Sąd Apelacyjny w Warszawie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 415/23
Data wyroku: 2024-04-23 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: SSA Ewa Leszczyńska-Furtak, Ewa Gregajtys, Ewa Jethon
Słowa kluczowe: Skład sądu, Bezwzględny powód odwoławczy
Podstawa prawna: art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Sygn. akt  II A Ka 415/23

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 kwietnia 2024 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie w II Wydziale Karnym w składzie:
Przewodniczący: Sędzia Sądu Apelacyjnego Ewa Leszczyńska-Furtak (spr.)
Sędziowie: Sądu Apelacyjnego Ewa Gregajtys
Sądu Apelacyjnego Ewa Jethon
Protokolant: Tomasz Wilk
przy udziale prokuratora Stanisława Wieśniakowskiego
po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2024 r.
sprawy:
M. K.urodz. (...)wW., synaD.iM.,
oskarżonego o czyn zart. 13 § 1 kkw zw. zart. 148 § 1 kkw zb. zart. 157 § 2 kkw zw. zart. 11 § 2 kk;
na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego
od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 14 czerwca 2023 r., sygn. akt V K 41/23
zaskarżony wyrok uchyla i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu Warszawa-Praga w Warszawie do ponownego rozpoznania;
zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw.M. P.kwotę 1200 zł podwyższoną o 23 % VAT za pomoc prawną udzieloną oskarżonemu z urzędu w postępowaniu odwoławczym.

UZASADNIENIE

UZASADNIENIE

Formularz UK 2

Sygnatura akt

II AKa 415/23

Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

1

1

CZĘŚĆ WSTĘPNA

0.11.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 14 czerwca 2023 r., sygn. V K 41/23.

0.11.2. Podmiot wnoszący apelację

☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ oskarżyciel posiłkowy

☐ oskarżyciel prywatny

☒ obrońca

☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ inny

0.11.3. Granice zaskarżenia

0.11.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☐ na korzyść
☒ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

0.11.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k.– obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k.– obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazanywart. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒

art. 438 pkt 2 k.p.k.– obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k.–błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☒

art. 438 pkt 4 k.p.k.– rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

0.11.4. Wnioski

☐

uchylenie

☒

Zmiana

2

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

0.12.1. Ustalenie faktów

0.12.1.1. Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

0.12.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

0.12.2. Ocena dowodów

0.12.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 2.1.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

0.12.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Lp.1

Zarzut obrazy przepisów postępowania, która miała wpływ na treść wyroku (art. 438 pkt 2 kpk)

art. 7 kpk– poprzez dowolną ocenę dowodów i uznaniu za wiarygodne zeznań pokrzywdzonegoZ. S.– pkt. II. 1 apelacji
art. 7 kpk- poprzez dowolną ocenę dowodów i uznaniu za niewiarygodne wyjaśnień oskarżonegoM. K.– pkt. II 2 apelacji

☐ zasadny
☐ częściowo zasadny
☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Zarzut bezprzedmiotowy wobec stwierdzenia przesłanki zart. 439 § 1 pkt 2 kpk

Lp.2

Zarzut błędnych ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę wyroku (art. 438 pkt 3 kpk)

poprzez ustalenie, że oskarżony dopuścił się zarzucanego jemu czynu, bo gdyby przyjąć, że działał z zamiarem zabójstwa pokrzywdzonego, to doprowadziłby do takiego skutku.

☐ zasadny
☐ częściowo zasadny
☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Zarzut bezprzedmiotowy wobec stwierdzenia przesłanki zart. 439 § 1 pkt 2 kpk

Lp.3

Zarzut rażącej niewspółmierności kary (art. 438 pkt 4 kpk)

poprzez wymierzenie niewspółmiernie surowej kary 8 lat pozbawienia wolności

☐ zasadny
☐ częściowo zasadny
☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Zarzut bezprzedmiotowy wobec stwierdzenia przesłanki zart. 439 § 1 pkt 2 kpk

Wniosek

o zmianę wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego, ewentualnie poprzez przyjęcie, że działał z zamiarem ewentualnym popełnienia ciężkiego uszczerbku na zdrowiu w myślart. 156 § 1 pkt 2 kki wymierzenie kary 3 lat pozbawienia wolności, bądź zmianę poprzez zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary.

☐ zasadny
☐ częściowo zasadny
☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

Wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku w każdej z postulowanych postaci jest niezasadny wobec konieczności uchylenia zaskarżonego wyroku niezależnie od granic apelacji i podniesionych zarzutów i przekazania sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

4

OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

1.

Nienależyta obsada Sądu I instancji, który wydał zaskarżony wyrok, stanowiąca bezwzględną przyczynę odwoławczą zart. 439 § 1 pkt 2 kpki podlegająca uwzględnieniu z urzędu.

Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

Obowiązkiem Sądu odwoławczego w ramach dokonywania kontroli instancyjnej zaskarżonego apelacją wyroku jest nie tylko rozpoznanie zarzutów i uchybień w niej podniesionych, ale również zbadanie z urzędu, czy zaskarżone orzeczenie nie jest dotknięte wadą przyjmującą postać bezwzględnej przyczyny odwoławczej, której wystąpienie – z racji ciężaru gatunkowego uchybienia - decyduje o niemożności funkcjonowania orzeczenia w przestrzeni publicznoprawnej.
Przepisart. 439 § 1 kpknakazuje sądowi odwoławczemu w przypadku stwierdzenia którejś ze wskazanych w nim podstaw, uchylenie wyroku dotkniętego takim uchybieniem, niezależnie od granic zaskarżenia i zarzutów podniesionych w środku odwoławczym i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Apelacja wniesiona przez obrońcę oskarżonego zainicjowała tak pojętą kontrolę również w badanych realiach, w wyniku czego Sąd Apelacyjny stwierdził, że wyrok dotknięty jest bezwzględną przyczyną odwoławczą określoną wart. 439 § 1 pkt 2 kpk, pod postacią nienależytej obsady Sądu I instancji, co implikuje obowiązek postąpienia w myśl dyrektywy tego przepisu.
O nienależytej obsadzie Sądu Okręgowego, który wydał zaskarżony wyrok decyduje udział w jego składzie Pani sędzi Ewy Grabowskiej oraz Pana sędziego Tomasza Kosińskiego, którzy zostali powołani na stanowiska sędziów sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym Warszawa-Praga w Warszawie na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie pokreślonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2018, poz. 3), a wadliwość tego procesu powołania odczytywana łącznie z okolicznościami, jakie mu towarzyszyły i nastąpiły po nim, prowadzi do naruszenia w postępowaniu karnym standardu niezawisłości i bezstronności w stopniu, o jakim mowa wart. 439 § 1 pkt 2 kpk.
Wadliwość procedury nominacyjnej powołania na urząd sędziego z udziałem KRS w kształcie nadanym ustawą nowelizacyjną z 8 grudnia 2017 r. nie budzi wątpliwości w świetle judykatów sądów krajowych i europejskich. Stwierdzono ją m. in. w uchwale składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r. BSA I-4110-1/2020 (OSNKW 2000/2/1 i OSNC 2020/4/34), jak też w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 oraz w licznych wyrokach Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) m.in. w wyroku z 19 listopada 2019 r. wydanym w połączonych sprawach C 585/18, 624/18 i C 625/18; z 2 marca 2021 r, C 824/18; z 15 lipca 2021 r., C-791/19; z 6 października 2021 r. C 487/19; z 16 listopada 2021 r. C-748/19 do C-754/19 oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC), m.in. w wyroku z 22 lipca 2021 r., skarga nr 43447/19

R.przeciwko Polsce; z 8 listopada 2021 r., skargi nr 49868/19 i 57511/19

D.iO.przeciwko Polsce; z 3 lutego 2022 r., skarga nr 1469/22

A.przeciwko Polsce; z 15 marca 2022 r. skarga nr 4352/18

G.przeciwko Polsce, a wreszcie w wyroku pilotażowym ETPC z 23 listopada 2023 r.

W.przeciwko Polsce,w którym Trybunał stwierdził systemową wadę powoływania w Polsce sędziów wszystkich szczebli z udziałem KRS w znowelizowanym w 2017 r. kształcie (vide m.in. pkt 329 wyroku) i udzielił Państwu Polskiemu rocznego terminu na przyjęcie naprawczych środków generalnych (pkt 355 wyroku).
Trybunały Europejskie oraz sądy krajowe konsekwentnie w przywołanych orzeczeniach podważały status Krajowej Rady Sądownictwa w kształcie nadanym ustawą nowelizacyjną z dnia 8 grudnia 2017 r., jako organu niezależnego od władzy wykonawczej i ustawodawczej, a co za tym idzie, będącego organem nie dającym gwarancji stania na straży niezależności sądów i nie będącegoorganem tożsamym z organem konstytucyjnym, którego skład i sposób wyłaniania regulujeKonstytucja RP, w szczególności w art. 187 ust. 1 ustawy zasadniczej(tak uchwała 7 sędziów SN z 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22).
W wyroku z dnia 19 listopada 2019 r. w sprawach połączonych C-585/18, C-624/18 i C-625/18, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej dokonał analizy standardów dotyczących procedury powoływania sędziów przy udziale organu ukształtowanego ustawą o Krajowej Radzie Sądownictwa z 8 grudnia 2017 r., stwierdzając w konkluzji, że model ukształtowania i sposób działania tego organu nie dają gwarancji niezależności od władzy wykonawczej i ustawodawczej.
Tożsame stanowisko Trybunał zajął w wyrokach z dnia 2 marca 2021 r. w sprawie C-824/18, z dnia 15 lipca 2021 r. w sprawie C 791/19, z dnia 6 października 2021 r. w sprawie C-487/19, z dnia 16 listopada 2021 r. w sprawach połączonych C-748/19 do C-754/19.
Podobnie, Europejski Trybunał Praw Człowieka, analizując w sprawieR.przeciwko Polsce, skarga nr 43447/19 znowelizowany proces powoływania Krajowej Rady Sądownictwa i określone aspekty jej działalności, acz w kontekście obsady składu Sądu Najwyższego, jednoznacznie wskazał, że z racji braku niezależności tego organu od władzy wykonawczej i ustawodawczej, jego udział w procedurze powoływania w Polsce sędziów sprawia, że osoba powołana na stanowisko sędziego w takim procesie, orzekając w określonej sprawie, nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC(R.przeciwko Polsce, skarga nr 43447/19, pkt 284).
W ramach wykonania wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 listopada 2020 r. w sprawach C-585/18, C-624/18, C-625/18, Sąd Najwyższy w mającej moc zasady prawnej uchwale połączonych 3 Izb z 23 stycznia 2020 r., sygn. BSA 1-4110-1/20 (OSNKW 2000/2/1 i OSNC 2020/4/34), rozważał, czy rozpoznanie sprawy przez sąd w składzie z udziałem osoby powołanej na urząd przy udziale KRS ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy nowelizującej z dnia 8 grudnia 2017 r., nie powoduje, niedopuszczalnego w świetle art. 6 ust. 1 EKPC,art. 45 ust. 1 Konstytucji RPiart. 47KPP, obniżenia standardu bezstronności i niezależności sądu oraz wyjaśnił praktyczne konsekwencje procesowe wynikające z zasiadania w składzie orzekającym przez tak powołanego sędziego, różnicując skutki wadliwej procedury nominacyjnej wobec sędziów Sądu Najwyższego i sądów powszechnych (ze względu na szczególną ustrojową pozycję Sądu Najwyższego oraz fakt, że z racji tych odrębności, powołanie na urząd sędziego Sądu Najwyższego jest zawsze pierwszym powołaniem. Ponadto odwołano się do zasady pewności prawa – vide: uzasadnienie uchwały).
Finalnie w uchwale stwierdzono, że nienależyta obsada sądu w rozumieniuart. 439 § 1 pkt 2 kpkzachodzi także wtedy, gdy w składzie bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek KRS ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy nowelizującej z dnia 8 grudnia 2017 r.
Natomiast w odniesieniu do sędziów sądów powszechnych w uchwale stwierdzono, że nienależyta obsada sądu w rozumieniuart. 439 § 1 pkt 2 kpkzachodzi także wtedy, gdy w składzie bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie jak wyżej, jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniuart. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. W przywołanej uchwale Sąd Najwyższy przedstawił przy tym szereg kryteriów, którymi należy się kierować w ramach zróżnicowania i indywidualizacji oceny wpływu wadliwości procesu powołania na urząd sędziego sądu powszechnego na dochowanie standardu bezstronności i niezawisłości sądu orzekającego z udziałem tak powołanego sędziego.
Dla porządku wskazać wypada, że na aprobatę zasługuje ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że wynikające z powołanej uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego skutki prawne nie zostały zniwelowane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, które – pomijając inne aspekty - jako orzeczenie interpretacyjne, niepowodujące mocy utraty obowiązujących przepisów, nie wiąże niezawisłych sądów w zakresie ich wykładni (vide: uzasadnienie uchwały SN z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, LEX 3329817 i postanowienia SN z 28 listopada 2022 r., sygn. I PSK 21/22, a także uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 17 grudnia 2009 r., zasada prawna, III PZP 2/09, OSNP 2010/9-10/106 i postanowienie SN z dnia 29 kwietnia 2010 r., IV CO 37/09, OSNC 2010/12/166).
Wyraźne stwierdzenie, że przywoływana uchwała 3 Izb Sądu Najwyższego nie uległa dezaktualizacji wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r. w sprawie U 2/20, zawiera wyrok ETPC w sprawieR.przeciwko Polsce,skarga nr(...), w którym Trybunał podniósł w szczególności, iż nie istnieje racjonalna podstawa do wypowiedzianego przez Trybunał Konstytucyjny poglądu, iż wynikające z art. 6 ust. 1 EKPC standardy niezależności i bezstronności sądu, wykluczają uprawnienie innych sędziów do ogólnego kwestionowania prawa sędziego do orzekania lub do sprawdzania prawidłowości procedury poprzedzającej powołanie sędziego przez Prezydenta (pkt 259-264).
W wyrokuJ.przeciwko Polsce – skarga nr35599/20ETPC przypomniał, że zgodnie z art. 32 Konwencji to sam Trybunał jest właściwy do rozpoznania wszystkich spraw dotyczących interpretacji i stosowania Konwencji i jej protokołów, zaś spór dotyczący właściwości Trybunału rozstrzyga sam Trybunał.
Na sądzie krajowym spoczywa zatem obowiązek badania i oceny kwestii spełnienia przez sąd orzekający warunku ustanowienia na podstawie ustawy, bezstronności, niezależności i niezawisłości w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC i art. 47 KPP, co wynika z wiążącej zasady przewidzianej wart. 9 i art. 91 ust. 2 i 3 Konstytucji, skoro zgodnie z tymi przepisami w razie stwierdzenia sprzeczności ustawy z Konwencją lub ratyfikowaną umową międzynarodową, sąd krajowy ma obowiązek pominięcia sprzecznych z nimi przepisów ustawy i zastosowania wprost i bezpośrednio Konwencji, czy ratyfikowanej umowy międzynarodowej.
Co więcej, podstawowa zasada prawa międzynarodowego nakazuje również sądowi krajowemu powstrzymanie się od takiej wykładni prawa krajowego, które uniemożliwiałoby stosowanie prawa międzynarodowego (art. 18 Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów:Państwo jest obowiązane powstrzymywać się od działań, które udaremniłyby przedmiot i cel traktatu).
W wyroku z dnia 3 lutego 2022 r. w sprawie(...) Sp. z o.o.przeciwko Polsce, skarga nr 1469/20, ETPC stwierdził – znów w kontekście obsady składu Sądu Najwyższego - naruszenie praw skarżącego do niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą, wskazując na jego źródło w nowelizacji ustawy, która pozbawiła sędziów prawa wyboru sędziów do KRS i umożliwiła władzy wykonawczej i ustawodawczej bezpośrednią lub pośrednią ingerencję w procedurę powoływania sędziów, co systematycznie podważa legalność sądu złożonego z tak powołanych sędziów.
Trybunał podkreślił przy tym, że niezgodności procedury powoływania sędziów z udziałem KRS z wymogami "niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą" na podstawie art. 6 ust. 1 Konwencji będą miały konsekwencje dla oceny podobnych skarg w innych toczących się lub przyszłych sprawach nie tylko w odniesieniu do nowo powołanych sędziów do Izb Sądu Najwyższego, ale również do sądów powszechnych, wojskowych i administracyjnych (pkt 364 z odwołaniem do § 127 i 142), a to w związku z systemowym naruszeniem legalności sądu złożonego z tak powołanych sędziów.
Jednocześnie w punkcie 365 przywołanego wyrokuA.P.Sp. z o.o przeciwko Polsce, skarga nr(...), Trybunał wskazał m.in. na możliwość włączenia do niezbędnych środków naprawczych wniosków Sądu Najwyższego zawartych w uchwale 3 połączonych Izb z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. BSA 1-4110-1/20 w odniesieniu do Sądu Najwyższego i innych sądów, co należy odczytywać w taki sposób, że skoro Trybunał rekomenduje państwu-sygnatariuszowi Konwencji, jako środki naprawcze, rozwiązania wskazane w powołanej uchwale, to należy odczytywać w taki sposób, że nie uznaje ich za niezgodne z EKPC, a w szczególności za naruszające art. 6 EKPC.
Jakkolwiek rekomendacje te skierowane są do państwa, co oznacza, że w ramach trójpodziału władzy winna zostać przygotowana i wdrożona stosowna procedura naprawcza na ścieżce legislacyjnej (czy to poprzez powtórzenie konkursów na stanowiska sędziowskie przy udziale prawidłowo powołanej KRS, czy poprzez inne formy weryfikacji wadliwych powołań), to wobec, nie tyle bierności władzy ustawodawczej i wykonawczej, co wręcz oczywistego wieloletniego braku politycznej woli dostosowania prawa do standardów traktatowych i konwencyjnych, na władzę sądowniczą spada w praktyce konieczność wypracowania mechanizmów takiego procedowania, aby prawo do bezstronnego i niezawisłego sądu ustanowionego ustawą nie stało się fikcją.
W tej sytuacji, stanowiąca wykonanie przywołanego wyżej orzeczenia TSUE z dnia 19 listopada 2019 r., uchwała 3 Izb Sądu Najwyższego, może stanowić punkt odniesienia dla kształtowania stanowiska w sprawie niezależności sędziowskiej i kryteriów, którymi powinny kierować się sądy stosując istniejące w systemie prawnym instrumentarium pozwalające powstrzymać dalszą destrukcję wymiaru sprawiedliwości, do czasu wprowadzenia niezbędnych rozwiązań systemowych.
Sąd Apelacyjny nie traci z pola widzenia, że uchwała 3 Izb Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., jako, że nadano jej moc zasady prawnej, wiąże wszystkie składy Sądu Najwyższego, nie ma zaś mocy wiążącej wobec sądów powszechnych. Trzeba jednak dostrzec, że Sąd Najwyższy, nie tylko – obok innych sądów - sprawuje wymiar sprawiedliwości (art. 175 Konstytucji), ale sprawuje też nadzór nad działalnością sądów powszechnych w zakresie orzekania (art. 183 Konstytucji). W ramach tego nadzoru podejmuje też środki o charakterze nadzwyczajnym, jak uchwały nakierowane na ujednolicenie orzecznictwa sądów powszechnych poprzez porządkowanie i wykładnię prawa. Co do zasady uchwały Sądu Najwyższego, odwołujące się do naczelnych wartości wyrażonych wKonstytucji, EKPC, czy prawie wspólnotowym, pomimo braku formalnego związania nimi sądów powszechnych, siłą argumentacji oddziałują na pożądany kierunek wykładni i wpływają na konkretne rozstrzygnięcia sądów powszechnych, współtworząc utartą praktykę orzeczniczą.
W powyższym kontekście wskazać należy, że uchwała połączonych 3 Izb Sądu Najwyższego odwołuje się do wyroku Wielkiej Izby ETPC w sprawieG. Á.przeciwko Islandii z dnia 1 grudnia 2020 r. (skarga nr 26374), w którym jednoznacznie wskazano, iż pojęcie „ustanowienie ustawą” obejmuje także proces powoływania sędziów (§ 228, 232-234), a za „ustanowiony ustawą sąd” w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC, nie może być uznany organ sądowy, który nie spełnia wymogów niezawisłości (zwłaszcza w stosunku do władzy wykonawczej) i bezstronności. Trybunał wskazał, że przy ocenie, czy sąd spełnia - konieczny i kluczowy dla istnienia sądu ustanowionego ustawą - wymóg niezawisłości i bezstronności, należy uwzględniać również sposób powołania jego członków, co wypełnia treść prawa do „sądu ustanowionego ustawą”. Skoro zaś każdy ma zagwarantowane przezart. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 EKPC oraz art. 47 KPP prawo do rozpoznania jego sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd, ustanowiony zgodnie z ustawą, to pojęcia tego nie można oderwać od niezawisłości i bezstronności członków składu orzekającego.
Podobnie, jako kluczowe dla zagwarantowania skutecznej ochrony sądowej na gruncie art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TUE), wskazywano w orzecznictwie TSUE zachowanie niezależności sądu, w tym dostępu strony do „niezawisłego” sądu (wyroki TSUE w sprawach: C-64/16, pkt 41; C-619/18, pkt 57; z dnia 15 lipca 2021 – C-791/19, pkt 57), podnosząc istotność dokonania oceny, czy merytoryczne przesłanki oraz procedura podejmowania decyzji w zakresie powołania sędziów były ukształtowane w sposób wykluczający powstanie u zewnętrznego obserwatora uzasadnionych wątpliwości co do niezależności danych sędziów od czynników zewnętrznych oraz ich neutralności względem ścierających się przed nimi interesów, o których orzekają (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2023 r., V KK 17/23).
W przywołanym wyżej wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 1 grudnia 2020 r. zawarto wskazania co do oceny instytucjonalnej bezstronności sędziego w kontekście spełnienia wymogu rzetelnego procesu, podnosząc, że: 1) procedura powoływania sędziów musi zapewniać gwarancje przeciwko niedopuszczalnym formom wpływania i uznaniowości innych władz, zarówno na wstępnym etapie powoływania, jak i w czasie sprawowania urzędu (pkt 224), 2) naruszenie prawa w procesie powoływania sędziego może nadać nieprawidłowy charakter jego udziałowi w późniejszym sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości (pkt 226), 3) jeżeli w procedurze powoływania sędziego doszło do nieprawidłowości, to w każdej późniejszej sprawie rozpoznawanej z udziałem tego sędziego konieczna może być ocena, czy były one na tyle poważne, że mogły doprowadzić do podważenia zasady bezstronności sądu orzekającego (pkt 234). W konsekwencji ETPC sformułował trzypunktowy test, w oparciu o który należy dokonywać oceny wagi uchybień mających miejsce przy powołaniu sędziego, badając, czy:
1) w procesie powoływania sędziego doszło do naruszenia prawa krajowego,
2) naruszenie to miało dostatecznie poważny charakter,
3) zostało ono ustalone i naprawione na szczeblu sądów krajowych.
Na pełną aprobatę zasługuje ugruntowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego stanowisko, że uwarunkowanie ustrojowe w postaci roli w procesie nominacji sędziowskich wadliwie powołanej i obsadzonej KRS sprawia, iż dwa pierwsze kryteria testu, w przypadku nominatów rekomendowanych przez ten organ, nie będą spełnione (naruszenieart. 186 ust. 1 i art. 187 Konstytucji RP). Ustalenie zatem atrybutu bezstronności i niezależności konkretnego sędziego, który uzyskał nominację przy udziale wadliwie ukształtowanego i funkcjonującego niezgodnie z jego celem organu, wymaga sięgnięcia po trzeci punkt tzw. testu Ástráðssona, wobec obalenia domniemania jego bezstronności, które było regułą przed 2018 r. i wynikającego stąd wymogu pozytywnego dowodu bezstronności (vide: uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22; a także m.in. wyrok SN z dnia 18 października 2023 r., III KK 60/23; wyrok SN z dnia 21 listopada 2023 r., II KKK 469/22).
W uchwale 3 połączonych Izb SN jednoznacznie wskazano na zasadność i konieczność oceny skutków powołania w wadliwej procedurze na urząd sędziego sądu powszechnego, a stanowisko to zostało powtórzone w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. I KZP 2/22 (OSNK 2022/6/22), gdzie podkreślono, że: „Najistotniejszym skutkiem dopuszczenia do funkcjonowania, w przestrzeni obejmującej swoim zasięgiem proces nominacyjny sędziego, organu powołanego w sposób sprzeczny zKonstytucją RP, jest obalenie funkcjonującego dotąd in gremio i a priori domniemania niezawisłości i bezstronności tak powołanego sędziego. Nie istnieje ono już w stosunku do kandydatów, którzy przystąpili do konkursów sędziowskich po dniu 17 stycznia 2018 r.”
W uchwale o sygn. I KZP 2/22 Sąd Najwyższy zaznaczył, że również dostrzeżenie z urzędu takiej okoliczności, wskazującej na brak bezstronności sędziego w związku z okolicznościami otrzymania przez niego powołania, rodzi konieczność indywidualnego badania tej kwestii przez niezawisły i bezstronny sąd – a więc taki, co do którego opisane domniemanie istnieje i nie zostało obalone.
W obu przywoływanych uchwałach Sądu Najwyższego określono kryteria, wedle których to indywidualne badanie prowadzące do stwierdzenia, czy wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza zart. 439 § 1 pkt 2 kpk, winno przebiegać, wskazując na konieczność przyjęcia wyższego poziomu wymagań w zakresie minimalnych warunków bezstronności i niezawisłości w odniesieniu do sądów wyższego szczebla w strukturze organizacyjnej organów wymiaru sprawiedliwości, a wśród elementów - istotnych przy ocenie wpływu wadliwości procedury powołania na urząd sędziego na dochowanie standardu bezstronności i niezawisłości sądu, wymieniono szczególne okoliczności dotyczące samego sędziego, wadliwości w postępowaniu o powołanie do pełnienia urzędu, pozytywnego rozstrzygania konkursów na urząd sędziego na rzecz osób uzyskujących awanse o charakterze administracyjnym w strukturze sądownictwa w drodze arbitralnych decyzji Ministra Sprawiedliwości, uzyskanie wskazania Rady na urząd sędziego przy braku opinii organów samorządu sędziowskiego lub po uzyskaniu opinii wyraźnie ukazującej brak poparcia kandydatury. Znaczenie nadano również charakterowi awansu, w szczególności temu, jak szybko do niego doszło oraz na jakie stanowisko awansował dany sędzia, jako mogące budzić istotne wątpliwości co do jego niezależności, ze względu na podejrzenie, że swoje stanowisko zawdzięczać może w pierwszym rzędzie politycznemu poparciu, a nie wiedzy prawniczej i doświadczeniu.
Jednocześnie w uchwale SN o sygn. I KZP 2/22 podniesiono, że „sam zatem charakter rozpoznawanej sprawy, co do zasady, nie ma tu pierwszorzędnego znaczenia, bo nie chodzi tu o stronniczość wynikającą z okoliczności tejże konkretnej sprawy, choć niewątpliwie owe okoliczności w pewnych „wrażliwych” sytuacjach mogą uwypuklić problem bezstronności, zwłaszcza w sprawach postrzeganych jako mające podłoże „polityczne”, a więc przede wszystkim wiążących się problematyką respektowania przez Państwo swobód i wolności obywatelskich”.Za fundamentalne kryterium przy ocenie niezawisłości i bezstronności sędziego Sąd Najwyższy przyjął zaufanie jakie sądownictwo danego kraju powinno budzić u uczestników procesów, a wyrażające się między innymi w istnieniu obiektywnych okoliczności pozwalających na nabranie przekonania, że cały skład sądu rozpoznającego daną sprawę został powołany w sposób nie budzący wątpliwości co do niezależności tego organu od czynników zewnętrznych, w tym od władzy wykonawczej i kształtującej ją czynników politycznych.
Sąd Apelacyjny w pełni podziela stanowisko, że sama instytucjonalna wadliwość powołania sędziego sprawia, że nie może on korzystać z domniemania dochowania standardu niezawisłości i bezstronności i to niezależnie od charakteru rozpoznawanej sprawy, o ile ta pozostaje sprawą z zakresu sprawowania wymiaru sprawiedliwości i zawiera element unijny, co w przypadku sprawy karnej, w której ochronie podlega chociażby zasada domniemania niewinności, nie może budzić żadnych wątpliwości.
Sąd Apelacyjny podkreśla natomiast, że w przywołanym na wstępie wyroku pilotażowym ETPC z 23 listopada 2023 r. w sprawieW.przeciwko Polsce nr skargi 50849/21, Trybunał podzielił i poparł wskazówki dotyczące środków ogólnych udzielonych Polsce przez Komitet Ministrów w decyzji przyjętej na jego 1468 posiedzeniu w dniach 5–7 czerwca 2023 r., w której m.in. nawoływano do szybkiego opracowania środków mających na celu: po pierwsze przywrócenie niezależności KRS poprzez wprowadzenie przepisów gwarantujących polskiemu sądownictwu prawo do wyboru sędziów członków KRS; po drugie zajęcie się statusem wszystkich sędziów powołanych w ramach wadliwego postępowania z udziałem KRS utworzonego na mocy ustawy zmieniającej z 2017 roku oraz orzeczeń wydanych przy ich udziale (§ 329).
