Sąd Okręgowy w Warszawie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 312/23
Data wyroku: 2024-10-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Marcin Polit
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: art. 19 ust. 2 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg  publicznych tj. Dz.U. z 2023 poz. 162

Sygn. akt I C 312/23

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Warszawa, dnia 6 sierpnia 2024 roku
Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący sędzia Marcin Polit
Protokolant Zuzanna Kurek
po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2024 roku w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwaM. D.
przeciwko Skarbowi Państwa – Generalnemu Dyrektorowi Dróg Krajowych i Autostrad wW.
o zapłatę

I
oddala powództwo;

II
odstępuje od obciążenia powódki obowiązkiem zwrotu pozwanemu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 312/23

UZASADNIENIE
Pozwem wniesionym do Sądu Okręgowego w Ostrołęce w dniu 15 czerwca 2022 roku (data stempla pocztowego – k. 75) powódkaM. D.wniosła o zasądzenie na jej rzecz od pozwanego Skarbu Państwa – Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad (dalej: GDDKiA) kwoty 100 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty a ponadto o zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów procesu. Powódka dochodziła żądanej pozwem kwoty tytułem odszkodowania za rozwiązanie umowy przed terminem na podstawie art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 roku o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji w zakresie dróg publicznych (tj. z 2003 r., poz. 638 ze zm.), gdyż strony miała wiązać umowa dzierżawy (pozew –kk. 3-5v.).
W odpowiedzi na pozew z dnia 13 grudnia 2022 roku (data stempla pocztowego – k. 286) pozwany Skarb Państwa – GDDKiA zastępowany przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej podniósł zarzut braku właściwości miejscowej, a następnie wdając się w spór co do istoty sprawy, wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów procesu wg norm przepisanych. Z ostrożności procesowej podniósł zarzut przedawnienia roszczenia (odpowiedź na pozew –kk. 113-135).
Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2022 roku wydanym w sprawie I C 574/22 Sąd Okręgowy w Ostrołęce I Wydział Cywilny stwierdził swoją niewłaściwość miejscową i przekazał sprawę do Sądu Okręgowego w Warszawie jako właściwemu miejscowo (postanowienie – k. 287).
Strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska w sprawie. Na rozprawie w dniu 4 października 2023 roku powódka podnosiła, że w 2005 roku została między stronami zawarta „umowa dzierżawy za utrzymanie czystości”, która miała obowiązywać na czas nieokreślony i na jej mocy powódka miała odpowiadać za utrzymanie porządku na przyległym parkingu, wywóz śmieci i odśnieżanie i być zwolniona z uiszczania czynszu. Umowa miała zostać podpisana przez Dyrektora lub Zastępcę Dyrektora GDDKiA, jednak – jak podniosła powódka – umowa została skradziona w 2014 roku (protokół –kk. 338-339).
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 28 kwietnia 1993 roku pomiędzy Dyrekcją Okręgową Dróg Publicznych wW.– Zarządem Dróg wO.aA. R. (1)została zawarta umowa dzierżawy parkingu w miejscowościG.o pow. 0,6 ha, na mocy której parking został wynajęty na czas nieokreślony od dnia 1 maja 1993 roku.A. R. (2)dzierżawił parking do dnia 13 października 1999 roku. Utrzymywał go w czystości, doprowadził do niego światło i linię telefoniczną (umowa dzierżawy –kk. 140-141; pismo z 21.04.2004 – k. 143).
Pismem z dnia 7 września 1993 roku Dyrekcja Okręgowa Dróg Publicznych wW.– Zarząd Dróg wO.wyraziła zgodę na rozbudowę przezA. R. (1)punktu obsługi podróżnych – na dzierżawionym parkingu w miejscowościB., jednak pod warunkiem, że rozbudowę należało traktować jako tymczasową (z elementów rozbieralnych, bez stałego fundamentu) a czas trwania użytkowania tychże budynków był uzależniony od ewentualnej modernizacji drogi. Pismo o tożsamej treści zostało skierowane doM. S.(pismo z 7.09.1993 skierowane doA. R. (1)– k. 145; pismo z 7.09.1993 skierowane doM. S.– k. 309; pismo GDDKiA z 21.04.2004 – k. 143).
Nadziałce nr (...)położonej w miejscowościB., obrębK., gminaO., został wybudowany budynek złożony z dwóch sal konsumenckich, pomieszczeń kuchennych i przygotowawczych, pomieszczeń na zmywalnię, magazyn hydrofonię, pokój gospodarczy i dwie toalety. Do budynku doprowadzono energię elektryczną, na parkingu postawiono 3 latarnie. Doprowadzono wodę do budynku, położono kostkę brukową, zapewniono oświetlenie, wodę i sanitariaty dla podróżnych. Zainstalowano monitoring. Bar objęty był stałym nadzorem Państwowej Inspekcji Sanitarnej.M. D.od dnia 5 października 1996 roku do 30 czerwca 2016 roku prowadziła na ww. działce działalność gospodarczą – punkt obsługi gastronomicznejBar Gastronomiczny – (...). Wynajmowała go też pod działalność gastronomiczną firmie(...)E. K.na podstawie umowy z dnia 31 stycznia 2004 roku. Było to jej wyłączne źródło dochodów (mapa sytuacyjna –kk. 72-73; mapa –kk. 358-359; zdjęcia archiwalne –kk. 360-361; zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej –kk. 147-148; pismo(...) Sp. z o.o.w przedmiocie obsługi sanitarnej toalet – k. 71; pismo powódki z 1.03.2016 –kk. 828-829; zaświadczenie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego – k. 310; umowa z 31.01.2004 –kk. 355-356; przesłuchanie powódki – protokół,kk. 374-374v.).
Instytucje publiczne posiadały wiedzę o prowadzonej przezM. D.działalności. W piśmie z dnia 20 maja 1998 roku Dyrekcja Okręgowa Dróg Publicznych wW.– Zarząd Dróg wO.oświadczyła, że „przedłuża na czas nieokreślony parking przydrodze krajowej nr (...)W.–B.w km 102+020 w m.B.”. Pozostałe warunki takie jak utrzymanie czystości na parkingu i jego otoczenie oraz sanitariatów pozostają w obowiązkachM. S.(pismo z 20.05.1998 – k. 22). Także pismem z dnia 5 czerwca 2002 roku Urząd GminyO.poinformował GDDKiA Rejon wO., że parking we wsiG.przydrodze nr (...)„dzierżawi”M. S.(pismo z 05.06.2002 – k. 23, k. 312). Również pismem z dnia 21 kwietnia 2004 roku(...) OddziałwW.informował GDDKiA Rejon wO., żeM. S.od dnia 20 maja 1998 roku została najemcą parkingu „jako były nieformalny współnajemca” zaś od dnia 1 marca 2000 roku, tj. od kiedy wymówiono jej warunki najmu, „dzierżawiła parking w oparciu o decyzję wydaną przez Oddział Centralny GDDP” (pismo z 21.04.2004 – k. 143).
W dniu 1 marca 2000 roku GDDKiA wypowiedziałaM. D.umowę dzierżawy. Od tego momentuM. D.zajmowała część pasa drogowego (parking) na podstawie zezwoleń zarządcy drogi na wydzielenie do wyłącznego korzystania z części pasa drogowego na odcinku drogi krajowej o pow. 68 m(

