Sąd Rejonowy w Mrągowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 236/21
Data wyroku: 2023-02-13 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: sędzia Krzysztof Połomski

Sygn. akt: I Ns 236/21

POSTANOWIENIE
Dnia 13 lutego 2023 roku
Sąd Rejonowy w Mrągowie I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący:  sędzia Krzysztof Połomski
Protokolant:  sekretarz sądowy Milena Ziętak
po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2023 roku w Mrągowie
na rozprawie
sprawy z wnioskuW. K. (1)
z udziałemJ. K. (1),M. K.,B. P.iZ. T.
o stwierdzenie nabycia spadku poW. K. (1)

I
stwierdza, że spadek poW. K. (1)zmarłym dnia 6 marca 2021 roku w miejscowościR., gminaP., ostatnio stale zamieszkałym w miejscowościR., gminaP., w tym wchodzącyw skład spadku udział w gospodarstwie rolnym położonym w miejscowościR., gminaP., na podstawie ustawy nabyły dzieci spadkodawcyW. K. (1),J. K. (1),M. K.,B. P.iZ. T., synowie i córkiW.iH.–po 1/5 części każde z nich,

II
stwierdza, że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie,

III
nakazuje ściągnięcie od uczestnika postępowaniaJ. K. (1)na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Mrągowie kwoty1.868,66 zł (jeden tysiąc osiemset sześćdziesiąt osiem złotych i sześćdziesiąt sześć groszy) tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

