Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 144/23
Data wyroku: 2023-03-22 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sędzia Jarosław Gołębiowski
Słowa kluczowe: Hipoteka
Podstawa prawna: art. 98 ustawy o gosp. nieruch., art. 626 kpc

Sygn. akt II Ca 144/23

POSTANOWIENIE
Dnia 22 marca 2023 r.
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim II Wydział Cywilny Odwoławczyw składzie następującym:
Przewodniczący: Sędzia Jarosław Gołębiowski
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 marca 2023 r.

    sprawy z wniosku(...)

    przy udziale Skarbu Państwa -(...)wŁ.

o odłączenie części nieruchomości zksięgi wieczystej numer (...),a następnie przyłączenie tej części nieruchomości doksięgi wieczystej numer (...)i wpisanie prawa własności
na skutek apelacji uczestnika
od postanowienia Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim
z dnia 15 grudnia 2022 r. sygn. akt DZKW/PT1P/11243/22

postanawia:

1
zmienić zaskarżone postanowienie i poprzedzający je wpis referendarza sądowego dokonany w dniu 29 czerwca 2022 roku w sprawie DZKW/PT1P/5012/22 w ten sposób, że wniosek oddalić;

2
ustalić, iż każdy z uczestników ponosi koszty postępowania odwoławczego związane ze swoim udziałem w sprawie.

Jarosław Gołębiowski
II Ca 144/23

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 grudnia 2022 roku Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim, po rozpoznaniu sprawy z wniosku(...)wR.z udziałem Skarbu Państwa -(...)wŁ.- o odłączenie części nieruchomości zksięgi wieczystej numer (...), a następnie przyłączenie tej części nieruchomości doksięgi wieczystej numer (...)i wpisanie prawa własności, na skutek skargi uczestnika Skarbu Państwa -(...)wŁ.na wpis referendarza sądowego z dnia 29 czerwca 2022 roku postanowił utrzymaćw mocy zaskarżony wpis referendarza sądowego dokonany w dniu 29 czerwca 2022 roku w sprawie(...).
Podstawę powyższego postanowienia stanowiły przytoczone poniżej ustalenia i zarazem rozważania Sądu Rejonowego:

Księga wieczysta numer (...)prowadzona była między innymi dladziałki ewidencyjnej numer (...)położonej w miejscowościR.o sposobie korzystania(...). W dziale II powyższej księgi wieczystej wpisane było prawo własności na rzecz Skarbu Państwa(...)wŁ.

Księga wieczysta numer (...)była prowadzona dla nieruchomości, której właścicielem jest(...)wR..
Decyzją Wójta(...)z dnia(...)roku, numer(...), prawomocnej od dnia 19 lutego 2019 roku, zatwierdzono podziałdziałki ewidencyjnej numer (...)nadziałki ewidencyjne numer (...)o powierzchni 0,(...)

    (część drogi gminnej)i(...)o powierzchni(...)ha. Przy czym w decyzji stwierdzono, żedziałka ewidencyjna numer (...)została wydzielona na pas drogi zajętej pod częśćdrogi gminnej numer (...)-N.-Ł.wraz z mapą z projektem podziału nieruchomości.W treści decyzji wskazano, że została wydana po akceptacji właściciela działki.
Sąd Rejonowy rozważył, iż w myślart. 6268§ 1 i 2 k.p.c.wpis dokonywany jest jedynie na wniosek i w jego granicach, chyba że przepis szczególny przewiduje dokonanie wpisu z urzędu. Rozpoznając wniosek o wpis, sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej.
Zgodnie zart. 98 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia21 sierpnia 1997 roku(Dz. U. 2021r, poz. 1899):„właściwy organ składa wniosek o ujawnienie w księdze wieczystej praw gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa do działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne lub pod poszerzenie istniejących dróg publicznych. Podstawą wpisu tych praw do księgi wieczystej jest ostateczna decyzja zatwierdzająca podział.Natomiastart. 98 ust. 1powyższej ustawy stanowi, że„ Działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą, z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis ten stosuje się także do nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek użytkownika wieczystego, z tym że prawo użytkowania wieczystego działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne wygasa z dniem,w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenieo podziale prawomocne. Przepis stosuje się odpowiednio przy wydzielaniu działek gruntu pod poszerzenie istniejących dróg publicznych.”
Skoro w przedmiotowej decyzji wskazano, że jest wydana po uzyskaniu akceptacji dotychczasowego właściciela, a także wskazano w niej, żedziałka numer (...)powstała po podziała jest przeznaczona na poszerzenie części drogi gminnej, a także mając na względzie fakt, że od decyzji nie zostało wniesione odwołanie przez dotychczasowego właściciela, to należało uznać, że wywołała ona skutki prawne polegające na przejściu z mocy prawa własnościdziałki numer (...)na(...)wR.. Oczywiście dotychczasowemu właścicielowi, jeżeli okaże się, że wzajemne uzgodnienia dotyczące zamiany nieruchomości nie dojdą do skutku, przysługuje stosowne odszkodowanie w myśl art. 98 ust. 3 ustawy wskazanej powyżej.
Z tych względów, na podstawieart. 5181§3 k.p.c.Sąd Rejonowy postanowił utrzymać w mocy zaskarżony wpis dokonany przez referendarza sądowego w oparciu o treść przepisów wskazanych powyżej.
Powyższe postanowienie zaskarżył uczestnik w całości.
Apelacja zaskarżonemu postanowieniu zarzuca naruszenie przepisów prawa materialnego, to jestart. 98 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.o gospodarce nieruchomościami(Dz.U. 2021, poz. 1899) poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie akceptacja uczestnika postępowania jako dotychczasowego właściciela nieruchomości spełnia warunek określonyw przedmiotowym przepisie dotyczący inicjatora dokonania podziału nieruchomości, który jest przyznany jedynie dotychczasowemu właścicielowi(w przedmiotowej sprawie to jest Skarb Państwa(...))
Apelujący wnosił o:

I
zmianę zaskarżonego postanowienia i oddalenie wniosku o wpiso odłączenie zksięgi wieczystej numer (...)części nieruchomości oznaczonej numerem(...)i przyłączenie jej doksięgi wieczystej o numerze (...);

