Sąd Rejonowy w Gdyni
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 530/21
Data wyroku: 2022-11-03 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: asesor sądowy Mateusz Berent
Słowa kluczowe: Wydanie rzeczy, Służebność
Podstawa prawna: art.222§1 kc w zw. z art.251 kc, art.295 kc w zw. z art. 297 kc

Sygn. akt.  I C 530/21

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 3 listopada 2022 r.
Sąd Rejonowy w Gdyni - I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący:  asesor sądowy Mateusz Berent
Protokolant: starszy sekretarz sądowy Małgorzata Świst
po rozpoznaniu w dniu 27 października 2022 r. w Gdyni
na rozprawie
sprawy z powództwaA. Z.
przeciwkoK. Z.iM. M.
o wydanie nieruchomości
oraz z powództwa wzajemnegoK. Z.iM. M.
przeciwkoA. Z.
o zniesienie służebności bez wynagrodzenia

I
oddala powództwo główne;

II
zasądza od powoda-pozwanego wzajemnegoA. Z.na rzecz pozwanych-powódek wzajemnychK. Z.iM. M.kwoty po 450 zł (czterysta pięćdziesiąt złotych) tytułem kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;

III
oddala powództwo wzajemne;

IV
zasądza od pozwanych-powódek wzajemnychK. Z.iM. M.solidarnie na rzecz powoda-pozwanego wzajemnego kwotę 900 zł (dziewięćset złotych) tytułem kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Sygn. akt I C 530/21

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 3 listopada 2022 r.

(żądanie i podstawa faktyczna pozwu)

1
PowódA. Z.wystąpił z powództwem przeciwkoK. Z.iM. M.o nakazanie pozwanym, aby solidarnie wydały mu lokal mieszkalny położonego wG.przyulicy (...)o łącznej powierzchni 62 m2, dla którego Sąd Rejonowy w Gdyni prowadziksięgę wieczystą nr (...), w szczególności zapewniły powodowi możliwość dostępu do ww. lokalu i możliwość korzystania z całego lokalu, zgodnie z treścią i zakresem ustanowionej służebności osobistej mieszkania, a także zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda kosztów procesu.

2
W uzasadnieniu pozwu powód podniósł, że na podstawie umowy darowizny powód i jego ówczesna małżonka darowali pozwanym udziały w prawie własności ww. lokalu mieszkalnego, natomiast pozwane ustanowiły na rzecz darczyńców służebność osobistą mieszkania. W 2013 r. w związku z napiętą sytuacją rodzinną związaną ze sprawą rozwodową powoda i jego małżonki, został on zmuszony do opuszczenia mieszkania. Opuszczenie lokalu nie miało charakteru dobrowolnego, lecz wiązało się z wolą uniknięcia napiętej relacji z żoną i pozwanymi. Po orzeczeniu rozwodu powód został całkowicie pozbawiony dostępu do mieszkania. Niemożność realizacji uprawnień wynikających ze służebności osobistej była następstwem wymiany zamków w drzwiach, wymiany kłódki w piwnicy. Pozwane odmówiły powodowi dostępu do lokalu w celu możliwości realizacji praw wynikających ze służebności. Jako podstawę swojego roszczenia powód wskazałart. 222 § 1 k.c.iart. 251 k.c.

(pozew, k. 3-9)

(stanowisko pozwanych, żądanie pozwu wzajemnego)

