Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III U 651/22
Data wyroku: 2023-05-09 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Wojciech Paluch
Słowa kluczowe: Praca w szczególnych warunkach
Podstawa prawna: art. 1 ust. 2 pkt 5 Karty Nauczyciela w zw. z art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych

Sygn. akt III U 651/22

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 9 maja 2023 r.
Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący – SSO Wojciech Paluch
Protokolant: st. sekr. sądowy Dorota Lichocka
przy udziale
po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2023 r. w Tarnobrzegu
na rozprawie
sprawyJ. B.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.
o prawo do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnym charakterze
na skutek odwołaniaJ. B.
od decyzji  Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.
z dnia 7 września 2022 r. znak:(...)
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje wnioskodawcyJ. B.prawo do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnym charakterzei zobowiązuje organ rentowy do uwzględnienia tej rekompensaty przy ustalaniu kapitału początkowego oraz przy ustalaniu wysokości emerytury wnioskodawcy począwszy od dnia 24 sierpnia 2022 r.
Sygn. akt III U 651/22

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 07.09.2022r. znak:(...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR., po rozpoznaniu wnioskuJ. B.z dnia 29.08.2022r., odmówił wnioskodawcy prawa do rekompensaty. ZUS uzasadniał, że wnioskodawca nie przedłożył żadnego świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyłJ. B.. Wskazał, że od 01.09.1993r. do 26.08.2022r. pracował w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku Komendanta Hufca Pracy, wykonując pracę dydaktyczno-wychowawczą przynajmniej w połowie wymiaru obowiązującego czasu pracy (do końca 2008r. przepracował zatem ponad 15 lat na tym stanowisku).
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie oraz o zasądzenie od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Podnosił, że wnioskodawca nie otrzymał świadectwa o wykonywaniu pracy w szczególnym charakterze po zakończeniu zatrudnienia w(...)w 2022r. Argumentował, że wnioskodawca nie wykazał, że posiada staż zatrudnienia w szczególnym charakterze wynikający z zatrudnienia ściśle „nauczycielskiego” (art. 1 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 1 i 2 oraz art. 9 Karty Nauczyciela) oraz zatrudnienia w(...)na warunkach określonych w art. 1 ust. 2 pkt 5 Karty Nauczyciela.
Na rozprawie w dniu 09.05.2023r. wnioskodawca sprecyzował żądanie zawarte w odwołaniu w ten sposób, że wnosił o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach i uwzględnienie wysokości tej rekompensaty przy ustalaniu kapitału początkowego i przy ustalaniu wysokości emerytury począwszy od dnia 24.08.2022 r.
Sąd Okręgowy – Sad Pracy i(...)
ustalił i zważył, co następuje:
WnioskodawcaJ. B.,urodzony (...), w dniu 25.07.2022r. wystąpił do organu rentowego z wnioskiem o emeryturę wraz z rekompensatą. W załączonym do wniosku zaświadczeniu(...)Wojewódzkiej Komendy Ochotniczych Hufców Pracy wR.z dnia 18.07.2022r. (k. 9) stwierdzono, żeJ. B.jest zatrudniony u powyższego pracodawcy od 01.09.1993r. do nadal w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku Komendanta Hufca Pracy i wykonuje pracę dydaktyczno-wychowawczą co najmniej w połowie obowiązującego go czasu pracy. Decyzją z dnia 02.08.2022r. organ rentowy z urzędu ponownie ustalił wartość kapitału początkowego na dzień 01.01.1999r., przyjmując 20 lat, 11 miesięcy i 21 dni okresów składkowych oraz 2 miesiące okresów nieskładkowych. Decyzją z dnia 26.08.2022r. organ rentowy przyznał odwołującemu emeryturę powszechną od 24.08.2022r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. W dniu 29.08.2022r. wnioskodawca złożył do ZUS wniosek o wypłatę emerytury wraz z rekompensatą. Zaskarżoną decyzją organ rentowy prawa do wnioskowanego świadczenia.
