Sąd Okręgowy w Warszawie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 363/23
Data wyroku: 2024-04-03 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia () Marcin Polit
Słowa kluczowe: Klauzule abuzywne
Podstawa prawna: art. 385^1^ kpc, art. 410 kc

Sygn. akt I C 363/23

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Warszawa, dnia 10 stycznia 2024 roku
Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący sędzia (del.) Marcin Polit
Protokolant sekretarz sądowy Dominika Głębocka
po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2023 roku w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwaA. M.iM. M.
przeciwko(...)S.A. wW.

o ustalenie i zapłatę, ewentualnie o zapłatę

I
ustala, że umowa o(...)nr(...), sporządzona dnia 7 marca 2006 roku, jest nieważna w całości;

II
zasądza od pozwanego(...)S.A. wW.łącznie na rzecz powodówA. M.iM. M.:

1
kwotę 68 774 (sześćdziesiąt osiem tysięcy siedemset siedemdziesiąt cztery) złote wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 3 listopada 2017 roku do dnia zapłaty,

2
kwotę 25 796,63 CHF (dwadzieścia pięć tysięcy siedemset dziewięćdziesiąt sześć franków szwajcarskich i sześćdziesiąt trzy centymy) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:

a
od kwoty 14 716,24 CHF (czternaście tysięcy siedemset szesnaście franków szwajcarskich i dwadzieścia cztery centymy) od dnia 3 listopada 2017 roku do dnia zapłaty,

b
od kwoty 11 080,39 CHF (jedenaście tysięcy osiemdziesiąt franków szwajcarskich i trzydzieści dziewięć centymów) od dnia 17 czerwca 2021 roku do dnia zapłaty;

III
zasądza od pozwanego(...)S.A. wW.na rzecz powodówA. M.iM. M.6 400 (sześć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 5 400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego – z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.

Sygn. akt I C 363/23

UZASADNIENIE
Pozwem wniesionym do tut. Sądu w dniu 29 kwietnia 2020 roku (data stempla pocztowego – k. 73), skierowanym przeciwko(...)S.A. z siedzibą wW.powodowieA. M.iM. M.wnieśli o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz:



kwoty 68 774 zł tytułem środków pobranych przez pozwany Bank od dnia 14 sierpnia 2007 roku do dnia 14 marca 2013 roku;

kwoty 2 628,05 CHF tytułem zwrotu środków pobranych przez Bank od dnia 15 kwietnia 2013 roku do dnia 14 grudnia 2013 roku,

wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od tych kwot od dnia 3 listopada 2017 roku do dnia zapłaty, w związku z wykonywaniem nieważnej umowy kredytu nr(...);



ewentualnie, w przypadku uznania przez Sąd, że umowa jest ważna, w miejsce dochodzonej kwoty 68 774 zł – kwoty 38 598,67 zł tytułem zwrotu nadpłaconych przez powodów środków przy spłacie rat kapitałowo-odsetkowych od dnia 1 sierpnia 2007 roku do dnia 1 października 2019 roku wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 3 listopada 2017 roku od dnia zapłaty.

Ponadto wnieśli o zasądzenie od pozwanego łącznie na ich rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Z uzasadnienia pozwu wynikało, że w dniu 8 marca 2006 roku strony zawarły umowę o kredyt hipoteczny nr(...), indeksowany kursem waluty obcej – franka szwajcarskiego. Zdaniem strony powodowej abuzywność klauzul umożliwiających indeksację skutkowała nieważnością całej umowy, a zatem żądanie pozwu dotyczyło zwrotu wszystkich świadczeń wpłaconych na jej podstawie (pozew –kk. 3-23).
W odpowiedzi na pozew wniesionej w dniu 17 stycznia 2020 roku (data stempla pocztowego – k. 348) pozwany(...)S.A. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od strony powodowej na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (odpowiedź na pozew – k. 86-188).
W piśmie z dnia 1 czerwca 2021 roku (data prezentaty – k. 352) strona powodowa zmodyfikowała (rozszerzyła) powództwo w ten sposób, że obok roszczenia głównego dochodzonego w pozwie, wniosła o ustalenie, że przedmiotowa umowa o kredyt hipoteczny nr(...)sporządzona w dniu 7 marca 2006 roku jest w całości nieważna. Nadto rozszerzyła powództwo o zapłatę w ten sposób, że oprócz dotychczas zgłoszonych roszczeń, wniosła o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów:



kwoty 12 962,01 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od tych od dnia 3 listopada 2017 roku do dnia zapłaty – tytułem zwrotu rat kapitałowo-odsetkowych pobranych przez pozwanego od powodów od dnia 14 października 2013 roku do dnia 14 czerwca 2017 roku;

kwoty 11 080,39 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następnego po dniu doręczenia niniejszego pisma pozwanemu do dnia zapłaty – tytułem zwrotu rat kapitałowo-odsetkowych pobranych przez pozwanego od powodów od dnia 14 lipca 2017 roku do dnia 14 kwietnia 2021 roku.