3
Pozwane wniosły o oddalenie powództwa, a także wytoczyły powództwo wzajemne o zniesienie bez wynagrodzenia dożywotniej służebności osobistej mieszkania ustanowionej umową darowizny z dnia 11 października 2012 roku. Zdaniem pozwanych już przed zawarciem umowy darowizny powód dobrowolnie wyprowadził się ze spornego mieszkania i od tego czasu trwale nie wykonuje służebności, która od początku nie była powodowi potrzebna. Powód bowiem wyprowadził się i zamieszkał ze swoją nową partnerką, nie kontaktował się w żaden sposób z córkami, nie przyjmował żadnej korespondencji, a od 2012 r. nie chciał podać im swojego adresu zamieszkania. Ponadto, wskazały, że pomiędzy powodem aJ. Z.istnieje konflikt, który uniemożliwia wykonywanie ww. prawa przez powoda. Zdaniem pozwanych uwzględnienie żądania powoda byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, gdyż doprowadziłoby do nieodwracalnych skutków na zdrowiu matki pozwanych oraz sytuacji stresowych. Służebność mieszkania musi być wykonywana w taki sposób, aby jak najmniej utrudniała korzystanie z nieruchomości obciążonej, co w niniejszym przypadku nie jest realne. Jak wskazały pozwane, służebność utraciła dla powoda wszelkie znaczenie, albowiem od 2012 r. nie był ani razu w lokalu, nie interesował stanem mieszkania, nie pomagał w jego utrzymaniu, nie partycypował w kosztach jego utrzymania. Nadto, zachowanie powoda niezgodne z zasadami współżycia społecznego nie pozwala na wykonywanie służebności. Ustanowienie tego prawa miało stanowić formę rekompensaty dla matki pozwanych oraz zabezpieczenie jej na przyszłość. W tych okolicznościach, zdaniem pozwanych, zgodnie zart. 295 k.c.w zw. zart. 297 k.c.służebność powinna zostać zniesiona bez wynagrodzenia.

(odpowiedź na pozew, k. 86-91)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

4
PowódA. Z.iJ. Z.byli małżeństwem i właścicielami na prawach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej stanowiącego odrębną nieruchomośćlokalu mieszkalnego nr (...)położonego w budynku przyul. (...)wG., objętegoksięgą wieczystą nr (...).

(fakt bezsporny)

5
W 2012 roku powód wyprowadził się z mieszkania. Później powód wrócił do ww. lokalu, zajmując jeden z pokoi w ww. lokalu. Z pozostałych pomieszczeń ówcześni małżonkowie korzystali wspólnie.

(dowód: zeznania świadkaD. K. (1), płyta CD k. 217, zeznania świadkaJ. Z., płyta CD k. 217, zeznania świadkaM. K., płyta CD, k. 217, przesłuchanie powódkiK. Z., płyta CD k. 217, przesłuchanie powodaA. Z., płyta CD k. 217)

6
Na podstawie umowy zawartej w dniu 11 października 2012 r. przed notariuszD. K. (2)prowadzącą kancelarię notarialną wG.(rep. A 1308/2012) małżonkowieJ. Z.i powódA. Z.darowali pozwanejK. Z.udział w wysokości 3/5 części, a pozwanejM. M.udział w wysokości 2/5 części we współwłasności stanowiącego odrębną nieruchomośćlokalu mieszkalnego nr (...)położonego w budynku przyul. (...)wG., objętegoksięgą wieczystą nr (...). Jednocześnie, pozwane ustanowiły nieodpłatnie na ww. lokalu mieszkalnym na rzecz swojej matkiJ. Z.i na rzecz swojego ojca powodaA. Z.dożywotnią służebność osobistą mieszkania, której treść sprowadza się do korzystania razem z obdarowanymi z całego przedmiotowego lokalu mieszkalnego. Przedmiotowe ograniczoneprawo rzeczowezostało ujawnione w dziale III.księgi wieczystej nr (...).

7
Zgodnie z treścią umowyJ. Z.i powódA. Z.zobowiązali się względem obdarowanych, że do czasu wygaśnięcia służebności ponosić będą wszelkie koszty i opłaty związane z eksploatacją ww. lokalu mieszkalnego, należności na fundusz remontowy, podatek od nieruchomości oraz opłatę roczną z tytułu współużytkowania wieczystego gruntu.

(dowód: umowa darowizny oraz ustanowienie służebności z dnia 11 października 2012r., rep. A 1308/2012, k. 33-37, wydruk aktualnej treściksięgi wieczystej nr (...), k. 38-42)

8
W 2013 rokuA. Z.ostatecznie wyprowadził się z przedmiotowego lokalu, zabierając z niego swoje rzeczy osobiste. Od tego czasu nie utrzymywał kontaktów z byłą żoną i córkami, nie uczestniczył w uroczystościach rodzinnych, nie informował ich o swojej sytuacji życiowej.

