Sąd Rejonowy w Kielcach
VIII Wydział Cywilny
Sygnatura akt: VIII Ns 944/18
Data wyroku: 2021-04-29 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: sędzia Agnieszka Kierkowska

Sygn. aktVIII Ns 944/18

POSTANOWIENIE
Dnia 29 kwietnia 2021 roku
Sąd Rejonowy w Kielcach VIII Wydział Cywilny
w następującym składzie:
Przewodniczący -  sędzia Agnieszka Kierkowska
po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2021 roku w Kielcach
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z wnioskuA. N. (1)
z udziałemE. N.,A. N. (2)
o dział spadku poR. N.i podział majątku wspólnego
p o s t a n a w i a:

I
dokonać działu spadku poR. N.i podziału majątku wspólnego jego iA. N. (2), obejmującego:

a
prawo własności do lokalu mieszkalnego, położonego wK.przyul. (...), dla którego urządzona jest w Sądzie Rejonowym w Kielcachksięga wieczysta (...);

b
samochód osobowy markiV. (...)onumerze rejestracyjnym (...),

c
środki na rachunku bankowym(...)wBanku (...) S.A.wW.w kwocie 638,06 zł (sześćset trzydzieści osiem złotych i sześć groszy);

d
środki na rachunku bankowym(...)wBanku (...) SAwW.w kwocie 17704,99 zł (siedemnaście tysięcy siedemset cztery złote i dziewięćdziesiąt dziewięć groszy);

w ten sposób, że:

1
udział ½ (jedna druga) części w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego, położonego wK.przyul. (...), dla którego urządzona jest w Sądzie Rejonowym w Kielcachksięga wieczysta (...), należący do spadku poR. N.przyznać na współwłasność w udziałach równych po ½ (jednej drugiej) częściA. N. (2)iE. N.;

2
samochód osobowy markiV. (...)onumerze rejestracyjnym (...)przyznać na wyłączną własnośćA. N. (2);

3
środki na rachunku bankowym(...)wBanku (...) S.A.wW.w kwocie 638,06 zł (sześćset trzydzieści osiem złotych i sześć groszy) przyznać w całościA. N. (1);

4
środki na rachunku bankowym(...)wBanku (...) SAwW.w kwocie 8.852,49 zł (osiem tysięcy osiemset pięćdziesiąt dwa złote i czterdzieści dziewięć groszy) należącej do spadku poR. N.przyznać po ½ (jednej drugiej) części dlaA. N. (2)iE. N.;

5
zasądzić odA. N. (2)na rzeczA. N. (1)14103,70 zł (czternaście tysięcy sto trzy złote i siedemdziesiąt groszy) spłaty, płatnej w terminie 1 miesiąca od uprawomocnienia postanowienia;

6
zasądzić odE. N.na rzeczA. N. (1)12826,10 zł (dwanaście tysięcy osiemset dwadzieścia sześć złotych i dziesięć groszy) spłaty, płatnej w terminie 1 miesiąca od uprawomocnienia postanowienia;

II
ustalić wartość spadku poR. N.na kwotę 92645 zł (dziewięćdziesiąt dwa tysiące sześćset czterdzieści pięć złotych), a wartość majątku wspólnegoR. N.iA. N. (2)na kwotę 185290 zł (sto osiemdziesiąt pięć tysięcy dwieście dziewięćdziesiąt złotych);

III
zasądzić odA. N. (1)na rzeczA. N. (2)299,17 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dziewięć złotych i siedemnaście groszy) jako zwrot wydatków na spadek;

IV
oddalić żądaniaA. N. (1)z tytułu wynagrodzenia za korzystanie z samochodu w całości;

V
nie obciążać wnioskodawczyniA. N. (1)kosztami sądowymi;

VI
nakazać ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa (Sądu Rejonowego w Kielcach) odA. N. (2)iE. N.po 920,36 zł (dziewięćset dwadzieścia złotych i trzydzieści sześć groszy) kosztów sądowych;

VII
orzec, że wnioskodawczyni i uczestniczki ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