Tym samym powodowie, po rozszerzeniu powództwa, wnosili o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kwot:



68 774 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 3 listopada 2017 roku do dnia zapłaty;

14 716,24 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 3 listopada 2017 roku do dnia zapłaty;

11 080,39 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następnego po dniu doręczenia niniejszego pisma pozwanemu do dnia zapłaty.

Ewentualnie, w przypadku stwierdzenia przez Sąd, że umowa kredytu jest ważna, w miejsce dochodzonych wyżej kwot pieniężnych, strona powodowa wniosła o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów solidarnie kwoty 38 979,12 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 3 listopada 2017 roku do dnia zapłaty (pismo z 1.06.2021 –kk. 352-360).
Pismem wniesionym w dniu 30 czerwca 2021 roku (data stempla pocztowego – k. 421) pozwany podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie powództwa również w zmodyfikowanym zakresie. Wskazał, że kwestionuje roszczenie co do zasady, jak i co do wysokości, podnosząc m.in., że w jego ocenie nie można stwierdzić abuzywności kwestionowanych przez powodów klauzul oraz że umowa jest nieważna, gdyż powodowie w sposób wyczerpujący zostali poinformowani o treści umowy i wszelkich konsekwencjach jej zawarcia, w tym o istnieniu ryzyka kursowego i związanych z tym konsekwencji, zaś owe ryzyko i świadomość konsumentów w tym zakresie jest okolicznością notoryjną. Nadto podniósł zarzut przedawnienia roszczenia (pismo z 30.06.2021 –kk. 388-418).
Na rozprawie w dniu 11 października 2023 roku powodowie zażądali ustalenia nieważności przedmiotowej umowy (zeznania powodaM. M.– k. 496; zeznania powódki –A. M.– k. 496v.).
Sąd ustalił, co następuje:
Na skutek złożenia wniosku kredytowego, a następnie stwierdzenia zdolności kredytowej oraz wydania pozytywnej decyzji w przedmiocie wniosku, w dniu 8 marca 2006 rokuA. M.iM. M.zawarli z(...)S.A. z siedzibą wW.(zwanym dalej „Bankiem") Umowę o kredyt hipoteczny nr(...)(dalej: Umowa). Przedmiotem Umowy, zgodnie z jej literalnym brzmieniem, był kredyt w kwocie 184 569 zł. Celem kredytu było nabycia prawa własności nieruchomości lokalowej budowanej przez dewelopera. Przedmiotem kredytowania była nieruchomość położona wW.przy ul.(...), o pow. 38.70 m(

    2), a także udział w nieruchomości wspólnej w postaci miejsca postojowego. Okres kredytowania ustalono na 360 miesięcy (§1 ust. 1, 3 i 4 umowy).
Kredyt był oprocentowany wg zmiennej stopy procentowej. Oprocentowanie kredytu wyniosło 2.41% w stosunku rocznym, co stanowiło sumę stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF) obowiązującej w dniu sporządzenia umowy oraz marży w wysokości 1,40%, stałej w całym okresie kredytowania. Oprocentowanie miało ulegać zmianie w zależności od zmiany stopy referencyjnej LIBOR 3M (§6 umowy).
Walutą waloryzacji kredytu była CHF. Jak stanowi §2 ust. 2 Umowy: „

    Kredyt jest indeksowany do CHF, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w(...)w dniu uruchomienia kredytu lub transzy. Po uruchomieniu kredytu lub pierwszej transzy kredytu wypłacanego w transzach Bank wysyła do Kredytobiorcy pismo, informujące o wysokości pierwszej raty kredytu, kwocie kredytu w CHF oraz jego równowartości w PLN zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w(...)w dniu uruchomienia kredytu/ transzy, przy czym zmiany kursów walut w trakcie okresu kredytowania mają wpływ na wysokość kwoty zaciągniętego kredytu."

§4 ust. 2 Umowy stanowił:„Zamiana waluty kredytu ma wpływ na wysokość kwoty kredytu oraz wysokość rat kapitałowo-odsetkowych i dokonywana jest w oparciu o następujące zasady:

1
w przypadku zmiany waluty z PLN na walutę obcą stosowany jest kurs kupna dewiz z dnia złożenia wniosku o przewalutowanie na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów Walut Obcych,

2
w przypadku zmiany waluty z waluty obcej na PLN stosowany jest kurs sprzedaży dewiz z dnia złożenia wniosku o przewalutowanie na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów Walut Obcych,

3
w przypadku zmiany waluty obcej na inną walutę obcą saldo kredytu oblicza się na podstawie obowiązujących w Banku w dniu złożenia wniosku o przewalutowanie kursów walut dewiz, gdzie:

x-saldo kredytuwnowej walucie (kwota kapitału pozostała do spłaty w dniu podjęcia przez Bank decyzji o przewalutowaniu)
y - saldo kredytu w dotychczasowej walucie (z dnia decyzji Banku o przewalutowaniu) a - kurs sprzedaży dotychczasowej waluty kredytu,
b-kurs kupna nowej waluty kredytu, według wzoru: x=y*(a/b)";
§7 ust. 1 Umowy:

    „Kredytobiorca zobowiązuje się spłacić kwotę kredytu w CHF ustaloną zgodnie z §2 w złotych polskich, z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z Tabelą Kursów Walut Obcych(...)SA".

§7 ust. 3 stanowił że spłata kredytu następować miała poprzez bezpośrednie potrącanie przez Bank należnych mu kwot ze wskazanego rachunku kredytobiorcy.
§9 Umowy regulował sposoby zabezpieczenia spłaty kredytu wraz z odsetkami i innymi kosztami, Kredytobiorca, którymi była hipoteka kaucyjna ustanowiona na nieruchomości oraz udziale w nieruchomości wspólnej stanowiących przedmiot kredytowania oraz cesje na Bank praw z określonych polis ubezpieczeniowych (wniosek kredytowy –kk. 217-219; wstępna ocena zdolności kredytowej –kk. 223-224; decyzja – k. 237; umowa kredytu –kk. 27-29).
Integralną część umowy stanowił Regulamin kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w(...)S.A. Regulamin ten, w brzmieniu obowiązującym w dniu podpisania umowy (albowiem później uległ aktualizacji), zawierał m.in. następujące zapisy:



§2 pkt 19:„kredyt w walucie obcej-kredyt udzielony w PLN, indeksowany kursem waluty obcej wg Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku.";

§3 ust. 2: „Kredyt może być indeksowany kursem waluty obcej na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów Walut Obcych.";

§5 ust. 16:„W przypadku kredytu w walucie obcej:

1
Wnioskodawca we wniosku o udzielenie kredytu określa kwotę kredytu w PLN z zaznaczeniem waluty wnioskowanego kredytu,

2
Kredyt jest kredytem indeksowanym do walut wymienialnych i jest udzielany w złotych polskich. W umowie kredytowej kwota kredytu jest określona w PLN,

3
Uruchomienie środków z kredytu następuje w sposób określony w dyspozycji uruchomienia kredytu, po akceptacji przez Bank".



§7 ust. 5:„W przypadku kredytu w walucie obcej prowizja od udzielonego kredytu ustalana jest od kwoty kredytu, przeliczonej na PLN według kursu kupna dewiz z dnia sporządzenia umowy kredytu, na podstawie Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku".

§7 ust. 9:„Opłata dotycząca refinansowania kosztów ubezpieczenia kredytu do czasu ustanowienia hipoteki określona jest w cenniku obowiązującym w dniu zawarcia umowy kredytu. W przypadku kredytu w walucie obcej dla celów wyliczenia składki przyjmowana jest kwota udzielonego kredytu wyrażona w PLN wyliczona według wartości kursów waluty obcej według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku:

a
w pierwszym dniu roboczym miesiąca, w którym zawarta została umowa kredytu-w przypadku nowych kredytów;

b
w ostatnim dniu roboczym miesiąca ochrony ubezpieczeniowej-w przypadku przedłużenia ochrony na okres kolejnych 12 miesięcy,

zgodnie ze wzorem: Podstawa wyliczenia składki = kwota kredytu w PLN/kurs kupna dewiz*kurs sprzedaży dewiz.".



