Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 330/21
Data wyroku: 2022-11-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE
Sędziowie: Marek Boniecki
Słowa kluczowe: Nakłady
Podstawa prawna: art. 226 k.c.

Niniejszy dokument nie stanowi doręczenia w trybie art. 15 zzs9ust. 2 ustawy COVID-19 (Dz.U.2021, poz. 1842)
Sygn. akt I ACa 330/21

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 listopada 2022 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Marek Boniecki

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 listopada 2022 r. w Krakowie
sprawy z powództwaM. K.
przeciwkoJ. D.oraz Gminie MiejskiejK.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanej Gminy MiejskiejK.
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie
z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I C 110/19
oddala apelację.
SSA Marek Boniecki
Sygn. akt I ACa 330/21

Uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie

z 8 listopada 2022 r.
PowódM. K.domagał się ostatecznie zasądzenia od pozwanych Gminy MiejskiejK.iJ. D.kwoty 108.000 zł z odsetkami ustawowymi od 1 października 2004 r. tytułem zwrotu wartości nakładów poczynionych na lokal mieszkalny mieszczący się przyul. (...)wK..
Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu. Gmina MiejskaK.zarzuciła, że umowa najmu zawarta przez powoda z kuratorem spadkuJ. D.nie była skuteczna wobec Gminy, powód wydał Gminie lokal po usunięciuz niego wszystkich ulepszeń, a nadto roszczenie jest przedawnione.
Wyrokiem z 15 grudnia 2020 r. Sąd Okręgowy w Krakowie: zasądził od Gminy MiejskiejK.na rzecz powoda kwotę 50.213,30 zł z odsetkami ustawowymi od3 października 2015 r. do dnia zapłaty (pkt 1); umorzył postępowanie w części obejmującej żądanie zapłaty kwoty 2.700 zł oraz odsetek od tej kwoty (pkt 2); oddalił powództwow pozostałej części (pkt 3) oraz orzekł o kosztach procesu i nieuiszczonych kosztach sądowych (pkt. 4, 5, 6).
Sąd pierwszej instancji poczynił ustalenia faktyczne zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (k. 469-472), które Sąd Apelacyjny w całości podzielił i przyjął za własne.
W ustalonym przez siebie stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że:
- umowa najmu spornego lokalu łączyła powoda wyłącznie z kuratorem spadku poC.P.-J. D.;
- umowa nie była natomiast skuteczna wobec pozwanej Gminy (współwłaścicielem nieruchomości w ½ części), albowiem nie była ona wskazana w treści umowy, nie potwierdziła jej, kurator nie dysponował wymaganąart. 201 k.c.większością przy zawieraniu umowy, Gmina nie przystąpiła do umowy przez czynności konkludentne;
- zasady rozliczenia kosztów remontu określone w umowie najmu miały charakter wiążący jedynie wobec stron tej umowy, a w relacjach z Gminą powód musi być traktowany jako osoba korzystająca bezumownie z lokalu w rozumieniuart. 226 k.c.w zw. zart. 230 k.c.;
- powód, prowadząc remont lokalu, był posiadaczem zależnym w dobrej wierze;
- koszty w wysokości 104.243,20 zł poniesione przez powoda na przeprowadzenie remontu miały niewątpliwie charakter nakładów koniecznych, gdyż lokal nie nadawał się wcześniej do zamieszkania, natomiast korzyścią powoda było obniżenie czynszu, który uiszczał za lokal;
- rzeczywista korzyść powoda z korzystania z lokalu to 3.816,60 zł;