(dowód: zeznania świadkaD. K. (1), płyta CD k. 217, zeznania świadkaJ. Z., płyta CD k. 217, zeznania świadkaM. K., płyta CD, k. 217, przesłuchanie powódkiK. Z., płyta CD k. 217, przesłuchanie powódkiM. M., płyta CD k. 217)

9
Nadto, od chwili opuszczenia mieszkania powód nie partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania. Powód przyjeżdżał jedynie w porze wieczornej odbierać korespondencję ze skrzynki pocztowej.

(dowód: zeznania świadkaD. K. (1), płyta CD k. 217, zeznania świadkaJ. Z., płyta CD k. 217, zeznania świadkaM. K., płyta CD, k. 217, przesłuchanie powódkiK. Z., płyta CD k. 217, przesłuchanie powódkiM. M., płyta CD k. 217, przesłuchanie powodaA. Z., płyta CD k. 217)

10
Wyrokiem z dnia 28 listopada 2014r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt II C 4213/12 Sąd Okręgowy w Gdańsku rozwiązał związek małżeński zawarty przezJ. Z.iA. Z.przez rozwód z winy powoda. Jednocześnie, Sąd zasadził odA. Z.na rzecz byłej małżonki alimenty w kwocie po 400 zł płatne do 10-ego dnia każdego miesiąca wraz z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności którejkolwiek raty.

(dowód: skan wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 28 listopada 2014r., k. 115)

11
Po opuszczeniu lokalu przez powoda, w drzwiach wejściowych do tego mieszkania zostały wymienione zamki. Powód nie został zawiadomiony o wymianie zamków ani też nie wydano mu kompletu kluczy.

(dowód: zeznania świadkaD. K. (1), płyta CD k. 217, zeznania świadkaJ. Z., płyta CD k. 217, zeznania świadkaM. K., płyta CD, k. 217, przesłuchanie powódkiK. Z., płyta CD k. 217, przesłuchanie powódkiM. M., płyta CD k. 217)

12
Obecnie, w przedmiotowymlokalu mieszkalnym nr (...)przyul. (...)wG.mieszka wyłącznieJ. Z.. Koszty utrzymania mieszkania ponosiJ. Z.z pomocą córek.

(dowód: zeznania świadkaD. K. (1), płyta CD k. 217, zeznania świadkaJ. Z., płyta CD k. 217, zeznania świadkaM. K., płyta CD, k. 217, przesłuchanie powódkiK. Z., płyta CD k. 217)

13
PowódA. Z.jest najemcą lokalu mieszkalnego położonego wR.przyul. (...), w którym zamieszkuje wraz ze swoją partnerką. Utrzymuje się z emerytury w kwocie 2.200 zł, wcześniej pracował jako taksówkarz. Ponosi wydatki w postaci czynszu najmu w kwocie 1400 zł. Powód był hospitalizowany w związku z zachorowaniem naC.-19. Powód ma zobowiązania, m.in. wobec ZUS, prowadzone są przeciwko niemu postępowania egzekucyjne m.in. o zapłatę zaległych alimentów na rzecz byłej małżonki.

(dowód: dokumentacja medyczna leczenia powoda, k. 140, przesłuchanie powodaA. Z., płyta CD k. 217)

Sąd zważył, co następuje:

14
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów, dowodu z zeznań świadkówJ. Z.,M. K.iD. K. (1), a także dowodu z przesłuchania stron.

(ocena dowodów)

15
Oceniając zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy Sąd nie dopatrzył się żadnych podstaw do kwestionowania prawdziwości i wiarygodności wymienionych w ustaleniach stanu faktycznego dokumentów. Podkreślić bowiem należy, iż dowody w postaci aktu notarialnego (umowy darowizny) oraz wyroku rozwodowego stanowiły dokumenty urzędowe w rozumieniuart. 244 k.p.c., co oznacza, że korzystają one z domniemania autentyczności i zgodności z prawdą wyrażonych w nich oświadczeń, a w toku niniejszego postępowania żadna ze stron nie kwestionowała powyższych domniemań w trybieart. 252 k.p.c.

