Sąd Rejonowy w Kętrzynie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 499/23
Data wyroku: 2024-09-25 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Izabela Maruchacz

Sygn. akt: I C 499/23

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 25 września 2024r.
Sąd Rejonowy w Kętrzynie I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

Sędzia Izabela Maruchacz

Protokolant:

Stażystka Anna Bolesto

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2024 r. wK.
sprawy z powództwaJ. B.,M. B.
przeciwko(...) S.Az siedzibą wW.
o roszczenia z umów bankowych denominowanych/ indeksowanych do franka szwajcarskiego

I
zasądza od pozwanego(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wW.na rzecz powodówJ. B.iM. B.łącznie kwotę46 932,69 zł.(słownie: czterdzieści sześć tysięcy dziewięćset trzydzieści dwa złote i sześćdziesiąt dziewięć groszy) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25.07.2023 r. do dnia zapłaty;

II
zasądza od pozwanego(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wW.na rzecz powodówJ. B.iM. B.łącznie kwotę4 617 zł.(słownie: cztery tysiące sześćset siedemnaście złotych) z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu.

UZASADNIENIE
PowodowieJ. B.iM. B.w pozwie skierowanym przeciwko(...) S.A.z siedzibą wW.wnieśli o zasądzenie od pozwanego solidarnie lub łącznie na ich rzecz:
- kwoty 44.190,69 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wytoczenia powództwa (25 lipca 2023 roku) do dnia zapłaty tytułem wpłaconych przez powodów rat kapitałowo – odsetkowych za okres od dnia 07.078.2017 do 05.03.2021 r.
oraz
- kwoty 2 742 zł. tytułem zwrotu wszystkich poniesionych kosztów około – umownych za okres od 13.04.2004 r do 05.03.2021 roku wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od dnia wytoczenia powództwa (25 lipca 2023 roku) do dnia zapłaty.
W dalszej części żądania pozwu wnieśli ewentualnie na wypadek nieuwzględnienia powyższego żądania o:
- ustalenie, ze postanowienia umowy o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych(...)waloryzowany kursem franka nr(...)z dnia 05.04.2004 r, wskazane w § 1 ust. 3, § 7 ust. 1, § 12 ust. 4, § 14 ust. 5, § 17 ust. 3 (wszystkie dotyczące postanowień odnoszących się do waluty obcej) są bezskuteczne wobec powodów z uwagi na niedozwolony charakter,
- ustalenie, ze umowa kredytu nr(...)z dnia 05.04.2004 r.: jest kredytem którego waluta to złoty polski, nie podlega waloryzacji do franka szwajcarskiego, jest kredytem nieoprocentowanym , ewentualnie oprocentowanym stopą(...)powiększoną o marżę banku wskazaną w umowie kredytu
- zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów solidarnie lub łącznie kwoty 15.000 złotych za okres od 13.04.2004 do 05.03.2021 roku wraz z odsetkami ustawowymi nr(...)z dnia 05.04.2004 r.
W każdym z powyższych przypadku wnieśli również o zasądzenie od pozwanego na rzecz każdego z powodów solidarnie, łącznie, ewentualnie w częściach równych zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.
W uzasadnieniu pozwu powodowie wskazali, że w dniu 05.04.2004 roku zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego ((...) Bank S.A.z siedziba wW., Oddział Bankowości detalicznej wŁ.umowę kredytu nr(...). Na jej mocy pozwany udzielił powodom kredytu w kwocie 70.000 złotych. Okres kredytowania ustalono na 204 miesiące. Oprocentowanie wynosiło 3,80% w skali roku. Raty kapitałowo-odsetkowe miały być przeliczane po kursie sprzedaży z tabeli kursowej(...)Banku obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50. W ocenie powodów wskazane w § 1 ust. 3, § 7 ust. 1, § 12 ust. 4, § 14 ust. 5, § 17 ust. 3 (wszystkie dotyczące postanowień odnoszących się do waluty obcej) stanowiły klauzule abuzywne.
Powodowi podnieśli również, że wskazana umowa kredytu hipotecznego, udzielonego w złotych polskich, waloryzowanego kursem(...), została przedstawiona powodom do podpisu z uzupełnionymi danymi indywidualnymi. Poinformowana powodów, że jeśli chcą oni otrzymać środki, to tylko poprzez podpisanie umowy w nadanym jej kształcie przez Bank. Powodowie nie mieli możliwości ingerować w treść umowy kredytowej, czy negocjować jej treść w zakresie konstrukcji umowy, jej znaczenia czy możliwych konsekwencji. Pracownicy pozwanego prezentowali kredyt waloryzowany kursem(...)jako bezpieczny, obarczony niskim ryzykiem oraz posiadający niższe oprocentowanie niż kredyt w PLN. Sam kurs franka szwajcarskiego był przedstawiony jako charakteryzujący się wysoką a stabilnością wśród walut obcych.
Z załączonego do akt sprawy zaświadczenia banku wynika, że powodowie spłacili kredyt 05.03.2021 roku. W okresie od 13.04.2004 roku do 05.03.2021 roku zapłacili na rzecz pozwanego kwotę 114.190, 69 zł. Wysokość kosztów około-kredytowych za okres od 13.04.2004 roku do 05.03.2021 roku poniesionych przez powodów wyniosła: 1 400 zł. tytułem prowizji oraz 1 342 zł. tytułem składek na ubezpieczenie na życie.
W ocenie powodów umowa kredytowa wskazana powyżej była nieważna, ponieważ przekroczono w niej granice swobody umów, o której mowa w treściart. 3531k.c., z uwagi na zagwarantowanie sobie w niej przez pozwanego pełnej dowolności w zakresie ustalenia wysokości zobowiązania powodów jako kredytobiorców. Wskazali również, że umowa jest nieważna w świetle treściart. 58 § 1 k.c., jako sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Podnieśli, że za niedozwolone należy uznać następujące postanowienia umowne: 1 ust. 3, § 7 ust. 1, § 12 ust. 4, § 14 ust. 5, § 17 ust. 3 Umowy. W ocenie powodów są to zapisy abuzywne, zmierzające do całkowitego zaburzenia równowagi kontraktowej na niekorzyść kredytobiorcy, skutkujące całkowitą nieważnością umowy. Zaznaczyli, że umowa została zawarta z wykorzystaniem przedłożonego przez bank wzorca umowy bez możliwości negocjacji jego treści, a pozwany nie wypełnił wobec powodów nałożonych na niego obowiązków informacyjnych w zakresie ryzyka związanego z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej.
Żądana pozwem kwota 46 932,69 zł stanowi różnicę pomiędzy kwotą wpłaconą przez powodów jako raty kapitałowo –odsetkowe oraz koszty około-kredytowe – tj. 116.9032,70 zł. oraz kwotę otrzymaną przez powodów z od pozwanego banku – 70.000 zł.
W odpowiedzi na pozew, pozwany(...) S.A.z siedzibą wW.wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki na jego rzecz kosztów procesu.
W obszernym uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany zaprzeczył m.in. jakoby powodowie nie mogli negocjować warunków umowy, a Bank przyznał sobie w umowach prawo do dowolnego, arbitralnego kształtowania kursów walu w wewnętrznych tabelach kursowych banku a w rezultacie do niczym nieograniczonego decydowania o wysokości zobowiązania powoda, kredytobiorca nie miał możliwości obiektywnej oceny ryzyka z uwagi na niewyjaśnienie mechanizmów indeksacji oraz ryzyka zmienności kursów walut, pozwany nie wypełnił wobec niej obowiązku informacyjnego w zakresie ryzyka związanego z zaciągnięciem kredytu indeksowanego do(...).
W ocenie pozwanego umowa nie zawierała klauzul abuzywnych i jest ważna z obowiązującymi przepisami prawa. Pozwany zaprzeczył jakoby powodowie świadczyli na jego rzecz jakiekolwiek kwoty z tytułu świadczenia nienależnego. Pozwany zakwestionował również datę wymagalności roszczenia o zapłatę. Wskazał, że odsetki ustawowe za opóźnienie powinny być liczone dopiero od daty wyrokowania.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Pozwany(...) S.A.z/s wW.jest następcą prawnym(...) Banku S.A.z siedzibą wW..(bezsporne)
Powodowie w dniu 18.03.2004 r. złożyli wniosek o udzielenie im kredytu z przeznaczeniem na zakup domu jednorodzinnego. Jako wnioskowaną kwotę kredytu wskazali 70.000,00 zł.
(dowód: wniosek z załącznikami k. 118-121)
Po otrzymaniu pozytywnej decyzji kredytowej, w dniu 05.04.2004 r. powodowie zawarli z(...) Bankiem S.A.z siedzibą wW., zwanego dalej(...),umowę nr (...)o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych(...)waloryzowany kursem(...)na kwotę 70.000,00 zł, z przeznaczeniem na zakup na rynku wtórnym domu jednorodzinnego położonego wK.przyul. (...),działka nr (...).
W § 1 ust. 3 i 4 umowy jako kwotę waloryzacji kredytu wskazano(...), a okres kredytowania ustalono na 204 miesiące tj. od dnia 05.04.2004 r. do dnia 04.04.2021 r.
Zgodnie z § 1 ust. 8 umowy kredyt oprocentowany był według zmiennej stopy procentowej, która w dniu zawarcia umowy wynosiła 3,8 % w stosunku rocznym, zaś w ustępie 7 określono prowizję od udzielonego kredytu w wysokości 2 % kwoty kredytu tj. 1 400 zł. płata jednorazowo w dniu uruchomienia kredytu. Wypłata i uruchomienie kredytu miało nastąpić w sposób opisany szczegółowo w § 5 ust. 1, po spełnieniu przez kredytobiorców opisanych w § 8 warunków.
Zgodnie z treścią § 12 ust. 1 w zw. z § 1 ust. 5 umowy kredyt miał być spłacany miesięcznie w równych ratach kapitałowo – odsetkowych wg harmonogramu spłat.
Raty kapitałowo-odsetkowe miały być spłacane w złotych, po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży z tabeli kursowej(...) Banku S.A.obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50 (§ 12 ust. 4 umowy).
Wcześniejsza spłata całości kredytu lub raty kapitałowo – odsetkowej, a także spłata przekraczająca wysokość raty powodowała, że kwota spłaty będzie przeliczana po kursie sprzedaży(...)z tabeli kursowej(...) Banku S.A.obowiązującym na dzień i godzinę spłaty (§14 ust. 5 umowy).
Zgodnie z § 17 ust. 3 umowy w przypadku nieterminowej spłaty kredytu, z chwilą wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego od dnia wytoczenia powództwa o zapłatę wierzytelności MultiBanku z tytułu umowy kredytowej MultiBank dokonuje przeliczenia wierzytelności na złote po kursie sprzedaży(...)z tabeli kursowej(...) Banku S.A.z dnia wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego lub wytoczenia powództwa.
W dniu uruchomienia pożyczki, bank pobrał prowizję w kwocie 1 400 zł (§ 10 w zw. z § 1 ust. 7 umowy).
Jako zabezpieczenie spłaty kredytu ustanowiono hipotekę kaucyjną do kwoty 105.000 zł na nieruchomości, opisanej w § 2 umowy (§ 2 i 3 ust. 1 umowy).
W § 27 ust. 1 umowy wskazano, że integralną część umowy stanowi „Regulamin udzielania kredytu hipotecznego dla osób fizycznych –M.”.
(dowód: umowa k. 46-53)
Z kolei w § 1 ust. 1 i 2 Regulaminu wskazano, że MultiBank udziela kredytów w złotych polskich oraz kredytów waloryzowanych kursem następujących walut wymienialnych: USD/EURO/(...)/(...)/(...)według tabeli kursowej(...) Banku S.A.Kredyt złotowy waloryzowany udzielany jest w złotych, przy jednoczesnym przeliczeniu na wybraną przez Kredytobiorcę walutę.