SSR Agnieszka Kierkowska
Sygn. akt VIII Ns 944/18

UZASADNIENIE
We wniosku z 3.12.2018 r.A. N. (1)zawarła żądanie działu spadku poR. N., obejmującego udział ½ w prawie dolokalu mieszkalnego nr (...), położonego wK.przyul. (...), dla którego urządzona jestksięga wieczysta (...), udział ½ w prawie własności samochodu osobowego markiV. (...)nr rejestracyjny (...), środki na rachunkach bankowychwBanku (...)iBanku (...)oraz żądanie podziału majątku wspólnego zmarłego i uczestniczkiA. N. (2)poprzez przyznanie prawa do lokalui samochodu na rzecz uczestniczekA. N. (2)iE. N.oraz zasądzenie spłaty na rzecz wnioskodawczyni. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że spadek po jej ojcuR. N.nabyły w częściach równych żona zmarłegoA. N. (2)i jego dwie córki – wnioskodawczyni i uczestniczkaE. N.. Wnioskodawczyni nie korzysta z lokalu ani samochodu i nie chce otrzymać nic ze spadku w naturze, natomiast domaga się spłaty od matki i siostry.
W odpowiedzi na wniosek z 15.01.2019 r. uczestniczkiA. N. (2)iE. N.przyłączyły się do wniosku co do zasady, potwierdzając skład spadku. Wskazały jednak, że z środków na rachunkach bankowych 9697 zł to majątek osobisty uczestniczkiA. N. (2), pochodzący ze spłaty spadku po jej rodzicach. Uczestniczki wniosły o zaliczenie na schedę spadkową wnioskodawczyni darowizny uczynionej 25.04.2013 r. w wysokości 5449,25 zł. UczestniczkaA. N. (2)domagała się także zasądzenia na jej rzecz od wnioskodawczyni 299,17 zł jako zwrot nakładów na spadek w postaci składek na ubezpieczenie obowiązkowe pojazdu oraz kosztów jego badań technicznych. (k.32-34)
W piśmie z 12.02.2019 r. wnioskodawczyni domagała się zaliczenia na schedę spadkową uczestniczkiE. N.darowizny tytułem finasowania jej studiów zaocznych. (k.51-52) W piśmie z 3.07.2020 r. wyjaśniła, że koszty wykształcenia uczestniczki przekraczały przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku, gdyż studiując zaocznie na UniwersytecieJ.wK., nie pracowała, mieszkała u rodziców, nie korzystała ze stypendiów, mimo że była osoba zdrową, zdolną do pracy i mogłaby podjąć pracę, umożliwiającą opłacenie czesnego. (k.171-172). W piśmie z 8.12.2020 r. wnioskodawczyni zgłosiła żądanie zasądzenia na jej rzecz od uczestniczkiA. N. (2)8700 zł jako wynagrodzenia za korzystanie przez tę uczestniczkę z samochodu należącego do spadku z wyłączeniem wnioskodawczyni. Wskazała, żeA. N. (2)bezprawnie odmawia jej korzystaniaz samochodu, mimo wielokrotnych próśb o wydanie dokumentów i kluczyków, nawet nie pytając czy wnioskodawczyni ma prawo jazdy. Zarzuciła, że nawet brak prawa jazdy nie uprawniał uczestniczki do odmowy dopuszczenia do korzystaniaz samochodu. Wyjaśniła, że domaga się po 100 zł miesięcznie za 87 miesięcy, licząc od otwarcia spadku. Sprecyzowała również żądanie dotyczące kosztów wykształcenia uczestniczkiE. N., wskazując, że domaga się zaliczeniaz tego tytułu 17500 zł na schedę tej uczestniczki, powołała się przy tym na koszt czesnego wskazany na oficjalnej stronie UJ na 7000 zł za rok. Wskazała, że koszt tych studiów uczestniczki nie da się porównać z kosztami nauki wnioskodawczyniw szkole zawodowej. (k.193-196)
W sprawie pozostaje bezsporne, że:
R. N.zmarł 17.09.2013 r, a spadek po nim nabyły w częściach równych żonaA. N. (2)i córkiA. N. (1)iE. N.. (akt poświadczenia dziedziczenia k.12-13) W skład majątku wspólnegoA. N. (1)iR. N.wchodzi stanowiący odrębną nieruchomość lokal mieszkalny położony wK.przyul. (...), dla którego w Sądzie RejonowymwK.urządzona jestksięga wieczysta (...)o wartości 163447 zł oraz samochód osobowy markiV. (...)nr rejestracyjny (...)o wartości 3500 zł. (odpis księgi wieczystej k.14-22, opinia biegłegoD. M.k.67-109, kopia dowodu rejestracyjnego k.41, oświadczenia stron co do wartości k.58e, 58f, 169, 170)
W skład spadku poR. N.wchodzi zatem:



udział ½ w prawie własności opisanego lokalu, którego wartość to 163447 zł, zatem wartość udziału należącego do spadku to 81.723,50 zł;

udział ½ w prawie własności opisanego samochodu o wartości 3500 zł, zatem wartość udziału należącego do spadku to 1750 zł.

