuacji, że nieznana była kwota faktycznie udzielonegokredytu;
- w efekcie podwójnego, niejasnego przeliczenia bank samodzielnie ustalałkwotę udzielonego kredytu;
- uruchomienie kredytu nastąpiło po nieznanym uprzednio powodomkursie, ustalanym przez bank w tabeli kursowej, która tworzona była według nieprzejrzystych zasad,
- powodowie nie znali wielkości otrzymanego kredytu, pomimo jednoznacznego jej określenia przed zawarciem umowy;
- pozwany miał wyłączny i arbitralny wpływ na wysokość kwoty kredytuokreślonej w walucie(...);
- bank jednostronnie decydował o kursie sprzedaży waluty, a przez tokażdorazowo decydował o wysokości świadczenia powodów oraz wysokości salda zadłużenia od momentu jego wypłaty;
- powodowie nic mieli wpływu na treść postanowień umownych;
- pozwany nie sprostał obowiązkowi informacyjnemu, nie przedstawiłpowodom mechanizmu przeliczeniowego i nie wyjaśnił ryzyka walutowego;
- klauzula przeliczeniowa w sposób rażący narusza równowagę kontraktową stron;
- do ustalenia kursu waluty pozwany posługiwał się własną tabelą kursową,dowolnie kształtowaną;
- gdyby zmiany kursu waluty i ponoszone ryzyko zostało dostateczniewyjaśnione, to racjonalny kredytobiorca nie zdecydowałby się na kredytpowiązany z kursem waluty obcej;
- gdyby bank poinformował kredytobiorcę o niebezpieczeństwachwynikających z kredytu powiązanego z kursem waluty obcej, to nieproponowałby zawierania takich umów kredytowych, zdając sobie sprawę,że umowa może zostać oceniona jako nieuczciwa;
- bankowy tytuł egzekucyjny został błędnie wystawiony;
- bankowy tytuł egzekucyjny został wystawiony z błędnym oznaczeniemwysokości lub waluty;
II. obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na wyniksprawy tj.:

1
art. 233 § k.p.c.poprzez dokonanie dowolnej i sprzecznej z zasadamilogiki i doświadczenia życiowego oceny materiału dowodowego polegającejna przyjęciu, że kursy walut obcych publikowane przez pozwanego w tabeli kursów walut obcych nosiły cechy dowolności;

2
art. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 299 k.p.c.poprzez obdarzenie walorem wiarygodności zeznań powodów w zakresie dotyczącym procesu zawierania umowy i jej negocjacji, co stoi w sprzeczności z treścią obiektywnegomateriału dowodowego przedstawionego w sprawie;

3
art. 2352§ 2 pkt. 2, 3, i 5k.p.c.w związku zart. 227 k.p.c.iart. 278§ 1 k.p.c.poprzez pominięcie dowodu z opinii biegłego, w sytuacji gdy ten był istotny dla rozstrzygnięcia sprawy;

4
art. 233 § 1 k.p.c.poprzez dokonanie dowolnej i sprzecznej z zasadami logiki oceny materiału dowodowego, przejawiającej się przyjęciem, że sposób ustalania kursów walut publikowanych w tabeli kursów walut obcych nosiłcechy dowolności;

II
obrazę przepisów prawa materialnego tj.:

1
art. 69 ust. 3 Prawa bankowegopoprzez jego niezastosowanie w sytuacji stwierdzenia abuzywności klauzuli przeliczeniowej;

2
art. 3851§ 1 k.c.w zw. zart. 6 ust. 1Dyrektywy 93/13 w zw.art. 7 ust. 1Dyrektywy 93/13 poprzez ich błędną wykładnię skutkującą uznaniem,że klauzule przeliczeniowe, stanowią niedozwolone postanowienia umowne,w sytuacji gdy nie kształtują praw i obowiązków powoda w sposób sprzecznyz dobrymi obyczajami i nie naruszają rażąco jego interesu;

3
art. 3851§ 2 k.c.w zw. zart. 189 k.p.c.poprzez jego niewłaściwezastosowanie i uznanie, że umowę uznać należy za nieważną w całości wobec braku możliwości dalszego wykonywania mimo, że w przypadku ewentualnego usunięcia z jej treści klauzul uznanych za abuzywne:

- umowa w dalszym ciągu posiada wszystkie elementy niezbędne dlaodtworzenia treści głównych zobowiązań stron, a jedyna luka dotyczysposobu wykonania zobowiązania;
- możliwe jest utrzymanie umowy w pozostałym zakresie w mocy poprzezzastosowanie w miejsce pominiętego postanowienia innego pozostającegow mocy postanowienia umownego lub powszechnie obowiązującego przepisu prawa;
- możliwość wykonywania umowy istnieje na gruncieart. 69 ust. 3 Prawabankowegow obecnym brzmieniu orazart. 358 § 2 k.c.;
- możliwe jest zastosowanie średniego kursu NBP jako przelicznika walutyobcej;
-art. 3851§ 2 k.c.ustanawia zasadę zachowania mocy wiążącej umowy;
4.art. 3851§ 1 k.c.w zw. zart. 6 ust. 1Dyrektywy 93/13 w zw. z art. 47Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej w zw. zart. 358 § 2 k.c.poprzez ich błędną wykładnię przejawiającą się w zaniechaniu poinformowaniapowoda o istniejących bądź też możliwych do przewidzenia konsekwencjach unieważnienia umowy;

5
art. 3852k.c.poprzez jego nieprawidłową wykładnię przejawiającąsię w pominięciu oceny zgodności postanowień z dobrymi obyczajamiwedług stanu z chwili zawarcia umowy;

6
art. 358 § 2 k.c.w zw. zart 56 k.c.w zw. zart. 65 k.c.poprzez jegoniezastosowanie dla określenia treści zobowiązania wynikającego z umowy;

7
art. 3851§ 1 i 2 k.c.w zw. zart. 358 § 2 k.c.(według stanu z dnia 24 stycznia 2009 r.) w zw. zart. 3 k.c.orazart 6 ust. 1Dyrektywy 93/13 poprzez błędną wykładnię i stwierdzenie nieważności umowy w sytuacji gdy ta w pełni zaspokajała potrzeby powodów i była dla nich najkorzystniejsza;

8
art. 24 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o NBP,względnieart. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowepoprzez ich niezastosowanie do przeliczenia waluty polskiej na walutę kredytu;

9
art. 69 ust. 1 Prawa bankowegopoprzez niewłaściwe zastosowaniewobec uznania, że w umowa kredytu, w której nie określono kwoty środków pieniężnych oddawanej do dyspozycji kredytobiorcy, nie jest umową ważnie zawartą;

10
art. 58 § 1 k.c.w zw. zart. 3531k.c.orazart. 69 ust. 1 ust 2. orazust. 2 pkt. 2 i 4 Prawa bankowegopoprzez niewłaściwe zastosowanie istwierdzenie, że umowa jest nieważna podczas gdy została zawarta wramach przywołanych przepisów prawa;

11
art. 3531k.c.w zw. zart. 58 § 1 k.c.poprzez niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w błędnym uznaniu, że umowa, w świetle której to jednaze stron ma prawo jednostronnie określić wysokość świadczenia jest sprzecznaz właściwością (naturą) stosunku zobowiązaniowego, a w konsekwencjinaruszenia w/w przepisów prawa materialnego naruszenie przepisuart. 840§ 1 pkt 1 k.p.c.poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanieprzejawiające się w uznaniu roszczenia powoda za dopuszczalne i zasadne.