Sygn. aktI Ns 236/21

UZASADNIENIE
WnioskodawcaW. K. (1)wniósł o stwierdzenie nabycia spadkupo ojcuW. K. (1), zmarłym dnia 6 marca 2021 roku w miejscowościR., gminaP., ostatnio stale zamieszkałym w miejscowościR., gminaP.na podstawie ustawy. Jako osoby powołane do dziedziczenia oprócz siebie wskazał rodzeństwo, tj.J. K. (1),M. K.,B. P.orazZ. T..
Uczestnik postępowaniaJ. K. (1)wniósł o stwierdzenie nabycia spadkuna podstawie testamentu holograficznego sporządzonego przez zmarłegoW. K. (1)(vide:protokół rozprawy z dnia 26.11.2021r. na k. 52-53 akt sprawy).
WnioskodawcaW. K. (1)podniósł, że przedłożony przezJ. K. (1)testament nie został sporządzony przez zmarłegoW. K. (1). Podał, że w jego ocenie co najwyżej podpis widniejący pod treścią testamentu mógł zostać nakreślony przez spadkodawcę.
Uczestnicy postępowaniaM. K.,Z. T.,B. P.również zakwestionowali przedłożony przezJ. K. (1)testament, wskazując, iż nie został on sporządzony w całości przez ich ojca.
Sąd ustalił, co następuje:
SpadkodawcaW. K. (1), synS.iL., ostatnio stale zamieszkały w miejscowościR., gminaP.zmarł w dniu 6 marca 2021 rokuw miejscowościR., gminaP.. W chwili śmierci był wdowcem. Posiadał pięcioro dzieci:W. K. (1),J. K. (1),M. K.,B. P.orazZ. T.. Innych dzieci, w tym przysposobionychi pozamałżeńskich nie pozostawił. Nikt ze spadkobierców nie został uznany za niegodnego dziedziczenia. Nikt nie składał oświadczenia o przyjęciu bądź odrzuceniu spadkupoW. K. (1). Dotychczas postępowanie spadkowe po zmarłym nie zostało przeprowadzone. W skład spadku poW. K. (1)wchodzi nieruchomość rolna zabudowana, położona w miejscowościR., dla której Sąd Rejonowy w MrągowieIV Wydział Ksiąg Wieczysty prowadziksięgę wieczystą numer (...).
(dowód: odpis skrócony aktu zgonuW. K. (1)– k. 8, odpis skrócony aktu urodzeniaW. K. (1)– k. 11, odpis skrócony aktu urodzeniaJ. K. (1)– k. 12, odpis skrócony aktu urodzeniaM. K.– k. 13, odpisy skrócone aktów małżeństwa – k. 14-16, wydrukKW (...)– k. 287-296)
Pomiary cech graficznych oraz analiza warunków pomiarów pisma stanowiącego testament holomorficzny z dnia 24 grudnia 2019 roku wskazuje, że treść widniejącąna przedmiotowym dokumencie oraz podpis zostały sporządzone przez dwie inny osoby. Jedynie podpis pod treścią testamentu został nakreślony przez spadkodawcęW. K. (1).
(dowód: opinia biegłego sądowego z zakresu z zakresu badania pisma ręcznegoK. G.– k. 105-123, opinia uzupełniająca biegłego sądowego z zakresu z zakresu badania pisma ręcznegoK. G.– k. 219-219v)
Sąd zważył, co następuje:
Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku ma na celu ustalenie, czy osoba wskazana we wniosku jako spadkodawca zmarła, a jeśli tak – poczynienie ustaleń, ktoi na jakiej podstawie, ustawy czy też testamentu, jest spadkobiercą zmarłego.
Zgodnie zart. 922 § 1 kc, prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodząz chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisówksięgi czwartej kodeksu cywilnegozatytułowanej(...). Natomiast zgodnie zart. 924 kcspadek otwiera sięz chwilą śmierci spadkodawcy.
Według treściart. 926 § 1 kcpowołanie do spadku może wynikać albo z ustawy alboz testamentu. Dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą (art. 926 § 2 kc). Należy przy tym zauważyć, że w polskimprawie spadkowymobowiązuje zasada swobody testowania, a więc swobodnej możliwości dysponowania swoim majątkiem na wypadek śmierci. Testamentowy tytuł powołaniado spadku wyłącza – z zastrzeżeniem wyjątku określonego wart. 926 § 3 kc– powołaniez ustawy także wówczas, gdy osoby powołane w testamencie należą do kręgu spadkobierców ustawowych. Generalnie więc powołanie do dziedziczenia z testamentu ma pierwszeństwo przed dziedziczeniem ustawowym, co zabezpiecza pełną realizację swobody w dysponowaniu majątkiem na wypadek śmierci.
Formy testamentu dzielą się na dwie kategorie: testamenty zwykłe (art. 949–951 kc) oraz testamenty szczególne (art. 952–955 kc). Testamenty zwykłe co do zasady mogą zostać sporządzone w każdym czasie i jeżeli nie zostały odwołane przez testatora, trwale wyznaczają porządek dziedziczenia.
Podstawową formą testamentu zwykłego jest testament własnoręczny (holograficzny). Zgodnie z treściąart. 949 § 1 kcspadkodawca może sporządzić testament holograficzny w ten sposób, że napisze jego treść w całości pismem ręcznym, podpiszego i opatrzy datą. Z kolei naruszenie przynajmniej jednego z dwóch pierwszych wymogów skutkuje zawsze nieważnością całego testamentu (art. 958 kc). Natomiast brak daty nie pociąga za sobą nieważności testamentu własnoręcznego, jeżeli nie wywołuje wątpliwościco do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, co do treści testamentu lubco do wzajemnego stosunku kilku testamentów (art. 949 § 2 kc).
