Sąd Rejonowy w Ciechanowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 263/23
Data wyroku: 2024-02-27 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Lidia Grzelak
Słowa kluczowe: Bezpodstawne wzbogacenie
Podstawa prawna: art. 405 kc
Teza: I zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 854,88 zł ( osiemset pięćdziesiąt cztery złote  osiemdziesiąt osiem groszy ) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 18 października 2022 r. do dnia zapłaty;  
II w pozostałym zakresie powództwo oddala;
III zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 387,00 zł ( trzysta osiemdziesiąt siedem złotych ) tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 287,00 zł ( dwieście osiemdziesiąt siedem złotych ) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;

Sygn. akt I C 263/23

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 lutego 2024 r.
Sąd Rejonowy w Ciechanowie I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: Sędzia Lidia Grzelak
Protokolant st. sekr. sąd. Marzena Stańczak
po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2024 r. w Ciechanowie
na rozprawie
sprawy z powództwaG. K.
przeciwkoJ. C.
o zapłatę 854,88 zł
I zasądza od pozwanegoJ. C.na rzecz powódkiG. K.kwotę 854,88 zł ( osiemset pięćdziesiąt cztery złote osiemdziesiąt osiem groszy ) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 18 października 2022 r. do dnia zapłaty;
II w pozostałym zakresie powództwo oddala;
III zasądza od pozwanegoJ. C.na rzecz powódkiG. K.kwotę 387,00 zł ( trzysta osiemdziesiąt siedem złotych ) tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 287,00 zł ( dwieście osiemdziesiąt siedem złotych ) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;
Sędzia Lidia Grzelak
Sygn. akt I C 263/23

UZASADNIENIE
PowódkaG. K.w dniu 29 maja 2023 r. wniosła pozew przeciwkoJ. C., wnosząc o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kwoty 854,88 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 16 października 2022 r. do dnia zapłaty oraz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
PozwanyJ. C.wnosił o oddalenie powództwa.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Prawomocnym wyrokiem z dnia 7 listopada 2014 r. wydanym w sprawie IV P 349/12 Sąd Rejonowy w Ciechanowie zasądził odW. K. (1)na rzeczJ. C.kwotę 40000,52 zł tytułem wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych z ustawowymi odsetkami od dnia 22 października 2012 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 5858,04 zł tytułem wyrównania wynagrodzenia za pracę z ustawowymi odsetkami od dnia 22 października 2012 r. do dnia zapłaty. Na podstawie tytułu wykonawczego wydanego w sprawie IV P 349/12 Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w CiechanowieM. S.wszczęła w dniu 31 sierpnia 2021 r. postępowanie egzekucyjne w sprawie Km 1299/21 ( bezsporne ).
W dniu 14 października 2015 r.G. K.iW. K. (1)zawarli z zięciemT. W.umowę sprzedaży udziału w wysokości ½ części we współwłasności nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w Ciechanowie VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą KW (...)( bezsporne ).
Prawomocnym postanowieniem z 13 grudnia 2016 r. Sąd Rejonowy w Ciechanowie w sprawie IV Po 17/16 nadał na wniosekJ. C.klauzulę wykonalności tytułowi egzekucyjnemu, stanowiącemu prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w Ciechanowie z 7 listopada 2014 r. wydany w sprawie IV P 349/12 przeciwko małżonce dłużnikaW. G.M. K.z ograniczeniem jej odpowiedzialności do przedsiębiorstwa wchodzącego w skład majątku wspólnego małżonków ( bezsporne ).
DłużnikW. K. (1)zmarł dnia 12 marca 2020 r. wC.. Zgodnie z prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Ciechanowie z dnia 20 lipca 2020 r. wydanym w sprawie I Ns 107/20 spadek poW. K. (1)na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza nabyły żonaG. K.oraz córkaA. W.po ½ części ( bezsporne ).
Prawomocnym wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2021 r. wydanym w sprawie I C 135/20 Sąd Rejonowy w Ciechanowie uznał za bezskuteczną m.in. w stosunku doJ. C.umowę sprzedaży udziału w wysokości ¼ części we współwłasności nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w Ciechanowie prowadziksięgę wieczystą KW (...), zawartą dnia 14 października 2015 r. pomiędzyW. K. (1)aT. W.( bezsporne ).
Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w CiechanowieM. S.podjęła postępowanie egzekucyjne w sprawie Km 1299/21 z udziałem spadkobierców dłużnikaW. K. (1):G. K.iA. W.( bezsporne ).
Prawomocnym postanowieniem z dnia 27 lipca 2021 r. wydanym przez Sąd Rejonowy w Ciechanowie w sprawie I Ns 252/21 zlecił sporządzenie spisu inwentarza po zmarłychW. K. (1). Postępowanie w przedmiocie spisu inwentarza prowadziła w sprawie Kmn 68/21 Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w CiechanowieJ. R.. Prawomocnym postanowieniem z dnia 29 grudnia 2021 r. Komornik SądowyJ. R.stwierdziła, że w skład spadku poW. K. (1)nie wchodzą żadne aktywa ( bezsporne ).
W toku postępowania egzekucyjnego w sprawie Km 1299/21 wyegzekwowano od dłużniczkiG. K.jako spadkobiercy dłużnikaW. K. (1)ze świadczenia przysługującego jej z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz wierzycielaJ. C.kwotę 854,88 zł, w tym w dniu 10 września 2021 r. – 135,33 zł, w dniu 8 października 2021 r. – 135,34 zł, w dniu 10 listopada 2021 r. – 194,54 zł, w dniu 10 grudnia 2021 r. – 194,70 zł oraz w dniu 10 stycznia 2022 r. – 194,97 zł ( zaświadczenie k. 11 )
Pismem z 5 października 2022 r.G. K.wezwałaJ. C.do zapłaty kwoty 854,88 zł tytułem bezpodstawnego wzbogacenia w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania tj. od dnia 8 października 2022 r. ( bezsporne ).
Postępowanie egzekucyjne w sprawie Km 1299/21 prowadzone jest przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w CiechanowieM. S.z udziału należącego doT. W.w wysokości ¼ części we współwłasności nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w Ciechanowie prowadziksięgę wieczystą KW (...)( bezsporne ).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych powyżej dokumentów i akt spraw sądowych i egzekucyjnych. Podkreślić należy, że stan faktyczny w sprawie nie jest sporny pomiędzy stronami; w znacznej mierze wynika z prawomocnych orzeczeń sądowych oraz akt egzekucyjnych Km 1299/21 Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w CiechanowieM. S.. Bezspornym jest również, że w toku postępowania egzekucyjnego wyegzekwowano od powódkiG. K.z przysługującego jej z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych świadczenia na rzecz pozwanegoJ. C.łącznie kwotę 854,88 zł.
Sąd pominął dowody z zeznań świadkówM. S.,A. O.,W. W.orazA. R., a także z przesłuchania stron. Dowody te miałyby zostać przeprowadzone na fakty dotyczące braku zasadności roszczenia powódki oraz podstawy prawnej przekazywania pozwanemu kwot tytułem długu po zmarłym mężu powódki. W kontekście tak sformułowanej tezy dowodowej należy wskazać, że kwestie prawne jak zasadność albo bezzasadność powództwa oraz podstawa przekazywania kwot są przedmiotem oceny sądu, a nie okolicznościami, o których mieliby zeznawać świadkowie albo strony postępowania. W istocie wnioski dowodowe dotyczyły wykazania okoliczności bezspornych, prowadząc jedynie do przedłużenia postępowania.
Sąd zważył, co następuje:
W ocenie Sądu, powództwo zasługuje na uwzględnienie w znacznej części.
Jak wskazano powyżej, pozwanyJ. C.był wierzycielem męża powódkiG. W.W. K. (2). PowódkaG. K.jest jednym ze spadkobierców dłużnikaW. K. (1).
Bezspornym jest, że powódkaG. K.nabyła spadek po mężuW. K. (1)z dobrodziejstwem inwentarza.
Kwestie odpowiedzialności za długi spadkowe normujeartykuł 1031 kc, przy czym dla określenia zakresu odpowiedzialności powódkiG. K.za długi spadkoweW. K. (1)znaczenie ma treśćart. 1031 § 2 kc, zgodnie z którym w razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku. Powyższe ograniczenie odpada jedynie wówczas, gdy spadkobierca podstępnie pominął w wykazie inwentarza lub podstępnie nie podał do spisu inwentarza przedmiotów należących do spadku lub przedmiotów zapisów windykacyjnych albo podstępnie uwzględnił w wykazie inwentarza lub podstępnie podał do spisu inwentarza nieistniejące długi.
Ograniczenie odpowiedzialności do wartości stanu czynnego spadku, o którym mowa wart. 1031 § 2 kcoznacza, że spadkobierca odpowiada całym swoim majątkiem zarówno spadkowym, jak i osobistym, ale tylko do określonej wartości. Wyczerpanie sumy wyznaczającej granice odpowiedzialności zwalnia spadkobiercę od dalszej odpowiedzialności.
Jak wynika ze sporządzonego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w CiechanowieJ. R.w sprawie Kmn 68/21 spisu inwentarza w skład spadku po zmarłymW. K. (1)nie wchodzą żadne aktywa. Tym samym uznać należy, że powódkaG. K.zwolniona jest od odpowiedzialności za długi spadkowe.
Sąd podziela podgląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 lutego 2014 r., w którym wskazano, że ocena, jak daleko sięga odpowiedzialność dłużnika, następuje w oparciu o przepisy materialnoprawne, limitujące jego obowiązki. W przypadku spadkobiercy ponoszącego odpowiedzialność za długi spadkowe z dobrodziejstwem inwentarza będzie to m.in. przepisart. 1032 kc.Jeżeli natomiast świadczenie zostało już wyegzekwowane ocena, czy świadczenie nie wykraczało poza zakres odpowiedzialności dłużnika nastąpić może w drodze postępowania o jego zwrot jako świadczenia nienależnego ( I CSK 264/13 ). Uznać zatem należy, że wyegzekwowanie świadczenia bądź jego części od dłużnika ( następcy prawnego dłużnika ) ponad zakres jego odpowiedzialności limitowanej przepisemart. 1031 § 2 kc, musi być rozpatrywane w kategoriach bezpodstawnego wzbogacenia wierzyciela w relacji do tego dłużnika. Jeżeli przesunięcie majątkowe przybrało formę świadczenia ( a tak było w niniejszej sprawie ), właściwym punktem odniesienia pozostają przepisy o nienależnym świadczeniu (art. 410 kc), stanowiące szczególny przypadek bezpodstawnego wzbogacenia, o którym mowa wart. 405 - 409 kc( uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2011 r. w sprawie V CSK 483/10 ).
Zgodnie zart. 405 kc, kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Zgodnie z powszechnie przyjętym poglądem, zobowiązanie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia powstaje w razie spełnienia następujących przesłanek: wzbogacenia, zubożenia, związku między wzbogaceniem i zubożeniem oraz braku podstawy prawnej wzbogacenia, przy czym pojęcie korzyści majątkowej ( wzbogacenia ) jest rozumiane szeroko; korzyścią majątkową jest przede wszystkim zwiększenie aktywów, a więc nabycie prawa majątkowego, zubożenie zaś może polegać na tym, że określona korzyść majątkowa wyszła z majątku zubożonego i przeszła do majątku wzbogaconego ( bezpośrednie przesunięcie ), ale również na tym, iż korzyść nie weszła do majątku zubożonego. Przesłanką powstania zobowiązania z bezpodstawnego wzbogacenia jest także związek między zubożeniem a wzbogaceniem ( uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca 2007 r. w sprawie I CSK 105/07 ).
W tym kontekście uzyskanie przez pozwanegoJ. C.w wyniku postępowania egzekucyjnego prowadzonego w sprawie Km 1299/21 od powódkiG. K.kwoty 854,88 zł należy zakwalifikować jako przesunięcie majątkowe powodujące przysporzenie po stronie pozwanegoJ. C.kosztem majątku powódkiG. K., które nastąpiło bez podstawy prawnej, co wynika z zakresu odpowiedzialności powódki jako spadkobiercy dłużnikaW. K. (1). PowódkaG. K.odpowiada bowiem w stosunku do pozwanegoJ. C.wyłącznie do wysokości masy czynnej spadku ustalonej w spisie inwentarza. Jak wskazano powyżej, w toku postępowanie o spis inwentarza poW. K. (1)nie ustalono żadnych aktywów, a zatem powódkaG. K.jest w istocie zwolniona z tej odpowiedzialności.
