Sąd Okręgowy w Łodzi
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 1423/22
Data wyroku: 2023-02-07 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Sędzia SO Monika Pawłowska - Radzimierska
Słowa kluczowe: Składki na ubezpieczenie społeczne
Podstawa prawna: art. 24 ust. 6a, ust. 6 f ustawy z dnia 13.10.1998 roku o SUS ( Dz. U. z 2022 poz. 1009 ze zm.)

Sygn. akt VIII U 1423/22

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 2 czerwca 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wŁ.odmówiłZ. G.wszczęcia postępowania w przedmiocie zwrotu składek na ubezpieczenia społeczne odprowadzonych za jego osobę, jakie wpłynęły na jego konto osobiste. W uzasadnieniu wskazano, że wprawdzie po 2 stycznia 1999 r. skarżący podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w(...)wŁ.i Urzędzie MiastaŁ., to jednak stosownie do treściart.24 ust.6a i 6f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, prawo do żądania zwrotu składek dotyczy wyłącznie składek opłaconych nienależnie oraz że z takim żądaniem może wystąpić wyłącznie istniejący płatnik. Skoro zatem roszczenieZ. G.o zwrot nienależnie opłaconych składek jest niedopuszczalne, a nadto nie posiada on statusu strony w tego rodzaju postępowaniu, organ rentowy nie znalazł podstaw do rozpatrzenia jego wniosku, a konsekwencji odmówił mu wszczęcia postępowania.
/decyzja k.5 – 6 akt ZUS/
W dniu 22 czerwca 2022 r.Z. G.złożył odwołanie od ww. decyzji zarzucając jej naruszenieart.4 ust.6a i 6f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychorazart.8 kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu odwołaniaZ. G.wskazał ,że stosownie do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2021 r. , sygn. akt III UZP 7/21, przysługuje mu prawo do jednej , wojskowej emerytury , a tym samym niezasadnie odprowadzano za niego składkę w związku ze świadczeniem stosunku pracy na rzecz Urzędu MiastaŁ.. W ocenie skarżącego, skoro z opłaconych za niego składek nie uzyska on emerytury, to składki te powinno zostać mu zwrócone.Z. G.wniósł o uwzględnienie złożonego odwołania.
/odwołanie k.3 – 4/
W odpowiedzi na odwołanie pełnomocnik organu rentowego wniósł o jego oddalenie.
/odpowiedź na odwołanie k.5 – 5 odwrót/
Sąd Okręgowy w Łodzi  ustalił następujący stan faktyczny:
W okresie po 2 stycznia 1999 r. skarżącyZ. G.podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w(...)wŁ.i Urzędzie MiastaŁ..
/okoliczność bezsporna/
Z. G.posiada prawo do emerytury z sytemu powszechnego , ale wypłatę świadczenia zawieszono z uwagi na pobieranie przez niego emerytury mundurowej.
/okoliczność bezsporna/
W dniu 25 maja 2022 r.Z. G.złożył do ZUS wniosek o zwrot składek na ubezpieczenie społeczne odprowadzonych za niego, jakie wpłynęły na jego konto osobiste w ZUS.
/okoliczność bezsporna/
Stan faktyczny w niniejszej sprawie co do zasady pozostaje bezsporny.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie nie jest zasadne i podlega oddaleniu.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że należności składkowe mają charakter publicznoprawny i nie stosuje się do nich zasad wynikających ze stosunków prywatnych, opartych nakodeksie cywilnym, a przepisyustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Dlatego też żadne nienależnie zapłacone składki z określonego ważnego lub nieważnego stosunku ubezpieczenia nie nabywają charakteru świadczeń nienależnych zakładowi rentowemu w rozumieniuart. 410 k.c.
Przedmiot niniejszego postępowania sprowadzał się do ustalenia czyZ. G.przysługuje prawo do wszczęcia postępowania w przedmiocie zwrotu składek na ubezpieczenia społeczne odprowadzanych za niego, jakie wpłynęły na jego konto osobiste od listopada 2001 roku wraz z ustawowymi odsetkami. Wnioskodawca podnosił, że jako osoba zatrudniona uzyskiwał wynagrodzenie pomniejszone o odprowadzane do ZUS składki na ubezpieczenie społeczne.
Zgodnie zart. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(tj. Dz.U. z 2022 r. poz. 1009) , obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniemart. 8 i art. 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami, z wyłączeniem prokuratorów. Osoby takie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu (art. 11 ust. 1 w/w ustawy).
Art. 12 ust. 1 w/w ustawy stanowi, że obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.
Nie ulega wątpliwości, iż po 2 stycznia 1999 r. skarżący podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w(...)wŁ.i Urzędzie MiastaŁ..
Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne, pracownicy – od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku (art. 13 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy).
Zgodnie z brzmieniemart. 22 § 1 k. p.przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Zatrudnienie w warunkach określonych w§ 1jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy (§ 11przytoczonej ustawy).
Stosunek ubezpieczenia społecznego pracowniczego jest konsekwencją stosunku pracy i jako taki ma charakter wtórny. Ubezpieczenie społeczne nie może istnieć bez stosunku pracy. Uruchomienie stosunku ubezpieczeniowego może odnosić się wyłącznie do ważnego stosunku pracy, a więc takiego, który stanowi wyraz woli obu stron realizowania celów, którym umowa ma służyć. Przesłankę nawiązania pracowniczego stosunku ubezpieczenia oraz wynikającego z tego stosunku prawa do świadczenia stanowi przy tym nie samo zawarcie umowy o pracę, lecz zatrudnienie (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 12 stycznia 2017 r. III AUa 1428/16 Lex).
Stosunek pracy charakteryzuje się pewnymi szczególnymi cechami, które odróżniają go od innych stosunków prawnych zbliżonych do niego, a w szczególności umowy o dzieło, czy umowy zlecenia. Są to: konieczność osobistego wykonywania pracy, podporządkowanie pracodawcy, wykonywanie pracy na jego rzecz i ryzyko oraz odpłatność pracy (…). Stosunek pracy jest stosunkiem zobowiązaniowym uzewnętrzniającym wolę umawiających się stron. Po stronie pracownika musi zatem istnieć chęć świadczenia pracy oraz możliwość jej świadczenia, a po stronie pracodawcy potrzeba zatrudnienia i korzystania z tej pracy za wynagrodzeniem. Innymi słowy, celem i zamiarem stron umowy o pracę winna być więc faktyczna realizacja treści stosunku pracy w granicach zakreślonych zawartą umową (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 30 września 2016 r. III AUa 693/16).
Stosunek pracy zatem to trwała i dobrowolna więź prawna łącząca pracownika i pracodawcę (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 2 czerwca 2016 r. III AUa 808/15).
Biorąc pod uwagę, iż w świetle art. 13 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 11 ust. 1 i 12 ust. 1 u.s.u.s. stosunek ubezpieczeniowy jest następczy wobec stosunku pracy, to w sytuacji, gdy stosunek pracy nie istnieje, nie istnieje również stosunek ubezpieczeniowy, nawet jeśli jest odprowadzana składka na ubezpieczenie społeczne (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 19 czerwca 2018 r. III AUa 732/17).
W myśl art. 24 ust. 6a w/w ustawy, nienależnie opłacone składki podlegają zaliczeniu przez Zakład z urzędu na poczet zaległych lub bieżących składek, a w razie ich braku – na poczet przyszłych składek, chyba że płatnik składek złoży wniosek o zwrot składek, z zastrzeżeniem ust. 6c, 8 i 8d.
Składki stanowią jedynie podstawę nabywania uprawnień do emerytury, mają publicznoprawny charakter, nie są własnością ubezpieczonego i nie podlegają rozliczeniu na podstawie prawa cywilnego (Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 24 stycznia 2013 r. V CSK 63/12).
Zgodnie z dyspozycją art. 24 ust. 6f przywołanej ustawy w przypadku braku płatnika składek lub jego następcy prawnego Zakład zawiadamia ubezpieczonego o kwocie nienależnie opłaconych składek w części sfinansowanej przez ubezpieczonego i na jego wniosek zwraca nienależnie opłacone składki. Przepisy ust. 6c–6e stosuje się odpowiednio.
Należy zauważyć, że przytoczone powyżej przepisy stosuje się do prawa żądania zwrotu składek, które zostałynienależnie opłacone. Kwestia ta nie ma jednak zastosowania do niniejszej sprawy. Składki na ubezpieczenia społeczne, które zostały odprowadzone z tytułu podlegania przez skarżącego ubezpieczeniom społecznym w związku z zatrudnieniem na podstawie umowy o pracę są składkami należnymi.
Nie ulega wątpliwości, że pracownik podlega ubezpieczeniom społecznym z mocy prawa i zgłoszenie do ubezpieczenia ma charakter deklaratoryjny (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2010 r. I UK 225/08 Lex).
Pracownik jako osoba wskazana wart. 4 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychprzez cały okres zatrudnienia pozostaje ubezpieczony, w związku z czym okres ubezpieczenia pozostaje okresem składkowym zgodnie z art. 6 ust. 1 wskazanej ustawy.
W odwołaniu od zaskarżonej decyzji skarżący wskazał, że podjęte przez niego czynności pracownicze po 2 stycznia 1999 r. opierały się na zawartej umowie o pracę, w związku z czym składki do ZUS odprowadzane były w pełnej wysokości. Wskazane przez wnioskodawcę twierdzenie, że skoro z opłaconych za niego składek nie uzyska on emerytury, to składki te powinno zostać mu zwrócone , nie koresponduje z treścią przywołanych wcześniej przepisów.
Wnioskodawca miał pełną dowolność w kształtowaniu swojej kariery zawodowej oraz w podjęciu decyzji o zawarciu umowy o pracę, a następnie jej świadczeniu. Zawierając taką umowę godził się na obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, który wynika wprost z powołanych przepisów. Obowiązkowi temu podlegał od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku.
Jedyną podstawą do żądania zwrotu opłaconych składek jest art. 24 ust. 6a i ust. 6c oraz ust. 6f u.s.u.s.. Z przepisów tych wynika, że to płatnik składek (pracodawca - art. 4 pkt 2a ustawy) ma prawo wystąpić o zwrot nienależnych składek, a pracownik tylko w przypadku braku płatnika lub jego następców prawnych. Przy czym uprawnienie pracownika dotyczy tylko nienależnie opłaconych składek w części sfinansowanej przez ubezpieczonego, tj. opłaconych po 1 stycznia 1999 r. (art. 16 ust. 1 ustawy) (Wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 29 listopada 2016 r. III AUa 1217/16 LEX).
W przedmiotowej sprawie powyższa okoliczność również nie zachodziła. Płatnicy składek, którzy odprowadzali za skarżącego składki wciąż istnieją. Uprawnienie do występowania w charakterze strony w postępowaniu o zwrot nienależnie opłaconych składek przysługuje więc im jako płatnikom, nie zaś ubezpieczonemu.
Jak wskazuje Sąd Najwyższy w wyroku z 21 marca 2019 roku, II UK 553/17, wszelkie należności wpłacone przez płatnika tytułem składek na ubezpieczenia społeczne na konto płatnika, pozostają należnościami składkowymi ze stosunku ubezpieczenia społecznego niezależnie od tego, czy zostały uiszczone w zawyżonej wysokości lub bez ważnego tytułu. Nie nabywają one charakteru świadczeń nienależnych w rozumieniuart. 410 k.c.także dlatego, że należności składkowe podlegają na wniosek płatników zwrotowi w trybieustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Na koniec należy podkreślić, że zasada solidarności zbiorowej przewiduje współfinansowanie ze składek wpłacanych przez wszystkich ubezpieczonych w Funduszu Ubezpieczeń Społecznych świadczeń, także dla tych ubezpieczonych, których wysokość składek nie pozwoliłaby na świadczenia w wysokości gwarantowanej ustawą. Wynika z powyższego, że i wśród zasad zawartych wKonstytucjinie można znaleźć podstawy do zasadnego zwrotu opłaconych należnie składek na ubezpieczenie społeczne.
W myśl art. 123 przywołanej ustawy w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisyKodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.
Stosownie doart. 61 § 1 k.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, zaśart. 61a § 1 k.p.a.stanowi że, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Przepisart. 61a § 1 k.p.a., wskazując na przyczyny stanowiące podstawę odmowy wszczęcia postępowania, posługuje się klauzulą generalną innych uzasadnionych przyczyn, ale za takie przyczyny winny być uznane wyłącznie okoliczności wskazujące na niedopuszczalność wszczęcia i prowadzenia postępowania, nie zaś okoliczności odnoszące się do zasadności prowadzonego postępowania (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 13 marca2012 r.,(...) SA/Łd 46/12, LEX nr 1145960).
W myśl zaśart. 83b ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jeżeli przepisyKodeksu postępowania administracyjnegoprzewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, organ rentowy w tych przypadkach wydaje decyzję.
Jeszcze raz należy podkreślić, że płatnicy składek, którzy odprowadzali za skarżącego składki wciąż istnieją. Uprawnienie do występowania w charakterze strony w postępowaniu o zwrot nienależnie opłaconych składek przysługuje więc im jako płatnikom, nie zaś ubezpieczonemu.
Zaskarżona decyzja odpowiada zatem prawu.
Mając na uwadze wszystkie przytoczone okoliczności Sąd w oparciu o treśćart. 47714§ 1 k.p.c.oddalił odwołanie , o czym orzekł w punkcie 1 sentencji wyroku.
O kosztach procesu, Sąd orzekł na podstawieart.98 k.p.c.zasądzając odZ. G.na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału wŁ.kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów procesu. Wysokość wynagrodzenia pełnomocnika, Sąd ustalił zgodnie z § 9 ust.2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U z 2018 r. poz. 265 ) , o czym orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku.