Sąd Okręgowy w Łomży
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 187/21
Data wyroku: 2021-10-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Wiesława Kozikowska

Sygn. akt I Ca 187/21

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 października 2021 r.
Sąd Okręgowy w Łomży I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodnicząca:

Wiesława Kozikowska

Protokolant:

Monika Chrzanowska

po rozpoznaniu w dniu 26 października 2021r.
na rozprawie
sprawy z powództwaH. S.iW. W.
przeciwko MiastuŁ.
o zapłatę
na skutek apelacji powodów
od wyroku Sądu Rejonowego w Łomży
z dnia 15 stycznia 2021 r., sygn. akt I C 429/20

I
oddala obie apelacje;

II
zasądza solidarnie od powódkiH. S.i powodaW. W.na rzecz pozwanego MiastaŁ.kwotę 1.800 złotych tytułem części kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt I Ca 187/21

UZASADNIENIE
PowodowieH. S.iW. W.wnieśli o zasądzenie na rzecz każdego z nich od pozwanego MiastaŁ.kwot po 69.000 zł z tytułu bezumownego korzystania z działki gruntu o powierzchni 696 m2 położonej wŁ..
Pozwane MiastoŁ.wniosło o oddalenie powództw i zasądzenie kosztów postępowania na jego rzecz.
Wyrokiem z 15 stycznia 2021 roku, sygn. akt I C 429/20 Sąd Rejonowy w Łomży I Wydział Cywilny w pkt I. powództwoH. W.S.oddalił; w pkt II. powództwoW. W.oddalił; w pkt III. zasądził odH. W.S.na rzecz MiastaŁ.kwotę 5.400 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania oraz w pkt IV. zasądził odW. W.na rzecz MiastaŁ.kwotę 5.400 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
W pierwszej kolejności Sąd Rejonowy wskazał, że strona powodowa wnosząc pozew nie dochowała należytej staranności i nie poczyniła ustaleń, jakie obecnie są numery działek, które odpowiadały pierwotnie działce(...)i spornemu obszarowi o pow. 696 m2.
Sąd podkreślił, że w trybie procesowym, to jest również w niniejszym postępowaniu, to strona określa zakres i przedmiot żądania. Sąd jest tym żądaniem i zakresem związany.
Tymczasem z ustaleń sądu wynika /k. 144/, że w stosunku do tylko trzech działek wskazanych w pozwie nie zmieniła się numeracja, tj.(...),(...),(...). Pozostałe trzy działki wskazane w pozwie uległy kolejnym podziałom na kolejne 9 działek.
Zatem w stosunku do połowy działek został błędnie wskazany zakres żądania. Sąd natomiast nie ustala z urzędu i nie działa za stronę.
Po drugie, legitymowanym do wytoczenia postępowania o zapłatę z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości jest podmiot, który wykaże się skutecznie tytułem prawnym do władania nieruchomością.
Tymczasem z dołączonych do pozwu dokumentów, jak i z treści pisma Starostwa Powiatowego wŁ./k. 144/ wynika, że jedynym właścicielem działek wskazanych w pozwie, łącznie z tymi błędnie wskazanymi numerami działek, jest MiastoŁ.. Wynika to wprost z wpisów w księdze wieczystej(...).
W świetle dowodów zgromadzonych w sprawie, w stosunku do pierwotnej działki o nr(...)było przeprowadzane postępowanie wywłaszczeniowe na rzecz Skarbu Państwa, następnie wydane decyzje komunalizacyjne, następnie częściowo uchylone.
Jeżeli powodowie na podstawie tychże dokumentów uzurpują sobie prawo do spornego terenu o pow. 696 m2 to w pierwszej kolejności winni przeprowadzić postępowanie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości objętych pozwem. W przeciwnym razie nie są legitymowani do wytoczenia powództwa o zapłatę z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości.
Poza tym, z treści uzasadnienia sądu administracyjnego wynika, że decyzje administracyjne nie dotyczyły obszaru o pow. 696 m2, jednakże nie sposób wskazać, gdzie fizycznie ten obszar się znajduje. Nadto należy się zgodzić z pozwanym, że żaden z dokumentów nie wskazuje na tytuł prawnyJ. R.do ówczesnej działki nr(...). Nie zastępuje go powoływanie się na zapis na mapie z lat 60-tych.
Z tych względów sąd po zapoznaniu się z dokumentami przedłożonymi przez strony, jak i po zasięgnięciu informacji /k. 144/ uznał, iż zachodzą przesłanki zart. 1481§1 kpci rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym.
Powództwo podlegało oddaleniu z uwagi na brak legitymacji powodów na chwilę wydawania wyroku w niniejszej sprawie.
O kosztach orzeczono na podstawieart. 98 k.p.c..
Od powyższego wyroku apelacje złożyli powodowie, zaskarżając wyrok w całości. Zarzucili przy tym Sądowi Rejonowemu:
1. naruszenie przepisuart. 233 k.p.c.poprzez dokonanie wadliwych ustaleń faktycznych - ponieważ stan faktyczny sprawy odpowiada innej rzeczywistości i przyjęcie przez Sąd Rejonowy błędnej hipotezy, że w skutek podziału działki powodów o pow. 696 m2 i zmianie numerów w ewidencji nie da się na dzień dzisiejszy ustalić zakresu żądania jak również nie można wskazać gdzie fizycznie ten obszar się znajduje, a wobec tego powodowie uzurpują sobie prawo do spornego terenu o pow. 696 m2,
2. naruszenie przepisuart. 1481§ 1 k.p.c.w zb. zart. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejpoprzez pozbawienie powodów jawnego rozpatrzenia sprawy i przyjęcie na wiarę dokumentów przedłożonych przez pozwanego, które w swojej osnowie merytorycznej fałszują rzeczywistość,
3. naruszenie przepisówart. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejpoprzez niezastosowanie tychże przepisów wprost do powodów i nieuznanie, że ich prawo własności zostało naruszone decyzjami Urzędu Wojewódzkiego wŁ.z dnia 18.12.1991 r. oraz z dnia 10.11.1992 r. i to prawo musi podlegać ochronie prawnej na równi z innymi gruntami wywłaszczonymi zgodnie z treściąart. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
4. naruszenie przepisuart. 58 § 1 k.p.c.poprzez wadliwe uznanie, że czynność prawna wpisu - bez podstawy faktycznej i prawnej zawłaszczonej przez pozwanego działki o pow. 696 m2 do księgi wieczystej(...)jest zgodna z prawem,
Apelujący wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego w Łomży I Wydziału Cywilnego z dnia 15.01.2021 r., sygn. akt I C 429/20 poprzez jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego merytorycznego rozpoznania przez Sąd I instancji, jak też o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów procesu za obie instancje.
W odpowiedzi na apelacje, pozwane MiastoŁ.wniosło o ich oddalenie w całości jako bezzasadnych oraz o zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje:
Apelacje nie zasługiwały na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że decyzjami z 26 lipca 2021 roku Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, numer DAP-WPK-727-1-282/2020/KPu i DAP-WPK-727-1-277/2020/KPu odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Administracji i Cyfryzacji nr 362 z 19 października 2015 r., znak: DAP-WPK.(...)i nr(...)z 19 października 2015 r., znak: DAP-WPK.(...), stwierdzających nieważność decyzji komunalizacyjnych Wojewody(...)z dnia 10 listopada 1992 roku, znak GK.VIII.(...)oraz z dnia 18 grudnia 1991 roku, znak(...)– w części odpowiadającej działce aktualnie oznaczonej nr(...)i nr(...), oraz utrzymujących ich w mocy decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nr 320 z 20 maja 2016 roku, znak(...)727-(...)i nr 321 z 20 maja 2016 roku, znak(...)727-25.(...). Ponadto, pozwany złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie spraw rozstrzygniętych decyzjami(...)
K.i(...)727-1-(...)z 26 lipca 2021 roku. Powodowie zaś w dniu 25 października 2021 roku złożyli do Sądu Rejonowego w Łomży pozew o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
W pozostałym zakresie Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego oraz dokonaną na ich podstawie ocenę prawną i przyjął je za własne.
Na mocyart. 1481§ 1 k.p.c.Sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, sąd uzna - mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych - że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne.
Na mocyart. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejkażdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, zaś wyłączenie jawności rozprawy może nastąpić ze względu na moralność, bezpieczeństwo państwa i porządek publiczny oraz ze względu na ochronę życia prywatnego stron lub inny ważny interes prywatny; Wyrok ogłaszany jest publicznie.
Analiza całokształtu przytoczonych przez strony twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych pozwala na ocenę, że przeprowadzenie rozprawy przed wydaniem zaskarżonego wyroku przez Sąd Rejonowy nie było konieczne, a zatem postępowanie sądu I instancji polegające na wydaniu wyroku na posiedzeniu niejawnym Sąd Okręgowy uznał za prawidłowe, a zarzut naruszeniaart. 1481§ 1 k.p.c.w zb. zart. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejza chybiony.
Stosownie doart. 233 § 1 i § 2 k.p.c.sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału; Sąd oceni na tej samej podstawie, jakie znaczenie nadać odmowie przedstawienia przez stronę dowodu lub przeszkodom stawianym przez nią w jego przeprowadzeniu wbrew postanowieniu sądu. Reguła współokreślająca granice swobodnej oceny dowodów, nie będzie zachowana (a tym samym dokonana przez sąd ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie znajdzie się pod ochroną zasady swobodnej oceny materiału dowodowego) jedynie wówczas, gdy wnioski wyprowadzone przez sąd przy ocenie dowodów nie układają się w logiczną całość zgodną z doświadczeniem życiowym, lecz pozostają ze sobą w sprzeczności, a także gdy nie istnieje logiczne powiązanie wniosków z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Do naruszenia przepisuart. 233 § 1 k.p.c.może dojść tylko wówczas, gdy skarżący wykaże uchybienie podstawowym regułom służącym ocenie wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów, tj. regułom logicznego myślenia, zasadzie doświadczenia życiowego i właściwego kojarzenia faktów.
Wedleart. 224 § 2. k.c.od chwili, w której samoistny posiadacz w dobrej wierze dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, jest on obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i jest odpowiedzialny za jej zużycie, pogorszenie lub utratę, chyba że pogorszenie lub utrata nastąpiła bez jego winy. Obowiązany jest zwrócić pobrane od powyższej chwili pożytki, których nie zużył, jak również uiścić wartość tych, które zużył.
Zgodnie natomiast zart. 225 k.c.w zw. zart. 224 § 2 k.c.samoistny posiadacz gruntu będący w złej wierze obowiązany jest do zapłaty na rzecz uprawnionego wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i jest odpowiedzialny za jej zużycie, pogorszenie lub utratę, chyba że pogorszenie lub utrata nastąpiła bez jego winy. Obowiązany jest nadto zwrócić pobrane od powyższej chwili pożytki, których nie zużył, jak również uiścić wartość tych, które zużył.
Samoistny posiadacz w złej wierze obowiązany jest - w przeciwieństwie do posiadacza nieruchomości będącego w dobrej wierze - do uiszczenia wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości przez cały okres bezprawnego korzystania.
Z powyższych przepisów wynika, że uprawnienie do wytoczenia powództwa o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości przysługuje osobie, która wykaże się skutecznie tytułem prawnym do władania nieruchomością, w szczególności jej właścicielowi.
Jednakże, samo unieważnienie decyzji komunalizacyjnych nie może przesądzać o uznaniu powodów za właścicieli spornej nieruchomości. Poprzedniczka prawna powodówJ. R.jest ujmowana w dokumentach zgromadzonych w sprawie w dwóch kategoriach – jako posiadaczka i jako właścicielka nieruchomości. W ocenie Sądu Okręgowego, wynikało to z okoliczności, że poprzednicy prawni powodów nie dysponowali księgą wieczystą, która obejmowałaby sporną nieruchomość. W tej sytuacji, jedynie postępowanie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej nr(...)z rzeczywistym stanem prawnym pozwoli na wyjaśnienie tej kwestii.
Podkreślić należy, że słusznie Sąd Rejonowy podniósł, że strona powodowa, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, niewłaściwie określiła zakres swego żądania. Niemniej jednak, nawet prawidłowe określenie przez powodów żądania pozwu nie skutkowałoby uwzględnieniem niniejszego powództwa o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości, z powyżej przedstawionych przyczyn.
W ocenie sądu II. instancji, Sąd Rejonowy nie uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne. Nie jest wystarczające przekonanie powodów o innej niż przyjął sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu. Podobnie też wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 16 grudnia 2005 r., sygn. III CK 314/05 (LEX nr 172176), podnosząc, że do naruszenia przepisuart. 233 § 1 k.p.c.mogłoby dojść tylko wówczas, gdyby skarżący wykazał uchybienie podstawowym regułom służącym ocenie wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów, tj. regułom logicznego myślenia, zasadzie doświadczenia życiowego i właściwego kojarzenia faktów. W ocenie Sądu Okręgowego, sąd I instancji, w sposób logiczny wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia z jakich przesłanek wysnuł swe wnioski oraz na jakich dowodach się oparł (por. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 17.04.2014 roku, sygn. akt I ACa 267/14, LEX nr 1500864, wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z 19.02.2014 roku, sygn. akt I Ca 2194/13, LEX nr 1541193).
Dlatego, zarzut naruszeniaart. 233 k.p.c.należało uznać za bezzasadny.
W konsekwencji za nietrafny należało również uznać postawiony w apelacji zarzuty naruszeniaart. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP.
Jak stanowi ten przepis, każdy ma prawo do własności, innych praw majątkowych oraz prawo dziedziczenia; Własność, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej; Własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności.
Art. 64 Konstytucji RPstanowi "wzorzec" dla rozwiązań legislacyjnych urzeczywistniających wolność majątkową, tj. ustawowego systemu stosunków własnościowych. Celem przepisu jest ukształtowanie standardu regulacji ustawowych dotyczących systemu stosunków własnościowych (w znaczeniu szerokim). Przewiduje on swoisty minimalny standard regulacji. Podstawowy zakres obowiązków i ramy swobody regulacyjnej ustawodawcy wyznaczaart. 64 ust. 3, zakreślający dopuszczalność ograniczeń ustawowych "własności", aż do granic istoty "prawa własności". Na ustawodawcy ciąży w szczególności obowiązek stworzenia abstrakcyjnych i generalnych norm prawnych kształtujących uprawnienia właściciela składające się na treść prawa własności (za: Komentarz do art. 64 Konstytucji RP red. Safjan/Bosek 2016, wyd. 1/Zaradkiewicz, Legalis).
W okolicznościach sprawy niniejszej, powodowie mają możliwość dochodzenia swych uprawnień wynikających zart. 64 Konstytucji RPpoprzez wytoczenie powództwa o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Jak podnosił pełnomocnik powodów, taki pozew został złożony w dniu 25 października 2021 roku do Sądu Rejonowego w Łomży.
Z kolei, na mocyart. 58 § 1 k.c.czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy.
Przy czym,art. 58 k.c.nie ma zastosowania do zachowań niebędących oświadczeniami woli (Komentarz do art. 58 k.c. red. Gniewek 2021, wyd. 10/Machnikowski, Legalis).
Natomiast, zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 11 kwietnia 2019 roku, sygn. III CZP 100/18 konstytutywny wpis prawa użytkowania wieczystego do księgi wieczystej nie stanowi elementu czynności prawnej, którą jest umowa ustanowienia albo przeniesienia tegoprawa rzeczowego.
Odnosząc zatem powyższe do okoliczności sprawy niniejszej stwierdzić należało, że również w sytuacji wpisania prawa własności pozwanego do księgi wieczystej o numerze(...)nie sposób przyjąć, że wpis tego prawa stanowi element jakiejkolwiek czynności prawnej.
Stąd też,art. 58 § 1 k.c.nie znajdzie zastosowania i zarzut naruszenia tego przepisu okazał się chybiony.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy apelacje oddalił w oparciu oart. 385 k.p.c., jak w pkt I. wyroku.
O kosztach z uwagi na wynik sprawy orzeczono jak w pkt II. wyroku na podstawieart. 98 k.p.c.w zw. zart. 109 § 2 k.p.c.. Na mocyart. 98 § 1. k.p.c.strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Jak stanowi z koleiart. 109 § 2 k.p.c., orzekając o wysokości przyznanych stronie kosztów procesu, sąd bierze pod uwagę celowość poniesionych kosztów oraz niezbędność ich poniesienia z uwagi na charakter sprawy. Przy ustalaniu wysokości kosztów poniesionych przez stronę reprezentowaną przez pełnomocnika będącego adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika oraz czynności podjęte przez niego w sprawie, w tym czynności podjęte w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu, a także charakter sprawy i wkład pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.
W ocenie Sądu Okręgowego, zasądzenie na rzecz pozwanego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym w pełnej wysokości po 2700 zł od każdego z powodów nie był uzasadniony. Nie przemawiał za tym ani nakład pracy pełnomocnika pozwanego, który ograniczył się do sporządzenia i złożenia odpowiedzi na apelację z załącznikami, wystąpienia na rozprawie w dniu 9 września 2021 roku i 26 października 2021 roku oraz sporządzenia i złożenia zwięzłego pisma z 9 września 2021 roku (k. 214) z załącznikami.