Sąd Apelacyjny w Szczecinie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 492/23
Data wyroku: 2023-08-31 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Krzysztof Górski, Małgorzata Gawinek, Edyta Buczkowska-Żuk
Słowa kluczowe: Bezpodstawne wzbogacenie, Nieważność umowy
Podstawa prawna: art. 189 k.p.c., art. 405 i nast. k.p.c.

Sygn. akt I ACa 492/23

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 31 sierpnia 2023 r.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: SSA Edyta Buczkowska-Żuk
Sędziowie: SSA Krzysztof Górski
SSA Małgorzata Gawinek
Protokolant: starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kaźmierczak
po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2023 r. w Szczecinie na rozprawie
sprawy z powództwaT. S.
przeciwkoBankowi (...) spółce akcyjnejwG.
o zapłatę i ustalenie
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie
z dnia 29 grudnia 2022 r. sygn. akt I C 1177/20

I
oddala apelację,

II
zasądza od pozwanego na rzecz powodaT. S.kwotę 8100 (osiem tysięcy sto) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia.

Małgorzata Gawinek Edyta Buczkowska-Żuk Krzysztof Górski

Sygn. akt I ACa 492/23

UZASADNIENIE
Pozwem, który wpłynął do Sądu Okręgowego w Szczecinie w dniu 18 czerwca 2020 r. skierowanym przeciwkoBankowi (...) Spółce Akcyjnejz siedzibą wG.powódT. S.wniósł o:

1
zasądzenie od pozwanego kwoty 28.095,93 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 6 maja 2020 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu świadczeń nienależnych z uwagi na stwierdzenie nieważności umowy o kredyt nr(...)- (...)sporządzonej w dniu 29 lipca 2005 r., pobranych przez bank w okresie od dnia 15 czerwca 2010 r. do dnia 15 lipca 2013 r.

2
ustalenie nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu w związku ze stwierdzeniem nieważności umowy kredytu nr(...)- (...)sporządzonej w dniu 29 lipca 2005 r. pomiędzy powodem a pozwanym.

ewentualnie, w razie oddalenia żądania jak w pkt 1-2 petitum pozwu wniósł o:

3
zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kwoty 27.867,84 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 06 maja 2020 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu nienależnie pobranych rat kapitałowo-odsetkowych wynikających z umowy o kredyt nr(...)- (...)sporządzonej w dniu 29 lipca 2005 r., pobranych od powoda na rzecz pozwanego w wyższej wysokości niż rzeczywiście powinien powód spłacić w okresie od dnia 15 czerwca 2010 r. do dnia 15 lipca 2013 r.