Powołując się na powyższe zarzuty apelujący wnosił o zmianęzaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości i rozliczenie kosztów procesu za pierwszą instancję oraz zasądzenie od powodów narzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na apelację powodowie wnosili o jej oddalenie w całościi zasądzenie od pozwanego na rzecz każdego z powodów kosztów sądowychw postępowaniu apelacyjnym, w tym kosztów zastępstwa procesowegowedług norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja pozwanego na uwzględnienie nie zasługuje.
Sąd Apelacyjny podziela dokonane przez Sąd I instancji ustaleniafaktyczne i uznając jej za prawidłowe przyjmuje za własne.
W opisanym wyżej stanie faktycznym za prawidłowe – co do zasady – uznać również należy wywiedzione przez ten sąd wnioski, leżące u podstaw wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia.
W konsekwencji za chybione uznać natomiast należy zarzuty apelacji pozwanego dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji przepisuart. 233 § 1 k.c.oraz zarzuty dotyczące błędnych ustaleń faktycznych poczynionych przezten Sąd. Te bowiem oparte zostały wyłącznie na własnej i korzystnej dla skarżącego ocenie zgromadzonych w niniejszym postępowaniu dowodów,a przez to mają wyłącznie polemiczny charakter. Podnieść natomiast należy,że zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie, utrwalonym jest pogląd, że zakwestionowanie dokonanej przez sąd oceny dowodów nie może polegać jedynie na zaprezentowaniu własnych, zadowalający dla skarżącego ustaleń stanu faktycznego, dokonanych na podstawie własnej i korzystnej dla niego oceny materiału dowodowego (patrz postanowienie Sądu Najwyższegoz dnia 10 stycznia 2002 r., w sprawie II CKN 572/99 - LEX nr 53136).Jeśli z materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawnei zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena taka nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu,na podstawie tego materiału, dawały się wysnuć wnioski odmienne.Jedynie wówczas, gdy brak jest logiki w wysnuwaniu wniosków, lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza reguły logiki formalnej, albo wbrew zasadom doświadczenia życiowego nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo -skutkowych, przeprowadzona przezsąd ocena dowodów może być skutecznie podważona (patrz wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 28 maja 2013 r. w sprawie VI ACa 1466/13- Lex nr 1342419).
W sprawie niniejszej tego rodzaju okoliczności jednak nie zachodzą, albowiem Sąd I instancji wywiódł ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego logicznie poprawne wnioski, którym nie sposób odmówićzwiązku z tym materiałem.
Odnosząc powyższe do poszczególnych zarzutów apelacji, w tym zakresie, podnieść należy, że już sam fakt posłużenia się przez przedsiębiorcę wzorcem umowy (art. 3851§ 3 k.c.), stwarza domniemanie brak indywidualnego uzgodnienia jej postanowień z konsumentem, w zakresie objętym treścią wzorca (patrz tak też(...)wyrokach z dnia 15 stycznia 2015 r., w sprawie C-537/13 oraz z dnia 9 lipca 2020 r. w sprawie C-452/18). O indywidulanym uzgodnieniu postanowień umownych - w ramach zawartej przez powodów umowy kredytu- nie przesądzała zatem możliwość wyboru jednego z kilku wariantówkredytów (złotowego, czy indeksowanego bądź denominowanego do waluty obcej), udzielanych przez przedsiębiorcę, czy możliwość wyboru jednego ze stosowanych przez niego wzorców umownych i fakt zapoznania się z nimiprzez konsumenta, a w ostateczności akceptacja (podpisanie) jednego z nich i związanie się umową, albowiem tego rodzaju okoliczności nie stanowiądowodu na fakt indywidualnego uzgodnienia poszczególnych postanowień wzorca umowy z konsumentem, a w szczególności postanowień dotyczących denominacji kredytu do waluty obcej. W orzecznictwie powszechnym jest bowiem pogląd, iż o indywidualnym uzgodnieniu treści postanowieńumownych może być w istocie mowa wyłącznie wówczas, gdy konsumentmiał realną i rzeczywistą możliwość wpływu na treść poszczególnych postanowień umowy, czego nie sposób utożsamiać z możliwością wyboru jednego z kilku wariantów przedstawionych mu do wyboru wzorcówumowy, czy udzielanych na ich podstawie kredytów, a wreszcie możliwości wyboru zmiennych parametrów kredytu takich jak jego kwota, okres kredytowania czy wysokość oprocentowania, a nawet wysokość pobieranejod jego udzielenia prowizji. W toku przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania dowodowego pozwany, na którym w tej mierze spoczywał ciężar dowodu (art. 6 k.c.w związku zart. 232 k.p.c.), a wiec ciężar wykazaniatakiego indywidualnego uzgodnienia postanowień przedmiotowej umowy dotyczących denominacji przedmiotowego kredytu do waluty obcej - w związku z powołanym wyżej domniemaniem wynikającym zart. 3851§ 4 k.c.- okoliczności tych nie wykazał, co pozwala na twierdzenie, że wywiedzione przez Sąd I instancji wnioski, w tym zakresie są prawidłowe. Takiej oceny- z powołanych wyżej względów - nie mógł zatem zmienić, ani fakt świadomego wyboru przez powodów kredytu denominowanego do waluty obcej, zamiast kredytu ,,czysto” złotowego i rezygnacja z zaciągnięcia takiego kredytu, ani fakt podpisania oświadczenia o akceptacji ryzyka kursowegoi ryzyka zmiennej stopy procentowej (o czy będzie jeszcze poniżej mowa) oraz świadomość stosowania przez pozwanego, do przeliczeń opartych o mechanizm denominacji, własnych kursów ustalanych w tabelach kursowych banku i ich akceptacja poprzez podpisanie przedmiotowej umowy (po uprzednim zapoznaniu się z jej treścią), skoro poszczególne postanowienia w tym zakresie (dotyczącym tak samej denominacji, jak i funkcjonującego w jej ramach systemu przeliczeń świadczeń) nie zostały poddane indywidualnym uzgodnieniom.
Nie sposób uznać zatem, wbrew odmiennym twierdzeniom pozwanego, że z powodami indywidualnie uzgodniono postanowienia dotyczące denominacji kredytu do waluty obcej.
Z tego też powodu brak jest podstaw do twierdzenia, że wywiedzione -w tym zakresie - przez Sąd I instancji wnioski były wadliwe.
Wbrew odmiennym zapatrywaniom pozwanego podnieść równieżnależy, że ani z udzielonych powodom informacji, ani z treści samejumowy, nie wynikało w jaki sposób kształtowany jest kurs walutydenominacji, w stosowanych przez bank tabelach kursowych. Te nie zawierały bowiem, żadnych obiektywnych wskaźników kształtowania takiego kursu,a przez to wskaźników wpływających na wartości salda kredytu oraz poszczególnych rat w ramach ukształtowanego w umowie mechanizmu przeliczeniowego.