W lokalu zamieszkujeA. N. (2). Ona dysponuje także kluczykamii dokumentami samochodu, choć sama nie ma prawa jazdy.A. N. (1)otrzymała 25.04.2013 r. odA. N. (2)w darowiźnie 10898,47 zł i przeznaczyła pieniądze na wykup mieszkania, które zajmuje, a które wcześniej zamieszkiwała do śmierci jej babka – matkaR. N.. O darowiźnie wiedziałR. N.i nie sprzeciwiał się jej. (umowa darowizny k.39, wyjaśnienia informacyjne stron k.47-48)
Sąd ustalił:
W czasie trwania małżeństwaR. N.iA. N. (2)małżonkowie korzystali z rachunku bankowego wbanku (...) SA, prowadzonego dlaA. N. (2). W dniu 18.03.2012 r.A. N. (2)otrzymała od brata spłatęw kwocie 9697 zł z tytułu działu spadku po rodzicach. Wpłaciła ją na swój rachunek bankowy. W marcu 2012 r. saldo tego rachunku wynosiło ponad 16000 zł. Środki darowaneA. N. (1)25.04.2013 r. na wykup mieszkania zostały przekazanez tego rachunku bezpośrednio na rachunek Urzędu MiastaK.przelewem. W dniu poprzedzającym ten przelew saldo rachunkuA. N. (2)wynosiło ponad 37000 zł. W dniu otwarcia spadku poR. N.pozostało na tym rachunku 27401,99 zł. W tej sumie(...)to osobisty majątekA. N. (2)ze spłaty, a 17704,99 zł to wspólny majątek jej i zmarłego męża. Suma ta nie została zużyta i nadal znajduje się w dyspozycjiA. N. (2). (dowody: zaświadczeniebanku (...)z 3.01.2019 r. k.37, oświadczenieA. N. (2)k.38, potwierdzenie przelewuz 25.04.2013 r. k.40, historia rachunkuA. N. (2)za okres 1.01.2012 r. – 31.05.2013 r. k.204-206, zeznaniaA. N. (2)k.190 verte-192)
R. N.miał swój rachunek wbanku (...) SAi na tym rachunku w dniu jego śmierci pozostało 638,06 zł. Pieniądze te wypłaciłaA. N. (2)i przekazała córceA.. (dowody: pismo(...) Bank SAz 12.07.2019 r. k.131, zeznania stron k.48-49, 190-192)
AniA. N. (2)ani żadna z jej córek w chwili śmierciR. N.nie miały prawa jazdy. Kluczyki i dokumenty samochodu przechowywałaA. N. (2). Gdy trzeba było jechać na przegląd lub w innej sprawie, prosiła o pomoc szwagra lub inną osobę, posiadającą prawo jazdy. Przeważnie z samochodu nie korzysta nikt, stoi zaparkowany przez blokiem, w którym mieszkaA. N. (2).
A. N. (2)zabroniła córceA.korzystania z samochodu po tym, jakA. N. (1)zabrała kluczyki i dokumenty i pojechała samochodem, mimo że nie miała prawa jazdy.A. N. (2)odmawiała potem córce, gdy ta zwracała sięo udostępnienie samochodu z obawy, że córka będzie prowadzić bez prawa jazdy. Zdarzało się jednak, że zwracała się do córki o pomoc w naprawieniu samochodu, albo godziła się, żeby córkę woził tym samochodem jej znajomy, sąsiad, konkubent.A. N. (1)ma prawo jazdy od 2019 r. Nie powiedziała matce, że uzyskała takie uprawnienia, ponieważ nie rozmawiają ze sobą. (dowody: zeznania stron k.48-49, 190-192)
A. N. (2)ponosi koszty ubezpieczenia samochodu i przeglądów technicznych. Koszty ubezpieczenia wynosiły 540 zł w 2017 r., 574 zł w 2018 r., 583 zł w 2019 r. Badanie techniczne w 2018 r. kosztowało 98 zł.A. N. (1)nie ponosi żadnych wydatków na utrzymanie samochodu.A. N. (2)próbowała sprzedać samochód w toku postępowania, ale nie uzyskała upoważnienia od córki i osoba zainteresowana zakupem wycofała się z transakcji. (dowody: zeznania stron k.48-49, 190-192, potwierdzenia ubezpieczenia samochodu k.42, paragon za badanie techniczne w 2018 r. k.42, zaświadczenie o badaniu technicznym z 2018 r. k.43)
A. N. (1)jest o trzy lata starsza od swojej siostryE.. Musiała przerwać naukę w szkole średniej, gdy zaszła w ciążę. Wyprowadziła się od rodziców do babci. Wróciła jednak do nauki, ukończyła szkołę zawodową, następnie technikumw systemie zaocznym i zdała maturę. Dostała się na studia stacjonarne wK., które przerwała na piątym roku, nie obroniła pracy magisterskiej. W czasie naukiw technikum korzystała z pomocy finansowej babci i rodziców, w czasie studiów pobierała stypendium socjalne i korzystała z pomocy społecznej. Jej najstarsza córka jest już pełnoletnia, ma także dwie małoletnie córki, z którymi mieszka. Nie pracuje, utrzymuje się ze świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem.
E. N.ukończyła liceum ogólnokształcące. Nie dostała się na studia dzienne prawnicze na UniwersytecieJ.wK.i podjęła studia zaoczne na tym kierunku na tej uczelni. Studia były odpłatne, zajęcia odbywały sięw soboty i niedziele. Czesne opłacałaA. N. (2).E. N.pozostawaław czasie studiów na utrzymaniu rodziców, mieszkała z nimi, tylko na zajęcia jeździła doK.. Zarabiała drobne kwoty rozprowadzając kosmetyki, pomagała w opiece nad najstarszą córką siostry, która była wtedy dzieckiem.E. N.ukończyła studia w terminie i podjęła pracę zgodną ze zdobytym wykształceniem. (dowody: zeznania stron k.48-49, 190-192)
Ustalenia faktyczne oparto na dowodach z dokumentów wymienionych wyżej, nie kwestionowanych przez strony oraz zeznaniach stron. Sprzeczność w tych zeznaniach zachodzi co do powodów, dla którychA. N. (2)odmawiała córceA.udostępnienia samochodu, przekazaniaA. N. (1)pieniędzy z rachunku spadkodawcy w(...) Bank SAoraz pomocy udzielanej przezA. N. (2)córce. W tej części sąd za wiarygodne uznał zeznania uczestniczkiA. N. (2), gdyż były konsekwentne i logiczne. Wnioskodawczyni w swoich zeznaniach eksponowała niepoprawne relacje z matką w celu uzasadnienia tezy, że nie była traktowana tak jak siostra i żądania zaliczenia na schedę spadkową siostry kosztów jej wykształcenia. Każe to jej zeznania oceniać ostrożnie, są mniej obiektywne, bardziej zabarwione negatywnymi emocjami niż zeznania uczestniczki. Świadczą o tym wypowiedzi wnioskodawczyni, w których zarzuca matce złośliwość, chęć zbycia samochodu za jej plecami, a nie odnosi się do wskazywanych przez matkę okoliczności tj. jazdy samochodem bez uprawnień, nie poinformowania jej, że ma prawo jazdy, próśb o upoważnienie do sprzedaży samochodu przekazywanych przez pełnomocnika. UczestniczkaA. N. (2)w swoich zeznaniach była rzeczowa, szczera i jednoznaczna, nie ukrywała, że nie pochwala wyborów życiowychA., mimo że mogło to nie być dla niej korzystne w tej sprawie.
Gdyby istotnie relacje wnioskodawczyni z matką były tak złe, jak twierdziA. N. (1), to nie doszłoby do darowizny na wykup mieszkania dla wnioskodawczyni,a fakt tej darowizny nie jest sporny. Zeznania wnioskodawczyni wskazują, że do pogorszenia relacji doszło w ostatnim czasie i miało to związek z konfliktem wnioskodawczyni z jej własną najstarszą córką. Mogły także nie być najlepszew okresie, gdyA. N. (1)zaszła w pierwszą ciążę, bo zasady doświadczenia życiowego wskazują, że dlaA. N. (2)jako matki mogła to być, z uwagi na młody wiekA. N. (1), sytuacja trudna. Z zeznań stron wynika również jednak, że był czas gdy relacje te były co najmniej poprawne czy nawet serdeczne, skoro wnioskodawczyni gościła matkę na obiedzie u siebie w domu, rodzice kupowali jej sprzęty typu lodówka, pralka, meble.
Powyższe względy zadecydowały o uznaniu zeznańA. N. (2)za wiarygodne w całości, a zeznańA. N. (1)tylko w tej części, w której nie pozostają w sprzeczności z pozostałymi dowodami.
Sąd zważył:
WniosekA. N. (1)o dział spadku poR. N.i podział majątku wspólnego zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie zart. 1035 k.c.jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, do wspólności majątku spadkowego oraz do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych z zachowaniem przepisów tytułu VIII księgi IV. Jednocześnie zart. 46 k.r.i o. wynika, że do podziału majątku objętego wspólnością ustawową stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności majątku spadkowego i o dziale spadku.
Nie było w sprawie sporne, że w skład majątku wspólnegoA. N. (1)iR. N.wchodzi stanowiący odrębną nieruchomość lokal mieszkalny położony wK.przyul. (...), dla którego w Sądzie RejonowymwK.urządzona jestksięga wieczysta (...)o wartości 163447 zł oraz samochód osobowy markiV. (...)nr rejestracyjny (...)o wartości 3500 zł. Z uwagi na treśćart. 43§1 k.r.i o., który przewiduje, że oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym, w skład spadku poR. N.wchodzi: udział ½ w prawie własności lokalu, a wartość tego udziału to 81.723,50 zł oraz udział ½ w prawie własności samochodu, a wartość tego udziału to 1750 zł.