Powód wniósł także o zasądzenie od pozwanej kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej (7.200 zł), oraz kosztów opłat skarbowych od pełnomocnictw (34 zł) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.
Bank (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wG.w odpowiedzi na pozew z dnia 13 lipca 2020 roku (k. 71 i n) wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, z uwzględnieniem uiszczonej opłaty skarbowej od złożonego dokumentu pełnomocnictwa.
Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z 29 grudnia 2022 r., wydanym w sprawie I C 1177/20 zasądził od pozwanegoBanku (...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wG.na rzecz powodaT. S.kwotę 28 095,93 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 6 maja 2020 r. do dnia zapłaty (punkt I); ustalił, że między powodemT. S., a pozwanymBankiem (...) Spółką Akcyjnąz siedzibą wG.nie istnieje stosunek prawny wynikający z umowy kredytu nr(...)- (...)zawartej dnia 29 lipca 2005 roku przezT. S.iBank (...) Spółkę AkcyjnąwK.(punkt II); zasądził od pozwanegoBanku (...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wG.na rzecz powodaT. S.kwotę 11 817 zł tytułem kosztów procesu (III).
Wydanie wyroku Sąd poprzedził następującymi ustaleniami faktycznymi:
W 2005 r. wBank (...) S.A.z siedzibą wK.miał w swojej ofercie kredyty w walucie polskiej oraz w walutach obcych CHF i EUR. Procedury obowiązujące w banku przewidywały prezentację oferty klientom indywidualnych we wszystkich możliwych wariantach. Po podjęciu decyzji przez klienta o chęci skorzystania z oferty kredytu indeksowanego do waluty obecnej doradca kredytowy zgodnie z wewnętrznymi procedurami powinien był omówić pojęcie ryzyka kursowego, spreadu walutowego, zasad stosowania dwóch różnych kursów przy rozliczaniu świadczeń stron. Kredytu waloryzowane do waluty obcej były częściej wybierane przez klientów z uwagi na ich niższe oprocentowanie w stosunku do kredytów w złotych.
W tamtym okresie pracownikami banku pozwanego byliM. C.pracujący w Departamencie Skarbu w centrali banku na stanowisku senior(...),E. P.– zatrudniona na stanowisku specjalisty ds. nieruchomości (zajmująca się przyjmowaniem wniosków kredytowych),W. S.(zatrudniona na stanowisku starszego specjalisty) orazM. L.(zatrudniona na stanowisku głównego specjalisty z funkcją doradcy klientów biznesowych, nie obsługiwała kredytów hipotecznych).
W 2005 r. powódT. S.potrzebował środków na zakup lokalu wŚ.w celu zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych. Powód sprawdzał różne oferty. W tamtym okresie zarabiał w dolarach amerykańskich. Doradca pozwanego bankuE. P.zarekomendowała jednak produkt bankowy w postaci umowy kredytu denominowanego walutą CHF z portfela kredytowegoBank (...) S.A.z siedzibą wK., zapewniając, że jest to obecnie najlepsza dla powoda oferta z uwagi na stabilny kurs CHF, który nie będzie ulegał wzrostowi, a wysoce prawdopodobne, że będzie spadał. W trakcie prezentacji oferty kredytu pracownik nie przedstawił powodowi żadnych symulacji związanych z walutą franka szwajcarskiego. Powód nie został poinformowany o możliwości spłaty kredytu bezpośrednio w walucie denominacji. Nie wyjaśniono mu także dokładnych zasad ustalania przez pozwany bank kursów walut służących do przeliczeń kwoty kapitału oraz spłacanych rat. Nie zostały również przedstawione powodowi informację o czynnikach mogących wpływać na wzrost kursu CHF w tym na wysokość salda i rat kredytu przy jego nieograniczonym wzroście.T. S.nie proponowano zmiany zasad ustalania kursów walut, ani możliwości negocjowania kursu, po którym ustalona zostanie kwota wypłaty.
W 2005 r. w banku pozwanego, nie było możliwości spłaty kredytu hipotecznego waloryzowanego do waluty – CHF bezpośrednio w walucie waloryzacji. Spłata ta stała się możliwa dopiero w 2011 r. po wprowadzeniu do porządku prawnego tzw. ustawy anstyspreadowej.
W dniu 12 lipca 2005 r. r.T. S.złożył w oddziale banku wniosek kredytowy, który przyjęła w imieniu banku pracownik –E. P.sp. ds. nieruchomości. We wniosku tym powód wskazał, że ubiega się o kredyt wg następujących parametrów:
- kredyt hipoteczny w kwocie 160.623,50 zł którego równowartość na dzień złożenia wniosku wynosiła 62.31,72 CHF z przeznaczeniem na kupno lokalu mieszkalnego od dewelopera,
- okres kredytowania 360 miesięcy, oprocentowanie wg zmiennej stopy procentowej,
- wnioskowana waluta kredytu – zaznaczono CHF,
- wypłata kredytu jednorazowa
- spłata kredytu w PLN.
W dniu 29 lipca 2005 r. powódT. S.zawarł zBankiem (...) S.A.z siedzibą wK., umowę kredytu hipotecznego nr(...)- (...)na mocy, której pozwana udzieliła kredytu w kwocie 62.312,72 CHF (§ 2 ust. 1) na okres od 29 lipca 2005 r. do 16 lipca 2035 r. (§ 2 ust. 2), a kredytobiorca zobowiązał się do wykorzystania i zwrotu kredytu wraz z odsetkami zgodnie z postanowieniami umowy.
Kredyt przeznaczony był na zakup odTowarzystwa Budowlanego (...) sp. z o.o.lokalu mieszkalnego położonego na parterze budynku przyul. (...),działka nr (...), dla którego prowadzona była księga wieczysta o numerze KW nr(...)(§ 2 ust. 4 umowy).
Prowizja od kwoty udzielonego kredytu wyniosła 623,13 CHF, co stanowiło 1,0% kwoty kredytu. Prowizja ta płatna była jednorazowo i nie podlegała zwrotowi, a Bank potrącał ją z udzielonego kredytu w dniu uruchomienia pierwszej transzy. Prowizja bankowa naliczana była w walucie kredytu i pobierana w złotych po kursie sprzedaży waluty kredytu obowiązującym w banku w zapłaty prowizji, zgodnie z Tabelą kursów walutBanku (...) S.Aogłaszaną w siedzibie Banku z zastosowaniem zasadach ustalania kursów walut obowiązujących w banku (§ 3 umowy i ust. 2 pkt 1 załącznika nr 7 do umowy).
Oprocentowanie kredytu na dzień sporządzenia umowy określono na 3,37% w skali roku i wskazano, że będzie stanowić sumę stawki LIBOR dla terminów 6-miesięcznych i marży banku w wysokości 2,60%.
Stosownie do postanowień § 7 ust. 1 umowy zabezpieczaniem kredytu były: a) wpisana na pierwszym miejscu hipoteka zwykła w wysokości 62.312,72 CHF z tytułu udzielonego kredytu oraz hipoteka kaucyjna do wysokości kwoty 36.515,25 CHF z tytuły odsetek umownych i kosztów udzielonego kredytu, ustanowiona na rzecz Banku, na finansowej nieruchomości zgodnie z § 2 ust. 4 umowy, b) cesja z praw polisy ubezpieczenia nieruchomości od ognia i zdarzeń losowych, c) wpływy na rachunek ROR prowadzony wBanku (...) S.A.wraz z pełnomocnictwem do pobierania środków na spłatę zadłużenia. Ponadto zgodnie z § 7 ust. 3 umowy, do czasu spłaty przez Kredytobiorcę części kredytu stanowiącej kwotę wynikającą z przekroczonego standardowego poziomu wskaźnika LTV (stosunek kwoty kredytu do wartości nieruchomości stanowiącej zabezpieczenie spłaty kredytu), zabezpieczenie spłaty tej części kredytu określa Załącznik nr 3 do umowy kredytu.
Wypłata kredytu lub transzy kredytu dokonywana była na podstawie wniosku Kredytobiorcy o wypłatę kredytu złożonego najpóźniej na jeden dzień przed planowaną wypłatą wg wzoru stanowiącego Załącznik nr 1 do umowy kredytu, zgodnie z harmonogramem wypłat stanowiącym Załącznik nr 2 do umowy (§5 umowy).
Spłata kredytu następować miała w równych ratach miesięcznych obejmujących kapitał i odsetki, przy czym w miarę spłaty zadłużenia udział odsetek w racie kredytu miała maleć, a kapitału wzrastać (tzw. raty annuitetowe).
Spłata następować miała w złotych zgodnie z zasadami określonymi w Załączniku nr 7 do umowy (§ 9 ust. 8 i 9). W załączniku doprecyzowano, że:
- kwota kredytu lub transzy kredytu wypłacana jest w złotych po przeliczeniu według kursu kupna waluty kredytu obowiązującego w banku w dniu wypłaty kwoty kredytu lub transzy kredytu zgodnie z Tabelą kursów walutBanku (...) S.Aogłaszaną w siedzibie Banku z zastosowaniem zasadach ustalania kursów walut obowiązujących w banku,
- kwota spłaty podlega przeliczeniu na złote według kursu sprzedaży waluty kredytu obowiązującym w banku w dniu dokonywania spłaty, zgodnie z Tabelą kursów walutBanku (...) S.Aogłaszaną w siedzibie Banku z zastosowaniem zasadach ustalania kursów walut obowiązujących w banku.
Strony umowy ustaliły, że spłaty zadłużenia będą dokonywane poprzez obciążenie rachunku Kredytobiorcy, do którego Kredytobiorca wystawi pełnomocnictwo i z którego Bank będzie pobierał środki na spłatę zadłużenia w kwotach i terminach wynikających z zawartej umowy kredytu. Pełnomocnictwo do dysponowania rachunkiem w ww. zakresie stanowi załącznik nr 4 do umowy kredytu (§ 9 ust. 8 umowy).
W związku z zaciągnięciem kredytu walutowego, kredytobiorca oświadczył, że:
- znane oraz wyjaśnione przez Bank jest mu ryzyko zmiany kursu waluty, w której zaciągnął zobowiązywanie kredytowe oraz jest świadomy ponoszenia przez siebie ryzyk (ust.1 załącznika nr 7 do umowy),
- wyraża zgodę na wystawienie bankowego tytułu egzekucyjnego w PLN, a do przeliczenia kwoty waluty należy zastosować kurs średni NBP waluty kredytu obowiązujący w dniu wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego.
Załącznik nr 7 do umowy zawierał również przykładową symulację wpływu zmiany waluty CHF na raty kredytu, przy założeniu, że kredyt zaciągnięty jest na kwotę 40 tys. CHF (równowartość 100.000 zł) na okres 20 lat, a kurs CHF w tym okresie wahać się będzie od 2.50 zł do 4 zł, wówczas rata kredytu kształtować się miała kolejno na poziomie od 555 zł do 887 zł.
Stosownie do postanowień § 11 ust. 1 umowy, Bank mógł na pisemny wniosek Kredytobiorcy dokonać zmiany warunków spłaty kredytu, w tym zmiany waluty udzielonego kredytu, uzależniając swoją decyzję od pozytywnej oceny zdolności kredytowej Kredytobiorcy. W § 11 ust. 2 umowy strony zastrzegły, że jeżeli w okresie spłaty kredytu nastąpi istotna zmiana kursu waluty kredytu, co będzie w ocenie Banku, skutkowało poważnym zagrożeniem spłaty kredytu, Bank będzie uprawniony do wystąpienia do Klienta z wnioskiem o przewalutowanie kredytu na inną walutę, zgodnie z aktualnie obowiązująca ofertą walut w Banku lub ustanowienia dodatkowego zabezpieczenia spłaty kredytu.
Zgodnie z §7 ust. 3 umowy i załącznikiem nr 3 do umowy do czasu spłaty części kredytu stanowiącej kwotę wynikającą z przekroczonego standardowego poziomu wskaźnika LTV kredytobiorcy zobowiązali się do zawarcia umowy ubezpieczenia i pokrycia wymaganej składki.
Integralną częścią umowy był Regulamin kredytowania osób fizycznych wBanku (...) S.Anie objętych ustawą o kredycie konsumenckim oraz Tabela Opłat i prowizji (§ 24 ust. 1 i 2 umowy w zw. z § 25 umowy).
Postanowienia umowy nie były negocjowane z powodem. Powód nie został poinformowany o możliwości negocjowania postanowień umowy dotyczących wysokości kursu kupna i sprzedaży CHF przez pracownika banku. Jedyna możliwością w zakresie zmiany wzoru umowy przygotowanego przez centrale banku, o której powód wiedział była marża kredytu. Negocjacja zapisów umowy kredytu była dostępna tylko dla klientów objętych obsługą(...)i wymagała aneksu do umowy.
Powód zapoznał się z treścią umowy przed jej podpisaniem. Wcześniej nie otrzymał projektu umowy. W chwili zawierania umowy powód nie miał świadomości, że umowa może zawierać niekorzystne dla niego postanowienia. O takiej możliwości dowiedział się dopiero w latach 2019 r.- 2020 r. z doniesień medialnych.
Kredyt został wypłacony powodowi w złotych w dniu 29 lipca 2005 r. w wysokości 152.483,18 zł po kursie CHF=2,5594 zł w jednej transzy o równowartości 62.312,72 zł.
W dniu 24 lipca 2008 r. pracownik oddziału banku pozwanego wŚ., zwrócił się w imieniu powoda z pismem do centrali Banku pozwanego z przyjęciem odstępstwao nazwie „. (...)– zawieranie umów z rezydentami uzyskującymi dochody zagranicą”.
W dniu 7 sierpnia 2008 r. powódT. S.zawarł zBankiem (...) S.A.z siedzibą wK., umowę pożyczki hipotecznej nr(...)- (...), na mocy, której pozwana udzieliła powodowi pożyczki konsumenckiej w kwocie 6.500 EUR (§ 2 ust. 1) na okres od 07 sierpnia 2008 r. do 16 sierpnia 2013 r. (§ 2 ust. 2), a kredytobiorca zobowiązał się do wykorzystania i zwrotu pożyczki wraz z odsetkami zgodnie z postanowieniami umowy.
W dniu 28 października 2009 r. strony podpisałyaneksu nr (...)do umowy o kredyt hipoteczny nr(...)- (...). Przedmiotem aneksu była częściowa spłata kapitału kredytu oraz skrócenie okresu kredytowania. Ponadto strony doprecyzowały procedurę wcześniejszych spłat kredytu przed upływem terminów określonych w harmonogramie oraz uszczegółowiły procedurę postepowania w przypadku nieterminowej spłaty kredytu.
W piśmie z dnia 02 lutego 2017 r. pozwany bank poinformował powoda o możliwości spłaty kredytu bezpośrednio w walcie CHF.
Zgodnie z celem wskazanym w umowie środki wypłacone na podstawie umowy kredytu hipotecznego(...)- (...)sporządzonej w dniu 29 lipca 2005 r. zostały przeznaczone na zakup lokalu mieszkalnego wŚ.przyul (...), w którym powód zamieszkuje do dziś. W lokalu tym, nie była prowadzona przez powoda działalność gospodarcza.
W okresie spłaty zobowiązania z tytułu umowy kredytu przez powoda, cena waluty franka szwajcarskiego sukcesywnie wzrastała, zarówno w Tabeli walut obowiązującej w pozwanym banku, jak i na światowym rynku walut. W okresie kredytowania rosnąca cena CHF przekroczyła wartość 4 zł.
W okresie od 16 sierpnia 2005 r. do 17 lutego 2020 r. powód w wykonaniu umowy kredytu hipotecznego nr(...)- (...)uiścił na rzecz pozwanej kwotę 152.213,18 zł, z czego w okresie od dnia 15 czerwca 2010 r. do dnia 16 lipca 2013 kwotę 28.095,93 zł.
Powód pierwotnie spłacał kredyt wyłącznie w walucie PLN. Później zaczął dokonywać spłat raty kredytu również bezpośrednio w walucie CHF. Było to dla niego utrudnione bowiem, mieszkał wŚ., a raty w walucie musiał wpłacać osobiście w oddziale banku wS..
Pismem z dnia 24 kwietnia 2020 r., powódT. S.powołując się na nieważność umowy kredytu hipotecznego nr(...)- (...)z dnia 29 lipca 2005 r. wobec zawarcia w niej abuzywnych klauzul przeliczeniowych dotyczących sposobu obliczania wartości kapitału kredytu w PLN oraz wysokości poszczególnych rat kredytu zawartych w ust 2 pkt 1-4 załącznika nr 7 do umowy, wezwał pozwaną do zapłaty na jego rzecz zwrotu nienależnego świadczenia w kwocie 168.228,596, lub 152.231,13 zł i 4.200CHF, ewentualnie w przypadku zanegowania nieważności umowy kwoty nadpłaty dokonanej w związku z zawarciem w umowie klauzul niedozwolonych, w postaci rat kapitałowo-odsetkowych dokonanych na rzecz banku w okresie od dnia 17.05.2010 r. do dnia 17.02.2020 r. w kwocie 30.787,67 zł. Ponadto wniósł równie o zwrot nienależnie pobranych środków tytułem refinansowanie składki ubezpieczenia niskiego wkładu w wysokości 1.423,94 zł. Jednocześnie wezwał pozwaną do zapłaty w terminie 30 dni od dnia otrzymania powyższego wezwania.
Powyższą korespondencję bank otrzymał w dniu 24.04.2020 r.
W odpowiedzi na stanowisko powoda,Bank (...) SApoinformował, że nie przewiduje aktualizowania treści zawartej umowy i przygotowania nowego tekstu jednolitego, jednocześnie nie uznając roszczeń strony powodowej.
Bank (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wG.jest następcą prawnymBanku (...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wK..
W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd ocenił, że powództwo okazało się zasadne w całości.
Sąd wskazał, że ustalenia faktyczne, które stanowiły podstawę wyroku, czynione były na podstawie dowodów z dokumentów, zeznań świadków oraz przesłuchania stron. Zasadniczą część zgromadzonego w sprawie materiału stanowiły dokumenty złożone do akt zarówno przez powoda jak i pozwaną, które sąd zaliczył w poczet dowodów w trybieart. 2432k.p.c.Sąd nie pominął żadnego z tych dowodów, jednak ostatecznie poza umową wraz z załącznikami, zaświadczeniami wystawionymi przez pozwany bank, w tym dotyczącymi wpłat dokonanych przez powoda tytułem kredytu oraz pismami przedsądowymi, nie miały one wiodącego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Pozostały materiał obejmował głównie różnego rodzaju opracowania i analizy dotyczące rynku bankowego przedłożone przez stronę pozwaną, z którymi sąd zapoznawał się w celu zaznajomienia się z zawartymi w nimi poglądami, jednak dokumenty te nie dotyczyły bezpośrednio okoliczności niniejszej sprawy.
Nadto Sąd na wniosek pozwanego przeprowadził w toku procesu dowód z przesłuchania na piśmie świadków:M. C.,E. P.,W. S.,M. L.. Sąd nie dopatrzył się podstaw, aby podważać wiarygodność zeznań przesłuchanych świadków, jednak ich treść okazała się być mało pomocna w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy. W swoich zeznaniach świadkowie przekazali sądowi jedynie ogólne informacje o zasadach działań podejmowanych przez bank w związku z umowami kredytów waloryzowanych walutą obcą. Świadkowie w ogóle nie kojarzyli powoda i nie potrafili w swoich zeznaniach odnieść się bezpośrednio do procesu zawierania umowy stanowiącej oś sporu. Przy tym świadekM. C.nie zajmował się w ogóle obsługą klientów, zatrudniony był w centrali banku. Z koleiM. L.wprawdzie pracowała w oddziale banku, jednak nie zajmowała się kredytami hipotecznymi. Pozostali świadkowie nie pamiętali zaś powoda, ani czynności dokonywanych z jego udziałem.E. P.zeznając na temat obsługi klientów i przekazywanych im informacji relacjonowała pewne zwyczaje, wskazując np., że „była rozmowa o ryzyku i spreadzie, ogólnie, klienci chcieli w CHF i twierdzili, że to stabilna waluta”. Należało więc stwierdzić, że były to uogólnione stwierdzenia, które według świadka przedstawiały praktykę działania. Jednak zdaniem sądu na tej tylko podstawie nie sposób było formułować określonych ustaleń. Nie sposób było stwierdzić, czy w przypadku powoda jako jednego z wielu klientów, zachowano akurat wszystkie, czy niektóre zasady informowania. Tym bardziej nie da się ustalić, jaki dokładnie zakres informacji mu przekazano. Co istotne jednak świadkowie wskazywali, że nie było możliwości uzyskania wypłaty kredytu w walucie CHF, nie było też w czasie zawarcia umowy możliwości spłaty kredytu w walucie obcej. W kwestii zakresu możliwych negocjacji i ustalania kursu wypłaty zeznania świadków były sprzeczne. Jednak świadekE. P., która obsługiwała powoda, wskazywała, że możliwość negocjacji dotyczyła tylko wąskiej grupy klientów objętychusługą (...).
Dalej Sąd wskazał, że nie dostrzegł podstaw, aby uznać, że okoliczności wskazane przez świadków mogłyby mieć samoistne znaczenie dla dokonywania ustaleń w istotnych dla sprawy kwestiach. Tym bardziej, że materiał ten był trudny do pogodzenia z zeznaniami samego powoda. Sąd miał na uwadze, iż powód był bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy. Jednak okoliczność ta sama w sobie nie dawała wystarczającej podstawy, aby uznać go za niewiarygodnego. Zeznania złożone przezT. S.na rozprawie w dniu 29 listopada 2022 roku były spójne, a przy tym zostały zaprezentowane spontanicznie i przekonująco. Nadto nie były w istocie kwestionowane przez pozwaną, która nie odnosiła się do przedstawionych twierdzeń faktycznych, w szczególności nie podważała ich wiarygodności. Powód pamiętał szczegółowo okoliczności zawarcia umowy, jako że była to sytuacja w jego życiu wyjątkowa i nie mógł jej pomylić z żadnym innym zdarzeniem. Przy tym zeznaniom powoda, w szczególności w kwestii zakresu udzielanych mu informacji, nie przeczyły żadne dowody materialne. Sąd wykorzystał więc przedmiotowe zeznania, czyniąc na ich podstawie ustalenia uzupełaniające w stosunku do tych, jakie mógł poczynić w oparciu o dokumenty.
Sąd Okręgowy pominął natomiast dowód z opinii biegłego sądowego uznając, iż przeprowadzenie tego dowodu jest nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem ocena ważności umowy kredytu lub abuzywności jej postanowień, to ocena prawna leżąca wyłącznie w gestii Sądu, zaś wysokość świadczeń spełnionych przez powoda wynikała z przedłożonych przez obie strony dokumentów.
Sąd wskazał, że podstawę prawną roszczenia dotyczącego nieważności umowy kredytu, jak i zapłaty stosownie do powołanych przez powoda zarzutów w treści pozwu i w toku procesu, stanowiła treśćart. 189 k.p.c.w związku zart. 3851k.c., art. 69 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy,art. 69 ust. 2 pkt 5, art. 76 pkt 1 Prawo bankowe, a takżeart. 58 k.c.i410 k.c.
Sąd wyjaśnił, że z treściart. 3851§ 1 k.c.tej regulacji wynika, że aby Sąd mógł ją zastosować, winien ustalić, iż badane postanowienie:
1. znalazło się w treści umowy zawartej z konsumentem,
2. nie zostało z nim indywidualnie uzgodnione,
3. ukształtowało jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy,
4. nie określa głównego świadczenia którejś ze stron, chyba że zostało sformułowane w sposób niejednoznaczny.
Wskazał, że zgodnie z § 3 i 4 tego przepisu „nieuzgodnione indywidualnie”, to takie postanowienia, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu, w szczególności, te, które zostały przejęte ze wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Co istotne ustawodawca nałożył ciężar dowodu w zakresie okoliczności świadczących o tym, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, na tę stronę, która się na to powołuje, czyli de facto na przedsiębiorcę.
Z kolei w treściart. 3852k.c.określono moment i kontekst decydujące o uznaniu danego postanowienia umownego za niedozwolone. Wskazano tam bowiem, iż oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.
Sąd zwrócił uwagę, że w procesie wykładni wzmiankowanych przepisów trzeba pamiętać, iż przywołane wyżej uregulowania zostały dodane dokodeksu cywilnegoustawą z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny(Dz.U. Nr 22, poz. 271), która implementowała dyrektywę Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz.UE.L Nr 95, str. 29). Akt ten stanowi obecnie element polskiego porządku prawnego jako członka Unii Europejskiej. Wykładniart. 3851k.c.iart. 3852k.c.sąd musi dokonywać w kontekście regulacji zawartych w tej dyrektywie.
Oceniając możliwość zastosowania opisanego mechanizmu oceny poprawności kwestionowanych zapisów umowy, Sąd pierwszej instancji w pierwszej kolejności stwierdził, że w toku procesu nie budził wątpliwości status kredytobiorcy (powoda) jako konsumenta. W tym zakresie Sąd odwołał się do definicję tego pojęcia zawartej wart. 221kodeksu cywilnegooraz wart. 2 lit. b)ww. dyrektywy.
Następnie Sąd zwrócił uwagę, że w warunkach niniejszej sprawy powód nie zawarł umowy w celu w jakikolwiek sposób związanym z prowadzeniem działalności gospodarczej.
Zawarta przez strony umowa miała na celu sfinansowanie celów mieszkaniowych powoda tj. zakupu odTowarzystwa Budowlanego (...) sp. z o.o.lokalu mieszkalnego położonego na barterze budynku przyul. (...),działka nr (...), dla którego prowadzona była księga wieczysta o numerze KW nr(...). Okoliczności te wynikają z treści § 2 ust. 4 samej umowy. Nie były zresztą podważane przez stronę pozwaną. Ponadto brak było dowodów mogących świadczyć o tym, że kwota udzielonego kredytu była przeznaczona na działalność gospodarczą czy zawodową.
Następnie wskazał, że strona powodowa negowała przede wszystkim prawidłowość klauzul przeliczeniowych zawartych w umowie, co powodowało konieczność oceny przede wszystkim zapisów umowy: § 2 ust. 1 umowy kredytu; ust. 2 pkt 2 załącznika nr 7 do umowy kredytu; ust. 2 pkt 4 załącznika nr 7 do umowy kredytu;
Zgodnie z przytoczonymi już wymogami przewidzianymi wkodeksie cywilnymoraz wzmiankowanej dyrektywie sąd, aby stwierdzić, czy możliwe jest badanie abuzywności zapisów umowy, powinien najpierw ustalić, czy nie zostały one indywidualnie uzgodnione z konsumentem. Ciężar ewentualnych uzgodnień w całości spoczywa na przedsiębiorcy. Sąd ocenił, że pozwany nie wykazał powyższej okoliczności. Przyznawał, że to on przygotowywał wzór umowy. Sporne zapisy dotyczące denominacji i sposobu ustalania kursów były elementem tego wzorca, w tym załącznika nr 7 do umowy. W zgromadzonym materiale brak jakichkolwiek dowodów, które przekonywałyby, że ich zamieszczenie w umowie (załączniku do umowy) podpisanej przez powoda było wynikiem negocjacji. Nie sposób też przyjąć, że takie uzgodnienie nastąpiło w wyniku wskazania rachunku do obsługi kredytu prowadzonego w PLN. Wprawdzie pozwany powoływał się na fakt, że powód sam wybrał walutę spłaty kredytu, jednak przeczą temu nawet zeznania świadków pracowników banku. Podawali oni zgodnie, że w dacie zawarcia umowy bank akceptował spłaty tylko w walucie PLN. W tym stanie rzeczy nie sposób założyć, że pracownicy ci wskazywali powodowi na możliwość uiszczania rat w walucie CHF, a powód odrzucił tę propozycję. Ponadto załącznik do umowy wyraźnie przewiduje, że wypłata i spłata kredytu będą następować, w walucie PLN, co będzie wiązać się z przeliczeniem kwoty kredytu i poszczególnych rat na wartość w PLN, według kursu wskazanego w tabeli banku. Kwestia sposobu ustalania kursu do wskazanych przeliczeń nie była zaś jak wynika ze wspomnianych zeznań przedmiotem jakichkolwiek negocjacji. Brak danych świadczących o tym, że powodowi proponowano inne rozwiązanie. Świadkowie w zasadzie wskazywali, że negocjacjom mogły podlegać parametry inne niż te dotyczące wysokości marży banku. Wynika z tego, że zasadą było stosowanie zapisów zawartych w § 9 ust. 9 oraz ust. 2 pkt 2 i 4 załącznika nr 7 do umowy, które zostały również wprowadzone do umowy z powodem jako element wzorca. Stąd było jasne, że w przypadku powoda jak i zdecydowanej większości kredytobiorców, nie doszło do żadnych indywidualnych ustaleń w tym zakresie. Zgromadzone dowody nie świadczyły również o tym, że tematyka ta była w ogóle poruszana w trakcie przygotowania umowy. Sam powód w złożonych przez siebie zeznaniach oświadczył, że doradca nie zaproponował mu żadnych możliwości negocjacji warunków umowy poza marżą.
Sąd zauważył, że to nie sam tryb spłaty, polegający na uiszczaniu rat w walucie PLN budził wątpliwości prawne. Zastrzeżenia dotyczyły przede wszystkim samego trybu dokonywania przeliczeń na potrzeby ustalenia wartości spłaty w walucie PLN. Kwestionowane postanowienia umowy określające zasady tych przeliczeń nie były zaś z pewnością przedmiotem negocjacji. Ani umowa ani ogólne warunki kredytowania nie przewidywały innego sposobu ustalania kursów walut, niż tylko na podstawie tabel ustalanych przez bank.
Podkreślił także, że nawet jeśli w praktyce funkcjonowania banku istnieje możliwość, objęcia negocjacjami stron tego typu postanowień, nie wystarczy, żeby pozwany w niniejszej sprawie, chcąc wykluczyć ocenę abuzywności zapisów, udowodnił sam fakt takiej ewentualności, twierdząc zarazem, że kredytobiorca z niej nie skorzystał. Winien bowiem wykazać wprost, że do indywidualnego uzgodnienia tych postanowień z udziałem kredytobiorcy faktycznie doszło, choćby w formie omówienia kilku alternatywnych wersji klauzul przeliczeniowych. Tylko w tym przypadku wprowadzenie do umowy określonych rozwiązań jest wynikiem dwustronnych negocjacji. Z pewnością o takim procesie nie świadczy sam fakt, iż powód we wniosku o zawarcie umowy wskazał, iż chce zawrzeć umowę kredytu indeksowanego walutą obcą, zaś pozwany w związku z tym narzucił wszystkie objęte umową mechanizmy dotyczące przeliczenia kursów walut. Takie rozumowanie wypaczałoby bowiem pojęcie indywidualnych uzgodnień. Pozwalałoby bankom na przygotowywanie propozycji określonego rodzaju kredytu, w tym przypadku kredytów indeksowanych, które zawierane byłby na podstawie wzorca zawierającego abuzywne klauzule, przy jednoczesnym wyłączaniu swojej odpowiedzialności za naruszenie interesu konsumenta, dzięki pozostawieniu w ofercie innych typów kredytów, pozbawionych takich zapisów. Tymczasem obowiązkiem banku, jak i każdego przedsiębiorcy jest tworzenie umów z pominięciem postanowień abuzywnych, za wyjątkiem sytuacji, gdy są to klauzule wprowadzone do istniejącego już wzoru wskutek negocjacji prowadzonych z konkretnym konsumentem i z woli obu stron, które uważając taką modyfikację za pożądaną. Tego typu sytuacja w warunkach niniejszej sprawy z pewnością nie wystąpiła.
W ocenie sądu nie doszło do indywidualnego uzgodnienia spornych postanowień umowy.
Skoro zaś omawiane zapisy nie zostały indywidualnie uzgodnione, rozważenia wymagała kwestia ich roli w zakresie kształtowania powstałego miedzy stronami stosunków prawnych. Sąd zwrócił uwagę, że istotne znaczenie ma to, czy kwestionowane zapisy dotyczą głównych świadczeń stron, a jeśli tak, to czy zostały one sformułowane w sposób jednoznaczny. Od tego bowiem zależy, czy sąd może dokonywać oceny treści kwestionowanych zapisów z punktu widzenia ochrony interesu konsumenta będącego stroną umowy.
Sąd Okręgowy wskazał, że sposób wykładni zawartego w art. 4 ust 2 dyrektywy 93/13 pojęcia określenia głównego przedmiotu umowy przyjętego w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości stanowisku zaprezentowany w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r. w sprawie o sygn. V CSK 382/18. Sąd Najwyższy orzekł jednoznacznie, że postanowienia przewidujące przeliczenie oddawanej do dyspozycji kwoty kredytu oraz spłacanych rat na inną walutę określają główne świadczenia stron.
Następnie Sąd odwołał się do treści art. 69 ust. 1 i 2 ustawy z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 r.Prawo bankowez daty zawarcia umowy kredytu.
Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że zapisy zawarte w postanowieniach umownych zawierających tzw. klauzule przeliczeniowe zaliczały się do tych, które definiują główne świadczenia stron. Sąd przychylił się więc do poglądu przedstawionego najpełniej przez Sąd Najwyższy w wyroku wydanym dnia 4 kwietnia 2019 r. pod sygn. akt III CSK 159/17.
Dalej Sąd wyjaśnił, że był zobligowany do dokonania oceny kwestionowanych klauzul z puntu widzenia klarowności użytych w nich sformułowań. Z uwagi na regulację wyrażoną wart. 385 § 1 zdanie 2 k.c.czy w art.art. 4 ust. 2dyrektywy 93/13 dopuszcza się bowiem możliwość wyłączenia ich z umowy, pomimo że określają główne świadczenia stron, czy główny przedmiot umowy, jeżeli nie zostały sformułowane w sposób „jednoznaczny” (art. 3851§ 1 zdanie 2 k.c.), czyli nie zostały wyrażone „prostym i zrozumiałym językiem” (art. 4 ust. 2dyrektywy). W tej materii Sąd odwołał się do postanowienia z dnia 10 czerwca 2021 r. w sprawie o sygn. C 198/20 oraz do wydanego przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyroku z dnia 30 kwietnia 2014 r. pod sygn. C 26/13,
Wskazał, że o tym, czy można mówić o jednoznaczności kwestionowanych postanowień nie powinna decydować wyłącznie sama literalna treść tych postanowień, lecz to, czy w oparciu o nie konsument mógł jednoznacznie określić, w jaki sposób ich zastosowanie przełoży się na określenie jego prawa lub obowiązku objętego tym postanowieniem. Zatem o jednoznaczności postanowienia umownego kształtującego wysokość odsetek świadczyłoby, gdyby w uregulowaniach tych wskazano konkretną, niezmienną wysokość kwoty kredytu podlegającej wypłacie lub konkretne, niezmienne i zrozumiałe reguły pozwalające konsumentowi na ustalenie tej kwoty oraz wartości rat, które miały być spłacane w walucie PLN.
Sąd ocenił, że w przypadku przedmiotowych dla sprawy postanowień takie skonkretyzowanie nie miało miejsca, nie sposób zatem mówić o ich jednoznaczności. Pozwany bank zagwarantował sobie dowolność przy wyznaczaniu kursów walut niezbędnych do ustalenia kwoty kredytu i wysokości rat, stąd sytuacja prawna kredytobiorcy, jako podmiotu zobligowanego do spłaty kredytu nie została ustalona jednoznacznie. Nie miał on bowiem możliwości stwierdzić, w jaki sposób pozwany będzie korzystał z przewidzianego w umowie uprawnienia do kształtowania treści umowy ani przewidzieć skutków tych działań. W istocie należało więc ocenić, że wszystkie zapisy uznane przez sąd za abuzywne były jednocześnie pozbawione jednoznaczności, albowiem nie zostały wyrażono prostym i zrozumiałym językiem. Ich treść nie pozwalała konsumentowi – powodowi w momencie zawarcia umowy dowiedzieć się, w jaki sposób postanowienia te będą realizowane, tj. jakie kryteria bank przyjmie określając kursy waluty. Bez znaczenia było przy tym, czy bank w okresie wykonywania umowy dostosowywał kursy w swoich tabelach do średnich kursów rynkowych.
Sąd stwierdził, że ponieważ powód zawarł umowę będącą przedmiotem niniejszego postępowania jako konsument, kwestionowane zapisy nie zostały indywidualnie uzgodnione, a zarazem określały one główne świadczenia stron, jednak nie zostały sformułowane prostym i zrozumiałym językiem, a zarazem nie spełniały wymogu jednoznaczności, to możliwe było przejście do kolejnej fazy polegającej na ocenie ich treści z punktu widzenia interesu kredytobiorcy. Sąd badał więc, czy stronie pozwanej można zarzucić, że zapisy stosowanych przez nią wzorców „ukształtowały prawa i obowiązki” powoda „w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy” (co winno decydować o ich abuzywności w myślart. 3851§ 1 k.c.), a także czy „stojąc w sprzeczności z wymogami dobrej wiary”, spowodowały „znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta” (do czego odnosi się przepis zawarty wart. 3 ust. 1dyrektywy 93/13).
Przywołanych wcześniej zapisów umowy kredytu nie powinno się przy tym oceniać w oderwaniu od siebie, ani od innych postanowień umownych bądź okoliczności faktycznych, w jakich została ona zawarta. Kolejno Sąd odwołał się do treściart. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe(Dz.U. Nr 140, poz. 939
Sąd wskazał, że z treści umowy, zaświadczenia wystawionego przez bank, a także zeznań powoda wynika, że kredyt został wypłacony w złotych polskich. Aby ocenić, co należy rozumieć przez „kwotę i walutę kredytu” udzielonego powodowi, nie należy zatem odnosić się wyłącznie do tego, jaką kwotę w złotych literalnie zapisano w § 2 ust. 1 ww. umowy. Postanowienia załącznika do umowy, stanowiące jej integralną część, przewidywały, że kwota kredytu lub transzy kredytu wypłacana jest w złotych po przeliczeniu według kursu kupna waluty kredytu obowiązującego Banku w dniu wypłaty kwoty kredytu lub transzy zgodnie z Tabelą kursów walutBanku (...) S.A.ogłaszanego w siedzibie Banku z zastosowaniem zasad ustalania kursów walut obowiązujących w Banku. Kwota spłaty podlegać miała zaś przeliczeniu na złote po kursie sprzedaży waluty kredytu obowiązującego w Banku w dniu dokonywania spłaty, zgodnie z Tabelą kursów walutBanku (...) S.A.ogłoszoną w siedzibie Banku z zastosowaniem zasad ustalania kursów walut obowiązujących w Banku. Nie było więc tak, że powód, zawierając umowę kredytu, na podstawie jej treści, mógł stwierdzić, jaką kwotę kredytu wypłaci mu bank, ani tego ile będzie musiał zwrócić bankowi świadcząc na jego rzecz w walucie PLN. Treść powyższej umowy została skonstruowana w ten sposób, iż waluta obca została w niej użyta wyłącznie w takim celu, aby za jej pośrednictwem bank mógł określić wysokość salda kredytu, jaki powód będzie musiał zwrócić. Z drugiej strony waluta obca miała być wyznacznikiem wysokości każdej poszczególnej raty, stanowiącej spłatę zobowiązania. W umowie nie zawarto żadnych uregulowań, które ograniczałyby dowolność pozwanego przy obliczaniu wysokości kwoty kredytu wypłacanego pozwanej, a więc pierwotnej wysokości jej zobowiązania, a także poszczególnych rat, w jakich kredyt miał być spłacany.
Sam dokument umowy nie dawał też kredytobiorcy wskazówek, w jaki sposób będzie obliczana przez bank wysokość kursu kupna waluty obcej stanowiąca miernik wartości wypłaty, jakiej miał dokonać bank tytułem kwoty kredytu. Podobnie brak było określenia kryteriów ustalenia kursu sprzedaży decydującego o wysokości poszczególnych rat, mających podlegać spłacie w walucie PLN. Umowa kredytu zawarta przez strony niniejszego procesu została zredagowana w taki sposób, iż Kredytodawca Bank(...)S.A. nie zastrzegł dla siebie żadnego ograniczenia co do kształtowania wysokości kursu. Wewnętrzne instrukcje i zarządzenia regulujące tę kwestie nie miały żadnego znaczenia dla oceny zapisów kontraktowych. Nie były one bowiem znane powodowi, a przede wszystkim nie były one elementem stosunku kontraktowego, zatem kredytobiorca nie mógł w żaden sposób powoływać się na ich treść i domagać się ich przestrzegania. Pozwany bank zaś mógł w każdej chwili dokonywać zmiany tych zasad bez zgody i wiedzy konsumenta.
Ostatecznie zdaniem sądu o abuzywności omawianych postanowień przesądzało to, że zostały one zredagowane w sposób, który pozostawiał bankowi pełną swobodę w ustalaniu wysokości kursów kupna franka szwajcarskiego stosowanego do obliczenia wysokości kwoty świadczenia banku, a nadto dowolność kształtowania wartości poszczególnych rat określanych w walucie PLN po przeliczeniu kwot wyrażonych w walucie CHF.
Następnie Sąd odwołał się do wyroku SN z dnia 15 listopada 2019 r. wydany pod sygn. V CSK 347/18, w którym dokonano oceny abuzywności podobnego rodzaju postanowień umownych. Ponadto Sąd wskazał, że analogiczne kwestię tę przedstawił Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 18 listopada 2021 r. w sprawie o sygn. C-212/20.
Sąd Okręgowy uznał, że bez znaczenia dla oceny abuzywności ww. postanowień umowy kredytu zawartej przez powoda z pozwanym bankiem było to, jak faktycznie kształtowały się kursy kupna i sprzedaży waluty zastosowane przez bank do obliczenia wysokości kredytu wypłaconego na rzeczT. S.i poszczególnych rat spłaty, w tym czy odbiegały one od kursów stosowanych przez inne banki, również czy znacząco różniły się od kursów publikowanych przez Narodowy Bank Polski. Powyższe okoliczności nie mieściły się bowiem w żaden sposób w zakresie kryteriów oceny przewidzianych wart. 3852k.c.W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r. wydanej pod sygn. III CZP 29/17 wypowiedziano trafny pogląd, iż sposób wykonywania umowy jest zatem irrelewantny dla oceny podstaw do zastosowaniaart. 3851k.c.
Z tego samego względu bez znaczenia dla oceny abuzywności ww. postanowień umownych miało to, iż po zawarciu przedmiotowej umowy (2005 rok), a mianowicie w dniu 26 sierpnia 2011 r., weszła w życie tzw. ustawa antyspreadowa (o zmianieustawy - Prawo bankoweoraz niektórych innych ustaw z dnia 29 lipca 2011 r., Dz.U. Nr 165, poz. 984), którą dodano do art. 69 ww. ustawy przepis ust. 3., zgodnie z którym w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonać przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji dla oceny tego, czy wskazana konstrukcja umowy naruszała interes konsumenta, nie miało istotnego znaczenia również kwestia uzyskiwania przez niego dochodów w walucie obcej. Nie otrzymywał on bowiem wynagrodzenia we frankach szwajcarskich.
Ponadto Sąd stanął na stanowisku, że abuzywnego charakteru przywołanych wyżej postanowień umownych nie wyłączał fakt uzyskania przez powoda w późniejszym czasie możliwości spłaty kredytu w walucie CHF. Sąd nie ustalił, czy strony zawarły stosowny aneks na tę okoliczność, niemniej powód potwierdził w swoich zeznaniach, że pierwotnie spłacał kredyt wyłącznie w walucie PLN, potem zaś uzyskał informację o możliwości dokonywania spłat w walucie obcej. Świadkowie zgodnie wskazywali, że taka możliwość nie istniała wcześniej, zanim nie została wyraźnie nakazana przez ustawodawcę.
Sąd przyjął, że oceniając treść umowy nakazującą dokonywać spłat w walucie PLN i fakt, że pierwotnie, bank działał zgodnie z tą regułą, nie akceptując świadczeń w innej walucie, późniejsza zmiana tej praktyki, nie miała znaczenia dla oceny kwestii abuzywności umowy. Zresztą zmiana ta nie mogła już wpłynąć na sposób określenia kwoty kredytu podlegającej wypłacie. Po drugie w wyroku z dnia 29 kwietnia 2021 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie o sygn. C-19/20, wypowiedział się bowiem, iż „wykładni art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy dokonywać w ten sposób, że sąd krajowy jest zobowiązany do stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, nawet jeśli warunek ten został zmieniony przez te strony w drodze umowy.
Następnie Sąd wskazał, że dowody zgromadzone w niniejszym postępowaniu nie świadczyły o tym, by doszło do zmiany stosunku prawnego, a jeśli tak, aby w chwili dokonywania zmiany stosunku prawnego wynikłego z umowy kredytu, kredytobiorca był świadomy abuzywności zapisów dotyczących indeksacji kredytu i sposobu ustalania rat zawartych w pierwotnej wersji umowy.
Sąd Okręgowy doszedł więc do przekonania, że omawiane postanowienia umowne miały charakter abuzywny, a zatem, w świetleart. 3851§1 k.c., nie wiązały powoda.
Dalej wyjaśnił, że kolejnym etapem była ocena tego, jaki skutek prawny winno wywołać wyeliminowanie z przedmiotowej umowy spornych klauzul, a w szczególności, czy prowadzi to do nieważności czynności prawnej. Wprost z ustawy wynika, że postanowienie zweryfikowane w przedstawiany tu sposób jako abuzywne nie wiąże konsumenta, przy czym zgodnie § 2 tego artykułu, strony są wówczas związane umową w pozostałym zakresie.
W tym zakresie należało zważyć, że regulacja znajdująca się wart. 3851§ 2 k.c.koresponduje z przepisem zawartym wart. 6 ust. 1dyrektywy 93/13. Interpretując przepisart. 3851§ 2 k.c.w zestawieniu zart. 6 ust. 1dyrektywy należało rozważyć, czy po wyeliminowaniu z niej zapisów uznanych za abuzywne umowa w świetle innych regulacji prawnych mogłaby dalej obowiązywać jako ważna umowa kredytu.
W tym zakresie Sąd odwołał się do wyroku Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 r. w sprawie o sygn. C-260/18, który dokonując wykładni art. 6 ust. 1 ww. dyrektywy uznał, iż należy go interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego powodu, że ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy.
Ponadto Sąd odwołał się do wyroków TSUE z dnia 29 kwietnia 2021 r. wydanym w sprawie o sygn. C-19/20 oraz z dnia 3 października 2019 r. w sprawie o sygn. C-260/18 oraz z dnia 2 września 2021 r. w sprawie o sygn. C-932/19.
W warunkach niniejszej sprawy pozwany postulował utrzymanie w mocy umowy z pominięciem postanowień załącznika nr 7 do umowy, zastąpionych do przeliczania wartości świadczeń stron kursem średnim NBP.
Sąd wskazał, że nie mógł zatem zastosować do wypełnienia luki powstałej w umowie w wyniku wyłączenia z niej zakwestionowanych zapisów regulacji przewidzianej wart. 358 § 2 k.c., bowiem sprzeciwiałoby się to celowi tej regulacji i godziło w uregulowania dotyczące ochrony konsumentów, na które zwrócił uwagę Trybunał w przywołanych już wyżej wyrokach z 3 października 2019 r. sygn. C-260/18, z dnia 29 kwietnia 2021 r. sygn. C 19/20 czy ostatnio z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. C-212/20.
W ocenie Sądu zastosowanieart. 358 § 2 k.c.dla wypełnienia luki powstałej w wyniku wyeliminowania z umowy wszystkich ww. postanowień abuzywnych jawiło jako nieuzasadnione.
Sąd doszedł do przekonania, że na ocenę tego, czy przedmiotowa umowa kredytu, mogłaby obowiązywać po wyeliminowaniu z niej tych postanowień uznanych za abuzywne, decydujące znaczenie powinien mieć wzgląd na treśćart. 69 ustawy Prawo bankowe. Po wyłączeniu z umowy zawartej przez powoda z pozwanym postanowień uznanych za abuzywne, odnoszących się do obliczenia wysokości kwoty zobowiązania, która według umowy miała być ustalana we frankach szwajcarskich, nie jest możliwe określenie kwoty kredytu, ani wysokości świadczeń, a zatem wykluczone staje się oznaczanie wysokości zobowiązania, a także zasad jego spłaty. Uznanie omawianych tu zapisów za określające główne świadczenia stron oznaczało w tej sytuacji, iż wobec ich wyeliminowania pozostała część umowy nie może funkcjonować w obrocie prawnym, gdyż nie ma jak ustalić sposobu jej wykonania, a przez to nie spełniałaby ona wymogów umowy kredytu przewidzianych wart. 69 ustawy Prawo bankowe. W związku z tym taka umowa byłaby ukształtowana w sposób sprzeciwiający się ustawie, naruszając tym samym przepisart. 3531k.c., co w konsekwencji zdaniem Sądu prowadziło do nieważności całej umowy w oparciu oart. 58 § 1 k.c.
Brak związania konsumenta niedozwolonym postanowieniem, o którym mowa wart. 3851§ 1 zd. 1 k.c.oznacza, że nie wywołuje ono skutków prawnych od początku i z mocy samego prawa, co sąd ma wziąć pod uwagę z urzędu. Świadczenie spełnione przez kredytobiorcę na podstawie postanowienia abuzywnego jest świadczeniem nienależnym. Niemożliwym jest utrzymywanie umowy kredytu poprzez jej przekształcenie w kredyt złotówkowy oprocentowany według stawki LIBOR (tzw. odfrankowienie), a to z kolei skutkuje jej nieważnością. W świetle wypowiedzi Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyrażonej w cytowanym wyroku należy bowiem położyć na charakter umowy kredytu indeksowanego czy denominowanego do waluty obcej. W szczególności na to, że z uwagi na owo powiązanie wysokości kredytu z walutą obcą strony przewidziały w umowie oprocentowanie według stopy procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty, a także w świetle tego ocenić zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy. Sama w sobie dopuszczalność zawarcia takiego rodzaju umowy kredytu, który jest udzielony w walucie krajowej, jednak wysokość zobowiązania kredytobiorcy jest w niej określona w oparciu o kurs waluty obcej, nie jest i nie była nigdy prawnie wyłączona.
Prawna dopuszczalność tego rodzaju umowy w dotychczasowym orzecznictwie, czy to Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, czy Sądu Najwyższego, czy w przeważającej części opublikowanych orzeczeń sądów powszechnych, nie została nigdy zakwestionowana. Uznanie zaś, że wysokość obowiązania powoda jako kredytobiorcy po wyeliminowaniu z umowy zapisów uznanych za abuzywne miałaby odpowiadać wprost wysokości kredytu wypłaconego w umowie w złotych, a wysokość poszczególnych rat spłaty odpowiadałaby wprost wysokości świadczeń w złotych wpłaconych przez powoda na rachunek bankowy służący obsłudze kredytu, spowodowałoby właśnie taką modyfikację umowy, która byłaby równa zmianie charakteru głównego przedmiotu umowy, o jakiej wspomniał TSUE w ww. wyroku wydanym dnia 3 października 2019 r. pod sygn. C-260/18. W zakresie dotyczącym zobowiązania powoda miała być bowiem ujęta kwota w walucie obcej stanowiąca odpowiednik kwoty w złotych wypłaconej na jego rzecz przez pozwany bank. Tylko z uwagi na takie ukształtowanie mechanizmu obliczania wysokości kwoty kredytu przewidziano w umowie ww. sposób oprocentowania. W związku w tym umowa nie mogła być wykonywana z pominięciem abuzywnych zapisów, jako kredyt złotowy.
Dalej Sąd przyjął, że nie można uznać, by przeciwko uznaniu umowy w całości za nieważną przemawiał wzgląd na treśćart. 58 § 3 k.c.Skoro część pozostała po wyeliminowaniu z umowy powyższych klauzul abuzywnych nie pozwala na zredagowanie jako takiej umowy kredytu, którą zdecydowały się zawrzeć strony, nie można uznać, że nieważnością jest dotknięta tylko część tej czynności prawnej. Gdyby nawet tak przyjąć, z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana przez bank, bowiem ten bez wątpienia nie zdecydowałby się zawrzeć umowy kredytu złotowego oprocentowanego w sposób właściwy dla kredytów indeksowanych.
W końcu zaś rozstrzygając o skutkach wystąpienia w przedmiotowej dla niniejszej sprawy postanowień uznanych za abuzywne sąd miał na uwadze pogląd prawny wyrażony w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r. o sygn. III CZP 6/21, mającej moc zasady prawnej. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy ocenił wynikającą z dotychczasowego dorobku orzeczniczego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ciążącą na sądzie krajowym powinność zaniechania stosowania klauzuli abuzywnej, bez upoważnienia do zmiany jej treści, chyba że konsument się temu sprzeciwi.
Dalej Sąd zwrócił uwagę, że w okolicznościach niniejszej sprawy powód w trakcie przesłuchania na rozprawie w dniu 29 listopada 2022 roku oświadczył wyraźnie, że wyraża zgodę na stwierdzenie jej nieważności i ma świadomość skutków z tym związanych (protokół k. 875). Sąd zadając powodowi pytania weryfikował, jaki jest zakres jego wiedzy w tym zarówno co do konieczności rozliczenia się z kwoty uzyskanego kredytu, jak i również co do możliwości występowania banku z dodatkowymi roszczeniami, które zdaniem strony pozwanej mogą przysługiwać jej w związku z uzyskaniem przez powoda kwoty kredytu. Mając na uwadze treść udzielonej odpowiedzi oraz złożone przezT. S.oświadczenie o akceptacji skutków związanych z nieważnością umowy, sąd uznał, iż w chwili zamknięcia rozprawy przedmiotowa umowa była już definitywnie nieważna, przy czym, pomimo że powstanie stanu tej nieważności zależało ostatecznie od stanowiska kredytobiorcy jako konsumenta, to nieważność umowy istniała ab initio, od chwili zawarcia umowy, gdyż niezwiązanie powoda niedozwolonymi postanowieniami, o których mowa wart. 3851§ 1 k.c., skutkujące nieważnością umowy, pozbawiało umowę ważności od samego początku i z mocy samego prawa.
Wobec tego na podstawie przedstawionych powyżej rozważań Sąd pierwszej instancji doszedł do wniosku, że wadliwość omówionych klauzul umownych, skutkowała w warunkach niniejszej sprawy nieważnością czynności prawnej.
Dalej Sąd zwrócił uwagę, że przedmiotem żądania głównego zgłoszonego w niniejszej sprawie było m.in. ustalenie, że umowa kredytu nr(...)- (...)zawarta w dniu 29 lipca 2005 roku przezT. S.iBank (...) Spółkę AkcyjnąwK.(obecnieBank (...) S.A.wG.) nie wiąże stron, jako nieważna w całości i sąd musiał wziąć pod uwagę także treśćart. 189 k.p.c.Zgodnie z tym przepisem powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Aby sąd mógł jednak uwzględnić to roszczenie, powód powinien nie tylko wykazać fakt, że przedmiotowa dla sprawy umowa kredytu jest nieważna, co - jak wcześniej stwierdzono - uczynił, lecz także że posiada interes prawny w uzyskaniu wyroku ustalającego tę nieważność.
Sąd wskazał, że co do zasady interes prawny istnieje wówczas, jeżeli sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości. W orzecznictwie Sądu Najwyższego akcentowany jest też pogląd, że powód ma interes prawny w żądaniu ustalenia, jeżeli powództwo o ustalenie istnienia prawa jest jedynym możliwym środkiem jego ochrony (video wyrok z dnia 9 lutego 2012 r., III CSK 181/11, OSNC 2012, nr 7-8, poz. 101). Interes prawny istnieje zatem tylko wtedy, gdy powód może uczynić zadość potrzebie ochrony swej sfery prawnej przez samo ustalenie istnienia bądź nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. Z drugiej jednak strony akcentuje się, że interes prawny należy "pojmować szeroko, mając na uwadze także dalsze skutki, które mogą lub już doprowadziły do pozbawienia powoda ochrony prawnej" (Wyrok SN z 11 lipca 2019 r., V CSK 23/18, LEX nr 2712226). Wreszcie też stwierdza się, że zasady, że powództwo o ustalenie nie jest dopuszczalne, jeżeli w danym przypadku możliwe jest jakiekolwiek świadczenie, nie należy pojmować zbyt rygorystycznie. Ocena istnienia interesu prawnego powinna odwoływać się do względów celowości i ekonomii procesowej, zwłaszcza gdy spór dotyczy samej tylko zasady. W tym kontekście interes prawny definiuje się jako potrzebę ochrony sfery prawnej powoda, którą może uzyskać już przez samo ustalenie stosunku prawnego lub prawa (vide wyrok SN z 6 marca 2019 r., I CSK 80/18, LEX nr 2630603).
Zdaniem Sądu pierwszej instancji strona powodowa ma interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego w postaci umowy kredytu, nawet jeśli jednocześnie przysługuje tej stronie roszczenie o zapłatę należności wynikających z tej umowy jako świadczeń nienależnych (art. 410 k.c.w związku zart. 405 k.c.), w przypadku stwierdzenia nieważności umowy kredytu. Argumentacja przeciwna strony pozwanej w tej kwestii sprowadza się do formalistycznego pojmowania interesu prawnego (art. 189 k.p.c.) i wąskiego rozumienia stanowiska, zgodnie z którym możliwość wystąpienia z roszczeniem o zasądzenie świadczenia przesądza o braku interesu prawnego w żądaniu ustalenia prawa lub stosunku prawnego.
W świetle tych wszystkich okoliczności roszczenie powoda o ustalenie okazało się być uzasadnione w całości, o czym sąd orzekł w pkt II. sentencji.
W konsekwencji ustalenia nieważności umowy za zasadne Sąd uznał również w całości żądanie główne dotyczące zapłaty. Świadczenia uiszczone przez stronę powodową na rzecz pozwanej tytułem spłaty wszystkich rat kapitałowo-odsetkowych były bowiem nienależne wobec stwierdzenia nieważności samej umowy.
Zgodnie zart. 410 § 2 k.c.świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. W warunkach niniejszej sprawy powodem nienależności świadczenia była nieważność umowy. W takiej sytuacji z mocyart. 410 § 1 k.c.w zw. zart. 405 k.c.spełniający świadczenie może domagać się jego zwrotu od tej osoby, na rzecz której świadczenie zostało spełnione.
Sąd uznał, że przy rozliczeniu wzajemnych świadczeń spełnianych na podstawie spornej umowy, która została uznana za nieważną, zastosowanie powinna mieć teoria dwóch kondycji, która przewiduje, że powstają w takiej sytuacji dwa stosunki prawne i każda ze stron ma roszczenie do drugiej o zwrot środków na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Nie może zatem budzić wątpliwości roszczenie powoda o zasądzenie uiszczonych na rzecz pozwanego banku świadczeń. Roszczenie takie jest słuszne co do zasady.
Wskazał także, że w przypadku świadczenia na poczet umowy, która okazała się nieważna, nawet świadomość braku zobowiązania nie wyłącza możliwości dochodzenia zwrotu (art. 411 pkt 1 in fine kc).
Pozwany bank wskazał, że powód nie może żądać zwrotu nienależnego świadczenia, jeżeli świadczenie zostało spełnione zanim wierzytelność stała się wymagalna (art. 411 pkt 4 k.c.). W ocenie Sądu również ten argument jest chybiony. Trzeba zauważyć, iż przywołany przepis nie może wyłączyć condictio causa finita. Jeśli zatem ktoś świadczył przed terminem wymagalności, a następnie podstawa tego świadczenia odpadła, może żądać zwrotu, a okoliczność, że świadczenie nastąpiło przed terminem, nie jest tu w ogóle relewantna. Trafnie bowiem zauważył SN w przywołanym wyroku z 23.05.1980 r. (IV PR 200/80, OSNPG 1980, Nr 11, poz. 51), iżart. 411 pkt 4 k.c.odnosi się tylko do sytuacji, gdy podstawa świadczenia nie uległa zmianie. Podobnie, jeśli ktoś spełnia świadczenie z zobowiązania z warunkiem rozwiązującym, może żądać zwrotu w razie ziszczenia się tego warunku przez condictio causa finita. Nie ma tu znaczenia, czy solvens płacił przed terminem wymagalności.
Ponadto, strona, która swoim zachowaniem spowodowała, że świadczenie zostało spełnione nienależnie (w realiach niniejszej sprawy taką stroną jest pozwany bank, który zastosował niedozwolony wzorzec umowny), nie może z powołaniem się naart. 411 pkt 1 k.c.odmawiać zwrotu nienależnej części świadczenia (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2014 r., I CSK 310/13, Lex nr 1496320). Zupełnie nieuprawniona pozostaje więc teza, zgodnie z którą konsument spłacający kredyt udzielony mu na podstawie umowy dotkniętej nieważnością, czyni zadość zasadom współżycia społecznego w rozumieniuart. 411 pkt 2 k.c.Przepis ten jest w orzecznictwie interpretowany wąsko i stosowany w praktyce w odniesieniu do świadczeń quasi-alimentacyjnych czy związanych ze stosunkiem pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2011 r., sygn. akt I CSK 286/10, M. Praw. 2011, nr 24). Skrajnie nieuzasadnione jest podnoszenia takiego zarzutu w sytuacji, w której konsument dochodzi zwrotu świadczenia, a pozwanym jest przedsiębiorca odpowiedzialny za ukształtowanie stosunku zobowiązaniowego w sposób rażąco naruszający interes konsumenta w sposób skutkujący nieważnością czynności prawnej.
Za bezzasadny Sąd uznał należało także zgłoszony przez pozwanego zarzut przedawnienia roszczeń.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji należało stwierdzić, że powód miał możliwość właściwej oceny swojej sytuacji prawnej, jeśli chodzi o kwestię nieuczciwych warunków umownych dopiero wtedy, kiedy pismem z dnia 24 kwietnia 2020 r., powołując się na nieważność umowy kredytu hipotecznego nr(...)- (...)z dnia 29 lipca 2005 r. wezwał pozwanego do zapłaty na jego rzecz zwrotu nienależnego świadczenia w kwocie 168.228,596, lub 152.231,13 zł i 4.200CHF. Przed wysłaniem tego pisma zlecił bowiem ocenę prawną swojej umowy i na bazie uzyskanych informacji zyskał możliwość odpowiedniej oceny znajdujących się w niej zapisów oraz skutków związanych z ich abuzywnością. Z powyższego wprost wynika data podjęcia świadomej, wyraźnej i swobodnej decyzji co do powołania się na całkowitą nieważność umowy poprzedzała bezpośrednio czynności podjęte przed sądem celem dochodzenia roszczeń wynikających z nieważności umowy, co wykluczało możliwość upływu terminu przedawnienia przed wytoczeniem powództwa.
Sąd zwrócił uwagę, że ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynikało, że w okresie od 16 sierpnia 2005 r. do 17 lutego 2020 r. powód w wykonaniu umowy kredytu hipotecznego nr(...)- (...)uiścił na rzecz pozwanej kwotę 152.213,18 zł. Potwierdzały to jednoznacznie dane wynikające z zaświadczenia Banku z dnia 2.03.2020 r. (k. 42) wraz z zestawieniem za okres 29 lipca 2005-01 marca 2020 r., (k. 43-51, k, 226-233). Zweryfikowanie zasadności roszczenia wymagało więc jedynie dokonania prostej kalkulacji polegająca na zliczeniu uiszczonych na rzecz banku kwot (historia rachunku kredytowego k. 234-371) ujętych w kolumnach obejmujących kapitał, odsetki, odsetki karne i inne opłaty. Ponieważ dokumenty te zostały wystawione przez pozwaną, która nie kwestionowała ich autentyczności ani wiarygodności, sąd nie miał podstaw, aby negować wartość spełnionego przez powoda świadczenia. W tym zakresie zatem należało uznać, iż dochodzona przez powoda kwota 28.095,93 zł, którą powód uiścił na rzecz pozwanej w okresie od czerwca 2010 r. do dnia 16 lipca 2013 r. stanowi cześć nienależnego świadczenia uzyskanego przez pozwany bank. Weryfikacja poprawności określenia kwoty spłat w objętym pozwem okresie wymagała jedynie zsumowania wartości poszczególnych spłat ujętych na załączonych zestawieniach wystawionych przez bank. W wyniku przeprowadzonego w ten sposób sprawdzenia sąd stwierdził, że faktycznie powód uiścił kwotę wskazaną w pozwie, co umożliwiało uwzględnienie żądania zapłaty w całości.
W związku z powyższym powództwo o zapłatę podlegało uwzględnieniu w kwocie 28.095,93 zł, o czym orzeczono jak w pkt I wyroku.
Rozstrzygnięcie w przedmiocie odsetek ustawowych za opóźnienie w płatności ww. kwoty znajdowało podstawę wart. 455 k.c.i481 k.c.Powód dokonał przedprocesowego wezwania pozwanej do zapłaty pismem z dnia 24 kwietnia 2020 r., wyznaczając pozwanej trzydziestodniowy termin do zapłaty liczony od dnia otrzymania wezwania. Pozwany wezwanie do zapłaty odebrał 24 kwietnia 2020 r. (pismo pozwanej z dnia 5 maja 2020 r. k. 54-57v). Sąd uznał, że już przed otrzymaniem pozwu pozwany Bank znał już z pewnością ostateczne stanowiska powodów oraz ich wolę stwierdzenia nieważności umowy kredytu. Powinien więc spełnić świadczenie zgodnie z wezwaniem we wskazanym tam terminie. Skoro doręczenie wezwania do zapłaty nastąpiło w dniu 24 kwietnia 2020 r., o czym pozwana poinformowała powoda w piśmie z dnia 05 maja 2020 r. – odmawiając zapłaty, to domaganie się odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia następnego po zajęciu przez pozwaną stanowiska odmownego było zdaniem Sądu uzasadnione. Odsetki zasądzono więc maja 2020 r., o czym sąd orzekł jak w pkt I.
Sąd wyjaśnił, że skoro uwzględnił powództwo główne co do zasady, nie było podstaw do rozstrzygania o żądaniach ewentualnych.
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawieart. 98 § 1 i 2 kpczgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony.
Apelację od wyroku wniósł pozwany bank, który zaskarżył wyrok w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1
naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy - art.

189k.p.c., poprzez przyjęcie, że: (i) powód ma interes prawny w dochodzeniu powództwa o ustalenie, że umowa kredytu jest nieważna - pomimo, iż formułuje również dalej idące roszczenie o zasądzenie, a nadto wyrok ustalający nie rozstrzygnie ostatecznie sporu między stronami co do przyszłych świadczeń, (ii) nawet hipotetyczne uznanie kwestionowanych postanowień za abuzywne nie powoduje, że skutkiem jest nieważność umowy (a co najwyżej trwała bezskuteczność), a Sąd jest związany żądaniem pozwu sformułowanym przez powoda;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego -art. 353 k.c.w zw. zart. 58 § 1ik.c.oraz w zw. zart. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego(w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe) poprzez ich błędną wykładnię i nieprawidłowe przyjęcie, że Umowa Kredytu denominowanego jest nieważna, z uwagi na: (i) możliwość jednostronnego określenia przez Bank świadczenia Kredytobiorcy, (ii) brak jednoznacznego określenia zobowiązania Kredytobiorcy w dacie zawarcia Umowy z uwagi na fakt, że jest ono ustalane na podstawie przyszłego kursu walut, (iii) brak oznaczenia w jej treści kwoty udzielonego kredytu, mimo że Umowa Kredytu wprost wskazuje kwotę kredytu jako 62.312,72 CHF (denominacja), Umowa Kredytu czyniła zadość przepisom prawa obowiązującym w dacie jej zawarcia, a konsens stron jest możliwy do odtworzenia na podstawie zasad wykładni oświadczeń woli (art. 65 k.c.);
3. naruszenie przepisów prawa materialnego -art. 385 § 1 i § 3 k.c.w zw. z art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich polegające na jego błędnej wykładni orazart. 69 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo bankowe(w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe) w zw. zart. 58 § 1 k.c.orazart. 111 ust. 1 pkt. 4 Prawa bankowegopoprzez
ich niezastosowanie i błędnym przyjęciu, że: (i) klauzula denominacyjna (§ 2 ust. 1) może być badana pod kątem abuzywności z powołaniem na abuzywność postanowień pomocniczych dot. Tabeli Kursów Walut Obcych (Załącznik nr 7) - mimo, iż określa ona główne świadczenie stron i jest ona jednoznaczna, jako że powód na podstawie udzielonych mu informacji był w stanie oszacować istotne konsekwencje ekonomiczne zawieranej umowy, a nadto sama klauzula denominacyjna i waluta kredytu zostały indywidualnie uzgodnione, (ii) prawo Banku do ustalania kursu waluty nieograniczone skonkretyzowanymi kryteriami świadczy o braku przejrzystości warunku dot. denominacji (klauzuli ryzyka) - a tym samym nieuwzględnieniu charakteru umowy o kredyt powiązany z walutą obcą oraz kryteriów wskazanych w ust. 2 Załącznika do Dyrektywy 93/13, a także tego, że polski ustawodawca przewidział wart. 11 ust. 1 pkt. 4 Prawa bankowego, że banki mogą posługiwać się własnymi Tabelami Kursowymi, (iii) klauzula denominacyjna pozostawiała Bankowi całkowitą swobodę w ustalaniu wysokości zobowiązania kredytobiorcy - mimo, że umowa wprost wskazuje kwotę kredytu jako 62.312,72 CHF (denominacja), zatem umowa jest wykonalna nawet bez postanowień dot. kursu wymiany, zaś ewentualna wypłata / spłata kredytu dot. wyłącznie etapu wykonania umowy, (iv) postanowienia dotyczące Tabeli Kursów Walut rażąco naruszają interes powoda, mimo braku dokonania odrębnej oceny tej przesłanki względem powoda - a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanieart. 3851 § 1 k.c.poprzez błędne przyjęcie, że postanowienia Umowy Kredytu kształtują prawa i obowiązki powoda w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, naruszając jego interesy i to w sposób rażący -mimo że postanowienia te oceniane na dzień zawarcia Umowy Kredytu przesłanek tych nie spełniają;
4. naruszenie przepisów prawa materialnego -art. 65 § 1 i § 2 k.c.,art. 58 ust. 3 k.c.orazart. 3851§ 2 k.c.w zw.art. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego(w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe)4 orazart. 69 ust. 3 Prawa bankowegopoprzez ich niezastosowanie,art. 69 ust. 2 pkt. 4a Prawa bankowegoiart. 58 § 1 k.c.poprzez ich błędne zastosowanie - w zw. z art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG, polegające na zaniechaniu dokonania wykładni oświadczeń woli stron i błędnym przyjęciu przez Sąd, że bez postanowień dot. Tabeli Kursów Walut nie istnieje możliwość wykonania Umowy Kredytu i prowadzi to do jej nieważności, mimo, iż: (i) istnieje możliwość zastosowania kursu NBP na podstawie wykładni oświadczeń woli, (ii) wykonanie umowy jest możliwe w oparciu oart. 69 ust. 3 Prawa bankowego, obowiązującego „na dzień zaistnienia sporu" - a w konsekwencji błędne przyjęcie, iż Umowa Kredytu jest nieważna, mimo, że jest ona wykonalna;
5. naruszenie przepisów prawa materialnego -art. 358 § 2 k.c.w zw. zart. 3 k.c.w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG poprzez ich niezastosowanie i nieuzupełnienie luki powstałej wskutek uznania postanowień za abuzywne za pomocą: (i) przepisów dyspozytywnych, mimo że kurs wymiany walut PLN/CHF może zostać ustalony również w oparciu o przepis dyspozytywny obowiązujący w dniu orzekania -art. 358 § 2 k.c., a który to przepis może znaleźć również zastosowanie z uwagi na fakt, że umowa kredytu jest zobowiązaniem o charakterze trwałym, a także nieuzupełnienia luki za pomocą: (ii) wskaźnika o charakterze dyspozytywnym, jakim jest zwyczajowo przyjęty kurs średni NBP - a w konsekwencji stwierdzenie, że skutkiem abuzywności jest nieważność całej umowy;
6. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.art. 3851§ 1 i § 2 k.c.w zw. zart. 58 § 1 i 3 k.c.i w zw. zart. 5 k.c.i art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG poprzez ich błędne zastosowanie i zaniechanie dokonania oceny: (i) czy przyjęcie nieważności Umowy Kredytu z uwagi na abuzywność niektórych jej postanowień jest zgodne z zasadą proporcjonalności oraz odpowiada sankcji bezskuteczności (niezwiązania postanowieniem) zart. 3851§ 2 k.c., (ii) jakie skutki pociąga za sobą uznanie Umowy Kredytu za nieważną wobec konsumenta i Banku, i to na dzień orzekania, (iii) czy orzeczenie nieważności całej Umowy Kredytu jest dla konsumenta korzystne - a w konsekwencji błędne przyjęcie, iż abuzywność postanowień dotyczących Tabeli Kursów Walut powinna pociągać za sobą nieważność całej umowy, a także błędne przyjęcie, że powód jest świadomy realnych skutków nieważności umowy;
7. naruszenie przepisów prawa materialnego -art. 3851§ 1 i § 2 k.c.oraz art. 4 ustawy o zmianie ustawy - Prawo bankowe (dalej: Ustawa antyspreadowa) w zw. zart. 3852k.c.orazart. 316 § 1 k.p.c.poprzez ich niezastosowanie i nieuwzględnienie stanu wprowadzonego Ustawą antyspreadowa przy ocenie celowości stosowania przez Sąd sankcji (i to nieważności) dla zachęcenia banków do umieszczania w umowach kredytu postanowień dotyczących kursów walut w sytuacji, gdy obowiązek taki wynika już z ww. ustawy, wypełniając cele Dyrektywy 93/13 - a w konsekwencji zaniechanie dokonania oceny skutków braku związania abuzywnym postanowieniem na dzień orzekania i błędne przyjęcie, że nie została uchylona ewentualna abuzywność postanowień kwestionowanych przez powoda;
8. naruszenie przepisów prawa materialnego -art. 410 § 1 i § 2 k.c.w zw. zart. 405 k.c.,
polegające na ich błędnym zastosowaniu i nieprawidłowym przyjęciu, iż świadczenia spełnione przez powoda na rzecz Banku stanowiły świadczenie nienależne, mimo że znajdowały one podstawę w łączącym strony stosunku prawnym,
9. naruszenie przepisów prawa materialnego -art. 455 k.c.w zw. z 481§ 1 k.c.poprzez
ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż od dnia następującego po dniu zajęcia przez pozwanego stanowiska wobec wezwania do zapłaty (str. 54 uzasadnienia) nastąpiło skuteczne wezwanie pozwanego do spełnienia świadczenia wynikającego z nieważności Umowy Kredytu, nie uwzględniając przy tym właściwości zobowiązania, którą - zgodnie z Uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r. w sprawie III CZP 6/21 należy wykładać w ten sposób, iż wymagalność świadczenia zostaje zdeterminowana przez złożenie przez powoda oświadczenia o świadomości skutków nieważności Umowy Kredytu, które w przedmiotowej sprawie zostało odebrane od powoda na rozprawie w dniu 29 listopada 2022 r., a w konsekwencji błędne określenie momentu naliczania przez Sąd odsetek za opóźnienie;
10. naruszenie przepisów postępowania, które mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:art. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 6 k.c.iart. 231 k.p.c.poprzez brak wszechstronnego rozważenia całości zgromadzonego materiału dowodowego polegającego na: (i) zmarginalizowaniu zeznań świadkówM. C.,E. P.orazW. S.(ii) zmarginalizowaniu znaczenia dokumentów złożonych do akt sprawy (m.in. Umowy Kredytu wraz z załącznikami, Wniosku kredytowego, Karty wniosku kredytowego, Tabeli kursów walut nr 554 z dnia 11 lipca 2005 r., Regulaminu kredytowania osób fizycznych wBanku (...) S.A.nie objętych Ustawą o Kredycie Konsumenckim, Historii rachunku kredytowego, Aneksu, Umowy pożyczki hipotecznej nr(...)- (...)z dnia 7 sierpnia 2008 r. wraz z załącznikiem nr 7) oraz (iii) dokonanie ustaleń faktycznych w głównej mierze na podstawie zeznań powoda, które Sąd uznał za wiarygodne i logiczne, a także znajdujące oparcie w pozostałym materiale dowodowym mimo, że są częściowo sprzeczne z zeznaniami świadkówM. C.,E. P.orazW. S., przedłożonymi przez pozwanego dokumentami, które nie były kwestionowane przez żadną ze stron i doświadczeniem życiowym, (iv) wyciągnięciu przez Sąd błędnych i sprzecznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym konkluzji;
- co w konsekwencji doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, iż:
(i) Bank w sposób nieprawidłowy wypełnił obowiązek informacyjny: W trakcie prezentacji oferty kredytu pracownik nie przedstawił powodowi żadnych symulacji związanych z walutą franka szwajcarskiego. Powód nie został poinformowany o możliwości spłaty kredytu bezpośrednio w walucie denominacji 2005 r. Nie wyjaśniono mu także dokładnych zasad ustalania przez pozwany bank kursów walut służących do przeliczeń kwoty kapitału oraz spłacanych rat. Nie zostały również przedstawione powodowi informację o czynnikach mogących wpływać na wzrost kursu CHF w tym na wysokość salda i rat kredytu przy jego nieograniczonym wzroście, (s. 6 Uzasadnienia wyroku);
(ii) zapisy umowy były nienegocjowalne: Postanowienia umowy nie były negocjowane z powodem. Powód nie został poinformowany o możliwości negocjowania postanowień umowy dotyczących wysokości kursu kupna i sprzedaży CHF przez pracownika banku. Jedyna możliwością w zakresie zmiany wzoru umowy przygotowanego przez centrale banku, o której powód wiedział była marża kredytu, (s. 5 Uzasadnienia wyroku);
(iii) Bank miał uprawnienie do jednostronnego ustalania kwoty zobowiązania powoda: Przede wszystkim zaś możliwość dowolnego ustalania kursów przeliczeniowych przez bank była dla niego również niekorzystna, jak w przypadku innych kredytobiorców. Po pierwsze w aspekcie wartości kwoty kredytu podlegającej wypłacie, ustalanej po zawarciu umowy kredytu przez przeliczenie kwoty kredytu na walutę PLN. Po drugie w związku z dokonywaniem spłat kredytu. Po tym bowiem jak zakupił walutę PLN w celu uiszczenia raty kredyt, był on tak jak inni klienci banku zainteresowany kursem przeliczenia jego wpłat na wartość raty wyrażoną w CHF. Możliwość dowolnego kształtowania tego kursu niosła więc dla niego niekorzystne skutki, (s. 34 Uzasadnienia wyroku);
(iv) zostały naruszone dobre obyczaje i rażąco naruszone interesy powoda, a także niepoczynienia istotnych ustaleń faktycznych, m.in. co do: (i) wyliczenia wysokości ewentualnych nadpłat powoda w PLN przy rozliczeniu kredytu wg kursu średniego NBP; (ii) skutków dla powoda uznania Umowy kredytu za nieważną i tego, czy będą one dla niego dotkliwe; (iii) braku naruszenia interesów powoda kwestionowanymi postanowieniami umownym;
11. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.art. 235(
    2)§ 1 pkt 2 k.p.c.w zw. zart. 278 § 1 k.p.c.orazart. 227 k.p.c.polegające na pominięciu postanowieniem wydanym podczas rozprawy w dniu 29 listopada 2022 r. sformułowanego w odpowiedzi na pozew wniosku pozwanego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z dziedziny bankowości (finansów) i rachunkowości - a w konsekwencji błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na błędnym przyjęciu, iż: (i) Bank ustalał kursy w Tabeli kursów kupna/sprzedaży w sposób jednostronny, dowolny i nieograniczony; (ii) kwestionowane postanowienia Umowy Kredytu rażąco naruszają interesy powoda oraz dobre obyczaje, (iii) mechanizm denominacji zawarty w Umowie Kredytu rażąco narusza interesy konsumenta; (iv) zapisy Umowy Kredytu dotyczące denominacji były sformułowane niejednoznacznie; (v) powód nie został należycie poinformowany o ryzykach związanych z zawarciem Umowy Kredytu denominowanego w CHF, a w tym, iż powód nie znał wysokości swojego zadłużenia (przy czym pozwany wnosi o rozpoznanie w trybieart. 380 k.p.c.ww. postanowienia jako niepodlegającego zaskarżeniu w drodze zażalenia a mającego wpływ na rozstrzygnięcie); które to naruszenia miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym w szczególności dla dokonania prawidłowej oceny, czy kwestionowane przez powoda klauzule mogą zostać uznane za postanowienia niedozwolone, a w dalszej kolejności - do błędnego wniosku, że umowa kredytu jest nieważna;
W oparciu o powyższe zarzuty apelujący wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie w całości i przekazanie Sądowi I instancji sprawy do ponownego rozpoznania wraz z pozostawieniem temu Sądowi orzeczenia co do kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Ewentualnie wniósł o: zmianę zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie w całości, poprzez oddalenie powództwa w całości i o zasądzenie od powoda solidarnie na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych; jednocześnie, w związku z zarzutem naruszenia prawa procesowego, w ślad za złożonymi na podstawieart. 162 k.p.c.zastrzeżeniami do protokołu rozprawy z dnia 29 listopada 2022 r. na podstawieart. 380 k.p.c.
Ponadto wniósł o rozpoznanie przez Sąd II instancji postanowienia z dnia 29 listopada 2022 r, które nie podlegało zaskarżeniu co do pominięcia dowodu z opinii biegłego, oraz wnoszę o przeprowadzenie przez Sąd II instancji ww. dowodu celem wykazania faktów wskazanych przez pozwanego w odpowiedzi na pozew.
Powód w odpowiedzi na apelację pozwanego banku wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania odwoławczego według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od uprawomocnienia się orzeczenia.
Ponadto wniesiono o oddalenie wniosku pozwanego w przedmiocie dopuszczenia dowodu z opinii biegłego, jako nieprzydatnego dla rozstrzygnięcia sprawy.
Sąd Apelacyjny uzupełniająco ustalił:
Pismem z dnia 9 marca 2023 roku pozwany, działający przez pełnomocnika skierował do powoda oświadczenie, w którym wskazał, że składa oświadczenie o skorzystaniu przez bank z prawa zatrzymania kwot wpłaconych na rzecz banku z tytułu umowy kredytu do czasu zwrotu przez powoda kwoty 152.483,18 PLN, stanowiącej równowartość wypłaconego kapitału kredytu albo zabezpieczenia w sposób realny roszczenia o zwrot tej kwoty.
Oświadczenia te zostały doręczone powodowi w dniu 14 marca 2023 r. Do pisma załączono odpis pełnomocnictwa.
Dowód:
- oświadczenia o skorzystaniu z prawa zatrzymania, k. 968;
- odpis pełnomocnictwa, k. 969;
- potwierdzenia nadania i odbioru przesyłki, k. 970.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja pozwanego okazała się bezzasadna.
Na wstępie wskazać trzeba, że postępowanie apelacyjne, jakkolwiek jest postępowaniem odwoławczym i kontrolnym, to jednakże zachowuje charakter postępowania rozpoznawczego. Skarżący nie podnosił zarzutu nieważności postępowania, naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa procesowego, które skutkowałyby nieważnością postępowania, nie dopatrzył się również Sąd odwoławczy. Uwzględniając treść przepisuart. 387 § 21pkt 1 k.p.c., wskazać należy, że Sąd Apelacyjny, dokonując własnej oceny przedstawionego pod osąd materiału procesowego stwierdził, że Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie dowodowe, a poczynione ustalenia faktyczne (zawarte w wyodrębnionej redakcyjnie części uzasadnienia zaskarżonego wyroku) nie są wadliwe i znajdują odzwierciedlenie w treści przedstawionych w sprawie dowodów. Sąd odwoławczy ustalenia Sądu Okręgowego czyni częścią uzasadnienia własnego wyroku, nie znajdując potrzeby ponownego ich szczegółowego przytaczania (zob. np. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 1935 r., C III 680/34. Zb. Urz. 1936, poz. 379, z dnia 14 lutego 1938 r., C II 21172/37 Przegląd Sądowy 1938, poz. 380 i z dnia 10 listopada 1998 r., III CKN 792/98, OSNC 1999, nr 4, poz. 83).
Sąd Apelacyjny wskazuje, że z obowiązku ustanowionego wart. 378 § 1 k.p.c.nie wynika konieczność osobnego omówienia w uzasadnieniu wyroku każdego argumentu podniesionego w apelacji, ale wystarczającej jest odniesienie się do nich w sposób wskazujący, że zostały przez sąd drugiej instancji rozważone (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2010 r., V CSK 296/09, z dnia 26 kwietnia 2012 r., III CSK 300/11, z dnia 4 września 2014 r., II CSK 478/13, i dnia 22 sierpnia 2018 r., III UK 119/17), nadto w pełni podziela pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy, wedle którego sąd drugiej instancji jest obowiązany zamieścić w swoim uzasadnieniu wyłącznie takie elementy, które ze względu na treść apelacji i zakres rozpoznania są potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy, ale nie ma zarazem obowiązku wyrażania szczegółowego stanowiska do wszystkich poglądów prezentowanych przez strony, jeżeli nie mają one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2012 r., sygn. IV CSK 373/11, czy wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 1998 r., sygn. II UKN 282/98).
Zasadnicze znaczenie dla niniejszej sprawy miała kwestia przysługiwania powodowi interesu prawnego w wytoczeniu powództwa o ustalenie nieważności umowy kredytu. Sąd Okręgowy prawidłowo uznał istnienie po stronie powodowej interesu prawnego zart. 189 k.p.c., jednak uzasadnienie tej kwestii wymaga uzupełnienia.
W tym zakresie pozwany wskazał, że brak interesu prawnego w dochodzeniu powództwa o ustalenie determinuje sformułowanie żądania o zasądzenie, a ponadto uznanie kwestionowanych postanowień za abuzywne nie powoduje nieważności umowy.
Wskazać należy, że samo istnienie możliwości wytoczenia powództwa o świadczenie nie w każdej sytuacji świadczyć będzie o braku interesu prawnego w żądaniu ustalenia. Brak interesu prawnego wystąpi jedynie wówczas, gdy wyrok zasądzający świadczenie zapewni pełną (adekwatną do sytuacji prawnej powoda) ochronę prawną jego uzasadnionych interesów. W przypadku gdy sporem o świadczenie nie będą mogły (ze swej natury) być objęte wszystkie uprawnienia istotne z perspektywy ochrony sfery prawnej powoda (wyrok nie będzie wyczerpywał wszystkich płaszczyzn istniejącego sporu objętego stosunkiem prawnym, którego dotyczy żądanie ustalenia), przyjąć należy, że powód ma interes prawny w rozumieniuart. 189 k.p.c.Teza ta będzie aktualna zwłaszcza w tych sytuacjach, w których żądaniem ustalenia objęte jest twierdzenie o nieistnieniu stosunku prawnego zważywszy na jego nieważność ex tunc. W przypadku, gdy konsekwencje ustalenia nieistnienia stosunku prawnego nie ograniczają się do aktualizacji obowiązku świadczenia przez pozwanego, lecz dotyczą także innych aspektów sfery prawnej powoda (np. wpływają na określenie treści praw i obowiązków powoda jako dłużnika pozwanego), sama możliwość wytoczenia powództwa o świadczenie może nie wyczerpywać interesu prawnego w żądaniu ustalenia. Będzie tak zwłaszcza, gdy to pozwany rości sobie według treści stosunku prawnego objętego powództwem zart. 189 k.p.c.określone prawo do świadczenia ze strony powodów (np. jak w niniejszej sprawie – żąda zwrotu udzielonego kredytu w wysokości obliczonej zgodnie z treścią kwestionowanej umowy). W takich sytuacjach nie sposób odmówić dłużnikowi (dążącemu do wykazania, że nie jest on zobowiązany do świadczenia – a zwłaszcza, że kredytodawca nie ma prawa obliczać wysokości poszczególnych rat przy wykorzystaniu klauzul umownych dotyczących przeliczania wartości świadczenia) interesu prawnego w dochodzeniu żądania ustalenia nieistnienia stosunku prawnego, w świetle którego jest on dłużnikiem pozwanego.
W realiach niniejszej sprawy powód, według treści zawartej umowy kredytu, w dalszym ciągu nie wykonał w całości zobowiązania zaś pozwany traktuje go jako swojego dłużnika (kredytobiorcę). W związku z powyższym wyrok ustalający nieważność umów kredytu samoistnie przesądza o treści obowiązków powoda względem pozwanego, wywodzonych z tej umowy (a zatem wywoła skutek prewencyjny, jeśli chodzi o możliwość sporu, w którym powód miałby być pozywany o zapłatę długu wynikającego z umowy kredytowej). Już tylko ta kwestia, zdaniem Sądu Apelacyjnego, pozwala na przyjęcie, że powód ma interes prawny w rozumieniuart. 189 k.p.c.
Ponadto, uznanie zasadności żądań kredytobiorcy o zasądzenie zwrotu świadczeń spełnionych w wykonaniu zobowiązań zawartych w kwestionowanej umowie, z uwagi na przesłankową nieważność umowy, nie eliminowało poważnych wątpliwości co do obowiązywania spornej umowy, a to dlatego, że powództwo o zapłatę nie mogło dotyczyć przyszłych zobowiązań, obciążających powoda na podstawie spornej umowy. Skoro zaś ewidentnym celem powoda w niniejszym postępowaniu było doprowadzenie do podważenia ważności przedmiotowej umowy, a tym samym zakwestionowania podstaw prawnych zarówno dla spełnionych już świadczeń tytułem uiszczenia rat kredytowych, jak i dla rat, których termin płatności jeszcze nie nastąpił, to wyrok zasądzający zwrot zrealizowanych świadczeń, nie zakończyłby ostatecznie powstałego między stronami sporu.
Jednocześnie zaznaczenia wymaga, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje wykładniaart. 365 k.p.c., zgodnie z którą moc wiążąca prawomocnego wyroku dotyczy tylko samej treści sentencji orzeczenia, a nie poglądów prawnych wyrażonych w jego uzasadnieniu (por. wyrok SN z 13 marca 2008, III CSK 284/07), przy czym przedmiotowy zasięg prawomocności materialnej w sensie pozytywnym odnosi się jedynie do samego rozstrzygnięcia, nie zaś do jego motywów i zawartych w nim ustaleń faktycznych (por. wyroki SN z 15 listopada 2007 roku, II CSK 347/07 i z 19 października 2012 roku, V CSK 485/11). Stąd też zasądzenie świadczenia, do spełnienia którego pozwany jest zobowiązany ze względu na stwierdzenie nieważności spornej umowy, nie wyczerpałoby interesu prawnego powoda, zagrożonych możliwością żądania przez bank dalszych świadczeń z tytułu spłaty kredytów i w tym zakresie nadal utrzymywałby się stan niepewności prawnej, co w obiektywny sposób usprawiedliwiało potrzebę domagania się przez powoda jednoznacznego przesądzenia kwestii ważności przedmiotowej umowy. Ustalenie nieważności umowy ma też znaczenie dla bytu prawnego hipoteki, jako prawa akcesoryjnego.
Przechodząc do rozważenia dalszych zarzutów apelacji, w pierwszej kolejności rozważenia wymagają zarzuty dotyczące poprawności postępowania dowodowego. Dopiero bowiem przesądzenie poprawności stosowania prawa w tej płaszczyźnie (i przyjęcie za prawidłowe ustaleń faktycznych) pozwala na ocenę prawidłowości zastosowania prawa materialnego.
Odnosząc się do zarzutów apelacji dotyczących naruszeniaart. 233 §1 k.p.c.zauważyć trzeba, iż skarżący upatrywał uchybień Sądu pierwszej instancji polegających na zaniechaniu przeprowadzenia wszechstronnego rozważenia całości zgromadzonego materiału dowodowego polegającego na zmarginalizowaniu zeznań świadkówE. P.,W. S.orazM. C.i znaczenia dokumentów złożonych do akt sprawy, wyciągnięciu błędnych i sprzecznych z materiałem dowodowym konkluzji, a ponadto dokonanie ustaleń faktycznych w oparciu o zeznania powoda, mimo że są one częściowo sprzeczne ze zgromadzonym materiałem dowodowym,
Tytułem uwagi natury ogólnej zauważyć należy, że w orzecznictwie i literaturze wielokrotnie podkreślano, że skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przepisuart. 233 §1 k.p.c.wymaga wykazania, że sąd wywodząc wnioski faktyczne z przeprowadzonych dowodów, uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Za naruszające normęart. 233 §1 k.p.c.uznać należy też dokonanie oceny niekompletnej (a więc niewszechstronnej – pomijającej istotne dla poczynienia prawidłowych ustaleń fragmenty materiału procesowego). Dla skuteczności zarzutu naruszeniaart. 233 §1 k.p.c.konieczne jest wskazanie przyczyn dyskwalifikujących rozumowanie sądu. W szczególności skarżący powinien wskazać, w jaki sposób sąd naruszył opisane kryteria przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłuszne im je przyznając, względnie wskazać jakie dowody wskazujące na fakty istotne dla rozstrzygnięcia zostały przez Sąd pominięte.
Sąd Apelacyjny zauważa, iż Sąd Okręgowy ustalając stan faktyczny sprawy opierał się na całości materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy. Sąd ten nie przyjął także zakwestionowanych przez apelującego zeznań powoda bezkrytycznie, ale dokonał oceny ich wiarygodności w kontekście pozostałych dowodów, w tym także umowy stron. Umowa stron, a także załączniki do niej stanowiły podstawę ustaleń faktycznych. Uwadze Sądu pierwszej instancji nie uszło bowiem oświadczenie powoda zawarte w załączniku 7 do umowy. Sąd nie pominął zatem przedstawionych dowodów z dokumentów, a dokonał ich oceny w kontekście całości materiału dowodowego. Ponadto Sąd czyniąc ustalenia faktyczne odwołał się do wskazanego przez pozwanego regulaminu, a także umowy pożyczki z 2008 r.
Wskazać w tym miejscu należy, że ocena umowy pod kątem abuzywności ich zapisów winna być dokonywana zarówno na płaszczyźnie wyczerpującej informacji o ryzyku kursowym, a także kształtowania jej zapisów z uwzględnieniem zasady równowagi stron i jej zachwianiu w sytuacji gdy jedna z nich (bank) gwarantuje sobie prawo do jednostronnego wpływu na zakres zobowiązania drugiej (konsumenta) poprzez kształtowanie tabeli kursowej.
Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną w zakresie pozyskania przez powoda informacji dotyczących ryzyka związanego z zawieraną umową, oraz uzależnienia wysokości wypłaconego kredytu i wysokości rat od tabeli kursowej banku. Podkreślenia wymaga, iż pozwany nie przedstawił dowodów na to jaki był rzeczywisty zakres udzielonych powodowi informacji, zeznania powołanego przez pozwanego świadkaM. C.dotyczyły wyłącznie ogólnych procedur obowiązujących w pozwanym banku. Należy zwrócić uwagę, że przywołane w apelacji zeznaniaE. P.iW. S.nie mogły mieć dla sprawy znaczenia przypisywanego im przez pozwanego. Świadkowie nie pamiętali okoliczności związanych z zawieraniem spornej umowy, tym samym ich zeznania charakteryzują się wyjątkową ogólnością, nie odnoszą się do konkretnych okoliczności dotyczących procesu zawierania umowy, udzielonych pouczeń, przedstawienia ryzyk związanych z umową powiązaną z walutą obca. Z uwagi na to, że w tego typu sprawach konieczne jest ustalenie konkretnych okoliczności związanych z zawarciem umowy, to zeznania świadków dotyczące ogólnych procedur nie mogą mieć znaczenia przypisanego im przez apelującego. Skarżący powołał się także na to, że Sąd oparł swoje ustalenia głównie w oparciu o zeznania powoda niejako marginalizując pozostałe dowody. Nie można jednak zgodzić się z taką oceną. Zeznania powoda okazały się wartościowe z uwagi na to, że powód pamiętał okoliczności związane z zawarciem spornej umowy, a odmawianie im wiarygodności z tego tylko powodu, że zostały złożone przez osobę zainteresowaną rozstrzygnięciem sprawy jest w świetleart. 299 k.p.c.niezasadne.
W tym stanie rzeczy brak jest podstaw by postawić Sądowi Okręgowemu zarzut, iż dokonał oceny dowodów z naruszeniem zasad doświadczenia życiowego, czy też logiki. Wskazać należy, co istotne w tej sprawie, że z zeznań powoda wynika, że kredyt został przedstawiony jako korzystny i bezpieczny, pracownik stwierdził, że to najlepsza i najkorzystniejsza dla powoda oferta z uwagi na stabilność kurs CHF. Nie sposób zatem uznać, że bank wypełnił ciążący na nim obowiązek informacyjny.
Natomiast odnosząc się do prawidłowości oceny Sądu Okręgowego, że uprawnienie pozwanego do ustalania kursów tabelarycznych nie doznaje żadnych ograniczeń, wskazać należy, iż w umowie nie zostały określone, ani też ujawnione zasady, na jakich pozwany ustala wartość walut podawanych każdego dnia w tabelach kursów. Brak jakiejkolwiek informacji, czy odesłania do źródła jej uzyskania na temat sposobu kształtowania kursu. Sposób ustalania kursów opisany przez świadkaM. C.stanowił wewnętrzną procedurę banku, nieujawnioną powodowi. Sposób kształtowania tabeli kursów do której odnosiła się umowa stron, nawet gdyby został przedstawiony konsumentowi w przy zawieraniu umowy nie byłby wiążący w czasie jej realizacji, skoro nie stanowił jednego z postanowień umownych.
Z zeznań świadkaM. C.wynikało, że kurs walut w pozwanym banku uzależniony jest od uwarunkowań rynkowych. W tym miejscu wskazać zatem należy, że uwarunkowania rynkowe, które mają wpływ na wyliczenie kursu walut, nie zmieniają takiego stanu rzeczy, że mimo stosowania powszechnie przez banki i podmioty trudniące się wymianą walut takich samych zobiektywizowanych reguł, kursy walut ustalane są przez nie na różnym poziomie. Świadczy to o tym, iż pozwany bank miał dowolność w ustalaniu kursu walut. Czynność ta dokonywana jest też jednostronnie, bez określonych jasno kryteriów, na co wskazał Sąd pierwszej instancji w swoim uzasadnieniu. Świadczy to o tym, iż pozwany bank miał dowolność w ustalaniu kursu walut, chociaż nie pozostaje to w całkowitym oderwaniu od uwarunkowań rynkowych.
Za chybiony należy uznać także zarzut dotyczący tego, że Sąd nieprawidłowo ustalił, że postanowienia umowy nie podlegały indywidualnym negocjacjom. Z zeznań powoda wynika, że jedyna negocjacja dotyczyła marży. Sąd Okręgowy w treści uzasadnienia zwrócił uwagę, że świadekE. P., która obsługiwała powoda wskazywała, że możliwość negocjacji dotyczyła tylko wąskiej grupy klientów objętychusługą (...).
Apelujący wskazując na możliwość negocjacji postanowień umownych wskazał na treść karty wniosku kredytowego, w której w punkcie IX znajduje się proponowane przez klienta modyfikacje w umowie. Wskazanie to jest jednak niewystarczające. Ciężar udowodnienia, że sporne postanowienia zostały indywidualnie uzgodnione spoczywa na pozwanym banku, który winien wykazać, że wskazane postanowienia zostały wypracowane w drodze wspólnych negocjacji. Powołanie się na treść wniosku kredytowego temu nie odpowiada. Sporna umowa była typową umową adhezyjną, a pozwany bank nie wykazał, aby było inaczej.
Nie ma także racji skarżący, że Sąd niewłaściwie ustalił, że zostały naruszone dobre obyczaje i rażąco naruszono interesy powoda. W tym zakresie należy wskazać przede wszystkim, że kwestia ta jest przedmiotem oceny prawnomaterialnej, a nie ustaleń faktycznych.
Sąd Apelacyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji umotywowaną orzecznictwem Sądu Najwyższego, że postanowienia umowy lub wzorca ustalone jednostronnie przez bank i przyznające mu uprawnienie do jednostronnego, samodzielnego ustalania kursu kupna i sprzedaży franka szwajcarskiego w stosunku do złotych bez wskazania reguł kształtowania tego kursu stanowią postanowienia naruszające dobre obyczaje, godzą bowiem w istotę równowagi kontraktowej stron.
Ponadto, zdaniem Sądu Apelacyjnego właściwa jest konstatacja, że skonstruowanie przez bank umowy zawierającej postanowienia niedozwolone niewątpliwie rażąco narusza interes konsumenta.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia 2352§1 pkt 2 k.p.c.w zw. zart. 278 k.p.c.orazart. 227 k.p.c.wskazać trzeba, że Sąd Apelacyjny podzielił pogląd Sądu Okręgowego, iż w przedmiotowej sprawie zbędnym było przeprowadzanie dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości i rachunkowości.
W ocenie Sądu Apelacyjnego wskazywane przez skarżącego okoliczności, które miały być wykazane dowodem z opinii biegłego sprowadzają się w rzeczywistości do oceny prawnej, której dokonać powinien Sąd, a nie powołani w sprawie biegli.
W tym miejscu wskazać należy, że w wyroku z dnia 27 listopada 2019 roku (II CSK 483/18, Lex nr 2744159) Sąd Najwyższy odwołując się do wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 3 października 2019 roku w sprawie C-260/18, wskazał, że wola konsumenta, który uważa, iż stwierdzenie nieważności całej umowy nie jest dla niego niekorzystne, przeważa nad wdrożeniem systemu ochrony, takiego jak zastąpienie nieuczciwego postanowienia i utrzymanie umowy w mocy.
Tym samym Dyrektywa 93/13 sprzeciwia się, w przypadku braku wyraźnej woli samego konsumenta, utrzymaniu w mocy nieuczciwych warunków umowy, które w chwili rozstrzygnięcia sporu ocenia się jako obiektywnie korzystne dla niego. Kredytobiorca może więc domagać się utrzymania umowy kredytowej bez niewiążących go postanowień umownych albo żądać jej unieważnienia w całości. To konsument decyduje zatem w istocie, które rozwiązanie jest dla niego - w jego ocenie - najkorzystniejsze. Dalsze obowiązywanie umowy, po wyłączeniu z niej nieuczciwych postanowień umownych, jest pomyślane jako ochrona interesu konsumenta, wobec czego jeżeli on nie uznaje takiego rozwiązania za korzystne dla niego, to może domagać się unieważnienia umowy kredytowej w całości. W konsekwencji skoro w analizowanym przypadku powód konsekwentnie domagał się unieważnienia całej umowy, to właśnie jego wola determinowała kierunek rozstrzygnięcia.
Zbędnym było także przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości na okoliczność wykazania, że stosowany przez pozwanego sposób ustalenia kursu walut znajduje uzasadnienie ekonomiczne, nie odbiega od kursów stosowanych przez innych kreatorów rynku walutowego, a ponadto ustalany jest w oparciu o parametry i uwarunkowania rynkowe (zobiektywizowane). Jak wyjaśniono, istotne dla oceny umowy jest to, czy w świetle jej treści konsument znał mechanizm ustalania kursów. Sam sposób ustalania tabeli kursowej, poziom rzetelności przyjętego przez bank wzorca szacowania wartości walut w toku wykonywania umowy pozostaje bez wpływu na ocenę klauzuli jako abuzywnej.
Z powyższych przyczyn również i Sąd Apelacyjny pominął zawnioskowany przez pozwanego dowód z opinii biegłego jako nieistotnego dla rozstrzygnięcia sprawy. Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest kwestia uczciwości klauzuli umownej (a nie praktyki bankowej jeśli chodzi o ustalanie kursu wymiany walut).
Z treściart. 3852k.c.wynika, że oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. Zasady wykładni zgodnej wymagają, by norma ta była wykładana w kontekście treściart. 4 ust. 1Dyrektywy 93/13. Norma ta stanowi zaś, że nie naruszając przepisówart. 7, nieuczciwy charakter warunków umowy jest określany z uwzględnieniem rodzaju towarów lub usług, których umowa dotyczy i z odniesieniem, w momencie zawarcia umowy, do wszelkich okoliczności związanych z zawarciem umowy oraz do innych warunków tej umowy lub innej umowy, od której ta jest zależna.
Zatem obojętne pozostaje to w jaki sposób po zawarciu umowy w toku jej wykonywania przedsiębiorca wykorzystywał klauzulę uznaną ab initio za nieuczciwą. Przypomnieć zaś należy, że w odniesieniu do tzw. klauzul spreadowych wprost wyjaśniono w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości, że treść klauzuli umowy kredytu ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej, do której kredyt jest indeksowany, powinna, na podstawie jasnych i zrozumiałych kryteriów, umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu, w taki sposób, aby konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany stosowany przez przedsiębiorcę (Wyrok TS z 18.11.2021 r., C-212/20)
Nawet przy założeniu, iż kształtowanie tabeli kursów następowało według kryteriów rynkowych nie można uznać, by określono w umowie czytelnie i jednoznacznie sposób stosowania tych kryteriów (w tym przede wszystkim wysokość marży banku uwzględnianej przezeń w odniesieniu do kursów rynkowych, dokładne określenie źródła które przyjmować miano za podstawę dla ustalenia „kursów rynkowych” itp.). Za niewystarczające uznać przy tym należy nawet ustne przedstawienie tego mechanizmu, skoro nie był on opisany w umowie i nie miałby mocy wiążącej.
Trafnie zatem podkreśla Sąd Okręgowy w swoich wywodach, że o nieuczciwym charakterze umowy w omawianej w tym miejscu części świadczy już to, że wskutek niedookreślenia kryteriów ustalania kursu w istocie pozostawiono przedsiębiorcy (pozwanemu bankowi) możliwość jednostronnego (arbitralnego) ustalania tych kryteriów w toku wykonywania umowy. Z tym zaś wiąże się zarówno kwestia ustalania wysokości własnego świadczenia (w następstwie określania kursu kupna według którego ustalano wysokość kwoty uzyskanej przez kredytobiorcę w chwili wypłaty środków przez bank) jak i wartości świadczenia kredytobiorcy (wskutek ustalenia kursu sprzedaży według którego ustalana była wysokość raty miesięcznej.
Wskazać należy, że powód, zgodnie z § 9 pkt 9 umowy oraz treścią załącznika nr 7 do umowy zobowiązany był dokonywać spłat kredytu w złotych polskich, przy czym przeliczenie rat wyrażonej w CHF miało być dokonywane po kursie sprzedaży waluty obowiązującym w banku w dniu dokonywania spłaty, zgodnie z tabelą kursów walutBanku (...) SAogłaszaną w siedzibie Banku z zastosowaniem zasad ustalenia kursów walut obowiązujących w banku. Nie miał zatem możliwości spłaty kredytu w walucie obcej. Zadysponowanie wypłaty kredytu w walucie polskiej przez powoda nie uchyla abuzywności postanowienia polecającego stosować mechanizm przeliczenia wartości kredytu przy zastosowaniu kursu kupna waluty zgodnie z tabelą kursów walutBanku (...) SA., której mechanizm ustalania nie był znany powodowi.
Sposób przeliczenia kredytu i zobowiązania powoda nie jest precyzyjny i klarowny, a zawiera jedynie datę i rodzaj kursu, w żaden sposób nie precyzując, jak działa mechanizm wyliczania kursu „obowiązującego w Tabeli kursów walut”. To w tym właśnie sposobie przeliczenia kredytu i rat upatrywać należy naruszenia zasady dobrych obyczajów oraz sprzeczności z interesem powoda jako konsumenta.
Odnosząc się do powyższej wadliwości klauzul przeliczeniowych, Sąd Apelacyjny wskazuje, że posługiwanie się przez pozwanego po pierwsze kursami kupna/sprzedaży CHF ustalanymi jednostronnie przez bank, pochodzącymi z jego Tabeli kursów, po drugie zaś różnymi kursami dla różnych przeliczeń, o czym stanowią poszczególne zapisy umowy i załącznika nr 7 pozostaje rażąco sprzeczne z interesem powoda - konsumenta oraz dobrymi obyczajami. Kursy kupna i sprzedaży walut (dewiz) ustalane były przez bank, który nie wskazał ani w samej umowie kredytu, ani w jej załącznikach metody wyliczania tych kursów, poddającej się weryfikacji.
Sąd odwoławczy zauważa, że posłużenie się przez strony konstrukcją klauzuli waloryzacyjnej, w tym walutowej, pozostaje dopuszczalne i jest szeroko stosowane w praktyce banków ze względu przede wszystkim na potrzebę ograniczenia niekorzystnych dla obu stron skutków zmiany wartości pieniądza polskiego, w którym kredyt zostaje udzielony, a nawet bywa spłacany w ratach przeliczanych przy wykorzystaniu bieżącego notowania złotego do innej waluty. Wykorzystywane są zwykle w tym celu waluty stabilniejsze niż złoty, mniej podatne na trendy występujące w koniunkturze gospodarczej, wpływające na procesy inflacyjne pojawiające się od wielu lat w gospodarce krajowej. W orzecznictwie akcentuje się przy tym, że kredyty bankowe udzielane konsumentom ukierunkowanym na pozyskanie środków pieniężnych na sfinansowanie zakupu dóbr zaspakajających podstawowe potrzeby człowieka nie powinny przybierać postaci spekulacyjnej, umożliwiającej bankom większe znacznie zyski niż to wynika z ryzyka zmienności kursów walut stosowanych w różnych odmianach waloryzowania ich wysokości, w tym ich indeksacji do franka szwajcarskiego. Przeciwko spekulacyjnemu charakterowi tych kredytów zostały w szczególności wprowadzone postanowienia dyrektywy 93/13, obowiązek respektowania których spoczywa też na bankach i przejawia się w konieczności zapewnienia konsumentom ochrony co najmniej w zakresie, który w tej dyrektywie został przewidziany i jest egzekwowany przez TSUE oraz sądy państw członkowskich. Zastosowanie walutowych klauzul indeksacyjnych powinno więc opierać się na takim ich zapisaniu, by zmienność kursu waluty obcej została wyznaczona przez element zewnętrzny i możliwie obiektywny w stosunku do stron umowy tego rodzaju, określany przez instytucje finansowe spełniające kryteria bezstronnego działania w stosunku do banku udzielającego takiego kredytu.
Jak wskazuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego, miernik waloryzacji stosowany do przeliczenia świadczenia pieniężnego winien mieć charakter obiektywny, niezależny od woli jednej ze stron. Natomiast postanowienia zawierające uprawnienie banku do przeliczania sumy wykorzystanego przez kredytobiorcę kredytu do waluty obcej (klauzulę tzw. spreadu walutowego) odsyłając do tabel ustalanych jednostronnie przez bank (przedsiębiorcę) traktowane być powinny jako kształtujące sytuację konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i zarazem rażąco naruszające jego interesy. Jako takie klauzule zatem muszą być uznane za niedozwolone (abuzywne) w rozumieniu ar. 3851k.c.(por. np. wyroki SN z dnia 4 kwietnia 2019 r. III CSK 159/17, dnia 9 maja 2019 r. I CSK 242/18, z dnia 7 listopada 2019 r., IV CSK 13/19, LEX nr 2741776, z dnia 27 listopada 2019 II CSK 483/18, Lex nr 2744159, czy z dnia 11 grudnia 2019, V CSK 382/18). Zamieszczenie w umowie takiej klauzuli nie może zostać uznane za działanie pozostające w granicach swobody umów zart. 3531k.c., lecz za rażące przekroczenie tej granicy.
Z zakwestionowanych postanowień wynika, że przeliczanie raty kredytu miało odbywać według tabeli kursowej banku. W dacie uruchomienia kredytu bank stosował kurs kupna waluty według Tabeli kursów z tego dnia, zaś w dacie spłaty rat kapitałowo-odsetkowych stosował kurs sprzedaży waluty według Tabeli kursów z tego dnia. Zastosowanie innego kursu dla przeliczenia kredytu uruchamianego – kursu kupna oraz innego kursu dla przeliczenia kredytu spłacanego – kursu sprzedaży prowadzi do uzyskania przez Bank dodatkowej korzyści finansowej wynikłej z różnicy między tymi kursami. Na tym polega istota tzw. spreadu walutowego. Redagując w taki sposób postanowienia umowne bank przyznał sobie prawo do jednostronnego regulowania wysokości rat kredytu waloryzowanego kursem CHF poprzez wyznaczanie w tabelach kursowych kursu sprzedaży franka szwajcarskiego oraz wartości spreadu walutowego. W żadnym postanowieniu umowy nie sprecyzowano sposobu ustalania kursu wymiany walut wskazanego w tabeli kursów banku. W szczególności postanowienia przedmiotowej umowy nie przewidują wymogu, aby wysokość kursu ustalanego przez bank pozostawała w określonej relacji do aktualnego kursu CHF ukształtowanego przez rynek walutowy lub na przykład kursu średniego publikowanego przez Narodowy Bank Polski. Oznacza to, że bankowi pozostawiona została dowolność w zakresie wyboru kryteriów ustalania kursu CHF w swoich tabelach kursowych, a przez to kształtowania wysokości zobowiązań klientów, których kredyty waloryzowane są kursem CHF. Czynniki obiektywne, a zatem sprawdzalne z punktu widzenia konsumenta, jak w szczególności wysokość rynkowych kursów wymiany CHF, tylko częściowo wpływają na ostateczny koszt kredytu ponoszony przez konsumenta. Bank jako instytucja finansowa - w przeciwieństwie do konsumentów - dysponuje profesjonalną wiedzą na temat funkcjonowania rynku walutowego, pozycji franka szwajcarskiego, istotnych wskaźników makro- i mikroekonomicznych wpływających na kurs złotego do innych walut. Wzrost kursu CHF powodował jednocześnie wzrost kwoty głównej kredytu (zadłużenia z tytułu kapitału), a przez to wzrost kapitałowej części raty, dodatkowo zaś istotnie podwyższał odsetki i marżę (prowizję) należną bankowi, które naliczane były nie od wyjściowego kursu kupna, lecz od aktualnego na dzień spłaty raty kursu sprzedaży CHF. W efekcie powód nie tylko spłacał kapitał wyższy o kilkadziesiąt procent w stosunku do wysokości zaciągniętego kredytu, ale dodatkowo płacił odsetki naliczone od takiej wyższej podstawy, a nie od kwoty rzeczywiście przekazanej mu przez bank do korzystania. Zastrzegając sobie prawo posługiwania się własnymi tabelami kursowymi, bank dodatkowo mógł zwiększać swoje zyski, ustalając kurs powyżej kursu kantorowego. Tymczasem przy tak dużych kwotach zobowiązania nawet groszowe różnice na kursie CHF przynosiły bankowi istotne dodatkowe korzyści.
Nadto zgodzić trzeba się z argumentacją, że bank przyznał sobie prawo do arbitralnego decydowania o wysokości rat, które powód miała spłacać. Wbrew zaś odmiennym twierdzeniom pozwanego, Sąd odwoławczy uznał, że klauzule ryzyka wymiany nie zostały wyrażona prostym i zrozumiałym dla konsumenta językiem - w znaczeniu nadanym tym pojęciom przez art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13. Oceniając postanowienie umowne, należy sprawdzić, czy przedsiębiorca traktujący konsumenta w sposób sprawiedliwy i słuszny mógłby racjonalnie spodziewać się, iż konsument ten przyjąłby taki warunek w drodze negocjacji indywidualnych (wyroki TSUE z dnia 14 marca 2013 r. C-415/11 oraz z dnia 26 stycznia 2017 r., C-421/14). Postanowienie umowne jest ukształtowane w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami wtedy, gdy za jego pomocą przedsiębiorca kształtuje prawa i obowiązki w sposób, który jest wyrazem nielojalności polegającej na nieuwzględnieniu słusznych interesów konsumenta. Rażąco narusza interesy konsumenta postanowienie powodujące znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. Taka sytuacja z przyczyn opisanych powyżej miała miejsce w niniejszej sprawie.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego kwestionowane jako abuzywne postanowienia umowne regulujące przeliczanie kwoty kredytu i rat kredytu oraz wskazujące, że spłata kredytu następuje w PLN, w oparciu o kurs waluty stosowany do przeliczenia raty określonej w CHF nie są postanowieniami dodatkowymi, lecz określają główne świadczenie powódki.
Z utrwalonego już orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Sądu Najwyższego wynika, że za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu „głównego przedmiotu umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu charakteryzują tę umowę. Za takie uznawane są m.in. postanowienia, które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy-konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344 i tam powołane orzecznictwo, w tym wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, Kamil Dziubak i Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG, pkt 44).
Wykładnia literalna i celowościowa norm z art. 69 ust. 1 i 2 PrBank wskazuje, iż już w momencie zawarcia umowy kwota zobowiązania kredytowego powinna zostać wyraźnie oznaczona w treści umowy (zob. w szczególności art. 69 ust. 2 pkt 2). Nie powinno budzić zatem wątpliwości, że obowiązek zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu stanowi główne świadczenie kredytobiorcy.
Klauzula denominacyjna służyła ustaleniu ostatecznej wartości świadczenia banku na rzecz kredytobiorcy (bank wypłacić miał świadczenie w PLN o wartości ustalanej według kursu obowiązującego w dniu wypłaty) i świadczenia kredytobiorcy (wartość raty ustalana była według kursu obowiązującego w dniu spłaty). Z perspektywy określenia wartości świadczenia kredytobiorcy, klauzula denominacyjna miała służyć określeniu wysokości raty, która następnie była przeliczana na PLN według kursu obowiązującego w chwili świadczenia. Nie można przyjmować, że kredyt objęty sporem był kredytem walutowym (w którym zarówno świadczenie kredytodawcy jak i kredytobiorcy oznaczone było w walucie obcej).
Wskazać należy, że klauzule spreadowe były przedmiotem wielokrotnej analizy w judykaturze. W świetle kolejnych wypowiedzi Sądu Najwyższego odwołujących się do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, przyjąć można że ugruntowana jest ocena jako abuzywnych klauzul waloryzacyjnych odwołujących się do kursu waluty ustalanego przez kredytujący bank bez wskazania w umowie szczegółowych zasad jego ustalania. Wyjaśniano zatem, że postanowienia zawierające uprawnienie banku do przeliczania sumy wykorzystanego przez kredytobiorcę kredytu do waluty obcej (klauzulę tzw. spreadu walutowego), odsyłając do tabel ustalanych jednostronnie przez bank (przedsiębiorcę), traktowane być powinny jako kształtujące sytuację konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i zarazem rażąco naruszające jego interesy. Jako takie klauzule zatem muszą być uznane za niedozwolone (abuzywne) w rozumieniuart. 3851k.c.(zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2019 roku, III CSK 159/17, Legalis nr 1892834, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019 roku, I CSK 242/18, Legalis nr 1966950, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2019 roku, IV CSK 13/19, LEX nr 2741776, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2019 roku, II CSK 483/18, Lex nr 2744159, czy wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 roku, V CSK 382/18, Legalis nr 2277328).
Zaznaczyć trzeba, że klauzula spreadowa w kształcie przyjętym w niniejszej sprawie, a więc pozwalająca bankowi na przeliczanie świadczenia wypłaconego przez bank kredytobiorcy w walucie krajowej na walutę obcą przy uwzględnieniu kursu ustalonego jednostronnie przez bank w dacie wypłaty środków, będzie kwalifikowana jako abuzywna niezależnie do tego, czy przyjmie się, że postanowienie umowne dotyczącej tej kwestii jest postanowieniem nieokreślającym głównego świadczenia stron umowy czy też zakwalifikuje się w świetleart. 3851k.c.jako określające główne świadczenie. W drugim z przedstawionych przypadków klauzula przewalutowania zawarta w umowie kredytu może bowiem podlegać badaniu pod kątem abuzywności, jeżeli nie została wyrażona w jednoznaczny sposób (art. 3851zdanie ostatniek.c.). Wyjaśniono bowiem w judykaturze, że dokonując oceny abuzywności postanowienia spreadowego jako określającego główny przedmiot umowy określać należy, czy konsument na podstawie jego treści mógł kontrahent oszacować kwotę, którą będzie musiał świadczyć w przyszłości (zob. uzasadnienie wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2019 roku, IV CSK 13/19, LEX nr 2741776).Niewątpliwie w sprawie niniejszej nie było to możliwe. W umowie nie przedstawiono mechanizmu ustalania kursów przez bank, zatem nie było możliwe poczynienie choćby próby antycypowania sposobu ustalenia kursu w przyszłości czy też weryfikacji zgodności z umową sposobu ustalenia kursu (a w konsekwencji ustalenia wartości świadczenia obciążającego kredytobiorcę). Zapisy umowy były zatem niejednoznaczne.
Nie może stanowić argumentu wyłączającego bezprawność klauzuli czynione przez skarżącego odwołanie się do art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 165, poz. 984) Ustawa ta weszła w życie po dacie podpisania umowy będącej przedmiotem osądu w niniejszej sprawie. W judykaturze wyrażono zaś stanowisko, że wejście w życie tych przepisów nie wyłącza możliwości powoływania się na abuzywność klauzul związanych z niejasnym i jednostronnym sposobem określania kursu waluty, po jakim ma być dokonywana spłata, zawartych w umowach kredytowych, które podpisane i realizowane były jeszcze przed wejściem w życie tej nowelizacji. Wyjaśniono, że przepisart. 69 ust. 2 pkt 4a Prawa bankowegookreśla jedynie, że umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności - w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu. Natomiast art. 4 ustawy nowelizacyjnej stwierdza, że w przypadku kredytów lub pożyczek pieniężnych zaciągniętych przez kredytobiorcę lub pożyczkobiorcę przed dniem wejścia w życie tej ustawy ma zastosowanieart. 69 ust. 2 pkt 4a oraz art. 75b Prawa bankowego, w stosunku do tych kredytów lub pożyczek pieniężnych, które nie zostały całkowicie spłacone - do tej części kredytu lub pożyczki, która pozostała do spłacenia. W tym zakresie bank dokonuje bezpłatnie stosownej zmiany umowy kredytowej lub umowy pożyczki. Podkreślono wreszcie, że regulacje te odnoszą się jedynie do niezbędnych elementów umowy kredytowej oraz uzupełnienia w drodze zmiany umowy - umów zawartych przed wprowadzeniem doPrawa bankowegoart. 69 ust. 2 pkt 4a. Nie mogą natomiast stanowić argumentu, że doszło do sanowania istniejącej w dacie zawarcia umowy abuzywności postanowień umowy w tym zakresie (por. np. wywody zawarte w uzasadnieniu wyroku SN z 4.04.2019 r., III CSK 159/17, LEX nr 2642144.).
Wskazać należy, że tożsame do omawianych zagadnienia prawne będące przedmiotem analizy w niniejszej sprawie były już przedmiotem oceny Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, między innymi w sprawach sygn. akt I ACa 491/20, I ACa 332/21, I ACa 464/21. Sąd rozpoznający apelację w niniejszej sprawie podziela wyrażone w tych sprawach poglądy w zakresie zbieżnym z zakresem argumentacji pozwanego i przedstawioną w nich analizę orzecznictwa europejskiego i sądów polskich, zatem w niniejszym uzasadnieniu znalazły się tezy zaczerpnięte z uzasadnień wskazanych orzeczeń.
Za chybioną Sąd Apelacyjny uznał argumentację, zgodnie z którą nawet przyjęcie za nieistniejące bądź nieważne postanowienia Umowy, odwołujące się do przeliczeń z wykorzystaniem kursów CHF, nie powoduje nieważności Umowy kredytu w całości, albowiem Umowa w dalszym ciągu posiada minimum treści umowy kredytu i może być wykonywana. W ocenie Sądu odwoławczego, nie można zaakceptować stanowiska co do braku wpływu zawarcia w umowie między stronami przedmiotowych klauzul abuzywnych na ważność całej umowy. W judykaturze Sądu Najwyższego na tle analogicznych do obecnie rozpoznawanej spraw i występujących w nich tożsamych z objętymi rozstrzyganym sporem zagadnień prawnych doszło do wyrażenia odmiennych zapatrywań prawnych od prezentowanych przez pozwanego. Przede wszystkim bowiem uwzględniono wnioski wynikające z orzecznictwa TSUE, przyjmując konieczność dokonywania wykładni prawa polskiego w zgodzie z wnioskami jakie wprowadza Trybunał z konsumenckiego prawa europejskiego. W tym kontekście zwrócić należy uwagę, że w orzecznictwie TSUE sformułowano (istotne dla wykładni i zastosowania prawa materialnego także w niniejszej sprawie) rozstrzygnięcia dotyczące wykładni art. 5 i 6 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. U. UE. L. z 1993 r. Nr 95, str. 29 z późn. zm., dalej cytowanej jako dyrektywa 93/13/EWG). Ze względu na pozycję ustrojową Trybunału, umocowanego zwłaszcza w świetle art. 19 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30 z późn. zm.) do zapewnienia poszanowania prawa unijnego w wykładni i stosowaniu, Sąd polski jest zobowiązany do uwzględniania przy stosowaniu prawa także wykładni prawa europejskiego przyjętej w tych rozstrzygnięciach.
Niekwestionowany jest obecnie w nauce prawa (por. np. N. Baranowska, Stosowanie wykładni zgodnej z prawem unijnym w sporach horyzontalnych w razie nieprawidłowej implementacji dyrektywy. Europejski Przegląd Sądowy, 2018, nr 2. s. 4-14 i tam prezentowane zestawienie poglądów nauki prawa) oraz orzecznictwie ETS (por. np. wyroki ETS z 13.03.1997 r., C-197/96, Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Francuskiej, EU:C:1997:155; z 13.07.2000 r., C-160/99, Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Francuskiej, EU:C:2000:410; z 18.01.2001 r., C-162/99, Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Włoskiej, EU:C:2001:35 wyrok z 5.10.2004 r. w sprawach połączonych od C-397/01 do C-403/01, Pfeiffer i inni przeciwko Deutsches Rotes Kreuz, Kreisverband Waldshut eV, EU:C:2004:584), obowiązek dokonywania przez sąd wykładni prawa krajowego w sposób zapewniający spójność (zgodność) z prawem wspólnotowym (określany w dalszym toku niniejszego wywodu mianem obowiązku wykładni zgodnej). W świetle tej zasady sąd, stwierdziwszy zaniechanie (sprzeczność z prawem unijnym) implementacji dyrektywy, ma obowiązek takiego zastosowania (wykładni) prawa krajowego, aby zapewnić efektywność ochrony wynikającej z transponowanej do porządku krajowego normy prawa wspólnotowego. Skoro więc w orzecznictwie TSUE zaprezentowano wykładnię dyrektywy 93/13/EWG, istotnie wpływającą na sposób i kierunki wykładni prawa krajowego (przepisówk.c.), dotyczącego skutków stwierdzenia abuzywności postanowienia umownego zawartego w umowie z konsumentem, to wnioski wyprowadzone z tej wykładni muszą stanowić element argumentacji prawnej Sądu Apelacyjnego.
I tak, w pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę na wyrok z dnia 14 marca 2019 r., Dunai v. Erste Bank Hungary ZRT. C-118/17, w którym przyjęto, że przepis art. 6 Dyrektywy Rady 93/13/EWG wymaga by przepisy prawa krajowego interpretowane były w taki sposób, żeby skutkiem wyeliminowania klauzuli umownej o nieuczciwym charakterze było przywrócenie sytuacji prawnej i faktycznej, w jakiej znajdowałby się konsument w przypadku braku istnienia tego nieuczciwego warunku. Wywód ten stanowi ponowienie poglądów prezentowanych wcześniej w orzecznictwie i posiadających ugruntowaną motywację prawną
Istotne jest jednak stwierdzenie przez Trybunał w cytowanym wyżej wyroku, że jeśli zostanie stwierdzone, że warunek jest nieuczciwy, a umowa bez takiego warunku nie może dalej istnieć, przepis art. 6 dyrektywy wymaga takiej interpretacji norm prawa krajowego, która pozwoli na stwierdzenie nieważności umowy. Z kolei w wyroku z dnia 3 października 2019 r., w sprawie o sygn. C -260/18, Kamil Dziubak i Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG, przyjęto, że w świetle art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nieuczciwe postanowienia w umowie zawartej przez przedsiębiorcę z konsumentem nie są wiążące dla konsumentów, na warunkach określonych w prawie krajowym państw członkowskich oraz, że umowa pozostaje wiążąca dla stron na tych samych warunkach, jeżeli może obowiązywać bez nieuczciwych postanowień. Trybunał wskazał, że przepis art. 6 Dyrektywy sam nie określa kryteriów dotyczących możliwości dalszego obowiązywania umowy bez nieuczciwych warunków, lecz pozostawia ich ustalenie sądowi krajowemu zgodnie z krajowym porządkiem prawnym. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej podkreślił jednak, że jeżeli sąd w danej sprawie uzna, że zgodnie z odpowiednimi przepisami utrzymanie w mocy umowy bez zawartych w niej nieuczciwych warunków nie jest możliwe, art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 zasadniczo nie stoi na przeszkodzie jej unieważnieniu. Jest tak zwłaszcza wtedy, gdy unieważnienie klauzul zakwestionowanych przez kredytobiorców doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale również pośrednio do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją kredytu do waluty. Odwołując się do wcześniejszych swoich orzeczeń Trybunał stwierdził, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy kredytu, więc obiektywna możliwość utrzymania obowiązywania tego rodzaju umowy kredytu wydaje się w tych okolicznościach niepewna (podobną argumentację zawarto w powołanym wyżej wyroku TSUE z dnia 14 marca 2019 r., Dunai, C 118/17, EU:C:2019:207, pkt 48, 52 prezentując tam także wcześniejsze orzecznictwo).
Jak zauważył Trybunał w orzeczeniu C 260/18, wprawdzie dopuszczalne jest, aby sąd krajowy zaradził unieważnieniu nieuczciwych postanowień umownych poprzez zastąpienie ich przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym lub mającego zastosowanie, jeżeli strony umowy wyrażą na to zgodę (zob. podobnie wyroki Trybunału: z dnia 30 kwietnia 2014 r., Kásler i Káslerné Rábai, C 26/13, EU:C:2014:282, pkt 81; a także z dnia 26 marca 2019 r., Abanca Corporación Bancaria i Bankia, C 70/17 i C 179/17, EU:C:2019:250, pkt 59), niemniej art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie wypełnieniu luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które się w niej znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że skutki wyrażone w treści czynności prawnej są uzupełniane w szczególności przez skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów. W rezultacie wyrażono stanowczy pogląd, iż nie można zastępować zawartych w umowie postanowień niedozwolonych przez odwoływanie się do reguł ogólnych.
W tym kontekście zwrócić należy uwagę na wykładnię prawa w istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy zakresie, prezentowaną w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2019 r. III CSK 159/17, wyrok SN z dnia 27 listopada 2019, II CSK 483/18, czy też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r. V CSK 382/18). W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2019 r. III CSK 159/17 przedstawiono wywód skonkludowany stwierdzeniem, że eliminacja klauzuli indeksacyjnej nie prowadzi do unieważnienia umowy, ani też nie wymaga zastąpienia nieuczciwego postanowienia umownego innym - możliwe jest funkcjonowanie umowy stron również po wyeliminowaniu z niej klauzuli indeksacyjnej. Do ewentualnego zastąpienia kwestionowanych postanowień umownych innymi, musiałoby dojść jedynie wówczas, gdyby po wyeliminowaniu klauzuli abuzywnej nie było możliwe dalsze obowiązywanie umowy, zaś konsument mógłby zostać narażony na szczególnie niekorzystne konsekwencje, choćby w postaci rozwiązania umowy. W wyroku z dnia 27 listopada 2019 r. (II CSK 483/18, Lex nr 2744159) Sąd Najwyższy przedstawił natomiast wykładnię pogłębioną, uwzględniającą wnioski płynące z przedstawionej judykatury TSUE. Wskazano, że w świetle judykatury Trybunału co do zasady wyklucza się, aby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w umowach. Zwrócono uwagę, że działania sądu w razie stwierdzenia klauzuli abuzywnej mają mieć charakter sankcyjny, co oznacza dążenie do osiągnięcia swoistego skutku zniechęcającego profesjonalnych kontrahentów (przedsiębiorców), zawierających umowy z konsumentami do przewidywania w umowach z nimi nieuczciwych postanowień umownych. Wskazał Sąd Najwyższy, że skutek ten nie mógłby zostać osiągnięty gdyby umowa mogła zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy przez wprowadzenie do umowy warunków uczciwych. Kontrahent konsumenta niczym by bowiem nie ryzykował, narzucając nieuczciwe postanowienia umowne, skoro mógłby liczyć na to, że sąd uzupełni umowę przez wprowadzenie uczciwych warunków, które powinny być przez niego zaproponowane od razu. Zdaniem Sądu Najwyższego należy zatem dążyć do osiągnięcia stanu „niezwiązania” konsumenta zakwestionowanymi postanowieniami umownymi, przy jednoczesnym (na ile to możliwe) utrzymaniu w mocy umowy (art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13.) Na tle powołanych przez siebie rozstrzygnięć TSUE Sąd Najwyższy uznał, że wykluczone jest jako sprzeczne z celem Dyrektywy 93/13, zastąpienie przez sąd klauzul abuzywnych np. kursem średnim waluty obcej z dnia wymagalności roszczenia ogłaszanym przez NBP. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że ryzyko przedsiębiorcy stosującego abuzywne klauzule byłoby bowiem w razie ich eliminacji ze stosunku umownego niewielkie i nie zniechęcałoby przedsiębiorców do stosowania nieuczciwych klauzul w przyszłości. Dalej wskazano, że zgodnie z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 po wyeliminowaniu z umowy niedozwolonych klauzul umowa będzie wiązała strony bez nieuczciwych postanowień albo dojdzie do tak istotnego jej zniekształcenia, że nie będzie ona mogła być utrzymana (co podlega ocenie przez Sąd orzekający w sprawie).
Odwołując się w tym kontekście do przywołanego wyżej rozstrzygnięcia w sprawie C-260/18, Sąd Najwyższy określił szczegółowy wzorzec postępowania zmierzającego do oceny czy umowa może być utrzymana z pominięciem klauzuli abuzywnej czy też należy stwierdzić jej nieważność. Akcentując to, że wyrok w sprawie C-260/18 dotyczy polskiego sytemu prawnego, Sąd Najwyższy wskazał, że Dyrektywa 93/13/EWG nie określa kryteriów dotyczących możliwości dalszego obowiązywania umowy bez nieuczciwych warunków, lecz pozostawia ich ustalenie - zgodnie z prawem Unii Europejskiej - krajowemu porządkowi prawnemu. W konkretnej sytuacji należy zatem w świetle kryteriów krajowych zbadać możliwość utrzymania w mocy umowy, której klauzule zostały uznane za nieważne. Jeżeli sąd krajowy uzna, że zgodnie z odpowiednimi przepisami obowiązującego prawa utrzymanie w mocy umowy bez zawartych w niej nieuczciwych postanowień nie jest możliwe, to art. 6 ust. 1
dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie stwierdzeniu, że ta umowa nie może dalej obowiązywać bez takich warunków i wtedy sąd powinien orzec jej unieważnienie. Sąd Najwyższy w powyższym orzeczeniu zwrócił też uwagę na to, że po raz kolejny w orzecznictwie ETS wykluczono możliwość uzupełnienia luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które w niej się znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że treść czynności prawnej jest uzupełniana przez skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie są zatem przepisami o charakterze dyspozytywnym lub przepisami mającymi zastosowanie, jeżeli strony umowy wyrażą na to zgodę.
Odwołując się do wykładni dokonanej przez Trybunał, przyjęto że art. 6 ust. 1 Dyrektywy nie stoi na przeszkodzie zastąpieniu nieuczciwego postanowienia umownego wspomnianym przepisem dyspozytywnym albo przepisem mającym zastosowanie w razie wyrażenia na to zgody przez strony, jednak możliwość ta jest ograniczona do przypadków, w których usunięcie nieuczciwego postanowienia umownego zobowiązywałoby sąd do unieważnienia umowy jako całości, wbrew woli konsumenta, narażając go tym samym na szczególnie szkodliwe skutki. Sąd krajowy, na podstawie prawa krajowego, zobowiązany jest wskazać moment, w którym należy dokonać oceny skutków stwierdzenia nieuczciwego charakteru postanowienia umownego, mając na uwadze, w braku wyraźnych wskazówek ustawowych, że interes konsumenta, jaki należy rozważyć, to interes istniejący w momencie rozstrzygania sprawy. Sąd Najwyższy wziął również pod uwagę odpowiedź na zadane pytanie prejudycjalne w kwestii uwzględnienia woli konsumenta co do skutków powołania się na niedozwoloną klauzulę umowną. Odpowiadając na to pytanie, Trybunał uznał że wola konsumenta, który uważa, iż stwierdzenie nieważności całej umowy nie jest dla niego niekorzystne, przeważa nad wdrożeniem systemu ochrony, takiego jak zastąpienie nieuczciwego postanowienia i utrzymanie umowy w mocy. Tym samym Dyrektywa 93/13 sprzeciwia się, w przypadku braku wyraźnej woli samego konsumenta utrzymaniu w mocy nieuczciwych warunków umowy, które w chwili rozstrzygnięcia sporu ocenia się jako obiektywnie korzystne dla niego. Do sądu krajowego zatem należy, na podstawie prawa krajowego i zgodnie z prawem Unii Europejskiej, dokonanie oceny w zakresie kwalifikacji nieuczciwego charakteru postanowienia umownego oraz przedmiotu umowy w celu ustalenia, czy możliwe jest utrzymanie w mocy umowy pozbawionej nieuczciwych postanowień. Wobec tych argumentów i odwołując się do wcześniejszych swoich wypowiedzi orzeczniczych Sąd Najwyższy odrzucił możliwość przyjęcia, że w przypadku stwierdzenia abuzywności postanowienia dotyczącego przeliczania świadczenia, umowa kredytu podlega uzupełnieniu przez sąd przez wprowadzenie w miejsce niedozwolonych klauzul innego mechanizmu waloryzacji.
Sąd Najwyższy uznał, że w razie sporu o ważność umowy kredytu bankowego denominowanego (indeksowanego) do obcej waluty, w której treści znajduje się niedozwolona klauzula konsumencka dotycząca sposobu tej denominacji rozstrzygnięcie powinno polegać na rozpatrzeniu w istocie jedynie dwóch możliwości. W pierwszej kolejności poddane musi być ocenie stwierdzenie nieważności umowy, która bez klauzuli niedozwolonej nie może dalej funkcjonować w obrocie prawnym, zwłaszcza ze względu na brak (odpadnięcie) któregoś z koniecznych składników (essentialia negotii) umowy nazwanej kredytu bankowego. Druga możliwość to przyjęcie, że umowa jest ważna, ale w miejsce bezskutecznych postanowień waloryzacyjnych nie wchodzą żadne dodatkowe postanowienia. Sąd zaznaczył, że wskazanie na niedozwolony charakter klauzuli umownej jest uprawnieniem konsumenta, w którego interesy może godzić zachowanie takiej klauzuli. W określonych okolicznościach konsument - kredytobiorca może uznać, że jeżeli wyeliminowanie klauzuli niedozwolonej prowadziłoby do unieważnienia umowy, to woli on jej utrzymanie i jednocześnie utrzymanie w mocy całej umowy. Sąd powinien uzyskać więc stanowisko strony procesu (kredytobiorcy – konsumenta) poprzedzone poinformowaniem jej o konsekwencjach prawnych wynikających z unieważnienia w całości zawartej umowy kredytowej oraz podobnie, o skutkach uznania za nieważną klauzuli niedozwolonej, z utrzymaniem w mocy pozostałej treści tej umowy. Po przedstawieniu tych informacji, konsument winien oświadczyć, które rozwiązanie wybiera jako dla niego korzystniejsze.
W świetle powyższego, przede wszystkim od świadomego wyboru konsumenta zależy kierunek rozstrzygnięcia sądu. Kredytobiorca może więc domagać się utrzymania umowy kredytowej bez niewiążących go postanowień umownych albo żądać jej unieważnienia w całości. To konsument decyduje zatem w istocie, które rozwiązanie jest dla niego – w jego ocenie – najkorzystniejsze. Zwraca się również uwagę na to, że dalsze obowiązywanie umowy, po wyłączeniu z niej nieuczciwych postanowień umownych, jest pomyślane jako ochrona interesu konsumenta, wobec czego jeżeli on nie uznaje takiego rozwiązania za korzystne dla niego, to może domagać się unieważnienia umowy kredytowej w całości.
Mając na uwadze powyższe rozważania, przyjąć należy, że wykładnia zgodna z dokonywaną przez TSUE wykładnią prawa unijnego, powoduje, iż umowa zawierająca klauzulę abuzywną w kształcie objętym sporem w niniejszej sprawie będzie uznana za nieważną w całości, chyba że konsument (powód) oświadczy wyraźnie (po uświadomieniu skutków każdego z wariantów rozstrzygnięcia), iż wyraża wolę utrzymania umowy w mocy. Oświadczenie zatem ma w swej istocie prawnej walor konwalidujący czynność prawną, a jego brak nakazuje zastosować do umowy kredytu normęart. 58 § 1 k.c.(taki wniosek prawny wynika z wywodu zawartego w cytowanym wyżej uzasadnieniu wyroku SN w sprawie II CSK 483/18, gdzie uwzględniono zarzut naruszeniaart. 58 §1 k.c.). Wobec zaistnienia opisanych wyżej przesłanek skutkujących oceną postanowienia określającego wysokość świadczenia kredytobiorcy za niedozwolone w rozumieniuart. 3851k.c.oraz wobec znaczenia tych postanowień jako wpływających w sposób istotny na treść obowiązku świadczenia należnego kredytodawcy tytułem zwrotu kredytu) ustalić należało, według opisanych wyżej wzorców, czy istnieją przesłanki do utrzymania umowy w mocy z pominięciem tej klauzuli. W kontekście rozpatrywanej sprawy, kluczowym dla jej rozstrzygnięcia pozostawało również, na co zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 listopada 2019 r. (II CSK 483/18, Lex nr 2744159), iż obowiązywanie umowy w dalszym ciągu, po wyłączeniu z niej nieuczciwych postanowień umownych jest pomyślane jako ochrona interesu konsumenta, skutki ekonomiczne stwierdzenia nieważności umowy mogą być bowiem dla niego dotkliwe.
W tym zakresie decydujące było więc w świetle przedstawionych poglądów judykatury stanowisko powoda jako kredytobiorcy. W okolicznościach niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości, że powód w toku postępowania rozpoznawczego, konsekwentnie domagał się uznania spornej umowy za nieważną w całości. W taki sposób (z odwołaniem się do nieuczciwości umowy, naruszenia równowagi kontraktowej stron i abuzywności klauzuli przeliczeniowej) argumentował zasadność powództwa. Również w odpowiedzi na apelację pozwanego powód podtrzymał swoje stanowisko w tym zakresie. Z tego też względu Sąd Apelacyjny uznał, że nie wynika z materiału procesowego, by powód żądał utrzymania umowy po wyeliminowaniu klauzuli abuzywnej (ewentualnie zastąpienia klauzuli normą dyspozytywną). W rezultacie, wobec uznania spornych postanowień za abuzywne (i opisanego ich znaczenia dla określenia świadczeń stron wynikających z umowy) oraz kierując się wyraźnym stanowiskiem powoda poddanym ocenie według opisanych wzorców (akcentujących konieczność wzięcia pod uwagę wyłącznie interesu konsumenta), Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu Okręgowego, że zgodne z interesem konsumenta w realiach sprawy było stwierdzenie nieważności umowy kredytu, a w konsekwencji zasądzenie nienależnie świadczonej przez powoda kwoty z tytułu wykonania umowy kredytowej.
W świetle powołanego powyżej orzecznictwa, dorobku nauki prawa cywilnego i ustalonego w toku sprawy stanowiska powoda nie można podzielić oceny skarżącego, że stwierdzenie nieważności umowy stanowi naruszenie zasady proporcjonalności. Nie sposób uznać także, że Sąd pominął ocenę o korzystności nieważności umowy dla konsumenta.
Konsekwencją stwierdzenia nieważności kwestionowanych umów jest powstanie wzajemnych roszczeń stron o zwrot spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy świadczeń: wypłaty kredytu w przypadku kredytodawcy i spłaconych rat w przypadku kredytobiorców. W myślart. 405 k.c.kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Przepis ten stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 k.c.). Świadczenie jest nienależne między innymi wówczas, gdy czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia (art. 410 § 2 k.c.in fine). Ustalenie nieważności umowy uprawnia każdą ze stron do żądania zwrotu świadczeń dokonanych w wykonaniu tej umowy jako nienależnych, w oparciu o przywołane wyżej przepisy (wyrok SA w Katowicach z 27.12.2021 r., I ACa 43/21, LEX nr 3303202).
Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 16.02.2021 r., III CZP 11/20, OSNC 2021, nr 6, poz. 40, LEX nr 523214275 stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1w związku zart. 405 k.c.) niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. W uzasadnieniu tej uchwały SN odrzucił teorię salda, zgodnie z którą w przypadku nieważnej umowy wzajemnej przedmiotem roszczenia restytucyjnego nie jest osobno każde ze spełnionych świadczeń, lecz jedynie nadwyżka wartości jednego z nich nad wartością drugiego. Także w pkt 2 uchwały składu 7 sędziów z 7.05.2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56, LEX nr 523264617, której nadano moc zasady prawnej Sąd Najwyższy orzekł, że jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy. Jak podsumował Ł. Węgrzynowski w „Zasady rozliczenia stron w razie stwierdzenia nieważności umowy kredytu udzielonego w CHF (teoria salda i teoria dwóch kondykcji)”, linia orzecznicza LEX nr 419806894, w najnowszym orzecznictwie sądowym zdecydowaną przewagę zyskało stanowisko, zgodnie z którym w razie stwierdzenia nieważności umowy kredytu udzielonego w CHF rozliczenie stron powinno nastąpić według teorii dwóch kondykcji (por. m. in. powołane tam wyroki SA w Szczecinie z 19.11.2020 r., I ACa 265/20, LEX nr 3101665; SA w Warszawie z 19.08.2020 r., VI ACa 345/19, LEX nr 3102539; SA w Białymstoku z 20.02.2020 r., I ACa 635/19, LEX nr 2817682; SA w Łodzi z 4.02.2020 r., I ACa 1196/18, LEX nr 3106305; SA w Gdańsku z 18.12.2020 r., V ACa 447/20, LEX nr 3109813). Przyjęcie teorii dwóch kondykcji oznacza, że sąd nie dokonuje z urzędu kompensaty wzajemnych roszczeń stron.
Wreszcie, niezasadne okazało się stanowisko skarżącego, zgodnie z którym odsetki za opóźnienie powinny zostać odeń zasądzone dopiero po odebraniu od powoda na rozprawie w dniu 29 listopada 2022 r. oświadczenia o świadomości skutków nieważności. Pozwany argumentował, że wymagalność świadczenia zostaje zdeterminowana przez oświadczenie o świadomości skutków nieważności umowy kredytu. Należy w tym zakresie zwrócić uwagę na pkt 1 uchwały SN z 7.05.2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021/9/56, Prok.i Pr.-wkł. 2022/2/46, LEX nr 3170921, z którego wynika, że niedozwolone postanowienie umowne jest dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta od początku, z mocy samego prawa. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że klauzulę abuzywną należy traktować tak jakby nigdy nie istniała (nieskuteczność ab initio albo ex tunc). Orzeczenie sądowe, w którym dane postanowienie umowne zostaje uznane za niedozwolone, ma charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny (vide wyroki SN z 29.09.2021 r., I NSNc 333/21, LEX nr 3228661; z 1.09.2021 r., I NSNc 338/21, LEX nr 3253400; z 31.08.2021 r., I NSNc 93/20, LEX nr 3220158). W tym stanie rzeczy zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia następującego po upływie terminu zapłaty wyznaczonego w wezwaniu pozwanego do zapłaty było prawidłowe.
Finalnie wymaga omówienia kwestia podniesionego w postępowaniu apelacyjnym zarzutu skorzystania z prawa zatrzymania. Sąd Apelacyjny w niniejszym składzie stoi na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie nie istniała możliwość skutecznego złożenia zarzutu zatrzymania.
Skorzystanie z tego zarzutu oparte jest na normieart. 496 k.c.Przepis ten stosuje się odpowiednio w razie rozwiązania lub nieważności umowy wzajemnej (art. 497 k.c.).
Jak wskazuje się w doktrynie (por. T. Wiśniewski, Prawo zatrzymania w Kodeksie cywilnym, Warszawa 1999, s. 125). zatrzymanie jest szczególnym środkiem zabezpieczenia określonych ustawowo wierzytelności. Celem tego środka zabezpieczającego jest skłonienie dłużnika wzajemnego, aby roszczenie zaspokoił lub je zabezpieczył. Praktyka wskazuje, że w razie skutecznego powołania się na prawo zatrzymania częstokroć, jeżeli nawet nie najczęściej, dochodzi do efektywnego wykonania zobowiązania przez adresata tego rodzaju zarzutu.
Sąd Apelacyjny miał na uwadze, że obecnie w doktrynie i orzecznictwie trwa spór o to, czy umowa kredytu ma charakter umowy wzajemnej. Funkcjonują także dwa przeciwstawne poglądy co do możliwości stosowania w przypadku rozliczeń z nieważnej umowy kredytu prawa zatrzymania.
Nawet gdyby ostatecznie w judykaturze zwyciężyło stanowisko o dopuszczalności zarzutu zatrzymania w sprawie o zwrot nienależnych świadczeń z nieważnej umowy kredytu, to trzeba podkreślić, że w rozpoznawanej sprawie zarzut zatrzymania nadal nie mógłby być uwzględniony albowiem zarzutem zatrzymania nie można objąć wierzytelności niewymagalnej (por. T. Wiśniewski, Prawo zatrzymania w Kodeksie cywilnym, Warszawa 1999, s. 126), tymczasem skarżący bank nie wykazał, że kiedykolwiek wezwał powodów do zapłaty, a jedynie złożył oświadczenie o skorzystaniu z tego prawa, zgłosił w toku procesu zarzut zatrzymania; zatem jego roszczenie o zwrot nienależnych świadczeń nigdy nie zostało postawione w stan wymagalności.
Należy też zauważyć, że widoczna jest również nieprzystawalność przepisów o zatrzymaniu, w sytuacji, gdy usprawiedliwione interesy obu stron w przypadku nieważności umowy kredytu chroni instytucja potrącenia. Zatrzymanie spełnia swoją funkcję tam, gdzie świadczenia są różnorodzajowe i z tego powodu wierzytelności obu stron nie nadają się do potrącenia (art. 496 i 497 k.c.orazart. 461 k.c.).
Nawet jednak gdyby - czysto hipotetycznie - założyć , że skarżący był uprawniony do skorzystania z tego prawa, to w realiach niniejszej sprawy sąd odwoławczy uznał jednak, że skorzystanie przez pozwanego z tego uprawnienia pozostaje sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa zatrzymania Wymaganie zapewnienia skutecznego środka ochrony (art. 7 dyrektywy 93/13) w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wiąże się z obowiązkiem takiej wykładni norm prawa krajowego, które eliminować będą nadmierne (nieproporcjonalne) przeszkody w dochodzeniu przez konsumenta jego roszczeń wobec przedsiębiorcy (zniechęcać będą w efekcie konsumenta do dochodzenia lub obrony jego praw (por. np. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 16 lipca 2020 roku, C-224/19).
W tym kontekście uwzględnienie zarzutu zatrzymania w zakresie szerszym niż to konieczne dla zabezpieczenia roszczenia pozwanego, powodowałoby istotne dodatkowe i nieuzasadnione interesem pozwanego (wyposażonego w prawo do dokonania potrącenia) utrudnienia proceduralne dla konsumenta w celu uzyskania rzeczywistej ochrony jego prawa (wyegzekwowania wyroku). Konsument w celu uzyskania świadczenia od pozwanego musiałby najpierw zaofiarować lub zabezpieczyć spełnienie świadczenia kondykcyjnego wobec banku - w tym celu musiałby poczynić dodatkowe starania (np. zaciągnąć kolejne zobowiązanie, dokonać przesunięć majątkowych, itp.) dla wykonania obowiązku zabezpieczanego przez uprawnienie retencyjne. Na etapie postępowania wykonawczego musiałby wykazywać fakt zaspokojenia lub odpowiedniego zabezpieczenia roszczeń pozwanego. Doszły by więc dodatkowe wymagania proceduralne obciążające konsumenta, osłabiające istotnie efektywność ochrony prawnej udzielonej w wyroku, mogąc zniechęcać do podjęcia ochrony praw konsumenta i utrudniać uzyskanie celu dyrektywy 93/13 (tak też Sąd Apelacyjny w Szczecinie m.in. w wyroku z dnia 30 marca 2022 roku, I ACa 568/21 oraz w wyroku z dnia 30 czerwca 2022 roku, I ACa 21/22).
Powyższe prowadzi do wniosku, że skorzystanie z prawa zatrzymania byłoby sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego uprawnienia (art. 5 k.c.) i jako takie nie może być uznane za skuteczne.
Z powyższych względów na podstawieart. 385 k.p.c.orzeczono jak w punkcie 1 sentencji, oddalając apelację pozwanego w całości.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Odwoławczy orzekł w pkt 2 na podstawieart. 108 § 1 zdanie pierwszew zw. zart. 98 § 1 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Skarżący przegrał sprawę w całości, winien zatem zwrócić powodowi koszty postępowania apelacyjnego, na które złożyły się koszty zastępstwa procesowego strony powodowej w kwocie 8100 zł, ustalone stosownie do§ 2 ust. 7w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Małgorzata Gawinek

Edyta Buczkowska-Żuk

Krzysztof Górski