§8 ust. 3:„W przypadku kredytuwwalucie obcej kwota raty spłaty obliczona jest według kursu sprzedaży dewiz, obowiązującego w Banku na podstawie obowiązującej; w Banku Tabeli Kursów Walut Obcych z dnia spłaty.";

§9 ust. 4:„W przypadku kredytu w walucie obcej, Bank w następnym dniu po upływie terminu wymagalności kredytu, dokonuje przewalutowania całego wymagalnego zadłużenia na PLN, z zastosowaniem aktualnego kursu sprzedaży dewiz, określonego przez Bank w Tabeli Kursów Walut Obcych. Od wymagalnego kapitału, wyrażonego w PLN Bank nalicza dalsze odsetki w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych.";

§10 ust. 4:„W przypadku kredytu w walucie obcej kwota wcześniejszej spłaty jest obliczana według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującejwBanku Tabeli Kursów Walut Obcych z dnia realizacji, wskazanego przez Kredytobiorcę w dyspozycji o dokonanie wcześniejszej spłaty;

§10 ust. 5:„W przypadku kredytu w walucie obcej prowizja za wcześniejszą spłatę ustalana jest od kwoty wcześniejszej spłaty, przeliczonej według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów Walut Obcych z dnia realizacji wcześniejszej spłaty.";

§11 ust. 4:„Przewalutowanie następuje według kursów, z zastrzeżeniem ust. 5:

1
kupna dewiz z dnia złożenia wniosku o przewalutowanie na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów Walut Obcych w przypadku zmiany waluty z PLN na walutę obcą,

2
sprzedaży dewiz z dnia złożenia wniosku o przewalutowanie na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów Walut Obcych w przypadku zmiany waluty z waluty obcej na PLN"(regulamin –kk. 196-204; zaktualizowany regulamin –kk. 205-213).

W dniu 12 listopada 2008 roku Bank wydał decyzję o wydłużeniu terminu dotyczącego spełnienia warunku umowy odnośnie złożenia odpisu KW nieruchomości potwierdzającego dysponowanie prawem do nieruchomości (decyzja – k. 240).
Kredyt został wypłacony w czterech transzach: w dniach 14 marca, 28 kwietnia, 29 sierpnia i 29 grudnia 2006 roku (dyspozycje –kk. 244-247).
Na skutek wniosku kredytobiorców z dnia 25 marca 2013 roku o zmianę warunków umowy, w ramach którego jako rodzaj wnioskowanej zmiany wpisano: „zmiana konta z PLN na CHF”, w dniu 28 marca 2013 roku sporządzony został Aneks nr 1/2013 do umowy z dnia 7 marca 2006 roku, na mocy którego m.in. do §2 Umowy dodano zapis w brzmieniu:
    „Kurs wymiany walut obcych, na podstawie którego przeliczane są na złote polskie zobowiązania Kredytobiorcy wyrażone w walucie obcej, podawany jest w Tabeli Kursów Walut Obcych Banku. Podstawą do ustalenia kursów kupna i sprzedaży zawartych w Tabeli Kursów Walut Obcych Banku jest kurs bazowy, stanowiący średnią arytmetyczną z ofert kupna i ofert sprzedaży tej waluty oferowanych przez profesjonalnych uczestników rynku walutowego i podanych na stronieserwisu (...)w chwili tworzenia Tabeli Kursów Walut Obcych. Wartości kursu kupna i wartości kursu sprzedaży z Tabeli Kursów Walut Obcych mogą odbiegać od kursu bazowego o nie więcej niż 10%.”