16
Brak było również podstaw do kwestionowania wiarygodności zeznań przesłuchanych w niniejszej sprawie świadkówJ. Z.,M. K.iD. K. (1), a także dowodu z przesłuchania pozwanych (powódek wzajemnych)K. Z.iM. M.. Zdaniem Sądu zeznania wymienionych osób były szczere, wewnętrznie spójne, zbieżne ze sobą w zakresie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a także nie budziły żadnych wątpliwości w świetle zasad doświadczenia życiowego oraz logicznego rozumowania. Zeznania wymienionych osób tworzą spójny obraz sposobu wykonywania służebności osobistej mieszkania przez powoda, a także wzajemnych relacji stron po opuszczeniu przez powoda spornego lokalu mieszkalnego. Nadto, wymienione osoby zgodnie wskazały, że po opuszczeniu mieszkania przez powoda zostały zmienione zamki w drzwiach wejściowych do lokalu i nie wydano uprawnionemu z tytułu służebności nowego kompletu kluczy.

17
Nadto, w części swoje ustalenia faktyczne w niniejszej sprawie Sąd oparł także na dowodzie z przesłuchania powoda. Zważyć bowiem należy, iż powód przyznał, że wyprowadził się ze spornego lokalu w 2012 roku, by uniknąć konfliktu z byłą żoną oraz córkami. Nie budzą także wątpliwości Sądu zeznania powoda co do jego aktualnej sytuacji osobistej i materialnej. Nie zasługują natomiast na wiarę zeznania powoda, iż umowa darowizny nie odzwierciedla uzgodnień poczynionych przez powoda, jego byłą żonę oraz pozwane i akt został w sposób błędny sformułowany przez notariusza. Powód wskazywał, że jego intencją było, aby pozwane (obdarowane)„nie miały prawa do mieszkania i mogły tylko przychodzić w gości”. Poza gołosłownymi zeznaniami powoda okoliczność ta nie została wykazana za pomocą żadnych innych dowodów. W akcie notarialnym bowiem wprost wskazano, że uprawnieni z tytułu służebności mieszkania mają prawo do korzystania z całego przedmiotowego lokalu mieszkalnego razem z obdarowanymi.

18
Na podstawieart. 2352§ 1 pkt 2 k.p.c.Sąd pominął dowód z protokołów znajdujących się w aktach sprawy Sądu Okręgowego w Gdańsku o sygnaturze II C 4213/12 oraz zaświadczeń komornika sądowego o zaległościach powoda, uznając, że okoliczności, jakie miały zostać wykazane za pomocą ww. dowodów zostały dostatecznie wykazane za pomocą innych dowodów. Z kolei, na podstawieart. 2352§ 1 pkt 2 i 5 k.p.c.Sąd oddalił wniosek o zwrócenie się do Komisariatu Policji wG.C.i pominął dowód z zaświadczeń o interwencjach, gdyż wnioskowany dowód miał zostać przeprowadzony na okoliczności nie mające znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a jego uwzględnienie spowodowałoby jedynie nieuzasadnioną zwłokę w rozpoznaniu sprawy.

(rozstrzygnięcie i podstawa prawna powództwa głównego)

19
Powództwo główne nie zasługiwało na uwzględnienie.

20
Przechodząc do kwestii merytorycznych, zważyć należy, iż powód oparł powództwo główne na przepisachart. 222 § 1 k.c.w zw. zart. 251 k.c.Zgodnie z treścią pierwszego z powołanych przepisów właściciel może żądać od osoby, która włada jego rzeczą, aby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela prawo do władania rzeczą. Stosownie zaś doart. 251 k.c.do ochronypraw rzeczowychograniczonych stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie własności. W świetle przytoczonych powyżej przepisów przesłankami roszczenia odpowiadającego treścią roszczeniu windykacyjnemu są: (1) przysługiwanie uprawnionemu ograniczonegoprawa rzeczowego, (2) faktyczne władanie rzeczą przez podmiot, przeciwko któremu kierowane jest roszczenie, a także (3) brak skutecznego względem powoda uprawnienia do władania rzeczą, które przysługiwałoby osobie, która rzeczą faktycznie włada.

21
Na podstawie zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego nie budzi wątpliwości, że powód jest uprawnionym z tytułu służebności osobistej mieszkania. Przedmiotowe ograniczoneprawo rzeczowezostało przez pozwane ustanowione na jego rzecz na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego w dniu 11 października 2012r. Treść ww. prawa sprowadzała się do możliwości korzystania razem z obdarowanymi z całego przedmiotowego lokalu mieszkalnego. Ustanowione w drodze umowy z dnia 11 października 2012 r. ograniczoneprawo rzeczowezostało także ujawnione wksiędze wieczystej nr (...).

