Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 1010/18
Data wyroku: 2019-10-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grzegorz Krężołek, Sławomir Jamróg, Marek Boniecki
Słowa kluczowe: Zachowek
Podstawa prawna: art. 1000 § 1 i 2 kc

Sygn. akt I ACa 1010/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 października 2019 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący:

SSA Marek Boniecki

Sędziowie:

SSA Sławomir Jamróg
SSA Grzegorz Krężołek (spr.)

Protokolant:

st. sekr. sądowy Marta Matys

po rozpoznaniu w dniu 8 października 2019 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwaS. B.
przeciwkoJ. S. (1)
o zapłatę
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach
z dnia 12 czerwca 2018 r. sygn. akt I C 288/17

1
oddala apelację;

2
przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Kielcach na rzecz adwokatM. S.kwotę 3.321 zł (trzy tysiące trzysta dwadzieścia jeden złotych), w tym 621 zł podatku od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.

SSA Sławomir Jamróg   SSA Marek Boniecki   SSA Grzegorz Krężołek
Sygn. akt : I ACa 1010/18

UZASADNIENIE
S. B.w pozwie skierowanym przeciwkoJ. S. (1), domagał się zasądzenia kwoty 134 000 zł tytułem zachowku z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz obciążenia jej kosztami procesu.
Uzasadniając żądanie wskazał , że jest jedynym , ustawowym spadkobiercą swojej matkiC. B., która przed śmiercią przekazała cały swój majątek w postaci gospodarstwa rolnego w miejscowościW., na rzecz pozwanej , na podstawie umowy o dożywocie.
Odpowiadając na pozewJ. S. (1)domagała się oddalenia powództwa i obciążenia powoda kosztami sporu.
W swoim stanowisku podnosiła , że powód nie może skutecznie domagać się od niej świadczenia tytułem zachowku albowiem umowa na podstawie której nabyła nieruchomości od jego matki była umową o dożywocie a nie umowa darowizny.
Podniosła także zarzut przedawnienia zgłoszonego roszczenia , odwołując się do porównania dat otwarcia spadku oraz wniesienia powództwa.
Jej zdaniem przed jego wniesieniem termin ten , określony przezart. 1007 §2 kc, upłynął.
W toku postępowania powód został całkowicie ubezwłasnowolniony a jego opiekunem prawnym została ustanowionaK. A., która podtrzymała żądanie pozwu.
S. B.korzystał w postępowaniu z pomocy prawnej ustanowionej z urzędu , w osobie adwokata.
Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2018r Sąd Okręgowy w Kielcach:
- oddalił powództwo [ I ] oraz
- przyznał od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Kielcach, na rzecz adwokataM. S.kwotę 4 428 zł , tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzielona powodowi z urzędu [ pkt II sentencji wyroku ].
Sąd Okręgowy ustalił następujące fakty istotne dla rozstrzygnięcia :
W dniu 1 kwietnia 2009 roku wW.przed notariuszemM. D.prowadzącą Kancelarię Notarialną wP.,C. B.zawarła zJ. S. (1)umowę dożywocia, na podstawie której przeniosła na rzecz pozwanejJ. S. (1)prawo własności zabudowanej nieruchomości położonej wW.składającej się z działek o numerach:(...),(...),(...)i(...)o łącznej powierzchni 1,0200 ha, a w zamian za toJ. S. (1)zobowiązała się do zapewnienia matce powoda dożywotniego utrzymania polegającego na przyjęciu jej jako domownika, dostarczeniu jej wyżywienia, ubrania, mieszkania, zapewnienia odpowiedniej pomocy i pielęgnacji w chorobie praz sprawienia jej własnym kosztem pogrzebu odpowiadającego miejscowym zwyczajom.
C. B.zmarła w dniu 18 października 2010 roku.
Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2016 roku Sąd Rejonowy wS.stwierdził, że spadek po niej , na podstawie ustawy nabył w całości synS. B..
W chwili śmierci spadkodawczyni nie miała żadnego majątku.

S. B.orzeczeniem(...)Komisji(...)wS.z dnia 7 października 1992 roku został zaliczony do drugiej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia na trwałe. Ustalono jednocześnie, że niemoże on podejmowac jakiejkolwiek pracy .
Postanowieniem Sądu Okręgowego wK.z dnia 31 października 2017 roku wydanym w sprawie sygn. akt(...)powód został całkowicie ubezwłasnowolniony z powodu upośledzenia umysłowego w stopniu znacznym.
Postanowieniem z dnia 13 lutego 2018 roku Sąd Rejonowy wS.w sprawie sygn. akt(...)ustanowił jego opiekunemK. A..
W ramach oceny prawnej Sąd I instancji , weryfikując roszczenieS. B.jako bezzasadne, w pierwszej kolejności uznał za nietrafny zarzut jego przedawnienia.
W tym zakresie , odwołując się do normyart. 122§1 i 3 kcwskazał , że przedawnienie względem osoby, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia, nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od ustanowienia dla niej przedstawiciela ustawowego albo od ustania przyczyny jego ustanowienia.
Ponieważ w trakcie postępowania , orzeczeniem Sądu Okręgowego wK.z 31 października 2017rS. B.został całkowicie ubezwłasnowolniony , a opiekun prawny dla niego został ustanowiony orzeczeniem Sądu Rejonowego wS.w dniu 13 lutego 2018r , ten zarzutJ. S. (1)nie mógł być uznany za trafny.
Zdaniem Sądu I instancji przyczyna oddalenia powództwa jest inna.
Odwołując się do normyart. 991 §1 i 2 kcwskazał , że powód nie może skutecznie ubiegać się wobec pozwanej o zapłatę na jego rzecz świadczenia z tytułu zachowku.
J. S. (1)nie jest spadkobierczynią matki powodaC.i już z tej przyczyny , w ocenie Sądu nie jest biernie legitymowana w rozstrzyganym sporze.
Ponieważ jednak teoretycznie możliwym i dopuszczonym w niektórych wypowiedziach doktrynalnych i orzecznictwie Sadu Najwyższego jest domaganie się świadczenia z tytułu zachowku przez spadkobiercę , który nie może swojego roszczenia z tego tytułu zaspokoić , od obdarowanego przez spadkodawcę , w warunkach gdy przedmiot darowizny wyczerpał cały spadek, Sąd Okręgowy dalszą część rozważań poświęcił ocenie żądaniaS. B.z tego punktu widzenia.
I w tym zakresie ocenił je jako niezasadne argumentując , iż umowa , którą jego matka zawarła z pozwana w dniu 1 kwietnia 2009r nie była czynnością prawną pod tytułem darmym skoro w zamian za przeniesienie własności nieruchomości wW.wraz za zabudowaniamiJ. S.była zobowiązaną do świadczeń na rzczC. B., opisanych w treści postanowień umownych , które odpowiadały ustawowemu modelowi świadczeń na rzecz dożywotnika o których mowa wart. 908 §1 kc.
Była wobec tego typowa umowa o dożywocie , a wobec tego wartość przeniesionych na nabywcę w jej wykonaniu nieruchomości , po myśliart. 993 kc, nie podlegała zaliczeniu przy ustalaniu substratu zachowku.
Nie może ona być zrównywana , w ramach oceny roszczenia o zachowek z umową darowizny , a tylko taka umowa , prowadząca do wyczerpania całego majątku spadkowego , może rodzic po stronie obdarowanego obowiązek zapłaty zachowku wobec spadkobiercy darczyńcy.
Do takiego zrównania obu umów z rozważanego punktu widzenia nie może dojść nawet w razie obiektywnej niewspółmierności świadczeń w umowie dożywocia
Jak wskazał Sąd I instancji nawet gdyby rozważać [ co podnosił pełnomocnik powoda w trakcie postępowania rozpoznawczego] , że zawarta pomiedzyC. B.iJ. S. (1)umowa z 1 kwietnia 2009r , miała na celu ukryć umowę rzeczywistą , którą była umowa darowizny majątku wW., to ta ukryta czynność byłaby umową nieważną.
W konkluzji tej części rozważań ocenił, , że z uwagi na charakter umowy o dożywocie jako odpłatnej , różnej rodzajowo od darowizny, roszczenieS. B.jest bezzasadne.
Podstawą przyznania ze środków budżetowych Skarbu Państwa wynagrodzenia dla adwokata reprezentującego w postępowaniu przegrywającego powoda , byłart. 29 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze(Dz. U. z 2017.2368 -j.t. z póź. zm.) w związku z § 8.6 i § 4.3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016. 1714 z póź. zm.).
Apelację od tego orzeczenia złożył powód , domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz przyznania na rzecz pełnomocnika z urzędu wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącemu przed Sądem II instancji, wobec jej nie pokrycia w jakiejkolwiek części.
Środek odwoławczy został oparty na następujących zarzutach :
- sprzeczności istotnych ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd Okręgowy z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego , wobec uznania , że umowa z dnia 1 kwietnia 2009r , która , jak twierdził apelujący , została warta bez udziałuC. B., była umową dożywocia , podczas gdy ,nie będąc nigdy wykonywaną, była klasyczną umową darowizny.
- naruszeniaart. 227 kpc, wobec oddalenia zgłoszonych przez powoda osobowych wniosków dowodowych oraz dowodu z akt sprawy o sygnaturze(...)Sądu Rejonowego wS.o stwierdzenie nieważności umowy o dożywocie z 1 kwietnia 2009r.
Z treści zgromadzonych tam dowodów miało wynikać , że ówczesny stan matki powoda uniemożliwiał podjęcie przez nią świadomej decyzji odnośnie dyspozycji jej majątkiem.
Ponadto skarżący złożył wniosek o dołączenie akt tego postępowania i przeprowadzenie przed Sądem Apelacyjnym dowodów z złożonych tam relacji świadków oraz pozwanej , dla stwierdzenia okoliczności zawierania umowy pomiedzy nią aC. B.oraz tego , iż pozwana nie wykonywała swoich obowiązków wobec matki powoda , które miała na siebie w niej przyjąć.
Odpowiadając na apelację pozwana domagała się jej oddalenia jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw oraz przyznania na jej rzecz kosztów postępowania przed Sądem II instancji o ile takie zostaną przez nią poniesione.
W swoim stanowisku procesowym zaprzeczyła twierdzeniom skarżącego , iż umowa , którą zawarła z jego matka miała charakter umowy darowizny oraz temu , abyC. B.była nieświadoma faktu zawierania tej czynności oraz jej istotnej treści.
Wskazywała , że obowiązki jakie przyjęła na siebie na rzecz dożywotniczki wykonywała, opiekując się także powodem do czasu powstania konfliktu pomiedzy członkami jej rodziny generacyjnej za pośrednictwem których czynności opiekuńcze realizowała , a byłym konkubentem matki powodaJ. A., który miał miejsce na początku 2016r.
Rozpoznając apelację , Sąd Apelacyjny rozważył :
Środek odwoławczy powoda nie jest uzasadniony i podlega oddaleniu.
W szczególności nie można podzielić żadnego z zarzutów na których opiera się jego konstrukcja.
Na wstępie przypomnieć należy , iż Sąd Odwoławczy jest związany wskazanymi przez apelującego zarzutami natury procesowej a takie związanie ma to następstwo , iż warunkach ich nie powołania , nie jest uprawnionym z urzędu brać pod rozwagę nie wytkniętych , chociaż mających miejsce wadliwości postępowania Sądu niższej instancji , nawet gdyby ich następstwa miały istotny wpływ na wynika sprawy.
Czyniąc to zaostrzenie ` i przechodząc do oceny zarzutów które powołane zostały w apelacji , jako bezzasadny należy ocenić ten , w ramach którego powód uznaje , iż Sąd Okręgowy naruszyłart. 227 kpcprzez oddalenie zgłoszonych przez wniosków dowodowych , mających wskazywać na rzeczywista treść i charakter umowy zawartej pomiedzy pozwaną iC. B.w dniu 1 kwietnia 2009r oraz ówczesny stan zdrowia matki powoda , który miał uniemożliwiać podjęcie przez nią wówczas jakiejkolwiek świadomej decyzji.
Uznanie tego zarzutu za niezasadny jest konsekwencją nieprawidłowej jego konstrukcji.
W jej ramach, profesjonalny pełnomocnikS. B.jako naruszoną powołuje jedynie wskazaną normę procesową , bez jej powiązania z żadna inną.
Odwołując się do jej treści , wskazującej jedynie na to co może być przedmiotem dowodu , stwierdzić należy , iż nie mogła być poprzez działanie / zaniechanie/ Sądu, opisane w motywach apelacji, naruszona.
Przepis ten nie jest bowiem źródłem żadnego obowiązku Sądu rozstrzygającego sprawę , który mógłby on naruszyć przeprowadzając bądź nie wskazane przez strony dowody.
Już z tego powodu zarzut ten należy oceni jako nieusprawiedliwiony.
Zatem już tylko w drodze uwag o charakterze uzupełniającym zauważyć należy , iż skarżący nie może skutecznie powoływać się w środku odwoławczym na fakt oddalenia przez Sąd I instancji zgłoszonych przez niego wniosków dowodowych w postaci zeznań świadków.
Pełnomocnik powoda wprawdzie zapowiadał ich zgłoszenie w piśmie precyzującym jego stanowisko procesowe z daty wpływu 13 kwietnia 2017r / k. 29 – 33 akt / ale uzależniał to od uzyskania danych pozwalających ich wezwanie na rozprawę.
Następnie na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2017r / k. 63 akt / zakres tych wniosków osobowych został przezeń ograniczony do postulatu przesłuchania w tym charakterze dwóch osóbR.iK. A..
Z kolei na rozprawie kolejnej - 5 czerwca 2018r - / k. 91 akt / pełnomocnik powoda ograniczył zakres tego wniosku do przesłuchania jedynieR. A., na okoliczności wskazane w wówczas doprecyzowanej tezie dowodowej.
Sąd Okręgowy na tej rozprawie, podjął decyzje procesową o oddaleniu zarówno tego wniosku jak i wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego dla określenia wartości nieruchomości wW..
Nie została ona zakwestionowana zarzutem zawodowego pełnomocnika powoda opartego naart. 162 kpc. / por. k. 91 v akt /
Powód nie wnioskował przed Sądem niższej instancji o przeprowadzenie dowodów z dokumentów znajdujących w aktach postępowania prowadzonego przed Sądem Rejonowym wS.w sprawie(...), do których odwołuje się w motywach omawianego zarzutu.
Postulował jedynie zawieszenie postępowania w sprawie do czasu prawomocnego jego zakończenia , uznając , że jego wynik ma wpływ na wynik oceny roszczenia zgłoszonego w pozwie.
Postanowieniem zapadłym na rozprawie w dniu 5 czerwca 2018r wniosek ten został oddalony / por. k. 91 akt /
Opisane okoliczności związane z przebiegiem postępowania rozpoznawczego przed Sądem Okręgowym decydują o tym , że po pierwsze skarżący nie może skutecznie powoływać się, w ramach stawianych zarzutów formalnych, na nieprzeprowadzenie przez Sąd Okręgowy wskazanych wyżej dowodów osobowych skoro albo ich wówczas formalnie nie zgłosił , w warunkach gdy brak było do tego przeszkód , a potrzeba ich przeprowadzenia w świetle stanowiska procesowegoJ. S. (1), wyrażonego w odpowiedzi na pozew / por. k. 24-26 akt / już wówczas istniała , albo też czyniąc to nie sformułował koniecznego dla skuteczności wyrażonej obecnie przez niego krytyki apelacyjnej, zarzutu proceduralnego , wobec decyzji Sądu I instancji o ich oddaleniu.
