Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII U 1504/21
Data wyroku: 2023-04-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Agnieszka Stachurska, sędzia Agnieszka Stachurska
Słowa kluczowe: Wysokość świadczenia
Podstawa prawna: art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

Sygn. akt VII U 1504/21

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 kwietnia 2023r.
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Agnieszka Stachurska
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 kwietnia 2023r. wW.
sprawyS. M.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
o wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek
na skutek odwołaniaS. M.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
z dnia 17 grudnia 2019 roku, nr(...)

1
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdza, żeS. M.nie jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek wraz z odsetkami za zwłokę:

a
na ubezpieczenia społeczne za okres od marca 2013 roku do stycznia 2015 roku;

b
na ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2013 roku do stycznia 2015 roku;

c
na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od czerwca 2013 roku do stycznia 2015 roku;

2
oddala odwołanie w pozostałym zakresie;

3
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.na rzeczS. M.kwotę 2.268 zł (dwa tysiące dwieście sześćdziesiąt osiem złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji oraz w postępowaniu zażaleniowym.

sędzia Agnieszka Stachurska

UZASADNIENIE
W dniu 12 marca 2020r.S. M.złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z dnia 17 grudnia 2019r., znak:(...), stwierdzającej zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 49.281,63 zł. Podniósł, że zaskarżona decyzja jest niezgodna co do faktów, ponieważ tytuły wykonawcze, dotyczące lat 2013-2015, zostały wystawione na świadczenia, które są przedawnione. Podkreślił także, że nie była w stosunku do niego prowadzona egzekucja ani inne czynności przez organy egzekucyjne. Powyższe powoduje, że składki są w znacznej mierze przedawnione i nie jest możliwe ich skuteczne egzekwowanie. Dodatkowo postępowanie było prowadzone przez organ rentowy z rażącym naruszeniem zasad. Ubezpieczony nie był świadomy jego prowadzenia, gdyż organ nie zweryfikował jego adresu, pomimo iż adres ten widnieje w bazie PESEL, do której ZUS ma dostęp z urzędu i jest zobowiązany we własnym zakresie dokonać jego weryfikacji. Ubezpieczony zaś dopiero po rozpoczęciu postępowania ma obowiązek aktualizacji adresu. Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Pomimo to wszelka korespondencja była kierowana na adres prowadzenia działalności zamkniętej i wykreślonej w 2016r. W ten sposób został ubezpieczonemu uniemożliwiony czynny udział w ramach prowadzonego postępowania.
Jednocześnie ubezpieczony wskazał, że zaskarżona decyzja nie została mu doręczona. Nie otrzymał awiza ani w innej formie powiadomienia o próbie doręczenia decyzji. W aktach sprawy nie ma koperty ani dowodów awizacji. Powyższe powoduje, że nie można przyjąć, że doszło do skutecznego doręczenia decyzji. Z ostrożności ubezpieczony wniósł jednak o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Wskazał, że termin na złożenie takiego wniosku jest jego zdaniem zachowany, gdyż o decyzji dowiedział się w dniu 5 marca 2020r., podczas przeglądu akt sprawy w placówce ZUS przyul. (...)wW.. Do tego momentu nie był świadomy, że są podejmowane w stosunku do niego jakiekolwiek czynności.
W ocenie ubezpieczonego działanie ZUS przyczyniło się także do wydłużenia postępowania egzekucyjnego, ponieważ gdyby został poinformowany o toczącym się postępowaniu, to podjąłby kroki zmierzające do spłaty zadłużenia. Dodatkowo podkreślił, że fakt ciągłego nieodbierania przez niego korespondencji pod adresem widniejącym w systemie powinien być wystarczającą podstawa dla ZUS do weryfikacji danych adresowych. Powyższe nie miało jednak miejsca(odwołanie z dnia 12 marca 2020r., k. 3-4 a.s.).
W odpowiedzi na odwołanie z 9 kwietnia 2020r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.wniósł o odrzucenie odwołania na podstawieart. 4779§ 1 i 3 k.p.c., ewentualnie o oddalenie odwołania na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.
Uzasadniając swe stanowisko, organ rentowy wskazał, że płatnik składekS. M.zgłosił prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od 4 maja 2011r. do 31 grudnia 2015r. i z tego tytułu był zobowiązany do opłacenia składek. Płatnik nie wywiązywał się z nałożonego na niego obowiązku. Z związku na figurującym na jego koncie zadłużeniem w dniu 15 lutego 2018r. wysłano zawiadomienie o wszczęciu postępowania, znak:(...). Z uwagi na działalność gospodarczą zakończoną od dnia 1 stycznia 2016r., zawiadomienie zostało wysłane na adres zameldowania ubezpieczonego przyul. (...)wW.. Zgodnie z danymi zewidencjowanymi na jego koncie, ww. adres obowiązywał od 25 maja 2015r. do 30 września 2019r. Doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania nastąpiło w dniu 12 marca 2018r., zgodnie zart. 44 Kodeksu postępowania administracyjnego. Natomiast w dniu 11 stycznia 2019r. do ubezpieczonego wysłano zawiadomienie o zakończeniu postępowania dowodowego znak:(...), w którym organ rentowy poinformował stronę o zakończeniu postępowania oraz o przysługującym jej prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, przed wydaniem decyzji kończącej postępowanie. Doręczenie ww. zawiadomienia nastąpiło w dniu 28 stycznia 2019r., również zgodnie zart. 44 Kodeksu postępowania administracyjnego. Po tym została wydana zaskarżona decyzja, stwierdzająca, żeS. M.jest dłużnikiem ZUS z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 49.281,63 zł.
Odnosząc się do zgłoszonego w odwołaniu zarzutu przedawnienia, organ rentowy wskazał, że w myślart. 24 ust. 5f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Katalog decyzji wskazanych w powyższym przepisie zawiera decyzje:

-

dotyczące podlegania ubezpieczeniom społecznym;

dotyczące podstawy wymiaru składek;

o wysokości zadłużenia;

dotyczące wymiaru składek z urzędu, wydawane na podstawie ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej w myślart. 48 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W analizowanej sprawie składka za marzec 2013 roku uległaby przedawnieniu w dniu 10 kwietnia 2018r. W przypadku należności objętych zaskarżoną decyzją, bieg terminu przedawnienia należności był jednak zawieszony od dnia 12 marca 2018r., tj. od daty odebrania zawiadomienia o wszczęciu postępowania, do dnia uprawomocnienia się decyzji(odpowiedź na odwołanie z dnia 9 kwietnia 2020r., k. 9-10 a.s.).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
W okresie od 4 maja 2011r. do 1 stycznia 2016r.S. M.zgłosił prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej i z tego tytułu był zobowiązany do opłacania składek(druki zgłoszenia/wyrejestrowania – akta organu rentowego). Nie uiszczał ich jednak, w związku z czym ustalono zadłużenie z tego tytułu(raport rozliczeń należności płatnika w(...)akta organu rentowego).
W dniu 15 lutego 2018r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.wszczął postępowanie wyjaśniające dotyczące określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2013r. do marca 2016r. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania zostało wysłaneS. M.na adresul. (...)wW.. Było dwukrotnie awizowane, ale nie zostało podjęte, wobec czego w dniu 19 marca 2018r. nastąpił zwrot przesyłki do nadawcy z adnotacją „zwrot nie podjęto w terminie” (zawiadomienie o wszczęciu postępowania wyjaśniającego z dnia 15 lutego 2018r.– akta organu rentowego).
W dniu 17 grudnia 2019r. organ rentowy wydał decyzję znak:(...), w której stwierdził zadłużenieS. M.z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 49.281,63 zł, w tym:
- z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od marca 2013r. do grudnia 2015r. w kwocie 22.943,12 i odsetek w kwocie 9.544,00 zł;
- z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od marca 2013r. do grudnia 2015r. w kwocie 10.291,15 i odsetek w kwocie 4.325,00 zł;
- z tytułu składek na Fundusz Pracy w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od marca 2013r. do grudnia 2015r. w kwocie 1.522,36 zł i odsetek w kwocie 656,00 zł(decyzja z dnia 17 grudnia 2019r. – akta organu rentowego).
Przesyłka zawierająca ww. decyzję została wysłana do ubezpieczonego na adres wW.przyul. (...)M. Organ rentowy nie dysponuje jednak potwierdzeniem jej odebrania przez adresata. Nie posiada również koperty z przesyłką, zawierającej informacje o awizowaniu i zwrocie do nadawcy(pismo ZUS z dnia 14 maja 2021r., k. 67 a.s.).S. M.o wskazanej decyzji dowiedział się w dniu 5 marca 2020r. podczas przeglądu akt sprawy w placówce ZUS(okoliczność bezsporna).
Ubezpieczony jest zameldowany na pobyt stały przyulicy (...)wW.od 5 maja 2017r.(zaświadczenie z dnia 5 maja 2017r., k. 44 a.s.; informacja z systemu PESEL SAD, k. 170 a.s.).Od 1 stycznia 2019r. z informacją o takim właśnie adresie został zgłoszony do ubezpieczeń społecznych przez płatnika składek(...) sp. z o.o.Wcześniej w okresie od 1 października 2016r. do 31 lipca 2017r. w zgłoszeniu do ubezpieczeńS. M.przez(...) sp. z o.o.podana była, jako adres zameldowania,ul. (...)wW., a jako adres korespondencyjny:ul. (...)M wW.(informacja ZUS z dnia 29 listopada 2021r., k. 126 a.s.).
Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie wskazanych dokumentów, które nie były kwestionowane przez strony i nie budziły zastrzeżeń Sądu co do ich wiarygodności. Ponadto, jako bezsporna, bo wskazana przez ubezpieczonego w odwołaniu i niezakwestionowana przez ZUS, została przyjęta data 5 marca 2020r. jako data, w którejS. M.dowiedział się o treści zaskarżonej decyzji.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Rozpoznanie sprawy w analizowanym przypadku nastąpiło na posiedzeniu niejawnym. Taką możliwość dajeart. 1481§ 1 k.p.c.(Dz. U. z 2021r., poz. 1805), który przewiduje, że sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, Sąd uzna – mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych – że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. W przedmiotowej sprawie żadna ze stron nie wnioskowała o przeprowadzenie rozprawy, jak również o przesłuchanie świadków i stron. Wobec tego Sąd, mając na uwadze ww. okoliczność, jak również brak potrzeby przeprowadzenia przez Sąd z urzędu dowodów wymagających wyznaczenia rozprawy, ocenił, że jej przeprowadzenie nie jest konieczne, co w konsekwencji pozwoliło na rozpoznanie sprawy i wydanie rozstrzygnięcia na posiedzeniu niejawnym. Ponadto, o takim sposobie załatwienia sprawy Sąd wcześniej uprzedził strony, powołując się dodatkowo na art. 15zzs1ustawy z dnia 20 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem(...)19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych(Dz. U. z 2020r., poz. 1842)i udzielając pełnomocnikom stron tygodniowego terminu na złożenie pism procesowych prezentujących ich stanowiska w sprawie (k. 133 a.s.).
Przechodząc do analizy stanowisk stron, w pierwszej kolejności należy wskazać, że wniosek organu rentowego o odrzucenie odwołania nie mógł podlegać uwzględnieniu. Co prawa Sąd początkowo z takim wnioskiem się zgodził i postanowieniem z dnia 20 maja 2021r., wydanym na podstawieart. 4779§ 3 k.p.c., odrzucił odwołanieS. M., jednak po rozpoznaniu zażalenia ubezpieczonego na wskazane postanowienie, Sąd Apelacyjny uchylił je, wskazując, że brak jest dowodów, które pozwoliłby na prawidłową ocenę tego, czy doszło do skutecznego doręczenia skarżącemu decyzji organu rentowego, w trybie dopuszczonym przepisami prawa. W ocenie Sądu Apelacyjnego nie można było opierać się na danych zamieszczonych na stronie internetowej Poczty Polskiej, umożliwiającej elektroniczne śledzenie przesyłek, a jedynie na adnotacjach na kopercie przesyłki zawierającej decyzję, dokonanych przez pracownika operatora pocztowego. Taką jednak kopertą organ rentowy nie dysponuje, co potwierdził w dokumencie, stanowiącym załącznik do pisma procesowego z dnia 17 czerwca 2022r. (k. 149-150 a.s.). W tej sytuacji odwołanie nie mogło podlegać odrzuceniu i musiało zostać rozpoznane. Sąd, rozpoznając je, miał na względzie, żeS. M.w odwołaniu i potem złożonych pismach nie kwestionował wskazanego przez ZUS okresu prowadzenia działalności, jak również zadłużenia jako takiego. Potwierdza to jego deklaracja, zamieszczona w odwołaniu, że gdyby o zadłużeniu wiedział wcześniej, to by je spłacił. Jedynym argumentem ubezpieczonego, mającym podważyć słuszność zaskarżonej decyzji, było więc przedawnienie składek. Analizując to zagadnienie, Sąd miał na względzie, że zgodnie zart. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(tekst jedn. Dz. U. z 2022r. poz. 1009 –dalej jako ustawa systemowa lub u.s.u.s.), należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5 i 6. Należności objęte zaskarżoną decyzją to nieopłacone składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2013r. do grudnia 2015r. oraz nieopłacone składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od czerwca 2013r. do grudnia 2015r. Przyjęcie daty wymagalności każdej z tych należności składkowych na dziesiąty dzień następnego miesiąca, zgodnie z art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy systemowej, w brzmieniu, jakie obowiązywało w okresie, za który składki są należne, prowadzi do wniosku, że upływ terminu przedawnienia następowałby w przypadku nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne w przedziale od 11 kwietnia 2018r. do 11 stycznia 2021r., zaś w przypadku składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych od 11 lipca 2018r. do 11 stycznia 2021r. – w zależności od miesiąca, za który składki były należne.
Dokonując rozważań dotyczących kwestii przedawnienia należności składkowych należy mieć jednak na względzie przypadki, w których następuje zawieszenie terminu przedawnienia. W przedmiotowej sprawie organ rentowy wskazał na zawieszenie biegu przedawnienia należności składkowych za ww. okresy, z uwagi na brzmienieart. 24 ust. 5f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wskazany stanowi, że w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Według organu rentowego, brzmienie wskazanego przepisu daje podstawy do przyjęcia, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia składek uwzględnionych w zaskarżonej decyzji, nastąpiło od dnia doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania, tj. od 12 marca 2018r. W ocenie Sądu Okręgowego, uwzględniając dyspozycję ww. przepisu, jako słuszne co do zasady należy ocenić stanowisko ZUS, że wysłanie do dłużnika zawiadomienia o wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie ustalenia wysokość jego zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek jest czynnością skutkującą zawieszeniem biegu terminu przedawnienia określonego wart. 24 ust. 4u.s.u.s. Taki pogląd znajduje potwierdzenie między innymi w wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2020r.(III AUa 975/18), który rozpoznając sprawę o zbliżonym stanie faktycznym stwierdził, że „w pojęciu decyzji ustalającej obowiązek opłacania składek mieści się decyzja, której przedmiotem stwierdzeniem wymiaru zadłużenia składkowego”. W dalszej części uzasadnienia powyższego orzeczenia, w ślad za orzecznictwem sądów administracyjnych, Sąd Apelacyjny wskazał, iż „za datę wszczęcia postępowania z urzędu należy przyjąć pierwszą czynność w sprawie wobec strony podjętą przez organ administracji z urzędu” (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 października 1999r., IV ASA.(...)). Odnośnie do art. 24 ust. 5f u.s.u.s., ustawa systemowa nie określa samodzielnie (autonomicznie) daty wszczęcia postępowania, dlatego należy odwołać się do przepisówKodeksu postępowania administracyjnego. Postępowanie administracyjne jest wszczynane zgodnie zart. 61 § 1 k.p.a.na wniosek bądź z urzędu. O ile w przypadku postępowania na wniosek o dacie jego wszczęcia rozstrzygaart. 61 § 3 i 3a k.p.a., o tyle w odniesieniu do postępowania z urzędu wobec braku bezpośredniego przepisu, należy odwołać się do dorobku orzecznictwa i doktryny. Przyjęto w nim, że datą wszczęcia postępowania z urzędu jest dzień pierwszej czynności dokonanej w sprawie, której postępowanie dotyczy, przez organ do tego uprawniony, działający w granicach przysługujących mu kompetencji, pod warunkiem, że o czynności tej powiadomiono stronę(wyrok Sądu Najwyższego z 28 kwietnia 2022r.,(...)171/21, LEX nr 3362583).
Uwzględniając cytowane przepisy i odnoszące się do nich orzecznictwo, zdaniem Sądu, nie budzi wątpliwości, że zaskarżona decyzja z dnia 17 grudnia 2019r., dotycząca stwierdzenia wymiaru zadłużenia składkowego, niewątpliwie stanowi decyzję ustalającą obowiązek opłacania składek, a co za tym idzie, wszczęcie postępowania poprzedzającego jej wydanie wywierałoby skutek dla biegu terminu przedawnienia. Zgodnie z twierdzeniami organu rentowego i treścią art. 24 ust. 5f u.s.u.s. jego zawieszenie następuje „od dnia wszczęcia postępowania” w ujęciu określonym w cytowanym orzecznictwie. Dniem tym jest dzień, w którym dłużnik odebrał zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia wysokości należności z tytułu składek. Jednakże w analizowanej sprawie zawiadomienie o wszczęciu postępowania nie zostało skutecznie doręczoneS. M., gdyż organ rentowy wysłał zawiadomienie o wszczęciu postępowania na nieaktualny wówczas adres ubezpieczonego przyul. (...)wW.. Adres ten był adresem działalności gospodarczejS. M., z tym że ubezpieczony nie prowadzi jej od 1 stycznia 2016r. W takiej sytuacji organ rentowy nie podjął odpowiednich czynności, aby ustalić prawidłowy adres ubezpieczonego, choć miał taką możliwość. Mógł skorzystać z bazy PESEL, w której od maja 2017r. ubezpieczony jest zameldowany pod adresemul. (...)M wW..Poza tym istotne jest także i to, że taki adres został wskazany przez płatnika składek, który zgłaszałS. M.do ubezpieczeń społecznych w okresie od 1 października 2016r. do 21 lipca 2017r. Co prawda nastąpiło oznaczenie tego adresu jako korespondencyjnego, niemniej jednak organ rentowy miał wiedzę o tym, żeulica (...)wW.może nie być prawidłowym adresem ubezpieczonego.
Z uwagi na wskazane okoliczności nie było podstaw, aby doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania, podwójnie awizowane, w trybieart. 44 k.p.a., uznać za doręczone skutecznie. Na początku analizy problemu doręczeń zastępczych, trzeba jednak przypomnieć brzmienieart. 42 - 44 k.p.a.Art. 42 k.p.a.przewiduje, że pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy albo na adres do korespondencji wskazany w bazie adresów elektronicznych (§ 1). Pisma mogą być doręczane również w lokalu organu administracji publicznej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej (§ 2). W razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w§ 1 i 2, atakże w razie koniecznej potrzeby, pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie (§ 3). Zart. 43 k.p.a.wynika z kolei, że w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania.Art. 44 k.p.a.przewiduje natomiast fikcję doręczenia, stanowiąc, że w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany wart. 42 i 43:
1) operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego;
2) pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (miasta) - w przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ (§ 1).
Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (§ 2). W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (§ 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (§ 4).
Jak wskazuje się w orzecznictwie, zacytowany przepisart. 43 k.p.a.może być stosowany tylko w przypadku skierowania korespondencji na właściwy adres. Ponieważ doręczenie zastępcze wywołuje takie same skutki, jak doręczenie zwykłe do rąk adresata, to przyjęty przez ustawodawcę tryb doręczenia zastępczego określonego wart. 43 k.p.a.wymaga bezwzględnego przestrzegania jego warunków. Uchybienie któremukolwiek z elementów procedury doręczenia zastępczego powoduje, iż nie można skutecznie powołać się na domniemanie doręczenia. Procesowa instytucja doręczenia zastępczego polega nie tyle na domniemaniu, ile oparta jest na konstrukcji fikcji prawnej poprzez uznanie, że nastąpiło doręczenie pisma, które de facto nie miało miejsca. Skuteczność tego trybu doręczenia zastępczego jest obwarowana przesłankami, które muszą wystąpić łącznie: - po pierwsze, ma zastosowanie tylko gdy adresat jest nieobecny w lokalu mieszkalnym, w którym zamieszkuje, co odnosi się do reguły miejsca doręczenia ustanowionej wart. 42 § 1 k.p.a.wskazującej na pierwsze miejsce skutecznego doręczenia pisma osobie fizycznej - doręczenia pisma osobie fizycznej w jej mieszkaniu; - po drugie, pismo przyjmuje za pokwitowaniem dorosły domownik, sąsiad lub dozorca domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Zastosowanie trybu zastępczego doręczenia uregulowanego wart. 43 k.p.a., ograniczone jest wyłącznie do doręczenia w mieszkaniu strony, która jest nieobecna podczas czynności doręczenia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wO.z dnia 27 maja 2021r.,(...) SA/O.243/21).Nie można takiego doręczenia uznać za skuteczne, w sytuacji doręczenia w miejscu nie będącym miejscem zamieszkania strony, osobie niebędącej dorosłym domownikiem adresata, nawet jeśli taka osoba podjęła daną przesyłkę. Nie są bowiem w takiej sytuacji spełnione przesłanki formalne wynikające zart. 43 k.p.a.w związku zart. 42 k.p.a.
W przedmiotowej sprawie - biorąc pod uwagę dane, którymi dysponował ZUS, fakt zakończenia działalności przez ubezpieczonego, która była prowadzona pod adresem przyulicy (...)wW.do 1 stycznia 2016r., a przede wszystkim okoliczność, żeS. M.od maja 2017r. faktycznie nie był już zameldowany pod ww. adresem i tam nie zamieszkiwał, będąc osobą zameldowaną i faktycznie zamieszkującą wW.przyulicy (...)M – to nie ma podstaw do uznania za skuteczne doręczenia w trybie zastępczym zawiadomienia o wszczęciu postępowania. Z racji tego, że w 2018r. zostało ono wysłane na adres nieaktualnyS. M., pod którym nie zamieszkiwał, to organ rentowy nie może skutecznie powołać się na fikcję doręczenia zart. 44 k.p.a.Do takiego doręczenia skutecznie nie doszło, wobec czego w dacie, na jaką ZUS się powołał, nie nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia składek. O takim przerwaniu można mówić dopiero od dnia, w którym ubezpieczony dowiedział się o zaskarżonej decyzji. Co prawda decyzji tej nie otrzymał za pośrednictwem operatora pocztowego, a także nie można przyjąć fikcji jej doręczenia w trybieart. 44 k.p.a.z uwagi na okoliczności, które zostały wskazane na początku i które Sąd Apelacyjny zaakcentował w uzasadnieniu postanowienia z dnia 16 września 2021r., niemniej jednak o decyzji dowiedział się w dniu 5 marca 2020r. podczas przeglądu akt postępowania prowadzonych przez organ rentowy. Wskazana data została podana w treści odwołania. Ubezpieczony w odwołaniu przyznał, że w ww. dacie powziął wiedzę o decyzji i dzień, w którym to nastąpiło, trzeba uwzględnić jako początek zawieszenia biegu przedawnienia. To z kolei oznacza, że składki za miesiące od lutego do grudnia 2015r. (termin ich wymagalności datował się między 10 marca 2015r. a 10 stycznia 2016r.), z uwagi na wskazane przerwanie biegu przedawnienia, nie przedawniły się. Z kolei składki za okres wcześniejszy są przedawnione.
Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.zmienił zaskarżoną decyzję we wskazanym zakresie, o czym orzekł w punkcie 1 sentencji wyroku, zaś w pozostałym zakresie oddalił odwołanie, stosującart. 47714§ 1 k.p.c., o czym zostało orzeczone w punkcie 2 sentencji wyroku.
O kosztach procesu Sąd Okręgowy orzekł w pkt 3 sentencji wyroku na podstawieart. 99 k.p.c.w zw.art. 98 § 1 i 3 k.p.c., zasądzając od organu rentowego na rzeczS. M.zwrot kosztów zastępstwa procesowego. W tym zakresie Sąd Okręgowy brał pod uwagę, że odwołanie w większości zostało uwzględnione, jednak o kosztach orzekł w proporcjonalnym stosunku do uwzględnionej części. Ustalając wysokość tych kosztów Sąd miał na względzie, że postępowanie w niniejszej sprawie dotyczyło zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek i w rozumieniu przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych(Dz. U. z 2018r. poz. 265), koszty zastępstwa procesowego powinny zostać ustalone według stawek liczonych od wartości przedmiotu sporu(zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2019r., III UZP 9/19).