22
W okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób uznać, aby stosownie doart. 293 § 1 k.c.w zw. zart. 297 k.c.ww. służebność mieszkania wygasła w stosunku do powoda na skutek niewykonywania przez niego tego prawa przez okres 10 lat. Jak bowiem wynika z zeznań świadków powód wyprowadził się z przedmiotowego mieszkania w 2013 roku. Co prawda, już wcześniej (2012 r.) opuścił ww. lokal, wyprowadzając się do nowej partnerki, jednak po pewnym czasie wrócił i ponownie zamieszkał w lokalu przyul. (...)wG.. Zatem niewątpliwie do dnia wyrokowania nie upłynął termin o jakim mowa wart. 293 § 1 k.c.

23
Przesądziwszy powyższe, w dalszej kolejności należało rozważyć, czy pozwane faktycznie władają przedmiotową nieruchomością. Zważyć bowiem należy, iż odpowiednie zastosowanie przepisuart. 222 § 1 k.c.do ochrony ograniczonychpraw rzeczowychoznacza, że uprawnionemu z tytułu służebności mieszkania służy roszczenie o wydanie nieruchomości obciążonej służebnością przeciwko każdemu, kto faktycznie włada nieruchomością. Jednocześnie zaznaczyć należy, iż właściciel nieruchomości jest obowiązany do wydania nieruchomości uprawnionemu z tytułu służebności mieszkania, jeżeli faktycznie tą nieruchomością włada – w przeciwnym razie właścicielowi nie przysługuje legitymacja bierna.

24
W niniejszej sprawie powód skierował powództwo przeciwkoK. Z.iM. M.. Z treści umowy darowizny z dnia 11 października 2012 roku wynika, ze obie pozwane są współwłaścicielkami przedmiotowego lokalu mieszkalnego przyul. (...)wG., przy czymK. Z.przysługuje udział w wysokości 3/5 części, zaśM. M.w wysokości 2/5 części. Jednocześnie, z zeznań świadków oraz pozwanych wynika, że przedmiotowy lokal mieszkalny jest zajmowany wyłącznie przez byłą małżonkę powoda, tj.J. Z., która również jest uprawniona z tytułu służebności mieszkania na mocy powołanego powyżej aktu notarialnego. Podkreślić należy, iż strony nie zawarły umowy dożywocia, lecz umowę darowizny, przy czym obdarowane ustanowiły jednocześnie na rzecz darczyńców służebność osobistą mieszkania. Zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy nie wskazuje w żaden sposób, aby pozwane właścicielki nieruchomości faktycznie władały tym lokalem. Nie ulega bowiem wątpliwości, że pozwane nie zamieszkują w tym lokalu ani nie sprawują bezpośredniego władztwa nad sporną rzeczą. Przedmiotową nieruchomością włada jedynieJ. Z..

25
Oznacza to, że powództwo zostało skierowane przeciwko innemu podmiotowi aniżeli obowiązany na gruncie norm prawa materialnego, stąd wobec braku legitymacji biernej po stronie pozwanych roszczenie podlegało oddaleniu na podstawieart. 222 §1 k.c.w zw. zart. 251 k.c.a contrario.

(koszty procesu w zakresie powództwa głównego)

26
O kosztach procesu w zakresie powództwa głównego Sąd rozstrzygnął na podstawieart. 98 k.p.c.i zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy zasądził od przegrywającego tenże spór powoda na rzecz każdej z pozwanych kwotę po 450 zł. Nadto, na podstawieart. 98 § 11k.p.c.Sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. Mimo, że obie pozwane były reprezentowane przez tego samego pełnomocnika Sąd przyznał wynagrodzenie w wysokości jednokrotności stawki określonej w §2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. poz. 1800 ze zm.). Zważyć także, że przyznania zwrotu kosztów w wysokości odpowiadającej dwukrotności opłaty przewidzianej w ww. rozporządzeniu nie uzasadnia nakład pracy pełnomocnika. Skoro sytuacja obu pozwanych była jednakowa, to nie było potrzeby podnoszenia odmiennych zarzutów, składania różnych wniosków dowodowych, czy też podnoszenia odmiennej argumentacji prawnej. W toku sprawy pełnomocnik posługiwał się tą samą argumentacją w przypadku obu mocodawców, każdorazowo składał jedno wspólne pismo procesowe, w którym odnosił się do zarzutów i twierdzeń powoda wspólnych dla obojga pozwanych.

(rozstrzygnięcie i podstawa prawna powództwa wzajemnego)

27
Powództwo wzajemne nie zasługiwało na uwzględnienie.

28
Z kolei, podstawę prawną powództwa wzajemnego wytoczonego przez pozwane w odpowiedzi na pozew stanowiły przepisyart. 295 k.c.w zw. zart. 297 k.c.Zgodnie z treściąart. 295 k.c.jeżeli służebność gruntowa utraciła dla nieruchomości władnącej wszelkie znaczenie, właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zniesienia służebności bez wynagrodzenia. Stosownie zaś do treściart. 297 k.c.do służebności osobistych stosuje się odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych z zachowaniem przepisów rozdziału niniejszego. Podkreślić należy, iżKodeks cywilnynie wskazuje expressis verbis, które z przepisów o służebnościach gruntowych należy stosować do służebności osobistych. Przepis posłużył się ogólnym odesłaniem do odpowiedniego stosowania przepisów o służebnościach gruntowych z zachowaniem przepisówrozdziału IIzatytułowanego "Służebności osobiste". Odpowiednie stosowanie polega na tym, że niektóre przepisy, do których prawodawca odsyła, mogą być stosowane wprost, inne wymagają korekty, a zastosowanie pewnych z nich jest wykluczone (vide:K. Osajda (red. serii), W. Borysiak (red. tomu),Kodeks cywilny. Komentarz.Wyd. 30, Warszawa 2022). Kwestia odpowiedniego stosowania do służebności osobistych przepisuart. 295 k.c.pozostaje sporna, przy czym większość autorów stoi na stanowisku, że przepis ten znajdzie zastosowanie także do służebności osobistych, gdyż jeżeli utraci ona swoje znaczenie, utraci również sens swego istnienia (vide:K. Osajda,Kodeks…; M. Załucki (red.),Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2023; E. Gniewek, P. Machnikowski (red.),Kodeks cywilny. Komentarz.Wyd. 10, Warszawa 2021).

29
Zdaniem Sądu należy przychylić się do powyższego, przeważającego w doktrynie poglądu prawnego, uznając, że odpowiedniemu stosowaniuart. 295 k.c.do służebności osobistych nie stoi temu na przeszkodzie specyfika stosunku prawnego służebności osobistej. W konsekwencji, należało przyjąć, że właścicielowi nieruchomości lokalowej co do zasady może przysługiwać roszczenie procesowe o zniesienie bez wynagrodzenia służebności osobistej, jeśli utraciła ona dla uprawnionego z tytułu tej służebności wszelkie znaczenie.

30
Stwierdzenie, czy służebność mieszkania utraciła dla uprawnionego wszelkie znaczenie wymagało uprzedniego ustalenia, czy powód ze służebności mieszkania w jakikolwiek korzysta i czy ustały przyczyny, dla których została ona ustanowiona. W świetle zebranego materiału dowodowego należało uznać, że przedmiotowa służebność osobista mieszkania miała przede wszystkim służyć zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych powoda po rozstaniu byłych małżonków. Z tego względu, mając na względzie cel ustanowienia tej służebności, okolicznościami świadczącymi o tym, że służebność utraciła dla uprawnionego wszelkie znaczenie mogłyby być w szczególności takie okoliczności powstałe po ustanowieniu służebności mieszkania jak: nabycie przez uprawnionego tytułu prawnego do innego lokalu, czy też szczególnie korzystna sytuacja materialna powoda, pozwalająca na zaspokojenie przez niego potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie, bez uszczerbku dla jego utrzymania. Zdaniem Sądu, w takich przypadkach brak byłoby po stronie uprawnionego jakiejkolwiek potrzeby zamieszkiwania w nieruchomości obciążonej służebnością wspólnie z byłą małżonką, skoro bez uszczerbku mógłby realizować swoje potrzeby mieszkaniowe w inny sposób.

31
Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, że zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, że ustanowiona na rzecz powoda służebność mieszkania utraciła dla niego jakiekolwiek znaczenie. Przede wszystkim, jak wynika z zeznań powoda, którym Sąd dał wiarę, powód nie jest właścicielem żadnej innej nieruchomości. Aktualnie zamieszkuje w lokalu wynajmowanym na wolnym rynku i przeznacza na ten cel znaczną część swoich dochodów. Powód utrzymuje się bowiem z emerytury w kwocie 2.200 zł, natomiast czynsz najmu stanowi dla niego wydatek w kwocie 1.400 zł. Nadto, po ustanowieniu przedmiotowej służebności nie doszło do znaczącej poprawy sytuacji materialnej powoda, która wskazywałaby na to, że nie ma on potrzeby korzystania z lokalu obciążonego służebnością na jego rzecz. Po opuszczeniu spornego mieszkania powód zaprzestał wykonywania zawodu taksówkarza, przeszedł na emeryturę, a dodatkowo pogorszył się stan jego zdrowia. Partnerka powoda nie uzyskuje żadnych dochodów.

32
Uzasadniając powództwo wzajemne, powódki wzajemne (pozwane) wskazywały na naganne zachowania powoda (pozwanego wzajemnego) w stosunku do byłej żony podczas wspólnego zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu, podnosząc, że wszczynał on awantury będąc pod wpływem alkoholu, stosował przemoc słowną i fizyczną i w związku z tym wspólne zamieszkiwanie z nim będzie dlaJ. Z.sytuacją stresogenną. W ocenie Sądu kwestia negatywnego zachowania powoda wobec byłej małżonkiJ. Z.mogłaby ewentualnie uzasadniać zastosowaniaart. 303 k.c.Zgodnie z tym przepisem jeżeli uprawniony z tytułu służebności osobistej dopuszcza się rażących uchybień przy wykonywaniu swego prawa, właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zamiany służebności na rentę. W niniejszej sprawie powódki wzajemne jednak nie zgłosiły takiego żądania, toteż okoliczności związane z relacjami byłych małżonków nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia.

33
Reasumując tę część rozważań należało uznać, że służebność osobista mieszkania nie utraciła dla powoda wszelkie znaczenie. Powyższemu przeczy już sam fakt wytoczenia niniejszego powództwa z powołaniem się na okoliczności związane z jego sytuacja materialną i zdrowotną. Dobrowolne opuszczenie lokalu nie przesądza o utracie przez służebność wszelkiego znaczenia dla powoda. Zaprzestanie wykonywania służebności może co prawda prowadzić do jej wygaśnięcia na podstawieart. 293 §1 k.c., jednak – jak wskazano powyżej – w realiach niniejszej sprawy nie doszło do upływu dziesięcioletniego terminu o jaskim mowa w powyższym przepisie. Podkreślić także należy, iżA. Z.utracił dostęp do lokalu na skutek wymiany zamków w drzwiach wejściowych do lokalu. Zarówno pozwane, jak też świadkowie zgodnie wskazali, że po opuszczeniu mieszkania przezA. Z.wymieniono zamki w drzwiach do mieszkania, o czym powód nie został powiadomiony, nadto nie udostępniono mu kompletu kluczy. Po opuszczeniu lokalu nie nastąpiła również zmiana sytuacji majątkowej i zdrowotnej powoda, która przesądzałaby o braku potrzeby zamieszkiwania w nieruchomości obciążonej służebnością.

34
W tym stanie rzeczy, powództwo wzajemne na podstawieart. 295 k.c.w zw. zart. 297 k.c.a contrariopodlegało oddaleniu.

(koszty procesu w zakresie powództwa wzajemnego)

35
O kosztach procesu wywołanych wytoczeniem powództwa wzajemnego Sąd orzekł na podstawieart. 98 k.p.c.i zgodnie zasądził od pozwanych (powódek wzajemnych)K. Z.iM. M.solidarnie na rzecz powoda (pozwanego wzajemnego) kwotę 900 z, którą stanowiła opłata za czynności fachowego pełnomocnika w stawce minimalnej. Nadto, na podstawieart. 98 § 11k.p.c.Sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.