Opisane zaniechania profesjonalnego pełnomocnikaS. B.powodują także , że wnioski dowodowe zgłoszone w postępowaniu apelacyjnym musiały być ocenione jako spóźnione w rozumieniuart. 381 kpcza wyjątkiem dowodu z dokumentu w postaci kserokopii nieprawomocnego wyroku Sądu Rejonowego wS.z dnia 26 czerwca 2019 r , wydanego w sprawie(...), którym stwierdzona została nieważność umowy dożywocia zawartej pomiedzy pozwaną i matka powoda w dniu 1 kwietnia 2009r.
Dokument ten potwierdzał bowiem nową okoliczność faktyczną , powstałą po wydaniu przez Sąd Okręgowy zaskarżonego apelacją wyroku.
Pozostałe jako spóźnione w rozumieniu wskazanej normy, zostały oddalone, a trafność takiej ich oceny jest wsparta także tym , że reprezentant procesowy skarżącego nie starał się nawet wykazywać , że dowodów tych / w postaci pozwanej i świadków składających zeznania przed Sądem Rejonowym wS., nie mógł powołać wcześniej.
Nie jest zasadnym także drugi z zarzutów sformułowanych przez apelującego.
Weryfikując go, w pierwszej kolejności zauważyć należy , żeS. B.nie podnosi zarzutu zart. 233 §1 kpc, przekroczenia przez Sąd Okręgowy granic swobodnej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów.
To zaniechanie powoduje z [przyczyn wyżej wskazanych] , że Sąd Apelacyjny jako Odwoławczy jest ta oceną związany , także w takim zakresie, w którym Sąd niższej instancji ocenił znaczna część faktów relewantnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia jako pomiedzy stronami niesporne
Związanie ta oceną połączone z tym , iż [o czym także była mowa ] powód nie przedstawił skutecznie materiału dowodowego mogącego dostatecznie wspierać jego, zawarte w motywach zarzutu, wnioski dotyczące charakteru umowy z 1 kwietnia 2009r i rzeczywiste woliC. B.co do sposobu zadysponowania swoim majątkiem powoduje , że zarzut sprzeczności ustaleń jest nietrafny, jako opierający się wyłącznie na subiektywnym przekonaniu powoda co do charakteru tej czynności prawnej , nie dającym się z przyczyn za które on odpowiada , dowodowo zweryfikować w granicach wyznaczonych normami proceduralnymi.
Uznanie , iż żaden z zarzutów procesowych nie jest zasadny ma to następstwo , że fakty , które Sąd Okręgowy uczynił podstawą faktyczną wydanego orzeczenia , jako poprawne , zostają przyjęte przez Sąd Apelacyjny za własne.
Wymagają one uzupełnienia o okoliczności , które wynikają z nie kwestionowanych przez strony dokumentów.
Poza faktem wydania przez Sąd Rejonowy w Staszowie nieprawomocnego orzeczenia z dnia 26 czerwca 2019r , w sprawie I C 144/18 i jego treści, uzupełnienie to przedstawia się następująco :
C. B.iJ. S. (1)zawarły umowę z dnia 1 kwietnia 2009r w obecności notariuszaM. D.z kancelarii notarialnej wP., w domu matki powoda wW.przyul. (...).
W treści aktu notarialnego obejmującego tę czynność prawną notariusz nie odnotowała przeszkód do jej zawarcia , szczególnie takich , które dotyczyłyby stanu zdrowiaC. B.czy też takich okoliczności , które jej zdaniem, mogłyby budzić wątpliwość co rozeznania matki powoda co do charakteru i skutków tej czynności.
Wskazał jedynie na sposób podpisania umowy przez nią , zaznaczając w treści aktu , iżC. B.w miejsce podpisu uczyniła jedynie tuszowy odcisk palca prawej ręki, a jej personalia wpisała oraz złożyła swój podpis , osobiście notariuszowi znanaD. P..
Wskazana też została przyczyna braku własnoręcznego podpisu zbywającej nieruchomości, którym były następstwa choroby reumatycznej.
/ dowód : umowa o dożywocie k. 13-15 akt /
W tym kontekście , odnosząc się do ponowionego w postępowaniu apelacyjnym wniosku powoda o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego zakończenia tego postepowania o stwierdzenie nieważności tej umowy , wskazać należy Sąd II instancji żądanie to oddalając, stanął na stanowisku , że wynik ten nie ma charakteru prejudycjalnego dla rozstrzygnięcia w przedmiocie roszczeniaS. B.o zapłatę zachowku.
Niezależnie bowiem od ostatecznego wyniku postępowania oznaczonego sygnaturą(...)SR wS., rozstrzygniecie w sprawie o zachowek , oddalające roszczenie synaC. B.byłoby takie samo.
Oto bowiem w warunkach gdyby stwierdzenie , że umowa o dożywocie mająca za przedmiot całości majątku spadkowego po matce powoda jest nieuważna stało się prawomocne , majątek ten stałby się , na powrót, własnościąS. B.jako jedynego spadkobiercy matki.
Jego roszczenie , jednoznacznie i konsekwentnie określane w sprawie obecnie rozstrzyganej, jako należne mu z tytułu zachowku , skierowane przeciwko pozwanej byłoby wówczas niezasadne.
Gdyby ostateczny wynik tego postępowania okazał się inny i prawomocnie żądanie stwierdzenia nieważności umowy zostało oddalone , to z uwagi na jej charakter i tak żądanie zapłaty zachowku nie może być ocenione jako uzasadnione. / o czym będzie mowa niżej/ .
Przechodząc do oceny prawnej roszczeniaS. B.stwierdzić należy , iż Sąd Okręgowy, w ostatecznym wyniku, oddalając jego powództwo skierowane przeciwkoJ. S. (1), nie popełnił błędu zastosowania relewantnych dla oceny zgłoszonego roszczenia norm prawa materialnego.
W pierwszej kolejności przypomnieć trzeba , że w sposób jednoznaczny powód formułował je jako należne mu z tytułu zachowku , którego jako jedyny spadkobiercaC. B., nie może zaspokoić dlatego , że pozwana na podstawie umowy z dnia 1 kwietnia 2009r zawartej ze spadkodawczynią uzyskała majątek matki wyczerpujący cały spadek po niej.
Nie ma racji Sąd Okręgowy twierdząc , że wystarczającą podstawą do oddalenia powództwa jest to , iżJ. S. (1)nie jest spadkobierczynią matki powoda , a w konsekwencji nie jest biernie legitymowaną w procesie , którego przedmiot wyznacza roszczenie procesoweS. B..
Taki szczególny skutek , który jaki przyniosła umowa z 1 kwietnia 2009r dla możliwości uzyskania zachowku przez powoda decyduje o tym , że byłby on uprawnionym do domagania się zapłaty świadczenia z tego tytułu od beneficjentki tej umowy , która jest pozwana ale tylko przy spełnieniu warunków o jakich mowa wart. 1000 §1 kc
/ uprawnienie to, w takiej sytuacji faktycznej , po stronie spadkobiercy jest zgodnie przyjmowane w orzecznictwie jak i wypowiedziach przedstawicieli doktryny - por. jedynie dla przykładu - judykat Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2008r , sygn. III CSK 255/07 , powołany za zbiorem Legalis /.
Aby jednak powstało muszą być spełnione wskazane przez wymieniony wyżej przepis przesłanki z pośród których najistotniejszą w rozstrzyganej sprawie jest ta , która wymaga , aby umowa na podstawie której osoba trzecia, a taką jest w rozumieniu tej normy pozwana , nabyła majątek [ spadkowy ] była umową darowizny. Przy tym takiej darowizny , która podlega doliczeniu do spadku.
Fakty ustalone w sprawie w sposób dostateczny wskazują , w szczególności w warunkach , gdy powód nie zdołał dowieść swojej tezy o innym / zdziałanym pod tytułem darmym in causa donandi / charakterze umowy pomiedzyC. B.iJ. S. (1), że czynność prawna z 1 kwietnia 2009r była umową o dożywocie zgodną z jej ustawowym wzorcem, opisanym przezart. 908 §1 kc.
W tym miejscu związku z prezentowanym przez powoda konsekwentnym stanowiskiem o pozorności umowy dożywocia i faktycznym ukryciem przez matkę powoda i pozwaną pod nią umowy darowizny majątku wW., jedynie w drodze uwagi czynionej obok głównego nurtu rozważań , powiedzieć należy , iż nawet gdyby stanowisko to podzielić / ku czemu brak dostatecznych podstaw faktycznych / to i tak nie miałoby to znaczenia dla oceny żądania syna spadkodawczyni. W tych okolicznościach bowiem nieważną byłaby nie tylko umowa o dożywocie jako pozorna ale również czynność dyssymulowana ./ umowa darowizny /
/ por. w tej kwestii także uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2011 , sygn.. III CZP 79/11, [publ OSNC z 2012 Nr 6 poz. 74/
Nieważność obu czynności decydowałaby o tym , że powód byłby właścicielem majątku spadkowego po matce, co wykluczałoby zasadność dochodzonego pozwem roszczenia.
Powracając do zasadniczej części rozważań wskazać należy , iż zgodnie w literaturze przedmiotu przyjmuje się , iż umowa o dożywocie jest czynnością zobowiązująco rozporządzającą , wzajemną , konsensualną i o charakterze losowym.
Ma też charakter odpłatny skoro odpowiednikiem świadczenia przenoszącego własność nieruchomości dożywotnika jest obowiązek drugiej strony do świadczeń na jego rzecz , których zakres , w braku odmiennego porozumienia,. wyznacza przepis ustawy.
Czas trwania tego obowiązku nie jest przy tym wymierny [ określony ściśle w czasie ] z uwagi na losowy charakter umowy , cezurą którego jest data śmierci uprawnionego do nich .
/ por. w tej kwestii także stanowisko Z. Radwańskiego w : System prawa cywilnego t. 8 s. 756-758 /
Te konstytutywne cechy umowy o dożywocie wykluczają możliwość zrównania jej w ramach zastosowaniaart. 1000 §1 kcw zw zart. 993 i 994 §1 kcz umową darowizny [zaliczanej do spadku ], której konstytutywną cechą jest rezultat w postaci nieodpłatnego przysporzenia na rzecz obradowanego.
Skoro tak , to w warunkach , gdy wskazany przepis mówi tylko o umowie darowizny jako tej , która prowadząc do skutku w postaci wyczerpania majątku spadkowego, daje podstawie dochodzenia przez spadkodawcę od osoby trzeciej roszczenia o zachowek , uzasadnioną jest ocena , że powód nie może skutecznie kierować swojego roszczenia z tego tytułu wobecJ. S. (1).
Z podanych przyczyn , w uznaniu apelacji za nieuzasadnioną , Sąd Apelacyjny orzekł o jej oddaleniu , na podstawieart. 385 kpcw z zart. 1000 §1 i 2 kc.
Sąd II instancji nie orzekał o kosztach postępowania apelacyjnego należnych wygrywającej pozwanej albowiem jej żądanie w tym zakresie zawarte w odpowiedzi na apelację miało charakter warunkowy , a nie wykazała , że koszty , związane z tym etapem postępowania rzeczywiście poniosła.
Sąd II instancji przyznał na rzecz reprezentującego powoda adwokata ustanowionego z urzędu, wynagrodzenie ze środków budżetowych Skarbu Państwa.
Jego wysokość, uwzględniwszy wartość przedmiotu zaskarżenia podaną w apelacji , została ustalona na podstawie §8 ust. 1 pkt 6 w zw z §16 ust. 1 pkt 2 oraz §4 ust. 3 Rozporządzenia MS w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej ponoszonych przez adwokata ustanowionego z urzędu z dnia 3 października 2016r [ jedn. tekst DzU z 2019 poz. 18 ].
SSA Grzegorz Krężołek SSA Marek Boniecki SSA Sławomir Jamróg

komentarze