Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1458/21
Data wyroku: 2023-03-14 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Eksmisja
Podstawa prawna: art. 14 ustawy o ochronie praw lokatorów

III Ca 1458/21

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 8 czerwca 2021 r., wydanym w sprawie z powództwa MiastaŁ.przeciwkoS. W.,P. P. (1),A. S.,Z. S.iG. W.o opróżnienie lokalu mieszkalnego, Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi nakazałS. W.,A. S.iZ. S.opróżnienielokalu mieszkalnego Nr (...)położonego wŁ.przyulicy (...)wraz z mieniem, którym władają i wydanie tego lokalu powodowi, ustalił, żeS. W.iZ. S.przysługuje prawo do lokalu socjalnego, aA. S.takie prawo nie przysługuje, wstrzymał wykonanie opróżnienia tego lokalu do czasu złożeniaS. W.iZ. S.przez MiastoŁ.oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego, oddalił powództwo w pozostałym zakresie, zasądził tytułem zwrotu kosztów procesu odS. W.iA. S.solidarnie na rzecz MiastaŁ.kwotę 440,00 zł, a od MiastaŁ.na rzeczP. P. (1)kwotę 257,00 zł, ustalił, że wyrok w stosunku doS. W.,A. S.iZ. S.ma charakter zaoczny i nadał mu w stosunku do tych pozwanych rygor natychmiastowej wykonalności.
Apelację od tego wyroku złożył powód, zaskarżając go w zakresie rozstrzygnięcia przyznającegoS. W.iZ. S.prawo do lokalu socjalnego i nakazującego wstrzymać wykonanie wobec nich orzeczenia eksmisyjnego do czasu złożenia tym pozwanym przez MiastoŁ.oferty zawarcia umowy najmu takiego lokalu, wnosząc o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez ustalenie, żeS. W.iZ. S.nie przysługuje prawo do lokalu socjalnego, „(…) co wiąże się ze zmianą punktu 4 wyroku wstrzymującego opróżnienia lokalu mieszkalnego (…)” i o zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, zarzucając przy tym naruszenie:

⚫

art. 233 § 1 k.p.c.:

poprzez dowolną, a nie swobodną, w świetle zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego , ocenę materiału dowodowego, co skutkowało wadliwym uznaniem przez Sąd, że:



S. W.iZ. S.przysługuje prawo do lokalu socjalnego w sytuacji, gdy z ustalonego przez Sąd stanu faktycznego wynika, żeS. W.z córkamiZ. S.iA. S., pomimo pozostawienia w lokalu rzeczy, nie mieszkają wlokalu Nr (...)położonym wŁ.przyul. (...)od końca 2019 roku,S. W.jest zameldowana wlokalu Nr (...)położonym wŁ.przyul. (...)i pod tym adresem odebrała korespondencję sądową, co wskazuje na to, że pozwane mają faktyczną możliwość zamieszkania w innym lokalu niż lokal, z którego zostały wyeksmitowane;

Sytuacja mieszkaniowaS. W.nie pozwala na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych jej i jej małoletniej córki we własnym zakresie, pomimo żeS. W.nie korzysta ze świadczeń MOPS, nie pobiera renty lub zasiłku z ZUS, nie była zarejestrowana w PUP i nie pobierała zasiłku dla bezrobotnych według stanu na dzień 22 marca 2021 r.;

nieustalenie faktu istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, a mianowicie czyS. W.przysługuje tytuł prawny do innego lokalu niżlokal Nr (...)położony wŁ.przyul. (...);

art. 14 ust. 4w związku zart. 14 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego(t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 172 ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię, co skutkowało uznaniem przez Sąd, żeS. W.iZ. S.przysługuje prawo do lokalu socjalnego w sytuacji, gdy mieszkają one w innym lokalu niż lokal dotychczas używany, a zgromadzony przez Sąd materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, iż sytuacja materialna pozwanej nie pozwala na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jest bezzasadna.
Strona skarżąca wywodzi w złożonym środku odwoławczym, że Sąd I instancji winien był z urzędu ustalić, czy pozwanym przysługuje tytuł prawny do zamieszkania w innym lokalu, jednak nie można podzielić poglądu, iż taki obowiązek Sądu wynika z treściart. 14 ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego(t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 172 ze zm.), zwanej dalej u.o.p.l. Przypomnieć trzeba, że w przywołanym przepisie stwierdzono, iż Sąd przy orzekaniu, czy byłym lokatorom przysługuje prawo do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego, bada z urzędu to, czy zachodzą przesłanki przyznania tego prawa, ustalając w tym celu okoliczności dotyczące dotychczasowego sposobu korzystania przez nich z lokalu oraz składające się na ich sytuację materialną i rodzinną. Ponadto wskazano w ustawie, że jeśli okaże się, iż ustalone przez Sąd w ramach tego obowiązku okoliczności wypełniają hipotezę któregokolwiek z punktówart. 14 ust. 4u.o.p.l., to – o ile chodzi o eksmisję z lokalu wchodzącego w skład publicznego zasobu mieszkaniowego lub eksmisję osób, które były uprawnione do używania lokalu na podstawie stosunku prawnego nawiązanego ze spółdzielnią mieszkaniową albo z społeczną inicjatywą mieszkaniową (art. 14 ust. 7u.o.p.l.) – rozstrzygnięcie o przyznaniu osobom eksmitowanym prawa do lokalu socjalnego ma charakter obligatoryjny. Ustawodawca zaznaczył jednocześnie wart. 14 ust. 4in fineu.o.p.l., że przepis przewidujące sytuacje, w których Sąd bezwzględnie zobowiązany jest do przyznania byłym lokatorom uprawnienia do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego, nie znajdzie zastosowania, jeżeli mogą oni zamieszkać w innym lokalu niż dotychczas używany lub jeśli ich sytuacja materialna pozwala na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie.
Prawidłowa wykładnia powyższych przepisów prowadzi do wniosku, że Sąd rozpoznający sprawę o opróżnienie lokalu mieszkalnego ma obowiązek przeprowadzenia postępowania dowodowego co do ewentualnego istnienia ustawowych przesłanek przyznania osobom eksmitowanym uprawnienia do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego i nawet jeśli osoba taka nie zgłasza żadnych twierdzeń ani dowodów w celu wykazania, że uzasadnione jest przyznanie jej prawa do najmu socjalnego, nie zwalnia to sądu z obowiązku ustalenia tych okoliczności. Sąd ma zatem obowiązek dopuścić i przeprowadzić z urzędu, jeśli są mu znane, dowody dotyczące tych faktów, choćby nie zostały powołane przez strony, np. jeśli dowiedział się o nich w toku postępowania, w wyniku przeprowadzenia innych dowodów – choć obowiązek ten nie sięga tak daleko, by Sąd nowych dowodów miał poszukiwać samodzielnie. W doktrynie prawa podkreśla się, iż przeprowadzenie z urzędu dowodów na fakt przysługiwania uprawnienia eksmitowanego do najmu socjalnego jest o tyle istotne, że stroną pozwaną w postępowaniu o opróżnienie lokalu jest najczęściej osoba nieposiadająca wystarczającej wiedzy prawniczej, by prawidłowo bronić swoich praw w postępowaniu, a dotyczy ono możliwości zagwarantowania jednej z najbardziej elementarnych potrzeb człowieka, jaką jest zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych (tak np. Zawadzka [w:] „Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Komentarz” pod red. K. Osajdy i B. Lanckorońskiego, Warszawa 2023, tezy 87 i 88 do art. 14). Fakty wskazywane przez stronę apelującą, mające świadczyć o przysługiwaniu pozwanym tytułu prawnego do innego lokalu mieszkalnego (czy szerzej – o możności zamieszkania przez nie w innym lokalu mieszkalnym) oraz o ich sytuacji materialnej pozwalającej zaspokoić potrzeby mieszkaniowe we własnym zakresie, nie należą jednak do zakresu przesłanek powstania uprawnienia do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego i nie obejmuje ich tym samym przewidziany wart. 14 