- ponieważ pozwanej Gminie przysługuje udział we własności nieruchomości wynoszący 1/2 część, to roszczenie powoda wobec Gminy ogranicza się do połowy wartości nakładów (po odliczeniu korzyści);
- podstawą żądań powoda o pozostałą część nakładów nie mogą być przepisyo bezpodstawnym wzbogaceniu;
- bezzasadny okazał się zarzut przedawnienia, a to wobec przerwania jego biegu dwoma wnioskami o zawezwanie do próby ugodowej;
- powodowi nie przysługiwało natomiast roszczenie przeciwko pozwanemuJ. D., gdyż umowę zawarł jako kurator spadku.
Wyrok powyższy w części uwzględniającej powództwo oraz rozstrzygającej o kosztach procesu i nieuiszczonych kosztach sądowych zaskarżyła apelacją pozwana Gmina MiejskaK., wnosząc o jego zmianę poprzez oddalenie powództwa w całości.
Apelująca zarzuciła: 1) naruszenieart. 226 §1 k.c.w związku zart. 230 k.c.- poprzez jego nieuprawnione zastosowanie w sytuacji, w której powód konstruował swoje roszczenie na płaszczyźnie kontraktowej; 2) naruszenieart. 676 k.c.- poprzez jego niestosowaniei w konsekwencji nieuwzględnienie zarzutu pozwanej Gminy MiejskiejK.wskazującego na brak legitymacji biernej Gminy MiejskiejK.w niniejszym procesie, a to z uwagi na fakt, iż pozwanej Gminy MiejskiejK.nigdy nie łączył z powodem stosunek najmu lokalu mieszkalnego położonego wK.przyul. (...); 3) naruszenieart. 677 k.c.w związku zart. 680 k.c.- poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji nieuwzględnienie podniesionego przez pozwaną Gminę MiejskąK.zarzutu przedawnienia roszczeń objętych żądaniem pozwu; 4) ewentualnie naruszenieart. 226 §1 k.c.w związku zart. 230 k.c.- poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie w sytuacji, w której powód wiedząc, iż pozwana Gmina MiejskaK.nie wyraża zgody na zawarcie umowy najmu pomiędzy powodem a kuratorem spadku, nie mógł być posiadaczem zależnym lokalu w dobrej wierze; 5) naruszenieart. 229 k.c.w związku zart. 230 k.c.- poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji nieuwzględnienie podniesionego przez pozwaną Gminę MiejskąK.zarzutu przedawnienia roszczeń objętych żądaniem pozwu; 6) naruszenieart. 100 k.p.c.- poprzez jego zastosowanie iart. 98 k.p.c.- poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji niezasądzenie od powoda na rzecz pozwanej Gminy MiejskiejK.kosztów postępowania przed pierwszą instancję w sytuacji, w której podniesione przez Gminę MiejskąK.zarzuty winny skutkować oddaleniem powództwa w całości; 7) sprzeczność poczynionych ustaleń z zebranym w sprawie materiałem dowodowym objawiającą się przyjęciem, że powód był posiadaczem zależnym lokalu mieszkalnego położonego wK.przyul. (...)w dobrej wierze, podczas gdy powód nawet nie twierdził, iż w istocie był takim posiadaczem w dobrej wierze, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozostawia wątpliwości, że powód w chwili zawierania umowy najmu z kuratorem spadku poC.P.wiedział, że współwłaścicielem nieruchomości, w której znajduje się sporny lokal mieszkalny, jest Gmina MiejskaK., a kurator spadku poC.P.nie dysponuje pełnomocnictwem do zawarcia umowy wystawionym przez Prezydenta MiastaK.ani też zgodą Gminy MiejskiejK.na zawarcie takiej umowy.
Powód nie wniósł odpowiedzi na apelację, a jego apelacja została prawomocnie odrzucona (k. 500).