Ponadto §7 ust 1 oraz ust 3 Umowy uległy zmianie i otrzymały następujące brzmienie:„Spłaty rat kredytu oraz przedterminowa spłata pełnej lub częściowej kwoty kredytu będzie dokonywana przez Kredytobiorcę w walucie obcej, do której kredyt jest indeksowany lub denominowany. Otwarcie i prowadzenie rachunku walutowego (…) służącego do gromadzenia środków przeznaczonych na spłatę kredytu jest bezpłatne. Spłata kredytu następować będzie poprzez bezpośrednie potrącanie przez Bank należnych mu kwot z w/w rachunku. Bank nie pobiera opłaty za zmianę rachunku do obsługi kredytu”(wniosek o zmianę warunków umowy –kk. 241-243; aneks –kk. 194-194v.).
W dniu 14 października 2014 roku sporządzony został Aneks nr 2/2013 do umowy z dnia 7 marca 2006 roku, na mocy którego zmieniono brzmienie §5 ust 1 pkt 3 Umowy, a także w §5 ust 1 dodano pkt 9 i 10. Zapisy te dotyczyły zabezpieczenia spłaty kredytu (aneks – k. 195).
Wnioskiem wniesionym do Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie w dniu 27 czerwca 2017 roku, który następnie został skorygowany pismem z dnia 31 lipca 2017 roku,A. M.iM. M.wnieśli o zawezwanie(...)S.A. wW.do próby ugodowej, jednocześnie wnosząc o zapłatę przez Bank na ich rzecz łącznej kwoty 304 885 zł oraz kwoty 92 285 CHF, a także ustalenie, że umowa kredytu jest nieważna w całości lub co najmniej w części. Sprawa była prowadzona przed Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie pod sygn. II Co 1501/17. Na posiedzeniu jawnym w dniu 3 listopada 2017 roku ww. Sąd stwierdził, że do zawarcia ugody nie doszło (akta II Co 1504/17: wniosek – k. 1; pismo z 31.07.2017 –kk. 84-101; koperta ze stemplem pocztowym – k. 102; protokół posiedzenia jawnego – k. 82).
Kredyt był faktycznie spłacany przez powodów w ratach kapitałowo-odsetkowych w złotych polskich w łącznej kwocie 68 774 zł (od dnia 14 sierpnia 2007 roku do dnia 14 marca 2013 roku), a następnie – na skutek podpisania ww. aneksu nr 1/2013 z dnia 28 marca 2013 roku – we frankach szwajcarskich, w łącznej kwocie 25 796,63 CHF (od dnia 15 kwietnia 2013 roku do dnia 14 kwietnia 2021 roku; zaświadczenia Banku o wysokości odsetek –kk. 30-57; tabele –kk. 58-62; zestawienie transakcji –kk. 265-286).
M. M.prowadził jednoosobową działalność gospodarczą w zakresie usług projektowych, jednak przedmiotowa umowa kredytu nie została zawarta w związku z tą działalnością. Pracownik Banku zapewniał powodów o tym, że kredyt CHF jest najkorzystniejszą i najtańszą opcją na rynku oraz o stabilności waluty CHF. Nie tłumaczył jednocześnie szczegółowego mechanizmu ustalania kursów CHF w ramach tabel kursowych. Sporną umowę podpisano w budynku oddziału Banku. Umowa nie była negocjowana, nie było możliwości zmiany jej warunków – powodowie otrzymali gotowy egzemplarz umowy (zeznania powodaM. M.–kk. 495-496; zeznania powódki –A. M.– k. 496v.).
Procedury udzielania kredytów walutowych były jednolite w całej Polsce. Zmiana waluty, w jakiej można było spłacać kredyt, była możliwa już po wydaniu decyzji kredytowej. Spłacanie kredytu indeksowanego w walucie obcej zamiast w walucie polskiej – tak jak powodowie dokonali tego w ramach z dnia aneksu 28 marca 2013 roku – było korzystniejsze dla kredytobiorców, przy czym konieczne było założenie w tym celu bankowego rachunku walutowego. Kwestiami związanymi z tabelami kursowymi zajmował się konkretny departament Banku. Tabela kursowa Banku jest tworzona na podstawie tabel międzybankowych (zeznania świadekA. K.–kk. 479-482; zeznania świadkaJ. C.–kk. 482-485).
Powyższe ustalenia faktyczne poczyniono na podstawie powołanych wyżej dowodów. Autentyczność dokumentów złożonych do akt sprawy nie była kwestionowana. Zeznania powodów Sąd uznał w całości za wiarygodne, nie znajdując przyczyn, dla których można byłoby zakwestionować ich prawdziwość. Dowody z przesłuchania wnioskowanych przez pozwanego świadków nie miały większego znaczenia w kontekście rozpoznania sprawy, albowiem przedmiotem badania była zawarta przez strony umowa kredytu o konkretnej treści, a sprawa dotyczy materii już w znacznym stopniu ugruntowanej w orzecznictwie pod względem prawnym. Świadkowie zaś nie mieli żadnej wiedzy na temat okoliczności zawarcia spornej umowy, a ich zeznania dotyczyły ogólnych kwestii w zakresie procedur Banku, udzielania kredytów itp. Sąd pominął natomiast dowód z opinii biegłego z zakresu bankowości, uznając, że miałby on znaczenie jedynie w razie uznania głównego żądania pozwu za niezasadne, służąc do weryfikacji prawidłowości obliczeń, na których opiera się żądanie ewentualne.
Sąd zważył, co następuje.
Powództwo jest zasadne. W ocenie Sądu wniosek taki płynie ze stwierdzenia, iż po eliminacji z treści umowy klauzul abuzywnych, określających sposób wyliczenia kwoty zobowiązania strony powodowej w momencie uruchomienia kredytu oraz wysokość poszczególnych rat utrzymanie mocy obowiązującej umowy staje się niemożliwe, traci ona bowiem postanowienia istotne dla jej bytu. Przed przystąpieniem do dalszych rozważań należy zastrzec, że w uzasadnieniu wyroku powinnością Sądu jest wyjaśnienie toku rozumowania, który doprowadził do wydania orzeczenia określonej treści, nie zaś odnoszenie się do wszystkich argumentów podnoszonych przez strony w toku postępowania.
W pierwszej kolejności należy przypomnieć elementy umowy kredytu, określone przez przepisy obowiązujące w dacie zawarcia spornej umowy. Mianowicie zgodnie z ówczesnym brzmieniemart. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Prawo bankowe(tekst jednolity: Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.) „przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu”. Zasadniczym elementem umowy było zatem określenie kwoty kredytu, która – o ile została wykorzystana – miała zostać zwrócona wraz z odsetkami i prowizją. W myślart. 69 ust. 2określenie kwoty kredytu i wysokości prowizji winno było nastąpić w umowie.
W myślart. 3851§1 k.c.postanowienia umowy zawartej w konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to jednak postanowień określających główne świadczenia stron, jeżeli zostały one sformułowane w sposób jednoznaczny. Z unormowania tego wynika, że przesłankami uzasadniającymi uznanie klauzuli umownej za abuzywną są: (1) zawarcie umowy z konsumentem, (2) brak indywidualnego uzgodnienia umowy, (3) ukształtowanie praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, (4) rażące naruszenie interesów konsumenta oraz (5) stwierdzenie, że sporne postanowienie, sformułowane w sposób jednoznaczny, nie określa głównego świadczenia stron. W ocenie Sądu w odniesieniu do klauzul pozwalających na waloryzację kwoty udzielonego powodowi kredytu kursem franka szwajcarskiego wszystkie te przesłanki zostały spełnione.
Umowa została zawarta przez bank z osobami fizycznymi i dotyczyła udzielenia kredytu celem nabycia prawa własności nieruchomości lokalowej budowanej przez dewelopera, bez związku z prowadzeniem działalności gospodarczej. Świadczy to o tym, że powodowie spełniają definicję konsumenta zart. 221k.c.Klauzule pozwalające na waloryzację kwoty zobowiązań strony powodowej kursem franka szwajcarskiego pochodziły ze wzoru umowy zaproponowanego powodowi przez jego kontrahenta i nie były negocjowane, należy zatem uznać – również z uwagi na treśćart. 3851§3 k.c.– że nie zostały uzgodnione indywidualnie. Z uwagi na to, że pozwalały wyłącznie kontrahentowi konsumenta na określenie wysokości kursu waluty obcej bez wskazania żadnych obiektywnych kryteriów, według jakich miałoby to następować, należy uznać, że ukształtowały jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Co więcej, przewidują one dodatkowe wynagrodzenie dla banku w postaci różnicy wynikającej z ustalenia wysokości każdej raty w złotych według kursu sprzedaży waluty (a więc wyższego) oraz ustalenia wypłaconej kwoty kredytu we frankach szwajcarskich według kursu kupna waluty (a więc niższego). W żadnym miejscu umowy nie wskazano, że takie dodatkowe wynagrodzenie przysługuje bankowi, w istocie ukrywając je przed konsumentem.
Sąd Najwyższy w Uchwale z dnia 28 kwietnia 2022 roku(sygn. III CZP 40/22, Legalis) stwierdził, że „sprzeczne z naturą stosunku prawnego kredytu indeksowanego do waluty obcej są postanowienia, w których kredytodawca jest upoważniony do jednostronnego oznaczenia kursu waluty właściwej do wyliczenia wysokości zobowiązania kredytobiorcy oraz ustalenia wysokości rat kredytu, jeżeli z treści stosunku prawnego nie wynikają obiektywne i weryfikowalne kryteria oznaczenia tego kursu. Postanowienia takie, jeśli spełniają kryteria uznania ich za niedozwolone postanowienia umowne, nie są nieważne, lecz nie wiążą konsumenta w rozumieniuart. 3851k.c.”