Ponadto zebrane w sprawie dowody pozwoliły na ustalenie, że w skład spadku weszły także środki na rachunku bankowym uczestniczkiA. N. (2)wbanku (...) SA. W dacie otwarcia spadku saldo rachunku wynosiło 27401,99 zł,w tym 9697 zł to osobisty majątekA. N. (2), pozostaje 17704,99 zł należące do majątku wspólnego, zatem do spadku należy 8852,49 zł. W skład spadku weszły także środki na rachunku spadkodawcy w(...) Bank SAw kwocie 319,03 zł, gdyż saldo tego rachunku na dzień otwarcia spadku wynosiło 638,06 zł. Jak ustalono te środki w całości otrzymała wnioskodawczyniA. N. (1).
Nie było między stronami sporu co do sposobu działu spadku, gdyżA. N. (1)nie chciała otrzymać nic ze spadku w naturze. Z przepisów o współwłasnościw częściach ułamkowych, do których odsyła powołany wyżejart. 1035 k.c.wynika, że każdy ze współwłaścicieli może żądać, ażeby zniesienie współwłasności nastąpiło przez podział rzeczy wspólnej, chyba że podział byłby sprzeczny z przepisami ustawy lub ze społeczno gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo że pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości (art. 211 k.c.). Przepisart. 212 k.c.przewiduje w§1możliwość wyrównania wartości poszczególnych udziałów przez dopłaty pieniężne, a w§2możliwość przyznania rzeczy, która nie daje się podzielić jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych. Z rzeczy należących do spadku prawo własności lokalu i samochód osobowy nie dadzą się podzielić. Uczestniczki były zgodne co do tego, by przyznać im udział należący do spadku w prawie własności lokalu w równych częściach oraz by samochód przyznać uczestniczceA. N. (2)(k. 32, 58e). Orzeczono o tym na podstawieart. 212 k.c.w punkcie I sentencji.
Środki na rachunkach bankowych podzielono na podstawie tego samego przepisu w sposób uwzględniający otrzymanie części z nich tj. środków z rachunku w(...) Bank SA, przez wnioskodawczynię. Środki na rachunku bankowymA. N. (2)przyznano jej iE. N.w częściach równych.
Dla potrzeb obliczenia spłaty dla wnioskodawczyni należy uwzględnić, że wartość spadku to: 92645,02 zł i tak orzeczono w pkt. II sentencji na podstawieart. 684 k.p.c.Obliczono ją w sposób następujący:
81.723,50 (udział ½ w prawie własności lokalu) + 1750 (udział ½ w prawie własności samochodu)+ 8.852,49 (połowa środków na rachunku w(...) SA)+ 319,03 (połowa środków na rachunku w(...) Bank SA) = 92645,02 zł.
Wartość udziału każdej ze spadkobierczyń to 1/3 tej sumy tj. 30.881,67 zł.
Jednakże zarówno wnioskodawczyni, jak i uczestniczki domagały się zaliczenia na schedy spadkowe córek spadkodawcy otrzymanych od niego darowizn. Zgodniezart. 1039§1 k.c.jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn oraz zapisów windykacyjnych, chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna lub zapis windykacyjny zostały dokonane ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia. Przepisart.1042§1 k.c.stanowi, że zaliczenie na schedę spadkową przeprowadza się w ten sposób, że wartość darowizn lub zapisów windykacyjnych podlegających zaliczeniu dolicza się do spadku lub do części spadku, która ulega podziałowi między spadkobierców obowiązanych wzajemnie do zaliczenia, po czym oblicza się schedę spadkową każdego z tych spadkobierców, a następnie każdemu z nich zalicza się na poczet jego schedy wartość darowizny lub zapisu windykacyjnego podlegającej zaliczeniu. Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania,a według cen z chwili działu spadku.(art. 1042§2 k.c.) Do wartości spadku poR. N.tj. kwoty 92645,02 zł doliczyć należy wartość darowizny dlaA. N. (1)w postaci środków na wykup jej mieszkania. Darowizna dotyczyła sumy 10898,47 zł, pochodzącej z majątku wspólnego rodziców wnioskodawczyni. Analiza transakcji na rachunku bankowymA. N. (2)wskazuje, że środkiz darowizny nie pochodziły z jej osobistego majątku, skoro po dokonaniu darowizny na rachunku tym pozostała suma przewyższająca wartość otrzymanej przezA. N. (2)do jej majątku osobistego spłaty ze spadku. Stroną umowy darowizny była wyłącznieA. N. (2). Jednakże w świetleart.37 k.r.i o. należy przyjąć, że była to umowa ważna, gdyż spadkodawca nie sprzeciwiał się jej, aA. N. (2)działała w porozumieniu z mężem.
