Sąd Rejonowy w Wyszkowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 263/13
Data wyroku: 2015-05-19 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Iwona Długoborska
Słowa kluczowe: Służebność Przesyłu
Podstawa prawna: art. 305^1^ kc

Sygn. akt I Ns 263/13

POSTANOWIENIE
Dnia 19 maja 2015 roku
Sąd Rejonowy w Wyszkowie, I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący – SSR Iwona Długoborska
Protokolant – st.sekr.sąd. Renata Cichowska
po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2015r. w Wyszkowie
na rozprawie
sprawy z wnioskuR. J.
z udziałem(...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wL.iC. J.
o ustanowienie służebności przesyłu
postanawia:

1
oddalić wniosek;

2
zasądzić od wnioskodawcyR. J.na rzecz uczestnika(...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wL.kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania;

3
zasądzić od wnioskodawcyR. J.na rzecz Skarbu Państwa(...)kwotę 1564 (jeden tysiąc pięćset sześćdziesiąt cztery) złotych tytułem pokrycia nieuiszczonych wydatków w sprawie.

I Ns 263/13

UZASADNIENIE
WnioskodawcaR. J.wniósł o ustanowienie służebności przesyłu obciążającej nieruchomość, której jest właścicielami, oznaczonąnumerem ewidencyjnym (...), położoną wD.o pow. 0,11 ha, dla której Sąd Rejonowy w Wyszkowie Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą nr (...)na rzecz(...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wL., polegającej na utrzymaniu linii energetycznej, prawie do jej konserwacji i napraw za jednorazowym wynagrodzeniem w kwocie 14000 zł.
Wnioskodawca uzasadniał swoje stanowisko tym, że jest właścicielem nieruchomości przez której część przebiega sieć energetyczna i posadowione są na niej słupy energetyczne. Podał, że urządzenia przesyłowe należą do uczestnika zajmującego bez tytułu prawnego jego nieruchomość. Podniósł, że bezskutecznie występował do uczestnika o umowne odpłatne ustanowienie służebności przesyłu. Podał również, że umieszczone na nieruchomości urządzenia przesyłowe zmniejszają wartość i użyteczność jego działki.
(...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wL.wniósł o oddalenie wniosku. Zgłosił zarzut zasiedzenia w dobrej wierze z dniem 13 lipca 1986r. służebności przesyłu wraz prawem dojazdu i dojścia do urządzeń przesyłowych w obrębiedziałki nr (...)w miejscowościD., oddanych do użytkowania w 1976, a wzniesionych na podstawie prawomocnej decyzji(...)Powiatowego wW.z dnia 30.12.1974r. w sprawie(...).(...).
UczestniczkaC. J.nie zajęła stanowiska w sprawie.

Sąd ustalił, co następuje:
Właścicielem nieruchomości oznaczonejnumerem ewidencyjnym (...)położonej w miejscowościD.do dnia 31.01.1978r. byłE. B.. Zbył on w dniu 31.01.1978r. przedmiotową nieruchomość na rzecz wnioskodawcy na podstawie umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego z tego dnia zapisanego w rep. A za numerem(...)(k.8,9,11-12). Obecnie jej właścicielem jest wnioskodawca i uczestniczkaC. J.na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej (k.206-207). W toku postępowania w sprawie zawarli oni umowę majątkową małżeńską o rozszerzeniu wspólności ustawowej nadziałkę nr (...).
Poprzednik prawny uczestnika(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wL., działające w imieniu i na rzecz Skarbu PaństwaPrzedsiębiorstwo Państwowe ,,Zakłady (...)z siedzibąW.przejęło we władanie z dniem 12.07.1976r. 1 słup energetycznych (stacje trafo) wraz z napowietrznymi liniami przesyłowi umieszczonymi na w/w nieruchomości będącej obecnie własnością wnioskodawcy i jego żony - uczestniczkiC. J.. Z dniem 01 stycznia 1989r. zostało wydzielone zPrzedsiębiorstwa Państwowego ,,Zakłady (...)z siedzibą wW.Przedsiębiorstwo Państwowe ,,Zakład (...)wW..Przedsiębiorstwo Państwowe Zakład (...)z siedzibą wW.uległo w dniu 12 lipca 1993r. przekształceniu w,,Zakład (...) Spółkę Akcyjnąz siedzibą wW.. 30 czerwca 2007r.Zakład (...) Spółkę Akcyjnąz siedzibą wW.wniesiono aportem do(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wW..(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wW.zmieniła firmę na(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wW.. W dniu 11 października 2011r. majątek(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wW.została połączona w trybieart. 492 § 1 pkt 1 k.s.hpoprzez przejęcie jej przedsiębiorstwa zespółką (...) Saz siedzibą wL.(k.49-85).