Na podstawie przeprowadzonych w sprawie dowodów Sąd ustalił, że w 1977r. wnioskodawca ukończył TechnikumM.-Elektryczne uzyskując tytuł technika elektryka o specjalności maszyny i aparaty elektryczne, następnie w maju 1989r. ukończył kurs pedagogiczny dla kadry dowódczo-wychowawczej w(...), organizowany przezOddział (...)wL.. W czerwcu 2005r. odwołujący ukończył wyższe studia zawodowe na kierunku pedagogika, uzyskując tytuł licencjata w zakresie pedagogiki ogólnej (dokumenty załączone do pisma Wojewódzkiego Komendanta(...)z dnia 01.12.2022r., k. 19 akt sprawy). Odwołujący był zatrudniony w(...)Wojewódzkiej Komendzie Ochotniczych Hufców Pracy wR.na stanowisku Komendanta Hufca Pracy w okresie od 01.09.1993r. do 26.08.2022r. w pełnym wymiarze czasu pracy (świadectwo pracy z dnia 26.08.2022r., akta rentowe). Do obowiązków wnioskodawcy na powyższym stanowisku należało m.in.: współpraca z Dyrekcją Szkoły oraz gronem pedagogicznym w zakresie realizacji programu nauczania i branie czynnego udziału w posiedzeniach Rady Pedagogicznej, opracowywanie planów dydaktyczno-wychowawczych i organizowanie pracy wychowawczej, prowadzenie grupy wychowawczej oraz dokumentacji pedagogicznej w zakresie realizacji działań opiekuńczo-wychowawczych, sprawowanie opieki nad uczestnikami(...)oraz stwarzanie warunków dla ich harmonijnego rozwoju psychofizycznego (zakres obowiązków, k. 6, 16, 76 akt osobowych).
Od początku września 1993r. -w oparciu o kwalifikacje pedagogiczne uzyskane w 1989r.- wnioskodawca wykonywał pracę wychowawczą z młodzieżą (oświadczenie, k. 3 cz. B akt osobowych), prowadził zajęcia wychowawcze bezpośrednio z młodzieżą. Wnioskodawca świadczył pracę w wymiarze 8 godzin dziennie, 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy (okresowo w wymiarze przekraczającym obowiązujący go wymiar czasu pracy). W danym roku do(...)uczęszczało około 100 wychowanków (przez okres pracy na stanowisku Komendanta Hufca(...)wnioskodawca wypromował około 1400 wychowanków). Zdecydowaną większość uczniów(...)stanowiła młodzież zaniedbana wychowawczo, często wywodząca się z rodzin zagrożonych demoralizacją. Praca wnioskodawcy była realizowana na trzech płaszczyznach: w zakresie działalności edukacyjnej, działalności opiekuńczo-wychowawczej oraz kształtowania umiejętności i promocji zatrudnienia - w ramach prowadzonych przez kadrę hufca zajęć wychowawczych, programów edukacyjno-profilaktycznych, inicjatyw na rzecz współpracy ze środowiskiem lokalnym, wycieczek i imprez sportowo-turystycznych oraz kulturalno-oświatowych, działalności funkcjonujących przy hufcu kółek zainteresowań. Prace administracyjno-biurowe (prowadzenie dokumentacji hufcowej, sporządzanie wymaganej sprawozdawczości, opracowywanie planów pracy) zajmowało niewielką część dnia pracy, w pozostałych godzinach wykonywał czynności opiekuńczo-wychowawcze (pismo(...)Wojewódzkiej Komendy Ochotniczych Hufców Pracy wR., k. 37-38v. akt sprawy).
Wnioskodawca był odpowiedzialny za proces adaptacyjny nowych uczniów placówki: w trakcie rozmowy wstępnej ustalał ewentualne braki w wiedzy ogólnej oraz poziom umiejętności praktycznych ucznia, zapoznawał ucznia z kadrą pedagogiczną i zasadami obowiązującymi w(...)(z warunkami uczestniczenia w zajęciach), „wdrażał” ucznia w program praktyk, razem z uczniem udawał się do zakładu pracy i uczestniczył przy zawieraniu umowy o pracę, przeprowadzał rozmowy wychowawcze z uczniami (również z udziałem rodziców wychowanka i kuratorów sądowych). Odwołujący na bieżąco uczestniczył w rozwiązywaniu problemów z wychowankami przydzielonymi do grup podległych mu wychowawców, sprawował nadzór nad zajęciami prowadzonymi przez podległych mu wychowawców (wykaz hospitacji w dziennikach zajęć wychowawczych przedstawionych przy piśmie).K.w danym miesiącu osobiście udzielał wsparcia poszczególnym uczniom udostępniając im materiały edukacyjne i pracując z nimi, aby uzyskali promocję na następny rok. Ponadto, odwołujący osobiście prowadził własną grupę wychowawczą. Powyższe czynności wnioskodawca wykonywał do zakończenia zatrudnienia w(...)Wojewódzkiej Komendy Ochotniczych Hufców Pracy wR..
W piśmie z dnia 11.04.2023r. (k. 70-70v.)(...)Kurator Oświaty przytoczyła treść§ 1 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 08.05.1989r.i wyjaśniła, że treść świadectwa ukończenia przez wnioskodawcę doskonalenia zawodowego nauczycieli sugeruje, iż mogła to być forma uzyskiwania przygotowania pedagogicznego wymieniona podliterą „e”, tj. inna forma przygotowania do pracy w zawodzie nauczyciela, organizowana w systemie dokształcania i doskonalenia zawodowego nauczycieli i nauczycieli akademickich. W ocenie(...)Kurator Oświaty, nie budzi wątpliwości, że wskazane w treści pisma z dnia 20.01.2023r. (k. 37-38v. akt sprawy) czynności (w szczególności wymienione w punktach 1-3, w części zaczynającej się od słów „Praca dydaktyczno-wychowawcza...”), jeżeli były realizowane bezpośrednio z młodzieżą, stanowiły zajęcia wychowawcze.
/ 
Dowód:

dowody z dokumentów zalegające w aktach rentowych, aktach osobowych, aktach sprawy oraz dziennikach zajęć wychowawczych z lat 1998/1999 i 1999/2000 dot. wnioskodawcy, zeznania wnioskodawcy złożone w trybieart. 299w zw. zart. 304 k.p.c.

/

Sąd zważył, że zgodnie z przepisemart. 2 pkt 5 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych(Dz.U. 2023r. 164 t.j.) rekompensata stanowi odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Wspomniana wyżej ustawa wprowadziła rekompensaty dla osób, które pracowały przez co najmniej 15 lat w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, lecz nie nabyły prawa do wcześniejszej emerytury lub emerytury pomostowej. Rekompensata stanowi dodatek do kapitału początkowego i powiększa podstawę obliczenia emerytury.
Stosownie do treści przepisuart. 21 ustawy o emeryturach pomostowychrekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszący co najmniej 15 lat, rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
W myślart. 32.ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz.U. z 2022r. poz. 504 t.j.) ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r., będącym pracownikami, o których mowa wust. 2 i 3, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony wart. 27 pkt 1. Dla celów ustalenia uprawnień, o których mowa wust. 1, za pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze uważa się nauczycieli, wychowawców lub innych pracowników pedagogicznych wykonujących pracę nauczycielską wymienioną wart. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r.- Karta Nauczyciela (ust. 3 pkt 5powołanej regulacji).
W myśl § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983r., Nr. 8, poz. 43 ze. zm.) nauczyciel, wychowawca lub inny pracownik pedagogiczny wykonujący pracę nauczycielską wymienioną wart. 1 pkt 1-7 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r.- Karta Nauczyciela (Dz. U. z 1982 r. Nr 3, poz. 19, Nr 25, poz. 287, Nr 31, poz. 214 i z 1983 r. Nr 5, poz. 33), określoną w tej ustawie jako praca zaliczona do I kategorii zatrudnienia, nabywa prawo do emerytury na zasadach określonych w§ 4i jest uważany za wykonującego prace w szczególnym charakterze.
W myślart. 1 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 26.01.1982r. Karta Nauczyciela(Dz.U. z 2023r. poz. 984 t.j.), ustawie podlegają również, w zakresie określonym ustawą,pracownicy zatrudnieni w Ochotniczych Hufcach Pracy na stanowiskach wychowawców, pedagogów oraz na stanowiskach kierowniczych, posiadający kwalifikacje, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1, wykonujący pracę dydaktyczną i wychowawczą co najmniej w połowie obowiązującego ich czasu pracy.
Stosownie do art. 9 ust. 1 pkt 1 powołanej wyżej Karty Nauczyciela, stanowisko nauczyciela może zajmować osoba, która posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyła zakład kształcenia nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do którego są to wystarczające kwalifikacje.
Zgodnie z§ 1 ust. 2 pkt 2e Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 08.05.1989 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli nie mających wyższego wykształcenia(Dz. U. Nr 34, poz. 189 z późn. zm.), przez przygotowanie pedagogiczne rozumie się  ukończenie studiów wyższych na innych kierunkach i specjalnościach oraz jednej z niżej wymienionych form przygotowania pedagogicznego - inna forma przygotowania do pracy w zawodzie nauczyciela, organizowana w systemie dokształcania i doskonalenia zawodowego nauczycieli i nauczycieli akademickich.
OdwołanieJ. B.zasługiwało na uwzględnienie.
Spór w sprawie dotyczył ustalenia, czy wnioskodawca spełnia warunek legitymowania się okresem pracy w szczególnych charakterze w wymaganym wymiarze co najmniej 15 lat.
Sąd uznał za wiarygodne dowody przeprowadzone w niniejszej sprawiew postaci dokumentów zawartych w aktach organu rentowego, aktach osobowych oraz aktach sprawy, w tym w dziennikach zajęć wychowawczych z lat 1998/1999 i 1999/2000 dotyczących wnioskodawcy. Dokumenty zostały wydane przez uprawione podmioty, ich treść nie była kwestionowana przez strony postępowania. Przymiotem wiarygodności Sąd obdarzył również zeznania wnioskodawcy złożone w trybieart. 299w zw. zart. 304 k.p.c.Zeznania odwołującego były spójne z pozostałym materiałem dowodowym w postaci dokumentów, zeznania te nie pozostawały w sprzeczności z zasadami doświadczenia życiowego.
Sąd zważył, że w spornym okresie zatrudnienia w(...)Wojewódzkiej Komendzie Ochotniczych Hufców Pracy wR.na stanowisku Komendanta Hufca Pracy w okresie od 01.09.1993r. do 31.12.2008r. wnioskodawca – stale i w pełnym wymiarze czasu – wykonywał prace w szczególnym charakterze w myśl § 15 Rozporządzenia Rady Ministrów z 07.02.1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983r., Nr. 8, poz. 43 ze. zm.). Praca wykonywana przez wnioskodawcę we wskazanym okresie miała charakter wychowawczy, była wykonywana bezpośrednio z młodzieżą uczęszczającą do(...)odwołujący osobiście prowadził własną grupę wychowawczą, współpracował z Dyrekcją Szkoły oraz gronem pedagogicznym w zakresie realizacji programu nauczania, sprawował opiekę nad uczniami(...)i przeprowadzał z nimi rozmowy wychowawcze, udzielał wsparcia poszczególnym uczniom udostępniając im materiały edukacyjne i pracując z nimi, aby uzyskali promocję na następny rok. Nie ulega wątpliwości Sądu, że powyższe czynności odwołujący wykonywał w wymiarze przekraczającym połowę obowiązującego go czasu pracy, który wynosił 8 godzin dziennie w przeciętnie 40-godzinnym tygodniu pracy.
Za powyższą kwalifikacją przemawia fakt, że wnioskodawca w maju 1989r. ukończył kurs pedagogiczny dla kadry dowódczo-wychowawczej w(...), organizowany przezOddział (...)wL.. Zdaniem Sądu, ukończenie przedmiotowego kursu stanowiło inną formę przygotowania do pracy w zawodzie nauczyciela wymienioną w § 1 ust. 2 pkt 2e powołanego wyżejRozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 08.05.1989r.Uzyskane wówczas kwalifikacje były, w ocenie Sądu, wystarczające do podjęcia pracy na stanowisku Komendanta Hufca Pracy (art. 9 ust. 1 pkt 1 Karty Nauczyciela). W konsekwencji należało stwierdzić, że odwołujący posiadał odpowiednie przygotowanie pedagogiczne do podleganiaustawie Karta Nauczyciela, w oparciu o art. 1 ust. 2 pkt 5 tej ustawy. Powyższe stwierdzenie jest spójne z oceną(...)Kurator Oświaty, która w piśmie z dnia 11.04.2023r. (k. 70-70v.) stwierdziła, iż treść świadectwa ukończenia przez wnioskodawcę doskonalenia zawodowego nauczycieli sugeruje, iż mogła to być forma uzyskiwania przygotowania pedagogicznego wymieniona pod literą „e”.(...)Kurator Oświaty stwierdziła ponadto, że wskazane w treści pisma z dnia 20.01.2023r. (k. 37-38v. akt sprawy) czynności (w szczególności wymienione w punktach 1-3, w części zaczynającej się od słów „Praca dydaktyczno-wychowawcza...”), jeżeli były realizowane bezpośrednio z młodzieżą, stanowiły zajęcia wychowawcze. Organ rentowy nie odniósł się do powyższego pisma, którego kopię otrzymał w dniu 24.04.2023r. ((...), k. 81).
Uwzględniony w niniejszym postępowaniu okres zatrudnienia wnioskodawcy stanowi ponad wymagane 15 lat.
Dla oceny spełnienia przez wnioskodawcę wszystkich przesłanek nabycia prawa do rekompensaty istotnym jest, czy wnioskodawca – zanim otrzymał prawo do emerytury w powszechnym wieku emerytalnym – wcześniej nabył prawo do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych.
Bezsporne w sprawie pozostawało, że wnioskodawca na dzień 01.01.1999r. nie spełniał warunku posiadania okresów składkowych i nieskładkowych w wymiarze co najmniej 25 lat, nie nabył prawa do emerytury wcześniejszej bądź emerytury pomostowej.
Z uwagi na powyższe Sąd na podstawie przepisuart. 47714§ 2 k.p.c.zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał wnioskodawcyJ. B.prawo do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnym charakterze i zobowiązał organ rentowy do uwzględnienia tej rekompensaty przy ustalaniu kapitału początkowego oraz przy ustalaniu wysokości emerytury wnioskodawcy począwszy od dnia 24.08.2022r. (od daty pierwotnego wniosku o przyznanie emerytury wraz z rekompensatą i ukończenia przez odwołującego wieku 65 lat).