Sąd Okręgowy w Lublinie
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 1444/21
Data wyroku: 2023-10-10 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Iwona Jawor – Piszcz

Sygn. akt VIII U 1444/21

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 października 2023 roku

Sąd Okręgowy w Lublinie VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący Sędzia Iwona Jawor – Piszcz
Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zięba

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2023 roku wL.
sprawyM. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wL.
o  wysokość emerytury
na skutek odwołaniaM. K.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wL.
z dnia 25 maja 2021 roku znak(...)

zmienia zaskarżoną decyzję i przyjmuje do ustalenia wysokości emeryturyM. K.podstawę obliczenia emerytury od dnia 1 listopada 2014 roku w kwocie(...)zł (czterysta czternaście tysięcy sześćset sześćdziesiąt sześć złotych dziewięć groszy).

Sygn. akt VIII U 1444/21

UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.decyzją z dnia 25 maja 2021 roku znak(...)skorygował podstawę obliczenia emeryturyM. K., ustalając wysokość na kwotę(...)zł i pomniejszając następnie o sumę kwot pobranych emerytur za okres od dnia 1 października 2013 roku do dnia 1 listopada 2014 roku o kwotę(...)zł. Organ rentowy wskazał, iż w decyzji z dnia 12 stycznia 2021 roku wskazana została błędnie kwota podstawy obliczenia emerytury na(...)zł. W zaskarżonej decyzji przyjął średnią długość życia w wymiarze 244,70 miesięcy i ustalił wysokość emerytury na dzień 1 listopada 2014 roku w kwocie(...)zł

    (decyzja akta ZUS).
M. K.wniosła odwołanie od decyzji, domagając się ustalenia wysokości świadczenia emerytalnego bez pomniejszenia sumy kwot uprzednio pobranej emerytury oraz przyjęcia średnie dalszego trwania życia w najbardziej korzystnym wariancie(odwołanie k. 38-39).
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, nie znajdując podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu swego stanowiska wskazał, iż decyzja z dnia 25 maja 2021 roku znak(...)jest decyzją zamienną, uchylającą decyzję z dnia 12 stycznia 2021 roku. W pkt II zaskarżonej decyzji z dnia 25 maja 2021 roku skorygowano kwotę podstawy obliczenia emerytury na(...)zł, która została błędnie wykazana w decyzji z dnia 12 stycznia 2021 roku -(...)zł

    (odpowiedź na odwołanie k. 48-50).
Sąd Okręgowy w Lublinie ustalił, co następuje.
M. K.urodziła się w dniu (...).
Decyzją z dnia 5 listopada 2008 roku znak(...)ZUS Odział wL.ustalił ubezpieczonej prawo do emerytury od dnia 1 października 2008 roku, przyjmując za udowodniony staż ubezpieczeniowy w wymiarze 27 lat 2 miesięcy okresów składkowych i 3 lat okresów nieskładkowych
    (decyzja k. 26 akt ZUS T. I).Wysokość emerytury wyliczono w systemie zdefiniowanego świadczenia, stosując art. 53 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku
    (Dz.U. 2023 poz.1251 tekst jednolity ze zmianami dalej zwaną ustawą emerytalną)(pismo ZUS z dnia 22 kwietnia 2022 roku k. 94).Emerytura była wypłacana ubezpieczonej.
M. K.dnia 18 października 2013 roku wystąpiła z winsokiem emerytalnym(k. 1 akt ZUS T.IV).ZUS Odział wL.dnia 12 listopada 2013 roku wydał decyzję, oznaczając przedmiot sprawy „decyzję o przyznaniu emerytury”(k. 8 akt ZUS T.IV).Ustalono wnioskodawczyni świadczenie od dnia 1 października 2013 roku, zwiększając staż pracy. Na dzień 1 października 2013 roku ustalono wysokość emerytury na kwotę(...)zł(decyzja z dnia 12 listopada 2013 roku znak(...)k. 8 akt ZUS T.IV). Wysokość świadczenia podlegała kolejno przeliczeniu wobec kontynuowania zatrudnienia przez uprawioną.
Decyzją z dnia 5 stycznia 2015 roku i dnia 19 stycznia 2015 roku, po rozpoznaniu wniosku ubezpieczonej z dnia 27 listopada 2014 roku ustalonoM. K.emeryturę w wieku powszechny od dnia 1 listopada 2014 roku. Wysokość świadczenia ustalona została przy zastosowaniu reguł art. 183 ustawy emerytalnej. Część świadczenia ustalona w trybie art. 26 ustawy została wyliczona przy zastosowaniu art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej - podstawę obliczenia emerytury pomniejszono o sumę kwot pobranych emerytur -(...)zł, przyjmując średnie dalsze trwanie życia 244,70 miesięcy. Emeryturę ustalono na kwotę(...)zł

    (decyzje znak(...)k.9-10,11-12 akt ZUS EN-M).ZUS decyzją z dnia 4 stycznia 2018 roku zwiększył kwotę składek na koncie ubezpieczonej na dzień 31 października 2017 roku o kwotę(...)zł, przyjmując średnie dalsze trwanie życia 225,30 miesięcy

    (decyzja z dnia 4 stycznia 2018 roku(...)akta ZUS EN-P).Organ rentowy wypłacał wnioskodawczyni emeryturę ustaloną w obniżonym wieku, wskazując, iż jest świadczeniem korzystniejszym dla wymienionej.
Decyzją z dnia 12 stycznia 2021 roku znak(...)

ZUS ustalił ponownie wysokość świadczenia emerytalnego wnioskodawczyni, tj. emerytury nabytej w systemie składki zdefiniowanej, stosując zasady wprowadzane ustawą z dnia 19 czerwca 2020 roku o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z FUS

    (Dz.U. 2020 poz. 1222).Ustalił podstawę obliczenia emerytury, na którą składała się kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego(...)zł, kwota zwaloryzowanych składek(...)zł. Suma powyższych kwot wskazana została błędnie na kwotę(...)zł

    . (decyzja akta ZUS).

Organ rentowy zaskarżoną decyzją z dnia 25 maja 2021 roku wskazał podstawę obliczenia emerytury na dzień 1 listopada 2014 roku na kwotę(...)zł, stanowiąca sumę kwoty zwaloryzowano kapitału początkowego(...)zł i kwoty zwaloryzowanych składek(...)zł, pomniejszając kwotę(...)zł o sumę pobranych wcześniej emerytur(...)zł. Do wyliczenia świadczenia przyjął średnie dalsze trwanie życia 244,70 (dla uprawnionej w wieku(...)i ustalił wysokość emerytury na kwotę(...)zł

    (decyzja akta ZUS).

Ustaleń faktycznych w sprawie Sąd Okręgowy dokonał w oparciu o powołane dokumenty, które nie budziły wątpliwości.

Sąd Okręgowy w Lublinie zważył, co następuje.

Spór w sprawie ogniskował wobec dwóch zagadnień mających znaczenie dla wysokości świadczenia emerytalnego ustalonego w systemie zdefiniowanej składki: wysokości podstawy obliczenia emerytury poprzez ocenę zasadności zastosowania normy art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej oraz wysokości średniego dalszego trwania życia.
Analizując pierwszy ze wskazanych problemów należy przypomnieć, iż podstawę obliczenia emerytury definiuje art. 25 ust. 1 ustawy emerytalnej. Zgodnie z powołaną normą podstawę obliczenia emerytury stanowi zwaloryzowana kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, zwaloryzowana kwota kapitału początkowego określonego, kwoty środków zewidencjonowanych na subkoncie. Zasada ta ulega zmodyfikowaniu normą art. 25 ust. 1 b, który nakazuje pomniejszyć podstawę obliczenia emerytury o sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne w przypadku jeśli ubezpieczony pobrał emeryturę m.in. na podstawie art. 46 ustawy emerytalnej. Zgodnie z art. 194j ustawy emerytalnej kwotę emerytury przyznanej na podstawie art. 24 ubezpieczonemu urodzonemu w(...), który wcześniej pobierał emeryturę wymienioną w art. 25 ust. 1b na podstawie wniosku złożonego przed dniem 1 stycznia 2013 roku, ustala się ponownie od podstawy ustalonej z zastosowaniem art. 194i tz. bez pomniejszenia sumy kwot pobranych emerytur. Do ustalenia nowej kwoty emerytury przyjmuje się średnie dalsze trwanie życia przyjęte w decyzji o ustaleniu prawa do emerytury, a następnie uwzględnia się kolejne zmiany wysokości świadczenia (art. 194j ust. 3 ustawy emerytalnej). Emerytura w ponownie ustalonej wysokości przysługuje od dnia, od którego podjęto wypłatę emerytury przyznanej na podstawie art. 24, a w przypadku gdy prawo do tej emerytury było zawieszone - od dnia, od którego mogłaby być podjęta jej wypłata (art. 194j ust. 4 ustawy emerytalnej). W realiach rozpoznawanej sprawy należy uznać, iż wnioskodawczyni spełniła przesłanki określone powołaną normą art. 194 j ustawy emerytalnej.
Wnioskodawczyniurodzona dnia (...), decyzją z dnia 5 lipca 2008 roku miała ustalone prawo do emerytury w trybie art. 46 ustawy emerytalnej, zaś kolejną decyzją z dnia 12 listopada 2013 roku świadczenie to zostało ubezpieczonej przeliczone o dodatkowy okres stażowy, od dnia 1 października 2013 roku. Wnioskodawczyni miała wypłacaną emeryturę ustaloną w wieku obniżonym jako świadczenie korzystniejsze.M. K.na dzień 1 października 2013 roku miała ukończone(...)zatem nie osiągnęła w w/w dacie powszechnego wieku emerytalnego, obowiązującego od dnia 1 stycznia 2013 roku zgodnie z art. 24 ust. 1 a pkt 4 ustawy emerytalnej tz.(...). Decyzja z dnia 12 listopada 2013 roku nie jest zatem decyzją o ustaleniu prawa do emerytury i nie może rodzić konsekwencji z art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej. Suma pobranych świadczeń emerytalnych, tj. emerytury przyznanej ubezpieczonej na podstawie art. 46 ustawy emerytalnej, decyzją z dnia 5 listopada 2008 roku, następnie której wysokość była jedynie przeliczana wielokrotnie, w tym decyzją z dnia 12 listopada 2013 roku, nie może obniżać podstawy obliczenia emerytury ubezpieczonej (w decyzji kwota pomniejszenia wskazana jest na 21 609,15 zł).
Wysokość świadczenia emerytalnego wnioskodawczyni w prawidłowo wyliczonej kwocie musi ulec zmianie poczynając od dnia 1 listopada 2014 roku, przy sukcesywnym uwzględnieniu następującej kolejno zmiany sumy kwot składek zgromadzonych na koncie ubezpieczonej wobec kontynuowania zatrudnienia po dniu 1 listopada 2014 roku(pismo ZUS z dnia 16 maja 2023 roku k. 137-138).
Natomiast w zakresie średniego dalszego trwania życia ustawodawca wskazał w art. 26 ust 1 i ust. 6 ustawy emerytalnej, iż zmienna ta ustalana jest na dzień przejścia danego ubezpieczonego na emeryturę, chyba, że korzystniejsze są dla uprawnionego tablice trwania życia obowiązujące w dniu, w którym ubezpieczony osiągnął powszechny wiek emerytalny. Zatem ustawodawca ustanowił w art. 26 ust. 1 i ust. 6 ustawy emerytalnej dwie możliwości wyboru stosowania tabel życia, jedną z daty zrealizowania swojego prawa do świadczenia, co następuje wraz ze złożeniem wniosku o emeryturę, bowiem tak należy rozumieć określenie „przejścia na emeryturę”, zaś drugą - w dacie osiągnięcia wieku emerytalnego i co ważne w realiach rozpoznawanej spawy zasad tych przepis art. 194 j nie zmienił.
Wnioskodawczyni powszechny wiek emerytalny obowiązujący zgodnie z art. 24 ust. 1 w wersji obowiązującej od dnia 1 stycznia 2013 roku do dnia 1 października 2017 roku -(...)ukończyła dnia 21 października 2013 roku i w tym czasie zgodnie z tablicą średniego dalszego trwania życia kobiet i mężczyzn z dnia 26 marca 2013 roku średnie dalsze trwanie życia wynosiło - 253,00 miesięcy
    (Komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 26 marca 2013 roku w sprawie tablicy średniego dalszego trwania życia kobiet i mężczyzn M.P. 2013 poz. 193),natomiast w dniu nabycia prawa do emerytury powszechnej w oparciu o wniosek z dnia 27 listopada 2014 roku obwiązała tablicę średniego dalszego trwania życia kobiet i mężczyzn z dnia 26 marca 2014 roku
    (Komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 26 marca 2014 roku w sprawie tablicy średniego dalszego trwania życia kobiet i mężczyzn M.P. 2014 poz. 245).Dla ubezpieczonej, która w tym czasie ukończyła(...)średnie dalsze trwanie życia, zgodnie ze wskazaną tablicą wynosi 244,70 miesięcy, jest korzystniejsze niż w wariancie osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego. Należy podnieść, iż żadnego znaczenia w tej mierze nie ma fakt kontynuowania w tym czasie zatrudnienia przez wnioskodawczynię, czy składanie w kolejnych datach wniosków o przeliczenie świadczenia.
Emeryturę w systemie zdefiniowanej składki ustala się tylko (jedynie) raz w dniu nabycia prawa do świadczenia. Tak ustalona raz emerytura może być już tylko powiększona w przypadku dalszego opłacania składek w sposób podany w art. 108 ustawy o emeryturach i rentach z FUS(wyroki Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 22 czerwca 2022 r. III AUa 57/21 LEX nr 3397890, Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 21 marca 2022 r. III AUa 479/21 LEX nr 3436632, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2015 r. III UZP12/15 LEX nr 1962536, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2019 r. III UK 179/18 OSNP 2020/5/48).Skoro zatem kwotę emerytury w systemie zdefiniowanej składki ustala się tylko raz to, jeżeli w kolejnych okresach ubezpieczona kontynuowała zatrudnienie i wnosiła o przeliczenie świadczenia, wysokość przyznanego świadczenia emerytalnego decyzją z dnia 5 stycznia 2015 roku może ulec tylko zwiększeniu w trybie art. 108 ust. 1 ustawy emerytalnej. Wówczas organ rentowy winien dokonać przeliczenia świadczenia emerytalnego ustalonego decyzją pierwotną tz. powiększy kwotę emerytury wyliczoną tą decyzją o sumę dodatkowo zgromadzonych składek po dniu nabycia prawa, dzieląc tę kwotę przez średnie dalsze trwanie życia ustalone dla wieku danego ubezpieczonego w dniu złożenia wniosku o przeliczenie wysokości emerytury. Oznacza to, iż organ rentowy nie jest uprawniony do wydania decyzji, w oparciu o wniosek o przeliczenie, ustalając wysokość świadczenia tak jakby czynił to po raz pierwszy, przyznając ubezpieczonej prawo do emerytury i ustalając wysokość świadczenia przy przyjęciu średniego dalszego trwania życia za każdym razem w innym wymiarze co do całości świadczenia tak jak to uczynił w decyzjach z dnia 19 czerwca 2015 roku (243,50 miesięcy), z dnia 4 stycznia 2018 roku (225,30 miesięcy). W sytuacji kiedy następuje: przyznanie świadczenia emerytalnego, zawieszenie jego wypłaty z uwagi na kontynuowanie zatrudnienia, trwanie stosunku pracy, a następnie złożenie wniosku o przeliczenie emerytury (niezależnie od faktu zawieszenia świadczenia) skutkować powinno przeliczeniem wysokości emerytury, ale nie poprzez ustalenie wysokości świadczenia tak jak byłaby przyznawana po raz pierwszy, lecz tylko z odwołaniem się do decyzji pierwotnej, przyznającej ubezpieczonej prawo do świadczenia i ustalającej wysokość tego świadczenia, i z uwzględnieniem składek zaewidencjonowanych na koncie ubezpieczonej po dacie, od której przyznano świadczenie po raz pierwszy w trybie art. 108 ust. 2 ustawy emerytalnej. I wówczas średnie dalsze trwanie życia zostanie przyjęte z daty złożenia wniosku o przeliczenie świadczenia, ale tylko co do tej doliczanej kwoty (sumy kwot zaewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego po dniu ustalenia prawa do emerytury), a nie całości podstawy wymiaru świadczenia służącej do ustalenia wysokości emerytury w decyzji pierwszorazowej. Mając na względzie powyższą argumentacje niezrozumiałe jest przyjęcie średniego dalszego trwania życia w kolejnych decyzjach o różnych wielkościach co do całości podstawy obliczenia emerytury. Wobec takiego stanu prawnego średnie dalsze trwanie życia w decyzji zaskarżonej jest przyjęte w prawidłowej wysokości, i zgodnie z wnioskiem uprawnionej w najkorzystniejszym wariancie.
Dodatkowo należy wskazać, iż nieprawidłowe było stosowanie dla ustalenia wysokości emerytury wnioskodawczyni mechanizmu określonego art. 183 ustawy emerytalnej wobec jednoznaczniej treści normy art. 183 (vide np. decyzje z dnia 5 stycznia 2015 roku, z dnia 19 stycznia 2015 roku, dnia 19 czerwca 2015 roku).
Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy w Lublinie, na podstawie powołanych przepisów orazart. 47714§ 2 k.p.c., orzekł jak w sentencji wyroku.