Za zasadne uznać zatem należy wywiedzione przez Sąd I instancji wnioski, wedle których odwołanie się przy przeliczeniu wartości świadczeniana walutę obcą, do kursu waluty z tabel banku, bez określenia zasad i kryteriów ustalania tej wysokości, było - nie tylko dla powodów ale także dla każdego, dobrze zorientowanego i rozsądnego konsumenta - niejasne (nietransparentne), właśnie z uwagi na brak takich obiektywnych kryteriów jego wyznaczania,co w konsekwencji dawało również bankowi, jako przedsiębiorcy - będącemuz uwagi na przewagę organizacyjną, silniejsza stroną stosunku obligacyjnego - przynajmniej hipotetyczną możliwość dowolnego i arbitralnego kształtowania kursu waluty, do której indeksowany był kredyt, a przez to możliwości jednostronnego i arbitralnego kształtowania wysokości zobowiązania konsumenta. Bez znaczenia jest przy tym to, czy bank taką możliwośćw rzeczywiści wykorzystywał i czy stosowane przez niego kursy byłyzbliżone do kursów na rynku międzybankowym, czy kursów ,,rynkowych”, albowiem dla oceny transparentności danego postanowienia umownegonie miało to żadnego znaczenia. Innymi słowy, o tym czy było ono transparentne decydował nie sposób jego stosowania, ale możliwość ocenjego treści i skutków zeń wynikających w oparciu o przyjęte w umowie obiektywne kryteria, których kwestionowane postanowienia umowne nie zawierały - odwołując się w istocie do niepoddających się obiektywnej weryfikacji kursów z tabel stosowanych przez pozwanego. Drugorzędne znaczenie miało również zatem to, jak owe tabele i wskazane w nich kursybyły tworzone. Istotnym jest zaś to, że były one konsumentowi (kredytobiorcy) narzucone przez przedsiębiorcę i w istocie nieweryfikowalne nawet dla rozważnego i dobrze zorientowanego konsumenta.
Z tych też przyczyn za niezasadny uznać należało również wniosekpozwanego o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność ,,rynkowego” charakteru kursów ustalanych przez bank, jego relacji dokursów ustalanych przez NBP oraz wysokości stosowanych przez niego spreadów walutowych czy sposobu finasowania akcji kredytowej banku, skoro ten dla takiej oceny nie miał żadnego znaczenia.
W tym miejscu podnieść również należy, że dla oceny transparentności postanowień przedmiotowej umowy, dotyczących zawartych w niej klauzul przeliczeniowych, żadnego znaczenia nie miało to czy stosowanie przez pozwanego kursy walut, ujawniane w tabelach kursowych, były publikowane zgodnie z obciążającym go obowiązkiem ustawowym (art. 111 ust. 1pkt. 4 ustawy Prawo bankowe), albowiem to nie czyniło sposobu ustalaniaw/w kursów, a przez to wynikających z umowy świadczeń, obiektywnym i transparentnym dla konsumenta.
Wbrew zatem zarzutom apelacji pozwanego, uznać należy, że SądI instancji zasadnie przyjął, iż takie postanowienia były nietransparentne,przy czym dodać należy, że owa nietransparentność występowała tak na poziomie samego mechanizmu denominacji kredytu do waluty obcej w ogólności (w związku zaniechaniami banku dotyczącymi obowiązku informacyjnego wobec powoda w zakresie związanego z umowa ryzyka kursowego – o czym będzie poniżej mowa), jak i związanych z nim i powołanych wyżej klauzul przeliczeniowych.
Konkludując uznać zatem należy, że Sąd I instancji, wywiódłze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prawidłowe wnioski- w powyższym zakresie - a podnoszone w tym względzie zarzuty apelacji pozwanego ograniczają się w istocie do zaprezentowania własnej i korzystnej dla skarżącego oceny dowodów, a w konsekwencji własnych i korzystnych dla apelującego ustaleń faktycznych mając tym samym charakter czysto polemiczny, co z kolei czyni zarzut błędu w tych ustalenia jak i zarzut naruszenia przepisuart. 233 § 1 k.p.c.chybionym.
Odnosząc się z kolei do pozostałych zarzutów dotyczących naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa procesowego i materialnego,po pierwsze wskazać należy, że ocena ważności umowy (możliwości jej utrzymania w mocy), z uwagi na naruszenie równowagi kontraktowej,czy natury zobowiązania, oceniana z punktu widzenia umowy zawieranejz konsumentem i mogących wynikać stąd sankcji (art. 58 § 1 k.c.w związku zart. 3531k.c.) winna w pierwszej kolejności – wbrew odmiennym zapatrywaniom Sądu I instancji - uwzględniać, potrzebę wykładni przepisów prawa krajowego z uwzględnieniem pro-wspólnotowej wykładni, dokonywanej w oparciu o założenia dyrektywy nr 93/13/EWG o nieuczciwych warunkachw umowach konsumenckich (zasada effect utile – patrz tak(...)w wyrokachz dnia 4 czerwca 2009 r. w sprawie C-243/08 i z dnia 30 kwietnia 2014 r.w sprawie C-26/13 oraz Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 19 października 2017 r. w sprawie III CZP 42/17). W doktrynie i judykaturze przyjmuje się zatem, że regulacjaart. 3851k.c., wykładana zgodnie z założeniami w/w dyrektywy, stanowilex specjalisw odniesieniu do krajowych przepisów regulujących konsekwencje (sankcje), związane z występowaniemw umowach zawieranych z konsumentem niedozwolonych postanowień umownych. Przemawia za tym nie tylko w/w zasada wykładni prawakrajowego w zgodzie z prawem wspólnotowym, ale również wyrażona wKonstytucji RPzasada proporcjonalności, która w razie wątpliwościnakazuje dać pierwszeństwo sankcji mniej dolegliwej, w tym wypadku dla objętego szczególną ochroną konsumenta (patrz tak Konstytucja RP Komentarz. Tom I pod red. M. Safian, L. Bosek - uwagi do art. 31 oraz uzasadnienie wyroku TK z dnia 11 grudnia 2008 r. w sprawie K 12/08).W konsekwencji roszczenie powodów, w związku z zakreśloną podstawą faktyczną żądania opartą o twierdzenie o nieważności przedmiotowej umowy wywodzonej z ochrony konsumenckiej winno być w pierwszej kolejności ocenione przez pryzmat regulacjiart. 3851k.c.oraz wynikającychz niej skutków, jako regulacji szczególnej, związanej z oceną skuteczności (ważności) umów zawieranych z konsumentem i przyznanej mu w tym zakresie ochrony (porównaj wyroki Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2017 r. w sprawie IV CSK 285/16 oraz z dnia 27 listopada 2019 r. w sprawie II CSK 483/18).
Przechodząc do takiej oceny, po pierwsze wskazać należy, że przyznana pozwanemu i powołana wyżej swoboda kształtowania kursu waluty denominacji, w zakresie odwołującym się do kursu z własnych tabelbanku (załącznik nr 7 do przedmiotowej umowy) narusza, zdaniem Sądu Apelacyjnego, równowagę kontraktową, uzależniając finalnie wysokość świadczeń stron, w tym świadczenia kredytobiorcy, od uznania banku, co może być oceniane jako sprzeczne z właściwością (naturą) zobowiązania w rozumieniuart. 3531k.c.– jak słusznie wskazał Sąd I instancji - ale przede wszystkim, takie ukształtowanie stosunku umownego jest sprzeczne z dobrym obyczajem i w rażący sposób godzi w interesy konsumenta. Zasadą jestbowiem, że w stosunku obligacyjny określenia świadczenia dokonują wspólnie strony. Pozostawienie oznaczenia świadczenia jednej ze stron, jest natomiast dopuszczalne ale tylko wtedy, jeżeli ta ma dokonać tego w sposób obiektywnyi transparentny (porównajtak: R. Trzaskowski - Granice swobody kształtowania treści i celu umów obligacyjnych, Zakamycze 2005, s. 336-338; W. Czachórski, Zobowiązania, 2009, s. 64; Z Radwański, A. Olejniczak, Zobowiązania, 2014, Nb 102 oraz T. Dybowski, A. Pyrzyńska, w: System Prawa Prywatnego, t. 5, 2013, s. 205, Nb 30). Gdyby bowiem oznaczenie świadczenia pozostawione zostało jednej ze stron, bez jakichkolwiek ograniczeń w tym zakresie, takie postanowienie umowne – jako sprzeczne zart. 3531k.c.– byłoby nieważne,co pociągałoby za sobą nieważność całego zobowiązania. Niewątpliwie byłoby to jednak również sprzeczne nie tylko z naturą stosunku, zaburzającrównowagę kontraktową, ale właśnie z uwagi na ten skutek (rażące zaburzenie tej równowagi), sprzeczne z dobrymi obyczajami dotyczącymi w/w zasad kształtowania treści stosunku zobowiązaniowego, a nadto naruszałoby również, i to w sposób rażący interesy konsumenta, albowiem wysokość obciążających go w ramach stosunku obligacyjnego świadczeń byłaby w istocie uzależnionaod arbitralnej decyzji drugiej strony tego stosunku.