Sąd zważył, co następuje:
Zgodnie zart. 3051k.c.nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia, o których mowa wart. 49 § 1, prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń (służebność przesyłu). Stosownie doart. 3052§ 2 k.c.jeżeli przedsiębiorca odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna do korzystania z urządzeń, o których mowa wart. 49 § 1, właściciel nieruchomości może żądać odpowiedniego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie służebności przesyłu. W myślart. 3054k.c.do służebności przesyłu stosuje się odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych.
Żądanie wnioskodawcy odnośnie odpłatnego ustanowienia na części należącej do niegodziałki nr (...)nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu, w toku niniejszego postępowania uczestnik skutecznie wykazał fakt nabycia przez zasiedzenie ograniczonegoprawa rzeczowegona przedmiotowej nieruchomości. Z mocyart. 292 k.c.służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie tyko w wypadku, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia, a przepisy o nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie stosuje się odpowiednio.
W rozumieniuart. 352 k.c.posiadacz służebności to ten, kto faktycznie korzysta z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności. Bezspornym w sprawie było, że na nieruchomości wnioskodawcy znajduje się stacja trafo z liniami napowietrznymi stanowiących obecnie własność(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wL.. Wcześniej urządzenia te należały do poprzednika prawnego uczestnika, tj.,,Zakłady (...)z siedzibąW.(k.49-50), który najpóźniej z dniem 12.07.1976r. rozpoczął sprawowanie faktycznego władztwa nad tymi urządzeniami przesyłowymi. Wynika to z protokołu sprawdzenia technicznego (odbioru) obiektu elektroenergetycznego, w tym linii napowietrznej na działce wnioskodawcy (k.46-47), którego autentyczności i rzetelności wnioskodawca i uczestniczkaC. J.nie podważali. Wnioskodawca nie potrafił przy tym jednoznacznie określić daty wzniesienia słupów energetycznych na swojej działce. Co więcej, wnioskodawca podał, iż na tej nieruchomości w momencie wejścia w jej posiadanie, co miało miejsce w 1978r. słup energetyczny już stał (k. 98). Dlatego też Sąd jako najpewniejszą datę rozpoczęcia użytkowania urządzeń przez przedsiębiorstwo energetyczne przyjął 12.07.1976r.
Sąd podziela i przyjmuje za własne prezentowane w judykaturze stanowisko, że posiadanie przez przedsiębiorstwo państwowe urządzeń energetycznych oraz cudzej nieruchomości, na której zostały posadowione, jest posiadaniem w rozumieniuart. 352 k.c.i może prowadzić do zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu (art. 292 k.c.w zw. zart. 172 k.c.) {v. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2011r., V CSK 502/10, Monitor Prawniczy 2014/18/980}. Uczestnik konsekwentnie podtrzymywał, iż po oddaniu do użytku linii energetycznej on i wszyscy jego poprzednicy prawni korzystali z tych urządzeń, dokonywali ich modernizacji. Wnioskodawca i uczestniczka nie kwestionowali tego twierdzenia, a więc w konsekwencji płynącego zart. 340 k.c.domniemania ciągłości posiadania służebności. Z wyjaśnień wnioskodawcy wprost wynika, że pod jego nieobecność pracownicy uczestnika bez jego zgody wkraczali na teren nieruchomości celem naprawy uszkodzonych linii energetycznych (k. 99).
Sąd orzekający nie jest związany zakresem zarzutu zasiedzeniaprawa rzeczowego. Stwierdzenie zasiedzenia ma charakter deklaratoryjny. Beneficjentem takiego rozstrzygnięcia jest podmiot, któremu przysługiwało ograniczoneprawo rzeczowew momencie spełnienia przesłanek uzasadniających jego zasiedzenie w świetle obowiązującego wówczas stanu prawnego. Sytuacja taka zaistniała w niniejszej sprawie.Przedsiębiorstwo Państwowe ,,Zakłady (...)z siedzibąW.do dnia 31 stycznia 1989r. władało składnikami mienia państwowego z tytułu wykonywania zarządu nad tym majątkiem, czyli było jego dzierżycielem. Nabywcąprawa rzeczowegona nieruchomości stawał się zatem wyłącznie Skarb Państwa. Wedługart. 172 k.c.w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 1990r. do zasiedzenia służebności gruntowej wymagany był okres 10 – letniego nieprzerwanego posiadania służebności w dobrej wierze, a w przypadku złej wiary okres ten ulegał wydłużeniu do 20 lat. Zdaniem Sądu poprzednik prawny uczestnika nie wszedł w posiadanie służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu w dobrej wierze. Nie może być mowy o korzystaniu w dobrej wierze z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym służebności przesyłu, gdy przedsiębiorca przesyłowy, będący przecież profesjonalistą, nie dysponuje nie tylko zgodą właściciela nieruchomości w jakiejkolwiek postaci, ale również nie legitymuje się zgodą poprzednika prawnego właściciela nieruchomości (v. uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 05 kwietnia 2013r., V ACa 18/13, Lex nr 1314745). Uczestnik nie przedstawił dowodów świadczących o tym, iż właściciel nieruchomości ustanowił w trybieart. 245 § 2 zd. 2 k.c.w formie aktu notarialnego na rzecz Skarbu Państwa odpowiednią służebność gruntową, co prowadziłoby do oddalenia wniosku. Legitymacja do korzystania z cudzej nieruchomości w granicach, jakie przysługują posiadaczowi służebności, może wynikać również z umowy cywilno - prawnej. Jednak wówczas rzeczą posiadacza służebności jest wykazanie tej okoliczności, zwłaszcza to, że uprawnienie ma charakter trwały (v. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 03 kwietnia 2009r., II CSK 400/08, Lex 607253).(...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wL.nie wykazała także, aby doszło do zawarcia nieodpłatnej umowy użyczenia nieruchomości. Swą aktywność uczestnik ograniczył do wskazania wzniesienia stacji trafo z liniami napowietrznymi na nieruchomości wnioskodawcy i uczestniczkiC. J.na podstawie decyzji administracyjnej z dnia 30.12.1974r. wydanej pod sygn.(...)(k.48)). Pomimo podjęcia starań przez Sąd nie udało się pozyskać odpisu decyzji (k.94). Konkludując,Przedsiębiorstwo Państwowe ,,Zakłady (...)z siedzibąW.w chwili rozpoczęcia inwestycji budowlanej tj. wznoszenia sieci trakcji elektrycznej nie legitymowało się tytułem prawnym do ingerencji we własność nieruchomości, to tym samym Skarb Państwa okazał się posiadaczem służebności w złej wierze. Nawet dobra wiara w chwili stawiania urządzeń nie oznacza powstania po stronie przedsiębiorstwa energetycznego prawa do korzystania z nieruchomości skutecznego wobec jej każdoczesnego właściciela, odpowiadającego treści służebności przesyłowej. Zaniechanie rozwiązania tych kwestii, czy to w drodze administracyjnej czy to w drodze czynności prawnej, w związku ze zmianami własnościowymi, ustanawiającej odpowiednio służebność jako ograniczoneprawo rzeczoweoznacza brak tytułu prawnego do dalszego ingerowania w sferę cudzej własności. Dobrą wiarę wyłącza bowiem ujawnienie takich okoliczności, które u przeciętnego człowieka powinny wzbudzić poważne wątpliwości, że nie przysługuje mu prawo do korzystania z rzeczy w dotychczasowym zakresie (v. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 03 kwietnia 2009r., II CSK 400/08, Lex 607253).
Sąd uznał więc, iż termin zasiedzenia ograniczonegoprawa rzeczowegona nieruchomości rozpoczął swój bieg 12.07.1976r., a upłynął z dniem 13.07.2006r. Wnioskodawca i uczestniczka nie podnosili, iż w powyższym okresie właściciele nieruchomości, w skład której wchodzidziałka nr (...)wytaczali przeciwko Skarbowi Państwa powództwa eksmisyjne lub negatoryjne bądź zaistniały przesłanki do zawieszenia biegu terminu zasiedzenia na podstawieart. 121 pkt 4 k.p.c.W opinii Sądu nie występowały żadne obiektywne, racjonalne przeszkody uniemożliwiające zwłaszcza poprzednikowi prawnemu wnioskodawcy wystąpienie z roszczeniem procesowym w przypadku bezprawnego ograniczenia przez Skarb Państwa własności nieruchomości i doprowadzenia w ten sposób do przerwania biegu przedawnienia.
W orzecznictwie sądowym ugruntowana jest dopuszczalność nabycia w drodze zasiedzenia na rzecz przedsiębiorcy służebności odpowiadającej treścią służebności przesyłu przed wejściem w życieart. 3051– 3054k.c(uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2013r., III CZP 18/13, OSNC 2013/12/139). Jeżeli przystąpienie przez przedsiębiorstwo państwowe do korzystania z nieruchomości będącej własnością osoby fizycznej, a mianowicie wzniesienie na gruncie trwałych i widocznych urządzeń nie nastąpiło w oparciu o decyzję administracyjną, lecz w drodze czynności faktycznych, to objęcie we władanie nieruchomości miało miejsce w sferze dominium, czyli wykonywania przez Państwo zadań gospodarczych. Nie ma podstaw do wyłączenia nabycia przez Skarb Państwa pod rządemart. 128 k.c.również własności przez zasiedzenie, skoroart. 33 i 34 k.c.stanowi o jego podmiotowości prawnej dotyczącej również mienia należącego do innych państwowych osób prawnych ani do przyjęcia, że posiadanie służebności przesyłowej przez przedsiębiorstwo państwowe nie było posiadaniem w rozumieniuart. 352 § 1 k.c.i nie mogło prowadzić do zasiedzenia. Dostarczanie energii przez państwowe przedsiębiorstwa energetyczne oraz budowa i konserwacja urządzeń do tego służących było wykonywane w ramach gospodarczej działalności państwa, a więc w ramach dominium, a nie w ramach władczych jego uprawnień (v. uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 10 stycznia 2014r., I ACa 627/13, Lex 1425360). W chwili upływu terminu zasiedzenia ograniczonegoprawa rzeczowegoprzepisyk.c.nie regulowały szczególnego rodzaju służebności jaką jest służebność przesyłu. Wprowadzenieart. 3051-3054k.c.miało przede wszystkim uszczegółowić przepisy prawa i nie wiązało się z wprowadzeniem nowych norm prawnych, które znacząco odbiegałyby od obowiązujących już wcześniej w ramach ogólnej regulacji służebności gruntowych. Służebność gruntową o treści odpowiadającej służebności przesyłu odpowiada co do istoty wymogom zart. 285 k.c., gdyż polega na prawie do korzystania z nieruchomości obciążonej w zakresie związanym z działaniem przedsiębiorstwa przesyłowego. Uznać zatem należy, iż uczestnik nabył przez zasiedzenie z dniem 13.07.2006r. służebność gruntową odpowiadającą służebności przesyłu na częścidziałki nr (...)położonej w miejscowościD.. Zachodzi przy tym potrzeba doliczenia czasu posiadania tej służebności przez następców prawnych Skarbu Państwa będących poprzednikami uczestnika, jeśli wymagany do stwierdzenia zasiedzenia ograniczonegoprawa rzeczowegotermin już upłynął na rzecz uprawnionego ex lege Skarbu Państwa.
Następstwem stwierdzenia zasiedzenia ograniczonegoprawa rzeczowegojest utrata możliwości domagania się ustanowienia przez właściciela nieruchomości ustanowienia odpłatnej służebności przesyłu. Dowodu na tę okoliczność dostarczył protokół odbioru z dnia 12.07.1976r. oraz zeznania świadkaM. Ś.. Wiedzę w przedmiocie powstania, odebrania i rozpoczęcia użytkowania linii energetycznej nadziałce nr (...)czerpał on wprawdzie m.in. z tego protokołu (zeznania k. 99-100), ale jego treść nie stanowiła przedmiotu sporu między stronami. Ponadto, świadek scharakteryzował wewnętrzne procedury związane z odbiorem, eksploatacją sieci dystrybucyjnej i usuwaniem awarii.