Trybunał zobowiązał pozwane Państwo Polskie do podjęcia odpowiednich środków legislacyjnych i innych w celu położenia kresu systemowym naruszeniom art. 6 ust. 1 Konwencji i zapewnienia zgodności krajowego porządku prawnego z wymogami „niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego na mocy ustawy” oraz zasady pewności prawa gwarantowanej przez art. 6 ust. 1 Konwencji (pkt 7 sentencji wyroku).
Jakkolwiek wyciągnięcie niezbędnych wniosków z tego wyroku i podjęcie stosownych środków ogólnych w celu rozwiązania problemów systemowych leżących u podstaw stwierdzonych przez Trybunał naruszeń, należy do pozwanego Państwa, które winno poczynić starania, aby zapobiec podobnym naruszeniom w przyszłości (§ 332 wyroku pilotażowego), a wyrok stwierdzający naruszenie Konwencji jest dla państwa, wobec którego zapadł, wiążący, to obowiązek jego wykonania – w rozumieniu dostosowania stosowanych w praktyce standardów do wymogów konwencyjnych - dotyczy wszystkich władz, nie wyłączając w szczególności władzy sądowniczej zwłaszcza, gdy stwierdzona wada systemowa dotyczy wprost wymiaru sprawiedliwości i rzutuje na prawa stron procesowych w postępowaniach sądowych, finalnie na stabilność orzeczeń wydawanych w tych sprawach.
W sytuacji zatem utrzymywania stanu - wprost stwierdzonych przez Trybunał - systemowych naruszeń art. 6 ust. 1 Konwencji, przynajmniej do czasu zapewnienia zgodności krajowego porządku prawnego z wymogami „niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego na mocy ustawy” oraz zasady pewności prawa gwarantowanej przez art. 6 ust. 1 Konwencji należy przyjąć, że w każdej sprawie, która z racji przedmiotu objęta jest gwarancjami konwencyjnymi, a w której orzekał sąd z udziałem sędziego powołanego w wadliwej procedurze, zachodzi domniemanie naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji, mogące skutkować odpowiedzialnością odszkodowawczą Skarbu Państwa, które ostatecznie obalić może wyłącznie uzewnętrzniona i zmaterializowana wola ustawodawcy odpowiadająca standardom podyktowanym prawem unijnym.
W przeciwnym wypadku każdorazowa ocena procesu powołania danego sędziego w wadliwej procedurze może przynieść odmienne rezultaty uzależnione od indywidualnego stanowiska członków składu badającego (tak w istocie dzieje się w praktyce), co samo w sobie wprowadza przymus regulacji ogólnych właśnie po to, aby nie obarczać stron ryzykiem skutku takiego badania. W rzeczywistości bowiem prowadzi to do absurdalnych sytuacji, gdy ten sam sędzia powołany w wadliwej procedurze będzie – w zależności od składu sądu „testującego” - uznany w jednym postępowaniu za zdolnego do utworzenia bezstronnego i niezależnego sądu ustanowionego ustawą, a w innym przeciwnie, zaś strona będzie pozostawała w permanentnej niepewności, czy przyjęte na pewnym etapie oceny, w późniejszym czasie nie ulegną zmianie, również w zakresie prawomocnych wyroków (wniosek o wznowienie postępowania, czy kasację na korzyść można wnieść w każdym czasie).
W tym stanie rzeczy sąd orzekający w składzie, którego dotyczy taka wada, sam winien podjąć wszelkie prawnie dostępne środki, aby nie generować orzeczeń obarczonych wadą systemową i nie narażać Skarbu Państwa na odpowiedzialność odszkodowawczą, zaś w sytuacji gdy dojdzie do wydania w takich warunkach orzeczenia, Sąd odwoławczy winien je wyeliminować z obrotu prawnego.
Niemniej, nawet w przypadku przyjęcia poglądu, że w konkretnych, uzasadnionych okolicznościach, wątpliwości w zakresie standardu niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą mogą nie zostać potwierdzone, Sąd Apelacyjny nie stwierdza tego rodzaju szczególnych okoliczności w odniesieniu do Pani sędzi Ewy Grabowskiej, która została powołana na urząd sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym Warszawa-Praga w Warszawie na podstawie rekomendacji KRS zawartych w uchwale Nr 375/2021 z dnia 14 kwietnia 2021 r. (uchwała publikowana na stronie internetowej KRS) oraz w odniesieniu do Pana sędziego Tomasza Kosińskiego, który został powołany na urząd sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym Warszawa-Praga w Warszawie na podstawie rekomendacji KRS zawartych w uchwale Nr 1660/2021 z dnia 14 grudnia 2021 r. (uchwała publikowana na stronie internetowej KRS).
Pani sędzia Ewa Grabowska postanowieniem Prezydenta RP z dnia 1 kwietnia 2008 r. została powołana do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie, pozostając sędzia sądu rejonowego w okresie od 9 kwietnia 2008 r. do 5 września 2021 r., w tym od dnia 1 grudnia 2015 r. do dnia 19 września 2017 r. pełniąc funkcję Przewodniczącej Wydziału III Karnego, przy czym z dniem 15 września 2017 r. Pani sędzia została delegowana przez Ministra Sprawiedliwości-Prokuratora Generalnego (funkcję tę pełnił wówczas lider partii Solidarna Polska Zbigniew Ziobro) do pełnienia obowiązków sędziego w Sądzie Okręgowym Warszawa-Praga w Warszawie, gdzie orzekała w ramach delegacji w V Wydziale Karnym Odwoławczym, początkowo do dnia 14 września 2018 r., a następnie od 15 września 2018 r. do 14 września 2019 r. i od 15 września 2010 r. do 5 września 2021 r. (wykaz służbowy – załącznik do akt).
Podczas delegacji Pani sędzia Ewa Grabowska zgłosiła swoją kandydaturę na jedno z 12 wolnych stanowisk sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym Warszawa-Praga w Warszawie, ogłoszonych w Monitorze Polskim z 2018 r. poz. 291, nie uzyskując wówczas rekomendacji KRS.
Po raz kolejny Pani sędzia zgłosiła swoją kandydaturę na jedyne wolne stanowisko sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym Warszawa-Praga w Warszawie, ogłoszone w Monitorze Polskim z 2020 r., poz. 622. W procedurze konkursowej Pani Sędzia nie miała kontrkandydatów.
Uchwałą Nr 375/2021 Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 14 kwietnia 2021 r. w przedmiocie przedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym Warszawa-Praga w Warszawie, KRS przedstawiła Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej wniosek o powołanie Pani sędzi Ewy Grabowskiej do pełnienia urzędu sędziego sądu okręgowego w wyżej wskazanym Sądzie.
W uzasadnieniu uchwały wskazano m.in., że przy podejmowaniu decyzji Rada kierowała się oceną kwalifikacji oraz doświadczeniem zawodowym kandydatki.
Pani sędzia Ewa Grabowska uzyskała pozytywną ocenę pracy sporządzoną przez sędziego wizytatora Panią Justynę Dołhy, która nominację na urząd sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym Warszawa-Praga w Warszawie również uzyskała z rekomendacji KRS w kształcie nadanym ustawą z 8 grudnia 2017 r. (vide uchwała KRS 782/2019 z dnia 26 lipca 2019 r. – publikowana na stronie KRS).
W opinii podkreślono, że kandydatka ma ukształtowany warsztat prawniczy, legitymuje się stosowną wiedzą i doświadczeniem niezbędnym do wykonywania obowiązków sędziego sądu okręgowego, a Jej postawa etyczna nie budzi żadnych zastrzeżeń. KRS uwzględniła także opinię Kolegium Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie, które w dniu 18 grudnia 2020 r. jednogłośnie pozytywnie . zaopiniowało kandydaturę Pani sędzi.
W dniu 14 kwietnia 2021 r. w trakcie posiedzenia KRS na kandydaturę Pani sędzi Ewy Grabowskiej oddano 14 głosów „za”, przy braku głosów „przeciw” i „wstrzymujących się”.
W wyniku rekomendacji KRS, postanowieniem Prezydenta RP Nr 1130.57.2021 z dnia 30 lipca 2021 r. (ogłoszonym w Monitorze Polskim z 2021 r., poz. 905) Pani Sędzia została powołana na stanowisko sędziego Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie. Wręczenie aktu nominacji nastąpiło w dniu 6 września 2021 r.
Pani sędzia Ewa Grabowska wcześniej - bez sukcesu - zgłosiła swoją kandydaturę na jedno z 12 wolnych miejsc ogłoszonych w Monitorze Polskim z 2018 r. poz. 291, kiedy to nie uzyskała rekomendacji KRS. Opinię o kandydatce sporządzała wówczas Pani sędzia Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie Ludmiła Tułaczko, która wydając opinię pozytywną z zastrzeżeniem, wskazywała na konieczność wyeliminowania w dalszej pracy błędów w zakresie prawa karnego materialnego i procesowego oraz poprawy sprawności postępowania (uchwała KRS 782/2019 z dnia 26 lipca 2019 r. w przedmiocie przedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu na dwanaście stanowisk sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym Warszawa-Praga w Warszawie – publikowana na stronie KRS).
Taki stan rzeczy wskazuje, że Pani sędzia Ewa Grabowska uzyskała rekomendację w wyniku udziału w konkursie jako jedyna kandydatka, co uniemożliwiało konfrontację Jej kwalifikacji merytorycznych z innymi kandydatami i to w sytuacji, gdy zaledwie rok i 9 miesięcy wcześniej, konkurując z innymi kandydatami na 12 wolnych miejsc sędziowskich, Jej kandydatura nie uzyskała poparcia.
Rozpocząwszy urzędowanie (z obciążeniem 100 % przydziału spraw) na stanowisku sędziego sądu okręgowego zaledwie w dniu 6 września 2021 r., Pani sędzia Ewa Grabowska już dwukrotnie dotychczas ubiegała się o delegację do orzekania w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie, wyrażając zgodę na delegowanie, które jednak dotąd nie doszło do skutku (pismo Prezesa Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 29 stycznia 2024 r. – załącznik do akt).
Taka postawa Pani sędzi świadczy o ukierunkowaniu na wykorzystanie - nieprzejrzystego i uzależnionego od dyskrecjonalnej woli polityka - systemu awansowego dla osiągnięcia, niekoniecznie zasłużonych, awansów zawodowych w sytuacji, gdy sędziowie respektujący bogate orzecznictwo w zakresie jego wadliwości, przedkładali wartości etyczno-prawne nad doraźne, indywidualne korzyści.
Analiza drogi zawodowej Pani sędzi Ewy Grabowskiej przez pryzmat przywołanych faktów wskazuje, że awans na stanowisko sędziowskie w sądzie wyższego szczebla w hierarchii sądownictwa powszechnego poprzedziły delegacje Ministra Sprawiedliwości udzielone sędzi do orzekania w Sądzie Okręgowym Warszawa-Praga w Warszawie, trwające nieprzerwanie przez okres bez mała 4 lat, aż do czasu otrzymania nominacji na wyższe stanowisko sędziowskie.
Delegacje dla Pani sędzi Ewy Grabowskiej, jak i pozostałe udzielane były według dowolnego uznania Ministra Sprawiedliwości, któremu powierzono nieograniczone, nieprzejrzyste i niepodlegające żadnej kontroli kompetencje do delegowania sędziów, a biorąc pod uwagę połączenie funkcji Ministra Sprawiedliwości i zarazem Prokuratora Generalnego, delegujący zachowywał w każdej sprawie karnej władzę zarówno nad prokuratorem, jak i sędzią delegowanym, który uczestniczył w jej rozpoznawaniu, co samo w sobie mogło wzbudzać u jednostek uzasadnione wątpliwości co do bezstronności tych sędziów, w szczególności, że minister szeroko korzystał z tych nieograniczonych kompetencji, udzielając delegacji według nieznanych kryteriów i w wielu wypadkach w odniesieniu do sędziów o niewielkim porównywalnie dorobku orzeczniczym, z pominięciem sędziów, którzy swoją pracą – jej poziomem i wynikami - zasłużyli na awans. W tym kontekście za przykład posłużyć może odwołanie przez Ministra Sprawiedliwości z delegacji do Sądu Okręgowego w Warszawie Pani sędzi Justyny Koski-Janusz, czy też delegowanie z sądu rejonowego do orzekania w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie sędziego Dariusza Drajewicza, powołanego wcześniej na stanowisko wiceprezesa Sądu Okręgowego w Warszawie, pomimo braku doświadczenia orzeczniczego na wyższych szczeblach sądownictwa powszechnego (fakty powszechnie znane wobec licznych publikacji medialnych).
Jakkolwiek dopiero w dniu 16 listopada 2021 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku wydanym w sprawie C-748/19 do C-754/19 (Prokuratura Rejonowa w Mińsku Mazowieckim/WB i in.) stwierdził, że prawo Unii stoi na przeszkodzie obowiązującemu w Polsce systemowi zezwalającemu ministrowi na delegowanie sędziów do sądów karnych wyższej instancji, z których mogą być odwołani w każdym czasie i bez uzasadnienia, a wymóg niezawisłości sędziowskiej wymaga bowiem, by przepisy przewidywały niezbędne gwarancje w celu uniknięcia ryzyka wykorzystywania takiego delegowania do kontroli treści orzeczeń sądowych, to zapadł on w następstwie powszechnie wyrażanych wątpliwości, podyktowanych zwłaszcza szeregiem delegacji - z obiektywnego punktu widzenia - nieuzasadnionych kryteriami merytorycznymi, które znalazły odzwierciedlenie w pytaniu prejudycjalnym Sądu Okręgowego w Warszawie.
Pani sędzia Ewa Grabowska pozostawała na delegacji aż do czasu otrzymania nominacji na wyższe stanowisko sędziowskie, którą uzyskała będąc jedyną kandydatką na jedno wolne miejsce ogłoszone w Monitorze Polskim z 2021 r. pod poz. 905. Tym samym Pani sędzia nie miała żadnego kontrkandydata, co pozbawiło starania o awans jakiejkolwiek formy konkurencyjności.
KRS uwzględnił w swojej opinii poparcie udzielone Pani sędzi Ewie Grabowskiej przez Kolegium Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie na posiedzeniu w dniu 18 grudnia 2020 r., które jednogłośnie pozytywnie zaopiniowało tę kandydaturę.
Należy podkreślić, że kandydując na wyższe stanowisko sędziowskie Pani sędzia Ewa Grabowska miała również – powszechną, zwłaszcza w środowisku sędziowskim - wiedzę, że Uchwałą Nr 1 Zgromadzenia Przedstawicieli Sędziów Apelacji Warszawskiej z 12 grudnia 2018 r. w sprawie odroczenia opiniowania kandydatów do pełnienia urzędu na stanowiskach sędziów Sądu Apelacyjnego i Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie, Uchwałą Nr 1 Zgromadzenia Przedstawicieli Sędziów Apelacji Warszawskiej z dnia 14 maja 2019 r., Uchwałą Nr 1 Zgromadzenia Przedstawicieli Sędziów Apelacji Warszawskiej z dnia 26 czerwca 2019 r. i Uchwałą Nr 1 Zgromadzenia Przedstawicieli Sędziów Apelacji Warszawskiej z dnia 29 sierpnia 2019 r. samorząd sędziowski odroczył opiniowanie kandydatów do czasu rozstrzygnięcia pytań prejudycjalnych w sprawach C-585/18, C-624/18 i C 625/18, które w świetle opinii Rzecznika TSUE oraz wyroku NSA z 28 czerwca 2019 r., I OSK 4282/18, zapowiadały uznanie wadliwości takiej procedury, jako sprzecznej z prawem Unii Europejskiej oraz zKonstytucją RP, która wprost nadaje priorytet prawu wspólnotowemu (uchwały publikowane).
W przywołanej uchwale Zgromadzenia Przedstawicieli Sędziów Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 18 grudnia 2018 r. podkreślano, że nawet udział samorządu sędziowskiego w procedurze opiniowania kandydatów stanowiłby legitymizowanie czynności szkodzących wymiarowi sprawiedliwości i wskazano, że KRS w kształcie po nowelizacji, wbrewart. 186 Konstytucji RP, nie stoi na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Niekonstytucyjny sposób wyłonienia Rady oraz jej działalność, wprost godząca w powyższe wartości, jak i fakt ukrywania list poparcia kandydatów do Rady, były też powszechnie znane i budziły sprzeciw środowiska sędziowskiego zarówno w Polsce, jak i w krajach UE, a także obywateli (uchwały publikowane na stronach sądów).
Z kolei w uchwale Nr 1 Zgromadzenia Przedstawicieli Sędziów Okręgu Sądu Okręgowego w Warszawie z 20 września 2018 r. podnoszono, że ważność uchwał podejmowanych przez KRS w znowelizowanym kształcie może zostać w przyszłości zakwestionowana, a powołania na stanowiska sędziowskie z udziałem tego organu mogą zostać poddane weryfikacji i zwrócono się do członków KRS, aby w imię ochrony interesów obywateli Rada co najmniej wstrzymała się od podejmowania uchwał do czasu wydania orzeczenia przez Trybunał Sprawiedliwości w Luksemburgu.
Obawy te znalazły potwierdzenie w późniejszym orzecznictwie sądów krajowych i europejskich, z których znaczna część zapadła przed odebraniem przez Panią sędzię nominacji.
Należy przy tym przypomnieć, że KRS już w dniu 17 września 2018 r. została zawieszona w członkostwie w Europejskiej Sieci Rad Sądownictwa, natomiast jej wykluczenie nastąpiło 28 października 2021 r.
Wszystkie te uchwały, jak również przywołane wyżej judykaty Sądu Najwyższego oraz Trybunałów Europejskich, wskazujące na systemowe łamanie w PolsceKonstytucji, konwencji i traktatów po 2015 r., poprzez ingerencję polityczną w wybór sędziów oraz stworzenie represyjnego systemu dyscyplinarnego, sędzia Ewa Grabowska zignorowała, konsekwentnie, powtórnie stając do konkursu na wyższe stanowisko sędziowskie przed niekonstytucyjnym organem i w efekcie przyjmując nominację na podstawie rekomendacji tegoż – w czasie, gdy systemowa wadliwość powołań w takiej procedurze była nie tylko wątpliwa, ale pewna w świetle ugruntowanego orzecznictwa.
Należy w tym kontekście wskazać, że sędzia obejmujący urząd sędziego w Polsce, z racji jej przynależności do Unii Europejskiej oraz Rady Europy, musi dawać gwarancje zdolności tworzenia bezstronnego i niezależnego sądu ustanowionego ustawą nie tylko w rozumieniu prawa krajowego, ale również w rozumieniu traktatowym i konwencyjnym.
Pełną świadomość zarówno krytycznego stanowiska samorządu sędziowskiego w odniesieniu do procedury nominacyjnej z udziałem znowelizowanej KRS, wyrażanego w przywołanych wyżej uchwałach, jak też wiedzę (mającą charakter powszechnej) co do prawnej oceny tej procedury zawartej w orzeczeniach TSUE, ETPC oraz w uchwałach Sądu Najwyższego, miał także Pan sędzia Tomasz Kosiński, który nominację na wyższe stanowisko sędziowskie odebrał od Prezydenta RP w dniu 26 kwietnia 2022 r., kiedy systemowa wadliwość powołań z udziałem KRS w znowelizowanym kształcie nie mogła budzić już żadnych wątpliwości na płaszczyźnie prawnej.
Pan sędzia Tomasz Kosiński pełnił w okresie od 1 września 2002 r. do 14 maja 2006 r. funkcję referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym w Legionowie, a następnie odbył asesurę sądową w tymże sądzie w okresie od 15 maja 2006 r. do 4 maja 2009 r. Po uzyskaniu nominacji sędziowskiej na stanowisko sędziego sądu rejonowego w Sądzie Rejonowym w Legionowie Pan sędzi Tomasz Kosiński orzekał od 1 września 2002 r. do 14 maja 2006 r. w IV Wydziale Ksiąg Wieczystych, od 15 maja 2006 r. do 30 czerwca 2007 r. w I Wydziale Cywilnym, od 1 lipca 2007 r. do 30 czerwca 2008 r. w V Wydziale Grodzkim a od 1 lipca 2008 r. do 26 kwietnia 2022 r. w wydziałach karnych – kolejno w II i V, przy czym w okresie od 1 stycznia 2008 r. do 31 czerwca 2008 r. pełnił funkcję Kierownika Sekcji Wykonawczej. Poza tym Pan sędzia nie pełnił innych funkcji administracyjnych i nie był delegowany do orzekania w sądzie wyższej instancji.
Pan sędzia zgłosił swoją kandydaturę na jedyne wolne stanowisko sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym Warszawa-Praga w Warszawie, ogłoszone w Monitorze Polskim z 31 maja 2021 r., poz. 512. W procedurze konkursowej Pan sędzia nie miał kontrkandydatów.
Uchwałą Nr 1660/2021 Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 14 grudnia 2021 r. w przedmiocie przedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym Warszawa-Praga w Warszawie, KRS przedstawiła Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej wniosek o powołanie Pana sędziego Tomasza Kosińskiego do pełnienia urzędu sędziego sądu okręgowego w wyżej wskazanym Sądzie.
W uzasadnieniu uchwały wskazano m.in., że przy podejmowaniu decyzji Rada kierowała się oceną kwalifikacji oraz doświadczeniem zawodowym kandydata.
Pan sędzia Tomasz Kosiński uzyskał pozytywną ocenę pracy sporządzoną przez sędziego Jacka Łabudę pełniącego funkcję Wiceprezesa Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie, powołanego wedle nieustalonych kryteriów na to stanowisko przez Ministra Sprawiedliwości Zbigniewa Ziobrę, bez udziału samorządu sędziowskiego.
W opinii podkreślono, że wiedza prawnicza i bogate, długoletnie doświadczenie w pełni predestynują kandydata do objęcia stanowiska sędziego sądu okręgowego.
KRS uwzględniła także opinię Kolegium Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie, które w dniu 16 listopada 2021 r. pozytywnie . zaopiniowało kandydaturę Pana sędziego oddając 8 głosów za kandydaturą i 1 głos przeciw.
W dniu 14 grudnia 2021 r. w trakcie posiedzenia KRS na kandydaturę Pana sędziego Tomasza Kosińskiego oddano 12 głosów „za”, 1 głos „wstrzymujący się”, przy braku głosów „przeciw”.
W wyniku rekomendacji KRS, Pan sędzia został powołany przez Prezydenta RP na stanowisko sędziego Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie, odbierając akt nominacji w dniu 26 kwietnia 2022 r.
Analiza postępowania konkursowego z udziałem sędziego Tomasza Kosińskiego wskazuje, że było ono w istocie pozbawione cech konkursu, skoro kandydat nie miał żadnej konkurencji wobec braku kontrkandydatów do awansu, a sporządzenie opinii kwalifikacyjnej przez wiceprezesa Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie, do którego aspirował Pan sędzia Tomasz Kosiński, wyłączyło z tej procedury nominacyjnej nawet tak szczątkowy udział w niej sędziów, jak opinia sędziego wizytatora, który powinien mieć atrybut niezależności od władzy wykonawczej. Tymczasem sędzia opiniujący przedstawicielowi tejże władzy – Ministrowi Sprawiedliwości zawdzięczał całkowicie zależne od politycznej woli stanowisko w administracji sądowej.
Tym samym, Pan sędzia Tomasz Kosiński, podobnie, jak Pani sędzia Ewa Grabowska, uzyskał rekomendację w warunkach uniemożliwiających konfrontację Jego kwalifikacji merytorycznych z innymi kandydatami i to w sytuacji, gdy nawet w tak sporządzonej opinii wskazano m.in., że „Negatywnie natomiast należy ocenić ilość spraw, w których orzeczenie zostało zmienione w wyniku kontroli instancyjnej. Uwaga ta jest istotna zwłaszcza w sprawach, gdzie oskarżony został skazany przez Sąd I instancji, a został uniewinniony przez instancję odwoławczą. Wydaje się, że poniekąd jest to wynikiem – wyłaniającego się z analizy – dążenia przez pana sędziego do kończenia spraw”(str. 46 opinii).
W istocie w aż pięciu analizowanych w opinii sprawach z referatu sędziego Tomasza Kosińskiego zmieniono wyrok w instancji odwoławczej, uniewinniając oskarżonych od czynów, za które zostali nieprawomocnie skazani, w jednej sprawie wyrok uchylono i umorzono postępowanie ze względu na znikomą społeczną szkodliwość czynu, w dwóch zaś sprawach zmieniono wyrok przyjmując, że czyny przypisane jako przestępstwa stanowiły wykroczenia, przy czym w jednej z tych spraw Sąd II instancji orzekł karę 30 dni aresztu, gdy w I instancji wymierzono za to samo zachowanie karę roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności (vide opinia kwalifikacji kandydata – załącznik do akt). W sprawie o sygn. II K 18/21, Sąd odwoławczy stwierdził, że sąd, którego skład stanowił Pan sędzia Tomasz Kosiński rażąco naruszył prawo oskarżonej do rzetelnego procesu oraz prawo do obrony oddalając wnioski dowodowe obrońcy, gdy dysponował dwiema przeciwstawnymi wersjami, przekroczył granice swobodnej oceny dowodów, przyjął wersję niekorzystną z pominięciem dowodów przeciwnych, oparł wyrok na niepełnym materiale, a także Sądad quempodkreślił pobieżną ocenę materiału dowodowego w uzasadnieniu wyroku, które sporządzono „w sposób wyjątkowo niedbały i niespełniający wymogów zart. 424 kpk”.
Nawet pobieżna lektura tych uwag wskazuje na rażący charakter uchybień rzutujących na niesprawiedliwość wyroków w sposób najbardziej dotkliwy dla oskarżonych, bo prowadzący do skazania w sytuacji, gdy zachodziły przesłanki do uniewinnienia, bądź umorzenia postępowania, bądź też odpowiedzialności wedle łagodniejszych przepisów.
Próba wytłumaczenia w opinii takiego stanu rzeczy „dążeniem do kończenia spraw” nie da się pogodzić z poszanowaniem zasad rzetelnego procesu, w tym z naczelną regułą procedury karnej, jaką jest domniemanie niewinności. Zasada szybkości procesu nie może być realizowana kosztem zasady prawdy materialnej, bowiem osiągnięć statystycznych nie można przedkładać nad sprawiedliwość.
Niemniej dostrzeżone uchybienia nie wpłynęły w żaden sposób na wynik opinii, w której sformułowano ocenę pozytywną, zaś w uchwale KRS próżno szukać choćby śladu refleksji nad charakterem przytoczonych w opinii uchybień oraz ich wpływu na awans w hierarchii sądownictwa powszechnego, który łączy się z koniecznością rozpoznawania spraw o wyższym ciężarze gatunkowym, zazwyczaj zagrożonych surowszymi karami, gdzie rozmiar krzywd wynikających z nieprawidłowego osądu jest co do zasady większy.
Krajowa Rada Sądownictwa w lakonicznym uzasadnieniu uchwały uwypukliła wyłącznie aspekty korzystne, całkowicie pomijając liczne uchybienia i stwierdzając finalnie, że „Pan Tomasz Kosiński posiada wysokie kwalifikacje merytoryczne oraz doświadczenie zawodowe, a także wszechstronna wiedzę prawniczą które wszechstronnie wykorzystuje w praktyce zawodowej dając rękojmię należytego wykonywania obowiązków orzeczniczych na stanowisku sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym Warszawa-Praga w Warszawie”.
Taki sposób wyłaniania kandydata na wyższe stanowisko sędziowskie musi nasuwać wątpliwości co do rzetelności rekomendacji i nie stwarza podstaw do przekonania postronnego obserwatora, że konkurs z udziałem jednego kandydata na jedno wolne miejsce w sądzie wyższego szczebla miałin concretona celu wyłonienie kandydata o najwyższych kompetencjach, a nie tylko uznaniowe wskazanie kandydata z góry wytypowanego na to stanowisko, niezależnie od oceny tych kompetencji.
Sąd Apelacyjny podkreśla, że zarówno Pani sędzia Ewa Grabowska, jak i Pan sędzia Tomasz Kosiński, choć nie pełnili żadnych funkcji w administracji sądowej powierzonych przesz Ministra Sprawiedliwości, jak również otrzymali w sądach wyższego rzędu 100 % przydział spraw, mieli jednak pełne rozeznanie, że stając do konkursu przed wadliwie ukształtowanym organem, którego członkowie objęli swoje funkcje w wyniku przerwania kadencji członków Krajowej Rady Sądownictwa w kształcie przed nowelizacją, zostali wybrani głosami polityków rządzącej partii, przy sprzeciwie środowiska sędziowskiego, w oparciu o listy poparcia, które nie tylko zostały początkowo utajnione, ale też za żądanie ujawnienia których sędziowie byli ścigani dyscyplinarnie - legalizują ten organ wbrew orzecznictwu Trybunałów Europejskich oraz wbrew uchwałom Sądu Najwyższego. Sędziowie mieli również świadomość, że tak uzyskane nominacje będą rzutowały na wadliwość orzeczeń wydawanych z ich udziałem, w pierwszym rzędzie nie realizując wymogów konwencyjnych, w szczególności art. 6 EKPC.
Powszechnie wiadomym było również i to, że ustawą z dnia 20 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw uchwalonej przez Sejm głosami partii rządzącej i jej sojuszników, wprowadzono odpowiedzialność dyscyplinarną sędziów m.in. za działania kwestionujące skuteczność powołania sędziego, rozszerzając jednocześnie uprawnienia rzeczników dyscyplinarnych sędziów, którym nadano właściwość do oskarżania sędziów wszystkich szczebli sądów powszechnych, z których to uprawnień rzecznicy szeroko korzystali (zważywszy na skutki tych działań, które co do zasady kończą się orzeczeniami uniewinniającymi w postępowaniach sądowych, wykorzystywali te przepisy do represjonowania sędziów), a także ograniczając kompetencje samorządów sędziowskich, co było ukierunkowane na ograniczanie niezależności sądów i realizowanie politycznej woli podporządkowania wymiaru sprawiedliwości partii rządzącej poprzez zwalczanie przejawów obrony tej niezależności.
Dla wielu sędziów taki stan rzeczy stanowił prawną i etyczną barierę ubiegania się o awans, pomimo posiadania stosownych dla jego otrzymania kwalifikacji.
Należy przy tym wyraźnie zaznaczyć, że w stołecznych sądach rejonowych orzeka bardzo liczne grono sędziów o porównywalnym lub dłuższym niż Pani sędzia Ewa Grabowska, czy Pan sędzia Tomasz Kosiński stażu orzeczniczym, takimż doświadczeniu zawodowym i życiowym i niemniejszych walorach merytorycznych, czy większym dorobku zawodowym, którzy mając oczywistą dla przeciętnego prawnika świadomość wadliwości procedur nominacyjnych z udziałem KRS w znowelizowanym kształcie oraz doniosłość jej skutków (vide: przywołane wyżej orzecznictwo ETPC, TSUE i SN), nie uczestniczą w nich, bynajmniej nie ze względu na brak ambicji zawodowych, ale ze względów etycznych i w poczuciu odpowiedzialności, nie chcąc – dla własnych korzyści - partycypować w pogłębianiu destrukcji wymiaru sprawiedliwości w Polsce i alienacji kraju w europejskim obszarze prawnym. Już tylko ta okoliczność, w tym powszechnie znane opinii publicznej przypadki rezygnacji z ubiegania się sędziów o awanse w związku z postępującym wpływem władzy politycznej na wynik konkursów oraz brakiem ich transparentności, sprawia, że wyniki konkursów, w których uczestniczyli zarówno Pani sędzia Ewa Grabowska, jak Pan sędzia Tomasz Kosiński, nie mogą być uznane za miarodajne, w szczególności, że cech konkursu nie nosiły ze względu na brak kontrkandydatów.
Lektura uchwały KRS Nr 375/2021 z dnia 14 kwietnia 2021, jak i uchwały Nr 1660/2021 z dnia 14 grudnia 2021 r., nawet niezależnie od faktu ich wydania przez organ niebędący tożsamym z organem konstytucyjnym, którego skład i sposób wyłaniania regulujeart. 187 ust. 1 Konstytucji RP, nie pozwala przyjąć, że o wyborze kandydatur obydwojga sędziów zadecydowały w przeważającej mierze wyjątkowe walory merytoryczne, wybijające się - spośród innych – osiągnięcia orzecznicze, atuty etyczne, czy wyjątkowy autorytet, skoro procedura ta nie zawierała elementu konkurencyjności (jedno miejsce – jedyny kandydat/ kandydatka), a opinia pochodziła od sędziego, który otrzymał nominację na wyższe stanowisko sędziowskie w takiej samej wadliwej procedurze (co do Pani sędzi Ewy Grabowskiej), bądź sędziego będącego dyskrecjonalnie wyznaczonym przez Ministra Sprawiedliwości wiceprezesem sądu, do którego aplikował kandydat (co do Pana sędziego Tomasza Kosińskiego).
W obu analizowanych przypadkach awanse na stanowisko sędziego sądu okręgowego nastąpiły nie tylko z pominięciem oceny, ale przede wszystkim wbrew publikowanym uchwałom Zgromadzeń Przedstawicieli Sędziów Apelacji Warszawskiej i Zgromadzenia Sędziów Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie, konsekwentnie od 2018 r. odmawiających opiniowania kandydatur i wzywających sędziów do nieuczestniczenia w procedurze awansowej z udziałem KRS w kształcie po nowelizacji z 2017 r., gdyż model ukształtowania i sposób działania tego organu nie daje gwarancji niezależności od władzy wykonawczej i ustawodawczej i nie realizuje celu stania na straży niezależności sądownictwa, co potwierdziły kolejne, przywołane wyżej orzeczenia. Stanowiska te sędziowie zignorowali.
Trzeba przy tym wyraźnie podkreślić, że wyłączenie samorządu sędziowskiego od opiniowania kandydatur sędziów na wyższe stanowiska sędziowskie i funkcje, służyło nie czemu innemu, jak złamaniu równowagi władz i przejęciu dominacji władzy wykonawczej (poprzez Ministra Sprawiedliwości) nad sądami w drodze m.in. swobodnego doboru powolnej politycznym oczekiwaniom kadry. KRS w znowelizowanym kształcie natomiast, nie tylko nie przeciwstawiała się tym aktom zamachu na niezależność sądownictwa i niezawisłość sędziowską, ale wprost je wspierała swoją działalnością, co zostało poddane wnikliwej analizie w przywołanych wyżej judykatach sądów unijnych i krajowych.
Opina Kolegium, które poparło kandydaturę tak Pani sędzi Ewy Grabowskiej, jak i Pana sędziego Tomasza Kosińskiego, nie może być w żadnej mierze utożsamiana z opinią samorządu sędziowskiego, skoro skład tego Kolegium tworzyli prezesi sądów działających w okręgu Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie, powołani również dyskrecjonalnymi decyzjami Ministra Sprawiedliwości bez udziału samorządu sędziowskiego, bądź ich przedstawiciele.
Trzeba bowiem przypomnieć, że obowiązująca od 12 sierpnia 2017 r. nowelizacjaustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, m.in. zwiększyła uprawnienia ministra przy powoływaniu i odwoływaniu prezesów sądów, odstępując od modelu powoływania prezesów sądów apelacyjnych i okręgowych przez Ministra Sprawiedliwości po uzyskaniu opinii zgromadzeń ogólnych sądów i przewidując w przepisie przejściowym możliwość odwołania prezesów i wiceprezesów sądów - w okresie nie dłuższym niż 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy - bez zachowania wymogów w niej określonych, czyli m.in. bez uzasadnienia (przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 lipca 2017 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1452).
Uproszczone i pozbawione środowiskowej kontroli sposoby powoływania i odwoływania prezesów i wiceprezesów sądów, uzależniały w istocie sprawowanie tych funkcji od woli politycznej, pozbawiając je niezależności - wbrew reguleart. 173 Konstytucji RP.
Powyższe obrazuje mechanizm obsadzania stanowisk funkcyjnych w sądach bez udziału samorządu sędziowskiego, za to wedle dowolnego uznania Ministra Sprawiedliwości, co w połączeniu z systemem delegacji ministerialnych oraz upolitycznieniem KRS pozwalało na taki dobór kadry – nie tylko administracyjnej ale też orzeczniczej - w sądach, aby spełniała oczekiwania polityka sprawującego ten urząd.
Sam udział Państwa sędziów w procedurze nominacyjnej z udziałem KRS ukształtowanej na podstawie ustawy nowelizacyjnej z 8 grudnia 2017 r. spowodował, że Ich powołanie na stanowisko sędziego Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie dotknięte jest wadą instytucjonalną, która z gruntu podważa zaufanie do sędziego, jako niezawisłego i niezależnego arbitra, zdolnego tworzyć sąd ustanowiony ustawą. Nie ujawniły się natomiast żadne okoliczności pozwalające stwierdzić, że w danym indywidualnym przypadku standard ten w minimalnym stopniu został spełniony.
Pani sędzia Ewa Grabowska, jak i Pan sędzia Tomasz Kosiński, zgłaszając swoje kandydatury i poddając je opiniowaniu wadliwej KRS, wykorzystali sytuację, w której sędziowie mogący stanowić realną konkurencję w ubieganiu się o awans, kierując się wskazaniami prawa i etyki, zrezygnowali z ambicji, które - przy ich właściwym pojmowaniu - w zaistniałych uwarunkowaniach nie mogły się ziścić.
W odniesieniu do Pani sędzi Ewy Grabowskiej zaś, samo późniejsze, dwukrotne wyrażenie przez Panią sędzię zgody na delegowanie przez Ministra Sprawiedliwości-Prokuratora Generalnego do orzekania w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie w pionie karnym w większości zdominowanym przez nominatów Ministra Sprawiedliwości w ramach różnorakich funkcji dyscyplinarnych i administracyjnych (orzekają w nim oraz częściowo pełnili bądź nadal pełnią funkcje administracyjne m.in. rzecznik Dyscyplinarny SSP oraz jego dwaj zastępcy, prezes Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w Warszawie, członek KRS), zwłaszcza po tym, jak zapadł wyrok TSUE z dnia 16 listopada 2021 r. w sprawie C-748/19 do C-754/19 (Prokuratura Rejonowa w Mińsku Mazowieckim/WB i in.) dodatkowo może uzasadniać obawy, że Pani sędzia Ewa Grabowska nie tylko akceptuje, ale też wspiera demontaż niezależnego sądownictwa w Polsce.
Sędzia, zabiegający w takich uwarunkowaniach o awans zawodowy, połączony –nota bene –z profitami finansowymi, może być w odbiorze społecznym postrzegany, jako osoba zależna, skłonna sprzyjać innym podmiotom i innym wartościom niż te, którym ślubowała służyć. Powiązanie wszak awansów sędziowskich z organami podporządkowanymi władzy politycznej, zwłaszcza w aspekcie kryzysu praworządności szeroko komentowanego w kraju oraz na forum europejskim, osłabia zaufanie do sądownictwa i wywołuje uzasadnione obawy o bezstronność decyzji orzeczniczych.
Trzeba w tym kontekście zaznaczyć, że Pani sędzia Ewa Grabowska, jako kandydatka - obok Prezesa Sądu Okręgowego Warszawa Praga w Warszawie sędziego Michała Bukiewicza - na delegację do orzekania w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie, uzyskała pozytywną opinię Kolegium Sądu Apelacyjnego w dniu 17 maja 2023 r. (vide: publikowany wyciąg z protokołu Kolegium nr 13/23), a następnie w dniu 20 października 2023 r. (vide: publikowany wyciąg z protokołu Kolegium nr 23/23) wskazującą na zaufanie ówczesnego prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie Piotra Schaba oraz prezesów warszawskich sądów okręgowych, w sytuacji, gdy dobór kadry orzeczniczej w pionie karnym Sądu Apelacyjnego w Warszawie odbywał się w sposób, którego brak transparentności oraz pominięcie kryterium dorobku zawodowego, był szeroko komentowany w mediach.
Pozytywna opinia sporządzona przez wiceprezesa Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie odnośnie kwalifikacji sędziego Tomasza Kosińskiego, świadczy o poparciu nominata Ministra Sprawiedliwości, wyznaczonego na funkcję wedle zasad nieodbiegających bynajmniej od powyższego schematu.
Suma przywołanych okoliczności prowadzi do wniosku, że procedura w której uczestniczyła i została na ten urząd wyłoniona tak Pani sędzia Ewa Grabowska, jak i Pan sędzia Tomasz Kosiński, nie stwarzała gwarancji obiektywnej, bezwpływowej oceny kwalifikacji, przy czym w postawach tych sędziów po uzyskaniu nominacji nie tylko nie uzewnętrzniły się okoliczności świadczące w sposób jednoznaczny o bezstronnym i niezależnym sprawowaniu urzędu, ale w przypadku Pani sędzi Ewy Grabowskiej zaznaczyło się dążenie do dalszego awansowania z uwzględnieniem mechanizmów uznawanych za wadliwe zarówno w orzecznictwie TSUE, jak i Sądu Najwyższego (m.in. wyrok SN w sprawie II KK 469/22 w zakresie delegacji ministerialnej sędziego), co w żadnym razie nie oznacza, że tak Pani sędzia Ewa Grabowska, jak i Pan sędzia Tomasz Kosiński nie mają merytorycznych kwalifikacji do pełnienia urzędu sędziego sądu okręgowego.
Konstatując, wadliwość instytucjonalna powołania, w dających się zidentyfikować okolicznościach związanych z powołaniemin concretosędzi Ewy Grabowskiej na stanowisko sędziego sądu okręgowego, a także poprzedzających to powołanie i tych, które nastąpiły potem, prowadzi do stwierdzenia, że skład sądu orzekającego w badanej sprawie karnej, w której wyrok Sądu I instancji został zaskarżony apelacja obrońcy, z udziałem Pani sędzi, nie spełnia minimalnego standardu bezstronności i niezależności, będąc sądem nienależycie obsadzonym w rozumieniuart. 439 § 1 pkt 2 kpk. Taki sam wniosek wypływa z analizy okoliczności towarzyszących procedurze nominacyjnej Pana sędziego Tomasza Kosińskiego.
Trzeba też dla porządku wskazać, że w żadnej mierze nie kontestując prerogatywy Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej do powoływania sędziów, akt prezydenckiego powołania nie ma mocy „uzdrawiającej” wadliwy proces nominacyjny, którego zasadą jest dwuetapowość. Konstytucyjnym warunkiem skuteczności powołania jest bowiem złożenie wniosku przez KRS („Sędziowie są powoływani przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, na czas nieoznaczony), co oznacza, że najpierw Rada wyłania i wskazuje kandydata na wolne stanowisko sędziowskie składając stosowny wniosek Prezydentowi, a dopiero to uruchamia powołanie przez Prezydenta zawnioskowanego kandydata na stanowisko sędziego. Tak, jak Rada nie może samodzielnie powołać sędziego, tak samo Prezydent nie może powołaniem zastąpić czynności Rady w procesie nominacyjnym.
Skoro zatem od wejścia w życie nowej ustawy o KRS (17 stycznia 2018 r.), ze względu na brak niezależności oraz sposób wyłonienia członków KRS, Rada nie jest organem tożsamym z określonym wart. 187 ust. 1 Konstytucji RP, pierwszy etap procesu powoływania sędziów jest systemowo ułomny, to taki stan rzeczy przekłada się na nieodwracalną wadliwość całego procesu nominacyjnego. W tym stanie rzeczy powołanie dokonane jest wprawdzie przez organ uprawniony, ale na wniosek organu nieuprawnionego, co decyduje o przeprowadzeniu procesu nominacyjnego w warunkach łamiących prawa podstawowe.
Należy na koniec podkreślić, że stanowisko powyższe w żadnej mierze nie zastępuje ustawodawcy w rozwiązaniu ustrojowego problemu określenia statusu sędziego w związku z powołaniem na stanowisko sędziego Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie na skutek rekomendacji KRS w kształcie po nowelizacji wprowadzonej ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r., a jedynie sprowadza się do przyjęcia, że systemowa wadliwość procesu powołania rzutująca na ocenę wątpliwej instytucjonalnej niezawisłości tak powołanego sędziego, prowadzi w przedmiotowych, indywidualnych okolicznościach również ze względu na wątpliwość niezależności indywidualnej, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności sądu z udziałem sędziów, którzy stanowili skład sądu I instancji, a sąd tak ukształtowany nie zapewnia skutecznej ochrony sądowej stronie.
Obowiązkiem sądu odwoławczego jest natomiast dbałość o to, aby decyzje wydane przez sąd nie mogły być podważane ani w krajowym, ani w międzynarodowym porządku prawnym, co w badanych realiach implikuje wydanie orzeczenia kasatoryjnego w instancji odwoławczej.
Z tych wszystkich przyczyn, wobec stwierdzenia, że zaskarżone orzeczenie zapadło w warunkach, o jakich mowa wart. 439 § 1 pkt 2 kpk, poddany kontroli odwoławczej wyrok należało uchylić, a sprawę przekazać Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania przez sąd należycie obsadzony.

5

ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

0.15.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

0.11.

Przedmiot utrzymania w mocy

0.1Nie dotyczy

Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

0.15.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

0.0.11.

Przedmiot i zakres zmiany

0.0.1Nie dotyczy

Zwięźle o powodach zmiany

0.15.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

0.15.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

1.1.

Nienależyta obsada sądu – bezwzględna przyczyna odwoławcza.

☒art. 439 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

Przyczyny jak wyżej

2.1.

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

☒art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

3.1.

Konieczność umorzenia postępowania

☐art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

4.1.

☐art. 454 § 1 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

0.15.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

Sąd I instancji rozpozna sprawę ponownie w należytym składzie – z udziałem sędziów zdolnych tworzyć niezależny i bezstronny sąd ustanowiony ustawą w rozumieniu konstytucyjnym, traktatowym oraz konwencyjnym.
Rozpoznając sprawę ponowniew należycie obsadzonym składzie, Sąd I instancji powinien szczególnie wnikliwie zbadać okoliczności decydujące o zakresie odpowiedzialności oskarżonego (kwalifikacji prawnej czynu). Przede wszystkim należy z dużą starannością zrekonstruować zamiar oskarżonego, również przez pryzmat obrażeń ciała doznanych przez pokrzywdzonegoZ. S..Jakkolwiek bowiem słusznie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że o kwalifikacji prawnej czynu przeciwko życiu i zdrowiu zakończonego w fazie usiłowania nie decyduje rodzaj obrażeń, tylko zamiar, to jednak rozumowanie to pomija, że rodzaj obrażeń stanowi jedną z przesłanek wnioskowania o zamiarze.
Tymczasem analiza dokumentacji lekarskiej na kartach 10 i 140 akt sprawy wskazuje, że u pokrzywdzonego stwierdzono ranę płatową (około 10 cm) okolicy czołowej głowy, płatową ranę palca II dłoni lewej z zachowanym pełnym czuciem i ruchomością, które zaopatrzono szwami oraz niewielkie ogólne potłuczenia.
W obdukcji na karcie 96 akt wskazano głęboką ranę ciętą skóry głowy (około 9 cm), zaopatrzoną 8-9 szwami, niewielkie powierzchniowe rany cięte skóry przedramienia prawego i ręki prawej, zaopatrzone 6 szwami, głęboką ranę ciętą palca II dłoni lewej, zaopatrzoną 3 szwami oraz dwie powierzchniowe rany ręki lewej i rozległe zasinienia.
W opinii sądowo-lekarskiej (k. 168) stwierdzono, że powyższe obrażenia skutkowały naruszeniem czynności narządu ciała na czas poniżej 7 dni i nie wiązały się z narażeniem na bezpośrednie wystąpienie skutku zart. 156 § 1 kk, a jedynie narażały na skutek opisany wart. 157 § 1 kk.
Obowiązkiem Sądu orzekającego, którego w dotychczasowym postępowaniu zaniechano, będzie ustalenie, czy powierzchniowe rany cięte, płatowe a nie kłute, ze względu na sposób i siłę ich zadania w istocie mogą świadczyć o realizacji zamiaru pozbawienia życia pokrzywdzonego. Należy przy tym wziąć pod uwagę, że oskarżony jest od pokrzywdzonego o ponad 20 lat młodszy, wyższy (około 181 cm wzrostu – protokół oględzin na kartach 40-41), a nadto miał dodatkową przewagę wynikającą z zaskoczenia atakiem. O ile sam fakt użycia noża wobec drugiego człowieka co do zasady decyduje o intencji spowodowania uszkodzenia ciała, to zasadniczy podmiotowy element stanu faktycznego, jakim jest zamiar, oceniać należy z uwzględnieniem całokształtu okoliczności ujawnionych w sprawie. Wyjaśnienia oskarżonegoM. K.negujące zamiar zabójstwa, oceniać należy również przez pryzmat - realnych w danych uwarunkowaniach - możliwości realizacji takiego zamierzenia i powodów, dla których nie doszło do jego osiągnięcia. Jedną z przesłanek wnioskowania w tym zakresie musi być charakter stwierdzonych u pokrzywdzonego obrażeń pochodzących od noża (potłuczenia należy oceniać w kontekście upadku ze schodów pokrzywdzonego wraz z oskarżonym), z uwzględnieniem mechanizmu ich zadania oraz siły z jaką zostały zadane, co implikuje konieczność przesłuchania na te okoliczności na rozprawie głównej biegłego lekarza sądowego, który sporządzał opinię sądowo-medyczną -J. M..
Inną przesłanką dedukcji co do zamiaru muszą być również właściwości i warunki osobiste oskarżonego, w tym jego uwarunkowania osobowościowe, dla ustalenia których pomocna musi być opinia sądowo-psychiatryczna sporządzona w sprawie, dla której cała uwaga Sądumeritiograniczyła się do powtórzenia podsumowującej konkluzji biegłych.
Skoro bowiem w zaskarżonym wyroku przyjęto, że oskarżony działał w zamiarze bezpośrednim pozbawienia życia, zaplanował czyn, uderzył z zasadzki, używając noża, to w pisemnych motywach wyroku zabrakło jakiegokolwiek odniesienia do faktu, że żadna z opisanych w dokumentacji medycznej ran nie miała charakteru rany kłutej, choć to najczęstszy mechanizm zadawania ciosu obliczonego na spowodowanie śmiertelnego urazu, przy czym w sytuacji działania w przygotowany i zaplanowany sposób, zazwyczaj możliwy do przeprowadzenia wobec zaskoczonej ofiary.
Wreszcie lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie pozwala również na odnalezienie w nim jakichkolwiek ustaleń w zakresie motywu, który również stanowi ważki element wnioskowania o zamiarze.
Skupiając się na orzecznictwie sądów dyktującym oparcie oceny o zamiarze sprawcy na odtworzeniu jego przeżyć psychicznych, w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku nie poświęcono tymże choćby jednej uwagiin concreto.
Tymczasem zarówno wiarygodność relacji bezpośrednich uczestników zdarzenia, kwestię ich ewentualnej tendencyjności, jak i w efekcie postać zamiaru, w tym zwłaszcza problem zaplanowania przestępstwa (dolus premeditatus albo dolus affectus)musi być rozważana z uwzględnieniem wcześniejszych wzajemnych odnoszeń oskarżonego i pokrzywdzonego. Nie można przy tym pomijać i tego, że – wbrew zeznaniom pokrzywdzonego - w lokalu przyul. (...)dwukrotnie – w dniach 3 lutego 2020 r. i 24 lipca 2021 r. - interweniowała policja, bowiem nowi mieszkańcy (pokrzywdzony i matka oskarżonego) wymienili zamki i nie chcieli go wpuścić do mieszkania (k. 60), a także, że o wymeldowaniu z mieszkania oskarżony został poinformowany przez matkę sms-em ze wskazaniem „Nic już nie ma tu Twojego” (k. 63). Jednocześnie trzeba mieć na uwadze, że od tamtego czasu oskarżony nie kontaktował się z rodziną, choć bywał w bloku przyul. (...), odwiedzając często kolegę mieszkającego na 10 piętrze, co potwierdził też pokrzywdzony (k. 6 verte). Okoliczności te należy również rozważyć podczas oceny wyjaśnieńM. K..

0.15.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

6

Koszty Procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

zasądzono od Skarbu Państwa na rzecz adw.M. P.kwotę 1200 zł podwyższoną o 23 % VAT za pomoc prawną udzieloną oskarżonemu z urzędu w postępowaniu odwoławczym, przyjmując za podstawę rozstrzygnięciaart. 616 kpk,art. 618 § 1 pkt 11 kpk, § 4 ust. 3 oraz § 17 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. 2019/18), przy uwzględnieniu stawki z § 11 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800). Sąd Apelacyjny podzielił bowiem stanowisko wyrażone w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2021 r., sygn. V KK 549/20, że „analiza statusu adwokatów i radców prawnych oraz ich roli w postępowaniu, w którym występują jako podmioty powołane z urzędu i zobowiązane do zastępstwa prawnego, prowadzi do uznania, iż różnicowanie ich wynagrodzenia poprzez obniżenie, w stosunku do wynagrodzenia, jakie otrzymaliby, gdyby występowali w sprawie jako pełnomocnicy z wyboru, nie ma konstytucyjnego uzasadnienia”.

7

PODPIS

Ewa Gregajtys Ewa Leszczyńska-Furtak Ewa Jethon

0.11.3. Granice zaskarżenia

Kolejny numer załącznika

1

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

W całości

0.11.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść
☐ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

0.11.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k.– obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k.– obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazanywart. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒

art. 438 pkt 2 k.p.k.– obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k.– błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☒

art. 438 pkt 4 k.p.k.– rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

0.11.4. Wnioski

☐

uchylenie

☒

zmiana