II
ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie do ponownego rozpoznania przedmiotowej sprawy Sądowi Rejonowemuw Piotrkowie Tryb.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja uczestnika jest uzasadniona, skutkując zmianą zaskarżonego orzeczenia poprzez oddalenie wniosku.
Rozstrzygnięcie Sądu i poprzedzające je orzeczenie referendarza zapadły w ramach sprawy wieczystoksięgowej. Powyższe oznacza, że mają zastosowanie przepisy rozdziału 6 „Postępowanie wieczystoksięgowe”.
Zgodnie z treściąart. 6262§ 3 k.p.c.do wniosku o wpis należy dołączyć dokumenty stanowiące podstawę wpisu w księdze wieczystej.
Przepisart. 6268§ 2 k.p.c.stanowi natomiast, że rozpoznając wnioseko wpis, Sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej.
Zestawienie obydwu norm prawnych prowadzi do wniosku, że kognicja Sadu w postępowaniu wieczystoksięgowym jest ograniczona. Oznacza to niedopuszczalność prowadzenia przez Sąd jakichkolwiek dowodówi dokonywania na ich podstawie ustaleń. Z drugiej strony z powyższego unormowania wynika, że Sąd wieczystoksięgowy ocenia jako materiał dowodowy jedynie dokumenty składane z wnioskiem o wpis, a to oznacza, żew zasadzie podstawą orzekania Sądu jest stan rzeczy z chwili złożenia wniosku. Stanowisko dopuszczające rozszerzenie kognicji Sądu dotyczy jedynie sytuacji, w której uwzględnia się okoliczności znane Sądowi urzędowo (art. 228 § 2 k.p.c.). Nadal aktualny pozostaje pogląd, że rozpoznając wniosek o wpis Sąd bada jedynie treść wniosku i dołączonych doń dokumentów (por. np. wyrok SNz 16.04.1948 r., C III 205/48 nie publik.; postanowienie SN z 6.04.2011 r., I CSR 367/10, Legalis; postanowienie SN z 9.07.2009 r., III CSR 348/08, Legalis; postanowienie SN z 10.07.2008 r., IV CSK 331/07, Legalis).
Odmiennie niż w procesie, zakres kognicji Sądu w postępowaniu wieczystoksięgowym nie przewiduje stosowania przewidzianego wart. 231 k.p.c.domniemania faktycznego. Ta konstrukcja ustalenia stanu faktycznego ma zastosowanie bez przeszkód w sprawach o uzgodnienie treści księgi wieczystejz rzeczywistym stanem prawnym (por. np. postanowienie SN z 23.10.2007 r., III CSR 126/07, Legalis).
Reasumując, należy stwierdzić, że ograniczenia postępowania wieczystoksięgowego powodują, że Sądy obu instancji nie ustalają stanu faktycznego, nie rozstrzygają sporu o prawo i nie badają, czy stan prawny po dokonaniu wpisu będzie zgodny ze stanem rzeczywistym, tylko oceniają, czy dokonany wpis będzie zgodny z prawem. Wniosek podlega oddaleniu, jeżeli zostanie stwierdzony brak podstaw albo przeszkody do dokonania wpisu (por. Postanowienie SN z 18.06.2021 r., I CSKP 60/21, Legalis).
Istota omawianego postępowania wyklucza prowadzenie postępowania dowodowego. Dokonywanie wpisu na podstawie dokumentów nie dołączonych do wniosku stanowi przekroczenie granic kognicji Sądu (Postanowienie SNz 24.09.2015 r., V CSR 690/14).
Analizując akta księgi wieczystej należy stwierdzić, że do wniosku o wpis (k. 61 i in.) został załączony jedynie dokument w postaci decyzji z dnia(...)roku (por. k. 63). Do decyzji tej nie załączono wniosku właściciela o podział nieruchomości w celu wydzieleniu pasa gruntu pod drogi.
Analizując tę decyzję nie można nie dostrzegać, iż jej część dyspozytywna nie odwołuje się do wspomnianego wniosku. Decyzja natomiast zawiera stwierdzenie, że organ wydał ją po uzyskaniu akceptacji zarządcy Skarbu Państwa(...)z/s wŁ..
Akceptacja procesu podziału przedmiotowych działek jest jakościowoi rodzajowo odmienna od wniosku właściciela gruntu o podział nieruchomościw celu przeznaczenia oznaczonej nieruchomości pod drogę publiczną. Czym innym jest bowiem wniosek o dokonanie podziału nieruchomości, a czym innym zgoda właściciela na ten podział.
Brzmienieart. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościamijest jednoznaczne i nie może budzić żadnych wątpliwości. Podstawą wpisu jest decyzja administracyjna zatwierdzająca podział nieruchomości, dokonany na wniosek właściciela. Powyższe oznacza, że postępowanie administracyjne zwieńczone decyzją zawierającą projekt podziału winno być przeprowadzone nie z urzędu, lecz na wniosek pochodzący od właściciela nieruchomości.
Treść w/w decyzji nie wskazuje, że uczestnik(...)był wnioskodawcą omawianego postępowania administracyjnego. Dokument ów nie wskazuje, że(...)zainicjowało tryb zakończony wydaniem decyzji w dniu(...)roku.
Do odmiennych wniosków nie prowadzi analiza uzasadnienia powołanej decyzji. Jest ono wielce ogólnikowe i ograniczone w swojej treści.
Zgodnie zart. 107 § 1 pkt 6 k.p.c.decyzja powinna zawierać m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne. Jest to element obowiązkowy (por. np. wyrok NSA z 18.06.1997 r., IV SA 1660/96, ONSA 1998/2/63).
Cechami prawidłowo sporządzonego uzasadnienia są: logiczny związeki zgodność z rozstrzygnięciem z jego treścią, brak wywodów sprzecznychz rozstrzygnięciem, ścisłość i dokładność wywodów. Wadami są m.in.: pozorność uzasadnienia, niepełność uzasadnienia, niepowiązanie uzasadnieniaz rozstrzygnięciem decyzji.
Wymaga się, ażeby decyzja podziałowa zawierała wszystkie elementy przedmiotowo istotne, które podlegają ujawnieniu w księdze wieczystej.W decyzji tej winny znaleźć się informacje określające działkę gruntu i cel jej wydzielenia ze wskazaniem dokumentu planistycznego, z którego wynikać będzie takie jej przeznaczenie.
Ponadto organ administracyjny zobowiązany jest także zawrzeć w decyzji podziałowej informację o skutkach prawnorzeczowych wynikających z art. 98 ust. 1 powołanej ustawy.
Przedstawionych wymagań w całej rozciągłości przedmiotowa decyzja nie spełnia. Nie ma w niej odwołania się do wniosku właściciela spornych działeko ich podział i wydzielenie pasa gruntu pod drogę publiczną. Nie zawiera ona informacji o skutkach w sferze zmiany w prawie własności.
W zaistniałej sytuacji nie spełnia ona wymogów dokumentu stanowiącego uzasadnioną podstawę wpisu.
Reasumując, złożona do akt sprawy decyzja jest ważna (wywołuje skutki w postaci zatwierdzenia projektu podziału nieruchomości), jednakże nie jest skuteczna jeśli chodzi o jej skutki prawnorzeczowe w postaci przeniesienia własności.
Odrębnego omówienia wymaga pismo z dnia 18 września 2018 roku pochodzące od(...)a skierowane do(...).
W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że nie pochodzi on od wnioskodawcy, który zainicjował niniejsze postępowanie wieczystoksięgowe.
Wniosek o podział nieruchomości pochodzący od(...)winien być – co wcześniej podniesiono – załączony do wniosku o wpis własności. Takowy wniosek tak jak decyzja zatwierdzająca podział stanowi dokument uzasadniający wpis w księdze wieczystej. Złożenie tego dokumentu później i to nie przez wnioskodawcę wymogów stawianych w przepisie nie spełnia.
Tylko ubocznie podnieść należy, że złożone przez(...)pismo(k. 74) budzi poważne wątpliwości co do jego charakteru i skuteczności. Stwierdzenie, iż „zasadne jest przystąpienie do czynności podziału działek (...)w celu wydzielenia pasów drogi (...)” nie jest tożsamym z wnioskiem o podział, o którym mowa w art. 98 w/w ustawy. W dalszej części tego pisma jest sformułowanie, iż uzasadnione wydaje się uzgodnienie dalszych działań dotyczących podziału wskazanych nieruchomości. Powyższe oznacza, iż akceptacja podziału była wstępną zgodą i wymagała dalszych uzgodnieńi wzajemnych ustaleń. Fakt ów dodatkowo utwierdza w przekonaniu, iż wymaganego wniosku właściciela gruntu na podział w rozumieniu w/w przepisu nie było.
Na marginesie podnieść należy, że regulacja prawna zawarta w w/w przepisie statuuje szczególny tryb nabywania własności nieruchomościz pominięciem umowy notarialnej generalnie właściwej do przenoszenia tego typu prawa. Z tej przyczyny norma nie może podlegać wykładni rozszerzającej. W takim bowiem przypadku godziłoby to w konstytucyjnie chronioną własność.
Z tych przyczyn brak było podstaw do uwzględnienia wniosku o wpis.
Mając to na uwadze na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.orzeczono jakw sentencji postanowienia.
O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.ustalając, iż każdy z uczestników ponosi koszty związane ze swoim udziałemw sprawie.
Jarosław Gołębiowski