ust. 3u.o.p.l. obowiązek Sądu dotyczący prowadzenia postępowania dowodowego z urzędu. Są to natomiast okoliczności, z których powód wywodzi skutki prawne polegające na tym, że wykazanie któregoś z tych faktów definitywnie wyeliminowałoby konieczność przyznania osobom eksmitowanym uprawnienia do lokalu socjalnego, choćby zachodziła któraś z sytuacji wymienionych wart. 14 ust. 4 pkt. 1-6u.o.p.l., a ponadto nie pozostawałoby bez znaczenia w kontekście rozważania przez Sąd przesłanek fakultatywnego przyznania prawa do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego, o których mowa wart. 14 ust. 3u.o.p.l. Za odmiennym rozumieniem przywołanych unormowań nie przemawia też wykładnia celowościowa, ponieważ – inaczej niż w przypadku osób tracących prawo do lokalu, dla których przeprowadzenie z urzędu dowodów okoliczności uzasadniających ich prawo do lokalu socjalnego stanowi gwarancję ochrony zaspokojenia ich potrzeb mieszkaniowych w sytuacjach, kiedy ustawodawca uznał to za słuszne – brak argumentów, dla których Sąd miałby, odstępując od zasady kontradyktoryjności, wyręczać właściciela lokalu przy wykazywaniu faktów pozwalających mu osiągnąć zamierzony wynik postępowania. Wynika stąd, że w przypadku, gdy powód podnosi okoliczność możności zamieszkania przez osobę eksmitowaną w innym lokalu lub twierdzi, że uzyskiwany przez nią dochód pozwala zarówno na wynajęcie mieszkania, jak i na zaspokajanie innych niezbędnych potrzeb, ciężar udowodnienia tych faktów, zgodnie z zasadami ogólnymi wynikającymi zart. 6 k.c.iart. 232zd. Ik.p.c., spoczywa właśnie na nim.
Strona powodowa w toku postępowania takich dowodów nie przedstawiła, a zgromadzony w aktach materiał dowodowy, wbrew zarzutom i wywodom apelacji, okoliczności powyższych nie potwierdza. To, iż z wyjaśnień jednego z pozwanych wynika, żeS. W.po pożarze zajmowanego mieszkania przyul. (...)mieszka obecnie przyul. (...)oraz to, iż w toku postępowania odebrała pod tym adresem skierowane do niej pismo sądowe, z pewnością nie stanowi wystarczającej podstawy, by Sąd mógł przyjąć, że zachodzi tu podlegająca wykazaniu przez powoda przesłanka możności zamieszkania przez pozwane w innym lokalu. Słusznie bowiem podkreśla się w doktrynie prawa, że wprawdzie nie jest tu konieczne posiadanie przez osoby eksmitowane tytułu prawnego do innego lokalu mieszkalnego, ale dla wypełnienia powyższej przesłanki niezbędne jest ustalenie, że możliwość zamieszkania w innym lokalu musi być realna i że dzięki niej potrzeby mieszkaniowe tych osób zostaną zaspokojone w sposób stabilny. W praktyce sprowadza się to – o ile były lokator nie dysponuje własnym tytułem do innego lokalu mieszkalnego – do posiadania przez niego tytułu pochodnego albo do możliwości uzyskania tytułu do lokalu, o ile okoliczności sprawy dają wystarczająco dużą pewność, że tak się rzeczywiście stanie – w szczególności sytuacja taka zachodzić będzie, gdy wobec eksmitowanego ciążą na innych osobach obowiązki alimentacyjne i ma on realną możliwość zamieszkać u owej innej osoby, jak również wtedy, gdy pozostaje on w związku małżeńskim, a jego współmałżonek dysponuje tytułem prawnym do lokalu, w którym może zamieszkać także eksmitowany. W rozpoznawanej sprawie nie udowodniono żadnych okoliczności, które pozwoliłyby Sądowi stwierdzić, na jakich zasadach pozwane zaspokajają swoje potrzeby mieszkaniowe w lokalu przyul. (...), a zwłaszcza czy dzieje się to na podstawie jakiegokolwiek tytułu prawnego własnego lub pochodzącego od innej osoby – choćby w postaci użyczenia – a przy tym pozwalającego przypisać powstałemu stanowi rzeczy cechy stabilności, czy też przebywają tam one na zasadach, którym takich cech przypisać nie sposób, np. dzięki chwilowemu, ograniczonemu czasowo, udostępnieniu z grzeczności przez uprawnionego przedmiotowego mieszkania (lub jego części) osobom, których lokal wskutek pożaru przestał nadawać się do zamieszkania. Wprawdzie z przedłożonego Sądowi dokumentu pochodzącego od komornika wynika, iż adresem zameldowania podanym przezS. W.Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych jest właśnie:Ł.,ul. (...), jednak z pisma tego nie wynika jednoznacznie, czy chodzi tu o zameldowanie na pobyt stały czy czasowy, a jedynie w tym pierwszym przypadku przedmiotowa okoliczność mogłaby sama w sobie jednoznacznie przesądzić – bez konieczności dalszego badania charakteru przebywania pozwanych pod tym adresem – że ich możność zamieszkania w przedmiotowym lokalu nosi wymagane cechy stabilności. Podnieść warto także, że zgromadzony materiał dowodowy, w szczególności wyjaśnienia pozwanegoP. P., nie dają wystarczających podstaw, by podzielić stanowisko autora apelacji, iż wynika z niego, żeS. W.z córką mieszka przyul. (...)od końca 2019 r. Z protokołu rozprawy wynika, iżP. P.twierdził jedynie, że pod koniec 2019 r. w lokalu przyul. (...)był pożar, po którym pozwane wyprowadziły się stamtąd oraz że obecnie, tj. w maju 2021 r., zamieszkują w lokalu przyul. (...), zaś na podstawie tych dwóch twierdzeń nie sposób jednoznacznie uznać, żeS. W.z córką przeprowadziły się do tego lokalu bezpośrednio po pożarze.
Zupełnie chybiony jest też wywód skarżącego, w ramach którego stawia on tezę, iż z ustalonych w toku postępowania okoliczności – a mianowicie z faktu, żeS. W.nie korzysta ze świadczeń z opieki społecznej, nie pobiera renty ani zasiłków z ubezpieczenia społecznego, a także nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna – można wywieść konkluzję o dobrej sytuacji materialnej pozwanej, pozwalającej jej na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie – i to bez konieczności dowodzenia faktów wprost o owej sytuacji świadczących, a zatem zapewne w trybie domniemania faktycznego zart. 231 k.p.c.Skorzystanie z przewidzianej w tym przepisie instytucji byłoby możliwe jedynie wtedy, gdyby Sąd, posługując się zasadami logiki i doświadczenia życiowego, mógł uznać, że wniosek taki nasuwa się z pewnością lub ze szczególnie dużą dozą prawdopodobieństwa, podczas gdy inny przebieg zdarzeń, potencjalnie również możliwy na gruncie tych faktów, jest wykluczony, nie ma w danych okolicznościach żadnego uzasadnienia, bądź też jest co najmniej wysoce mało prawdopodobny (tak np. w wyroku SN z dnia 2 lutego 2005 r., IV CK 459/04, „Monitor Prawniczy” Nr 4 z 2005 r., s. 181). W ocenie Sądu odwoławczego, dla możności zastosowaniaart. 231 k.p.c.zbyt mało wspólnego z logiką i doświadczeniem życiowym ma postulowana przez stronę apelującą konkluzja, że ten, kto nie pobiera zasiłków z ZUS i MOPS oraz nie jest zarejestrowany jako bezrobotny, z pewnością lub choćby ze szczególnie dużą dozą prawdopodobieństwa osiąga wystarczająco duże dochody, by po pokryciu innych wydatków zaspokajających niezbędne potrzeby własne i małoletniej córki pozostała mu nadwyżka wystarczająca na samodzielne wynajęcie na wolnym rynku lokalu, w którym mógłby zamieszkać. Skarżąca nie przedstawiła natomiast żadnych dowodów na okoliczności świadczące o sytuacji majątkowejS. W., w szczególności o osiąganych przez nią dochodach i niezbędnych wydatkach, które pozwoliłyby na poczynienie ustaleń potwierdzających spełnienie wskazywanej przez nią przesłanki z art. 14 ust. 4in fineu.o.p.l.
W efekcie powyższego uznać należy, że nietrafne są zarzuty apelacyjne odnoszące się do prawidłowości ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Rejonowy, a Sąd II instancji z powodzeniem może uznać te ustalenia za własne. Skoro w materiale dowodowym brak podstaw do przyjęcia, żeS. W.iZ. S.mogą zamieszkać w innym lokalu niż dotychczas używany lub że ich sytuacja materialna pozwala na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie, w szczególności okoliczności takich nie wykazał powód, przyjąć trzeba, że Sądmeritizobowiązany był rozważyć, czy ustalone fakty dają podstawy do przyjęcia, iż spełniona została którakolwiek z wymienionych w art. 14 ust. 4 pkt. 1-6 u.o.p.l. przesłanek obligatoryjnego przyznania im prawa do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Rozważania te doprowadziły Sąd do prawidłowego wniosku, że z art. 14 ust. 4 pkt. 2 u.o.p.l. wynika, iż nie jest możliwe odmówienie tego prawa osobie małoletniej – jaką jestZ. S.– oraz osobie sprawującej nad małoletnią opiekę i wspólnie z nią zamieszkałej – jaką jestS. W.. W efekcie chybiony jest postawiony w apelacji zarzut naruszenia prawa materialnego, ponieważ Sąd I instancji słusznie uznał, że pozwanym przysługuje uprawnienie do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego, jak również trafnie zastosował art. 14 ust. 6 u.o.p.l., który obliguje w takim wypadku do nakazania wstrzymania wykonania opróżnienia lokalu do czasu złożenia przez gminę oferty zawarcia takiej umowy. Wobec bezzasadności zarzut apelacyjnych oraz wobec faktu, że zaskarżone orzeczenie w pełni odpowiada prawu, apelacja została oddalona na podstawieart. 385 k.p.c.