Sąd Apelacyjny w Poznaniu
I Wydział Cywilny i Własności Intelektualnej
Sygnatura akt: I ACa 880/22
Data wyroku: 2023-10-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Bogdan Wysocki

Sygn. aktI ACa 880/22

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 października 2023 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu I Wydział Cywilny i Własności Intelektualnej
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Bogdan Wysocki
Protokolant: st. sekr. sąd. Paulina Kurowiak

po rozpoznaniu w dniu 26 października 2023 r. w(...)
na rozprawie
sprawy z powództwaK. P.
przeciwko(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wW.,D. J. (1),B. J. (1),B. K. (1)
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanejB. K. (1)
od wyroku Sądu Okręgowego w(...)
z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt XVIII C 2238/20

prostuje błędne określenie pozwanej w zaskarżonym wyroku w ten sposób, że w miejsce nazwiska:K.winno być:K.;

oddala apelację;

zasądza od pozwanejB. K. (1)na rzecz powoda kwotę 8.100 zł (osiem tysięcy sto złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od daty uprawomocnienia się niniejszego postanowienia do dnia zapłaty.

Bogdan Wysocki

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 16 grudnia 2020 r. złożonym przeciwko(...) Bank S.A.,D. J. (1),B. J. (1)orazB. K. (1), powódK. P.wniósł o:
1.orzeczenie, że pozwani(...) Bank S.A.,D. J. (1),B. J. (1)orazB. K. (1)mają zapłacić in solidum na jego rzecz kwotę 262 704,08 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, z zastrzeżeniem, że roszczenie w stosunku do(...) Banku S.A.jest roszczeniem alternatywnym z roszczeniem o zobowiązanie tego pozwanego do wydania powodowi pisemnego oświadczenia o wyrażeniu zgody na wykreślenie z działu IV księgi wieczystej no(...)hipoteki umownej do kwoty 389 355,00 ustanowionej na rzeczBanku (...) S.A.na zabezpieczenie wierzytelności wynikających z kredytu nr(...), którego to roszczenia powód dochodzi niniejszym alternatywnie;
2.zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz kwoty 17 zł tytułem zwrotu poniesionych kosztów opłaty skarbowej od przedłożonego pełnomocnictwa.
Argumentując swoje stanowisko w sprawie powód wskazał na szkodę majątkową jaką doznał podczas zawierania umowy sprzedaży nieruchomości lokalowej przyulicy (...)wK.. Powód nie wskazał podstawy prawnej swojego roszczenia, jednakże sformułował pod adresem po zwanych konkretne zarzuty. Co do pozwanychB. J. (1)iD. J. (1)– zarzucił im poświadczenie nieprawdy przy akcie notarialnym kupna - sprzedaży, brak przedłożenia promesy Banku na wykreślenie hipoteki, która pomimo zapłaty ceny za lokal, nadal lokal ten obciąża. Z koeli pozwanejB. K. (1)zarzucił poświadczenie nieprawdy, bezpodstawne wzbogacenie oraz świadome i podstępne działanie na szkodę powoda. Pozwanemu Bankowi powód zarzucił wprowadzenie go w błąd na skutek wydania niezgodnego z prawdą oświadczenia.
Wszyscy pozwani wnieśli o oddalenie powództwa i zasądzenie na ich rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2022 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu:
1.zasądził od pozwanych:D. J. (1),B. J. (1)iB. K. (2)(zamiast prawidłowo:K.) in solidum na rzecz powoda kwotę: 208.000,00 zł (słownie: dwieście osiem tysięcy złotych 00/100) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 23 grudnia 2020r. do dnia zapłaty;
2.w pozostałym zakresie oddalił powództwo co do pozwanych:D. J. (1),B. J. (1)iB. K. (2);
3.oddalił powództwo co do pozwanego(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wW.;
4.zasądził od pozwanych:D. J. (1),B. J. (1)iB. K. (2)na rzecz powoda kwotę: 16.651,30 zł (słownie: szesnaście tysięcy sześćset pięćdziesiąt jeden złotych 30/100), tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania sądowego.;
5.nie obciążył powoda kosztami postępowania sądowego poniesionymi przez pozwanego(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wW..
Podstawą takiego rozstrzygnięcia stały się następujące ustalenia faktyczne i wyprowadzone z nich wnioski:
PowódK. P.nabył w dniu 2 lutego 2016 r. prawo własności lokalu mieszkalnego wK., dla którego Sąd Rejonowy we Wrześni prowadziksięgę wieczystą o nr (...)(nr repertorium(...). Sprzedającymi nieruchomość byliD. J. (1)orazB. J. (1).
Poza stronami umowy, podczas jej zawierania obecni byli takżeM. K.,B. K. (2)oraz pośrednik nieruchomościP. N.(działająca na zlecenie państwaJ.).
Umowa sprzedaży była wykonaniem umowy przedwstępnej zawartej w dniu 12 stycznia 2016 r. (nr repertorium A 159/2016). W dniu zawarcia umowy przedwstępnej powód przekazał pozwanymD. J. (1)iB. J. (1)kwotę 10 000 zł gotówką tytułem zadatku (k. 20).
Przed zawarciem umowy sprzedaży (przyrzeczonej) powód otrzymał wiadomość, że wszystkie wymogi formalne dotyczące zawarcie umowy sprzedaży są spełnione (nie ma przeszkód czy wątpliwości co do treści umowy czy niezbędnych dokumentów).
Sprzedawana nieruchomość była wówczas obciążona hipoteką umowną wpisaną na rzeczBanku (...) S.A.do kwoty 389 355,00 zł.
Ponadto, nieruchomość była także obciążona hipoteką przymusową na rzeczB. K. (1)do kwoty 400 000 zł.
W treści umowy przedwstępnej (k. 21) pozwani p.J.zobowiązali się m.in. do przedłożenia do umowy przyrzeczonej sprzedaży aktualnego zaświadczenia o wysokości zadłużenia, wynikającego z umowy kredytu, zawierającego promesę(...)zwolnienia lokalu spod zabezpieczenia hipoteką (umowną) po całkowitej spłacie salda kredytu. - § 8 umowy przedwstępnej.
PozwanaB. K. (1)oraz pozwaniD. J. (1)iB. J. (2)pozostawali wcześniej ze sobą w relacjach biznesowych –B. K. (1)była wierzycielemB. J. (1)iD. J. (1). Toczyły się pomiędzy nimi postępowania sądowe dotyczące przeterminowanych zobowiązań.
(...) Bank S.A.jest następcą prawnymBanku (...) S.A.
Cena sprzedaży lokalu wynosiła 312 000 zł. Kwota ta (po zaliczeniu na jej poczet 10 000 zł zadatku) miała zostać zapłacona w dniu zawarcia umowy przyrzeczonej w ten sposób, że kwota stanowiąca równowartość zadłużenia, którego spłata jest zabezpieczona hipoteką umowną na rzeczBanku (...) S.A.zostanie zapłacona przelewem na rachunek(...)przeznaczony do obsługi kredytu o nr(...), a pozostała kwota zostanie zapłacona przelewem na rachunek bankowy osoby trzeciej –K. J. (1)(synaD.iB. J. (1)) – § 4 umowy przedwstępnej oraz przyrzeczonej.
W § 1 umowy przedwstępnej sprzedaży oraz samej umowie sprzedaży pozwaniD. J. (1)iB. J. (3)oświadczyli, że nie prowadzi się w stosunku do nich egzekucji z tytułu wpisanych ograniczonychpraw rzeczowych(hipotek) – § 1 umowy przedwstępnej oraz umowy sprzedaży.
Całkowita kwota do spłaty kredytu zabezpieczonego hipoteką umowną wynosiła na dzień 7 stycznia 2016 r. – 207 789,86 zł. Rachunek na który miała zostać dokonana spłata miał nr:(...). Zaświadczenie o stanie zadłużenia dotyczyło tylko i wyłącznie pozwanejB. J. (3).
Zaświadczenie to zawierało oświadczenia o następującej treści:
„Powyższe zaświadczenia wydaje się według stanu na moment wygenerowania zaświadczenia, na prośbę Klienta. Niniejsze zaświadczenie potwierdza jedynie fakty, które zostały w nim wskazane.
Bank nie ponosi odpowiedzialności za skutki prawne działania albo zaniechania innych uczestników obrotu dokonanych w związku lub na podstawie informacji zawartych w niniejszym zaświadczeniu, a dotyczących klienta. Za wydanie niniejszego zaświadczenia pobrano opłatę wynikającą z obowiązującej Taryfy Opłat i Prowizji”.
Powód zobowiązał się do przelewu kwoty 208 000 zł na rzecz ww. banku. (§ 4 umowy przedwstępnej oraz § 4 umowy sprzedaży). Powód wykonał przelew w dniu zawarcia umowy sprzedaży – tj. 2 lutego 2016 r. W tytule przelewu powód wskazał spłata kredytu.
Powód miał również przelać na rachunek bankowy o nr(...)kwotę 50 000 zł na rzeczB. K. (1)w celu spłaty zadłużenia zabezpieczonego hipoteką przymusową i doprowadzenia do jej wykreślenia.B. K. (1)była obecna podczas zawierania umowy sprzedaży z 2 lutego 2016 r. i otrzymała kwotę 50 000 zł od powoda.
Pozostała część ceny (44 000 zł) miała zostać przelana przez powoda na rachunek bankowyK. J. (2)(§ 4 umowy sprzedaży).
W treści umowy sprzedażyB. K. (1)złożyła oświadczenie o wyrażeniu zgody na wykreślenie hipoteki przymusowej ustanowionej na jej rzecz do kwoty 400 000 zł oraz że nie będzie dochodziła żadnych roszczeń z przedmiotowego lokalu mieszkalnego (§ 6 umowy sprzedaży).
D. J. (1)orazB. J. (4)mieli także przedłożyć do 10 marca 2016 r. oświadczenieBanku (...) S.A.o zgodzie na wykreślenie hipoteki umownej. Jednocześnie udzielili także powodowi pełnomocnictwa do dnia 11 marca 2016 r. do wystąpienia wprost do pozwanego Banku o wydanie ww. dokumentu.
Przeciwko pozwanejB. J. (3)prowadzone było od października 2015 r. postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym(...)iJ.wP.Ł. I. (1)pod sygn. akt. Km(...)
Postępowanie to zostało wszczęte na podstawie nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział IX Gospodarczy (sygn.. IX(...)którym to nakazano zapłatę odB. J. (3)na rzeczB. K. (1)kwoty 146 482,38 zł. Kwota zadłużenia pozwanejB. J. (3)wobecB. K. (1)zwiększyła się o 523 166,00 zł na mocy nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Okręgowy w Poznaniu z dnia 19 stycznia 2016 r. (sygn.(...).
Egzekucja była prowadzona przeciwko całemu majątkowiB. J. (1). We wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wskazano rachunki bankowe posiadane przez pozwanąB. J. (1)– w tymrachunek o nr (...).
O wszczęciu ww. postępowania egzekucyjnego Komornik powiadomił pozwanąB. J. (3)31 października 2015 r. Jednocześnie komornik powiadomiłB. J. (1)o zajęciu wszelkich posiadanych przez nią rachunków bankowych – w tym rachunku bankowego o nr(...)do wysokości 228 235,30 zł.
Postanowienie o zajęciu rachunku bankowego zostało doręczone pozwanemu bankowi 2 listopada 2015 r.
W chwili wpływu kwoty 208 000 zł narachunek o nr (...)(w ramach wykonania umowy sprzedaży przez powoda), pracownik banku przelał kwotę 195 468,96 zł z przedmiotowego rachunku na rzecz rachunku komornika prowadzącego egzekucje ((...))
Pismem z 3 lutego 2016 r.A. R.(dyrektor I Oddziału w(...) S.A.) zwrócił się z pismem do komornikaŁ. I. (1)o zwrot przekazanych błędnie środków w wysokości 195 468,96 zł na konto komornika.
Pismem z dnia 4 lutego 2016 r. komornik powiadomił pozwany Bank, że nie znalazł podstaw prawnych do zwrotu pieniędzy.
Zobowiązanie pozwanych p.J.zabezpieczone hipoteką umowną na rzecz banku nie zostało spłacone – hipoteka nie została wykreślona.
Postępowanie egzekucyjne 92/15 zostało zakończone zaspokojeniem wierzytelności p.K.z kwoty znajdującej się narachunku (...)(po potrąceniu kosztów egzekucji).B. K. (1)otrzymała od komornika w wyniku egzekucji ok. 200 000 zł.
PozwanyD. J. (1)orazB. J. (1)wielokrotnie udawali się do oddziału pozwanego banku w celu wyjaśnienia całej sytuacji.D. J. (1)znał sytuacja majakowąB. J. (1)i miała widzę o jej zobowiązaniach względemB. K. (1). Na dzień zawierania obu umówB.iD. J. (1)byli małżeństwem.
PowódK. P.złożył w dniu 1 marca 2016 r. reklamacje doBanku (...) S.A.
Pozwany bank w piśmie z 25 marca 2016 r. nie odniósł się do wpłaty dokonanej przez powoda i wskazał jedynie, że nie może wydać zgody na wykreślenie hipoteki wobec niewygaśnięcia wierzytelności zabezpieczonej tą hipoteką.
Pismem z dnia 18 grudnia 2017 r. powód złożył odwołanie od decyzji banku po rozpoznaniu reklamacji wskazując na uchybienia banku podczas wydawania zaświadczenia o stanie zadłużenia z 7 stycznia 2016 r.
W odpowiedzi z 23 stycznia 2018 r., pozwany bank wskazał powodowi, że wydane zaświadczenie nie stanowiło promesy zwolnienia hipoteki. Zaświadczenie to miało jedynie wskazać wysokość zadłużenia, a nie obejmowało wiadomości o zajęciach komorniczych. Ponadto, zaświadczenie to zostało wydane na rzecz pozwanych p.J.,
W dniu 19 lutego 2018 r. powód zwrócił się o interwencję do Rzecznika(...)w tym zwłaszcza o podanie czyrachunek (...)był zajęty przez komornika oraz z jaką datą. Nadto powód domagał się ustalenia czy pozwani małżonkowieJ.orazB. K. (3)powiadomili bank o zamiarze sprzedaży nieruchomości i wykreślenia hipoteki.
Na skutek interwencji Rzecznika - pozwany podtrzymał swoje stanowisko (pismo z 18 kwietnia 2018 r.).
Powód wszczął pozasądowe postępowanie przed Rzecznikiem Finansowym w celu polubownego rozwiązania sporu z pozwanymi. Postępowanie to nie doprowadziło do zbliżenia stanowisk stron. W opinii wydanej przez Rzecznika(...)wskazano, że sporna pomiędzy stronami jest wykładnia zaświadczenia z 7 stycznia 2020 r. wydanego przez Bank, zaś stanowiska stron nie rokują zakończenia sporu.
We wrześniu 2016 r. powód złożył zawiadomienie w prokuraturzeP.o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Zostało wszczęte postępowanie pod sygn.(...)w sprawie o czyn określony wart. 286 § 1w zw. zart. 294 § 1 KK(wprowadzenie w błąd co do numeru rachunku bankowego, na który należy dokonać spłaty hipoteki działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i na szkodęK. P., przy czym wartość szkody stanowiła mienie znacznej wartości).
Postępowanie karne zostało umorzone wobec stwierdzenia braku znamion czynu zabronionego.
Pismem z dnia 8 marca 2018 r. powód wezwał pozwanych –B. J. (1)iD. J. (1)orazB. K. (1)– do zapłaty na swoją rzecz kwoty 208 000 zł. W wezwaniu adresowanym doD. J. (1), powód wskazał na 7 dniowy termin do spełnienia świadczenia. W wezwaniach adresowanych doB. J. (1)orazB. K. (1)wskazał, że żądana kwota winna być zwrócona do 23 marca 2018 r. (k. 77 i 78)
Wezwanie spotkało się negatywną odpowiedzą ze strony pozwanych. PozwanyD. J. (1)nie odebrał wezwania powoda.
W świetle poczynionych ustaleń roszczenie powoda okazało się, zdaniem sądu I instancji, zasadne jedynie w części i takim też zakresie zasługiwało na ochronę prawną.
Podstawą prawną rozstrzygnięcia są przepisyart. 415 i 471w zw. zart. 410 KC.Przepisart. 415 KCstanowi ogólną podstawę odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych, które to zasadzają się na zasadzie winy oraz wyrządzeniu poszkodowanemu szkody majątkowej w sposób naruszający powszechnie panujące zasady postępowania. Z kolei przepisart. 471 KCstanowi ogólną podstawę odpowiedzialności kontraktowej – tj. wynikającej z ważnej i skutecznej czynności prawnej (w tym przypadku umowy sprzedaży z 3 lutego 2016 r.). Odpowiedzialność kontraktowa wynika ściśle z istniejącego stosunku prawnego w postaci umowy, a zatem może dotyczyć tylko i wyłącznie obowiązków stron umowy wynikających z jej treści. Podstawową różnicą pomiędzy odpowiedzialnością deliktową (ogólna podstawa –art. 415 KC), a odpowiedzialnością kontraktową (ogólna podstawa –art. 471 KC) polega właśnie na tym wobec kogo może być ona skierowana.
Z kolei przepisart. 410 KCstanowi podstawę dla roszczeń z tzw. świadczenia nienależnego. Świadczenie nienależne jest uznawane jako podzbiór bezpodstawnego wzbogacenia, a zatem sytuacji w której jeden podmiot uzyskał korzyść majątkową kosztem innego podmiotu, przy czym nie istniała żadna podstawa prawna do jej uzyskania. Świadczenie nienależne z kolei ma miejsce wówczas gdy ten kto je spełnił, nie był do niego w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany do niego względem osoby na której rzecz świadczył bądź też odpadła podstawa świadczenia lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.
Sąd wskazał, że co do zasady stan faktyczny w sprawie nie był sporny –przeprowadzone dowody stosunkowo jasno, spójnie i wyczerpująco nakreśliły okoliczności jakie miały miejsce, a z jakich powód wywodzi swoje roszczenie. Przede wszystkim nie było sporne to, że powód wraz zB. J. (1)iD. J. (1)zawarli umowę przyrzeczoną oraz umowę kupna lokalu mieszkalnego, a także to że powód przelał na wskazany w umowie rachunek kwotę 208 000,00 zł z tytułu wykonania ww. umowy sprzedaży. Nie było również sporne to, że wraz zawarciem umowy sprzedaży powód przekazał na rzecz pozwanejB. K. (1)kwotę 50 000 zł z tytułu wykonania umowy, zaś pozwana ta wyraziła zgodę na wykreślenie hipoteki przymusowej na jej rzecz do kwoty 400 000 zł. Co do stanu prawnego kupowanej nieruchomości to również nie budził on wątpliwości – albowiem nieruchomość była do dnia 3 lutego 2016 r. obciążona dwoma wpisami hipoteki – jednym na rzecz pozwanegoBanku (...) S.A.(obecnie(...) Bank S.A.) a drugim na rzecz pozwanejB. K. (1). W świetle całego materiału dowodowego, bezsporne jest również to, że rachunek na jaki powód dokonał wpłaty kwoty 208 000,00 zł z tytułu wykonania umowy sprzedaży (spłacenia kredytu obciążającego pozwanych p.J.i sprzedawaną nieruchomość) był już wówczas zajęty przez komornika sądowegoŁ. I. (2)na potrzeby postępowania Km 92/15. Rachunek ten (o nr(...)) został zajęty na mocy postanowienia z 27 października 2015 r., które to zostało doręczone dobanku (...) S.A.w dniu 2 listopada. O zajęciu rachunku wiedziała również (od 31 października 2015 r.) pozwanaB. J. (1). Postępowanie egzekucyjne o sygn. Km 92/15 zostało wszczęte z wniosku i na rzecz pozwanejB. K. (1), a zatem również ona miała świadomość jego prowadzenia i to od października 2015 r. Innymi słowy, zarówno pozwaniB. J. (1)orazD. J. (1)(posiadający wspólny majątek) jak iB. K. (1)wiedzieli w dniu 3 lutego 2016 r., że prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przeciwkoB. J. (1)i to na łączną kwotę ok. 1 000 000 zł (choć ww. postępowanie dotyczyło tylko dwóch wskazanych w części faktycznej tytułów wykonawczych). Niezależnie od tego jednak, każdy z ww. pozwanych oświadczył w § 1 umowy sprzedaży – przy której była obecnaB. K. (1)– o tym, że przeciwko Sprzedającym nie toczy się żadne postępowanie egzekucyjne. Umowa sprzedaży zawierała także (na podstawie umowy przedwstępnej) wymóg dostarczenia przez pozwanych (B. J. (1)lubD. J. (1)) zaświadczenia z pozwanego banku obejmującego stan zadłużenia oraz promesę wykreślenia hipoteki w razie spłaty kredytu. PozwanaB.|J.przedłożyła jednak jedynie zaświadczenie wystawione przez pozwany bank z którego wynika stan zadłużenia (kwota do spłaty) oraz rachunek na jaki należy ją wpłacić by spełnić świadczenie. Zaświadczenie to nie zawierało promesy wykreślenia hipoteki i nie mogło być traktowane jako taka promesa. Wreszcie, bezsporne jest również to, że na skutek przelewu narachunek (...)(wskazany w zaświadczeniu z banku oraz zajęty przez komornika) kwoty 208.000 zł, została ona przelana na rzecz komornikaŁ. I. (2)i skonsumowana na potrzeby prowadzonej egzekucji. Finalnie, pieniądze te (po potrąceniu kosztów egzekucji) trafiły do pozwanejB. K. (1), która w sumie otrzymała ok. 250 000 zł od powoda (50 000 zł w ramach umowy sprzedaży i wykreślenia hipoteki przymusowej oraz ok. 200 000 zł w ramach egzekucji).
Kwalifikując ww. okoliczności do stanu prawnego wskazać sąd I instancji zauważył, że odpowiedzialność in solidum ma miejsce wówczas gdy po stronie zobowiązanej (pozwanej) występuje kilka osób, przy czym podstawa prawna odpowiedzialności tych podmiotów (każdego z osobna lub kilku łącznie) jest oddzielna. Odpowiedzialność ta bywa także nazywana odpowiedzialnością solidarną niewłaściwą, albowiem zasadza się (w przeciwieństwie do odpowiedzialności solidarnej zart. 366 KC) na różnej podstawie prawnej wobec dłużników, przy czym znajdują do niej odpowiednie zastosowanie regulacje dotyczące odpowiedzialności solidarnej – w tym zwłaszcza to, że zaspokojenie wierzyciela przez jednego z dłużników zwalnia pozostałych. W niniejszej sprawie niewątpliwie ma miejsce ten właśnie rodzaj odpowiedzialności albowiem pomiędzy pozwanymi a powodem nie istniał żaden wspólny stosunek prawny powodujący odpowiedzialność solidarną po stronie pozwanej (art. 369 KC).
Podstawą prawną odpowiedzialności pozwanychD.iB. J. (1)są normy odpowiedzialności kontraktowej (art. 471w zw. zart. 410 KC), albowiem pomiędzy nimi a powodem doszło do zawarcia umowy sprzedaży lokalu mieszkalnego. Umowa stanowiąca podstawę tej odpowiedzialności została zawarta w sposób ważny i skuteczny, a zatem zrodziła zawarte w niej zobowiązania, a także skutki wyrażone w ustawie oraz zasadach współżycia społecznego (art. 56 KC). Pomiędzy powodem aB. J. (1)iD. J. (1)powstał zatem ważny stosunek zobowiązaniowy, nakazujący każdej ze stron określone zachowanie. Jednym z nakazów skierowanych doB. J. (1)iD. J. (1)było przedłożenie na potrzeby zawarcia przyrzeczonej umowy sprzedaży zaświadczenia wystawionego przez bank obejmującego stan zadłużenia oraz promesę wykreślenia hipoteki umownej w razie spłaty całego zadłużenia (§ 8 umowy przedwstępnej – k. 21). Mimo to jednak, pozwani (a dokładnieB. J. (1)D. J. (1)) przedłożyli do aktu notarialnego jedynie zaświadczenie z dnia 7 stycznia 2016 r. wystawione przez pozwany bank zawierające jedynie wskazanie aktualnego zadłużenia oraz numer rachunku bankowego z którego spłacany jest kredyt. Nie zawierało ono zatem oświadczenia banku, które można by kwalifikować jako promesa. W świetle treści zeznań świadków oraz wytworzonych dokumentów pozwana również winna zdawać sobie sprawę z charakteru przedmiotowego zaświadczenia gdyż uprzednio występowania już do banku o wydanie na swoją rzecz promesy na potrzeby sprzedaży innych nieruchomości które wspólnie zD. J. (1)zbywali w celu spłaty licznych zadłużeń. Mimo to jednak, pozwana przedłożyła dokument niespełniający ww. warunku i to zarówno na potrzeby umowy przedwstępnej jak i umowy sprzedaży. Treść umowy przyrzeczonej jasno określała bowiem, że to po stronie sprzedających leży obowiązek przedłożenia tego rodzaju dokumentu, zaś pozwani (sprzedający) temu obowiązkowi uchybili.
Sąd zauważył, że w istocie nie ma znaczenia to czy pojęcie promesy zostało zdefiniowane ustawowo, czy też na potrzeby wewnętrznego użytku pozwanego banku. Dla potrzeb niniejszej sprawy całkowicie wystarczające jest posłużenie się czysto językowym i potocznym znaczeniem tego wyrażenia, albowiem tak naprawdę znaczenie ma tylko to jaką owa promesa spełnia funkcję – tj. stanowi swego rodzaju potwierdzenie wykreślenia wpisanej hipoteki w razie spłaty całego zadłużenia. Potwierdzenie to ma przy tym charakter czysto deklaratoryjny i informacyjny (dla odbiorcy dokumentu oraz banku). Przepis art.(...)stanowi jasno, że zasadniczo wygaśnięcie zabezpieczonej wierzytelności oznacza wygaśnięcie hipoteki. Tym samym skutek prawny (upadek hipoteki) jest nie zależy od tego czy owa promesa została wystawiona czy też nie.
Dalej, powód nie wykazał również (art. 6 KCw zw. zart. 233 i art. 232 KPC) by w jakikolwiek sposób bank zawinił w procesie wydawania owego zaświadczenia. Pracownicy banku jasno wyjaśnili, że samo zaświadczenie o stanie zadłużenia oraz zaświadczenie zawierające oświadczenie o promesie to dwa odrębne dokumenty, zaś bank wystawia taki dokument o jaki wnioskuje klient. Dokument ten jest z kolei generowany automatycznie z systemu. Co istotne w kontekście odpowiedzialności banku trzeba także wskazać, że bank nie miał obowiązku wskazywania w wydanym dokumencie, że rachunek wskazany do spłaty jest objęty zajęciem komorniczym. Zarówno świadekA. R.jak i świadekM. A.wskazali, że tego typu informacje są dostępne dla pracownika banku, lecz nie są ujawniane w ramach wniosku o stanie zadłużenia. Sąd podzielił w tym zakresie w całości zeznania obu świadków.
Kluczowe jednak w niniejszej sprawie okazało się to, że zarówno pozwaniB. J. (1)iD. J. (1)(którzy wówczas jeszcze prowadzili wspólne interesy majątkowe, co przyznałaB. J. (1)) jak i pozwanaB. K. (1)mieli wiedzę o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym, a mimo to złożyli błędne oświadczenie w treści umowy przyrzeczonej oraz umowy sprzedaży (§ 1 umów). Oświadczyli oni bowiem, że nie toczy się przeciwko państwuJ.żadne postępowanie egzekucyjne obejmujące. W ustalonym stanie rzeczy oświadczenie to było sprzeczne ze stanem faktycznym, albowiem przeciwko pozwanym państwuJ.prowadzone były liczne postępowania egzekucyjne – w tym na rzecz pozwanejB. K. (1)(na łączną kwotę ok. 1 000 000 zł). Pozwana ta była wierzycielem państwaJ.nie tylko osobiście, ale także rzeczowo (miała wpisaną na swoją rzez hipotekę przymusową do 400 000 zł na sprzedawanym lokalu). Sprzedawany lokal wK.był obciążony kredytem udzielonym przez pozwany bank – stan zadłużenia oraz rachunek do spłaty zostały wskazane w omówionym wyżej zaświadczeniu. Rachunek ten (o nr(...)) był rachunkiem osobistymB. J. (1)i został zajęty w ramach postępowanie egzekucyjnego Km 92/15. Rachunek ten został również wykorzystany w umowie sprzedaży jako właściwy do wpłaty przez powoda kwoty 208 000 zł. O zajęciu tego rachunku powiadomionoB. J. (1)orazB. K. (1), lecz mimo to każda z nich orazD. J. (1)złożyli oświadczenie o braku prowadzenia egzekucji. Sytuacja ta jest tym bardziej wątpliwa dla sądu, gdyż owe postępowanie egzekucyjne toczyło się pomiędzy osobami które uczestniczyły przy składaniu tego oświadczenia (zostało wszczęte na wniosekB. K. (1)).
W związku z powyższym pozostaje także okoliczność zgody na wykreślenie hipoteki przymusowej do kwoty 400 000 zł złożonej przezB. K. (1)w treści umowy sprzedaży. Warunkiem wykreślenia tej hipoteki miało być przekazanie na jej rzecz od powoda kwoty 50 000 zł co zostało uczynione. Zarówno pozwanaK., jak i jej mąż podczas zeznań w sprawie nie byli w stanie wyjaśnić dlaczego zgodzili się na tego rodzaju rozwiązanie podczas gdy mogli w ramach wpisanej hipoteki uzyskać kwotę znacznie większą. Sąd nie dał wiary ich zeznaniom, że zawierzyli oni wówczas państwuJ.iż nie są oni w stanie spłacić więcej niż owe 50 000 zł, a sami małżonkowieK.chcieli po prostu otrzymać jakieś pieniądze. Zeznania pozwanejB. K. (1)(oraz jej męża) są niewiarygodne również w świetle całokształtu okoliczności sprawy – wiedzieli oni bowiem, żeB. J. (1)iD. J. (1)zbywają swoje nieruchomości, a nawet uczestniczyli w zawieraniu umowy sprzedaży jednaj z takich nieruchomości. Nadto z treści umowy sprzedaży wynikało, że kwota 44 000 zł miała zostać przelana na rzecz syna państwaJ.w niewyjaśnionych w umowie okolicznościach (był to jeden z trzech sposobów zapłaty za nieruchomość). Mimo to jednakB. K. (1)zgodziła się na de facto utratę prawa o wartości do 400 000 zł w zamian za 50 000 zł gdyż zawierzyła zapewnieniom Sprzedających, że nie mogą oni spłacić więcej. Pomimo tego, na mocy tej samej czynności prawnej państwoJ.zastrzegli zobowiązanie do przelewu kwoty 44 000 zł na rzecz swojego syna. Okoliczności te w ocenie sądu są niemożliwe do pogodzenia i pozbawione logicznego uzasadnienia, co za tym idzie znacznie osłabiają wiarygodność zeznań małżonkówK.. Dalej, w toku sprawy ujawniono również, żeB. K. (1)otrzymała od komornika kwotę ok. 200 000 zł w wyniku prowadzonej egzekucji(...)Kwota ta pochodziła z zajętegorachunku o nr (...)i została tam wpłacona przez powoda w ramach wykonania umowy sprzedaży lokalu. Ostatecznie zatem, po stronieB. K. (1)doszło do przysporzenia w kwocie ok. 250 000 zł, zaś po stronieD. J. (1)iB. J. (1)doszło do wykreślenia hipoteki (do kwoty 400 000 zł), obciążającej nieruchomość zbywaną, a także do zmniejszenia ich zadłużenia (zakończenia jednej z egzekucji). Co istotne, faktyczny ciężar ww. operacji poniósł powód, który de facto przelał na rzeczB. K. (1)łącznie ok. 250 000 zł co doprowadziło do zredukowania stanu zadłużenia po stronieB. J. (1)iD. J. (1). Wobec zarachowania kwoty 208 000 zł na poczet długu przez komornika, nie doszło także do spłaty zadłużeniaB. J. (1)iD. J. (1)wobec banku, a przez to nie doszło do wygaśnięcia hipoteki umownej. Innymi słowy zatem, powód poniósł faktyczny ciężar nabycia nieruchomości (działał w dobrej wierze i spełnił wymagane świadczenia w postaci zapłaty 208 000 zł na podany rachunek oraz 50 000 zł na rzeczB..K., a przy tym nabył nieruchomość w dalszym ciągu obciążoną hipoteką na rzecz pozwanego banku.
Powyższe działanieD. J. (1),B. J. (1)orazB. K. (1)w ocenie sądu w pełni realizuje dyspozycje przepisów zart. 471w zw. zart. 410 KCw zw. zart. 415 KC(w zakresie działaniaB. J. (1)iD. J. (1)) oraz zart. 415 KC(w zakresie działaniaB. K. (1)). Złożenie nieprawdziwego oświadczenia przezB. K. (1)należy rozpatrywać w kategorii deliktu, albowiem nie łączyła jej z powodem żadna czynność prawna – co miało miejsce w przypadku Sprzedających. W ocenie sądu to ww. pozwani ponoszą odpowiedzialność za wyrządzenie powodowi szkody w rozmiarze 208 000 zł, gdyż nie wywiązali się z umownych obowiązków (B. J. (1)iD. J. (1)) oraz złożyli nieprawdziwe oświadczenie w treści samej umowy (B. J. (1)iD. J. (1)orazB. K. (1)), które to miało decydujący wpływ na podpisanie umowy sprzedaży przez powoda. Ujawnienie faktu prowadzenia egzekucji przeciwkoB. J. (1)(przez któregokolwiek z pozwanych) w ocenie sądu doprowadziłoby do ujawnienia zajęcia komorniczego narachunku (...), a w konsekwencji do wskazania innego (niezajętego) rachunku, a nawet do zaniechania przez powoda zawierania umowy sprzedaży (według treści jego zeznań).
Wysokość szkody poniesionej przez powoda została wykazana bezspornie w zakresie 208 000 zł. Kwota ta (i fakt jej przelewu) nie była kwestionowana przez żadną ze stron. Powód z kolei nie udowodnił w żaden sposób, by poniósł większy uszczerbek majątkowy aniżeli suma 208 000 zł – w tym zwłaszcza nie przedłożył żadnych dowodów na wykazanie powstania szkody w zakresie wskazanym w pozwie (262 704,08 zł). Powód w treści pozwu nie wyjaśnił wysokości poniesionej szkody, należy jednak zauważyć, iż szkodą tą nie może być kwota 50.000,00 zł uiszczona przez powoda na rzeczB. K. (1), ponieważ pozwana wyraziła zgodę na wykreślenie hipoteki do kwoty 400.000,00 zł obciążającą zbywaną nieruchomość w zamian za zaspokojenie jej wierzytelności kwotą: 50.000,00 zł ( co w ramach wzajemnych ustaleń stron nastąpiło) przy czym kwota ta w żaden sposób nie dotyczyła hipoteki, które nie została wykreślona z księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości nabytej przez powoda i ustanowionej na rzecz pozwanego Banku.
Mając na uwadze powyższe, sąd w pkt. 1 wyroku zasądził od pozwanychD. J. (1),B. J. (1)orazB. K. (1)in solidum na rzecz powoda kwotę 208 000 zł. O roszczeniu odsetkowym sąd orzekł zgodnie z żądaniem pozwu i na podstawieart. 481 KCzasądził od ww. kwoty odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 23 grudnia 2020 r. (data wniesienia pozwu) do dnia zapłaty. Na dzień złożenia pozwu roszczenie powoda w tym zakresie było już wymagalne, albowiem powód wcześniej wezwał tych pozwanych do zapłaty kwoty przewyższającej zasądzoną – zgodnie z dyspozycjąart. 455 k.c.
W pozostałym zakresie sąd oddalił roszczenie przeciwko ww. pozwanym (pkt. 2 wyroku) albowiem nie zostało ono wykazane ponad zasądzoną kwotę.
Co do odpowiedzialności pozwanegoBanku (...) S.A.to jedyną podstawą jego ewentualnej odpowiedzialności wobec powoda mógłby byćart. 415 KC, albowiem po stronie tego pozwanego nie doszło do żadnego wzbogacenia kosztem powoda (art. 405w zw. zart. 410 KC) jak i nie był on również stroną umowy sprzedaży (art. 471 KC). Wina tego pozwanego nie została z kolei w żaden sposób wykazana. Z tej też przyczyny sąd oddalił roszczenie powoda w całości wobecBanku (...) S.A.w pkt. 3 wyroku.
W pkt. 4 wyroku sąd orzekł o kosztach postępowania i na podstawieart. 98 § 1 KPCw zw. zart. 100 KPCobciążył nimi częściowo stronę pozwaną i to tylko w zakresie w jakim przegrała proces – tj.D. J. (1),B. J. (1)orazB. K. (1)– w 79% i powoda w 21 %.
Powód poniósł koszty postępowania w wysokości 23.953,00 zł obejmujące:
- opłatę od pozwu: 13.136,00 zł;
- koszty zastępstwa procesowego: 10.800,00 zł;
- koszt opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa procesowego.
PozwanaB. K. (1)poniosła koszty postępowania w wysokości:
- koszty zastępstwa procesowego: 10.800,00 zł;
- koszt opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa procesowego.
PozwaniD. J. (1)iB. J. (1)nie ponieśli kosztów postępowania sądowego.
Łączne koszty postępowania sądowego wyniosły : 34.770,00 zł z czego 21% przypada na powoda (7.301,70 zł ). Zatem na rzecz powoda należało zasądzić kwotę: 16.651,30 zł (23.953,00 zł – 7.301,70 zł = 16.651, 30 zł) – solidarnie od pozwanych:D. J. (1),B. J. (1)orazB. K. (1)– zgodnie z treścią pkt. 4 wyroku.
W pkt. 5 wyroku, zgodnie z wnioskiem pozwanegoBanku (...) S.A.oraz na mocyart. 102 KPCsąd zwolnił powoda od obowiązku poniesienia kosztów sądowych poniesionych przez pozwany banku. Rozstrzygnięcie to jest uzasadnione nie tylko w świetle żądania strony pozwanej (banku), ale także z punktu widzenia zasad współżycia społecznego, albowiem powód należycie wywiązał się z ciążących na nim obowiązków, a przy tym doznał szkody w postaci utraty znacznej części swoich pieniędzy, co z kolei zmusiło go do wytoczenia powództwa. Postępowanie pracowników banku (wystosowanie pism do komornika oraz inne próby rozwiązania sprawy) w odczuciu sądu stanowiły próbę pomocy powodowi mimo, że po stronie samego banku nie doszło do naruszenia należytej staranności.
Apelację od tego wyroku wywiodła pozwanaB. K. (1), zarzucając:
1)błąd w ustaleniach faktycznych polegający na:
a.bezzasadnym przyjęciu, iż we wniosku o wszczęcie egzekucji przeciwkoB. J. (1)pozwanaB. K. (1)wskazała jej rachunek bankowy o numerze(...)dedykowany do obsługi zadłużenia z umowy kredytu, gdyż wniosek egzekucyjny zawierał jedynie ogólny wniosek o ustalenie i zajęcie rachunków bankowychB. J. (1), bez wskazywania jaki konkretnie rachunek ma zostać zajęty — dopiero w toku postępowania egzekucyjnego komornik sądowy ustalił i zajął rachunki bankoweB. J. (1), bez wskazywania pozwanejB. K. (1), który rachunek jakich operacji dotyczy czy w jakim celu został założony,
b.bezzasadnym przyjęciu, iż w takcie egzekucji przeciwkoB. J. (1)komornik poinformował pozwanąB. K. (1)o zajęciu konkretnego rachunku bankowego o numerze(...)dedykowanego do obsługi zadłużenia z umowy kredytu komornik przysłał jedynie ogólną informację, iż zajął rachunki bankowe dłużniczki w(...) SA, bez wskazywania pozwanejB. K. (1)numerów zajętych rachunków oraz bez informacji, który rachunek jakich operacji dotyczy czy w jakim celu został założony,
c.pominięciu faktu, iż do umowy sprzedaży w dniu 02.02.2016 r, rep. A numer(...)nie została przedłożona promesabanku (...) SAzawierająca zgodę na wykreślenie hipoteki umownej oraz wskazująca rachunek techniczny banku, na który winna zostać przelana z aktu notarialnego kwota zadłużenia wobec banku, pomimo iż wymóg przedłożenia takiej promesy wynikał z treści umowy przedwstępnej z dnia12 stycznia 2016 roku, co winno skutkować przyjęciem przez Sąd, iż powód nie domagając się przedłożenia promesy i godząc się na zawarcie umowy pomimo jej braku nie dochował należytej staranności przy zawieraniu umowy oraz godził się na ryzyko związane z brakiem promesy i wyłącznie powód powinien ponosić negatywne konsekwencje wynikające z przelania części ceny sprzedaży na rachunek pozwanejB. J. (1)nie będący rachunkiem technicznymbanku (...) SA,
2) naruszenie prawa procesowego tj. przepisuart. 233 § 1 Kodeksu Postępowania Cywilnego(dalejKPC) poprzez:
a)dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, dokonanie ustaleń sprzecznych z treścią materiału dowodowego, a w konsekwencji wyprowadzenie błędnych wniosków nie znajdujących potwierdzenia w tym materiale i logicznie niepoprawnych poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji, że pozwanaB. K. (1)złożyła świadomie błędne oświadczenie (w umowie sprzedaży oraz umowie przedwstępnej sprzedaży w par. 1 umów) odnośnie nieprowadzenia egzekucji przeciwkoB. J. (1)podczas gdy przy zawieraniu umowy przedwstępnej w dniu 12 stycznia 2016 roku pozwanaB. K. (1)w ogóle nie uczestniczyła więc nie mogła złożyć żadnego oświadczenia i brak jest w umowie przedwstępnej jakiejkolwiek adnotacji o jej obecności oraz o składaniu przez nią jakichkolwiek oświadczeń,
b)dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, dokonanie ustaleń sprzecznych z treścią materiału dowodowego, a w konsekwencji wyprowadzenie błędnych wniosków nie znajdujących potwierdzenia w tym materiale i logicznie niepoprawnych poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji, że pozwanaB. K. (1)złożyła świadomie błędne oświadczenie w obu umowach zawartych przez powoda zB. J. (1)iD. J. (1)(w umowie sprzedaży oraz umowie przedwstępnej w par, 1 umów) odnośnie nieprowadzenia egzekucji przeciwkoB. J. (1)podczas gdy przy zawieraniu umowy sprzedaży w dniu 02 lutego 2016 roku pozwanaB. K. (1)nie składała żadnych oświadczeń, a jedynie nie zaprzeczyła składanemu przez pozwanychD. J. (1)orazB. J. (1)oświadczeniu (strona 4 aktu pierwszy myślnik od góry), że „przedmiotowego lokalu, ani w/w udziałów nie obciążają inne ograniczoneprawa rzeczowe, nie ma ograniczeń w rozporządzaniu nimi; nie prowadzi się w stosunku do nich egzekucji; wolne są one od obciążeń, praw osobistych i roszczeń osób trzecich nieujawnionych ani nie podlegających ujawnieniu w księdze wieczystej”, które to oświadczenie było zgodne z prawdą, gdyż w stosunku do przedmiotowej nieruchomości lokalowej ani do udziałów w niej nie było prowadzone przezB. K. (1)postępowanie egzekucyjne,
c)dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów poprzez zakwestionowanie wiarygodności wyjaśnień pozwanejB. K. (1)w zakresie tego, że nie podawała ona szczegółów egzekucji prowadzonej przeciwko pozwanejB. J. (1)„gdyż nikt jej o te szczegóły nie pytał „ - zasadą jest, że notariusz jest „gospodarzem" czynności notarialnych pomiędzy stroną kupującą a stroną sprzedającą, gromadzi i objaśnia dokumenty niezbędne do sporządzenia aktu i wpisu zmian w księdze wieczystej, odczytuje akt, pyta obecnych, czy rozumieją odczytywane fragmenty itp. Wszystko to dzieje się w otoczce „powagi urzędu" notariusza - nie jest więc niczym dziwnym czy niezrozumiałym, że osoby będące przy akcie notarialnym raczej odpowiadają na zadawane przez notariusza pytania, niż same dopowiadają coś do aktu, tym bardziej gdy nie są stronami umowy sprzedaży nieruchomości lokalowej ,
d)dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów i poczynienie ustaleń niezgodnych z zasadami logiki i doświadczenia życiowego oraz zawodowego poprzez przyjęcie, że wyrażenie przez pozwanąB. K. (1)zgody na wykreślenie hipoteki w wysokości 400.000,00 zł w zamian za kwotę 50.000,00 zł jest działaniem niejasnym, dziwnym i niezrozumiałym - przy wartości nieruchomości lokalowej ustalonej na zasadach rynkowych na kwotę 312.000,00 zł, przy obciążeniu hipotecznym 389.355,00 zł i z zadłużeniem kredytowym zabezpieczonym tą hipoteką na kwotę 207.789,86 zł postępowanie pozwanejB. K. (1)wydaje się całkowicie logiczne i zrozumiałe, gdyż brak zgody na propozycję pozwanejB. J. (1)zapłaty kwoty 50.000,00 zł w zamian za wykreślenie hipoteki w kwocie 400.000,00 zł skutkowałby nie zawarciem tej umowy i koniecznością wszczęcia przezB. K. (1)egzekucji z tej nieruchomości, a przy wartości rynkowej lokalu około 312.000,00 zł, po odjęciu kosztów egzekucji i wynagrodzenia komornika wynoszącego około 60.000,00 zł (bez kosztów opinii biegłego rzeczoznawcy) oraz odjęciu zabezpieczonego hipotecznie zadłużenia wobec(...) SAw kwocie co najmniej 207.789,86 zł pozwanaB. K. (1)mogłaby liczyć na uzyskanie kwoty najwyżej 40.000,00 zł. Dlatego rozsądniej było się zgodzić na wykreślenie hipoteki i w miarę szybkie uzyskanie kwoty 50.000,00 zł niż długotrwałe prowadzenie egzekucji z nieruchomości wraz z ponoszeniem jej kosztów z ceny uzyskanej z licytacji lokalu oraz z uwagi na wysokie prawdopodobieństwo zwiększającego się zadłużenia kredytobiorcy wobec(...) SA.
Przy postawionym pozwanejB. K. (1)ultimatum - albo zgoda na wykreślenie hipoteki za 50.000,00 zł albo prowadzenie egzekucji z nieruchomości lokalowejB. K. (1)decyzję podjęła na podstawie prostych, matematycznych wyliczeń, czego nie zrozumiał Sąd I instancji,
e)dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów i poczynienie ustaleń sprzecznych z treścią materiału dowodowego, że „każdy z w/w pozwanych oświadczył w par. 1 umowy sprzedaży - przy której była obecnaB. K. (1)- o tym, że przeciwko Sprzedającym nie toczy się żadne postępowanie egzekucyjne" - jest to ustalenie nie odpowiadając prawdzie, gdyż w par, 1 umowy sprzedaży z dnia 6 lutego 2016 roku — jak wyżej wskazano - zawarte było oświadczenie wyłącznie Sprzedających o treści: „przedmiotowego lokalu, ani w/w udziałów nie obciążają inne ograniczoneprawa rzeczowe, nie ma ograniczeń w rozporządzaniu nimi; nie prowadzi się w stosunku do nich egzekucji; wolne są one od obciążeń, praw osobistych i roszczeń osób trzecich nieujawnionych, ani niepodlegających ujawnieniu w księdze wieczystej". żadnego innego oświadczenia odnośnie prowadzenia egzekucji przeciwko Sprzedającym umowa sprzedaży z dnia 6 lutego 2016 r. nie zawierała; w tym zakresie Sąd I instancji przyjął jako swoje twierdzenia strony powodowej, jednak bez ich weryfikacji z treścią dokumentów w postaci umowy przedwstępnej sprzedaży oraz umowy sprzedaży przedmiotowej nieruchomości lokalowej.
3) naruszenie prawa materialnego tj. przepisuart. 415 Kodeksu Cywilnego(dalejKC) poprzez uznanie, iż pozwanaB. K. (1)złożyła nieprawdziwe oświadczenia w trakcie zawierania umowy sprzedaży przedmiotowego lokalu i tym samym popełniła delikt na szkodę powoda, podczas gdyB. K. (1)nie mogła popełnić błędnie przypisywanego jej czynu ponieważ nie była obecna przy zawieraniu umowy przedwstępnej sprzedaży w dniu 12.01.2016 r., natomiast zawarte w umowie z dnia 06.02.2016 r. oświadczenie Sprzedających o treści: „przedmiotowego lokalu, ani w/w udziałów nie obciążają inne ograniczoneprawa rzeczowe, nie ma ograniczeń w rozporządzaniu nimi; nie prowadzi się w stosunku do nich egzekucji; wolne są one od obciążeń, praw osobistych i roszczeń osób trzecich nieujawnionych, ani niepodlegających ujawnieniu w księdze wieczystej” było co do zasady prawdziwe i zgodne ze stanem faktycznym, gdyż w stosunku do sprzedawanego lokalu żadna egzekucja się nie toczyła.
Ponadto zarzucono, iż w stosunku do pozwanejB. K. (1)sąd nie rozpoznał istoty sprawy, gdyż wybiórczo potraktował zgromadzony materiał dowodowy, bez jego poprawnej analizy i wyciągnięcia prawidłowych wniosków co do braku jakiejkolwiek odpowiedzialności pozwanejB. K. (1)za szkodę poniesioną przez powoda.
W oparciu o powyższe zarzuty apelująca wniosła o:
1)uchylenie wyroku w zaskarżonej części i oddalenie powództwa wobec pozwanejB. K. (1)w tej części,
2)obciążenie powoda kosztami procesu za obie instancje, w tym kosztami zastępstwa procesowegoB. K. (1)i zasądzenie od powoda kosztów procesu w obu instancjach na rzecz pozwanejB. K. (1)’
3)zaliczenie opłaty od wniosku o uzasadnienie na poczet opłaty od apelacji.
Powód w odpowiedzi na apelacjęwniósł o jej oddalenie i zasądzenie od pozwanej na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja okazała się bezzasadna.
W pierwszej jednak kolejności należało sprostować błędne oznaczenie pozwanejB. K. (1)w zaskarżonym wyroku.
Mianowicie sąd I instancji zamiast prawidłowego nazwiska tej pozwanej użył nazwiskaK..
Stąd na podstawieart. 350 § 1 i 3 kpcSąd Apelacyjny orzekł jak w punkcie 1. sentencji wyroku.
Z kolei ustalenia faktyczne sądu I instancji, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, a przedstawione na str. 2 – 7 pisemnych motywów zaskarżonego wyroku, nie budzą wątpliwości i dlatego Sąd Apelacyjny przyjmuje je w pełni za podstawę własnego orzeczenia.
Zostały one poczynione przede wszystkim w oparciu o treść dokumentów urzędowych (akty notarialne oraz czynności komornika w postępowaniu egzekucyjnym) oraz prywatnych, których prawdziwość materialna i formalna nie mogła budzić wątpliwości i nie była przez strony podważana.
Co prawda, rację ma także skarżąca, zarzucając, że w dalszej części wywodów uzasadnienia Sąd Okręgowy popadł w wewnętrzną sprzeczność, powołując się w swojej argumentacji na fakty odmienne od poczynionych poprzednio ustaleń.
I tak, mimo wcześniejszego prawidłowego ustalenia, że w zawarciu umowy przedwstępnej brali udział jedynie powód oraz przyszli sprzedający, sąd I instancji zdaje się następnie przyjmować, że przy zawieraniu tej umowy uczestniczyła także apelująca, co więcej, że składała przy tej okazji jakieś oświadczenie (prawdopodobnie w ocenie sądu miało chodzić o oświadczenie dotyczące nieprowadzenia egzekucji przeciwko sprzedającym).
Tymczasem zgodzić należy się z zarzutami apelacji, że brak jest podstaw do przyjęcia, aby B.K.chociażby asystowała przy zawieraniu umowy przedwstępnej sprzedaży lokalu z dnia 12 stycznia 2016 r., a tym bardziej, aby przy tej okazji składała wobec powoda jakiekolwiek oświadczenia mogące mieć znaczenie prawne.
Podobnie, również w umowie sprzedaży z dnia 2 lutego 2016 r. nie ma żadnych oświadczeń skarżącej dotyczących prowadzonej przeciwko sprzedającym egzekucji.
Oświadczenie w tym zakresie złożyli jedynieB.orazD. J. (1)(por. § 1in fineumowy sprzedaży).
Z kolei oświadczenie to nie zapewniało, wbrew sugestii sądu, że przeciwko sprzedającym nie toczą się żadne postępowania egzekucyjne, ale jedynie, jak trafnie zauważa się w apelacji, że nie toczy się egzekucja skierowana przeciwko przedmiotowi sprzedaży, co było zgodne z prawdą (w dacie umowy egzekucja przeciwkoB. J.prowadzona była jedynie z rachunków bankowych).
W konsekwencji podzielić należy zarzuty środka zaskarżenia, iż nie było wystarczających podstaw do przyjęcia, aby pozwanaB. K.swoimi oświadczeniami wprowadziła powoda w błąd co do rzeczywistego stanu postępowania egzekucyjnego.
Natomiast pozostałe zarzuty środka zaskarżenia, mające charakter procesowy, bądź to okazały się bezzasadne, bądź też dotyczyły okoliczności pobocznych, nieistotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.
Przede wszystkim nie sposób zaakceptować zarzutu rzekomo błędnego ustalenia przez sąd I instancji, iż skarżąca w dacie zawierania umowy sprzedaży lokalu miała świadomość, iż wskazane w tej umowie konto bankowe, o nr(...), pozostaje pod zajęciem w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym z wnioskuB. K. (1)przeciwkoB. J.przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym(...)iJ.wP.w sprawie o sygn. akt(...)
Jak słusznie bowiem podnosi się w odpowiedzi na apelację, to sama wierzycielka wskazałaexpressis verbiswymienione konto we wniosku egzekucyjnym z dnia 22 października 2015 r. jako podlegające zajęciu (str. 2 wniosku).
Z kolei pełnomocnikowi egzekwującej wierzycielki doręczono zawiadomienie o zajęciu przedmiotowego konta w dniu 30 października 2015 r. (k. 10 akt egzekucyjnych).
Niewątpliwie zatem, przystępując jako jedna ze stron do umowy sprzedaży lokalu, apelująca miała pełną wiedzę o tym, że wymienione w tej umowie konto bankowe, na które ma wpłynąć należność z tytułu ceny, jest zajęte na jej rzecz i że w związku z tym każda z dokonanych na to konto wpłat zostanie w pierwszej kolejności przekazana na zaspokojenie egzekwowanych przez nią wierzytelności w stosunku do sprzedającej.
Bez istotnego znaczenia natomiast są okoliczności wskazywane w apelacji, dotyczące przyczyn przystąpienia przez powoda do umowy mimo przedłożenia mu takiej a nie innej treści zaświadczenia banku dotyczącego kredytu.
To samo dotyczy nie do końca czytelnych wywodów sądu I instancji związanych z motywacją pozwanej jako wierzycielki hipotecznej do wyrażenia zgody na wykreślenie hipoteki.
Natomiast, mimo wspomnianych wcześniej niedostatków pisemnego uzasadnienia wyroku, zaskarżone orzeczenie nie narusza prawa.
Podzielić należy bowiem ostatecznie, z odmienną jedynie argumentacją, stanowisko Sądu Okręgowego, iż pozwanaB. K.dopuściła się popełnienia na szkodę powoda czynu niedozwolonego w rozumieniuart. 415 kc.
Zgodnie z utrwaloną wykładnią wymienionego przepisu za zawinione zachowanie sprawcy uznaje się między innymi postępowanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Nie budzi także wątpliwości, że naruszający te zasady czyn niedozwolony może zostać popełniony zarówno przez działanie, jak i zaniechanie (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2003 r. w sprawie V CKN 1681/00, LEX nr 121742, zob. też szerzej na ten temat: T. Czech,„Zasady współżycia społecznego a odpowiedzialność deliktowa”, Państwo i Prawo, nr 12 z 2008 r., str. 39 i nast.).
Tak rozumiane przesłanki czynu niedozwolonego zostały przez skarżącą wyczerpane przez jej zachowanie przy zawieraniu umowy sprzedaży lokalu z dnia 2 lutego 2016 r.
Pozwana miała pełną świadomość celów (zamiarów) wszystkich uczestników, leżących u podstaw tej czynności.
Doprowadzić ona miała do nabycie przez powoda własności nieruchomości w stanie nieobciążonym, co miało nastąpić poprzez spłatę przez niego wierzycieli posiadających zabezpieczenie hipoteczne, w tym pozwanej, za jednoczesnym wykreśleniem z księgi wieczystej wpisanych tampraw rzeczowych.
W zamiarze stron pozwana zatem miała być także beneficjentką tej umowy, przez zaspokojenie, ale tylko w pewnej części, jej wierzytelności, do wysokości 50.000 zł, za jednoczesnym wyrażeniem przez nią zgody na wykreślenie hipoteki.
Rozwiązanie takie było dla apelującej korzystne, bowiem, zważywszy na pierwszeństwo hipoteki ustanowionej na rzecz banku, iluzoryczne byłoby uzyskanie przez nią jakiegokolwiek zaspokojenia z przedmiotu zabezpieczenia.
Z kolei kwota zapłacona przez powoda na rzecz sprzedających miała w rzeczywistości służyć spłacie zabezpieczonego hipoteką umowną kredytu bankowego, przy czym miała być dokonana na konto wskazane przez ten bank jako służące obsłudze kredytu.
Stosując się do zasad współżycia społecznego, w szczególności obowiązku uczciwego i lojalnego postępowania w relacjach z innymi uczestnikami obrotu, pozwana powinna uprzedzić powoda, że taki zamierzony cel omawianych czynności w rzeczywistości nie zostanie przez niego osiągnięty, a wpłacona na poczet ceny należność zostanie przekazana nie na spłatę kredytu, ale na zaspokojenie jej własnych wierzytelności w stosunku do sprzedających, co oznacza zarazem, że nie zostanie wykreślona z księgi wieczystej ustanowiona na rzecz banku hipoteka.
W istocie zatem, przemilczając świadomie istotne w sprawie okoliczności i wykorzystując niewiedzę o nich po stronie powoda, pozwana jego kosztem stała się w praktyce jedynym faktycznym beneficjentem podejmowanych przez strony czynności związanych z umową sprzedaży lokalu.
Powód bowiem, mimo zapłaty całej ceny sprzedaży za nabyty lokal, stał się dłużnikiem rzeczowym, zobowiązanym do spłaty kredytu bankowego zabezpieczonego wpisaną do księgi wieczystej hipoteką na rzecz banku.
Wierzytelność hipoteczna została już powodowi wypowiedziana i jest wymagalna, a kwota zadłużenia z tego tytułu w sierpniu 2020 r. przekraczała 260.000 zł (por. pismo banku k. 82).
Ewidentnie sprzeczne z wymienionymi zasadami współżycia społecznego jest świadome wykorzystanie błędu czy nieświadomości innej osoby co do istotnych okoliczności faktycznych w celu uzyskania dla siebie korzyści majątkowej kosztem majątku tej osoby.
Nie ulega przy tym wątpliwości, że za szkodę majątkową (stratę) w rozumieniu przepisuart. 361 § 2 kcnależy uznać także zwiększenie pasywów w majątku poszkodowanego, związane z powstaniem po jego stronie wymagalnego zadłużenia w stosunku do osób trzecich (por. np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2008r. w spr. III CZP 62/08, OSNC, z. 7-8 z 2009r., poz. 106).
Opisanym wyżej zachowaniem skarżąca w sposób zawiniony doprowadziła zatem do powstania w majątku powoda szkody w wysokości co najmniej należności zasądzonej zaskarżonym wyrokiem (art. 415 kc,art. 361 kc).
Należy przy tym uwzględnić, mając na uwadze sytuację majątkową B. iD. J.oraz wyniki prowadzonego przeciwko nim postępowania egzekucyjnego, że, w przypadku zaspokojenia przez powoda wierzytelności hipotecznej banku, nie ma on praktycznie żadnych możliwości uzyskania roszczenia zwrotnego od dłużników osobistych.
Z tych przyczyn na podstawieart. 385 kpcSąd Apelacyjny orzekł jak w punkcie 2. sentencji wyroku.
O należnych powodowi kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym orzeczono (punkt 3. wyroku) na podstawieart. 98 § 1, 11i 3 kpcw zw. zart. 391 kpc, przy uwzględnieniu treści przepisów § 10 ust. 1 pkt 2) w zw. z § 2 pkt. 7) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2015.1800 ze zm.).

Bogdan Wysocki

Niniejsze pismo nie wymaga podpisu na podstawie § 100a ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2019 r. - Regulamin urzędowania sądów powszechnych jako właściwie zatwierdzone w sądowym systemie teleinformatycznym.

Starszy sekretarz sądowy
S. S.