W § 24 ust. 2 i 3 Regulaminu wskazano, że wysokość każdej raty odsetkowej lub kapitałowo – odsetkowej kredytu waloryzowanego kursem przyjętej waluty określana jest w tej walucie, natomiast jej spłata dokonywana jest w złotych, po uprzednim jej przeliczeniu wg kursu sprzedaży danej waluty obcej, określonym w tabeli kursowej(...) Banku S.A.na dzień spłaty. Wysokość rat wyrażonych w złotych ulega comiesięcznej modyfikacji w zależności od kursu sprzedaży waluty obcej, wg tabeli kursowej(...) Banku S.A.na dzień spłaty.
W § 32 ust. 3 Regulaminu wskazano, że w przypadku kredytów złotowych waloryzowanych kursem waluty bankowy tytuł egzekucyjny wystawiany jest w złotych, po przeliczeniu wierzytelności MultiBanku na dzień sporządzenia tytułu egzekucyjnego według średniego kursu danej waluty w tym dniu, według tabeli kursowej(...) Banku S.A.
(dowód: Regulamin – k. 106-116)
Na mocy Aneksu zawartego w dniu 25.10.2018 r. strony postanowiły, że zmianie ulegają zapisy umowy w zakresie danych o docelowym przedmiocie zabezpieczenia oraz prawnego zabezpieczenia kredytu poprzez wskazanie numeru KW nieruchomości oraz jej wartości na kwotę 275.000 zł.
(dowód: aneks – k. 104)
Kredyt został uruchomiony w dniu 13.04.2004 r. w jednej transzy. Kwota w walucie waloryzacji kredytu wyniosła 23 285,21 CHF.
Powodowie na rzecz pozwanego z tytułu udzielonego im kredytu spłacili tytułem rat odsetkowo – kapitałowych kwotę 116.932,69 zł , prowizję w kwocie 1 400 zł. oraz ubezpieczenie w kwocie 1 342 złote
(dowód: zaświadczenie – k. 2737, zaświadczenie – k. 38-45)
Pismem z dnia 03.03.2021 r. powodowie wystąpili do pozwanego z reklamacją, w której, powołując się na nieważność umowy kredytu, wezwali go polubownie do zapłaty na ich rzecz kwoty 41.000,00 zł. Reklamację pozwany rozpatrzył negatywnie.
(dowód: reklamacja k. 18-19, odpowiedź z dnia 30.03.2021 - k. 20-21
Następnie w dniu 15.04.2023 roku pełnomocnik powoda ponownie powołując się na nieważność umowy kredytowej oraz zapisy w niej zawarte stanowiące klauzule abuzywne, wezwał pozwanego do zapłaty kwoty 117.700,00 zł. w terminie 3 dni. Również i na to pismo pozwany odpowiedział negatywnie.
Dowód: wezwanie do zapłaty – k. 25, odpowiedź do pełnomocnika z dnia 25.05.2023 r. – k. 22-23, 24)
Powodowie zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego umowę kredytu w celu zaspokojenia swoich potrzeb mieszkaniowych. W momencie brania kredytu powodom przedstawiono zarówno ofertę kredytu złotówkowego oraz frankowego. Powodowie nie posiadali zdolności kredytowej do zaciągnięcia kredytu w PLN. Przedstawiciel poprzednika prawnego zapewniał powodów, że kredyt w walucie(...)będzie dla nich dużo korzystniejszy. Powodowie zawarli umowę jako konsumenci. Nie negocjowali umowy. Przeczytali ją pierwszy raz w banku. Umowę podpisali w kształcie zaproponowanym przez bank, pracownik banku nie omawiał z nimi jej zapisów. Nie mieli świadomości, że bank zastosował w umowie dwa rodzaje kursu. Nie tłumaczono im co to jest spread walutowy, nie omawiano z nimi ryzyka kursowego, ani mechanizmu indeksacji, nie przedstawiano im symulacji franka szwajcarskiego z przeszłości. Powodów nie poinformowano również, że saldo kredytu może wzrosnąć w momencie kiedy nastąpi wzrost kursu franka szwajcarskiego. Powodowie nie wiedzieli w jaki sposób bank ustala kurs(...), nie zdawali sobie sprawy, że kurs może tak drastycznie wzrosnąć.
Powodowie w zakupionej nieruchomości nie prowadzili działalności gospodarczej ani jej nie wynajmowali.
Kredyt został spłacony przez powodów w całości w dniu 5 marca 2021 roku.
(dowód: zeznania powodów - k. 153-154)

Sąd zważył co następuje:
Sąd ustalił stan faktyczny przede wszystkim na podstawie dołączonych do akt przez strony dokumentów, a nadto w oparciu o zeznania powodów, nie znajdując podstaw do podważenia ich wiarygodności. Sąd dał w całości wiarę tym zeznaniom, ponieważ w jego ocenie były one szczere, logiczne i uzupełniały się z materiałem dowodowym w postaci dokumentów.
W ocenie Sądu powództwo o zapłatę zasługiwało na uwzględnienie.
Rozstrzygając zasadność zgłoszonego przez powodów roszczenia w pierwszej kolejności należało dokonać oceny ważności zawartej umowy i jej rzeczywistego charakteru, a następnie przeprowadzić analizę umowy kredytowej w zakresie zawarcia w niej klauzul abuzywnych dotyczących mechanizmu indeksacji i ich ewentualnego wpływu na dalszy byt prawny całej umowy bądź jej poszczególnych postanowień.
Zgodnie z treścią przepisówart. 58 § 1-3 k.c.nieważna jest czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Nieważna jest też czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana.
Kredyt udzielony powodom miał charakter kredytu indeksowanego. Kwota kredytu była ustalona w PLN i dopiero w efekcie zabiegu waloryzacyjnego przeliczono ją na(...). Fakt zawarcia umowy kredytu indeksowanego do(...), co do zasady nie był między stronami sporny.
Zgodnie zart. 69 ust. 1 prawa bankowego, przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Przepis ten nie uległ zmianie w okresie od zawarcia umowy do daty wyrokowania.
Do essentialia negotii umowy kredytu należą: oddanie przez bank do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie ściśle określonej kwoty środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel oraz zobowiązanie kredytobiorcy do korzystania z oddanych do dyspozycji środków pieniężnych na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Umowa kredytu stanowi odrębny typ umowy nazwanej. Odpłatność umowy kredytu realizuje się poprzez pobieranie przez bank odsetek, które są obligatoryjnym elementem tej umowy zgodnie zart. 69 ust. 2 pkt 5 Prawa bankowego. Natomiast, zgodnie z art. 69 ust. 2 pkt 9 tej ustawy, zastrzeżenie prowizji jest fakultatywne.
Sporna w sprawie umowa kredytu, co do zasady, spełnia wymaganiaart. 69 ustawy – Prawo bankowe(w brzmieniu obowiązującym w dacie jej zawarcia). Określone były strony umowy, kwota i waluta kredytu (podana w złotych), cel, na jaki został udzielony, i termin jego spłaty. Prawidłowości tej nie zmienia postanowienie, że kwota udzielonego kredytu miała być indeksowana kursem waluty obcej. W sprawie jest przy tym bezsporne, że kredyt spłacany jest w złotych i że w tej walucie kredyt został uruchomiony (wypłacony). Należy przy tym mieć na uwadze, że w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że zarówno kredyty denominowane, jak i indeksowane do kursu waluty obcej, są kredytami w walucie polskiej.
Odnosząc się do oceny samego mechanizmu indeksacji należy wskazać, żeart. 3581§ 2 k.c.wprost przewiduje możliwość zastrzeżenia w umowie, że wysokość zobowiązania, którego przedmiotem od początku jest suma pieniężna, zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości. W orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się przy tym, że w omawianym przepisie chodzi o pieniądz polski, a innym miernikiem wartości może być również waluta obca (wyroki SN w sprawie I CSK 4/07, I CSK 139/17, uzasadnienie wyroku SN w sprawie V CSK 339/06). Zważywszy, że postanowienia umowy wyraźnie wskazują, że bank udziela kredytu w złotych polskich, a jego spłata następuje przez pobieranie należnych rat z rachunku prowadzonego również w tej walucie, nie ulega wątpliwości, że strony zamierzały zawrzeć umowę kredytu bankowego w tej właśnie walucie, która była jednocześnie walutą zobowiązania, jak i jego wykonania.
Wykorzystanie mechanizmu indeksacji, w ocenie Sądu, co do zasady nie narusza natury kredytu i przepisówPrawa bankowego. Umowy kredytów indeksowanych do waluty mogą być zawierane również obecnie - po nowelizacji Prawa bankowego z dnia 29 lipca 2011 r., która weszła w życie w dniu 26 sierpnia 2011 r. (Dz. U. z 2011.165.984), jednak od tego czasu w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, element przedmiotowo istotny umowy stanowi też zawarcie szczegółowych zasad określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu (art. 69 ust. 2 pkt 4a). Umowy kredytów indeksowanych do waluty obcej mogły i nadal mogą funkcjonować w obrocie i same w sobie nie są sprzeczne z powszechnie obowiązującymi przepisamiustawy - Prawo bankowe.
Istota zawartej przez strony umowy, polegała na stworzeniu przez bank możliwości wykorzystania przez powodów określonej kwoty pieniędzy w walucie polskiej, z obowiązkiem zwrotu w określonym czasie jej równowartości wyrażonej przez odniesienie do miernika w postaci kursu waluty szwajcarskiej. Ryzyko zmiany kursu waluty obcej przyjętej jako miernik wartości świadczenia w walucie polskiej z zasady może wywoływać konsekwencje dla obu stron – w przypadku podwyższenia kursu podwyższając wartość zobowiązania kredytobiorcy w stosunku do pierwotnej kwoty wyrażonej w walucie wypłaty, a w przypadku obniżenia kursu - obniżając wysokość jego zadłużenia w tej walucie, a tym samym obniżając wysokość wierzytelności banku z tytułu spłaty kapitału kredytu w stosunku do kwoty wypłaconej. W tych okolicznościach trudno uznać, aby konstrukcja umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej była sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego, skoro ryzyko takiego ukształtowania stosunku prawnego obciąża co do zasady obie strony. Nie ma również przeszkód, by strony w umowie określiły sposób ustalania kursu dla uniknięcia wątpliwości na tym tle w toku wykonywania umowy. Umowy tego rodzaju wiążą się ze znacznym ryzykiem dla kredytobiorców, ale na poziomie porównywalnym z niewątpliwie dopuszczonym przez prawo kredytem walutowym, wypłacanym i spłacanym w(...). Zamieszczenie postanowień w tym zakresie samo w sobie nie narusza zatem przepisów prawa, zasad współżycia społecznego, ani nie jest sprzeczne z naturą zobowiązania kredytowego. Stąd umowa stron jest dopuszczalna również w świetleart. 3531k.c., zgodnie z którym strony zawierając umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
Istotą sporu stron nie jest jednak sama konstrukcja umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, ale sposób konstrukcji mechanizmu indeksacji zastosowany przez pozwanego w umowie zawartej z powódką.
Zgodnie zart. 3851k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami lub rażąco naruszając jego interesy, nie są wiążące, jeżeli nie zostały uzgodnione indywidualnie (§ 1). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu, co w szczególności odnosi się do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§ 3). Zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem „wszelkie klauzule sporządzone z wyprzedzeniem będą klauzulami pozbawionymi cechy indywidualnego uzgodnienia i okoliczności tej nie niweczy fakt, że konsument mógł znać ich treść”, przy czym dla uznania, że treść danego postanowienia umownego została indywidualnie uzgodniona wymagałoby wykazania, że „konsument miał realny wpływ na konstrukcję niedozwolonego (abuzywnego) postanowienia wzorca umownego”, a „konkretny zapis był z nim negocjowany” (vide - wyrok SA w Warszawie z 14.06.2013 r. w sprawie VI ACa 1649/12). Brak „uzgodnienia indywidualnego” dla postanowień inkorporowanych do umowy ma miejsce nie tylko wtedy, gdy konsument związany jest wzorcem z mocyart. 384 k.c., ale także wtedy, gdy doszło - za zgodą obu stron - do inkorporowania wzorca, albo niektórych jego postanowień, do treści umowy. W takiej bowiem sytuacji można mówić o „postanowieniach umowy przejętych z wzorca”. Takie postanowienia wzorca, mimo odmiennego od określonego wart. 384 k.c.trybu wiązania, nadal nie są postanowieniami „uzgodnionymi indywidualnie”, chyba że konsument miał na ich treść „rzeczywisty wpływ „. „Rzeczywisty wpływ” konsumenta nie zachodzi, jeżeli „wpływ” ten polega na tym, że konsument dokonuje wyboru spośród alternatywnych klauzul sformułowanych przez przedsiębiorcę (W. Popiołek: Kodeks cywilny Komentarz do art. 1-449 10. Tom I, red. prof. dr hab. Krzysztof Pietrzykowski, 2015, Wydawnictwo: C.H. Beck, Wydanie: 8; M. Bednarek, w: System PrPryw, t. 5, 2013, s. 761; M. Jagielska, Nowelizacja Kodeksu cywilnego: kontrola umów i wzorców umownych, MoP 2000, Nr 11; M. Lemkowski, Materialna ochrona konsumenta).
Powodowie wykazali, że w dacie zawierania umowy kredytu, występowali jako konsumenci. Pozwany nie wykazał, aby powodowie zakupili lokal mieszkalny w celach związanych z działalnością gospodarczą i nie kwestionował złożonych w tym zakresie zeznań powodów.
W świetle materiału dowodowego sprawy, w szczególności zeznań strony powodowej, a także treści spornej umowy o kredyt hipoteczny, nie powinno budzić także wątpliwości, iż przy zawarciu umowy pozwany posłużył się wzorcem umownym, a kredytobiorcy nie mieli realnego wpływu na ukształtowanie postanowień umownych, poza wyrażoną w PLN kwotą kredytu oraz liczbą rat spłaty. Brak także dowodu by postanowienia umowy, w tym odnoszące się do mechanizmu indeksacji, a w szczególności kwestionowane w pozwie postanowienia § 1 ust.3, § 7 ust. 1, § 12 ust. 4, § 14 ust. 5, § 17 ust. 3 umowy były wynikiem porozumienia stron, tj. wspólnego ustalenia ostatecznego brzmienia klauzuli, w wyniku rzetelnych negocjacji w ramach, których konsument miał realny wpływ na treść określonego postanowienia umownego (vide – m.in. post. SN z 06.03.2019r., I CSK 462/18).
Wobec powyższego należało dokonać oceny czy zakwestionowane w pozwie postanowienia umowy istotnie kształtowały prawa i obowiązki konsumenta (powodów) w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami lub rażąco naruszały ich interesy. Odpowiedź na powyższe musi być w ocenie Sądu twierdząca, zgodna z twierdzeniami pozwu.
Zgodnie z § 7 ust. 1 umowy MultiBank udziela Kredytobiorcy na jego wniosek Kredytu hipotecznego przeznaczonego na cel określony w § 1 ust. 1 zwanego dalej Kredytem, w kwocie określonej w § 1 ust. 2, waloryzowanego kursem kupna waluty w(...)wg tabeli kursowej(...) Banku S.A.z dnia i godziny uruchomienia Kredytu/transzy Kredytu.
Zgodnie z § 12 ust. 4 umowy raty kapitałowo-odsetkowe spłacane są w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży(...)z tabeli kursowej(...) Banku S.A.obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50.
Zgodnie z treścią § 14 ust. 5 umowy wcześniejsza spłata całości kredytu lub raty kapitałowo – odsetkowej a także spłata przekraczająca wysokość raty powodowała, że kwota spłaty będzie przeliczana po kursie sprzedaży(...)z tabeli kursowej(...) Banku S.A., obowiązującym na dzień i godzinę spłaty.
Zgodnie z § 17 ust. 3 umowy w przypadku nieterminowej spłaty kredytu, z chwilą wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego od dnia wytoczenia powództwa o zapłatę wierzytelności(...)Banku z tytułu umowy kredytowej MultiBank dokonuje przeliczenia wierzytelności na złote po kursie sprzedaży(...)z tabeli kursowej(...) Banku S.A.z dnia wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego lub wytoczenia powództwa.
Z kolei w § 1 ust. 1 i 3 Regulaminu wskazano, że MultiBank udziela kredytów w złotych polskich oraz kredytów waloryzowanych kursem następujących walut wymienialnych: USD/EURO/(...)/(...)/(...)według tabeli kursowej(...) Banku S.A.Kredyt złotowy waloryzowany udzielany jest w złotych, przy jednoczesnym przeliczeniu na wybraną przez Kredytobiorcę walutę.
W § 24 ust. 2 i 3 Regulaminu wskazano, że wysokość każdej raty odsetkowej lub kapitałowo – odsetkowej kredytu waloryzowanego kursem przyjętej waluty określana jest w tej walucie, natomiast jej spłata dokonywana jest w złotych, po uprzednim jej przeliczeniu wg kursu sprzedaży danej waluty obcej, określonym w tabeli kursowej(...) Banku S.A.na dzień spłaty. Wysokość rat wyrażonych w złotych ulega comiesięcznej modyfikacji w zależności od kursu sprzedaży waluty obcej, wg tabeli kursowej(...) Banku S.A.na dzień spłaty.
W § 32 ust. 3 Regulaminu wskazano, że w przypadku kredytów złotowych waloryzowanych kursem waluty bankowy tytuł egzekucyjny wystawiany jest w złotych, po przeliczeniu wierzytelności MultiBanku na dzień sporządzenia tytułu egzekucyjnego według średniego kursu danej waluty w tym dniu, według tabeli kursowej(...) Banku S.A.
Ani umowa kredytu ani stanowiący jej integralną część Regulamin w żadnym miejscu nie definiowały Tabeli Kursów Walut Obcych oraz nie informowały o sposobie ustalania kursu kupna i kursu sprzedaży przez Bank.
Jak wynika z powyższego kurs waluty szwajcarskiej, służący do przeliczania poszczególnych rat kapitałowo – odsetkowych, a także do ustalenia wysokości zadłużenia kredytobiorców w tej walucie, określany był samodzielnie przez Bank, kredytobiorcy nie tylko nie mieli żadnego wpływu na ten mechanizm, ale nie posiadali także żadnej wiedzy na temat sposobu dokonywania przez Bank ustaleń w zakresie kursu sprzedaży i kursu kupna waluty.
W ocenie Sądu, przesądza to o abuzywnym charakterze w/w postanowień umowy, tj., iż kształtowały one prawa i obowiązki konsumenta (powodów) w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami lub rażąco naruszały ich interesy. Wyraża się to w tym, że przesłanki ustalenia określonej wysokości stosowanych kursów kupna i sprzedaży waluty nie zostały precyzyjnie, jasno i dokładnie określone w zapisach umowy stron, natomiast zmiana sposobu ustalania kursu pozostawała w zasięgu możliwości banku bez konieczności uzgadniania go ze swoimi klientami. Stąd postanowienia umowy, które przewidywały przyjęcie kursu kupna i kursu sprzedaży z tabeli kursów banku, jako zastrzegające dla banku swobodę kształtowania wysokości zobowiązania kredytowego muszą być uznane za abuzywne. W istocie naruszają one bowiem równość kontraktową stron i przerzucają na klienta banku całe ryzyko zmiany kursu waluty. Nie ma przy tym znaczenia, czy z takiej możliwości pozwany Bank skorzystał. Dla uznania postanowienia umownego za niedozwolone wystarczy bowiem taka jego konstrukcja, która prowadzi do obiektywnej możliwości rażącego naruszenia interesów konsumenta.
Bez znaczenia pozostaje również sposób wykonania umowy stron w tym zakresie, w szczególności to, czy kursy stosowane u pozwanego w jej trakcie odpowiadały rynkowym. Zgodnie zart. 3852 k.c.ewentualna abuzywność postanowień umowy podlega bowiem badaniu na datę jej zawarcia z uwzględnieniem towarzyszących temu okoliczności i innych umów pozostających w związku z umową objętą badaniem (por. uchwała SN z 20.06.2018 r. w sprawie III CZP 29/17).
Zauważyć również należy, że pozwany nie przedstawił powodom rzetelnej informacji w zakresie dotyczącym kosztów kredytu, albowiem w umowie całkowicie pominięta została kwestia zastrzeżonego spreadu walutowego. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 grudnia 2019 r. w sprawie VCSK 382/18 wskazał, że „trudno zaakceptować stanowisko, w którym konsument byłby w ogóle nie informowany - choćby szacunkowo-o wysokości (skali) kosztów związanych z zastrzeżeniem spreadu. Jeżeli zatem bank nie uwzględnił tej kategorii kosztów w ramach całkowitego kosztu kredytu, powinien wspomnieć o jej szacowanej wysokości (np. według kursów waluty na dzień zawarcia umowy) odrębnie albo uwzględnić w ramach ogólniejszej kategorii kosztów nie wchodzących w zakres całkowitego kosztu kredytu. Dla przeciętnego bowiem konsumenta, a więc konsumenta dobrze poinformowanego oraz dostatecznie uważnego i ostrożnego istotna jest nie tylko świadomość zastosowania różnych kursów walut przy wypłacie i spłacie kredytu oraz ich zmienność, ale także orientacja co do skali wynikającego stąd, dodatkowego obciążenia finansowego. Okoliczność, że wysokość tego rodzaju kosztów jest niemożliwa do definitywnego określenia w chwili zawarcia umowy kredytu, wydaje się nie mieć decydującego znaczenia, gdyż dotyczy to także innych elementów kosztów o zmiennym charakterze (w tym zwłaszcza wysokości oprocentowania, jeżeli jest ono zmienne). W rezultacie należy zgodzić się, że całkowite pominięcie informacji o szacunkowej wysokości (skali) kosztów związanych z zastrzeżeniem spreadu walutowego może być postrzegane jako działanie (zaniechanie) wprowadzające w błąd”.
W związku z powyższym uznać należy, że obowiązek informacyjny banku nie ograniczał się do podania notoryjnego faktu o zmienności kursów, jak i odebrania od kredytobiorcy oświadczeń o zapoznaniu się z ryzykiem kursowym i ryzykiem wynikającym ze zmiennej stopy procentowej i akceptacji takiego stanu rzeczy. Chodzi bowiem nie tylko o wypełnienie obowiązków informacyjnych w aspekcie formalnym, ale przede wszystkim materialnym czyli takim, który pozwoli dostatecznie uważnemu i rozsądnemu, ale też przeciętnemu konsumentowi oszacować - potencjalnie istotne - konsekwencje ekonomiczne takiego warunku (indeksacji) dla swoich zobowiązań finansowych.
Zgodnie z rozkładem obowiązków, wynikających z treściart. 6 k.c.i232 k.p.c., ciężar dowodu w tym zakresie spoczywał na pozwanym, który mu nie podołał. Sporna umowa kredytu nie zawiera definicji spreadu walutowego, jak i nie reguluje tego w jaki sposób jest on ustalany. Powodowie nie otrzymali również informacji w tym zakresie od przedstawiciela banku przed, ani przy zawarciu umowy.
Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że kwestionowane przez powoda postanowienia umowy dotyczące stosowania dwóch różnych rodzajów kursów, które mogły być swobodnie ustalane przez jedną ze stron umowy nie zostały uzgodnione indywidualnie z kredytobiorcą (powodami), a w zakresie przewidującym do rozliczenia wypłat kurs kupna, a do rozliczenia spłat kurs sprzedaży - ustalane samodzielnie przez bank – kształtowały zobowiązanie kredytobiorców w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy.
W konsekwencji, zgodnie zart. 3851§ 1 k.c.miały one charakter niedozwolony, a tym samym od początku i mocy samego prawa nie wiązały powodów.
Należy przy tym jednoznacznie wskazać, że oceny abuzywności dokonuje się na datę dokonania czynności – zawarcia umowy, a okoliczności, które zaistniały po zawarciu umowy, nie mają znaczenia dla oceny abuzywności postanowienia (tak Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, Biuletyn Sądu Najwyższego 2018/6/9, tak też(...)w wyroku z 20 września 2017 r., C-186/16).
Zakwestionowane postanowienia umowy kredytowej dotyczyły przy tym świadczenia głównego stron (vide – wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 24 lutego 2022 r., I ACa 143/21), co znajduje potwierdzenie w licznym orzecznictwie Sądu Najwyższego, a także w wyroku(...)z dnia 10 czerwca 2021 r. wydanym w sprawie C-609/19. Okoliczność ta nie uniemożliwia jednak oceny tych klauzul pod kątem abuzywności. Postanowienia zawierające świadczenia główne także podlegają takiemu badaniu, o ile zostały sformułowane w sposób niejednoznaczny (art. 3851 § 1 k.c.). Takie rozwiązanie ustawowe wywodzi się z art. 4 ust. 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich i opiera się na założeniu, że postanowienia określające główne świadczenia stron zazwyczaj odzwierciedlają rzeczywistą wolę konsumenta, bo do ich treści strony przywiązują z reguły największą wagę. Z tych właśnie przyczyn wymóg transparentności powinien być rozumiany jako nakazujący nie tylko to, by umowa była zrozumiała dla konsumenta z gramatycznego punktu widzenia, ale także by mógł on na jej podstawie oszacować - w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria - konsekwencje ekonomiczne wynikającego z niej zobowiązania (zob. np. wyroki(...)z dnia 20 września 2017 r., C-186/16 pkt 43-45 oraz z dnia 30 kwietnia 2014 r., C-26/13 pkt 71-73 oraz 75).
Z tą ostatnią sytuacją mamy do czynienia w przypadku analizowanych postanowień umowy odnoszących się do mechanizmu indeksacji (klauzuli waloryzacyjnej).
Z kolei w wyroku z 26 marca 2019 r. w sprawach C 70/17 i C 179/17 ((...) SAprzeciwkoA. S.S.oraz(...) SAprzeciwkoA. L.M.iV. R., pkt 54) Trybunał Sprawiedliwości UE wykluczył z kolei, by sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w umowach. Oznacza to, że nieuprawnione byłoby zastąpienie przez sąd postanowień niedozwolonych innymi, polegającymi np. na odwołaniu się do kursu walut stosowanego przez Narodowy Bank Polski. Możliwość takiej zmiany umowy przez sąd stałaby w sprzeczności z celami prewencyjnymi dyrektywy 93/13, gdyż przedsiębiorcy wiedzieliby, że nawet w razie zastosowania klauzuli niedozwolonej umowa zostanie skorygowana przez sąd w sposób możliwie najpełniej odpowiadający ich woli, a jednocześnie dopuszczalny w świetle przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18). Oznacza to, że postanowienia dotyczące mechanizmu indeksacji podlegają kontroli w celu stwierdzenia, czy nie mają charakteru niedozwolonego w rozumieniuart. 3851§ 1 k.c.W przypadku uznania ich za niedozwolone, a tym samym za niewiążące kredytobiorcę, konieczne staje się też rozważenie tego skutków.
W ocenie Sądu, eliminacja z umowy wskazanych postanowień odnoszących się do mechanizmu indeksacji powoduje sytuację, w której luki te nie mogą być uzupełnione. W szczególności takiej możliwości nie daje przepisart. 358 § 2 k.c., który dotyczy możliwości określenia kursu waluty obcej, w której zostało wyrażone zobowiązanie, w przypadku spełnienia świadczenia w walucie polskiej. Nie ma natomiast zastosowania do sytuacji, w której dochodzi do przeliczenia wysokości zobowiązania z waluty polskiej na walutę obcą. Poza tym, wskazany przepis nie obowiązywał w dacie zawarcia umowy (wszedł w życie z dniem 24 stycznia 2009 r.). Uznanie pewnych postanowień umownych za niedozwolone skutkuje ich wyeliminowaniem z umowy już od daty jej zawarcia, co czyni niemożliwym zastosowanie przepisu, który wówczas nie obowiązywał. Brak jest także możliwości odwołania się do zasad współżycia społecznego czy ustalonych zwyczajów (art. 56 i 65 k.c.).
Stąd, w ocenie Sądu, po usunięciu z umowy wskazanych powyżej niedozwolonych postanowień umownych, dalsze wykonywanie umowy nie jest możliwe. W tym zakresie Sąd podziela stanowisko, iż w tej sytuacji brak koniecznych składników umowy kredytu zart. 69 ustawy – Prawo bankowe, do których należą: oddanie przez Bank do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel oraz zwrot przez kredytobiorcę kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Eliminacja abuzywnych postanowień umowy uniemożliwi bowiem ustalenie wysokości poszczególnych rat kredytu, co należy do essentialia negotii tej umowy. Eliminacja tych postanowień będzie oznaczała także zaniknięcie ryzyka walutowego, będącego podstawowym elementem umowy kredytu waloryzowanego do innej waluty, to z kolei skutkować będzie tak daleko idącym przekształceniem umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, Nr 11, poz. 134). Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (bezskutecznością) - wyrok SN z 11.12.2019 r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344.
Zgodnie z poglądem przyjętym przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7.05.2021 r. w sprawie III CZP 6/21, w przypadku następczej nieważności umowy kredytowej po obu jej stronach powstają odrębne roszczenia o zwrot świadczeń nienależnie spełnionych. Ostatecznie zatem świadczenia te podlegają zwrotowi niezależnie od siebie, bez konieczności badania z urzędu, czy ich wzajemna wysokość prowadzi do powstania stanu wzbogacenia, który byłby miarą zwrotu różnicy między tymi świadczeniami. Sąd Najwyższy nadał wskazanej uchwale moc zasady prawnej, co oznacza, że będzie ona stosowana przez ten sąd również w innych sprawach.
Tym samym Sąd nie podzielił stanowiska pozwanego, jakoby w niniejszej sprawie nie zachodziły przesłanki do żądania przez powodów zwrotu nienależnego świadczenia. Kwoty powyższe wynikają z zaświadczenia Banku, którego pozwany nie kwestionował.
Uwzględnienie żądania powodów w zakresie ustalenia nieważności zawartej pomiędzy stronami umowy kredytu dezaktualizuje potrzebę odnoszenia się do żądań ewentualnych.
Z uwagi na nieważność umowy kredytu, dla ostatecznego rozliczenia stron zastosowanie znalazły przepisyart. 405-410 k.c.
Zgodnie zart. 405 k.c., kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. W myśl zaśart. 410 § 1 i 2 k.c., przepisy artykułów poprzedzających stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.
Powodowie w okresie od 13.04.2004 r. do 05.03.2021r. spłacili tytułem rat kapitałowo-odsetkowych kwotę 114.190,69 zł, tytułem prowizji kwotę 1 400 zł oraz tytułem ubezpieczenia 1 342 zł., co łącznie daje kwotę 116.932,70 zł.
Skutkiem nieważności omawianej umowy jest konieczność zwrotu spełnionych przez strony świadczeń zgodnie zart. 410 § 1 i 2 k.c.w zw. zart. 405 k.c.Z uwagi natomiast na nieważność umowy kredytu, powodowie na podstawie powołanych wcześniej przepisów mogli domagać się zwrotu całości wpłaconych kwot, przy czym zaznaczyć należy, że prawo do żądania zwrotu spłaconych świadczeń nie ogranicza się tylko do spłaconych rat kredytu, lecz obejmuje wszelkie świadczenia spełnione przez kredytobiorcę na podstawie nieważnej umowy kredytu, czyli również prowizje i inne tego typu
Odnośnie kwestii dokonania rozliczeń związanych z nieważnością umowy kredytu, wskazać należy, iż w
orzecznictwie wykształciły się dwie teorie dotyczące rozliczenia nieważnej umowy kredytowej indeksowanej do franka szwajcarskiego tj. teoria salda i teoria dwóch kondykcji.
Zgodnie z teorią salda kredytobiorca w związku z nieważnością umowy może wytoczyć powództwo przeciwko Bankowi o zwrot dokonanych świadczeń, tylko do wysokości różnicy między sumą wpłat na rzecz banku a kapitałem kredytu wypłaconym w złotówkach. Oznacza to, że obowiązek zwrotu obciąża tylko jedną stronę, tę która uzyskała większą korzyść, a zwrot obejmuje tylko nadwyżkę wartości.
Zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 1 sierpnia 2019 r. (sygn. akt XXV 2496/17) skutkiem stwierdzenia nieważności całej umowy (bez względu na ostatecznie przyjętą podstawę prawną) jest konieczność przyjęcia, że spełnione przez powódkę świadczenia nie miały oparcia w łączącej strony umowie. Powyższe nie oznacza jednak, że świadczenia powodów spełniane w złotych polskich było nienależne. O świadczeniu nienależnym może być mowa jedynie w sytuacji, gdy spełniane jest bez ważnej i skutecznej podstawy prawnej. Tymczasem powodowie spełniali świadczenia polegające na zwrocie pozwanemu środków, które wcześniej od niego otrzymali. Nie może budzić
wątpliwości, że świadczenie powodów powinno zostać uznane za zwrot wcześniej otrzymanych środków. Jedynie tak mogło być obiektywnie odbierane przez pozwanego. Trzeba też zwrócić uwagę, że w przypadku konieczności spełnienia świadczenia na podstawie umowy kredytu i zwrotu świadczenia otrzymanego na podstawie nieważnej umowy kredytu istnieje tożsamość celu świadczenia, tj. zwrotu przez kredytobiorcę środków otrzymanych uprzednio od banku. W tej sytuacji nawet wobec uznania umowy za nieważną, istnieje więc stosunek prawny, który stanowi podstawę tak dokonanych przesunięć majątkowych. Są to właśnie powołane przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, a częściowo
- regulujące zwrot nienależnego świadczenia. Podkreślić należy, że mający w nich źródło stosunek prawny powstaje z momentem zaistnienia określonych w przepisie przesłanek. (...) Stąd też świadczenia pieniężne w walucie polskiej ze strony kredytobiorcy na rzecz banku mają swoją podstawę prawną i nie stanowią nienależnego świadczenia do momentu, w którym nie przekroczyły swoją wysokością kwot, które kredytobiorca wykorzystał jako udostępnionych w ramach wykonania nieważnej umowy kredytu.
Mając na uwadze powyższe, wskazać należy, iż do roszczenia powodów o zwrot kwoty 46 932,69 zł tytułem zwrotu nienależnych świadczeń spełnionych przez powodów na rzecz pozwanego i jego poprzednika prawnego w okresie od 13.04.2004 r. do 05.03.2021 r. będzie miała zastosowanie przedstawiona powyżej teoria salda.
W przedmiotowej sprawie powodowie, w związku z zawartą umową otrzymali kwotę 70.000 zł, zaś całość kredytu ze wszelkimi kosztami około kredytowymi i odsetkami kapitało – odsetkowymi spłacili w dniu 5 marca 2021 roku
Ich żądanie przedstawione w pozwie obejmowało różnicę pomiędzy kwotą wpłaconą przez powodów jako raty kapitałowo–odsetkowe oraz koszty około-kredytowe – tj. 116.9032,69 zł. oraz kwotę otrzymaną przez powodów z od pozwanego banku – 70.000 zł.
Konkludując roszczenie powodów w przedmiocie zasądzenia kwoty 46.932,69 zł należało uwzględnić. Powyższa kwota nie została skutecznie zakwestionowana przez Bank i miała potwierdzenie w przedłożonym przez powodów zaświadczeniu, z którego wynikało, iż powodowie w ramach wykonania umowy wpłacili na rzecz banku wskazaną w nim kwotę 116.932,69.
Nienależne świadczenie zasądzono więc w punkcie I wyroku z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, zgodnie z żądaniem pozwu, zważywszy na uprzednie tj. przed wniesieniem pozwu wezwanie Banku do zapłaty.
O kosztach postępowania orzeczono w punkcie II zgodnie zart. 98 k.p.c.w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Na zasądzoną sumę 4617 zł złożyły się następujące kwoty: 1.000 zł uiszczone tytułem opłaty od pozwu, 3 600 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika procesowego oraz 17 zł tytułem opłaty od pełnomocnictwa.