Sąd Okręgowy w Katowicach
XXIV Wydział Własności Intelektualnej
Sygnatura akt: XXIV GW 296/21
Data wyroku: 2023-11-23 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Teza: warunkiem przejścia autorskich praw majątkowych na pracodawcę jest stworzenie utworu w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy. Oznacza to,że pracownik powinien mieć obowiązek tworzenia utworów, zaś przygotowane przez niego dzieła muszą w ramach tego obowiązku się mieścić

Sygn. akt XXIV GW 296/21

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 23 listopada 2023 r.
Sąd Okręgowy w Katowicach XXIV Wydział Własności Intelektualnej
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Jarosław Antoniuk
Protokolant: starszy sekretarz sądowy Renata Bigaj
po rozpoznaniu w dniu 2 listopada 2023 r. w Katowicach na rozprawie
sprawy z powództwaR. K.
przeciwkoP. W.
o zapłatę i złożenie oświadczenia

1
oddala powództwo;

2
zasądza od powodaR. K.na rzecz pozwanejP. W.kwotę 4.337,00 zł (cztery tysiące trzysta trzydzieści siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty;

3
nakazuje pobrać od powodaR. K.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach kwotę 440,42 zł (czterysta czterdzieści złotych czterdzieści dwa grosze) tytułem wydatków tymczasowo wyasygnowanych przez Skarb Państwa.

sędzia Jarosław Antoniuk
Sygn. akt XXIV GW 296/21

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 23 listopada 2023 r.
PowódR. K.wniósł o:

1
zasądzenie na jego rzecz od pozwanejP. W.kwoty 43 200,00 zł za naruszenie przysługujących powodowi autorskich praw majątkowych;

2
nakazanie pozwanej złożenia oświadczenia o treści: ,,Ja niżej podpisanaP. W.oświadczam, że dopuściłam się naruszenia majątkowych praw autorskich PanaR. K.prowadzącego działalność gospodarczą podfirmą (...),ul. (...),(...)-(...) B.poprzez zamieszczenie zdjęć do których te prawa mu przysługują, na portaluF., na profilu moto.woods.renovation, którego to nazwę zmieniłam następnie na retro.wood.car, a także naI., tym samym naruszyłam prawnie chroniony interes panaR. K..” – poprzez jego publikację na portaluF., tj. na stronie działalności pozwanej pod adresemwww.facebook.com/retro.wood.carw formie posta, który zostanie „przypięty” pod pozwaną na okres dwóch tygodni od dnia jego publikacji, zaś pozwanej nie wolno w jakikolwiek sposób modyfikować treści oświadczenia ani usuwać go po zamieszczeniu;

3
zasądzenie od pozwanej na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia.

PozwanaP. W.wniosła o oddalenie powództwa jako bezzasadnego oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej zwrotu kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego według norm przepianych.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny.
PowódR. K.począwszy od dnia 4 października 2013 r. prowadzi podfirmą (...)działalność gospodarczą w przeważającej części w zakresie produkcji pozostałych wyrobów stolarskich i ciesielskich dla budownictwa (dane o powodzie w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej – fakty, o których informacja jest powszechnie dostępna w rozumieniuart. 228 § 2 k.p.c.).
W dniu 30 września 2020 r. powód zawarł z pozwaną umowę o pracę, na mocy której została ona zatrudniona na czas określony od dnia 1 października 2020 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. Umowa stanowiła, że terminem rozpoczęcia pracy będzie 1 października 2020 r., zaś jej rodzajem ,,renowator mebli”. W dniu 23 marca 2021 r. powód złożył pozwanej oświadczenie o rozwiązaniu powyższej umowy o pracę za wypowiedzeniem z zachowaniem okresu wypowiedzenia wynoszącego 1 miesiąc. Pozwana potwierdziła otrzymanie w/w oświadczenia w tym samym dniu (umowa o pracę z dnia 30 września 2020 r. – k. 286-287, pismo zatytułowane ,,rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem” – k. 288).
Głównym zadaniem pozwanej wykonywanym w pracy u powoda była renowacja mebli i drewnianych części samochodów zabytkowych. Pozwana przed podjęciem pracy u powoda nie posiadała umiejętności z zakresu renowacji wyrobów drewnianych. Nabyła je dopiero podczas kursów z Urzędu Pracy i uT. E.oraz podczas pracy od powoda. Na potrzeby powyższych zadań powód wyodrębnił w strukturze swojego przedsiębiorstwa odrębny dział. Nadano mu nazwę(...), której pomysłodawcą była pozwana. W przedsiębiorstwie powoda nikt inny nie zajmował się renowacją mebli i drewnianych części samochodów. Już po rozpoczęciu pracy pozwana w uzgodnieniu z powodem celem przyciągnięcia klientów zaczęła publikować efekty swojej pracy w postaci fotografii drewnianych elementów samochodów zabytkowych już po ich renowacji w drodze postów na portalach społecznościowym. Pozwana wykorzystywała do tego posiadany wcześniej przez siebie profil na portaluF., któremu teraz nadała nazwę ,,(...).woods.renovation”. Pozwana na potrzeby powyższej działalności nie otrzymała sprzętu służbowego, zaś z racji rozpoczęcia jej wykonywania nie otrzymywała dodatkowego wynagrodzenia, ani nie została zmieniona łącząca ją z powodem umowa. Ponadto powód obarczał pozwaną zadaniami spoza zakresu jej obowiązków wynikających z umowy, przykładowo prowadzeniem rekrutacji i szkoleniem pracowników. Gdy pozwana upomniała się o podwyżkę powód postanowił rozwiązać z nią umowę o pracę. W okresie przed upływem okresu wypowiedzenia pozwana nie świadczyła odpłatnie usług renowacji mebli i drewnianych elementów samochodów; takie usługi rozpoczęła świadczyć dopiero po ustaniu stosunku pracy i po zmianie nazwy profilu. Powód nigdy nie miał dostępu do w/w profilu (zeznania świadkaM. M.– k. 244, zeznania świadkaM. J.– k. 244, zeznania świadkaP. K.– k. 244-245, zeznania świadkaK. W. (1)– k. 245-246, zeznania świadkaH. K.– k. 246-247, zeznania świadkaA. W.– k. 247-248, zeznania świadkaŁ. P.– k. 248, zeznania świadkaK. W. (2)– k. 260-261, zeznania świadkaS. B.– k. 261-262, zeznania świadkaT. E.– k. 262, zeznania świadkaL. K.– k. 262-263, zeznania świadkaK. J.– k. 263, przesłuchanieR. K.w charakterze powoda – k. 312-314, przesłuchanieP. W.w charakterze pozwanej – k. 314-315).
Pozwana prowadząc media społecznościowe z wykorzystaniem w/w profili publikowała fotografie opatrzone opisem tekstowym mające zachęcić potencjalnych klientów do skorzystania z usług powoda. Opis ten zawierał informacje o przebiegu procesu renowacji. Fotografie te przedstawiały drewniane elementy samochodów zabytkowych już po ich renowacji. Jednocześnie pozwana korespondowała z potencjalnymi klientami powoda odpowiadając na zadawane przez nich pytania oraz zachęcając do podjęcia współpracy. Pod tekstem niektórych postów zawarte były m. in. następujące sformułowania: #motowoodsrenovation, #hcdesign, #patiwajda. Wszystkie zamieszczone przez pozwaną podczas pracy na rzecz powoda posty widoczne były po dniu 30 kwietnia 2021 r. (zrzuty ekranu postów na portaluF.iI.– k. 64-68 i k. 179-204, fotografie – k. 70-83, zrzuty ekranu korespondencji na portaluF.– k. 140-165).
Elementami postów umieszczanych na profilu pozwanej były następujące fotografie: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,  (zrzuty ekranu postów na portaluF.– k. 64-68, fotografie – k. 70-83).
(...)pozwanej na portaluF.nosił nazwy:(...)od dnia 17 grudnia 2012 r. do dnia 26 sierpnia 2020 r., ,,(...).woods.renovation” od dnia 26 sierpnia 2020 r. do dnia 22 kwietnia 2021 r., ,,R..wood” od dnia 22 kwietnia 2021 r. do dnia 23 maja 2021 r., ,,Retro.wood.car” od dnia 23 maja 2021 r. do dnia 4 listopada 2021 r., ,,Retro.(...).(...)od dnia 4 listopada 2021 r. do dnia 21 grudnia 2021 r. i(...)od dnia 21 grudnia 2021 r. do chwili obecnej. Ponadto pozwana w dniu 9 października 2020 r. założyła na tym samym portalu drugi profil o nazwie(...). W okresie od dnia 26 czerwca 2021 r. do dnia 26 listopada 2021 r. nosił on nazwę ,,(...).woods.renovation” (zrzuty ekranu – k. 177-178).
W dniu 12 maja 2021 r. na profilu pozwanej na portaluF., działającym już pod nazwą ,,R..wood”, ukazał się post w języku niemieckim, do którego załączona była fotografia:  opatrzona sformułowaniami: #retrowoodcar i #patrycjawajda. Ponadto w dniu 13 maja 2023 r. na w/w profilu pozwanej w dalszym ciągu dostępne były zamieszczone we wcześniejszym okresie posty oznaczone sformułowaniami m. in. o treści: #hcdesign, #motowoods, #motorenovation, # patiwajda, #motowoodsrenovation, których elementami były m. in. następujące fotografie: , , ,  i  (zrzuty ekranu postów na portaluF.- k. 179-204).
Pozwana w dniu 13 maja 2021 r. na prowadzonym przez siebie profilu na portaluI.opublikowała post zawierający sformułowania: #mozetopodszywacz, #niekradnij, # motowoodsrenovation, #ktośmiukradłpomysł. Jednocześnie pozwana zamieściła pod postem na profilu powoda komentarz ,,Spotkamy się w sądzie, tam porozmawiamy na odpowiednim poziomie” (zrzuty ekranu – k. 179-181 i k. 202).
PozwanaP. W.w dniu 18 listopada 2021 r. rozpoczęła prowadzić podfirmą (...)działalność gospodarczą w zakresie naprawy i konserwacji mebli i wyposażenia domowego oraz naprawy i konserwacji pojazdów samochodowych, z wyłączeniem motocykli. Działalność pozwanej pozostaje zawieszona od dnia 15 grudnia 2022 r. (dane o pozwanej w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej - fakty, o których informacja jest powszechnie dostępna w rozumieniuart. 228 § 2 k.p.c.).
Ustalając powyższy stan faktyczny, Sąd oparł się na dokumentach szczegółowo wskazanych przy każdej z okoliczności. Dokumentom tym należało przypisać walor wiarygodności, ponieważ ich autentyczność, prawdziwość i treść nie zostały podważone, zaś na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału Sąd nie uznał, aby ujawniły się jakiekolwiek okoliczności mogące z urzędu budzić co do nich wątpliwości.
Sąd oparł się także na dowodach z zeznań świadkówM. M.,M. J.,P. K.,H. K.,A. W.,Ł. P.,K. W. (2),S. B.,T. E.,L. K.,K. Z.iK. J.oraz przesłuchaniachR. K.iP. W.w charakterze stron, którym to dowodom należało dać w zdecydowanej większości wiarę, albowiem były zbieżne z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie.
Należy jednak wskazać że dowody z zeznań wskazanych powyżej świadków oraz przesłuchania stron nie okazały się wiarygodne w zakresie w jakim wskazywały, iż twórcą oznaczenie ,,(...).woods.renovation” poza pozwaną są także powód iP. K.. Pozwana była w stanie w sposób bardzo szczegółowy przekazać historię jego powstania oraz okoliczności towarzyszące początkom jego wykorzystywania, czego nie można powiedzieć o powodzie iP. K.. Ponadto byli oni zainteresowani rozstrzygnięciem niniejszej sprawy na niekorzyść pozwanej, co też całościowo w świetleart. 233 § 1 k.p.c.pozwoliło uznać zeznania te za niewiarygodne.
Podkreślić należy, że sąd nie jest zobligowany do wskazania w uzasadnieniu orzeczenia przyczyn niewzięcia pod uwagę dowodów, które nie dotyczyły faktów istotnych dla rozstrzygnięcia i z tego względu nie stanowiły i nie mogły stanowić podstawy dla ustalenia stanu faktycznego sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 września 2000 r., sygn. akt IV CKN 109/00, LEX nr 532102). Niezależnie od tego należy wskazać, że częściowemu pominięciu na podstawieart. 2352§ 1 pkt 2 k.p.c.podlegały dowody z zeznań świadkówM. M.,M. J.,P. K.,K. W. (1)iH. K.na okoliczność ,,innych kwestii z tym związanych”, gdyż nieprecyzyjne wskazanie faktu, który miały one wykazywać uniemożliwiło ustalenie, czy jest on istotny dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy oraz dowody z zeznań świadkówP. K.,K. W. (1)iH. K.na okoliczność ,,podejmowanych prób polubownego zakończenia sporu zakończonych fiaskiem”, z uwagi na ich nieistotność dla rozstrzygnięcia sprawy.
Należało mieć też na uwadze, że Sąd, dokonując oceny zgromadzonego materiału po myśliart. 233 § 1 k.p.c., ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału, w tym wyjaśnień informacyjnych stron, oświadczeń, zarzutów przez nie zgłaszanych, jak i ich zachowania się w trakcie procesu (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 marca 1999 r., sygn. akt I PKN 632/98, OSNP z 2000 r., nr 10, poz. 382).

Sąd zważył, co następuje.
Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności pochylić się należało nad kwalifikacją stworzonych przez pozwaną fotografii jako utworu w rozumieniuart. 1 ust. 1w zw. zart. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych(t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2505, określanej dalej jako ,,p.a.p.p.”)
Zgodnie z art. 1 ust. 1 p.a.p.p. przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór). Jednocześnie art. 1 ust. 2 pkt 3 p.a.p.p. wymienia utwory fotograficzne jako przykładowe przedmioty prawa autorskiego.
Dla zakwalifikowania danego dobra niematerialnego jako przedmiotu prawa autorskiego należy wykazać, że jest po pierwsze – rezultatem pracy człowieka, po drugie – przejawem działalności twórczej jako uzewnętrznionego rezultatu procesu intelektualnego, po trzecie – ma indywidualny charakter, po czwarte – jest ustalony. Poprzez ustalenie utworu rozumie się przy tym nie utrwalenie poprzez nadanie postaci materialnej, tylko uzewnętrznienie umożliwiające jego identyfikację oraz poznanie przez inne jak autor osoby. Utwory spełniające te cechy podlegają ochronie niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia. Nieistotne są także zamiar ich stworzenia, przeznaczenie oraz ewentualna użyteczność (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2020 r., sygn. akt I CSK 513/18, LEX nr 3044356).
Za przedmiot prawa autorskiego uznaje się tylko taki przejaw ludzkiej aktywności, który choćby w minimalnym stopniu odróżnia się od innych rezultatów takiego samego działania. Przedmiot zatem praw autorskich posiada cechę nowości (oryginalności), której stopień nie ma zasadniczego znaczenia. Warunkiem uznania określonego rezultatu za utwór w ujęciu cytowanego powyżej przepisu jest samodzielne stworzenie przez jego twórcę oznaczonego bytu niematerialnego utrwalonego w dowolny sposób. Jednocześnie wypada zaznaczyć, że nie każdy przejaw działalności twórczej może być uznany za utwór, a jedynie tylko taki przejaw, który posiada cechę go indywidualizującą. Indywidualny charakter utworu występuje, gdy jest w nim odciśnięte osobiste piętno twórcy, w taki sposób, że jest on niepowtarzalny. Innymi słowy utwór cechuje się indywidualnym charakterem jedynie wtedy, kiedy wyróżnia się od innych takich samych przejawów działalności twórczej, w sposób świadczący o jego swoistości, w taki sposób, że nie posiada on swojego odpowiednika w przeszłości i równocześnie znikome jest prawdopodobieństwo stworzenia takiego samego dzieła w przyszłości (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 16 grudnia 2020 r., sygn. akt V AGa 652/18,L., wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 2022 r., V ACa 519/21, LEX nr 3450528).
Jednocześnie należy podkreślić, że wykreowanie utworu jest rezultatem jedynie takiego procesu intelektualnego, który jest subiektywnie nowy dla samego twórcy. Proces twórczy powinien być wynikiem samodzielnego wysiłku umysłowego człowieka, brać początek w umyśle twórcy, zaś rezultat działalności twórczej powinien być dla niego poprzednio nieznany (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 27 czerwca 2017 r., I ACa 1298/16, LEX nr 2672999). Także na gruncie prawa unijnego, na potrzeby dokonania prounijnej wykładni prawa krajowego, wskazuje się, że cechą konstytuującą określone działanie jako twórcze jest fakt wykreowania nowego wytworu intelektu w warunkach swobody wyboru co do formy dzieła, co też zachodzi w sytuacji samodzielnego kształtowania przez twórcę formy w drodze własnych wyborów (takZ. O.,Prounijna wykładnia przesłanki twórczości i indywidualności utworu,(...).(...)2022, nr 3, s. 18-45).
W odniesieniu do fotografii jako utworu elementem twórczym jest wybór, albowiem to w jego wyniku dochodzi do nadania mu niepowtarzalnego piętna osobowości autora. Wspomniany wybór może dotyczyć uporządkowania i aranżacji przedmiotu fotografowania, kompozycji kadru, momentu fotografowania, przedstawienia perspektywy, ostrości obrazu, jego głębi, a także przyjętej skali natężenia światła, jasności, zastosowania efektów specjalnych oraz zabiegów zmierzających do nadania fotografii określonego charakteru. Fotografię, aby mogła być uznana za utwór podlegający ochronie, musi cechować inwencja twórcza autora, wynikająca z jego samodzielności artystycznej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2002 r., sygn. akt III CKN 1096/00, LEX nr 81369, wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 12 września 2016 r., I ACa 942/15, LEX nr 2209926).
Poza przypadkami skrajnymi bardzo trudno jest wśród przeprowadzić rozgraniczenie na fotografie chronione i niechronione (por. J. Barta, R. Markiewicz, A. Matlak, A. Niewęgłowski, M. Poźniak-Niedzielska [w:] J. Barta,System Prawa Prywatnego, t. 13, Warszawa 2017, s. 49).
W realiach niniejszej sprawy wykonane przez pozwaną zdjęcia mają charakter czysto rejestracyjny. Wypada zauważyć, że w typowy sposób przedstawiają one samochód, deskę rozdzielczą samochodu oraz drewniane części samochodu po zakończeniu procesu ich renowacji. Wszystkie drewniane elementy przedstawione na zdjęciach ułożone są na podłożu, zaś samochód i deska rozdzielcza przedstawione zostały w powszechnie spotykany sposób. Powódka niewątpliwie nie zabiegała o uporządkowanie i aranżację fotografowanych obiektów w kadrze, nie wyczekiwała na odpowiedni moment fotografowania w celu uzyskania właściwego oświetlenia i ostrości obrazu. Wygląd fotografii wskazuje, że zostały one wykonane w ramach czynności rutynowych, mówiąc kolokwialnie ,,na szybko”. Ponadto pozwana podczas przesłuchania sama przyznała, że wykonywane fotografie miały na celu dokumentować i rejestrować rezultat jej pracy. W związku z tym Sąd uznał, że sporne zdjęcia nie stanowią przejawu działalności twórczej.
Ponadto w/w zdjęć nie cechuje indywidualny charakter, gdyż nie są one niepowtarzalne. Z racji na powyższe okoliczności ich powstania oraz ich wizerunek należało dojść do przekonania, iż identyczny lub podobny rezultat osiągnęłaby niemalże każda osoba posiadająca telefon komórkowy wyposażony w aparat, a to z tego powodu, że do wykonania takich fotografii nie są konieczne żadne specyficzne umiejętności i szczególne przygotowania. Wystarczy właściwie umieścić obiektyw nad fotografowanym obiektem i rezultat będzie co najmniej podobny.
Ze wskazanych powyżej powodów należało stwierdzić, że sporne fotografie nie stanowią utworów w rozumieniu art. 1 ust. 1 p.a.p.p. Z kolei skoro nie stanowią one utworu, to nigdy nie powstały względem nich prawa autorskie majątkowe, w związku z czym dopuszczalne jest posługiwanie się nimi przez nieograniczony krąg podmiotów. Tym samym, nawet gdyby przyjąć, że tworzenie przez pozwaną spornych fotografii było objęte jej obowiązkami pracowniczymi, powództwo podlegałoby oddaleniu z uwagi na brak przedmiotu ochrony.
W dalszej kolejności należy pochylić się nad podniesionym przez pozwaną zarzutem braku legitymacji czynnej powoda.
Powód wywodził swoje roszczenie z art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b i ust. 2 p.a.p.p. Zgodnie z tym pierwszym przepisem uprawniony, którego autorskie prawa majątkowe zostały naruszone, może żądać od osoby, która naruszyła te prawa, naprawienia wyrządzonej szkody poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej dwukrotności, a w przypadku gdy naruszenie jest zawinione – trzykrotności stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu. Zgodnie zaś z drugim przepisem niezależnie od roszczeń, określonych w ust. 1 art. 79 p.a.p.p., uprawniony może się domagać jednokrotnego albo wielokrotnego ogłoszenia w prasie oświadczenia o odpowiedniej treści i formie lub podania do publicznej wiadomości części albo całości orzeczenia sądu wydanego w rozpatrywanej sprawie, w sposób i w zakresie określonym przez sąd.
Posługując się wykładnią językowa w/w unormowania można stwierdzić, że z opartym na nim roszczeniem może wystąpić ,,uprawniony”, a więc przede wszystkim podmiot, któremu przysługują prawa autorskie do utworu oraz podmiot upoważniony do korzystania z utworu chociażby nie posiadał praw autorskich majątkowych. Tym samym należało dokonać analizy, czy powódR. K.zdołał należycie wykazać, że takie prawa posiada.
Według art. 8 ust. 1 p.a.p.p. prawo autorskie przysługuje twórcy, o ile ustawa nie stanowi inaczej, z kolei zgodnie z art. 12 ust. 1 p.a.p.p. jeżeli ustawa lub umowa o pracę nie stanowi inaczej, pracodawca, którego pracownik stworzył utwór w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy, nabywa z chwilą przyjęcia utworu autorskie prawa majątkowe w granicach wynikających z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron. Natomiast art. 41 ust. 1 p.a.p.p. stanowi, że jeżeli ustawa nie stanowi inaczej:

1
autorskie prawa majątkowe mogą przejść na inne osoby w drodze dziedziczenia lub na podstawie umowy;

2
nabywca może przenieść je na inne osoby, chyba że umowa stanowi inaczej.

Z kolei zgodnie z art. 67 ust. 1 p.a.p.p. twórca może udzielić upoważnienia do korzystania z utworu na wymienionych w umowie polach eksploatacji z określeniem zakresu, miejsca i czasu tego korzystania.
Dlatego też należało stwierdzić, że legitymację czynną do wystąpienia z powództwem o naruszenie autorskich praw majątkowych ma twórca, jego następca prawny (nabywca praw autorskich majątkowych, spadkobierca) lub podmiot pierwotnie nabywający prawa autorskie (pracodawca w przypadku oprogramowania komputerowego – art. 74 ust. 3 pr.aut.), jak również licencjobiorca wyłączny (w zakresie objętym umową licencyjną), chyba że umowa licencyjna stanowi inaczej (art. 67 ust. 4 pr.aut.) (tak P. Podrecki [w:]Prawo autorskie i prawa pokrewne. Komentarz, red. D. Flisak, Warszawa 2015, art. 79, LEX; J. Błeszyński [w:]Prawo autorskie. System Prawa Prywatnego, tom 13, red. J. Barta, Warszawa 2017, art. 79, Legalis; J. Barta, R. Markiewicz [w:] M. Czajkowska-Dąbrowska, Z. Ćwiąkalski, K. Felchner, E. Traple, J. Barta, R. Markiewicz,Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Komentarz, Warszawa 2011, art. 79, LEX).
Obowiązek udowodnienia faktów wskazujących na autorstwo utworu, zawarcie umów licencji lub przeniesienia autorskich praw majątkowych oraz stworzenia utworu w ramach stosunku pracy obciążą, zgodnie zart. 6 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny(t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1360; określanej dalej jako „k.c.”), powoda jako stronę wywodzącą w procesie skutki prawne.
Należy przypomnieć, że unormowania p.a.p.p. przewidują przejście autorskich praw majątkowych na pracodawcę z chwilą przyjęcia utworu gdy:

1
został stworzony przez osobę pozostającą w stosunku pracy oraz

2
stworzenie utworu mieści się w zakresie obowiązków służbowych pracownika;

3
umowa lub ustawa nie stanowią inaczej.

Należy przy tym podkreślić, że pojęcie pracownika w rozumieniu art. 12 ust. 1 p.a.p.p. należy interpretować ściśle poprzez odniesienie go do pojęcia stosunku pracy, którego źródłem jest zawarcie umowy o pracę, powołania, mianowania bądź spółdzielczej umowy o pracę. Powyższe implikuje stwierdzenie, że przepis ten nie ma zastosowania do stosunków służbowych, które nie mieszczą się w kategorii stosunku pracy, a więc także do stosunków o świadczenie usług, w tym płynących z umów zlecenia i o dzieło, nawet jeżeli te umowy przewidują przejście autorskich praw majątkowych na zlecającego lub zamawiającego utwór (tak A. Niewęgłowski [w:]Prawo autorskie. Komentarz, Warszawa 2021, art. 12, E. Ferenc-Szydełko (red.),Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Komentarz, Warszawa 2021, A. Michalak (red.),Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Komentarz, Warszawa 2019, J.W. Wójcik,4.8. Utwory pracownicze[w:]Kryminologia. Współczesne aspekty, Warszawa 2014).
Warunkiem przejścia autorskich praw majątkowych na pracodawcę jest stworzenie utworu w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy. Oznacza to, że pracownik powinien mieć obowiązek tworzenia utworów, zaś przygotowane przez niego dzieła muszą w ramach tego obowiązku się mieścić.
Należy wskazać, że płynące ze stosunku pracy obowiązki determinowane są w głównej mierze przez treść umowy o pracę. Zgodnie bowiem zart. 29 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy(t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1465, określanej dalej jako ,,k.p.”) umowa o pracę określa strony umowy, adres siedziby pracodawcy, a w przypadku pracodawcy będącego osobą fizyczną nieposiadającego siedziby - adres zamieszkania, a także rodzaj umowy, datę jej zawarcia oraz warunki pracy i płacy, w szczególności rodzaj pracy. Rodzaj pracy jest z kolei wyrażany przez określenie w umowie zawodu, funkcji czy stanowiska (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2018 r., III PK 2/18, LEX nr 2575867).
Należy przy tym mieć na uwadze, że wpływ na ustalenie granic obowiązków pracowniczych ma nazwa stanowiska, gdyż pracownik musi być zatrudniony na stanowisku, co najmniej intuicyjnie kojarzącym się z zobowiązaniem do tworzenia przedmiotów prawa autorskiego (tak A. Niewęgłowski [w:]Prawo autorskie. Komentarz, Warszawa 2021, art. 12).
Jednocześnie zamiar nałożenia na pracownika obowiązku wykonywania dzieł w rozumieniu prawa autorskiego winien wynikać wprost z treści umowy. Jedynie wówczas znajdzie zastosowanie domniemanie z art. 12 ust. 1 p.a.p.p. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2009 r.,(...) SA/Wa 34/09, LEX nr 526441).
W niniejszej sprawie, w czasie wykonywania spornych fotografii, pozwana pozostawała w stosunku pracy z pozwanym. Jednocześnie łącząca strony niniejszego postępowania umowa o pracę, jako rodzaj pracy wskazuje: „renowator mebli”. Umowa nie stanowi wprost, że pozwana obowiązana jest do tworzenia utworów. Jednocześnie stanowisko renowatora mebli nie kojarzy się w najmniejszym stopniu z tworzeniem utworów, a w szczególności wykonywaniem fotografii. Podkreślić należy, że praca ta polega na przywróceniu starym meblom wyglądu i wizerunku z czasów ich nowości, a więc jest to praca czysto odtwórcza, w związku z czym jej rezultat nie może prowadzić do powstania utworu. Równocześnie w zakresie pojęcia renowacji mebli, co oczywiste, nie mieści się samo wykonywanie fotografii, w tym efektów tej pracy. W konsekwencji wykonanie fotografii przez pozwaną pozostawało poza granicami obowiązków pracowniczych pozwanej.
Jednocześnie należy wskazać, że fakt wykonywania przez pozwaną zadań w obszarze prowadzenia profili w mediach społecznościowych wraz z umieszczaniem tam wpisów i zdjęć na potrzeby promocji działalności powoda za obopólną akceptacją stron nie uczyniło tychże zadań obowiązkami pracowniczymi pozwanej. Podkreślenia wymaga, iż istotna zmiana warunków pracy lub płacy, w przeciwieństwie do zmiany tych nieistotnych możliwej do dokonania w drodze polecenia służbowego, wymaga zgody pracownika lub też dokonania wypowiedzenia zmieniającego. Z kolei istotne warunki pracy, to takie, które zostały ustalone i zawarte w treści umowy o pracę, jako rodzaj pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2008 r., I PK 73/08, LEX nr 509025).
W niniejszej sprawie powód, jako pracodawca, nie był skłonny do zmiany warunków pracy lub płacy pozwanej w drodze dobrowolnego porozumienia z uwagi na niechęć do zwiększenia należnego pozwanej wynagrodzenia. Nie dokonał jednocześnie tzw. wypowiedzenia zmieniającego. Pozwana w obliczu próby nałożenia na nią dodatkowych obowiązków bez zmiany umowy zażądała zwiększenia wynagrodzenia, na co pozwany się nie zgodził, co pociągnęło za sobą decyzję pozwanej o niewykonywaniu niektórych z tych czynności, na skutek czego pozwany rozwiązał z nią umowę o pracę za wypowiedzeniem. Powyższe dodatkowo potwierdza, że prowadzenie promocji w mediach społecznościowych oraz wykonywanie zdjęć nie znajdowało się w granicach obowiązków pracowniczych pozwanej.
Należy bowiem podkreślić, że strony wyraźnie określiły, że rodzajem pracy pozwanej jest ,,renowacja mebli”, co też uczyniło to ustalenie jednym z warunków pracy, którego zmiana, mając charakter istotny, wymagała wypowiedzenia zmieniającego lub zawarcia porozumienia zmieniającego warunki pracy. W związku z tym uzupełnienie tego rodzaju pracy o prowadzenie mediów społecznościowych, w tym wykonywanie fotografii nie mogło zostać dokonane na mocy polecenia służbowego powoda. Wykonanie fotografii mogłoby co najwyżej zostać zlecone pozwanej przez powoda jako polecenie służbowe w ramach zmiany nieistotnych warunków pracy (jako ich doprecyzowanie) jedynie w sytuacji gdyby prowadzenie mediów społecznościowych objęte było uprzednio obowiązkami pozwanej jako pracownika powoda, co jednakże nie miało miejsca.
Stąd też, gdyby przyjąć – czego jednakże Sąd nie czyni – że sporne fotografie są utworami, to ich wykonanie nie doprowadziło do przejścia praw autorskich majątkowych na powoda, dlatego też należało uznać, że nie jest on czynnie legitymowany w niniejszej sprawie. Tym samym powództwo także z tego powodu podlegało oddaleniu.
Zgodnie z art. 17 p.a.p.p., jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, twórcy przysługuje wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu.
Najbardziej typową odpowiedzią na pytanie, co oznacza naruszenie autorskich praw majątkowych, byłoby stwierdzenie, że jest to korzystanie z utworu (elementów twórczych utworu) bez zgody uprawnionego lub bez możliwości powołania się na podstawę ustawową (znajdującą się w ramach przepisów o dozwolonym użytku). Inaczej mówiąc, naruszenie występuje w przypadku, gdy dochodzi do korzystania z elementów twórczych utworu bez zgody uprawnionego, jeśli równocześnie korzystający nie może powołać się na podstawę ustawową legitymizującą takie korzystanie (por. A. Matlak, T. Targosz, E. Traple [w:]Komentarz do ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych [w:] Ustawy autorskie. Komentarze. Tom II, red. R. Markiewicz, Warszawa 2021, art. 79, uwaga 2, LEX).
W niniejszej sprawie – przyjmując, czego jednak Sąd nie czyni, że sporne fotografie są utworami w rozumieniu p.a.p.p., zaś powód nabył do nich autorskie prawa majątkowe – pozwana posługiwała się spornymi fotografiami o niezmienionym wizerunku, jednocześnie powód nie tylko akceptował, ale wręcz czerpał zyski z działalności pozwanej, co też pozwala na stwierdzenie, że w czasie trwania stosunku pracy łączącego pozwaną z powodem jej działanie nie mogło stanowić naruszenia autorskich praw majątkowych powoda z uwagi na zgodę powoda. Tym samym powództwo niniejszej, biorąc pod uwagę, że wskazane już powody oddalenia nie zaistniały, i tak podlegałoby częściowemu oddaleniu tj. w zakresie, w jakim roszczenie powoda obejmowało zachowanie pozwanej sprzed ustania stosunku pracy.
Ponadto powód nie zdołał wykazać roszczenia o odszkodowanie co do jego wysokości. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2015 r. (sygn. akt SK 32/14, Dz.U.2015/932) oraz wyroku Trybunału Sprawiedliwości(...)z dnia 25 stycznia 2017 r. (C-367/15,(...)-36) i wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 listopada 2019 r. (sygn. akt P 14/19, Dz.U.2019/2193) naprawienie szkody na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 3 p.a.p.p. następuje na zasadach ogólnych odpowiedzialności cywilnej albo przez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej dwukrotności stosownego wynagrodzenia, które byłoby należne z tytułu udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie utworu.
Jednocześnie należy podkreślić, że przy ustalaniu stosownego wynagrodzenia w pierwszej kolejności należy odwołać się do opłat licencyjnych pobieranych w podobnych sprawach przez powoda. Dopiero w sytuacji braku odpowiednich umów z innymi podmiotami lub niewiarygodności tych umów należało by sięgnąć po inne podstawy ustalenia stosownego wynagrodzenia, w tym np. stawki stosowane w obrocie w odniesieniu do danej kategorii utworów. Jest oczywistym, że stawki wynikające z zatwierdzonych tabel wynagrodzeń stosuje się wprost tylko do umów, których stroną jest organizacja zarządzania zbiorowego. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby te tabele mogły być odpowiednio stosowane również przy ustalaniu stosownego wynagrodzenia w sporach bez udziału organizacji zbiorowego zarządzania (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 2 września 2020 r., I AGa 164/19, LEX nr 3187426).
Charakterystyczne dla roszczenia o zapłatę dwukrotności stosownego wynagrodzenia jest to, że uprawniony nie musi udowadniać ani winy naruszyciela ani szkody. Ustawodawca, przyznając poszkodowanemu roszczenie o zapłatę dwukrotności stosownego wynagrodzenia, nie wymienia winy wśród przesłanek powstania takiego roszczenia, a także nie podaje żadnych przesłanek egzoneracyjnych, które by je unicestwiały, dlatego też należy przyjąć jako zasadę odpowiedzialności zasadę bezprawności (tak A. Matlak, T. Targosz, E. Traple [w:]Komentarz do ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych[w:]Ustawy autorskie. Komentarze. Tom II, red. R. Markiewicz, Warszawa 2021, art. 79, uwaga 105, LEX).
W niniejszej sprawie powód wskazał, że stosowne wynagrodzenie ustalone zostało na podstawie średnich stawek rynkowych przyjętych w umowach o korzystanie z utworu tego typu, czyli zdjęć – z uwzględnieniem ich niewątpliwych walorów artystycznych – 800 zł x 54 = 43 200 zł. Ne przedstawił jednak żadnego dowodu wskazującego, że średnia rynkowa wartość wynagrodzenia za korzystanie z utworów fotograficznych wynosi 800 zł. Ponadto nie zaoferował dowodów świadczących o wysokości wcześniej uzyskiwanych przez niego wynagrodzeń licencyjnych tytułem udzielenia upoważnienia do korzystania z utworu. Nie przedstawił też stosowanych przez organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi stawek wynagrodzeń względem fotografii. Z kolei nie dysponując takimi dowodami miał możliwość złożenia wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność wysokości rynkowego wynagrodzenia tytułem wyrażenia zgody na korzystanie z utworów fotograficznych, czego nie uczynił. Należy przy tym podkreślić, że inicjatywa dowodowa w tym zakresie obciążała powoda zgodnie z wyrażoną wart. 6 k.c.zasadą, według której obowiązek wykazania faktu spoczywa na stronie, która wywodzi z niego skutki prawne.
W związku z tym roszczenie o zapłatę podlegało oddaleniu również z uwagi na jego niewykazanie co do wysokości.
Tytułem podsumowania należy więc wskazać, że powództwo podlegało oddaleniu łącznie z następujących powodów: braku statusu utworu spornych fotografii oraz braku legitymacji procesowej czynnej powoda na skutek wykonania fotografii poza obowiązkami pracowniczymi pozwanej. Roszczenie o zapłatę odszkodowania podlegało nadto z uwagi na niewykazanie wysokości roszczenia, zaś oba roszczenia częściowemu oddaleniu podlegałyby z racji na brak ewentualnego naruszenia autorskich praw majątkowych powoda w czasie trwania stosunku pracy, gdyż w tym okresie powód wyraził zgodę na działania pozwanej tj. udostępnianie fotografii w mediach społecznościowych.
O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 wyroku zgodnie zart. 98 k.p.c., który stanowi, że strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Na koszty postępowania obciążające powoda w łącznej kwocie 4.320 zł złożyła się kwota 3600 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego w zakresie roszczenia o zapłatę zgodnie z § 2 pkt. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964), kwota 720 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego w zakresie roszczenia niepieniężnego zgodnie z § 8 ust. 1 pkt. 2 tegoż rozporządzenia oraz kwota 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa zgodnieart. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej(t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1923 z późn. zm.).
W toku postępowania tymczasowo wyasygnowano ze środków Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Katowicach wydatki w łącznej wysokości 440,42 zł. Na wydatki te złożyły się kwoty: 32 zł tytułem kosztów stawiennictwa świadkaT. E., 218,01 zł tytułem kosztów stawiennictwa świadkaK. J.oraz kwota 190,41 zł tytułem kosztów stawiennictwa świadkaK. Z..
W myślart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1144, określanej dalej jako ,,u.k.s.c.”) kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić lub których nie miał obowiązku uiścić kurator albo prokurator, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu. Stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 2 u.k.s.c. do wydatków zalicza się zwrot kosztów podróży i noclegu oraz utraconych zarobków lub dochodów świadków.
Wobec oddalenia powództwa w całości należało przyjąć, że sprawę w całości przegrał powód, co też musiało skutkować obciążeniem go również obowiązkiem uiszczenia wskazanych powyżej wydatków tymczasowo wyasygnowanych przez Skarb Państwa, stąd też Sąd nakazał pobrać od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach kwotę 440,42 zł, o czym orzeczono w pkt 3 wyroku.
Sędzia Jarosław Antoniuk