Sąd Okręgowy w Poznaniu
XV Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: XV Ca 759/23
Data wyroku: 2024-06-25 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: sędzia Joanna Andrzejak-Kruk, Maciej Agaciński, Agata Szlingiert
Słowa kluczowe: Dział spadku, Spadek
Podstawa prawna: art. 622 kpc

POSTANOWIENIE
Dnia 25 czerwca 2024 r.

Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział XV Cywilny Odwoławczy
w składzie:
Przewodnicząca: sędzia Joanna Andrzejak-Kruk
sędzia Agata Szlingiert
sędzia Maciej Agaciński
Protokolant: protokolant sądowy Natalia Weber
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2024 r. w Poznaniu
sprawy z wniosku(...) Spółka komandytowaz siedzibą wP.i(...)Spółka z o.o. z siedzibą wP.

przy udzialeL. W. (1)

o dział spadku i zniesienie współwłasności
na skutek apelacji wniesionej przez wnioskodawców
od postanowienia Sądu Rejonowego Poznań-Stare Miasto w Poznaniu
z dnia 4 stycznia 2023 r.,
sygn. akt I.Ns.128/22
postanawia:

I
zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że:

dokonać działu spadku poW. M.(st.), zm.(...)., działu spadku poW. M.(mł.), zm.(...)., działu spadku poM. M. (1), zm.(...)i działu spadku poI. Z., zm.(...). – w zakresie wchodzących w skład spadków nieruchomości położonych w Polsce w ten sposób, że następujące nieruchomości:
nieruchomość położoną wP.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy(...)wP.prowadziksięgę wieczystą nr (...),
nieruchomość położoną wP.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy(...)wP.prowadziksięgę wieczystą nr (...),
nieruchomość położoną wP.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy(...)wP.prowadziksięgę wieczystą nr (...),
nieruchomość położoną wP.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy(...)wP.prowadziksięgę wieczystą nr (...)
przyznać na wyłączną własność wnioskodawcy(...) spółka komandytowaz siedzibą wP.( KRS:(...));
z tytułu spłaty zasądzić od wnioskodawcy(...) spółka komandytowaz siedzibą wP.na rzecz uczestniczkiL. W. (1)(L. W. (1)) kwotę 3.473.300,-zł ( trzy miliony czterysta siedemdziesiąt trzy tysiące trzysta złotych ) płatną w pięciu ratach:

a
pierwsza rata w wysokości 673.300,-zł w terminie do 31 grudnia 2024r.,

b
druga rata w wysokości 700.000,-zł w terminie do 31 grudnia 2025r.,

c
trzecia rata w wysokości 700.000,-zł w terminie do 31 grudnia 2026r.,

d
czwarta rata w wysokości 700.000,-zł w terminie do 31 grudnia 2027r,,

e
piąta rata w wysokości 700.000,-zł w terminie do 31 grudnia 2028r.

z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat;
dokonać zniesienia współwłasności nieruchomości położonej wP.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy(...)wP.prowadziksięgę wieczystą nr (...)w ten sposób, że nieruchomość tę przyznać na wyłączną własność wnioskodawcy(...) Spółka z o.o.z siedzibą wP.( KRS:(...));
z tytułu spłaty zasądzić od wnioskodawcy(...) Spółka z o.o.z siedzibą wP.na rzecz uczestniczkiL. W. (1)(L. W. (1)) kwotę 175.500,-zł ( sto siedemdziesiąt pięć tysięcy pięćset złotych ) płatną w terminie do 31 sierpnia 2024r. z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie opóźnienia w płatności;
kosztami postępowania obciążyć wnioskodawców i uczestniczkę w zakresie przez nich poniesionym;

II
kosztami postępowania apelacyjnego obciążyć wnioskodawców i uczestniczkę w zakresie przez nich poniesionym.

/-/ Agata Szlingiert /-/ Joanna Andrzejak-Kruk /-/ Maciej Agaciński

UZASADNIENIE
Wnioskiem złożonym 10.04.2013r. wnioskodawcyD.M.,J.M.,D. M. (1),M.M.,R. R. (1),R. R. (2),C.S.,J. S.,L. S.,C.S.,R.S.,(...) spółka komandytowaz siedzibą wP.wystąpili o dział spadku poA.M.,E. M. (1),I. Z.,G. M.,M. M. (1),W. M.młodszym iW. M.starszym, przedmiotem którego są zabudowane nieruchomości położone wP.przy ul.:M.(...),(...),(...),(...)i(...), a ewentualnie o zniesienie współwłasności tych nieruchomości. Jako uczestnicy postępowania wskazani zostali:L. W. (1),M. M. (3)i(...).
Krąg uczestników zmieniał się w przebiegu postępowania z uwagi na śmierć niektórych osób biorących pierwotnie udział w sprawie, dochodziło nadto do rozporządzania udziałami spadkowymi oraz udziałami w nieruchomości przyul. (...)wP..
Ostatecznie wniosek popierałaspółka komandytowa (...)i przyłączył się do niego(...) Spółka z o.o.z siedzibą wP., który zgłosił swój udział w postępowaniu jako nabywca udziałów w nieruchomości przyul. (...)wP.( pismo z 7.07.2021r. ). WnioskodawcaM.(...)sp.k. cofnął wniosek o dział spadku poA.M.,E. M. (1)iG. M., gdyż w całości nabył udziały spadkowe po nich ( pismo z 28.09.2021r. ), natomiast podtrzymał wniosek o dział spadku poW. M.starszym,W. M.młodszym,M. M. (1)iI. Z., domagając się, aby na jego własność przyznać wchodzące w skład spadku nieruchomości położone wP.przy ul.:M.(...),(...),(...)i(...)ze spłatą na rzecz uczestniczkiL. W. (1)( pisma z 7.07.2021r. i 20.05.2022r. ). Wnioskodawca(...)sp. z o.o. wniósł natomiast o zniesienie współwłasności nieruchomości przyul. (...)wP., domagając się przyznania tej nieruchomości na jego własność ze spłatą na rzecz uczestniczkiL. W. (1)( pisma z 7.07.2021r. i 20.05.2022r. ).
UczestniczkaL. W. (1)nie zajęła stanowiska w sprawie.
Postanowieniem z dnia 21.10.2021r. Sąd Rejonowy odmówił dalszego udziału w sprawie w charakterze uczestników wszystkim osobom pozaM.(...)sp.k.,(...) sp. z o.o.iL. W. (1)oraz umorzył postępowanie o dział spadku poA.M.,E. M. (1)iG. M..
Postanowieniemz dnia 4.01.2023r., sygn. akt I.Ns.128/22 Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto w Poznaniu: 1) oddalił wniosek; 2) kosztami postępowania obciążył wnioskodawców i uczestniczkę w zakresie przez nich poniesionym.
Apelacjęod postanowienia złożyli wnioskodawcy, zaskarżając je w całości zarzucając naruszenie:

1
art. 200 k.c.,art. 211 k.c.,art. 212 k.c.w zw. zart. 1035 k.c.orazart. 623 k.p.c.w zw. zart. 688 k.p.c.poprzez uznanie, że możliwe, zasadne i celowe byłoby dokonanie podziałów będących przedmiotem postępowania nieruchomości w naturze i przyznanie ich w określonych częściachL. W. (1), która nie zamieszkuje w Polsce, nie wykazuje żadnego zainteresowania tymi nieruchomościami oraz nie wyraziła nigdy zgody na to, aby przekazać jej na wyłączną własność jakąkolwiek konkretną znajdującą się w Polsce nieruchomość lub jej część, jak też żaden ze współwłaścicieli nie jest zainteresowany takim sposobem działu spadku i zniesienia współwłasności;

2
art. 211 k.c.w zw. zart. 1035 k.c.orazart. 623 k.p.c.w zw. zart. 688 k.p.c.w zw. zart. 140 k.c.poprzez uznanie, że w wyniku działu spadku i zniesienia współwłasności nieruchomości polegającego na przyznaniu ich wyłącznej własności wnioskodawcom posiadającym 90% udziałów z zastrzeżeniem spłaty na rzeczL. W. (1)posiadającej 10% udziałów doszłoby do pokrzywdzeniaL. W. (1), stanowiłoby to naruszenie zasad współżycia społecznego oraz jej „wywłaszczenie”, podczas gdy tego rodzaju sposób podziału majątku jest celowy, zgodny z zasadami współżycia społecznego i społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy oraz nie doprowadza do jakiegokolwiek pokrzywdzeniaL. W. (1), która uzyskałaby spłatę według aktualnej wyceny wartości jej udziału dokonanej przez biegłego sądowego;

3
art. 230 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.poprzez uznanie, że brak zajęcia jakiegokolwiek stanowiska w sprawie przezL. W. (1)należy traktować jako jej sprzeciw wobec wnioskowanego przez wnioskodawców sposobu podziału majątku oraz jako zaprzeczenie okoliczności faktycznych uzasadniających taki sposób podziału;

4
art. 617 k.p.c.orazart. 680 § 1 k.p.c.w zw. zart. 688 k.p.c.poprzez uznanie, że w razie braku uznawania przez sąd za zasadny sposobu podziału majątku wskazywanego przez wnioskodawców dopuszczalnym rozstrzygnięciem jest oddalenie wniosku, podczas gdy w takiej sytuacji sąd powinien dokonać działu spadku i zniesienia współwłasności w inny sposób, uznawany przez siebie za bardziej właściwy, a nie oddalać wniosek w całości, zwłaszcza, że wnioskowany sposób podziału nie jest obligatoryjnym elementem wniosku o dział spadku czy zniesienie współwłasności, a stanowi zawsze jedynie niewiążącą propozycję (sugestię) wnioskodawcy.

W oparciu o te zarzuty wnioskodawcy domagali się zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie ich wniosków i dokonanie działu spadków oraz zniesienia współwłasności nieruchomości objętych postępowaniem w proponowany przez wnioskodawców sposób, tj. dokonanie działu spadków poW. M.(st.),W. M.(mł.),M. M. (1)iI. Z.w ten sposób, że wchodzące w skład tych spadków cztery nieruchomości zostaną przyznane na wyłączną własność wnioskodawcyM.(...)sp.k. oraz zniesienie współwłasności nieruchomości przyul. (...)wP.w ten sposób, że nieruchomość ta zostanie przyznana na wyłączną własność wnioskodawcy(...) sp. z o.o.za spłatą na rzecz uczestniczkiL. W. (1), a ewentualnie dokonanie działu spadków oraz zniesienia współwłasności nieruchomości objętych postępowaniem w inny niż proponowany przez wnioskodawców sposób. W ostateczności wnioskodawcy wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu.
Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:
Pierwotnie właścicielem nieruchomości położnych wP.: przyul. (...), dz. nr(...)o powierzchni 0.1271 ha ( KW nr(...)); przyul. (...), dz. nr(...)o powierzchni 0.0871 ha ( KW nr(...)); przyul. (...), dz. nr(...)o powierzchni 0.0931 ha ( KW nr(...)) i przyul. (...), dz. nr(...)o powierzchni 0.2123 ha ( KW nr(...)) byłW. M.. Na początku XX w. wyemigrował on do(...), gdzie ożenił się zM. M.i gdzie urodziły się ich dzieci, a następnie rodzina zamieszkała wP.i tuW. M.nabył ww. zabudowane nieruchomości (

    dokumenty k.122,125,169 ).

W. M.zmarł(...)wC., zaś spadek po nim na podstawie ustawy nabyli żonaM. M. (1)w 1/4 części oraz dzieci:E. M. (1),D. M. (2),A.M.,E. M. (2),I. M.iW. M.– po 1/8 części każde z nich, co stwierdzono poświadczeniem dziedziczenia wydanym dnia 10.11.1925r. przez Sąd Powiatowy wP.(
    dokument k.122). SpadkobiercaW. M.zmarł(...)wC., a spadek po nim na podstawie ustawy nabyli matkaM. M. (1)w 1/2 części oraz rodzeństwo:E. M. (1),D. M. (2),A.M.,E. M. (2)iI. M.– po 1/10 części każde z nich, co stwierdzono poświadczeniem dziedziczenia wydanym dnia 10.11.1925r. przez Sąd Powiatowy wP.(
    dokument k.125).
Po śmierci męża i najmłodszego synaM. M. (1)wraz z pozostałymi dziećmi przybyła doP., aby uregulować sprawy spadkowe. Przejęła wówczas w zarząd spadkowy majątek, a w 1935r. ustanowiła zarządcę tego majątku. RodzinaM.do II wojny światowej utrzymała się w posiadaniu spadkowego majątku, aM. M. (1)dodatkowo nabyła nieruchomość wP.przyulicy (...), dz. nr(...)o powierzchni 0.0652 ha ( KW nr(...)). Posiadanie nieruchomości rodzina utraciła podczas wojny, gdyM. M. (1)wraz z córkamiI.iE.zostały wywiezione do obozu pracy do(...), a stamtąd po zakończeniu wojny deportowane do(...)jako obywatelki(...). Przedmiotowe nieruchomości zostały objęte w zarząd przez Państwo na mocydekretu z dnia 8.03.1946r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, z tym że rodzinaM.podjęła starania o ich odzyskanie;M. M. (1)w 1946r. ustanowiła zarządcę nieruchomości położnych w Polsce, a w 1947r. uzyskano postanowienie Sądu Grodzkiego wP.o przywróceniuM. M. (1),E. M. (1),E. M. (2),I. M.,A.M.iD. M. (2)posiadania wszystkich pięciu nieruchomości wP.. RodzinaM.w 1948r. przejęła nieruchomości od Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego i zarządzała nimi m.in. przez ustanowionego pełnomocnika, np. budynek przyul. (...)został oddany nieodpłatne w użytkowanie(...)wP.w zamian za jego odbudowę po zniszczeniach wojennych i był on od lat 50-tych użytkowany jako szkoła kolejno przez różne jednostki państwowe, a od 1999r. przez MiastoP.. Pozostałe nieruchomości zabudowane budynkami mieszkalnymi zostały objęte tzw. szczególnym trybem najmu (

    ustalenia sądów w sprawieI

    .Ns.207/17 o stwierdzenie zasiedzenia – k.1325-1337).

M. M. (1)zmarła(...)., a spadek po niej w zakresie nieruchomości położnych w Polsce na podstawie ustawy nabyły dzieci:E. M. (1),I. Z.( zd.M.),D. M. (2),E. M. (2)iA.M.– po 1/5 części każde z nich, co stwierdza postanowienie Sądu Rejonowego(...)wP.z dnia 3.10.2012r., sygn. akt(...)

    ( dokument – k.120).I. Z.zmarła(...)., a spadek po niej w zakresie nieruchomości położnych w Polsce na podstawie ustawy nabyły dzieci:C. Z.iL. W. (1)– po 1/2 części każde z nich, co stwierdza postanowienie Sądu Rejonowego(...)wP.z dnia 3.10.2012r. sygn. akt(...)

    ( dokument – k.121).
Następcy prawniW. M.(st.) iM.M., wszyscy zamieszkali w(...), byli przekonani, że Skarb Państwa przejął w przymusowy zarząd wszystkie pięć nieruchomości wP.i do czas zmian ustrojowych w Polsce uznawali, że odzyskane ich posiadania nie jest możliwe. Formalne starania w tym kierunku podejmowali natomiast od 2008r., występując do MiastaP.o wydanie nieruchomości, zawiązując w Polsce spółkę komandytowąM.(...)z siedzibą wP., której komplementariuszem jest spółka prawa amerykańskiego(...)a komandytariuszami kolejni następcy prawniW. M.( st. ) iM.M., którzy swoje udziały w spadkach wnoszą do spółki komandytowej w formie wkładów, przenosząc na ww. spółkę przysługujące im udziały w spadkach na podstawie różnorakich umów, a także występując do sądów polskich z wnioskami o stwierdzenie nabycia spadku i o dział spadku (

    ustalenia sądów w sprawie(...)

     o stwierdzenie zasiedzenia – k.1325-1337,

    dokumenty w aktach(...), umowy dotyczące zmiany umowy spółki i zbycia udziałów w spadku – dołączone do pism wnioskodawców jako załączniki wymienione na k.1659-1663).M.(...)sp.k. stopniowo, począwszy od 2011r., odzyskiwała posiadanie spadkowych nieruchomości, ostatnią z przejętych nieruchomości była nieruchomość przyul. (...)wP., co do której w 2017r. prawomocnie zakończyło się postępowanie wszczęte na wniosek MiastaP.o stwierdzenie zasiedzenia. Od 2014r. zarząd spadkowymi nieruchomościamiM.(...)sp.k. powierzyłaM. S. (1), licencjonowanemu zarządcy prowadzącemu działalność pod firmą(...)(

    ustalenia Sądu Rejonowego – s. 4 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia i postanowienie w sprawie(...)o stwierdzenie zasiedzenia – k.1325-1337 ).
Postanowieniem z dnia 21.03.2017r., sygn. akt(...)Sąd Okręgowy w(...)zezwolił następcom prawnymM.M., stanowiącym większość współwłaścicieli nieruchomości wP.przyul. (...), na sprzedaż tej nieruchomości za cenę nie mniejszą niż 1.433.850,-zł. Osoby, które uzyskały to umocowanie, ostatecznie nie zbyły całej nieruchomości, gdyż organ podatkowy odmówił zgody na uregulowanie przez nie podatku spadkowego ciążącego naL. W. (1), co warunkowało transakcję. Doszło natomiast do zawarcia w 2021r. umów sprzedaży udziałów w nieruchomości, na mocy których współwłaścicielem nieruchomości stał się(...) Spółka z o.o.z siedzibą wP.(

    wyjaśnienia wnioskodawców w piśmie z 20.05.2022r. – k.1925-1926 i ustalenia Sądu Rejonowego – s. 5 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, postanowienie w sprawie(...)–

    k.1198 i umowy dotyczące sprzedaży udziałów w nieruchomości – dołączone do pism wnioskodawców).
Aktualnie wksięgach wieczystych nr (...)prowadzonych dla nieruchomości stanowiących pierwotnie własnośćW. M.(st.) wpisani są w dziale II jako współwłaściciele w ramach niepodzielnej wspólności spadkowej(...) spółka komandytowaz siedzibą wP.iL. W. (1)– wnuczkaW.iM.M.(

    wydruki z elektronicznych ksiąg wieczystych – k.2303-2321). Udział przysługującyL. W. (1)w spadku poW. M.(st.), wynikający z dziedziczenia przez nią poI. Z., wynosi 1/10 część spadku (

    prawidłowe wyliczenia wnioskodawców w piśmie z 7.07.2021r. – k.1663-1664). Wksiędze wieczystej nr (...)prowadzonej dla nieruchomości stanowiącej pierwotnie własnośćM.M.wpisani są natomiast w dziale II jako współwłaściciele:(...) Spółka z o.o.z siedzibą wP.w udziale wynoszącym 90/100 iL. W. (1)w udziale wynoszącym 10/100 (

    wydruk z elektronicznej księgi wieczystej – k.2322-2324).
Spadkowe nieruchomości wP.przyul. (...)i przyul. (...)( sąsiadujące ze sobą ) położne są w ścisłym centrum miasta, w sąsiedztwie licznych punktów usługowo-handlowych, placówek oświaty i służby zdrowia oraz urzędów. Działka przyul. (...)o powierzchni 1.271 m(

    2)zabudowana jest w większej swojej części budynkiem mieszkalnym wielorodzinnym o różnej wysokości zabudowy, w którym powierzchnia lokali mieszkalnych wynosi 1.923,46 m(

    2), zaś powierzchnia lokali użytkowych 487,44 m(

    2). Wartość nieruchomości wynosi 7.997.000,-zł (

    opinia biegłego rzeczoznawcy majątkowegoK. Ł.– k.2337-2358). Działka przyul. (...)o powierzchni 931 m(

    2)zabudowana jest sześciokondygnacyjnym budynkiem o powierzchni użytkowej 2.953,3 m(

    2)przeznaczonym pod usługi oświatowe, w którym funkcjonujeZespół Szkół (...). Wartość nieruchomości wynosi 18.429.000,-zł (

    opinia biegłego rzeczoznawcy majątkowegoK. Ł.– k.2436-2458). Spadkowa nieruchomość wP.przyul. (...)położona jest na terenie dzielnicyG.w strefie pośredniej miasta noszącej zwyczajowa nazwęŁ., gdzie większość kamienic z uwagi na brak odpowiedniej gospodarki remontowej po II wojnie światowej znajduje się w złym stanie technicznym, natomiast podejmowane są działania mające na celu ich rewitalizację. Nieruchomość ma dobry dostęp do usług, w pobliżu znajdują się szkoły, sklepy, urzędy i park. Działka o powierzchni 871 m(

    2)zabudowana jest pięciokondygnacyjnym podpiwniczonym budynkiem mieszkalnym, w którym powierzchnia lokali mieszkalnych wynosi 1.817,99 m(

    2), zaś powierzchnia lokali użytkowych 205,26 m(

    2). Wartość nieruchomości wynosi 5.523.000,-zł (

    opinia biegłego rzeczoznawcy majątkowegoK. Ł.– k.2381-2403). Spadkowa nieruchomość wP.przyul. (...)położna jest na terenie dzielnicyJ., w jej najbliższym sąsiedztwie znajdują się liczne punkty usługowo-handlowe, placówki oświaty i służby zdrowia oraz kościół, a w niewielkiej odległości(...)i(...). Działka o powierzchni 2.123 m(

    2)zabudowana jest pięciokondygnacyjnym budynkiem kamienicy i trzykondygnacyjnym budynkiem oficyny, w których powierzchnia lokali mieszkalnych wynosi 700,41 m(

    2), zaś powierzchnia lokalu użytkowego 21,08 m(

    2). Wartość nieruchomości wynosi 2.784.000,-zł (

    opinia biegłego rzeczoznawcy majątkowegoK. Ł.– k.2359-2380).
W dalszym ciągu zarząd spadkowymi nieruchomościami sprawujeM. S. (1), która do 2020r. była formalnie związana umową zlecenia zM.(...)sp.k., natomiast później wniosła swoje przedsiębiorstwo do(...) sp. z o.o., której udziałowcami są jej dzieci, i obecnie wykonuje faktyczne czynności zarządu w ramach tej spółki. Budynek przyul. (...)jest wynajmowany na cele oświatowe, a budynki przyul. (...)w przeważając części przeznaczone są na cele mieszkalne, przy czym zarówno lokale mieszkalne, jak i lokale użytkowe są wynajmowane. Dochody z nieruchomości, stopniowo wzrastające, są przeznaczane na remonty, a kilkakrotnie dochód na poziomie kilkudziesięciu tysięcy złotych wypłacono także właścicielom. Potrzeby spadkowych nieruchomości nie są finansowane z kredytów, lecz wyłącznie z pożytków z nieruchomości w granicach posiadanych środków, deponowanych na rachunkach bankowych prowadzonych dlaM.(...)sp.k. W ciągu ostatnich 10 lat saldo na tych rachunkach było zawsze dodatnie, na koniec poszczególnych kwartałów wynosiło od 149.256,86zł ( na koniec III kw. 2017r. ) do 3.835.230,07zł ( na koniec IV kw. 2022r. ), na koniec IV kw. 2023r. wyniosło 1.160.459,88zł (
    zeznania świadkaM. S.-S.– k.23491-2492, zestawienie sald na rachunkach bankowych wnioskodawcy – k.2474-2477).
Nieruchomość przyul. (...)wP.położona jest na terenie dzielnicyS.w jej najstarszej części w pobliżuS.. Nieruchomość posiada dobry dostęp do usług, w pobliżu znajdują się szpitale, urzędy, sklepy, szkoły, wyższe uczelnie, kościoły, centra handlowe. Działka o powierzchni 652 m2zabudowana jest dwukondygnacyjnym podpiwniczonym budynkiem mieszkaniowo-usługowym wybudowanym na początku XX w. i jednokondygnacyjnym budynkiem gospodarczym, w których powierzchnia lokalu mieszkalnego wynosi 63,17 m2, zaś powierzchnia lokali usługowych 414,04 i 241,12 m2. Budynek gospodarczy i większa część budynku usługowo-mieszkalnego są w bardzo złym stanie technicznym, stwarzającym zagrożenie dla osób i mienia, spowodowanym przez uszkodzenia pokryć dachowych oraz konstrukcji dachów. Wartość nieruchomości wynosi 1.755.000,-zł (opinie biegłego rzeczoznawcy majątkowegoK. Ł.– k.1772-1801 i k.2404-2435).
Wszyscy następcy prawniW. M.(st.) iM.M.z wyjątkiem uczestniczkiL. W. (1)zbyli swe udziały spadkowespółce komandytowej (...). UczestniczkaL. W. (1)nie wykazała żadnej aktywności procesowej w toku niniejszego postępowania ani też istotnej aktywności nakierowanej na wykonywanie jej praw do przedmiotowych nieruchomości wynikających z dziedziczenia lub choćby na uzyskanie rozeznania co do swojej sytuacji prawnej. Od 2011r. telefonicznie, pisemnie i w formie e-mailowej z uczestniczką kontaktowali się w sprawie uregulowania kwestii spadkowych oraz związanych z zarządem nieruchomościami jej krewni, pełnomocnicy prawni wnioskodawców i osoby zarządzające spółką. Uczestniczka albo w ogóle nie podejmowała kontaktu, albo brak zaangażowania tłumaczyła w ostatnim czasie ( 2023r.) złym stanem zdrowia swojego męża. W dniu 6.07.2023r. uczestniczka skierowała natomiast do pełnomocników wnioskodawców e-mail, w którym podała, że rozważa zrzeczenie się praw do spadku lub wykup jej udziałów pod warunkiem, że transakcja taka przeprowadzona zostałaby na terenie(...), poprosiła również o udzielenie jej pełnych informacji w tej sprawie. Pełnomocnicy wnioskodawców skierowali do uczestniczki odpowiedź e-mailową w dniu 7.07.2023r. i następnie 1.08.2023r. Uczestniczka nie podjęła żadnych dalszych działań (

    korespondencja i korespondencja e-mailowa wraz z tłumaczeniem – k.2017-2150 k.2194-2297).
Przyjmując taki stan faktyczny jako podstawę swego rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy opierał się na ustaleniach poczynionych przez Sad Rejonowy, które nie były podważane w apelacji, były natomiast niekompletne i wymagały w związku z tym uzupełnienia w oparciu o materiał zebrany w toku rozpoznania sprawy w I instancji (art. 382 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.), w szczególności dokumenty, które Sąd Rejonowy uznał za wiarygodne.
Ustalenia dotyczące zaangażowania uczestniczkiL. W. (1)w sprawy spadku Sąd Okręgowy poczynił natomiast w oparciu o przedstawioną przez wnioskodawców w postępowaniu apelacyjnym korespondencję wraz z jej tłumaczeniem, uznając ten dowód za wystarczający dla wykazania prawdziwości twierdzeń wnioskodawców, że uczestniczka nie współdziała i nigdy nie współdziałała z pozostałymi uprawnionymi w sprawach dotyczących nieruchomości w Polsce. Z tej przyczyny Sad Okręgowy pominął zgłoszony na tę okoliczność w pkt IV. ppkt 2. i 3. apelacji dowód z zeznań świadków ( pkt 3. postanowienia z 20.02.2024r. – k.2325, art. 235(

    2)§ 1 pkt 2 w zw.art. 13 § 2 k.p.c.). Wprawdzie Sąd Rejonowy nie uwzględnił zeznań świadkaM. S. (1)co do tego, że uczestniczka nie wyrażała zamiaru i woli zajmowania się nieruchomościami, wskazując, że były one oparte na wiadomościach „rzekomo zasłyszanych” oraz że były raczej wnioskowaniem a nie wiedzą tej osoby, natomiast inny wniosek wypływa z zestawienia zeznań świadka z treścią korespondencji prowadzonej w latach 2011-2023, a także z postawy procesowej uczestniczki, która przez ponad 10 lat trwania niniejszego postępowania ( odpis wniosku doręczono jej w 2014r. ) nie skierowała do sądu choćby pisma przedstawiającego jej stanowisko w sprawie, swoją biernością wymusiła także konieczność wystąpienia przez innych spadkobierców z wnioskiem o wyrażenie przez sąd zgody na rozporządzenie nieruchomością przyul. (...).
Z uwagi na treśćart. 684 k.p.c.oraz przepisyustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami( t.j. Dz.U. 2024/1145 ) Sąd Okręgowy dopuścił dowód z uzupełniającej opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowegoK. Ł.w celu potwierdzenia aktualności operatów szacunkowych z lutego 2022r. względnie sporządzenia nowego oszacowania przedmiotowych nieruchomości ( pkt 2. postanowienia z 20.02.2024r. – k.2325 ). Uczestnicy niniejszego postępowania nie złożyli przed Sadem Rejonowym zgodnych oświadczeń dotyczących wartości nieruchomości, zatem była ona przedmiotem dowodu z opinii biegłego, zgodnie z wymogiem wynikającym z art. 149 i 156 ust. 1 u.g.n. Ze względu na upływ czasu operaty szacunkowe sporządzone w toku rozpoznania sprawy w I instancji nie mogły zostać wykorzystane przez Sąd Okręgowy bez potwierdzenia ich aktualności ( art. 156 ust. 3 i 4 u.g.n., por. np. postanowienie SN z 20.05.2010r., V CSK 13/10, publ. OSNC 2011/1/9 czy postanowienie SN z 27.11.2020r., III CSK 108/18 ). BiegłyK. Ł.nie potwierdził aktualności poprzednich operatów, lecz sporządził nowe oszacowania nieruchomości według aktualnych cen. Opinie biegłego z marca 2024r. nie budziły zastrzeżeń Sądu Okręgowego i nie były podważane przez wnioskodawców ( pismo z 30.04.2024r. – k.2463 ), a zatem zostały przyjęte jako wiarygodna podstawa ustaleń dotyczących aktualnej wartości wszystkich nieruchomości.
Z uwagi na wynikający zart. 212 § 3 k.c.obowiązek oznaczenia przez sąd z urzędu w orzeczeniu działowym terminu i sposobu uiszczenia dopłat lub spłat Sąd Okręgowy dopuścił dowód z uzupełniającego przesłuchania świadkaM. S. (1)w celu ustalenia okoliczności dotyczących spadkowych nieruchomości ( pkt 4. postanowienia z 20.02.2024r. – k.2325-2326 ), a nadto dowód ze złożonych przez wnioskodawcęM.(...)sp.k. dokumentów w postaci zestawienia sald środków pieniężnych na jego rachunkach bankowych ( k.2474-2477,art. 2432k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.). Dowody te były ze sobą spójne i pozwalały na poczynienie ustaleń odnoszących się do zarządu spadkowymi nieruchomościami, w tym sposobu ich wykorzystywania, czynionych nakładów i uzyskiwanych dochodów.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja wnioskodawców zasługiwała na uwzględnienie, przy czym jako zasadny Sad Okręgowy uznał wniosek o wydanie orzeczenia reformatoryjnego i zmianę zaskarżonego postanowienia. Wprawdzie w jego sentencji wskazano jako przedmiot postępowania wyłącznie dział spadku, natomiast z uzasadnienia wynika, że Sąd Rejonowy rozstrzygał także co do wniosku o zniesienie współwłasności, skoro stwierdził, że wniosek „w ostatecznie sprecyzowanej formie” uznaje za niezasadny ( s. 6 uzasadnienia ), a jako modyfikację wniosku potraktował m.in. pismo, w którym wniesiono o zniesienie współwłasności nieruchomości przyul. (...)wP.( s. 2 uzasadnienia ).
Niniejsza sprawa jest tzw. sprawą z elementem zagranicznym, gdyż jej uczestnikami byli cudzoziemcy, a dodatkowo dwoje ze spadkodawców –M. M. (1)iI. Z.– z pewnością nie miało obywatelstwa polskiego lecz obywatelstwo(...)i na terenie(...)zamieszkiwało oraz zmarło ( wskazali na to sami wnioskodawcy we wniosku o wszczęcie postępowania – k.26 z powołaniem na ustalenia ). Wydając zaskarżone postanowienie Sąd Rejonowy przyjął – „milcząco” – założenie co do istnienia jurysdykcji sądu krajowego, co do prawa polskiego jako właściwego do oceny zasadności żądań oraz co do zastosowania w sprawie przepisówkodeksu cywilnego. Wszystkie te założenia Sąd Okręgowy uznał za prawidłowe z następującym uzasadnieniem:
W zakresie jurysdykcji: a) wniosek o dział spadku został złożony 10.04.2013r. (art. 1097 § 1 k.p.c.), a jurysdykcja sądu krajowego w odniesieniu do spadku obejmującego nieruchomości położone w Polsce wynikała zart. 1108 § 2 k.p.c.iart. 11102k.p.c.; b) wniosek o zniesienie współwłasności nieruchomości położonej w Polsce został złożony 7.07.2021r. (art. 1097 § 1 k.p.c.), a jurysdykcja sądu krajowego wynikała w tym wypadku zart. 11071k.p.c.
W zakresie prawa właściwego: a) wniosek o dział spadku odnosił się do czterech spadków otwartych w różnych datach ( 27.05.1924r., 20.10.1924r., 1.01.1968r. i 25.01.1997r. ) i w konsekwencji w różnych reżimach prawnych gdy chodzi o przepisyprawa prywatnego międzynarodowegojako prawa materialnego ( statut spadkowy regulują przepisy obowiązujące w chwili otwarcia spadku –art. 3 k.c.iart. LIprzepisów wprowadzających, por. postanowienie SN z 14.02.2013r., II CSK 294/12, publ. OSNC-ZD 2013/4/75 ); w odniesieniu doW. M.(st.) iW. M.(mł.) można przyjąć – za wnioskiem o wszczęcie postępowania ( k.25-26 ) – domniemanie, że byli obywatelami polskimi (art. 231 k.p.c.– sąd polski wydał w 1925r. poświadczenia dziedziczenia po nich bez zastrzeżenia, że odnoszą się one do nieruchomości położonych w Polsce ), a ustawodawca we wszystkich kolejno obowiązujących aktach prawnych przyjął dla spraw spadkowych zasadę stosowania prawa ojczystego spadkodawcy w chwili jego śmierci, którym w tym wypadku jest prawo polskie;M. M. (1)iI. Z.nie miały obywatelstwa polskiego lecz(...), natomiast z uwagi na działanie zasady tzw. odesłania zwrotnego, wynikającej w tym wypadku zart. 4 § 1 ustawy z dnia 12.11.1965r. Prawo prywatne międzynarodowe( Dz.U. Nr 46, poz. 290 ), do działu spadku po nich stosuje się prawo polskie, gdyż normy kolizyjne obowiązujące w prawie amerykańskim ( prawie precedensowym ) nakazują stosować w odniesieniu do nieruchomości nabytych w drodze dziedziczenia po obywatelach amerykańskich prawo właściwe dla miejsca położenia nieruchomości ( k.865-866 i k.893 akt(...)Sadu Rejonowego(...)wP.); b) wniosek o zniesienie współwłasności dotyczył współwłasności powstałej w 2021r. ( na skutek zbycia udziałów na rzecz wnioskodawcy(...) sp. z o.o.przez wszystkich następców prawnychM.M.z wyjątkiem uczestniczkiL. W. (1)), której przedmiotem była nieruchomość położna w Polsce, zatem właściwe było prawo polskie na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 4.12.2011r. Prawo prywatne międzynarodowe ( t.j. Dz.U. 2023/503 ).
W zakresie zagadnień intertemporalnych: a) do działu spadku w odniesieniu do wszystkich spadków, również otwartych przed 1.01.1965r., zastosowaniem znajdowały przepisykodeksu cywilnego, co wynika zart. LIII ustawy z dnia 23.04.1964r. Przepisy wprowadzające kodeks cywilny( Dz.U. Nr 16, poz. 94 ); b) współwłasność nieruchomości powstała w 2021r., zatem podlegała ona przepisomkodeksu cywilnego.
WnioskodawcaM.(...)sp.k. miał legitymację do zgłoszenia żądania działu spadku poW. M.starszym,W. M.młodszym,M.M.iI. Z., gdyż nabył udziały w spadku po nich (art. 1037 § 1 k.c.iart. 1053 k.c., por. uchwałę SN z 10.12.1969r., III CZP 91/69, publ. OSNC 1970/6/107 ), z kolei wnioskodawca(...) sp. z o.o., który przyłączył się do wniosku, miał legitymację do zgłoszenia żądania zniesienia współwłasności nieruchomości przyul. (...)wP., gdyż na podstawie czynności prawnej nabył udziały w tej nieruchomości od następców prawnychM.M., stając się jej współwłaścicielem (art. 210 § 1 k.c., por. np. uchwałę SN z 21.01.2011r., III CZP 118/10, publ. OSNC 2011/9/98 i postanowienie SN z 20.01.2012r., I CSK 297/11). Wprawdzie rozporządzenie udziałem w przedmiocie należącym do spadku wymaga uzyskania zgody pozostałych spadkobierców, a takiej zgody nie udzieliła uczestniczkaL. W. (1), natomiast brak zgody któregokolwiek z pozostałych spadkobierców nie powoduje nieważności rozporządzenie, a jedynie jest ono bezskuteczne o tyle, o ile naruszałoby uprawnienia przysługujące temu spadkobiercy na podstawie przepisów o dziale spadku (art. 1036 k.c.). Dopóki więc sąd na żądanie spadkobiercy nie uzna i nie stwierdzi w wydanym orzeczeniu, że zbycie udziału w rzeczy wchodzącej w skład spadku doprowadziło do naruszenia jego uprawnień, dopóty zbycie udziału należy uznać za w pełni skuteczne ( por. postanowienie SN z 1.12.2000r., V CKN 1298/00, publ. OSNC 2001/6/94 ).
Sąd Rejonowy w zaskarżonym postanowieniu oddalił zarówno wniosek o dział spadku, jak i wniosek o zniesienie współwłasności, gdyż uznał, że nie było uzasadnione, a stanowiło wręcz „swoiste wywłaszczenie” czy też „retorsję” w stosunku uczestniczki żądanie przyznania spadkowych nieruchomości na własnośćM.(...)sp.k. oraz nieruchomości przyul. (...)wP.na własność(...) sp. z o.o.ze spłatą na rzecz uczestniczki, i to rozłożoną na wieloletnie raty. Stanowisko to zostało skutecznie podważone w apelacji wnioskodawców w ramach zgłoszonych tam zarzutów naruszenia przepisów postepowania. Przede wszystkim bowiem sąd w sprawie działowej nie jest związany wskazanym przez wnioskodawcę czy też przez uczestnika postępowania sposobem wyjścia ze współwłasności rzeczy czy wspólności majątku spadkowego, chyba że wszyscy współwłaściciele czy współspadkobiercy złożą zgodny wniosek co do zniesienia współwłasności czy co do działu spadku i jednocześnie nie zachodzą ustawowo określone wyłączenia (art. 622 § 2 k.p.c.iart. 687 k.p.c.). W przypadku braku zgodnego wniosku o zniesienie współwłasności czy o dział spadku ( lub niedopuszczalności uwzględnienia takiego wniosku ) sąd nie może natomiast oddalić wniosku, lecz powinien wydać rozstrzygnięcie odpowiednie w okolicznościach danej sprawy, kierując się kryteriami określonymi wart. 211-212 k.c.( przepisy te stosuje się odpowiednio do działu spadku –art. 1035 k.c.). Wnioskodawcy w apelacji prawidłowo przytoczyli przykłady sytuacji, w których może dojść do oddalenia wniosku o dział spadku czy o zniesienie współwłasności ( do których należy np. brak wielości podmiotów dziedziczących czy współuprawnionych, brak w chwili orzekania składników majątku spadkowego, czasowe wyłączenie uprawnienia do żądania działu spadku czy zaistnienie okoliczności podpadających podart. 5 k.c.), z tym że nie dotyczą one niniejszej sprawy, a w każdym razie Sąd Rejonowy nie poczynił ustaleń i rozważań wskazujących na tego rodzaju podstawę wydanego rozstrzygnięcia.
Można zgodzić się z Sądem Rejonowym o tyle, że preferowanym przez ustawodawcę sposobem wyjścia ze współwłasności rzeczy jest jej podział fizyczny, którego funkcję w odniesieniu do wspólności majątku spadkowego może pełnić także rozdzielenie poszczególnych przedmiotów spadkowych pomiędzy spadkobiercami stosownie do wartości ich udziałów (art. 211 k.c.iart. 212 § 2 k.c., a takżeart. 623 k.p.c.iart. 680 k.p.c.). Jeżeli zatem Sąd Rejonowy za niesłuszny, krzywdzący dla uczestniczki i naruszający jej usprawiedliwione interesy uznał podział proponowany przez wnioskodawców, powinien był rozstrzygnąć o zgłoszonych żądaniach w tym właśnie kierunku, nie zaś oddalać wniosek, na co słusznie zwrócono uwagę w apelacji. Niezależnie od tego Sąd Okręgowy za przekonujące uznał argumenty podniesione przez wnioskodawców co do tego, że na gruncie niniejszej sprawy podział fizyczny sprowadzający się do przyznania niektórych ze spadkowych nieruchomości bądź też części przedmiotowych nieruchomości uczestniczce nie jest właściwy. Jak słusznie zauważyli wnioskodawcy z powołaniem na poglądy doktryny, ten sposób podziału nie powinien być stosowany w sposób mechaniczny i bezwzględny, a elastyczność podejścia umożliwia zastrzeżenie zawarte w końcowej częściart. 211 k.c., które pozwala odstąpić od podziału fizycznego, jeżeli byłby on sprzeczny z przepisami ustawy lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości.
Przedmiotowe nieruchomości mają charakter miejski i zabudowane są ok. 100-letnimi budynkami wymagającymi bieżącego nadzorowania ich stanu technicznego oraz utrzymywania i konserwowania, a także administrowania, gdyż trzy ze spadkowych nieruchomości są wynajmowane na cele mieszkalne. Następcy prawniW.iM.M.zamieszkują w(...)i z różnych przyczyn niejednakowo angażują się w działania dotyczące odziedziczonych nieruchomości, natomiast ostatecznie wszyscy poza uczestniczką przystąpili doM.(...)sp.k. bądź przenieśli na nią swe udziały spadkowe w innej formie, przez co możliwe stało się najpierw odzyskanie posiadania nieruchomości, a następnie utrzymywanie ich w należytym stanie oraz ulepszanie poprzez nakłady, a także korzystanie z nich przez czerpanie pożytków cywilnych w postaci czynszu najmu i rozporządzenie udziałami w jednej z nieruchomości. Jakiejkolwiek aktywności w tym kierunku nie podejmowała natomiast nigdy uczestniczka. Według Sądu Rejonowego uczestniczka nie naruszaart. 200 k.c., gdyż współwłaściciel nie ma obowiązku zajmowania się rzeczą wspólną, a brak jego współdziałania może uzasadniać jedynie wniosek innego współwłaściciela o wyznaczenie zarządcy, ewentualnie może uzasadniać roszczenia odszkodowawcze innych właścicieli. Pomijając nawet, czy stanowisko to jest trafne ( co negowano w apelacji ), postawa uczestniczki musi rzutować na jej ocenę jako potencjalnego właściciela którejkolwiek z przedmiotowych nieruchomości czy też jej części. Uprawnienia właściciela rzeczy określaart. 140 k.c.stanowiąc, że właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy, w tych samych granicach może rozporządzać rzeczą. Skoro uczestniczka nie wykazała zainteresowania nawet przebiegiem niniejszego postępowania, nie korzystając też z wynikającego dla niej zart. 211 k.c.prawa do żądania podziału fizycznego rzeczy, to trudno oczekiwać, że realizowałaby którekolwiek z uprawnień przysługujących jej z mocyart. 140 k.c.jako wyłącznemu właścicielowi, tym bardziej zaś trudno oczekiwać, że ponosiłaby ciężary związane z prawem własności, co rodzi ryzyko degradacji rzeczy czy wręcz zagrożenia dla osób i mienia. Przyznanie uczestniczce nieruchomości czy też części nieruchomości ( w postaci np. wyodrębnionego lokalu ) nie ma zatem żadnego gospodarczego uzasadnienia, a wręcz należy podzielić stanowisko wnioskodawców, że takie rozwiązanie byłoby sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy. W przypadku wyodrębnienia nieruchomości lokalowych powstałaby też przymusowa współwłasność nieruchomości wspólnej, wymagająca nadal współdziałania właścicieli lokali w zrządzenie tą nieruchomością i można wątpić, że uczestniczka podjęłaby takie współdziałanie. Stosunki osobiste pomiędzy współwłaścicielami i negatywne prognozy co do woli współpracy są zaś traktowane w orzecznictwie jako stan, w którym rzecz „nie daje się podzielić” w rozumieniuart. 212 § 2 k.c.( por. np. postanowienie SN z 8.08.2003r., V CK 174/02 ), względnie jako stan, w którym podział rzeczy jest sprzeczny ze społeczno-gospodarczym jej przeznaczeniem, gdyż rzecz nie będzie mogła być po podziale wykorzystywana w sposób odpowiadający jej przeznaczeniu ( por. np. postanowienie SN z 19.10.2011r., II CSK 50/11 ). W odniesieniu do nieruchomości przyul. (...)wP.istnieje z kolei zasadnicza wątpliwość, czy jej podział fizyczny jest w ogóle możliwy i dopuszczalny. W tym wypadku wchodziłoby bowiem w grę, ze względu na powierzchnię działki, jedynie wyodrębnienie lokali, a stan techniczny budynków wynikający z opinii biegłego jest tego rodzaju, że jako wiarygodne należy uznać stanowisko apelacji, że nadają się one do rozbiórki.
Podsumowując, w ocenie Sądu Okręgowego w okolicznościach niniejszej sprawy prawidłowe zastosowanieart. 211-212 k.c.powinno prowadzić do uwzględnienia zgłoszonego przez wnioskodawców żądania co do sposobu działu spadku i zniesienia współwłasności (art. 212 § 2 k.c.). Uczestniczka otrzyma z kolei ekwiwalent utraconego prawa w postaci spłaty ustalonej stosownie do wartości rynkowej nieruchomości (art. 212 § 1 k.c.), co trudno uznać za naruszające jej usprawiedliwiony interes. Wartość spadkowych nieruchomości wynosi łącznie 34.733.000,-zł, w związku z czym uczestniczce przysługuje od wnioskodawcyM.(...)sp.k. spłata w wysokość 3.473.300,-zł. Wartość nieruchomości przyul. (...)wP.wynosi 1.755.000,-zł, zatem w tym wypadku spłata przysługująca uczestniczce od wnioskodawcy(...) sp. z o.o.wynosi 175.500,-zł.
Zgodnie zart. 212 § 3 k.c., jeżeli ustalone zostały dopłaty lub spłaty, sąd oznaczy termin i sposób ich uiszczenia, wysokość i termin uiszczenia odsetek, a w razie potrzeby także sposób ich zabezpieczenia, przy czym w razie rozłożenia dopłat i spłat na raty terminy ich uiszczenia nie mogą łącznie przekraczać dziesięciu lat. Jako utrwalone w orzecznictwie należy uznać stanowisko, że oznaczając sposób i termin uiszczenia spłat bądź dopłat sąd winien zbadać i rozważyć całokształt okoliczności danej sprawy związanych z sytuacją materialną i życiową uprawionych i zobowiązanych do tych świadczeń ( por. np. postanowienie SN z 12.04.2001r., II CKN 658/00, publ. OSNC 2001/12/179 ).
W rozpoznawanym przypadku, wobec braku aktywności uczestniczki, jej sytuacja materialna i życiowa nie była możliwa do ustalenia.
Gdy chodzi o spłatę z tytułu zniesienia współwłasności nie miało to natomiast kluczowego znaczenia, jak również nie było potrzeby badania sytuacji finansowej wnioskodawcy(...) sp. z o.o., gdyż już w postępowaniu w I instancji oferował on spłatę jednorazową ( pismo z 20.05.2022r. – k.1921 ), które to stanowisko podtrzymał w postępowaniu apelacyjnym ( pismo z 15.05.2024r. ), deklarując dokonanie takiej spłaty w terminie 2 miesięcy od wydania orzeczenia ( oświadczenie pełnomocnika na rozprawie apelacyjnej z 20.06.2024r. – k.2493 ). Taki termin uiszczenia spłaty Sąd Okręgowy uznał za rozsądny, ustając datę końcową na 31.08.2024r. i zastrzegając odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 481 § 2 k.p.c.) na wypadek opóźnienia w płatności.
Gdy chodzi o spłatę z tytułu działu spadku, wnioskodawcaM.(...)sp.k. wnosił – w postępowaniu w I instancji ( pismo z 20.05.2022r. – k.1921) i w postępowaniu apelacyjnym ( apelacja i pismo z 15.05.2024r. – k.2473 oraz oświadczenie pełnomocnika na rozprawie apelacyjnej z 20.06.2024r. – k.2493 ) – o jej rozłożenie na 10 równych rocznych rat. Sąd Okręgowy uznał, że taki okres, maksymalny przewidziany przez ustawodawcę, jest nadmierny. Wszystkie spadkowe nieruchomości przenoszą dochód i od wielu już lat dochód ten przewyższa ponoszone wydatki, i to pomimo że na spadkowe nieruchomości czynione są istotne nakłady remontowe. Z zeznań świadkaM. S. (1), która jako osoba sprawującą faktyczny zarząd spadkowymi nieruchomościami ma bardzo dobrą orientację co do ich potencjału w zakresie generowania dochodu, wynika, że uiszczenie spłaty na poziomie 3,5 mln zł w okresie 7-8 lat ( a więc po 500 tys. zł rocznie ) odbyłoby się bez żadnej szkody dla potrzeb remontowych, z których istotna część została już zrealizowana. Sąd Okręgowy wziął także pod uwagę, że już od dłuższego czasu udziałowcy wnioskodawcy planowali, a nawet czynili starania w kierunku sprzedaży spadkowych nieruchomości ( mowa jest o tym w korespondencji kierowanej do uczestniczki – np. k.2212, także w apelacji, w której wnioskodawcy wyjaśniali, że możliwe, bez udziału uczestniczki, okazało się jedynie zbycie udziałów w nieruchomości przyul. (...), gdyż nieruchomości należące pierwotnie doW. M.st. podlegały wspólności spadkowej do tzw. niepodzielnej ręki na podstawie(...)k.1994, w 2017r. uzyskano orzeczenie sądowe zezwalające następcom prawnymM.M., na zbycie nieruchomości przyul. (...)). Choć zatem wnioskodawca obecnie deklarował, że nie nosi się z zamiarem sprzedaży żadnej nieruchomości, lecz zamierza czerpać z nich pożytki cywilne ( oświadczenie pełnomocnika na rozprawie apelacyjnej z 20.06.2024r. – k.2493 ), to jednak taka ewentualność jawi się jako realna, a wówczas uzyskane zostaną środki umożliwiające wywiązanie się z obowiązku spłaty na rzecz uczestniczki. Nie sposób także pomijać trendów inflacyjnych, które były dość znaczące w ostatnich latach ( w Polsce średni poziom cen podniósł się w latach 2021-2024 o ok. 30% ), zaś przyszłe wskaźniki ekonomiczne są trudne do przewidzenia. Mając to wszystko na względzie Sąd Okręgowy doszedł do wniosku, że spłata na rzecz uczestniczki z tytułu działu spadku powinna nastąpić w pięciu a nie dziesięciu ratach, przy czym termin płatności pierwszej raty oznaczono na koniec 2024r.: na koniec IV kw. 2023r. saldo na rachunkach bankowych wnioskodawcy wyniosło 1.160.459,88zł, zatem powinien on dysponować środkami na zapłatę I raty. Również w tym przypadku Sąd Okręgowy zastrzegł odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 481 § 2 k.p.c.) na wypadek opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat.
Na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.( w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.) Sąd Okręgowy zmienił zatem zaskarżone postanowienie w części zawierającej rozstrzygnięcie co do meritum sprawy. Sąd Okręgowy pozostawił natomiast rozstrzygnięcie o kosztach postępowania w I instancji, które Sąd Rejonowy oparł naart. 520 § 1 k.p.c.Wprawdzie postanowienie zaskarżone zostało w całości, natomiast w apelacji nie zgłoszono żadnych zarzutów mających na celu podważenie orzeczenia o kosztach, nie domagano się także jego zmiany.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł stosując również ogólną zasadę wynikającą zart. 520 § 1 k.p.c.
/-/ Agata Szlingiert /-/ Joanna Andrzejak-Kruk /-/ Maciej Agaciński