Podkreślić należy, że pozwanyJ. C., w związku z nabyciem spadku przez powódkę z dobrodziejstwem inwentarza, powinien liczyć się z ograniczeniem, a nawet wyłączeniem odpowiedzialnościG. K.za długi spadkowe. Nie bez znaczenia jest również, że w postępowaniu egzekucyjnym w sprawie Km 1299/21 wierzycielJ. C.reprezentowany był przez profesjonalnego pełnomocnika.
Uznać zatem należy, że powództwo zasługuje na uwzględnienie. Jak wskazano powyżej w toku postępowania egzekucyjnego w sprawie Km 1299/21 wyegzekwowano od powódkiG. K.na rzecz pozwanegoJ. C.kwotę 854,88 zł.
O odsetkach sąd orzekł na podstawieart. 481 § 1 i 2 k.cw zw. zart. 455 kc.Zobowiązanie do zwrotu nienależnego świadczenia ma bowiem charakter bezterminowy. Oznacza to, że termin spełnienia takiego świadczenia musi być wyznaczony zgodnie zart. 455 kca więc niezwłocznie po wezwaniu skierowanym przez zubożonego ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2004 r. w sprawie V CK 461/03, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2021 r. w sprawieI (...)19/21 ). PowódkaG. K.żądała odsetek od kwoty głównej od dnia 16 października 2022 r., biorąc pod uwagę upływ siedmiodniowego terminu wyznaczonego wezwaniem do zapłaty doręczonym pozwanemuJ. C.w dniu 8 października 2022 r. Należy jednak zwrócić uwagę, że dzień 15 października 2022 r. wypadał w sobotę. Zgodnie z art.Kc, jeżeli koniec terminu do wykonania czynności przypada na dzień uznany ustawowo za wolny od pracy lub na sobotę, termin upływa następnego dnia, który nie jest dniem wolnym od pracy ani sobotą. Skoro zatem 15 października 2022 r. wypadał w sobotę, termin do zapłaty wyznaczony w wezwaniu upływał następnego dnia, który nie był dniem wolnym od pracy ani sobotą, a zatem 17 października 2022 r. W konsekwencji Sąd uznał, że odsetki ustawowe za opóźnienie mogą być naliczane od dnia 18 października 2022 r.
Z tych względów Sąd częściowo oddalił powództwo w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie za okres od dnia 16 października 2022 r. do dnia 17 października 2022 r.
O kosztach procesu Sąd orzekł stosownie doart. 100 kpc, zgodnie z którym w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Sąd może jednak włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania albo gdy określenie należnej mu sumy zależało od wzajemnego obrachunku lub oceny sądu, stosunkowo je rozdzielając. Sąd obciążył pozwanegoJ. C.obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz powódki w całości, mając na uwadze, że powództwo zostało oddalone jedynie w niewielkiej części odsetek ustawowych za opóźnienie. Na kwotę kosztów procesu składają się: opłata sądowa od pozwu – 100,00 zł oraz koszty zastępstwa procesowego wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa – 287,00 zł ustalone od wartości przedmiotu sporu stosownie do przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Nowość
W ocenie Sądu, w sprawie brak jest okoliczności uzasadniających zastosowanie w stosunku do pozwanegoJ. C.dobrodziejstwa wynikającego zart. 102 kpc, zgodnie z którym w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Nie ulega wątpliwości, że pozwanyJ. C.jest w znacznej części stroną przegrywającą. Niewątpliwie, znaczenie ma kontekst faktyczny i prawny tej sprawy. Należy jednak zauważyć, że pozwany korzystający z pomocy profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu egzekucyjnym, miał możliwość prawidłowej oceny kwestii egzekucyjnych w sprawie Km 1299/21 oraz zakresu odpowiedzialności następców prawnych dłużnikaW. K. (1).