Odnosząc powyższe do postanowień zawartej przez strony umowywskazać należy, że pozwany bank ustalając jedynie według sobie znanychkryteriów - w stosowanych przez niego tabelach - kurs kupna i sprzedażyfranka szwajcarskiego bezpośrednio wpływał (a przynajmniej miał takąmożliwość) na wysokość zobowiązania kredytobiorcy poprzez przeliczenie kwoty kredytu z waluty kredytu na walutę świadczenia, która podlega swoistej waloryzacji kursem kupna franka szwajcarskiego przyjmowanym z takiejwłaśnie tabeli kursowej banku. Podlagająca spłacie - przez kredytobiorcę -rata kredytu (oraz jego saldo) podlegały zaś w istocie takiemu samemumechanizmowi, co w konsekwencji prowadziło do kształtowania wysokości świadczenia kredytobiorcy przez kredytodawcę. Kredytobiorca nie posiadałzaś żadnej wiedzy, co do czynników, w oparciu o które kształtowany był kurs waluty denominacji, ujawniany następnie w tabelach kursowych pozwanego banku, a co za tym idzie nie mógł go zweryfikować w oparciu o jakiekolwiek obiektywne kryteria.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego taki sposób określenia świadczenia niemiał zatem obiektywnego charakteru i tym samym zaburzał równowagękontraktową, a nadto pozwalał przedsiębiorcy, jako silniejszej stroniew relacji z konsumentem, na kształtowanie wysokości świadczenia tegoostatniego w sposób zupełnie dowolny i nietransparentny - był sprzecznyz interesem konsumenta i to w sposób rażący.
Wobec powyższego, co do zasady, za trafny uznać należałowywiedziony przez Sąd I instancji wniosek, że taki sposób określeniaświadczenia jednej ze stron przez drugą naruszał granice swobodykontraktowej (art. 3531k.c.). Przede wszystkim jednak tak ukształtowanepostanowienia umowne stanowiły - z powołanych powyżej przyczyn - postanowienia niedozwolone w rozumieniu przepisuart. 3851k.c.
Powyższe zapatrywanie potwierdza przy tym dotychczasowa linia orzecznictwa Sądu Najwyższego, wedle której takie zasady kształtowaniakursu waluty, w której denominowany był kredyt, przy braku wskazaniaw treści umowy obiektywnych kryteriów jego kształtowania oceniać należyjako niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniuart. 3851k.c.(por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 22 stycznia 2016 r.,w sprawie I CSK 1049/14, z dnia 1 marca 2017 r., w sprawie IV CSK 285/16,z dnia 19 września 2018 r., w sprawie I CNP 39/17, z dnia 24 października2018 r., w sprawie II CSK 632/17, z dnia 13 grudnia 2018 r., w sprawie V CSK 559/17, z dnia 4 kwietnia 2019 r., w sprawie III CSK 159/17, z dnia 9 maja2019 r., w sprawie I CSK 242/18, z dnia 27 listopada 2019 r. w sprawie II CSK 483/18, z dnia 29 października 2019 r. w sprawie IV CSK 309/18 czy z dnia 11 grudnia 2019 r., w sprawie V CSK 382/18).
Podzielając powyższe poglądy uznać zatem należy, że kwestionowaneprzez powodów i powołane przez Sąd I instancji klauzule przeliczeniowe,dotyczące denominacji, stanowiły niedozwolone postanowienia umowne(klauzule abuzywne).
Oceniając zaprezentowany przez strony materiał dowodowy dodaćrównież należy, że o ile powodowie świadomie zdecydowali się na wybórkredytu denominowanego do waluty obcej, zdając sobie sprawę z możliwości zmian wysokości salda i rat kredytu, a przez to mając świadomośćwystępowania ryzyka kursowego (w ogólności), o tyle nie sposób przyjąć,że mieli oni pełną świadomość, co do stopnia takiego ryzyka, wobeczaniechań banku związanych z obciążającym go obowiązkiem informacyjnym. Wskazać bowiem należy, że od banku, jako profesjonalisty wymaga sięszczególnej staranności przy stosowaniu w umowie mechanizmu denominacji opartego o kurs waluty obcej, w szczególności gdy ta ma charakter umowydługoterminowej (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 29 października2019 r., w sprawie IV CSK 309/18 i z dnia 27 listopada 2019 r., w sprawieII CSK 438/18). W takim wypadku szczególnie istotne jest wyraźne wskazanie niebezpieczeństw wiążących się z oferowanym produktem (kredytem), takaby konsument miał pełne rozeznanie, co do możliwości wystąpienia wszystkich ekonomicznych skutków związanych z zawartą umową, a co za tym idzie mógł prawidłowo – przynajmniej w przybliżeniu – oszacować ryzyko związanez wysokością obciążających go zobowiązań, związanych właśnie ze znaczną zamianą (wahaniem kursu) w całym czasie trwania długoletniej umowy.Obowiązek informacyjny powinien zostać zatem wykonany w sposóbpozwalający na przedstawienie konsumentowi takiego ryzyka, a wiec poprzez uświadomienie mu, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu niesie w sobiepoważne ryzyko, a jego zaakceptowanie może rodzić powinność zwrotukwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej, pomimo dokonywanychregularnych spłat. Taki obowiązek banku musi być zatem wypełnionyw ten sposób, aby zapewnić konsumentowi pełną wiedzę i świadomość,co do istoty i mogących wystąpić skutków zawieranej z przedsiębiorcąumowy. W orzecznictwie(...)wskazuje się, przy tym, że o ile symulacjematematyczne mogą stanowić użyteczną informację, wtedy gdy zostały oparte na wystarczających i prawidłowych danych, zawierając przy tym obiektywne oceny, które są przekazywane konsumentowi w sposób jasny i zrozumiał, o tyle wymogu dopełnienia obowiązkowi informacyjnemu nie spełnia przekazywanie konsumentowi takich informacji, które opierają się na założeniu stabilnościrelacji między walutą rozliczeniową, a walutą spłaty, przez cały okresobowiązywania umowy, czy przekazaniu samej ogólnej informacji o zmienności kursu waluty indeksacji w czasie i możliwości jej wpływu na wysokośćzobowiązania (tak jak to miało miejsce w niniejszym wypadku). Tak zaś dzieje się w szczególności wówczas, gdy konsument nie został powiadomiony przez przedsiębiorcę o kontekście gospodarczym, mogącym wpłynąć na zmianykursów wymiany walut, a przez to nie miał możliwości zrozumienia wszystkich potencjalnie istotnych i poważnych dla niego konsekwencji finansowych,które mogą wyniknąć z zaciągnięcia kredytu denominowanego czyindeksowanego do waluty obcej (patrz tak(...)w wyroku z dnia 10 czerwca 2021 r. w sprawie C–776/19).
Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy, stwierdzićnależy, że pozwany bank nie wykazał aby dopełnił wobec powodów tak rozumianych obowiązków informacyjnych, przez co uniemożliwił im realne oszacowanie konsekwencji ekonomicznych przyjętych na siebie zobowiązań. Samo przedstawione powodom do akceptacji - na stosowanym przez bank formularzu - i podpisane przez nich oświadczenie o świadomości ryzyka kursowego, nie odpowiadało bowiem wymaganym w tym względzie i powołanym wyżej standardom, ukształtowanym na podstawie wymagańjakie winno ono spełniać w świetle warunków przewidzianych w powoływanej już wyżej dyrektywie 93/13/EWG. Udzielone powodom pouczenia - pomimo opisanej wyżej powinności przedsiębiorcy - nie zawierały bowiem prognozyna przyszłość i informacji, co do możliwości znaczącego wzrostu kurs(...)w całym i długoletnim okresie obowiązywania umowy oraz możliwości wystąpienia ryzyka takiego wzrostu, a przez to nie stanowiły dostatecznej podstawy dla możliwości uzyskania przez nich świadomości, że zawierając przedmiotową umowę mogą ponosić związane z tym i niczym nieograniczone ryzyko kursowe, które może znacznie przewyższyć korzyści, jakie wynikałydla nich - w chwili zawarcia umowy - z niższego oprocentowania kredytu denominowanego do waluty obcej. Bank nie przekazał bowiem powodom jakichkolwiek istotnych informacji w tym zakresie - a przynajmniej tegonie wykazał - w szczególności nie wskazał, jakie mogą być wahania waluty,do której denominowany był kredyt w razie wystąpienia kryzysu czy pogorszenia koniunktury gospodarczej, w całym okresie kredytowania.Ogólne informacje o wzroście kosztów kredytu przy wahaniach kursowych (zawarte w w/w oświadczeniu o akceptacji ryzyka) i wskazanie na jej stabilność oraz porównanie z kredytem złotowym trudno uznać w takim wypadku za wystarczające (patrz postanowienie(...)z dnia 6 grudnia 2021 r. w sprawieC-670/20). Te nie oddają bowiem skali niebezpieczeństw mogących być następstwem zmiany wartości waluty w wieloletnim okresie kredytowania dla rzeczywistej wartości zobowiązania kredytobiorcy w walucie wykonywania umowy. Podnieść przy tym należy, że nie chodzi to wskazanie konsumentowi jakiejś ścisłej i przewidywanej możliwości wzrost wartości określonej waluty, ale o uświadomienie mu, że na skutek czynników niezależnych od stron taki wzrost może nastąpić, a jego skala jest nieograniczona i nieprzewidywalna w chwili zawarcia umowy, co prowadzi do obciążenia konsumenta nieograniczonym ryzykiem z tym związanym. Bez znaczenia jest zatemrównież to czy takie informacje - w powołanym wyżej zakresie - odpowiadały rekomendacjom organów nadzoru finansowego, skoro nie odpowiadały onew/w standardom, nie pozwalając na uzyskanie przez konsumenta świadomości, co do zakresu związanego z umową i w istocie niczym nieograniczonego zakresu ryzyka kursowego.
Słusznie przy tym dokonując powyższej oceny i ustaleń w powołanym wyżej zakresie Sąd I instancji oparł się w tej mierze na dowodzie z przesłuchania powodów, skoro poza samym oświadczeniem o świadomości takiego ryzyka pozwany nie przedstawił innych dowodów mogących świadczyć o tym, że wypełnił wobec powodów obowiązek informacyjny w opisanym wyżej i wymaganym zakresie.
Uznać zatem należy, że Sąd I instancji prawidłowo uznał, że działającw zaufaniu do instytucji kredytowej, powodowie - wobec zaniechań banku związanych z w/w obowiązkiem informacyjnym - przyjęli na siebie ryzyko realizacji zobowiązania, co do którego nie posiadali pełnej wiedzy i świadomości, ocenianej przez pryzmat własnych możliwości sprostania wynikającym zeń świadczeniom. W konsekwencji zaś uznać należy, że niedozwolony charakter miał zatem nie tylko powołane wyżej klauzule przeliczeniowe, ale również wprowadzony do umowy mechanizm denominacji kredytu walutą obcą, wprowadzający do niej ryzyko kursowe, w związkuz powołanym wyżej zaniechaniem przez bank dopełnienia opisanychwyżej obowiązków informacyjnych wobec powodów, dotyczących działania tego mechanizmu, co w istocie skutkowało obciążeniem ich niczym nieograniczonym ryzykiem kursowym (walutowym), przy braku świadomości, co do jego zakresu. To z kolei, z uwagi na brak transparentności odnoszącejsię do działania samego mechanizmu denominacji również zaburzało równowagę kontraktową, w związku z występująca po stronie przedsiębiorcy przewagą informacyjną. Takie działanie (zaniechanie) godziło zaś nie tylkow dobre obyczaje, nakazujące poinformować konsumenta o istnieniu takiego ryzyka i jego zakresie, ale również naruszało jego interesy i to w sposób rażący, albowiem ten nie posiadał świadomości występowania takiego ryzykai jego skali, w całym okresie kredytowania, a przez to nie był świadom ekonomicznych skutków zawiewanej umowy, a więc tego, że na skutekwahań kursu waluty, w której denominowany był kredyt, w całymdługoletnim okresie obowiązywania umowy, może nie sprostaćwynikającym z niej świadczeniom. Zasadnym jest zatem wniosek, że takie działania (zaniechania) banku zaburzały równowagę kontraktową, w związkuz powstaniem po stronie konsumentów deficytu informacyjnego w powyższym zakresie, a w konsekwencji również brakiem transparentności tegorodzaju postanowień, wprowadzających do umowy mechanizm denominacjii powiązane z nim ryzyko kursowe. Wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem nakazuje bowiem, by umowa przedstawiaław sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się ów warunek, a także związek między takim mechanizmem, a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach, tak by konsument był w stanieoszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wynikającez umowy, konsekwencje ekonomiczne własnego działania, związanego z jej zawarciem. O braku transparentności postanowienia umownego niedecyduje zatem tylko sama niezrozumiałość przekazu pod względem gramatycznym - jak słusznie skonstatował Sąd I instancji - ale również brak jednoznacznego zdefiniowania zasad ustalenia przyszłych obciążeń (patrz tak(...)w wyrokach z dnia 30 kwietnia 2014 r., w sprawie C-26/13 i z dnia 23 kwietnia 2015 r. w sprawie C-96/14). Brak transparentności, a co za tym idzie brak świadomości konsumenta, co do zakresu ryzyka walutowego (kursowego), nakazuje zatem poczytywać zaniechania banku, będące jego przyczyną,jako sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszające interesy konsumentai to w sposób rażący.
Konkludując uznać należy, że postanowienia umowne wprowadzającedo przedmiotowej umowy mechanizm denominacji (i związane z nimryzyko walutowe), również stanowią niedozwolone postanowienia umownew rozumieniuart. 3851§ 1 k.c.
Podnieść zaś należy, że w przypadku każdego z typów kredytu tj. denominowanego czy indeksowanego do waluty obcej, samo ryzykokursowe - zgodnie z wykładnią prawa unijnego dokonywana przez(...)- stanowi elementem współokreślający główny przedmiot umowy (główne świadczenia stron). Wykładnia ta wiąże natomiast nie tylko w sprawie,w której wydano konkretne orzeczenia, lecz również jest wiążąca dlawszystkich sądów w ramach wspólnoty, w analogicznych okolicznościach faktycznych (zasadaacte éclairé). W orzecznictwie(...)wskazuje się bowiem, że w ramach warunków umownych mieszczących się w pojęciu głównego przedmiotu umowy w rozumieniu art. 4 ust. 2 powoływanejwyżej dyrektywy 93/13/EWG mieszczą się postanowienia, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu charakteryzują tę umowę (patrz tak(...)w wyrokach z dnia 3 czerwca2010 r. w sprawie C-484/08 i z dnia 23 kwietnia 2015 r. w sprawie C- 96/14). Nie jest natomiast możliwe odrywanie klauzuli ryzyka walutowego od mechanizmu przeliczania waluty krajowej na walutę obcą i odwrotnie.Z tego też powodu klauzule dotyczące ryzyka, do których zalicza się także sposób ustalania kursu wymiany walut, jako klauzule określające główny przedmiot umowy kredytu, zarówno denominowanego, jak i indeksowanegodo waluty obcej, uznać należy za klauzule określające główne świadczeniastron (patrz tak(...)w wyrokach z dnia 20 września 2017 r. w sprawieC-186/16, z dnia 20 września 2018 r. w sprawie C-51/17, z dnia 14 marca2019 r. w sprawie C-118/17, z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18).
Mając powyższe na uwadze uznać należy, że kwestionowane postanowienia umowne, dotyczące przeliczeń walutowych i wprowadzające ryzyko walutowe do przedmiotowej umowy, określają główne świadczenia stron. Bez tego elementu nie doszłoby do bowiem zawarcia umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej. Powyższą konstatację potwierdza zaś stanowisko przyjęte w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazujące na to,że zastrzeżone w umowie kredytu denominowanego do waluty obcej klauzule- w tym klauzule zamieszczone we wzorcach umownych - kształtujące mechanizm denominacji określają główne świadczenie kredytobiorcy(patrz tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 30 września 2020 r., w sprawieI CSK 556/18). Za klauzule określające główne świadczenia stron, w świetle orzecznictwa(...)i sądów krajowych, uznać zatem należy zarówno same klauzule przeliczeniowe, jak i te, które wiążą się z obciążeniem konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększeniakosztu kredytu. Klauzula denominacyjna (waloryzacyjna) związana jestbowiem z samym charakterem zobowiązania dłużnika, współokreśla je,a przez to powinna być traktowana jako główny element umowy kredytowej.
Powyższa konstatacja nie wyłącza jednak kontroli abuzywności tego rodzaju postanowień, zważywszy na powoływany już wyżej brak ich transparentności i to tak na poziomie treści kwestionowanych postanowień stanowiących cześć wzorca umowy - odwołanie się przy przeliczaniu świadczeń do kursu z tabel kursowych banku (brak obiektywnych kryteriów wyznaczania kursów przyjętych w tabelach pozwanego) - jak i na poziomie informacyjnym, związanym z samym działaniem mechanizmu denominacji, wprowadzającymdo umowy ryzyko kursowe (walutowe).
Konsekwencją powołanych wyżej rozważań winien być natomiast – stosownie do tego wywiedzionego przez Sąd I instancji – wniosek, że abuzywność w/w postanowień prowadzić musi upadku (nieważności) przedmiotowej umowy. O ile bowiem niedozwolone postanowieniaumowne, co do zasady, nie wywołują skutków prawnych (nie wiążą konsumenta) od samego początku i z mocy prawa (art. 3851§ 1 k.c.) -a to wymaga przywrócenia pozycji faktycznej i prawnej w jakiejznajdowałby się konsument w przypadku ich braku w umowie, w tymuzyskania zwrotu nienależnie pobranych przez przedsiębiorcę korzyści -o tyle dalsze związanie stron umową jest możliwe tylko wówczas,gdy bez zakwestionowanych postanowień może być ona dalej wykonywana,a konsument wyrazi na to zgodę - zważywszy, że sankcja taka zastrzeżona została na korzyść konsumenta (patrz  wyroki(...)z dnia 14 marca2019 r., w sprawie C-118/17 i z dnia 31 maja 2018 r., w sprawie C-483/16).Zważyć bowiem należy, że przepisart. 3851§ 1 k.c., a w szczególności wynikające zeń skutki (powołana wyżej sankcja), winny być stosowane odpowiednio do powoływanej już na wstępie pro-wspólnotowej wykładniprawa krajowego, w świetle założeń dyrektywy 93/13/EWG oraz zasady proporcjonalności. Konsument może zatem następczo sanować niedozwolone postanowienia umowne, udzielając świadomej i wyraźnej woli na ich obowiązywanie, pomimo stwierdzonej abuzywności poszczególnych postanowień umowy (patrz tak(...)w wyrokach z dnia 3 października2019 r., w sprawie C-260/18 i z dnia 21 lutego 2013 r. w sprawie C-472/11),lub wyrazić zgodę na zastąpienie ich innymi, nie mającymi takiegocharakteru, jeżeli jest to możliwe na podstawie przepisów prawa krajowegoo charakterze dyspozytywnym (patrz uchwała Sądu Najwyższego z dnia20 czerwca 2018 r. w sprawie III CZP 29/17). Takiego skutku nie sposób jednak wywodzić z samego faktu wieloletniego dokonywania spłat rat kredytu (patrz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019 r., w sprawie I CSK 242/18), czy zawarcia aneksu do umowy zmieniającego sposób lub walutę spłaty, jeżeli strony nie dokonały odnowienia, a takiego zamiaru (nowacji)nie można wyprowadzić z ich dotychczasowego postępowania. Zamiaru umorzenia istniejącego zobowiązania nie powinno się przy tym domniemywaći musi on być na tyle uzewnętrzniony, by nie powstała wątpliwość, czy w ogóle istniał (porównaj wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2004 r.,w sprawie IV CK 95/03, z dnia 9 listopada 2006 r., w sprawie IV CSK 191/06, z dnia 9 stycznia 2008 r., w sprawie II CSK 407/07).
W sprawie niniejszej pozwany nie wykazał, aby strony dokonały takiej nowacji łączącego jej stosunku prawnego, nadając w ten sposób skuteczność w/w niedozwolonym postanowieniom i samej umowie przed jej wypowiedzeniem.
Dla takiej oceny żadnego znaczenia – wbrew odmiennym twierdzeniom apelującego – nie ma również to czy w chyli zwarcia umowy ta była korzystna dla konsumenta.
Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy stwierdzićnależy, że powodowie od samego początku domagali się stwierdzenia nieważności opisanej wyżej umowy, z uwagi na abuzywność zawartych w niej postanowień, odmawiając tym samym ich sanowania i mając świadomość związanych z tym skutków, o czym zostali pouczeni przez Sąd I instancji na rozprawie w dniu 21 lutego 2022 r. Nie sposób zatem – wbrew odmiennym twierdzeniom apelującego – uznać, że nie zostali oni o tego rodzaju skutkach dostatecznie pouczeni, a to mogło stanowić przeszkodę do ustalenianieważności spornej umowy z uwagi na ewentualne niekorzystne dla nichskutki takiego ustalenia. Takiego wniosku – o ewentualnym wystąpieniu niekorzystnych dla powodów skutków uznania umowy za nieważna – nie sposób również wyprowadzić ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego zważywszy, że wobec dokonanego wypowiedzenia umowy, powodowie w oparciu o wystawiony przeciwko nim tytuł musieli by zwrócić pozwanemu nie tylko uzyskany kapitał (co obowiązani byliby - co do zasady- uczynić w przypadku rozliczenia wzajemnych świadczeń spełnionychprzez strony, jako świadczeń nienależnych z uwagi na nieważność umowy) ale również zapłacić mu odsetki od tego kapitału, w tym odsetki karne wynikające ze wcześniejszego rozwiązania (wypowiedzenia) umowy kredytu. W takim wypadku nie sposób wywieść wniosku, że uznanie umowy za nieważną mogłoby mieć dla powodów bardziej niekorzystne skutki, aniżeli braktakiego ustalenia.
W konsekwencji powyższych rozważań uznać zatem należy, że zasadnym był również wywiedziony przez Sąd I instancji wniosek, wedle którego abuzywność powołanych przezeń postanowień umownych skutkowała nieważnością przedmiotowej umowy.
Takiej oceny - wbrew twierdzeniom apelującego - nie zmieniało również wejście w życie nowelizacjiPrawa bankowegodokonanej ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. (Dz.U. Nr 165, poz. 984), na mocy której do przepisuart. 69dodanoust. 2 pkt 4a i ust. 3. Znowelizowane przepisy nałożyły bowiem na banki obowiązek wskazania w umowie szczegółowych zasad określania sposobówi terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego - w szczególności - wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu(art. 69 ust. 2 pkt 4a Prawa bankowego). Na tej podstawie przyznano również kredytobiorcom prawo do spłaty kredytu w walucie indeksacji (art. 69 ust. 3 Prawa bankowego).
Z treści powołanej wyżej regulacji - zdaniem Sądu Apelacyjnego - nie sposób wywieść natomiast, że wskazane wyżej przepisy mogły prowadzićdo konwalidacji nieważnej (bezskutecznej) umowyab initioi z mocy samego prawa, albowiem na ich podstawie nie zakwestionowano równieżkonkretnych postanowień umów kredytów, jako niedozwolonych postanowień umownych i nie zastąpiono ich w/w nową regulacją, mogącą odpowiadać wymogom w/w dyrektywy (patrz podobnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia11 grudnia 2019 r. w sprawie V CSK 382/18).
To, że na podstawie w/w nowelizacji konsument uzyskał również możliwość spłaty kredytu w walucie indeksacji nie skutkowało zatem usunięciem z przedmiotowej umowy niedozwolonych postanowień - i totak w odniesieniu do klauzul przeliczeniowych, jak i samego mechanizmu denominacji - a przez to nie mogło zmieniać takiej oceny, co do ichcharakteru i wynikających stąd skutków, które - z uwagi na brak w/w nowacji- oceniać należało na datę zawarcia umowy (art. 3852k.c.).
W tym miejscu podnieść należy, że wbrew odmiennym supozycjom apelującego, na taka właśnie datę oceny spornego stosunku dokonał Sąd I instancji, co wynika wprost z uzasadnienia zaskarżonego wyroku.
Odnosząc się natomiast do skutków uznania przedmiotowych postanowień umownych za niedozwolone wskazać należy, że ichnieodzownym elementem jest już samo ryzyko kursowe, a skoro tookreśla główne świadczenia stron, to jego eliminacja musi prowadzić doupadku umowy (patrz tak(...)w wyrok z dnia 3 października 2019 r.,w sprawie C-260/18), jeżeli postanowienia z nim związane nie zostaływ sposób następczy sanowane przez konsumenta i to niezależnie od tegoczy za takowe mogły być uznane same klauzule przeliczeniowe ukształtowanew ramach mechanizmu denominacji, choć i w tym wypadku wniosek taki wydaje się oczywisty (patrz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2023 r. w sprawie I CSK 5944/22). Usunięcie klauzul denominacyjnychi uznanie kredytu za walutowy skutkowałoby bowiem przekształceniem stosunku umownego w sposób na tyle istotny, że w konsekwencji strony związane byłyby zupełnie innym zobowiązaniem. Z kolei wyeliminowaniez umowy samej tylko klauzuli odwołującej się do kursu kupna i sprzedaży waluty, czyniłoby niemożliwy do wykonania przeliczenie wysokości udzielonego kredytu, jego salda i poszczególnych rat, podlegającychspłacie zgodnie z umową. Wykonanie umowy, w jej zakładanym przezstrony kształcie byłoby w takim wypadku niemożliwe chyba, że jej postanowienia mogłaby być uzupełnione o odpowiednie postanowienia wynikające z przepisów prawa krajowego, oczywiście za uprzednia zgodą konsumenta. Podnieść bowiem należy, że w swym orzecznictwie(...)ostatecznie wykluczył koncepcję redukcji utrzymującej skuteczność niedozwolonego postanowienia poprzez jego uzupełnienie ustalonym zwyczajem czy zasadami słuszności (patrz wyrok(...)z dnia 3 października 2019 r., w sprawie C–260/18).
Wskazać zaś należny - na co słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji -że krajowy porządek prawny, nie przewiduje takiej regulacji, która mogłaby prowadzić do zastąpienia przedmiotowych postanowień umownych, pozwalając tym samym na utrzymanie - w oparciu o jej postanowienia - umowy zawierającej tego rodzaju klauzule.
Odwołanie się do przepisuart. 358 k.c.nie stanowiłoby wystarczającej podstawy do takiego zastąpienia - niezależnie od kwestii intertemporalnych dotyczących jego stosowania - albowiem nie usuwałoby z umowy postanowieńo abuzywnym (niedozwolonym) charakterze, skoro te odnoszą się nie tylkodo zasad ustalania przez bank kursu waluty indeksacji ((...)) i zagadnienia wynikającego stąd tzw.spreaduwalutowego, ale przede wszystkim do kwestii ryzyka walutowego, wiążącego się z samym faktem związania konsumenta kredytem denominowanym do waluty obcej. Takiego ryzyka nie usuwa zaśw/w regulacja, która nie została również przez ustawodawcę przewidziana,jako regulacja mająca zastąpić bezskuteczne postanowienia umów zawieranych przez profesjonalistów z konsumentami.
W tym miejscu podnieść należy, że na gruncie prawa krajowegoi możliwości jego zastosowania w zakresie ,,uzupełnienia” umowy, której postanowienia zostały uznane za niedozwolone, nie sposób doszukać się analogii z wnioskami(...)zaprezentowanymi między innymi w wyrokuz dnia 2 września 2021 r. (w sprawie C‑932/19), albowiem te odnosiły siędo całkowicie odmiennego stanu faktycznego, w ramach którego ustawodawca węgierski rozwiązał problem wadliwości tzw. ,,kredytów frankowych”, stwierdzając wprost w ustawie nr XXXVIII z 2014 r. nieważność klauzul przewidujących stosowanie różnych kursów waluty, w której denominowano kredyt i wprowadzając jednolity kurs przeliczenia. Takiej odpowiedniej do w/w regulacji przyjętej przez Węgry brak jest w krajowym porządku prawnymi już z tej przyczyny wykluczone jest stosowanie w miejsce abuzywnych postanowień dotyczących denominacji nie tylko przepisuart. 358 k.c.,ale i art. 24 i 32 ustawy o Narodowym Banku Polskim jako, że te ostatniemają również charakter ogólny, a ich celem nie jest zastępowanie luk wumowie wywołanych wyeliminowaniem z niej niedozwolonych postanowień.
Przepisem pozwalającym na uzupełnienie takiej luki nie jestniewątpliwie również przepisart. 41 Prawa wekslowego, zważywszy, żeten odnosi się wprost do zobowiązań o odmiennym charakterze i istocie, wykluczając z aksjologicznego punktu widzenia możliwość jego zastosowania do umowy kredytu. Możliwość stosowania analogi z prawa w tym wypadku,czy odwołania do ustalonego zwyczaju w odniesieniu do zobowiązań wekslowych zdaje się zbyt daleko idąca (patrz też powołane wyżej orzeczenie(...)).
Oczywistym jest również, że niedopuszczalnym byłoby funkcjonowanie przedmiotowej umowy kredytu, po ,,wyeliminowaniu” z niej niedozwolonych postanowień umownych, jako kredytu walutowego, albowiem to w istocie prowadziłoby do związania stron zupełnie inna umową – jak to już wyżej wskazano (porównaj również uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2021 r. w sprawie III CZP 11/20), czy zastąpienie zakwestionowanych postanowień o abuzywnym charakterze postanowieniami dotyczącymi kredytu złotowego, a wreszcie kredytu denominowanego do średniego kursu(...)w Narodowym Banku Polskim, z uwagi na brak normy pozwalającej na taką operację, a nadto brak zgodnego zamiaru stron w tym zakresie (patrz tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 grudnia 2019 r., w sprawie V CSK 382/18).
Chybionym jest zatem zarzut apelacji wedle którego ,,wyeliminowanie”z umowy tylko samych klauzul przeliczeniowych umożliwiałoby jejutrzymanie w mocy.
Podnieść również należy, że w swym orzecznictwie(...)ostatecznie wykluczył również możliwość utrzymania takiej umowy w mocy po ,,wyeliminowaniu” z niej analogicznych do w/w postanowień umownychwbrew woli konsumenta i to nawet wówczas, gdy postanowienia takiemogłyby być teoretycznie zastąpione obowiązującymi w krajowym porządku prawnym przepisami o charakterze dyspozytywnym (patrz wyrok(...)z dnia 8 września 2022 r. w połączonych sprawach C-80/21, C-81/21 i C-82/21).
Po wtóre zaś wskazując, że sankcja taka (nieważność umowy), nie narusza wynikającej z w/w dyrektywy zasady proporcjonalności (patrz powołanywyżej wyrok z dnia 8 września 2022 r. w połączonych sprawach C-80/21,C-81/21 i C-82/21 oraz w wyroku z dnia 27 kwietnia 2023 r. w sprawieC-705/21).
Powyższe rozważania prowadzą zatem do wniosku, że pomimo przewidzianej wart. 3851§ 1 k.c.sankcji braku związania konsumenta (kredytobiorcy) niedozwolonymi postanowieniami umownymi, dotyczącymi denominacji - jak słusznie uznał Sąd I instancji - przedmiotowa umowakredytu jest nieważna (art. 58 § 3 k.c.). W konsekwencji bezskutecznościtakich postanowień w umowie brak jest bowiem minimalnego porozumienia– w zakresieessentialia negotii- umożliwiającego jej wykonanie zgodniez wolą stron, co wyklucza możliwość utrzymania takiej umowy w mocy,po wyeliminowaniu z niej niedozwolonych postanowień umownych.Podnieść zaś należy, że w świetle przepisówKodeksu cywilnegoza ważnynie może być uznany stosunek umowny, w którym nie osiągniętokonsensusu, co do elementów przedmiotowo istotnych umowy i taki,który już od chwili jego powstania jest niemożliwy do wykonania, a właśniena tą datę oceniać należy skuteczność związania stron niedozwolonymi postanowieniami umownym i samą umową, po ich wyeliminowaniu z jejtreści, skoro te nie dokonały nowacji.
Z powołanych wyżej względów za chybione uznać należy zatemzarzuty pozwanego dotyczące naruszenia prawa procesowego i materialnego,w powołanym wyżej zakresie.
Odnosząc się ponownie do skutków abuzywności tego rodzajupostanowień umownych podnieść należy, że Sąd Najwyższy w uchwalez dnia 7 maja 2021 r. zapadłej w sprawie III CZP 6/21, wskazał, że takie niedozwolone postanowienie umowne (art. 3851§ 1 k.c.) jest od początku,z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który może jednak udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na jego dalsze obowiązywanie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną. Bez niego natomiast umowa kredytu nie może wiązać stron. Taka konstrukcja, zbliżona do tzw. bezskuteczności zawieszonej, pozwala bowiem w sposób najbardziej pełny na ochronę interesów konsumenta, pozwalając zabezpieczyć jego interesy, związane ze stwierdzeniem istnienia w zawartej przez niegoumowie niedozwolonych postanowień umownych, a mogących prowadzić ostatecznie do jej upadku - który może okazać się dla niego również niekorzystny - pozwalając mu na wybór i akceptacje skutków związanychz taką decyzją, a w związku z tym realizując w najbardziej pełny i proporcjonalny sposób założenia powoływanej wyżej dyrektywy 93/13/EWG.
Powołana wyżej trwała bezskuteczność (nieważność) umowy jest przy tym równoznaczna ze stanem, w którym czynność prawna zobowiązującado świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczeniaw rozumieniuart. 410 § 2in finek.c.(condictio sine causa) oraz „nieważnością czynności prawnej” w rozumieniuart. 411 pkt 1 k.c., a decyzja co do związania postanowieniem i umową leży, co do zasady w rękach konsumenta.
Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy podnieść należy, że skoro powodowie pouczeni o ewentualnych skutkach uznania przedmiotowej umowy za nieważną konsekwentniedomagali się stwierdzenia jej nieważności, akceptując tego rodzaju skutkii odmawiając tym samym sanowania niedozwolonych postanowieńumownych to zgodnie z powołanymi wyżej argumentami spowodowało upadek przedmiotowej umowy (jej nieważność) z mocą wsteczną (ex tunc), tj. od dnia jej zawarcia.
Z powołanych wyżej względów, zarzuty apelacji pozwanego dotyczące abuzywności powołanych przez Sąd I instancji postanowień ocenianej umowyi to tak w zakresie naruszenia procesowego jak i prawa materialnego oraz tego rodzaju zarzuty odnoszące się do skutku ich abuzywności, w postaci upadku (nieważności) umowy uznać należy za chybione.
Powyższa konkluzja dotycząca nieważności powołanej wyżej umowy- w związku z występowaniem w jej treści niedozwolonych postanowień umownych - czyniła natomiast bezprzedmiotowymi zarzuty apelacjidotyczące wadliwego stwierdzenia występowania takiego skutku (nieważności) w oparciu o przepisy ogólne prawa cywilnego, czy teżPrawa bankowego, wobec czego zarzuty apelacji w powyższym zakresie nie wymagały szczegółowego omówienia, skoro jak to już wyżej wskazano ocena ważności umowy zawartej a konsumentem, dokonywana w świetle abuzywności jej poszczególnych postanowień miała w tym wypadku pierwszeństwo.
Konsekwencja wniosku o nieważności przedmiotowej umowy jest również uznanie, że zasadnym było zgłoszone przez powodów żądanie pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności, skoro z uwagi nanieważność umowy już w chwili jej podpisania, po stronie powodów nie mógł powstać, a w konsekwencji nie powstał, stwierdzony tytułem egzekucyjnym obowiązek zapłaty wynikających z niej należności, będących następstwem jej wypowiedzenia.
Za chybiony uznać zatem również należy zarzut naruszenia przez SądI instancji przepisuart. 840 § 1 pkt. 1 k.p.c.
Mając powyższe na uwadze i uznając apelację pozwanego za bezzasadną - z powołanych wyżej przyczyn - Sąd Apelacyjny na podstawie przepisuart. 385 k.p.c.orzekł jak w sentencji wyroku.
Konsekwencją powyższego rozstrzygnięcia myło uznanie, że to powodowie wygrali postępowania przed sądem II instancji, co uzasadniało zasądzenie na ich rzecz kosztów tego postępowania, obejmujących koszty wynagrodzenia ich pełnomocnika, będącego radcą prawnym (podzielonepo między powodów w częściach równych), ustalonego na podstawie § 2 pkt.7 w związku z § 10 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny w oparciu o przepisart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w związku zart. 99 k.p.c.iart. 391 § 1 k.p.c.orzekł jakw pkt. II sentencji wyroku.

M. S.