Skoro zatemA. N. (1)przez oboje rodziców została obdarowana kwotą 10898,47 zł, to na poczet jej schedy spadkowej po ojcu zaliczeniu podlega połowa tej sumy czyli 5449,25 zł.
Nie ma podstaw do zaliczenia na schedę spadkowąE. N.kosztów jej wykształcenia na podstawieart.1043 k.c.Przepis ten stanowi, że przepisyo zaliczeniu darowizn na schedę spadkową stosuje się odpowiednio do poniesionych przez spadkodawcę na rzecz zstępnego kosztów wychowania oraz wykształcenia ogólnego i zawodowego, o ile koszty te przekraczają przeciętną miarę przyjętąw danym środowisku. Z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że zmarłyR. N.i jego żona ponosili koszty studiów zaocznych córkiE. N.. Istotna dla rozstrzygnięcia była ocena czy koszty takiego wykształcenia uczestniczki przekraczają przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku. Dokonanie tej oceny poprzedzić należy przywołaniem poglądów doktryny i orzecznictwa odnoszących się do powołanego przepisu oraz doart. 997 k.c., który dotyczy zachowku i posługuje się takim samym pojęciemkosztów wychowania oraz wykształcenia ogólnegoi zawodowego, o ile koszty te przekraczają przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku.
Przy ustalaniu przeciętnej miary, o jakiej mowa wart. 1043 k.c., trzeba brać pod uwagę, z jednej strony, sytuację rodziny, w której do poniesienia owych kosztów doszło, z drugiej zaś – rozmiary kosztów ponoszonych w rodzinach z tego samego środowiska społecznego. Nie będzie to łatwe wobec znacznego zróżnicowania kosztów kształcenia we współczesnych czasach. Do omawianego przepisu należy więc sięgać, gdy koszty, o których mowa, poniesione przez spadkodawcę na rzecz uprawnionego do zachowku, w sposób ewidentny odbiegają od standardu spotykanego w danym środowisku. (tak w Komentarzu do art. 997 k.c. pod red. K. Pietrzykowskiego i przywołanej tam literaturze)
Z pewnością dochodzi do przekroczenia takiej przeciętnej miary, jeśli wykształcenie tylko jednego z większej liczby zstępnych zostało pokryte przez spadkodawcę, albo gdy o wiele większe nakłady poczynił ten ostatni w celu kształcenia jednego zstępnego w porównaniu z kształceniem pozostałych z nich. Zaliczeniu na poczet zachowku czy schedy spadkowej podlega przy tym nie cała wysokość kosztów wychowania i wykształcenia poczynionych przez spadkodawcę na rzecz danego zstępnego, lecz jedynie ta ich część, która stanowi ich nadwyżkę przekraczającą przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku. (tak w Komentarzu do art. 997 k.c. pod red. E. Gniewka i przywołanej tam literaturze)
W Komentarzu doart. 1043 k.c.pod red.K. O.wskazano, że współcześnie, gdy wykształcenie wyższe staje się coraz powszechniejsze, wydaje się, że raczej trudno w jakichkolwiek okolicznościach uważać koszty poniesione na uzyskanie takiego wykształcenia przez spadkobiercę za podlegające zaliczeniu na jego schedę spadkową na podstawieart. 1043 k.c.Można rozważać zaliczenie na schedę spadkową kosztów studiów zagranicznych, czy specjalistycznych zawodowych studiów podyplomowych. Należy zwrócić uwagę, że uregulowany wart. 1043 k.c.obowiązek zaliczania kosztów wychowania i wykształcenia na schedę spadkową poprzez odwołanie się do przeciętnej miary przyjętej w danym środowisku zyskuje charakter elastyczny. Ocena czy i które koszty wychowania i wykształcenia oraz w jakim stopniu przekraczają te przeciętną miarę uzależniona jest od okoliczności konkretnej sprawy.
Z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że obie córki spadkodawcy ukończyły szkołę średnią, zdały maturę i podjęły studia wyższe magisterskie. Ich ścieżki edukacyjne różnią się jednak. Wnioskodawczyni zmieniała szkołę ponadpodstawową, uczyła się w szkole zawodowej i musiała godzić naukę w szkole średniej i na studiach z macierzyństwem, nie ukończyła ostatniego roku studiów. UczestniczkaE. N.zarówno szkołę średnią jak i studia wyższe ukończyła w przewidzianym terminie i bez tego rodzaju trudności. W ocenie Sądu możliwości zdobycia wyższego wykształcenia dla obu córek spadkodawcy były podobne. Sam fakt odpłatnościstudiów (...)nie może uzasadniać przyjęcia, że koszt jej wykształcenia przekroczył przeciętną miarę przyjętą w jej środowisku. Dla takiej oceny nie wystarczy proste porównanie kosztów edukacji obu sióstr, zestawienie studiów stacjonarnych na uczelni(...), nieodpłatnych, ze studiami w innym mieście, w systemie zaocznym, odpłatnymi. Wnioskodawczyni wydaje się rozumieć przepisart. 1043 k.c.w taki właśnie sposób. Ponadto eksponuje w swoich twierdzeniach trudności wynikające z konieczności godzenia naukiz macierzyństwem, pomijając fakt, że podobnie jak siostra mogła ukończyć wyższe studia. Jeżeli było jej trudniej to osiągnąć, to niewątpliwie nie z powodów leżących po stronie jej rodziców czy siostry.
W omawianym przepisie nie ma mowy o obowiązku traktowania przez spadkodawcę wszystkich dzieci jednakowo czy podobnie w aspekcie ich dostępu do wykształcenia, zapewniania im kosztów utrzymania. Przepis ten odwołuje się do przeciętnej miary przyjętej w danym środowisku.
Spadkodawca był pracownikiem ochrony, jego żona sprzedawcą. W latach90-tych XX wieku i na początku XXI wieku w Polsce wyższe studia, także odpłatne, w systemie zaocznym lub na uczelniach niepublicznych, stały się bardzo rozpowszechnione. Jest faktem znanym powszechnie, że dostępność takich studiów wzrosła w stosunku do lat wcześniejszych, jak również wzrosła liczba osób legitymujących się wyższym wykształceniem. W ocenie sądu koszty wykształceniaE. N.na zaocznych studiach prawniczych wK.nie mogą być uznane za przekraczające przeciętną miarę tylko dlatego, że rodzice płacili za nią czesne, podczas gdy zastudia (...)nie płacili i utrzymywała się sama.Z poczynionych ustaleń wynika, że rodzice wnioskodawczyni zapewniali jej pomocw opiece nad dzieckiem, wyposażeniu i wykupie mieszkania. Jej potrzeby, z uwagi na wychowywanie dziecka, były inne niż siostry, która nie miała tego rodzaju zobowiązań rodzinnych. Potrzeby swoje i dziecka wnioskodawczyni zaspokajała nie tyle pracując, co korzystając z różnych świadczeń socjalnych na uczelni i w pomocy społecznej. Czynienie zarzutu siostrze, że nie pracowała podczas studiów i nie zarabiała sama na czesne, jest w takiej sytuacji nieusprawiedliwione i z pewnością nie uzasadnia zastosowaniaart. 1043 k.c.
Sąd z przedstawionych wyżej powodów oddalił wnioski dowodowe wnioskodawczyni zmierzające do ustalenia wysokości czesnego za studia uczestniczki.
Uwzględniając zatem wyłącznie darowiznę dlaA. N. (1), obliczenie należnej jej spłaty zgodnie zart. 1042 k.c.przedstawia się następująco:
Do wartości spadku dolicza się wartość darowizny, tj.(...),02 +(...),25 = 98094,27 zł. Wartość schedyA. N. (1)to 1/3 tej sumy (zgodnie z jej udziałemw spadku) czyli 32698,09 zł.A. N. (1)na poczet schedy otrzymała 5449,25 zł (darowizna), 638,06 zł (środki z rachunku w(...) Bank SA). Należna jej spłata to 26610,78 zł ((...),09 -(...),25 - 638,06 =(...),78)
Wartość schedyA. N. (2)to 32698,09 zł, otrzymała ze spadku udział¼ w prawie do lokalu wart 40861,75 zł, udział ½ w prawie własności samochodu wart 1750 zł, połowę środków należących do spadku z rachunku wbanku (...) SAtj. 4426,24 zł, co razem daje 47038 zł.A. N. (2)uzyskała korzyść ponad udział w spadku w kwocie 14339,90 zł ((...)- (...),09 =(...),90)
Wartość schedyE. N.to 32698,09 zł, otrzymała ze spadku udział ¼ w prawie do lokalu wart 40861,75 zł i połowę środków należących do spadkuz rachunku wbanku (...) SAtj. 4426,24 zł, co razem daje 45288 zł.E. N.uzyskała korzyść ponad udział w spadku w kwocie 12589,90 zł ((...)- (...),09=(...),90)
Suma korzyści ponad udział to 26929,80 zł. KorzyśćA. N. (2)to 53% tej sumy, a korzyśćE. N.to 47% tej sumy. W takich częściach zatem są zobowiązane do uiszczenia spłaty dlaA. N. (1). OdA. N. (2)zasądzono zatem 14103,70 zł, a odE. N.12826,10 zł.
Termin uiszczenia spłaty określono na 1 miesiąc od uprawomocnienia postanowienia, ponieważ w ocenie sądu będzie to czas wystarczający dla uczestniczek na zgromadzenie potrzebnych środków. Obie uczestniczki mają stałe dochody i od początku postępowania musiały liczyć się z koniecznością uiszczenia spłaty dla wnioskodawczyni. Powinny być zatem przygotowane do wykonania tego obowiązku, zważywszy na stosunkowo niewysoką sumę spłaty.
Na podstawieart. 686 k.p.c.w zw. zart. 207 k.c.uwzględniono żądanieA. N. (2)dotyczące kosztów utrzymania (ubezpieczenia obowiązkowego i badań technicznych) samochodu w kwocie 299,17 zł. Kwota ta to 1/6 część wskazanych przez uczestniczkę wydatków, które łącznie wyniosły 1795 zł. Obliczona została zgodnie z wielkością udziału wnioskodawczyni we współwłasności samochodu. Charakter wydatków wskazuje, że były one konieczne dla utrzymania samochodu zdatnego do użytku, nie miały związku z jego ulepszeniem lub eksploatacją, musiały być ponoszone przez współwłaścicieli niezależnie od tego czy w ogóle używali oni rzeczy wspólnej. Nie są zatem trafne zarzuty wnioskodawczyni, że nie obciążają jej wydatki na samochód, z którego nie mogła korzystać. Nawet gdyby z samochodu nie korzystała żadna ze stron, konieczne było jego ubezpieczenie i poddanie badaniom technicznym. Takie wydatki obciążają wszystkich współwłaścicieli.
Nie jest ponadto prawdą w świetle poczynionych ustaleń, że wnioskodawczyni została bezprawnie pozbawiona posiadania samochodu. UczestniczkaA. N. (2)przyznała, że nie udostępniała córce kluczyków i dokumentów pojazdu z obawy, że ta będzie sama prowadzić auto, nie mając do tego uprawnień. Obawa ta nie była bezpodstawna, gdyż taki incydent raz miał miejsce. Z drugiej strony zdarzało się, żeA. N. (1)korzystała z samochodu, jeżdżąc nim jako pasażer, gdy kierującym był sąsiad, znajomy, konkubent. Nie jest zatem prawdą, że nie mogła w ogóle korzystaćz samochodu.A. N. (1)prawo jazdy uzyskała dopiero w toku postępowaniaw 2019 r. i nie poinformowała o tym matki i to mimo, że wiedziała jaki jest powód nie udostępnienia jej samochodu do swobodnego korzystania. Sytuacja odmówienia przez matkę wydania kluczy do samochodu z 2020 r., na którą wnioskodawczyni się powołuje, była wynikiem błędnego przekonaniaA. N. (2), że jej córka nadal nie ma prawa jazdy. W tych okolicznościach nie można uznać, że doszło do bezprawnego pozbawienia wnioskodawczyni posiadania rzeczy wspólnej i że uczestniczkaA. N. (2)jest zobowiązana do zapłaty wynagrodzenia za korzystanie z samochodu z wyłączeniemA. N. (1). Dlatego oddalono żądanieA. N. (1)dotyczące takiego wynagrodzenia na podstawieart. 230 k.c.w zw. zart. 224§2 k.c.
A. N. (1)została zwolniona od kosztów sądowych w całości (k.23), zatem na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zw. zart. 102 k.p.c.nie obciążono jej kosztami sądowymi w żadnej części. Orzeczono o tym w pkt. V sentencji.
Uczestniczki natomiast na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zw. zart. 520§1 k.p.c.zostały w punkcie VI sentencji obciążone obowiązkiem uiszczenia kosztów sądowych zgodnie z wielkością udziałów w spadku tj. po 1/3. Koszty sądowe ogółem wyniosły 4261,08 zł , w tym 1000 zł opłaty od wniosku, od której wnioskodawczyni była zwolniona i 3261,08 zł wynagrodzenia biegłego i zwrotu jego wydatków (k.148). Do kwoty po 500 zł wynagrodzenie biegłego pokryte zostało z zaliczek uczestniczek. Do ściągnięcia pozostaje po 920,36 zł od każdej z uczestniczek. ((...),08 /3 = 1420,36 – 500 = 920,36)
O kosztach postępowania orzeczono zgodnie zart. 520§1 k.p.c.w pkt. VII sentencji.