Sąd uznał opinię biegłego geodetyJ. S.za przydatną do wydania orzeczenia w sprawie (k. 133 -134 i 111-112). Przedmiotowa opinia jest jasna, pełna. Została sporządzona fachowo i rzetelnie. Biegła na podstawie przeprowadzonych oględzin na mapie oznaczyła położenie stacji trafo i słupów energetycznych nadziałce (...)i wytyczyła przebieg służebności. Oczywistym jest, iż po oddaniu do użytku infrastruktury elektrycznej na nieruchomości wnioskodawcy pracownicy państwowego przedsiębiorstwa przesyłowego poruszali się po tereniedziałki (...)celem dokonywania okresowych przeglądów instalacji, a także usuwania usterek, awarii. Sąd przyjął, iż zasiedzenie służebności nastąpiło według wariantu wytyczonego w opinii geodezyjnej, w tym uzupełniającej (k.134). Zapewniała ona możliwość efektywnego wykonywania tych czynności przy minimalnym ograniczeniu praw właścicieli nieruchomości.
Wobec stwierdzenia zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu waloru takiego nie posiada opinia biegłego rzeczoznawcy majątkowegoJ. T.. Dokonał on w dwu wariantach oszacowania wartości wynagrodzenia z tytułu ustanowienia służebności przesyłu nadziałce (...). Wnioskodawcy i uczestnik zgłosili zastrzeżenia do tej opinii. Biegły obronił ją, ustosunkowując się do zastrzeżeń uczestnika na rozprawie w dniu 31 marca 2015. Szczegółowo i precyzyjnie wyjaśnił on jakie czynniki wziął pod uwagę dokonując wyceny wartości ograniczonegoprawa rzeczowego.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności oraz treść cytowanych przepisów Sąd postanowił jak w pkt 1 orzeczenia.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawieart. 520 § 2 zd.1 k.p.c.W sprawie niniejszej zachodziła sprzeczność interesów wnioskodawcyi uczestnika. Wnioskodawca żądał uwzględnienia wniosku o ustanowienie za wynagrodzeniem służebności przesyłu, a uczestnik(...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wL.jego oddalenia. Sąd zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestnika tytułem zwrotu kosztów postępowania kwotę 257 zł obejmującą: wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika w stawce minimalnej - 240 zł (§ 7 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu- j.t. Dz. U. z 2013, poz. 490) i 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
UczestniczkaC. J.nie dała powodu do obciążenia jej kosztami postępowania. Wstąpiła ona do sprawy w końcowym etapie jej postępowania. Nie wnosiła o podjęcie czynności, które wiązałyby się z wydatkami w sprawie lub powodowały ich powstanie po stronie uczestnika.
Sąd obciążył wnioskodawcę tymczasowo poniesionymi przez Skarb Państwa wydatkami: 1268,62 zł z tytułu wynagrodzenia za opinię biegłego geodetyJ. S., 395,36 zł za opinię uzupełniającą, 783,04 zł wynagrodzenia za pisemną opinię biegłego rzeczoznawcy majątkowegoJ. T., 316,98 zł z tytułu wynagrodzenia i zwrotu wydatków za złożenie przez biegłego uzupełniającej opinii ustnej. Dowód z opinii biegłych przeprowadzony został na wniosek wnioskodawcy. Dowód z opinii uzupełniających obu biegłych był tego konsekwencją. Skarb Państwa poniósł wydatki na wynagrodzenia biegłych przekraczające wysokość uiszczonych przez wnioskodawcę zaliczek, wynoszących w sumie 1200 zł. Wnioskodawca powinien pokryć wydatki w nieuiszczonej części, o czym Sąd orzekł w pkt 3 postanowienia.