Klauzule te określają wprawdzie główne świadczenie stron (zob. wyrok Sądu Najwyższego w sprawie II CSKP 285/22), ale nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, nie można bowiem na ich podstawie określić ani wysokości zobowiązania, ani nawet w przybliżeniu oszacować finansowych konsekwencji kredytu dla konsumenta. Uznanie spornych postanowień umownych za niedozwolone skutkuje upadkiem całej umowy, zgodnie z wolą pouczonego w tym zakresie konsumenta. Jak wskazano w powołanym już wyroku Sądu Najwyższego wydanym w sprawie II CSKP 285/22 wyeliminowanie „ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Trafnie uznano w tych orzeczeniach, że ukształtowanie umowy kredytu złotowego oprocentowanego według stawki LIBOR jest sprzeczne z naturą stosunku prawnego łączącego strony. Po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (bezskutecznością)”. Sąd w składzie rozpoznającym niniejsza sprawę podziela ten pogląd. Powyższe ustalenia stanowiącą więc drugą podstawę nakazującą uwzględnienie powództwa.
Nie jest możliwe uzupełnienie umowy przez zastosowanie w miejsce wyeliminowanych klauzul umownych przepisów o charakterze dyspozytywnym, z jednej strony dlatego, że unormowania takie nie istniały w dacie zawarcia umowy, z drugiej zaś z tego powodu, iż na takim stanowisku stoi orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości. Przyjmując, że niedozwolone postanowienia umowne nie wiążą konsumenta już od dnia zawarcia umowy i od tej daty jest ona nieważna, nie można zastąpić kursu waluty ustalanego przez pozwany bank kursem ustalanym przez Narodowy Bank Polski. Zgodnie z brzmieniemart. 24 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku o Narodowym Banku Polskim(tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 2027 ze zm.) NBP ogłasza wprawdzie bieżące kursy walut obcych, ale w dacie zawarcia umowy brak było w systemie prawnym przepisu pozwalającego zastosować ten kurs w sytuacji, w której postanowienie umowne albo w ogóle nie określało kursu waluty obcej, albo określając go było nieważne. Poza tym sposób określenia tego kursu nie został unormowany przez akt prawa powszechnie obowiązującego, wymieniony wart. 87 ust. 1 Konstytucji RP, a przez akt prawa wewnętrznego – uchwałę nr 51/2002 Zarządu Narodowego Banku Polskiego z dnia 23 września 2002 roku w sprawie sposobu wyliczania i ogłaszania bieżących kursów walut obcych (tekst jednolity: Dziennik Urzędowy Narodowego Banku Polskiego z 2015 r., poz. 11). Niezależnie od tego w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 26 marca 2019 roku w połączonych sprawach C-70/17 i C-179/17 ((...)wskazano, że „zgodnie z orzecznictwem Trybunału w przypadku stwierdzenia przez sąd krajowy nieważności nieuczciwego warunku zawartego w umowie zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w taki sposób, że niezgodny z tym przepisem jest przepis prawa krajowego dający sądowi krajowemu możliwość uzupełnienia tej umowy poprzez zmianę treści owego warunku (…)”. W ocenie Sądu pogląd ten można zastosować również w wypadku nieważności części postanowień umowy i musi on skutkować uznaniem za nieważne całości postanowień dotyczących waloryzacji kredytu.
Zdaniem Sądu strona powodowa bez wątpienia ma interes prawny w rozumieniuart. 189 k.p.c., wymagany do skutecznego domagania się ustalenia nieważności umowy. Jak była już o tym mowa, umowę tę zawarto na okres trzydziestu lat i miała ona obowiązywać, a kredyt być spłacanym, do roku 2036. W orzecznictwie wskazano, że powództwo o ustalenie powinno być ostatecznym i jedynym środkiem, z jakiego może skorzystać strona powodowa i w ocenie Sądu tak właśnie jest w niniejszej sprawie. Uzyskanie orzeczenia ustalającego nieważność umowy zwalnia strony z obowiązku dalszego wykonywania jej przez kilkadziesiąt lat. Skutku tego nie osiągnęłoby powództwo o zapłatę przez bank świadczeń spełnionych dotychczas w oparciu o umowę, ustalenie jej nieważności zostałoby bowiem dokonane tylko jako przesłanka orzeczenia i nie obejmowałaby go powaga rzeczy osądzonej – umowa nadal musiałaby być wykonywana, zaś kolejne powstałe przy tym spory mogłyby być rozstrzygane odmiennie. Z tych samych powodów skutku nie osiągnęłoby powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, które – poza uzyskaniem wykreślenia zabezpieczającej kredyt hipoteki – również nie zawierałoby w sentencji wyroku orzeczenia o nieważności umowy. Należy natomiast dodać, że wyrok ustalający nieważność umowy, zabezpieczonej hipoteką, pozwala stronie powodowej na wystąpienie o jej wykreślenie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego w sprawie II C 665/10 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie w sprawie V ACa 723/21).
Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności i na podstawie powołanych przepisów powództwo o ustalenie należało uwzględnić i dlatego orzeczono, jak w punkcie I sentencji wyroku.
Uznając sporną umowę za nieważną należało stwierdzić, że pozwany na podstawieart. 405 k.c.w związku zart. 410§1 k.c.iart. 410§2 k.c.ma obowiązek dokonania na rzecz strony powodowej zwrotu wszelkich świadczeń, które zostały spełnione na jej podstawie. Dochodzone kwoty opisane w pozwie oraz w piśmie z dnia 1 czerwca 2021 roku wynikają zaświadczeń dołączonych do akt sprawy i nie były kwestionowane przez pozwanego, a zatem należało zasądzić żądane kwoty roszczenia głównego zgodnie z żądaniem. Z uwagi na wskazaną wyżej nieważność umowy, było to uzasadnione. Ustawowe odsetki za opóźnienie od ww. kwot zasądzono na podstawieart. 481§1 i §2 k.c.orazart. 455 k.c., zgodnie z żądaniem pozwu oraz żądaniem zawartym w piśmie z dnia 1 czerwca 2021 roku. Biorąc przede wszystkim pod uwagę złożony przez stronę powodową wniosek do Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie, rozpoznany pod sprawą o sygn. II Co 1501/17, w której to sprawie Sąd na posiedzeniu jawnym w dniu 3 listopada 2017 roku stwierdził, że do zawarcia ugody nie doszło, należało uznać, że dochodzone pozwem roszczenie jest wymagalne od tego dnia. Podobnie w przypadku kwot dochodzonych w piśmie z dnia 1 czerwca 2021 roku, które zostało doręczone pozwanemu w dniu 16 czerwca 2021 roku, a zatem od dnia następującego po tym dniu roszczenie w tym zakresie należało uznać już za wymagalne. Nadto, wobec uwzględnienia żądania głównego i ustalenia nieważności całej umowy kredytu, Sąd nie mógł orzekać w zakresie roszczeń ewentualnych zgłoszonych przez stronę powodową.
Sąd nie podzielił zgłoszonego przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienia roszczenia dochodzonego przez powodów. W tym miejscu należy przywołać tezy Wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 9 lipca 2020 r. (sygn. C-698/18, „Legalis”), zgodnie z którą choć samo roszczenie o stwierdzenie nieważności nieuczciwego warunku w umowie zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem nie podlega przedawnieniu, to już sam termin na wytoczenie powództwa zmierzającego do powołania się na skutki restytucyjne tego stwierdzenia nieważności, jest ograniczony, z tym że nie może być mniej korzystny niż terminy dotyczące podobnych środków prawnych istniejących w prawie krajowym. Roszczenie o zwrot świadczenia nienależnego przedawnia się po upływie wynikającego zart. 118 k.c.terminu 6 lat na koniec roku kalendarzowego (10 lat co do roszczenia o zwrot świadczeń spełnionych przed dniem 9 lipca 2018 roku, zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy – kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw). Termin przedawnienia roszczenia konsumenta o zwrot świadczeń spełnionych na podstawie umowy kredytu, która jest nieważna bądź zawiera niedozwolone postanowienia umowne, rozpoczyna bieg z dniem, w którym konsument dowiedział się (lub przy zachowaniu należytej staranności powinien był się dowiedzieć) o tym, że umowa jest nieważna lub że zawiera niedozwolone postanowienia umowne. W ocenie Sądu mogło to mieć miejsce najwcześniej w 2019 roku, w związku z wydaniem przełomowego w tym przedmiocie, wspomnianego wyżej orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 roku (C-260/18,K. D.,J. D.przeciwko(...)AG). Wtedy to – jak się wydaje – kwestia abuzywności postanowień umownych dotyczących waloryzacji według kursów CHF została w dostateczny sposób rozstrzygnięta i nagłośniona w opinii publicznej. Wobec tego należy uznać, że to w tym roku rozpoczął się bieg terminu przedawnienia roszczenia kredytobiorcy o zapłatę, który nie upłynął jeszcze w dniu złożenia pozwu (tj. w dniu 29 kwietnia 2020 roku). Tym samym roszczenie strony powodowej nie jest przedawnione.
Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności i na podstawie powołanych przepisów, orzeczono jak w punktach II sentencji wyroku.
Orzeczenie w przedmiocie kosztów procesu (punkt III) Sąd wydał na podstawieart. 98§1, §11i §3 k.p.c.uznając, że strona powodowa wygrała proces w całości, a zatem pozwany powinien ponieść całość poniesionych przez nią kosztów, na które składa się opłata od pozwu w wysokości 1.000 zł (zgodnie z art. 13a u.k.s.c.) i wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem w wysokości 5 400 zł (zgodnie z §2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie).