Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII U 445/24
Data wyroku: 2024-12-11 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Agnieszka Stachurska
Słowa kluczowe: Podleganie ubezpieczeniom społecznym
Podstawa prawna: art. 6 ust. 1 pkt. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

Sygn. akt VII U 445/24

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 grudnia 2024r.
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Agnieszka Stachurska
Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Bańcerowska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2024r. w Warszawie
sprawyA. M.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
z udziałemM. M.
o podleganie ubezpieczeniom społecznym
na skutek odwołaniaA. M.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
z dnia 15 grudnia 2023 roku, nr(...)- (...)(...)

1
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdza, żeA. M.jako pracownik płatnika składekM. M.podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i chorobowemu od 1 lipca 2023 roku;

2
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.na rzeczA. M.kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi za czas od daty uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

UZASADNIENIE

A. M., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z dnia 15 grudnia 2023r., nr(...)- (...)(...), w której stwierdzono, że jako pracownik u płatnika składekM. M.nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 1 lipca 2023r.
Ubezpieczona zarzuciła, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organ rentowy zaniechał zebrania kompletnego i pełnego materiału dowodowego i w konsekwencji dopuścił się zaniechania wszechstronnej analizy stanu faktycznego sprawy, a nadto dokonał błędnej oceny materiału dowodowego, polegającej na:

1
bezpodstawnym przyjęciu pozorności zawarcia umowy o pracę z pracodawcąM. M.;

2
sprzecznym z materiałem dowodowym wniosku dotyczącym nierealizowania przez ubezpieczoną i pracodawcę postanowień umowy o pracę;

3
dowolną, niepopartą żadnym materiałem dowodowym, analizę w zakresie zapotrzebowania płatnika na pracowników, wysokości etatu ubezpieczonej oraz wysokości jej wynagrodzenia.

Zarzucając powyższe, ubezpieczona wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez stwierdzenie, że jako pracownik u płatnika składek podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 1 lipca 2023r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi rentowemu oraz o zasądzenie od organu rentowego kosztów procesu i kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu odwołania ubezpieczona wskazała, że nie można uznać, by organ rentowy w jakikolwiek sposób wykazał pozorność zawartej przez nią umowy o pracę. Podkreśliła, że wydając zaskarżoną decyzję, Zakład dysponował wyjaśnieniami jej i pracodawcy oraz dokumentami złożonymi przez nich w toku postępowania wszczętego z urzędu. Wskazywały one na rzeczywiste realizowanie pracy na rzecz płatnika, jej zakres i czas trwania. Jednak organ rentowy wszystkie je zakwestionował, forsując stojące w opozycji do nich własne stanowisko, że ze strony ubezpieczonej doszło do próby wyłudzenia świadczeń z ubezpieczenia społecznego, co nie ma żadnego potwierdzenia w materiale dowodowym.
Ponadto ubezpieczona zwróciła uwagę na treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że rozpoczęcie korzystania przez nią ze zwolnień lekarskich w krótkim okresie od zgłoszenia do pracowniczych ubezpieczeń społecznych przez płatnika wzbudziło wątpliwości, czy faktycznie został nawiązany stosunek pracy. Odnosząc się do tego, ubezpieczona, jako warte podkreślenia, uznała to, że w świetle ugruntowanego już orzecznictwa sądowego powstanie niezdolności do pracy z powodu problemów zdrowotnych jest okolicznością niezależną od strony ifakt jej powstania w krótkim okresie od zgłoszenia do pracowniczych ubezpieczeń społecznych nie może być argumentem dla uznania, że celem zawarcia umowy o pracę było wyłącznie uzyskanie świadczeń z funduszu ubezpieczeń społecznych(odwołanie z dnia 11 stycznia 2024r., k. 3 – 11 a.s.).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.wzniósł o oddalenie odwołania na podstawieart. 4771§ 1 k.p.c.i o zasądzenie od ubezpieczonej kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Uzasadniając przedstawione stanowisko, organ rentowy wskazał, że z analizy dokumentów zaewidencjonowanych w Centralnym Rejestrze Płatników Składek oraz dokumentów zebranych w trakcie postępowania wyjaśniającego wynika, żeA. M.stała się niezdolna do pracy u płatnika składekM. M.od 21 sierpnia 2023r., zatem niespełna w dwa miesiące od zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, a niezdolność do pracy była spowodowana ciążą. Wątpliwości Zakładu wzbudziło zawarcie umowy o pracę bezpośrednio przed rozpoczęciem zwolnienia lekarskiego przez ubezpieczoną, ponieważ takie nawiązanie stosunku pracy, dające ubezpieczonej poczucie korzystania z pracowniczej ochrony ubezpieczeniowej, nastąpiło krótko przed zakończeniem czynności pracowniczych. Ponadto organ rentowy zaznaczył, że ubezpieczona, wobec niezgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu zawartej wcześniej umowy zlecenia, nie uzyskałaby świadczeń z FUS, a jedynym świadczeniem wówczas jej przysługującym byłoby świadczenie rodzicielskie w wysokości 1.000 zł miesięcznie wypłacane przez 52 tygodnie przy urodzeniu jednego dziecka. W ocenie organu rentowego poprzez zgłoszenie do ubezpieczeńA. M.nadużyto instytucji ubezpieczenia społecznego, w ramach której ubezpieczeni, opłacając składki z tytułu ubezpieczeń społecznych, mogą w sytuacji ziszczenia się ryzyka społecznego, od wystąpienia którego się ubezpieczyli, liczyć na wypłatę określonych świadczeń pieniężnych finansowanych ze wspólnego dla wszystkich funduszu, który tworzony jest ze składek pozostałych uczestników, którzy uczciwie odprowadzali składki od swoich dochodów.
W dalszej części organ rentowy wskazał na brak uzasadnienia dla zmiany formy zatrudnieniaA. M.z umowy zlecenia na umowę o pracę, co miało na celu umożliwienie wykorzystania statusu pracowniczego do osiągnięcia prywatnych celów, czyli uzyskania ochrony z funduszu. Według Zakładu takie zachowanie narusza zasady współżycia społecznego, w tym zasadę równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, zasadę solidaryzmu ubezpieczeń społecznych, zasadę ochrony interesów i nie pokrzywdzenia innych ubezpieczonych, zasadę nieuprawnionego nieuszczuplania środków funduszu ubezpieczeń społecznych oraz elementarne zasady uczciwego obrotu prawnego, zmierzając do objęcia nieuprawnionym tytułem ubezpieczenia społecznego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2008r., III UK 75/07). Jednocześnie organ rentowy zaznaczył, że cel zawarcia umowy o pracę w postaci osiągnięcia świadczeń z ubezpieczenia społecznego nie jest sprzeczny z ustawą, niemniej jednak nie może oznaczać akceptacji dla nagannych i nieobojętnych społecznie zachowań korzystania ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych, przy zawieraniu umów o pracę na stosunkowo krótki okres przed zajściem zdarzenia rodzącego uprawnienie do świadczenia z ubezpieczenia społecznego i w konsekwencji uzyskania przez osobę ubezpieczoną świadczeń z ubezpieczeń społecznych (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 18 października 2005r., II UK 43/05; z 9 sierpnia 2005r., III UK 89/05)(odpowiedź na odwołanie z dnia 6 lutego 2024r., k. 67 – 68 a.s.).
Płatnik składekM. M.przyłączył się do stanowiska ubezpieczonej(protokół rozprawy z 27 listopada 2024r., k. 135 a.s.).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
M. M.w 2023 roku prowadził wW.dwie piekarnie – przyul. (...)i przyul. (...). W prowadzeniu działalności pomagała mu żonaE. M.. Ogłoszenia o ofertach pracy w piekarni płatnik składek zamieszczał na portalu(...). Jako formę zatrudnienia oferował umowę zlecenia bądź umowę o pracę, przy czym umowa zlecenia była przez niego traktowana jako okres próbny. Umowy zlecenia stosował również w przypadku osób zatrudnianych na krótkie okresy. Potem zazwyczaj proponował umowę o pracę (zeznaniaM. M.– k. 137 verte - 138 a.s.; zeznania świadkaE. M.– k. 136 a.s.; ogłoszenie o pracę na portalu(...)k. 26 a.s.).
Na jedno z ogłoszeń zamieszczonych przezM. M.odpowiedziałaA. M.. Pomyślnie przeszła proces rekrutacji prowadzony przezE. M.i została zatrudniona z dniem 1 marca 2023r. jako ekspedienta w piekarni przyul. (...). Do 30 czerwca 2023r. świadczyła pracę na podstawie czterech kolejno zawieranych umów zlecenia. W krótkim czasie od rozpoczęcia pracy została przeniesiona do wykonywania czynności ekspedientki w piekarni przyul. (...). Powodem tego było zakończenie prowadzenia działalności przyul. (...)oraz odejście z pracy jednej z ekspedientek pracujących dotychczas wpiekarni – (...)– co spowodowało pilną potrzebę zatrudnienia kogoś w zamian za nią, ponieważ piekarnia przyul. (...)działała w godzinach od 6:00 – 19:00, a to wymagało pracy zmianowej dwóch ekspedientek (zeznaniaA. M.– k. 137 a.s.; protokół przesłuchaniaA. M.– nienumerowana karta akt ZUS; zeznaniaM. M.– k. 137 verte - 138 a.s.; protokół przesłuchania płatnika składek – nienumerowana karta akt ZUS; zeznania świadkaE. M.– k. 136 a.s.; umowa zlecenia z dnia 1 marca 2023r. – k. 19 a.s.; umowa zlecenia z dnia 1 kwietnia 2023r. – k. 20 a.s.; umowa zlecenia z dnia 1 maja 2023r. – k. 21 a.s.; umowa zlecenia z dnia 19 czerwca 2023r. – k. 22 a.s.).
A. M.rozpoczęła pracę w piekarni przyul. (...)najpierw w oparciu o umowę zlecenia, a potem pracowała tam na podstawie umowy o pracę. Propozycja jej zawarcia pochodziła odM. M., który ocenił, że ubezpieczona przeszła pomyślnie okres próbny i może zostać zatrudniona w ramach stosunku pracy. Umowa o pracę została podpisana na okres od 1 lipca 2023r. do 31 lipca 2023r., w wymiarze ½ etatu, na stanowisku ekspedientki, za wynagrodzeniem ustalonym na kwotę 1.800 zł. Przed rozpoczęciem pracyA. M.uzyskała w dniu 27 czerwca 2023r. orzeczenie lekarskie o braku przeciwskazań zdrowotnych do pracy na ww. stanowisku i orzeczenie lekarskie do celów sanitarno-epidemiologicznych, zaś w dniu 1 lipca 2023r odbyła szkolenie wstępne w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy(umowa o pracę z dnia 1 lipca 2023r. – k. 23 a.s.; orzeczenia lekarskie z dnia 27 czerwca 2023r. – nienumerowana karta akt ZUS; karta szkolenia wstępnego bhp z dnia 1 lipca 2023r. – nienumerowana karta akt ZUS; zeznaniaM. M.– k. 137 verte - 138 a.s).
Z dniem 1 sierpnia 2023r.A. M.została zatrudniona na pełny etat, na tym stanowisku co wcześniej, za wynagrodzeniem w kwocie 3.600 zł. Umowa o pracę została zawarta na okres od 1 sierpnia 2023r. do 31 października 2023r. Pracodawca wypłacał jej wynagrodzenie w gotówce. Taką formę wypłaty stosował wobec wszystkich zatrudnionych. Ubezpieczonej w okresie, kiedy była już niezdolna do pracy, raz wypłacił należność ze stosunku pracy przelewem(umowa o pracę z dnia 1 sierpnia 2023r. - k. 24 a.s.; zeznaniaA. M.– k. 137 a.s.; protokół przesłuchaniaA. M.– nienumerowana karta akt ZUS; zeznaniaM. M.– k. 137 verte - 138 a.s.; protokół przesłuchania płatnika składek – nienumerowana karta akt ZUS; zeznania świadkaE. M.– k. 136 a.s.; zeznania świadkaM. P., k. 135 verte – 136 a.s.; potwierdzenia przelewu wynagrodzeń – k. 17- 18 a.s.).
Obowiązki wynikające z umowy o pracę były takie same, jak te, któreA. M.wykonywała podczas zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia. Obejmowały one sprzedaż pieczywa, sporządzanie zamówień, zatowarowanie piekarni, wykładanie towaru oraz dbałość o porządek w miejscu pracy.A. M.wykonywała je zamiennie z drugą ekspedientką –M. P., ponieważ praca w piekarni przyul. (...)odbywała się w systemie zmianowym, w godzinach 6:00 – 14:00 i 12:00 – 19:00.M. M.wyznaczył takie godziny pracy i wymagał, by w tych godzinach zawsze był w piekarni pracownik, ale nie ingerował w to, która pracownica będzie obecna na danej zmianie. Ta kwestia została pozostawiona do uzgodnień pomiędzyM. P.iA. M.. Ustalenia pomiędzy nimi były wpisywane do grafiku pracy na każdy miesiąc. Wynikało z niego to, na której zmianie w danym dniu będzie obecna dana pracownica. Poza tymA. M.iM. P., dla potwierdzenia obecności w pracy, składały podpis w rubrykach przyporządkowanych tej dacie i tym godzinom, w których pracowały. PracodawcaM. M.oraz pomagająca mu w prowadzeniu działalności żonaE. M.sprawowali nadzór nad pracą zatrudnionych osób, co polegało na kontroli wykonywanych przez nich obowiązków i wydaniu im poleceń służbowych oraz nadzorze nad sposobem ich realizacji.M. M.codziennie przyjeżdżał do piekarni, sporadycznie w zamian za niego w piekarni pojawiała się jego żona, oboje jednak pozostawali w kontakcie z pracownicami, do czego służyła utworzona w tym celu grupa na komunikatorze(...), na której informowano się wzajemnie o sprawach bieżących dotyczących działania piekarni.M. M.kontrolował również obecność w pracy osób zatrudnionych, sprawując nadzór nad grafikiem, do którego wpisów dokonywałyA. M.iM. P.(zeznania świadkaM. P.– k. 135 verte - 136 a.s.; zeznaniaA. M.– k. 137 a.s.; protokół przesłuchaniaA. M.– nienumerowana karta akt ZUS; zeznaniaM. M.– 137 verte - 138 a.s.; protokół przesłuchania płatnika składek – nienumerowana karta akt ZUS; zeznania świadkaE. M.– k. 136 a.s.; wydruki z komunikatora(...)– k. 28 – 41 a.s., k. 48 – 56 a.s.; grafiki pracy/lista obecności – k. 15 – 16 a.s. oraz nienumerowane karty akt ZUS).
A. M., jako pracownik, została zgłoszona przez płatnika składekM. M.do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych: emerytalnego, rentowych, wypadkowego i chorobowego oraz do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego od 1 lipca 2023r. W sierpniu 2023r. ubezpieczona powzięła wiedzę o tym, że jest w ciąży i poinformowała o tym pracodawcę, zaś od dnia 21 sierpnia 2023r. przebywała na zwolnieniu lekarskim. W dniu 31 października 2023r. zawarła z płatnikiem składek kolejną umowę o pracę, przedłużającą zatrudnienie do dnia porodu(umowa o pracę z 31 października 2023r. - k. 25 a.s.; zwolnienia lekarskie - k. 44 – 47 a.s.).
Wystąpienie przezA. M.z wnioskiem o wypłatę zasiłku chorobowego w krótkim czasie od zgłoszenia do pracowniczych ubezpieczeń, zainicjowało wszczęcie z urzędu przez ZUS(...)Oddział wW.postępowania administracyjnego w sprawie zasadności zgłoszenia ww. do ubezpieczeń społecznych, o czym ubezpieczona i płatnik składek zostali zawiadomieni pismami z 17 października 2023r.(zawiadomienia dlaA. M.iM. M.– nienumerowane karty akt ZUS).
Po zakończeniu postępowania, w którego toku organ rentowy pozyskał dokumenty dotyczące zatrudnienia ubezpieczonej oraz zeznaniaA. M.i płatnika składek, w dniu 15 grudnia 2023r. została wydanadecyzja nr (...)(...), w której Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.stwierdził, żeA. M.jako pracownik u płatnika składekM. M.nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 1 lipca 2023r.
    (decyzja z 15 grudnia 2023r. – nienumerowane karty akt ZUS).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił, uwzględniając wymienione dowody z dokumentów, których wiarygodność nie budzi wątpliwości. Dokumenty te, tak w zakresie ich autentyczności, jak i treści, nie zostały zakwestionowane przez strony, Sąd zatem na ich podstawie dokonał ustaleń faktycznych. Ich podstawę stanowiły również zeznania świadków oraz ubezpieczonej i płatnika składek, które są spójne i potwierdzają okoliczność, żeA. M.od 1 lipca 2023r. wykonywała na rzeczM. M.pracę na stanowisku ekspedientki w piekarni. Na taki charakter pracy ubezpieczonej oraz okres jej świadczenia wskazałaM. P., która w tym samym okresie co ubezpieczona i na tym samym jak ona stanowisku, pracowała wpiekarni (...). Świadek miała z ubezpieczoną codzienny kontakt, miała zatem też wiedzę o realizowanych przez nią czynnościach, opisując je spójnie z tym, co wskazałaA. M.. Również pracodawcaM. M.i jego żonaE. M.w sposób wiarygodny przedstawili okoliczności zatrudnieniaA. M., opisali zasady zatrudniania pracowników i zleceniobiorców, sposób organizacji pracy ubezpieczonej w całym okresie jej pracy oraz przedstawili uzasadnienie dla zmiany formy zatrudnienia. Ich zeznania w całości korespondowały z twierdzeniamiM. P.i samej ubezpieczonej, która w sposób niebudzący wątpliwości wskazała okoliczności związane z podjęciem i wykonywaniem pracy w piekarni.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
OdwołanieA. M.podlegało uwzględnieniu.
Przed przystąpieniem do analizy okoliczności, jakie zaistniały w rozpatrywanej sprawie, tytułem wstępu wskazać należy, że zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym regulujeustawa z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych(tekst jedn. Dz. U. z 2023r., poz. 1230 – dalej u.s.u.s. lub ustawa systemowa). Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami. Na podstawie wskazanej ustawy, tj. w myślart. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1, pracownicy podlegają również ubezpieczeniu chorobowemu i wypadkowemu. Objęcie ubezpieczeniem z tytułu zatrudnienia, zgodnie zart. 13 pkt 1u.s.u.s., następuje od dnia nawiązania stosunku pracy do jego ustania. Sam stosunek pracy i definicję pracownika określaustawa z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy(tekst jedn. Dz. U. z 2023r., poz. 1465 – dalejk.p.).Zgodnie zart. 2 k.p.pracownikiem jest osoba zatrudniona między innymi na podstawie umowy o pracę. Użyty w powyższym przepisie zwrot „zatrudniona” oznacza istnienie między pracownikiem a pracodawcą szczególnej więzi prawnej o charakterze zobowiązaniowym, tj. stosunku pracy. Istotą tego stosunku jest – w świetleart. 22 § 1 k.p.– uzewnętrznienie woli umawiających się stron, z których jedna deklaruje chęć wykonywania pracy określonego rodzaju w warunkach podporządkowania pracodawcy, natomiast druga – stworzenia stanowiska pracy i zapewnienia świadczenia pracy za wynagrodzeniem. Celem i zamiarem stron umowy o pracę winna być każdorazowo faktyczna realizacja treści stosunku pracy, przy czym oba te elementy wyznaczają: ze strony pracodawcy – realna potrzeba ekonomiczna i umiejętności pracownika, zaś ze strony pracownika – ekwiwalentność wynagrodzenia uzyskanego za pracę.
W rozpoznawanej sprawie organ rentowy, wydając decyzję, powołał się na treśćart. 58 § 2 k.c.i podkreślał, że zawarta między stronami umowa o pracę jest nieważna jako czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Według organu rentowego jedynym celem zgłoszeniaA. M.do ubezpieczeń była chęć uzyskania świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Wedle przepisówKodeksu cywilnegoo nieważności oświadczeń woli można mówić w trzech przypadkach. Zart. 83 § 1 k.c.wynika, że nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Pozorność umowy wyraża się w braku zamiaru wywołania skutków prawnych przy jednoczesnym zamiarze stworzenia okoliczności mających na celu zmylenie osób trzecich. Przy czym należy odróżnić nieważność spowodowaną pozornością czynności prawnej od nieważności czynności prawnej mającej na celu obejście ustawy (art. 58 § 1 k.c.). Czynność prawna mająca na celu obejście ustawy polega na takim ukształtowaniu jej treści, które z formalnego punktu widzenia nie sprzeciwia się ustawie, ale w rzeczywistości zmierza do zrealizowania celu, którego osiągnięcie jest przez ustawę zakazane. Pojęcia obejścia prawa i pozorności są sobie znaczeniowo bliskie i niejednokrotnie pokrywają się. Ustalenie, czy umowa zmierza do obejścia prawa, czy jest pozorna wymaga poczynienia konkretnych ustaleń faktycznych dotyczących okoliczności jej zawarcia, celu jaki strony zamierzały osiągnąć, charakteru wykonywanej pracy i zachowania koniecznego elementu stosunku pracy, jakim jest wykonywanie pracy podporządkowanej

    (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 1995r., I PZP 7/95, OSNAPiUS 18/95, poz. 227, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1997r., I PKN 276/97, OSNAPiUS13/98, poz. 397).Czynność prawna może być również sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, przez które rozumie się na ogół obowiązujące w stosunkach między ludźmi reguły postępowania, które za podstawę mają uzasadnienie ocenne, a nie prawne. Odwołują się one do powszechnie uznawanych w całym społeczeństwie lub w danej grupie społecznej wartości i ocen właściwego, przyzwoitego, rzetelnego, lojalnego czy uczciwego zachowania. Zasady te obejmują nie tylko reguły moralne, lecz także obyczajowe

     (por. np. Z. Radwański (w:) System prawa prywatnego, t. 2, 2002, s. 240 i n.; M. Safjan (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. I, 2008, s. 327).

W analizowanej sprawie, uwzględniając poczynione ustalenia faktyczne, Sąd Okręgowy nie podzielił stanowiska organu rentowego. Zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że strony kwestionowanej przez ZUS umowy, faktycznie realizowały taki stosunek prawny, który posiada cechy typowe dla stosunku pracy. Potwierdził to zeznający w sprawie świadekM. P., która w spornym okresie również wykonywała pracę dlaM. M., a takżeE. M., która, pomagając mężowi w prowadzeniu piekarni, kontaktowała się z ubezpieczoną osobiście lub przez komunikator(...)i uzgadniała z nią sprawy bieżące dotyczące funkcjonowania piekarni. Fakt wykonywania pracy przez ubezpieczoną potwierdził ponadto płatnik składekM. M., który był bezpośrednim przełożonym, nadzorował pracę ubezpieczonej, wydawał polecenia i pozostawał z nią w codziennym kontakcie albo przyjeżdżając do piekarni, albo pozostając w kontakcie telefonicznym bądź poprzez komunikator.
Z zeznań wymienionych świadków oraz z całokształtu okoliczności potwierdzonych dokumentami zgromadzonymi w toku postępowania wyjaśniającego przez organ rentowy oraz dołączonymi do odwołania – przede wszystkim w postaci korespondencji z komunikatora(...)i grafików pracy, które poprzez konieczność składania na nich w każdym dniu podpisu pracownika, stanowiły w istocie listę obecności w pracy - wynika, żeA. M.świadczyła pracę na rzeczM. M.. Nie można tracić z pola widzenia, że charakter pracy, jaki wykonywała – ekspedientka w piekarni – wymagał zgoła odmiennych czynności niż konieczność tworzenia dokumentów i opatrywania ich podpisem. Czynności wynikające z zajmowanego stanowiska ubezpieczona wykonywała w inny sposób (obsługiwała klientów, wykładała towar, sprzątała w piekarni), co potwierdzają przede wszystkim dowody osobowe. Z dowodów tych wynika także, że praca świadczona przezA. M.odbywała się w reżimie wynikającym z przepisuart. 22 k.p.Pracodawca wypłacał ubezpieczonej wynagrodzenie, na co wskazują złożone zeznania i potwierdzenie przelewu, a ubezpieczona wykonywała pracę osobiście i była podporządkowana w sposób, na jaki wskazuje ww. przepis. Podporządkowanie przejawiało się wykonywaniem poleceń bezpośredniego przełożonegoM. M., a także świadczeniem pracy ściśle w miejscu wskazanym przez pracodawcę, w ustalonych godzinach.
Wobec powyższego, zdaniem Sądu, nie było podstaw, aby kwestionować, że praca powierzonaA. M.była przez nią faktycznie realizowana. Tym samym nie było też przesłanek, by przyjąć pozorność poddanej analizie umowy o pracę. Zgodnie z tym, co zostało wskazane, o pozorności danej umowy decydują okoliczności określone wart. 83 § 1 k.c., które występować muszą w czasie składania przez strony oświadczeń woli. Umowa o pracę jest zawarta dla pozoru i nie może w związku z tym stanowić tytułu do objęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym, jeżeli przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy, czyli gdy strony z góry zakładają, że nie będą realizowały swoich praw i obowiązków wypełniających treść stosunku pracy. Jeżeli jednak pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca tę pracę przyjmował, to w takim przypadku nie można przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę
    (tak m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z 5 października 2005r., I UK 32/05, OSNP 2006/15-16/249 oraz w wyroku z 12 lipca 2012r., II UK 14/12, Lex nr 1216864).

Brak pozorności umowy o pracę nie wyklucza jednak stwierdzenia jej nieważności w oparciu oart. 58 § 1 k.c.Powołany przepis stanowi, że czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Jak jednak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 lutego 2012r. „sama chęć uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego jako motywacja do podjęcia zatrudnienia nie świadczy o zamiarze obejścia prawa, podobnie jak inne cele stawiane sobie przez osoby zawierające umowy o pracę, takie jak na przykład chęć uzyskania środków utrzymania.”
    (I UK 265/11, Lex nr 1169836).

W przedmiotowej sprawie organ rentowy – powołując się naart. 58 k.c.– akcentował okoliczność, że ubezpieczona w krótkim czasie od nawiązania stosunku pracy stała się niezdolna do pracy. Zdaniem Sądu, o ile wskazana okoliczność może spowodować powstanie wątpliwości i stać się podstawą do wszczęcia postępowania wyjaśniającego w sprawie podlegania ubezpieczeniom społecznym, o tyle z okoliczności tej nie można wywodzić ani pozorności oświadczeń stron stosunku pracy, ani ich nieważności z innych przyczyn, o których była mowa. Na taką nieważność z całą pewnością nie wskazuje niezdolność do pracy zaistniała w krótkim czasie od zawarcia umowy o pracę, gdyż żaden z obowiązujących przepisów nie określa minimalnego okresu, po którym taka sytuacja mogłaby mieć miejsce.
Inną okolicznością, na którą zwrócił uwagę organ rentowy, argumentując słuszność zaskarżonej decyzji, było zawarcie przez ubezpieczoną zakwestionowanej umowy o pracę tylko po to, aby uzyskać ubezpieczenie społeczne i świadczenia na wypadek choroby i macierzyństwa, podczas gdy dotychczas te same czynności służbowe ubezpieczona wykonywała na rzecz płatnika w oparciu umowy zlecenia. Sąd ocenił jednak, że zmiana formy zatrudnienia sama w sobie nie wskazuje na działanie ubezpieczonej motywowane celem osiągnięcia świadczeń z tytułu choroby i macierzyństwa. Zaznaczyć należy, że praktyką pracodawcy było zatrudnianie w formie zlecenia w celu sprawdzenia predyspozycji do pracy danej osoby, co w przypadku wykonywania czynności w reżimie odpowiadającym stosunkowi pracy – a tak było w przypadkuA. M.– było nieprawidłowym działaniem pracodawcy, który w celu sprawdzenia kompetencji i jakości pracy zatrudnionej osoby, powinien skorzystać z formy zatrudnienia jaką jest umowa o pracę na okres próbny. Taki rodzaj umowy przewiduje przecieżkodeks pracy. Ponadto istotne jest brzmienieart. 22 k.p.§ 11tego przepisu wskazuje, że zatrudnienie w warunkach określonych w § 1 jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy. Z kolei z § 12wynika, że nie jest dopuszczalne zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu warunków wykonywania pracy, określonych w § 1. W przedmiotowej sprawie ubezpieczona zgodziła się co prawda na umowę cywilnoprawną, którą zaproponował płatnik składek, jej zgoda nie ma jednak żadnego znaczenia, gdyż z uwagi na zacytowane przepisy, nawet jeśli godziła się na umowy zlecenia, to i tak stosunek łączący ją z płatnikiem od początku był stosunkiem pracy. Ubezpieczona w całym okresie pracy dlaM. M.wykonywała bowiem te same czynności, a co ważniejsze, sposób organizacji pracy przed 1 lipca 2023r. i po tej dacie był taki sam. Praca była wykonywa cały czas w miejscu, które oznaczył płatnik, w godzinach, które wskazał oraz pod jego kierownictwem i nadzorem. W takiej sytuacji od chwili zatrudnieniaA. M.uM. M.powinna być z nią zawarta umowa o pracę. To zaś, że tak się nie stało, gdyż pracodawca działał nieprawidłowo, nie może być interpretowane na niekorzyść ubezpieczonej i być dla niej okolicznością obciążającą przy dowodzeniu pozorności zawarcia umowy o pracę i działania w celu osiągnięcia korzyści w postaci świadczeń z ZUS.
Biorąc pod uwagę wskazane przepisy oraz omówione okoliczności faktyczne przedmiotowej sprawy, organ rentowy nie może powoływać się na okoliczność, że po zawarciu umowy o pracę ubezpieczona wykonywała w rzeczywistości te same zadania i w taki sam sposób. Mimo, że faktycznie tak było, to nie świadczy to o nieważności oświadczeń stron umowy o pracę i konieczności wyłączeniaA. M.z ubezpieczeń, a tylko o tym, że stosunek pracy, który strony sformalizowały od 1 lipca 2023r., trwał w rzeczywistości od 1 marca 2023r. To zaś mogłoby być podstawą co najwyższej do przeprowadzenia kontroli u płatnika składek i objęciaA. M.ubezpieczeniami: emerytalnym, rentowymi, chorobowym i wypadkowym od daty, kiedy umowa o pracę faktycznie była realizowana. Perspektywa przyjęta przez organ rentowy okazała się jednak inna i zdaniem Sądu nie jest słuszna. Organ rentowy nie może karać pracownika wyłączeniem z ubezpieczeń społecznych i odmową wypłaty świadczeń w sytuacji, kiedy pracownik wykonywał pracę w warunkach określonych przezart. 22 k.p.i tylko w wyniku niezgodnej z przepisami polityki kadrowej pracodawcy musiał podpisać umowę zlecenia. Taka właśnie sytuacja powstała w przypadku ubezpieczonej, która po czterech miesiącach pracy na podstawie umowy zlecenia, podpisała umowy o pracę. Organ rentowy wydał jednak decyzję wyłączającą ją z ubezpieczeń społecznych, co w ocenie Sądu stanowi wyraz aprobaty Zakładu dla praktyk płatników składek, które powinny być piętnowane i eliminowane. Organ rentowy powinien w takich sytuacjach podejmować inne działania. Sąd, orzekając w sprawie, mógł natomiast orzec tylko odnośnie takiego okresu, jaki obejmuje zaskarżona decyzja, w więc od 1 lipca 2023r. Zdaniem Sądu, z powodów które zostały przedstawione, ubezpieczona od tej daty, a także wcześniej - ale to nie jest przedmiotem decyzji i orzeczenia Sądu, a stanowi tylko element ustaleń faktycznych – realizowała na rzeczM. M.umowę o pracę.
Ponadto, odnosząc się w dalszym ciągu do koncepcji organu rentowego, Sąd przypomina, że nawet celowość w zachowaniu ubezpieczonej, na którą wskazał ZUS, nie czyni umowy o pracę umową nieważną, ponieważ była ona realizowana. Nawet gdyby w dacie zawarcie umowy o pracę ubezpieczona miała wiedzę o ciąży – choć zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że o ciąży dowiedziała się po około miesiącu od zawarcia umowy o pracę – to nie można zapominać, że w takiej sytuacji także może dojść do nawiązania ważnego stosunku pracy. Na przeszkodzie temu nie stoi nawet zaawansowana ciąża, jeśli stosunek pracy faktycznie jest realizowany. Wynika to z tego, że fakt ciąży nie przekreśla aktywności zawodowej. Również przepisy prawa nie zawierają żadnych ograniczeń w tym względzie i nie wskazują, w jakim czasie może nastąpić nawiązanie stosunku pracy, ani przez jaki okres powinny być opłacane składki na ubezpieczenia społeczne, by późniejsza wypłata świadczeń związanych z chorobą i macierzyństwem nie naruszała zasad solidaryzmu, równego traktowania ubezpieczonych, ochrony interesów i nie pokrzywdzenia innych ubezpieczonych oraz nieuszczuplania środków zgromadzonych w ramach ubezpieczenia. Sama chęć uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego, jako motywacja do podjęcia zatrudnienia, nie świadczy więc o zamiarze obejścia prawa, podobnie jak i inne cele stawiane sobie przez osoby zawierające umowy o pracę, takie jak chociażby chęć uzyskania środków utrzymania
    (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 26 lutego 2013r., I UK 472/12; z dnia 11 września 2013r., II UK 36/13; także: wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 16 marca 2017r., III AUa 1003/16; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 10 lutego 2017r., III AUa 1270/16; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 5 lipca 2018r., III AUa 297/18; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 11 maja 2018r., III AUa 858/17).Powyższe sprawia, że zawarcie umowy o pracę wyłącznie w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie powoduje samo w sobie nieważności takiej czynności prawnej, jako mającej na celu obejście ustawy, czy też jej pozorności, o ile na jej podstawie praca w reżimie określonym w
art. 22 § 1 k.p.faktycznie jest wykonywana. Innymi słowy, motywacja skłaniająca do zawarcia umowy o pracę nie ma znaczenia dla jej ważności przy założeniu rzeczywistego świadczenia pracy zgodnie z warunkami określonymi w ww. przepisie
    (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 10 kwietnia 2018r., III AUa 141/18).

Istotne z punktu widzenia przedmiotu sporu było również ustalenie, czyM. M.posiadał rzeczywistą potrzebę zatrudnienia ekspedientki. Okoliczność ta znalazła potwierdzenie w materiale dowodowym. Pracodawca konsekwentnie – w toku postępowania przed organem rentowym, jak i w toku postępowania sądowego - podnosił, że zachodziła rzeczywista potrzeba zatrudnienia pracownika na ww. stanowisku, co było spowodowane odejściem z pracy w piekarni przyul. (...)ekspedientkiE. R., której obowiązki przejęłaA. M., mająca doświadczenie w pracy na tym stanowisku, gdyż od marca 2023r. pracowała w innej piekarni prowadzonej przezM. M.. Nadto zwraca uwagę, że w ten sam sposób okoliczności związane z potrzebą zatrudnienia pracownika przezM. M.i okoliczności związane z rozpoczęciem przezA. M.pracy w piekarni przyul. (...)przedstawiła ubezpieczona i świadekM. P.. Podczas składania zeznań wielokrotnie zwracano także uwagę na okoliczność, że piekarnia działała w godzinach 6:00 – 19:00, nie było zatem możliwości, aby tylko jedna osoba, tj.M. P.– dotychczas pracująca w piekarni zE. R.– mogła sama wykonywać pracę w tak ustalonych godzinach jej otwarcia. Właśnie w tym celu – jako kolejna ekspedientka w piekarni, została zatrudnionaA. M..
Mając powyższe na uwadze Sąd ocenił, że organ rentowy nie miał podstaw, by postępowanie stron umowy o pracę w związku z jej zawarciem określić jako niezgodne z prawem, niezgodne z zasadami współżycia społecznego czy też zmierzające do obejścia prawa (art. 58 § 1 i 2 k.c.). Ponadto, nie udało się ustalić i tego, by strony złożyły oświadczenia, które tylko z pozoru miały wykreować stosunek pracy. Z tych względów, na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c., należało dokonać zmiany wydanej przez organ rentowy decyzji poprzez stwierdzenie, żeA. M.jako pracownik płatnika składekM. M.podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i chorobowemu od 1 lipca 2023r.
Sąd na podstawieart. 98 k.p.c.zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.na rzeczA. M., reprezentowanej przez pełnomocnika, który złożył stosowny wniosek, kwotę 180,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi za czas od daty uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Wskazana kwota, stanowiąca stawkę minimalną, została ustalona na podstawie § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych(tekst jedn. Dz. U. z 2023r., poz. 1935).