W realiach niniejszej sprawy uczestnik postępowaniaJ. K. (1)wniósło stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym ojcu na podstawie testamentu z dnia 24 grudnia 2019 roku, który miał zostać przez niego odnaleziony w budynku chlewni. Wnioskodawca oraz pozostali uczestnicy postępowania kwestionowali ważność przedmiotowego testamentui wnosili zgodnie o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie ustawy. Motywują swoje stanowisko w sprawie podnosili, że w ich ocenie treść testamentu, na który powołuje się uczestnik postępowaniaJ. K. (1), nie została sporządzona w całości przez ich zmarłego ojca.
Mając zatem na uwadze powyższe rozważania prawne oraz stanowiska stron postępowania, a w szczególności zarzuty podniesione przez wnioskodawcę oraz uczestników postępowania co do ważności przedłożonego testamentu, zasadnym było przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu badania pisma ręcznego na okoliczność ustalenia, czy podpis na testamencie z dnia 24 grudnia 2019 roku został sporządzony przez spadkodawcęW. K. (1), a także czy całość tego testamentu została sporządzona przeztą samą osobę. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż kwestia ta wymagała wiadomości specjalnych i miała bezpośrednie przełożenie na poczynienie w niniejszej sprawie ustaleńw zakresie tego, kto i na jakiej podstawie, ustawy czy też testamentu jest spadkobiercą zmarłego.
Powołana w sprawie biegła sądowaK. G.wskazała, że pomiary cech graficznych oraz analiza warunków pomiarów pisma stanowiącego testament holograficznyz dnia 24 grudnia 2019 roku jednoznacznie wykazały, że treść przedmiotowego dokumentu oraz podpis zostały nakreślone przez dwie zupełnie inne osoby. Skonkretyzowała przy tym, że wprawdzie podpis został nakreślony przez spadkodawcęW. K. (1), jednakże jego treść już przez inną osobę.
Uczestnik postępowaniaJ. K. (1)kwestionował powyższe ustalenia biegłej. Podnosił, że zmarłyW. K. (1)cierpiał na niedowład ręki i miał problemy z pisaniem. Wskazywał również, że zachodzi wątpliwość, czy biegła dysponowała dostatecznym materiałem badawczym pozwalającym na sporządzenie miarodajnej opinii. Akcentował, że biegła sporządziła opinię w oparciu o dokumenty jedynie podpisane przez spadkodawcę, a nie napisane przez niego w całości, a tym samym dyskusyjnym pozostaje, czy zgromadzony i dobrany do badań materiał dowodowy był wystarczający dla dokonania szczegółowej analizy porównawczej próbek pisma w celu określenia autentycznościi jednorodności pisma probanta.
Specyfika oceny dowodu z opinii biegłego wyraża się w tym, że sfera merytoryczna opinii kontrolowana jest przez Sąd, który nie posiada wiadomości specjalnych, w istocie tylko w zakresie zgodności z zasadami logicznego myślenia, doświadczenia życiowego i wiedzy powszechnej (vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 18 marca 2022 roku sygn. akt I AGa 118/21, publ. LEX nr 3346786, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia14 października 2020 roku sygn. akt III AUa 329/19, publ. LEX nr 3147191, a także wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia  29 listopada 2013 roku sygn. akt I ACa 695/13, publ. LEX nr 1415938). Zadaniem biegłego sądowego jest wyłącznie dokonanie oceny zebranego i przedstawionego materiału z perspektywy posiadanej wiedzy naukowej, technicznej lub branżowej i przedstawienie sądowi wniosków umożliwiających poczynienie właściwych ustaleń faktycznych i właściwą ocenę prawną znaczenia zdarzeń, z których strony wywodzą swoje racje (vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 16 lipca 2020 roku sygn. akt I AGa 50/19, publ. LEX nr 3052709). Z kolei samo niezadowolenie stronyz niekorzystnych dla niej konkluzji opinii biegłego sądowego nie stanowi podstawy jej dyskwalifikacji i ponownego przeprowadzania takiego dowodu (vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 25 sierpnia 2020 roku sygn. akt I AGa 217/19, publ. LEXnr(...)).
Kierując się powyżej zaprezentowanymi poglądami judykatury Sąd rozpoznający niniejszą sprawę zgłoszone przez uczestnika postępowaniaJ. K. (1)zastrzeżenia co do sporządzonej opinii uznał za nieuzasadnione. W ocenie Sądu opinia biegłejK. G.– zarówno podstawowa, jak i uzupełniająca – była przygotowanaw sposób profesjonalny, fachowy i poparty rzeczową argumentacją. Nie budziła przy tym żadnych wątpliwości zarówno pod względem formalnym, jak i merytorycznym. Biegła szczegółowo odniosła się do zagadnienia zawartego w treści postanowienia o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego, a przy tym wyczerpująco i drobiazgowo je uzasadniła oraz wskazała, na jakim materiale badawczym, założeniach i przesłankach oparła poczynione wnioski. Zawarte w opiniach tezy wyrażone zostały w sposób jasny i zrozumiały, a wnioskiw sposób logiczny wyciągnięte z poczynionych ustaleń. Ponadto w opinii uzupełniającej biegła podtrzymała wyrażone w opinii podstawowej wnioski i w sposób kategoryczny wskazała, że nie widzi potrzeby uzupełnienia materiału porównawczego. Co więcej, podkreśliła okoliczność, iż dokonała wstępnej analizy przedłożonych przez uczestnika postępowaniaJ. K. (1)wraz z wnioskiem o uzupełnienie opinii dwóch dokumentów stanowiących pisma sporządzone przez spadkodawcę i stwierdziła, że nawetw przypadku przeprowadzenia przez nią badań uzupełniających – wnioski wyrażone w opinii podstawowej zachowałyby swoją aktualność.