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Apelacja pozwanej nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd pierwszej instancji prawidłowo, z poszanowaniem reguł wyrażonych w przepisieart. 233 §1 k.p.c.ustalił stan faktyczny sprawy, co sprawiło, że Sąd Apelacyjny przyjął go za własny. Jakkolwiek skarżąca podniosła zarzut wadliwych ustaleń faktycznych, to w istocie dotyczył on wyciągniętych z tych ustaleń przez Sąd Okręgowy wniosków w zakresie charakteru posiadania spornego lokalu, a konkretnie przymiotu dobrej wiary po stronie powoda. Ta kwestia podlegała badaniu poprzez pryzmat przepisów prawa materialnego, o czym niżej.
Ocena poprawności merytorycznej zaskarżonego orzeczenia wymagała w pierwszej kolejności wyjaśnienia kwestii ważności umowy najmu zawartej między powodem a kuratorem spadkuJ. D.. Wyjść należy od tego, że stosownie doart. 659 §1 k.c.wynajmujący nie musi być właścicielem rzeczy (wyłącznym właścicielem), lecz posiadać prawo do dysponowania nią. W rozpoznawanej sprawie nieruchomość, w której mieści się wynajmowany lokal mieszkalny, stanowiła i stanowi w dalszym ciągu współwłasnośćw równych częściach pozwanej Gminy i spadkobierców poC.P.. Zagadnienie, czy wynajęcie lokalu w okolicznościach badanej sprawy było czynnością zwykłego zarządu czy też wykraczało poza ten zarząd, było zatem prawnie irrelewantne, albowiem w obu przypadkach wymagana była zgoda Gminy (art. 199 k.c.,art. 201 k.c.). Dodać w tym miejscu należy, że zgoda taka nie mogła zostać wyrażona

    ex postna podst.art. 63 §1 k.c., albowiem pozwana w tym wypadku nie była osobą trzecią. W ocenie Sądu Apelacyjnego Gmina wyraziła jednak zgodę na zawarcie umowy przed tym faktem co najmniej w sposób dorozumiany (art. 60 k.c.). Z zeznań świadkaN.K.(protokół rozprawy z 15.10.2019 r. – 01:53:17-01:58:39), wynika, że zawieranie umów najmu lokali pozwanej Gminy pozostawało w gestiiZakładu (...)(dalej:(...)). Jak ustalił Sąd Okręgowy, powód w pierwszej kolejności swoje zainteresowanie najmem lokalu wyraził wobec pracownika(...), który w tej sprawie skierował go doJ. D.. Co więcej, przedstawiciel(...)był obecny przy zawieraniu umowy najmu (k. 45). Akceptacja dla umowy została wyrażona także po jej zawarciu, o czym świadczy odbieranie poszczególnych prac remontowych (k. 112, 151) oraz treść pisma Zastępcy Dyrektora Wydziału(...)Urzędu MiastaK.z 30 marca 2012 r. (k. 269). Oceny tej nie zmienia późniejsze pismo z 19 kwietnia 2012 r., w którym podniesiona została kwestia braku konsultacji warunków umowy z Gminą. Powód nie może być bowiem obciążany brakiem komunikacji między poszczególnymi jednostkami organizacyjnymi pozwanej.
Fakt uznania umowy najmu łączącej powoda z kuratorem spadkuJ. D.za ważną nie oznacza, że jej stroną była lub stała się pozwana Gmina, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd Okręgowy. Gmina wyraziła wprawdzie zgodę na zawarcie umowy przez kuratora spadku, lecz nie sposób w sposób bezsprzeczny przyjąć, że wyraziła też zgodę na zwrot przez siebie nakładów na podst. §14 umowy.
Przyjęcie, że między powodem a pozwaną nie zachodził stosunek zobowiązaniowy, na podstawie którego ten pierwszy mógłby domagać się zwrotu poczynionych nakładów, pozwalało na zastosowanie przepisówart. 226 §1 k.c.w zw. zart. 230 k.c.Z tych samych względów nie mogły się ostać zarzuty dotyczące obrazyart. 676 k.c.iart. 677 k.c., których Sąd pierwszej instancji nie stosował.
Nie sposób zgodzić się też z zarzutem naruszeniaart. 226 §1 k.c.w zw. zart. 230 k.c., do którego miałoby dojść na skutek zastosowania tych przepisów w sytuacji, gdy powód miał wywodzić swoje roszczenie z odpowiedzialności kontraktowej. Podkreślenia wymaga, że powód konsekwentnie domagał się zapłaty równowartości nakładów koniecznych na lokal. Nie był przy tym zobowiązany wskazywać jakiejkolwiek podstawy prawnej roszczenia, który to obowiązek spoczywał wyłącznie na Sądzie. Powód jako najemca był posiadaczem zależnym lokalu zarówno na podstawie umowy najmu, jak i w relacji do pozwanej Gminy. Co więcej, sama pozwana już w sprzeciwie od nakazu zapłaty powoływała się na przepisyart. 229 k.c.w zw. zart. 230 k.c.(k. 196), co oznacza, że brała pod uwagę także obronę na podstawie przepisów o roszczeniach uzupełniających. Nie może być zatem w takich okolicznościach mowy ani o wyjściu ponad podstawę faktyczną żądania, ani o „zaskoczeniu” strony oparciem rozstrzygnięcia na podstawie przepisów, które nie były brane pod uwagę na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego. Odnotować też trzeba, że terminy wymagalności roszczeń o zwrot nakładów oraz przedawnienia są tożsame w przepisach o najmie i tych regulujących roszczenia uzupełniające.
Niesłusznie także skarżąca kwestionuje istnienie przymiotu dobrej wiary po stronie powoda. Pomijając nawet w tym miejscu domniemanie zart. 7 k.c., w sprawie zostało wykazane ponad wszelką wątpliwość, że powód miał wszelkie podstawy do zasadnego przyjmowania, że ma prawo zajmować lokal objęty umową najmu i co więcej - czynić w nim nakłady. Sam fakt, że zdawał sobie sprawę z tego, że wynajmujący nie jest wyłącznym właścicielem lokalu, nie pozbawia najemcy przymiotu dobrej wiary, skoro do zawarcia umowy został odesłany przez(...), którego przedstawiciele byli zarówno przy podpisaniu umowy, jak i odbiorze wszelkich prac remontowych.
Sąd pierwszej instancji nie naruszył także przepisów o przedawnieniu. Sam fakt, że powód dwukrotnie skorzystał z próby do ugodowego zakończenia sporu w trybie przepisówart. 184 i nast. k.p.c., nie oznacza, że uczynił to wyłącznie w celu przedłużenia terminu przedawnienia. Nadużycia prawa procesowego w tym zakresie skarżąca nie wykazała. Zauważyć wypada, że stanowisko Gminy w przedmiocie zwrotu nakładów nie było od początku jednoznaczne, co związane było ze sporem kompetencyjnym odnośnie do jednostki, która kwestię tę miała wyjaśnić (patrz korespondencja – k. 182-184). Co więcej, podnoszenie przez pozwaną zarzutu przedawnienia uznać należy w okolicznościach badanej sprawy za nadużycie prawa podmiotowego w rozumieniuart. 5 k.c.Gmina, która w żaden sposób nie przyczyniła się do pozyskania najemcy, po dokonaniu kosztownych nakładów na zdewastowany pustostan, nakazała powodowi opuszczenie lokalu, który następnie wynajęła kolejnej osobie. Zachowanie takie ocenić należy jako wysoce nielojalne i prowadzące do bezpodstawnego wzbogacenia się Gminy. W tej ostatniej kwestii zauważyć wypada, że w sytuacji, w której odrzuceniu podlegałaby koncepcja zasądzenia roszczenia na podstawieart. 226 §1 k.c.w zw. zart. 230 k.c., żądanie powoda znalazłoby uzasadnienie w przepisachart. 405 k.c.Skarżąca bowiem w granicach swojego udziału jest bezpodstawnie wzbogacona kosztem powoda. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy wzbogacenie równe byłoby wartości obliczonej przez Sąd pierwszej instancji.
Sąd Apelacyjny nie dostrzegł, aby zaskarżony wyrok naruszał prawo materialne w zakresie nie objętym zarzutami apelacji. Sąd Okręgowy prawidłowo obliczył wartość poczynionych przez powoda nakładów koniecznych z uwzględnieniem korzyści, które najemca uzyskał w związku z korzystaniem z lokalu.
W konsekwencji fiaska podważenia zaskarżonego wyroku co domeritum,nie mógł się także ostać zarzut wadliwego rozstrzygnięcia o kosztach procesu, który pozwana wiązała wyłącznie z wynikiem sporu.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację jako bezzasadną.

SSA Marek Boniecki