Sąd Apelacyjny w Lublinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 18/24
Data wyroku: 2024-08-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia (del.) Iwona Jawor-Piszcz
Słowa kluczowe: Podleganie ubezpieczeniom społecznym
Podstawa prawna: art. 5a, 5b ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. 2024 poz. 90 tekst jednolity ze zm.)

Sygn. akt III AUa 18/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 sierpnia 2024 r.
Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

Sędzia (del.) Iwona Jawor-Piszcz

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Krzysztof Wiater

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2024 r. wL.
sprawyL. P.
z udziałem zainteresowanegoK. P.
przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
o ustalenie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników
na skutek apelacjiL. P.
od wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach
z dnia 30 listopada 2023 r.    sygn. akt IV U 738/22

I
zmienia zaskarżony wyrok oraz poprzedzające go decyzje i ustala, że nie ustało ubezpieczenie społeczne rolników dlaK. P.:

od 1 czerwca 2003 r. do 30 czerwca 2007 r.,
od 1 sierpnia 2007 r. do 31 października 2007 r.,
od 1 stycznia 2008 r. do 31 grudnia 2008 r.,
od 1 lutego 2009 r. do 28 lutego 2009 r.,
od 1 czerwca 2009 r. do 30 czerwca 2009 r.,
od 1 października 2009 r. do 31 grudnia 2009 r.,
od 1 lutego 2010 r. do 31 lipca 2010 r.,
od 1 września 2010 r. do 30 września 2010 r.,
od 1 listopada 2010 r. do 30 listopada 2010 r.,
od 1 stycznia 2011 r. do 28 lutego 2011 r.,
od 1 czerwca 2011 r. do 31 stycznia 2012 r.,
od 1 marca 2012 r. do 30 czerwca 2012 r.,
od 1 września 2012 r. do 30 listopada 2012 r.,
od 1 marca 2013 r. do 30 listopada 2013 r.,
od 1 stycznia 2014 r. do 28 lutego 2014 r.,
od 1 czerwca 2014 r. do 30 czerwca 2014 r.,
od 1 września 2014 r. do 31 października 2014 r.,
od 1 grudnia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r.,
od 1 marca 2015 r. do 31 marca 2015 r.,
od 1 maja 2015 r. do 30 czerwca 2015 r.,
od 1 września 2015 r. do 31 października 2015 r.
od 1 kwietnia 2016 r. do 9 września 2018 r.;

II
zasądza od Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na rzeczL. P.tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotychz odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnieniew spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia o kosztach postępowania do dnia zapłaty.

Iwona Jawor-Piszcz
Sygn. akt III AUa 18/24

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Siedlcach wyrokiem z dnia 30 listopada 2023 roku, po rozpoznaniu sprawyL. P.z udziałemK. P., po rozpoznaniu odwołań od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 13 października 2022 roku znak(...); z dnia 13 października 2022 roku znak(...)oddalił odwołania. Prezes KRUS stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolnikówK. P.we wskazanych w decyzji okresach w zakresie wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim oraz emerytalno-rentowym. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że ubezpieczenie społeczne rolnikówK. P.ustało w związku z podleganiem innemu ubezpieczeniu z tytułu zatrudnienia poza rolnictwem na podstawie umowy zlecenia i niespełnieniem warunków określonych wart. 5b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników

    (Dz.U. 2024 poz.90 tekst jednolity ze zm.)w okresach wskazanych w decyzji z powodu przekroczenia kwoty przychodu warunkującej kontynuowanie ubezpieczenia społecznego rolników, zaś za od 1 kwietnia 2016 roku do 9 września 2018 roku ubezpieczenie społeczne rolnikówK. P.ustało w związku z prowadzeniem przez niego pozarolniczej działalności gospodarczej, przy braku spełnienia warunków koniecznych do kontynuowania rolniczego ubezpieczenia społecznego.
Odwołanie od powyższych decyzji złożyła żona ubezpieczonegoK. P.,L. P., która jako rolnik zgłosiła męża do ubezpieczenia rolniczego. Skarżąca wnosiła o zmianę decyzji poprzez ustalenie, żeK. P.podlegał nieprzerwanie ubezpieczeniu społecznemu rolników we wskazanym w decyzjach okresach.
Swoje rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji oparł na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych.
L. P., żonaK. P.jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 9,34 ha fizycznego, które otrzymała w drodze darowizny od swoich rodzicówE.iS.małż.B.. Z tego tytułu od 6 maja 1992 roku została objęta ubezpieczeniem społecznym rolników.K. P.podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach od 16 października 1994 roku do 30 czerwca 1995 roku, od 20 lipca 1995 roku do 19 czerwca 1996 roku, od 1 sierpnia 1996 roku do 31 stycznia 1997 roku i od 1 sierpnia 1997 roku do 9 września 2018 roku jako małżonek rolnika. Od dnia 10 września 2018 roku do 2 listopada 2021 rokuK. P.został objęty ubezpieczeniem społecznym rolników jako domownik. W okresie od 1 kwietnia 2018 roku do 1 listopada 2018 rokuK. P.podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników jako małżonek rolnika prowadzący dodatkowo pozarolniczą działalność gospodarczą, a od 10 września 2018 roku do 2 listopada 2021 roku jako domownik dodatkowo prowadzący dodatkowo pozarolniczą działalność gospodarczą. Od 3 listopada 2021 rokuK. P.został wyłączony z ubezpieczenia społecznego rolników w związku z podjęciem zatrudnienia poza rolnictwem. Sad Okręgowy zauważył, iż łącznie z odpisami co najmniej dwóch decyzji wydanych w związku z podleganiem przezK. P.ubezpieczeniu społecznemu rolników strony otrzymały informację o tym, że rolnik ma obowiązek, nie czekając na wezwanie, zgłaszać w terminie 14 dni Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o okolicznościach mających wpływ na podleganiu ubezpieczeniu i o zmianie tych okoliczności. W/w okresach składki na ubezpieczenie społeczne rolników zaK. P.były zasadniczo opłacane systematycznie. W dniu 7 września 2022 roku do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wpłynęło pismo z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wS.z informacją, żeK. P.ma ustalone prawo do emerytury na podstawie art. 24 ustawy emerytalnej od 1 lipca 2022 roku. Do wysokości świadczenia emerytalnego uwzględniono mu okresy ubezpieczenia społecznego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (praca poza rolnictwem):
od 2 lutego 1977 roku do 28 lutego 1979 roku,
od 2 maja 1980 roku do 31 maja 1990 roku,
od 7 maja 1991 roku do 15 października 1994 roku,
od 1 czerwca 2003 roku do 29 lutego 2016 roku,
od 3 listopada 2021 roku do 25 lipca 2022 roku
Nadto w piśmie z 21 września 2022 roku Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego otrzymała dodatkowe pismo z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wS.z informacją o okresach wykonywania przezK. P.umów zlecenia w okresie od 1 czerwca 2003 roku do 29 lutego 2016 roku wraz z informacja o osiąganych w tym czasie przychodach. Z informacji tej jednoznacznie wynikało, iż przychody z tego tytułu osiągnięte przezK. P.przekroczyły kwotę połowy minimalnego wynagrodzenia za pracę w następujących okresach:
czerwiec 2003 roku – czerwiec 2007 roku,
sierpień – październik 2007 roku,
styczeń-grudzień 2008 roku,
luty, czerwiec, październik-grudzień 2009 roku,
luty-lipiec, wrzesień, listopad 2010 roku,
styczeń-luty 2011 roku,
czerwiec 2011 roku – styczeń 2012 roku,
marzec-czerwiec, wrzesień-listopad 2012 roku,
marzec -listopad 2013 roku,
styczeń-luty, czerwiec, wrzesień-październik, grudzień 2014 roku,
marzec, maj-czerwiec, wrzesień-październik 2015r.
W związku z uzyskanymi informacjami otrzymanymi z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 13 października 2022 roku znak(...)Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolnikówK. P.w zakresie wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim oraz emerytalno-rentowym w następujących okresach:
od 1 czerwca 2003 roku do 30 czerwca 2007 roku,
od 1 sierpnia 2007 roku do 31 października 2007 roku,
od 1 stycznia 2008 roku do 31 grudnia 2008 roku,
od 1 lutego 2009 roku do 28 lutego 2009 roku,
od 1 czerwca 2009 roku do 30 czerwca 2009 roku,
od 1 października 2009 roku do 31 grudnia 2009
od 1 lutego 2010 roku do 31 lipca 2010r.
od 1 września 2010 roku do 30 września 2010r.
od 1 listopada 2010 roku do 30 listopada 2010r.
od 1 stycznia 2011 roku do 28 lutego 2011 roku,
od 1 czerwca 2011 roku do 31 stycznia 2012 roku,
od 1 marca 2012 roku do 30 czerwca 2012 roku,
od 1 września 2012 roku do 30 listopada 2012 roku,
od 1 marca 2013 roku do 30 listopada 2013 roku,
od 1 stycznia 2014 roku do 28 lutego 2014 roku,
od 1 czerwca 2014 roku do 30 czerwca 2014 roku,
od1 września 2014 roku do 31 października 2014 roku,
od 1 grudnia 2014 roku do 31 grudnia 2014 roku,
od 1 marca 2015 roku do 31 marca 2015 roku,
od 1 maja 2015 roku do 30 czerwca 2015 roku,
od 1 września 2015 roku do 31 października 2015 roku.
Konsekwencją wydania tej decyzji była druga decyzja z dnia 13 października 2022 roku znak(...)Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolnikówK. P.w zakresie wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim oraz emerytalno-rentowym od 1 kwietnia 2016 roku do 9 września 2018 roku, z uwagi na brak trzyletniego nieprzerwanego pozostawania w ubezpieczeniu społecznym rolników przed rozpoczęciem pozarolniczej działalności gospodarczej.
Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie dokumentów dotyczącychK. P.znajdujących się w jego aktach rentalno-emerytalnych prowadzonych przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego oraz dokumentów znajdujących się w aktach Zakładu Ubezpieczeń SpołecznychK. P., które zaliczył w poczet wiarygodnego materiału dowodowego. Dokumenty te nie były kwestionowane przez żadną ze stron, jak również nie budziły zastrzeżeń Sądu co do swej prawdziwości. Sąd pierwszej instancji zasadniczo pozytywnie ocenił zeznania stron, przy czym miał na uwadze, że w sposób subiektywny strony podchodzą do pewnych zaistniałych zdarzeń.
Dokonując oceny prawnej Sąd Okręgowy uznał za bezsporne, że w okresach wskazanych w pierwszej zaskarżonej decyzji ubezpieczony podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników jako mąż/domownik rolnika i równolegle wykonywał pracę na podstawie umowy zlecenia. Należy wskazać, że ubezpieczenie społeczne rolników jest co do zasady ubezpieczeniem subsydiarnym, co oznacza, że rolnik lub domownik nie podlega temu ubezpieczeniu jeżeli podlega innemu (nierolniczemu) ubezpieczeniu. Stosownie doart. 7 ust. 1 oraz art. 16 ust. 1 i 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu, macierzyńskiemu, emerytalnemu oraz rentowemu podlega rolnik lub domownik rolnika, jeżeli nie podlega on innemu ubezpieczeniu społecznemu. Przepisyustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówzawierają uregulowania, które pozwalają rolnikowi w określonych sytuacjach na pozostanie w ubezpieczeniu społecznym rolników, tj. kontynuowanie tego ubezpieczenia mimo podjęcia równolegle pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 5a ustawy), czy też wykonywania pracy poza rolnictwem na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisykodeksu cywilnegoi uzyskiwania z tego tytułu wynagrodzenia (art. 5b ustawy). Przepis art. 5b ust. 1 wskazanej ustawy stanowi, że rolnik, który podlegając ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy, został objęty innym ubezpieczeniem społecznym z tytułu wykonywania umowy, o której mowa wart. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, lub powołania do rady nadzorczej, podlega nadal temu ubezpieczeniu w okresie wykonywania umowy, o której mowa wart. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, lub pełnienia funkcji w radzie nadzorczej, pomimo objęcia go z tego tytułu innym ubezpieczeniem społecznym, jeżeli przychód osiągany z tego tytułu w rozliczeniu miesięcznym nie przekracza kwoty równej połowie minimalnego (według przepisów obowiązujących dotyczącym zaskarżonej decyzji) wynagrodzeniu za pracę, ustalonemu na podstawie odrębnych przepisów. Na podstawie przytoczonej wyżej regulacjiart. 5b ust. 1 ustawyo ubezpieczeniu społecznym rolnikówubezpieczony jako rolnik – z chwilą podjęcia zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia mógł w dalszym ciągu kontynuować ubezpieczenie społeczne rolników osiągając jednocześnie wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia. Sąd Okręgowy zważył, iż zgodnie z regulacjąart. 5b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówrolnik może podlegać nadal ubezpieczeniu społecznemu rolników podejmując zatrudnienie na podstawie umowy zlecenia o ile przychód osiągany z tego tytułu w rozliczeniu miesięcznym nie przekracza kwoty określonej w tym przepisie.
Z przedstawionych wyżej ustaleń zdaniem Sądu pierwszej instancji wynika, że w okresie, którego dotyczyła pierwsza z zaskarżonych decyzji przychód osiągnięty przezK. P.z tytułu umów zlecenia przekroczył w rozliczeniu miesięcznym kwotę połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę. Okoliczność ta spowodowała, że ubezpieczony w miesiącach, kiedy miała miejsce taka sytuacja nie spełniał przesłanek do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Dlatego w ocenie Sądu Okręgowego organ rentowy zasadnie wydał decyzję z dnia 13 października 2022 roku znak:(...)o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolnikówK. P.w podanych w decyzji okresach. Jak stanowiart. 3a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówubezpieczenie ustaje od dnia następującego po dniu, w którym ustały okoliczności uzasadniające podleganie ubezpieczeniu. Natomiast przepisart. 39 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznemu rolnikówwskazuje, że w razie zmiany stanu faktycznego lub stanu prawnego, na podstawie którego wydano decyzję o ustaleniu podlegania ubezpieczeniu, wydaje się nową decyzję w tej sprawie.  Wobec powyższego Sąd pierwszej instant uznał, że ubezpieczony przekroczył przewidzianą przez ustawodawcę kwotę graniczną, przychodu z umów zlecenia co stanowiło podstawę, by wyłączyć go we wskazanych okresach z rolniczego ubezpieczenia społecznego. Dodał także, że strony nie mogą w realiach niniejszej sprawy podnosić zarzutu braku pouczenia organu rentowego o obowiązku informacji o zdarzeniach powodujących wyłączenie z ubezpieczenia społecznego rolników, bo pouczenie takie otrzymali co najmniej dwa razy. Fakt braku zapoznania się z tym pouczeniem o czym mówiły strony podczas swoich negatywnymi skutkami w zakresie braku wiedzy o swoich obowiązkach obciąża strony, a nie organ rentowy.
Konsekwencją uznania pierwszej z zaskarżonych decyzji, tj. decyzji z 13 października 2022 roku znak:(...)za prawidłową jest ustalenie, że i druga zaskarżona decyzja, tj. decyzja z 13 października 2022 roku znak(...)jest zgodna z przepisami prawa i właściwie ustalonym stanem faktycznym.K. P.przed podjęciem pozarolniczej działalności gospodarczej nie podlegał nieprzerwanie przez trzy lata ubezpieczeniu społecznemu rolników, stąd nie miał możliwości kontynuowania tego ubezpieczenia w czasie podjęcia pozarolniczej działalności gospodarczej.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd Okręgowy na podstawie powołanych przepisów iart. 47714§ 1 k.p.c.oddalił odwołaniaL. P.i nie uwzględnił stanowiskaK. P..
Apelację od wyroku wniosła wnioskodawczyni, skarżąc wyrok w całości. Podniosła zarzuty:

1
naruszenie przepisów prawa procesowego tj.art. 233 § 1 k.p.c.poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i błędne przyjęcie, żeK. P.nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników z uwagi na fakt, iż podlegał innemu ubezpieczeniu na podstawie zatrudnienia w ramach umowy zlecenia.

2
naruszenie przepisów prawa materialnego tj. naruszenieart. 5a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolnikówpoprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, żeK. P.nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników z uwagi na fakt, iż podlegał innemu ubezpieczeniu na podstawie zatrudnienia w ramach umowy zlecenia

Mając na uwadze wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez ustalenie, żeK. P.podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego od dnia 1 czerwca 2003 roku do dnia 30 czerwca 2007 roku, od dnia 1 sierpnia 2007 roku do dnia 31 października 2007 roku, od dnia 1 stycznia 2008 roku do dnia 31 grudnia 2008 roku, od dnia 1 lutego 2009 roku do dnia 28 lutego 2009 roku, od dnia 1 czerwca 2009 roku do dnia 30 czerwca 2009 roku, od dnia 1 października 2009 roku do dnia 31 grudnia 2009 roku, od dnia 1 lutego 2010 roku do dnia 31 lipca 2010 roku, od dnia 1 września 2010 roku do dnia 30 września 2010 roku, od dnia 1 listopada 2010 roku do dnia 30 listopada 2010 roku, od dnia 1 stycznia 2011 roku do dnia 28 lutego 2011 roku, od dnia 1 czerwca 2011 roku do dnia 31 stycznia 2012 roku, od dnia 1 marca 2012 roku do dnia 30 czerwca 2012 roku, od dnia 1 września 2012 roku do dnia 30 listopada 2012 roku, od dnia 1 marca 2013 roku do dnia 30 listopada 2013 roku, od dnia 1 stycznia 2014 roku do dnia 28 lutego 2014 roku, od dnia 1 czerwca 2014 roku do dnia 30 czerwca 2014 roku, od dnia 1 września 2014 roku do dnia 31 października 2014 roku, od dnia 1 grudnia 2014 roku do dnia 31 grudnia 2014 roku, od dnia 1 marca 2015 roku do dnia 31 marca 2015 roku, od dnia 1 maja 2015 roku do dnia 30 czerwca 2015 roku, od dnia 1 września 2015 roku do dnia 31 października 2015 roku oraz ubezpieczenia emerytalno - rentowego od dnia 1 czerwca 2003 roku do dnia 30 czerwca 2007 roku, od dnia 1 sierpnia 2007 roku do dnia 31 października 2007 roku, od dnia 1 stycznia 2008 roku do dnia 31 grudnia 2008 roku, od dnia 1 lutego 2009 roku do dnia 28 lutego 2009 roku, od dnia 1 czerwca 2009 roku do dnia 30 czerwca 2009 roku, od dnia 1 października 2009 roku do dnia 31 grudnia 2009 roku, od dnia 1 lutego 2010 roku do dnia 31 lipca 2010 roku, od dnia 1 września 2010 roku do dnia 30 września 2010 roku, od dnia 1 listopada 2010 roku do dnia 30 listopada 2010 roku, od dnia 1 stycznia 2011 roku do dnia 28 lutego 2011 roku, od dnia 1 czerwca 2011 roku do dnia 31 stycznia 2012 roku, od dnia 1 marca 2012 roku do dnia 30 czerwca 2012 roku, od dnia 1 września 2012 roku do dnia 30 listopada 2012 roku, od dnia 1 marca 2013 roku do dnia 30 listopada 2013 roku, od dnia 1 stycznia 2014 roku do dnia 28 lutego 2014 roku, od dnia 1 czerwca 2014 roku do dnia 30 czerwca 2014 roku, od dnia 1 września 2014 roku do dnia 31 października 2014 roku, od dnia 1 grudnia 2014 roku do dnia 31 grudnia 2014 roku, od dnia 1 marca 2015 roku do dnia 31 marca 2015 roku, od dnia 1 maja 2015 roku do dnia 30 czerwca 2015 roku, od dnia 1 września 2015 roku do dnia 31 października 2015 roku,
ewentualnie w razie nieuwzględnienia powyższego wniosku, z ostrożności procesowej wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji;
Nadto wniosła o zasądzenie od organu rentowego na rzecz Wnioskodawczyni kosztów procesu za I i II instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
W toku rozprawy apelacyjnej pełnomocnik wnioskodawczyni wskazała, iż skarży wyrok w całości i zmodyfikowała żądanie zasądzenia kosztów procesu, domagając się zasądzenia kosztów za postępowanie apelacyjne.
Wobec skarżenia wyroku w całości i treści zarzutów apelacyjnych, w tym obejmującychart. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikóworaz mając na uwadze uzasadnienie apelacji Sąd Apelacyjny uznał, iż apelant domaga się zmiany zaskarżonego wyroku i dwóch poprzedzających decyzji poprzez orzeczenie zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w odwołaniach.
Pozwany organ rentowy nie zajął stanowiska procesowego co od wniesionej apelacji.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Apelacja wnioskodawczyni w zakresie w jakim domaga się zmiany zaskarżonego wyroku i uwzględnienie odwołań jest zasadna i skutkuje konicznością zmiany zaskarżonego wyroku i poprzedzających go decyzji.
W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że na etapie postępowania apelacyjnego istnieje spór co do prawa nie zaś co do faktów. Stąd też możliwym było dokonanie przez Sąd drugiej instancji jakosądu meritiioceny merytorycznej, bez konieczności uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazywania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, o co wnioskował apelant. Stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił prawidłowo. Nie sporne jest, iżK. P.jako małżonek rolnika w okresie od dnia 1 czerwca 2003 roku do dnia 29 lutego 2016 roku miał zawarta umowę zlecenia i uzyskiwał z tego tytułu wynagrodzenie, stanowiące podstawę wymiaru składek do ZUS. Wysokość uzyskiwanego w poszczególnych miesiącach zarobku z tytułu umów zlecenia została wykazana niekwestionowanymi dowodami dokumentów. Poza sporem jest także, iżK. P.prowadził od dnia 1 kwietnia 2016 roku do dnia 9 września 2018 roku pozarolniczą działalność gospodarczą, przy czym przychód z tej formy aktywności był niewielki, o czym świadczą niewielkie kwoty podatku dochodowego, wynikające z dokumentów – zaświadczeń urzędu skarbowego składanych do organu rentowego (nie przekraczał kwoty granicznej z art. 5a ust. 1 pkt 5 ustawy). Prawidłowo Sąd Okręgowy ocenił, iż w całym sporny okresie, głównym źródeł utrzymaniaK. P.i jego rodziny była praca w gospodarstwie rolnym wnioskodawczyni o powierzchni 13,27 ha (9,91 ha przeliczeniowego).

    Jednakże nie można zgodzić się z oceną prawną niespornego stanu faktycznego, zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i to z dwóch powodów. Pierwszym problemem widocznym

      prima faciejest wadliwe zastosowanieart. 5b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wykładnia normyart. 5 b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikównie jest prawidłowa. Decydujące znaczenie dla prawidłowego odkodowania treści powołaj normy ma wyrażenie którym posłużył się ustawodawca w tym przepisie "w rozliczeniu miesięcznym". W systemie prawa prawodawca rozróżnia okresy rozliczeniowe, na przykład miesięczne, roczne i znaczenie mają granice temporalne terminu, czyli początek i koniec danego okresu (np. miesięcznego, rocznego). Inne znaczenie ma wyrażenie dotyczące rozliczenia miesięcznego, które nie jest równoznaczne z okresem rozliczeniowym miesięcznym, rocznym, gdyż dotyczy sposobu ustalenia wyniku aplikowanego algorytmu w odniesieniu do okresów miesięcznych. I tak należy dla zobrazowania powyższej kwestii wskazać, iż w systemie prawa występują okresy rozliczeniowe trzymiesięczne albo czteromiesięczne (równoważnego czasu pracy -art. 135 § 2 i 3 k.p.), kwartalne (art. 104 ustawy o podatku od towarów i usług). Z drugiej strony są rozliczenia miesięczne i roczne, czyli przykładowo po upływie roku kalendarzowego w stosunku rocznym lub miesięcznym (art. 41b ust. 1 ustawy z dnia18 lutego 1994 roku o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin

       (Dz.U.2024 poz.1121 tekst jednolity ze zm.). Natomiast zgodnie zustawą z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych

      (Dz.U. 2024 poz. 497 tekst jednolity ze zm.).Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonuje rozliczenia miesięcznego przychodów mających wpływ na prawo do świadczenia lub do zachowania jego wysokości w poszczególnych miesiącach danego roku (art. 103-105 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z FUS

      Dz.U. 2022, poz. 1251 tekst jednolity ze zm.), co potwierdza, że pojęcie rozliczenie miesięczne dotyczy metody obliczania, której wynik rzutuje na prawo do świadczeń (emerytury lub renty) lub ich wysokość, a nie okresu (terminu) jednego miesiąca. Natomiast użyte wart. 5b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówwyrażenie "w rozliczeniu miesięcznym", dotyczy sposobu ustalenia wyniku za pomocą "rozliczenia miesięcznego" (algorytmu). Wyrażenie to nie może być rozumiane jako jeden miesiąc, czyli okres jednego miesiąca, oczywiście jeśli tak jak w niniejszej sprawie okres wykonywani umowy zlecenia jest dłuższy niż jeden miesiąc. Wobec tego, iżart. 5b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówoperuje tylko wyrażeniem "w rozliczeniu miesięcznym" a brak jest określenia okresu rozliczeniowego miesięcznego, to nie ma podstaw do przyjmowania, aby rozliczenie miesięczne zawężać tylko do okresu miesiąca, w którym ubezpieczony otrzymał przychód ze zlecenia. Wyrażenie "w rozliczeniu miesięcznym" uzasadnia stwierdzenie, że chodzi tu o algorytm, w którym przychody dzieli się przez liczbę miesięcy danego okresu rozliczeniowego. Uprawnione może być stwierdzenie, że chodzi o 12-miesięczny okres rozliczeniowy. Skoro rolnik może prowadzić działalność gospodarczą do wysokości określonych dochodów, które w aspekcie utrzymania ubezpieczenia społecznego rolników rozlicza się co roku, a na działalność gospodarczą -art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych- składają się wszak pojedyncze umowy cywilne (zlecenia), to również dla samodzielnego tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym zart. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, czyli dla zlecenia poza działalnością gospodarczą, okresem rozliczeniowym

      per analogiamrównież może być okres roczny z zastosowaniem rozliczenia miesięcznego, czyli okres roczny wynikający zart. 5a ust. 2 pkt 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W rozliczeniu miesięcznym chodzi więc o średnią miesięczną, a nie tylko o przychód uzyskany w danym miesiącu

      (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 października 2022 r. III USKP 151/21 LEX nr 3509771, postanowieniu z dnia 15 czerwca 2022 r. III USK 287/22LEX nr 3569766 , Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 12 lipca 2019 r. III AUa 71/19 LEX nr 3321999;K. Ś.: Ubezpieczenie społeczne rolników a wykonywanie pracy na podstawie umowy zlecenia, Praca i Zabezpieczenie Społeczne 2018 nr 2).Przedstawiona powyżej analiza uzasadnia przyjęcie, iż użyte wart. 5b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówwyrażenie "w rozliczeniu miesięcznym" dotyczy algorytmu wyliczenia średniego miesięcznego przychodu z umowy zlecenia, a nie miesięcznego okresu rozliczeniowego.

Dochody uzyskane z tytułu umowy zlecenie zainteresowanego kształtują się odpowiednio w skali danego roku:

Rok/ miesiąc

2003

2004

2005

2006

2007

2008

Styczeń

500

600

600

580

1140

Luty

500

600

600

750

760

Marzec

500

600

600

500

760

Kwiecień

500

600

600

500

600

Maj

500

600

600

830

840

Czerwiec

500

500

600

600

580

680

Lipiec

500

500

600

600

330

620

Sierpień

500

500

600

600

660

600

Wrzesień

500

500

600

600

500

840

Październik

500

500

600

600

660

760

Listopad

500

500

600

600

0

840

Grudzień

500

500

600

600

330

620

Razem

3500

6000

7200

7200

5923

9060

Minimalne wynagrodzenie rocznie

Za okres działalności 5600

9888

10188

10789,20

11232

13512

Rok/ miesiąc

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Styczeń

400

0

1000

1300

500

1000

500

Luty

700

800

1200

200

500

1100

500

Marzec

300

1400

600

1800

1100

100

1000

Kwiecień

600

1100

500

1500

1200

500

500

Maj

600

1600

600

1700

1100

600

1200

Czerwiec

1200

1600

1800

2200

200

100

1100

Lipiec

0

1400

1200

100

1200

500

700

Sierpień

0

400

1100

500

1100

500

500

Wrzesień

0

900

700

1600

1500

1000

1000

Październik

800

400

1300

1100

100

1100

1000

Listopad

700

1200

1200

1400

100

0

600

Grudzień

700

400

1300

700

500

1000

600

Razem

6000

11200

12500

14100

9100

6500

9200

Minimalne wynagrodzenie rocznie

15312

15804

16632

18000

19200

20160

21000

Zatem w żadnym okresie rozliczeniowym zainteresowany nie przekroczył kwoty minimalnego wynagrodzenia w ujęciu rocznym. Ta konstatacja nie jest jednak wystraczająca dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy.
Należy rozważyć zagadnienie możliwości zastosowaniaart. 5b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikóww brzmieniu obowiązującym od dnia 31 grudnia 2016 roku do sytuacji zainteresowanego. Analizę przedmiotową trzeba rozpocząć od rysu historycznego kształtowanie się obecnej treści normatywnejart. 5b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przywołana normaart. 5bzostała wprowadzona przez ustawodawcę do porządku prawnego od dnia 1 stycznia 2015 roku ustawą z dnia 23 października 2014 roku o zmianieustawy o systemie ubezpieczeń społecznychoraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2014 poz. 1831). Zgodnie z jej pierwotnym brzmieniem rolnik lub domownik, który podlegając ubezpieczeniu rolniczemu w pełnym zakresie z mocy ustawy, został objęty innym ubezpieczeniem społecznym z tytułu wykonywania umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie zKodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia lub powołania do rady nadzorczej, podlega nadal ubezpieczeniu rolniczemu w okresie wykonywania ww umowy, lub pełnienia funkcji w radzie nadzorczej, pomimo objęcia go z tego tytułu innym ubezpieczeniem społecznym, jeżeli przychód osiągany z tego tytułu w rozliczeniu miesięcznym nie przekracza kwoty równej połowie minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalonego na podstawie odrębnych przepisów. Celem wprowadzonej zmiany było złagodzenie przez ustawodawcę rygoryzmu normyart. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, tz. pozbawianie prawa do ubezpieczanie rolniczego rolników wykonujących aktywność skutkującą podleganie przez niech ubezpieczeniem społecznym w powszechnym systemie. Ów rygoryzm polegał bowiem utracie ubezpieczenia rolniczego przez osobę uzyskującą przychód skutkujący objęciem ubezpieczeniem społecznym w systemie powszechnym i to bez względu na wysokość tego przychodu. Nie można też tracić z pola widzenia, że wraz z wprowadzeniem nowelizacji ustawy z dnia 23 października 2014 roku równocześnie ustawodawca wprowadził przepis przejściowy art. 4 ust. 3. Przepis ten statuował zasadę powrotu do ubezpieczania lub nieusuwania z tego ubezpieczenia rolników spełniających przesłanki oznaczone w przywołanymart. 5b, obligując Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego do nie wydawania decyzji o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników za okresy podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym przypadające przed dniem wejścia w życie tej noweli tj. przed 1 stycznia 2015 roku, ewentualnie umożliwiając rolnikom wyłączonym z ubezpieczenia z powyższych względów na mocy decyzji organu rentowego powrotu do tego ubezpieczenia. Natomiast, dokonując z dniem 31 grudnia 2016 roku zmiany w brzmieniu omawianej normyart. 5bw zakresie kwoty granicznej przychodu z tytułu realizacji umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej od której uzależniona została możliwość pozostania w rolniczym ubezpieczeniu społecznym, przez podwyższenie jej do kwoty równej minimalnemu wynagrodzeniu (ustawą o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników z dnia 21 października 2016 rokuDz.U. 2016 poz. 2043), ustawodawca nie przewidział przepisów przejściowych.
Stąd też w okolicznościach faktycznych jakie mają miejsce w rozpoznawanej sprawie, powstała konieczność rozstrzygnięcia drugiego problemu ogniskującego wobec zagadnienia, czy wspomniana wyżej zasada nieusuwania z rolniczego ubezpieczenia społecznego rolników podejmujących wskazaną wyżej aktywność obejmuje również tych rolników, którzy z tego tytułu osiągnęli przychody w wysokości nieprzekraczającej kwoty równej minimalnemu wynagrodzeniu za pracę, ale wyższą niż połowę tej kwoty, przed wejściem w życie drugiej ze wskazanych ustaw nowelizujących. Dla dokonania prawidłowego rozstrzygnięcia tak zarysowanego problemu konieczne jest przypomnienie wyżej wskazanego celu dla jakiego został przez ustawodawcę wprowadzony do porządku prawnego zapis ust. 3 art. 4 noweli z dnia 23 października 2014 roku. Właśnie dla realizacji tego celu i mając na uwadze fundamentalna zasadę równości wobec prawa należy uznać, iż rolnicy wstecznie osiągający przychód w wysokości do kwoty równej minimalnemu wynagrodzeniu, powyżej kwoty połowy tego wynagrodzenia nadal winni pozostawać w rolniczym ubezpieczeniu.
Należy także zważyć na kolejny istotny aspekt sprawy, iż zainteresowany od dnia 1 kwietnia 2016 roku rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej, zawiadamiając o powyższym rolniczy organ rentowy, będąc przekonany o możliwości pozostania w ubezpieczeniu rolniczym. I tu rysuje się następne zagadnienie, które należy rozważyć. Mianowicie stosowania, przy podejmowaniu decyzji o wyłączeniu ubezpieczonego, legitymującego się znacznym okresem podlegania ubezpieczeniu rolniczemu z dotychczasowego systemu zabezpieczenia społecznego i to z datą wsteczną, zasady proporcjonalności, o której mowa w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, art. 1 Protokołu Nr 1, sporządzonej 4 listopada 1950 roku(Dz.U. 1993 Nr 61, poz. 284 ze zm.; wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2016 r. I UK 386/15 LEX nr 2169474; z dnia 20 marca 2018 r. III UK 40/17 LEX nr 2497576;zdnia 25 października 2016 r.,I UK 386/15, LEX nr 2169474)oraz zasady ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa (wywodzona zart. 2 Konstytucji RP), zwanej także zasadą lojalności państwa względem obywateli(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 sierpnia 2020 r. I UK 37/19 OSNP 2021/5/54).
Pierwsza z zaakcentowanych zasad oznacza, iż ingerencja w prawa nabyte winna być proporcjonalna do naruszenia prawa. Usunięcie rolnika z ubezpieczenia rolniczego nie powinno odbywać się przez użycie środków nieproporcjonalnych, które niekonstytucyjnie ingerują w rolniczy tytuł ubezpieczenia społecznego i prowadzą jedynie do "zaciśnięcia pętli zadłużeniowej w postaci zaległości składkowych z innego (zbiegającego się) tytułu ubezpieczeń społecznych, która doprowadza rolnika do stanu upadłości finansowej, bez zastosowania nieproporcjonalnie drastycznych sankcji w postaci wyłączenia skarżącej z ubezpieczenia rolniczego i włączenia jej do ubezpieczenia społecznego z tytułu okresowo prowadzonej niskodochodowej działalności pozarolniczej"(tak wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 30 marca 2013 r., I UK 556/12, LEX nr 1438701; z dnia 13 listopada 2014 r., I UK 117/14 OSNP2016/5/62).Oczywiste jest, iż zainteresowany w przypadku uprawomocnienia się zaskarżonej decyzji zostanie z urzędu objęty obowiązkowym ubezpieczeniem z tytułu pozarolniczej działalności (art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 13 pkt  4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) oraz zostanie obarczony obowiązkiem uregulowania zaległości składkowych w ZUS, której racjonalnie rzecz ujmując, nie będzie w stanie zapłacić z dochodów z działalności rolniczej. Prowadzona przez wymienionego działalność gospodarcza była niskodochodowa i nie pozwoliła wymienionemu na zgromadzenie odpowiednich na ten cel funduszy. W takich okolicznościach sprawy, utrzymaniestatus quozaskarżonych decyzji ewidentnie prowadziłoby do niezachowania konstytucyjnej cechy proporcjonalności, na którą zdecydowany nacisk w indywidualnych sprawach ubezpieczonych kładzie judykatura (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Wykluczenie zaskarżoną decyzją zainteresowanego z ubezpieczenia społecznego rolników nadto będzie skutkować utratą stażu ubezpieczonego za okres od 2003 roku do 2018 roku z krótkotrwałymi przerwami i co oczywiste, wpłynie negatywnie na jego uprawnienia emerytalne z rolniczego systemu , który był dla niego zasadniczym. Te zaś okoliczności dobitnie prowadzą do konstatacji, iż zaskarżony wyrok narusza zasadę proporcjonalności.
Kolejną regułą, która zdaniem Sądu Apelacyjnego została pominięta w ocenie sprawy, jest zasada lojalności państwa względem obywateli (ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa). Wyraża się ona w takim stanowieniu i stosowaniu prawa, "by nie stawało się ono swoistą pułapką dla obywatela i aby mógł on układać swoje sprawy w zaufaniu, iż nie naraża się na prawne skutki, których nie mógł przewidzieć w momencie podejmowania decyzji i działań oraz w przekonaniu, iż jego działania podejmowane zgodnie z obowiązującym prawem będą także w przyszłości uznawane przez porządek prawny"(wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 lutego 2001 r., K 27/00, OTK 2001 Nr 2, poz. 29 ; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 sierpnia 2020 r. I UK 37/19 OSNP 2021/5/54).Wskazana zasada opiera na pewności prawa, czyli takim zespole cech przysługujących prawu, które gwarantuje jednostce bezpieczeństwo prawne, umożliwiając jej decydować o swoim postępowaniu na podstawie pełnej znajomości przesłanek działania organów państwa, a zarazem znajomości konsekwencji prawnych, jakie postępowanie to może za sobą pociągnąć(zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 czerwca 2000 r., P 3/00, OTK 2000 Nr 5, poz. 138 oraz z dnia 28 lutego 2012 r., , OTK-A 2012 Nr 2, poz. 16).W konsekwencji rolniczy organ rentowy ma obowiązek tak stosować obowiązujące przepisy, aby ubezpieczony mógł układać swoje sprawy, znając swoją sytuację prawną w oparciu o informacje udzielane przez ten organ, do czego zobowiązują przepisyart. 8 i 9 k.p.a.(stosowane - przez odesłanie zart. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników- w związku zart. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych). Ten ostatni przepis (art. 9 k.p.a.) zobowiązuje organ rentowy do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Oznacza to w przypadku takim jak w niniejszej sprawie obowiązek poinformowania zainteresowanego o okolicznościach powodujących ustanie podlegania ubezpieczeniu rolniczemu (o treściart. 7 ust. 1in fine iart. 16 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników), tak aby składając wniosek w trybieart. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówmiał świadomość, że przesłanka 3 lat nieprzerwanego podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników (od której uzależniona jest możliwość pozostania w ubezpieczeniu społecznym rolników mimo podjęcia działalności gospodarczej) nie jest spełniona wtedy, gdyż w tym okresie zaszły warunki do podlegania innemu tytułowi ubezpieczenia społecznego i tym samym doszło do wyłączenia z mocy prawa z ubezpieczenia rolniczego. Nie wystarczy zatem takie pouczenie (które wedle ustaleń Sądu pierwszej instancji otrzymywała każdorazowo żona ubezpieczonego), z którego można odczytać, że warunek niepodlegania innemu tytułowi ubezpieczenia (np. z tytułu umowy o pracę, jak w pouczeniu w decyzji z dnia16 września 1997 roku k. 16 akt KRUS, stosunku pracy lub stosunek służbowy - decyzja z dnia 15 kwietnia 2016 roku k. 36 akt KRUS) dotyczy momentu rozpoczęcia działalności gospodarczej. Pouczenia nie doprecyzowały tytułu umowy zlecenia. Brak pouczenia o warunkach podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu na zasadach ogólnych (bez uwzględnienia wyjątku wskazanego wart. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznemu rolników), może prowadzić w okolicznościach konkretnej sprawy do wniosku, że ubezpieczony swym zachowaniem w żadnej mierze nie przyczynił się do sformułowania przez organ rentowy błędnych ocen, a wręcz że przeciwnie - dochowując należytej staranności - podejmował on działania w zaufaniu do organu i wydawanych przez niego decyzji. Oczywiste jest, w okolicznościach niniejszej sprawy, że brak zgłoszenia w ogranie rentowym przez rolnika-małżonkę zainteresowanego nie było działaniem ukierunkowanym na nieuprawnione zapewnienie możliwości pozostania w ubezpieczeniu rolniczym (umyślnie zatajanie wykonywania zlecenia).K. P.zgłaszając fakt rozpoczęcia swej działalności gospodarczej nie miał świadomości podobnie jak jego żona, że nie legitymuje się okresem 3 lat nieprzerwanego ubezpieczenia rolniczego przed datą 1 kwietnia 2016 roku. Okoliczność tę powinien wyjaśnić (ustalić) organ rentowy przed wydaniem decyzji stwierdzającej dalsze podleganie rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu, dając tym samym ubezpieczonemu szansę na prawidłową ocenę konsekwencji związanych z podjęciem działalności gospodarczej (niemożność pozostania w ubezpieczeniu rolniczym). Innymi słowy, organ rentowy, nie pouczając o warunkach podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu rolniczemu, w tym że okres 3 lat nieprzerwanego ubezpieczenia rolniczego spełniony jest tylko wtedy, gdy nie wystąpiły w nim inne tytuły ubezpieczeń i wydając decyzje stwierdzające dalsze (po rozpoczęciu działalności gospodarczej) podleganie temu ubezpieczeniu, zastawił swoistą "pułapkę prawną". Polegała ona na tym, że ubezpieczony, opierając się na dokonanej (w decyzjach) przez organ władzy publicznej ocenie przesłanek nabycia prawa i działając w zaufaniu do dokonanej oceny, podjął istotną decyzję życiową, a następnie - gdy okazało się, że decyzja organu była błędna - miałby ponieść konsekwencje tego błędu (wyłączenie z ubezpieczenia rolniczego i obligatoryjne włącznie do systemu powszechnego z obowiązkiem uregulowania należności (składek wraz z ustawowymi odsetkami) nieprzedawnionych do ZUS).
Sąd Apelacyjny dostrzega treśćart. 83a ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychw zw. zart. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, statuujący instytucję wzruszenia decyzji organu rentowego. Zgodnie z powołanym przepisem prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną organu rentowego ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie. Zacytowany przepis jest instrumentem pozwalającym na przywrócenie stanu zgodnego z prawem. Ale ta możliwość wymaga, jak wskazał Trybunał Konstytucyjny ustanowienie odpowiedniej granicy, poza którą niedopuszczalne byłoby wzruszenie decyzji(wyrok TK z dnia 28 lutego 2012 roku K 5/11, pkt 3.3.4.  OTK-A 2012/2/16). Trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być pozorna. Ustawodawca nie może z jednej strony deklarować trwałości decyzji (stwierdzając ich prawomocność), a z drugiej strony, bez względu na przyczynę wadliwości decyzji, nie przewidywać żadnych ograniczeń ich wzruszania. W konsekwencji prokonstytucyjna wykładnia użytego w zart. 83a ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychzwrotu "mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie" musi zakładać granicę, poza którą nowe dowody czy ujawnione okoliczności przestają mieć wpływ na to prawo lub zobowiązanie. W ocenie Sądu Apelacyjnego granicę tę wyznacza test proporcjonalności z uwzględnieniem, czy przywrócenie stanu zgodnego z prawem i tym samym odwrócenie następstw niestaranności działania organu rentowego nie spowoduje w konkretnym przypadku daleko idących, negatywnych i nieodwracalnych konsekwencji dla ubezpieczonegopostanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2016 r., OSNP 2017 Nr 12, poz. 167).Decyzja stwierdzająca spełnienie tych warunków ma wprawdzie charakter deklaratoryjny, jednakże niezasadne potwierdzenie w niej prawa do wyboru rolniczego ubezpieczenia z przyczyn niezawinionych przez ubezpieczonego powoduje konieczność przeprowadzenia testu- analizy skutków takiej ingerencji, a te jednoznaczne przemawiają przeciwko możliwości wyłączenia zainteresowanego z systemu rolniczego ubezpieczenia od 2003 roku do 2015 roku i od 2016 do 2018.
Sąd Apelacyjny, kierując się powyższymi wskazaniami oraz na mocyart. 386 § 1 k.p.c., zmienił zaskarżony wyrok jak w pkt I.
Natomiast zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, która została określona wart. 98 § 1 k.p.c.strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Jak stanowiart. 98 § 11zd. 1 k.p.c.od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty. Stosownie doart. 99 k.p.c.w zw.art. 98 § 3 k.p.c.do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez radcę prawnego zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach. W niniejszej sprawie stroną przegrywającą jest pozwany. Zatem zobowiązany jest do zwrotu kosztów procesu, których wysokość ustalona została w oparciu o § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych(Dz.U. 2023 poz. 1935 tekst jednolity ze zm.),przy przyjęciu, regułart. 102 k.p.c.Przedmiotem rozpoznania objęte są dwie sprawy zawisłe przed Sądem Okręgowym, ale zważywszy na nakład pracy w postępowaniu apelacyjnym, wynikający z jednej apelacji zasadnym było zasadzenie kwoty 240 zł.
Z tych względów Sąd Apelacyjny na mocyart. 98 § 11k.p.c.,art. 99 k.p.c.w. zw. zart. 102 k.p.c.iart. 108 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.orzekł jak w pkt II wyroku.
Iwona Jawor-Piszcz