W świetle wniosków opinii biegłej sądowej oraz wyrażonego przez nią w opinii uzupełniającej stanowiska, jak i wobec faktu, iż w zasadzie już na pierwszy rzut oka widocznym było, iż istnieje duże prawdopodobieństwo, że treść testamentu przedłożonego przez uczestnika postępowaniaJ. K. (1)oraz widniejący na nim podpis zostały sporządzone przez dwie różne osoby, co zostało potwierdzone przez biegłą, Sąd uznał,że bezprzedmiotowym byłoby prowadzenie postępowania dowodowego zgodnie z wnioskiemJ. K. (1)o przeprowadzenie opinii uzupełniającej biegłego z zakresu badania pisma ręcznego, jak i dopuszczenie dowodu z zeznań świadkówS. M.,J. K. (2)orazW. K. (2)na okoliczność ustalenia, czy zmarły testator zasięgał wiedzy, jak powinien wyglądać testament oraz czy otrzymał na piśmie wzór takowego testamentu. Na przeszkodzie uwzględnieniu tych wniosków stały tak względy merytoryczne, jak i względy ekonomiki procesowej, gdyż przeprowadzenie wnioskowanego dowodu przedłużyłoby znacznie postępowanie i spowodowałoby wystąpienie dodatkowych nieuzasadnionych jego kosztów. Przy tym bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostawało ustalenie, czy zmarły zasięgał wiedzy, jak powinien wyglądać testament oraz czy otrzymał na piśmie wzór takowego testamentu.
Wiadomości specjalne wykazały bowiem, że testament z dnia 24 grudnia 2019 roku nie spełnia wymogów przewidzianych wart. 949 kc, a to wobec faktu, iż nie zostałon w całości sporządzony przez spadkodawcę, co czyni go nieważnym. Okolicznośćta przesądza zaś o braku podstaw do orzekania na jego podstawie w postępowaniu spadkowym. W konsekwencji ustalenia, że spadkodawca nie pozostawił ważnego testamentu, nie budzi wątpliwości, że stwierdzenie nabycia spadku winnoin concretonastąpićna podstawie ustawy.
Stosownie do treściart. 931 § 1 kc, w pierwszej kolejności powołane są z ustawydo spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Część przypadająca małżonkowi nie może być jednak mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.
Z kolei wedługart. 1012 kc, spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić. Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Brakoświadczenia spadkobiercy w powyższym terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadkuz dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 kc).
Sąd uznał zapewnienia spadkowe wnioskodawcy za wystarczające do ustalenia,że spadkodawca nie posiadał innych spadkobierców niż tych, którzy zostali wymienieniwe wniosku inicjującym niniejszym postępowanie. Mając na uwadze fakt, że spadkodawcaw chwili śmierci był wdowcem oraz posiadał pięcioro dzieci –W. K. (1),J. K. (1),M. K.,B. P.orazZ. T., nie sporządził ważnego testamentu, żaden ze spadkobierców nie został uznany za niegodnego dziedziczenia oraz nikt nie składał oświadczenia o przyjęciu bądź odrzuceniu spadkupo zmarłym, a przy tym spadkobiercy ustawowi nie odrzucili spadku w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym dowiedzieli się o tytule swego powołania ((...)§ 1 kc), zasadnym było stwierdzenie nabycia spadku poW. K. (1)zmarłym dnia6 marca 2021 roku, w tym w zakresie wchodzącego w skład spadku udziału w gospodarstwie rolnym położonym w miejscowościR., gminaP., na podstawie ustawy przez dzieci spadkodawcyW. K. (1),J. K. (1),M. K.,B. P.iZ. T., synów i córkiW.iH.–po 1/5 części przez każdego z nich.
Mając powyższe na uwadze – na podstawieart. 926 § 1 kcw zw.zart. 931 § 1 kc– orzeczono jak w punkcie I postanowienia.
O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o ogólną regułą wyrażoną przezart. 520 § 1 kpc(pkt II postanowienia).
Nie ulega wątpliwości, że to z uwagi na stanowisko uczestnika postępowaniaJ. K. (1)w realiach niniejszej sprawy zachodziła konieczność przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu badania pisma ręcznego, co wygenerowało określone koszty. Nieuiszczone dotychczas koszty związane ze sporządzeniem przedmiotowej opinii, które zostały tymczasowo poniesione przez Skarb Państwa wyniosły 1.868,66 złotych. Uwzględniając powyższe Sąd – na podstawie na postawieart. 113 ust. 1w zw.zart. 83 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(tekst jednolity:Dz. U. z 2022r. poz. 1125) w zw. zart. 520 § 3 kpc– nałożył na uczestnika postępowaniaJ. K. (1)obowiązek uiszczenia 1.868,66 złotych tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych (pkt III postanowienia).
/-/ sędzia Krzysztof Połomski