    2)od 1 stycznia do 31 grudnia 2000 roku, od 1 maja do 31 grudnia 2001 roku i od 1 stycznia do 31 grudnia 2002 roku, na podstawie kolejno decyzji Generalnego Dyrektora Dróg Publicznych z dnia 14 czerwca 2000 roku (nr(...)), decyzji Generalnego Dyrektora Dróg Publicznych nr(...)z dnia 20 kwietnia 2001 roku i decyzji Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad nr(...)z dnia 16 lipca 2002 roku. Ww. decyzjami Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad (wcześniej Generalny Dyrektor Dróg Publicznych) naliczał równieżM. D.opłaty za zajęcie pasa drogowego na cele niezwiązane z potrzebami ruchu drogowego (decyzja z 14.06.2000 –kk. 150-153; decyzja z 20.04.2001 –kk. 155-158; decyzja z 16.07.2002 –kk. 160-162).
W dniu 12 marca 2004 rokuM. D.wystąpiła do(...) OddziałuwW.z wnioskiem o wyrażenie zgody na kontynuowanie obiektu handlowego (baru) w pasie drogowymdrogi krajowej nr (...)w miejscowościB.km 555+309. Decyzją z dnia 6 kwietnia 2004 roku Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad nie wyraził zgody na dalsze zajmowanie przez wnioskodawczynię pasa drogowego (decyzja z 6.04.2004 –kk. 164-166).
Na skutek wnioskuM. D.o ponownie rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia 11 maja 2004 roku Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad utrzymał w mocy dotychczasowe stanowisko, jednocześnie nakazując rozebranie i usunięcie z pasa drogowego obiektu handlowego do 30 maja 2004 roku (decyzja z 11.05.2004 –kk. 168-169).
Na skutek wniosku o warunkowe przedłużenie terminu rozbiórki obiektu handlowego do 31 grudnia 2004 roku, decyzją z dnia 13 lipca 2004 roku Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad podtrzymał decyzję z dnia 11 maja 2004 roku, jednocześnie zgadzając się na warunkowe przedłużenie terminu rozbiórki obiektu do dnia 15 sierpnia 2004 roku.
NastępnieM. D.wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wW.skargę na decyzję z dnia 13 lipca 2004 roku, która jednak została prawomocnie odrzucona postanowieniem z dnia 16 grudnia 2004 roku w sprawie o sygn. VI SA/Wa 1822/04 (kopia skargi – k. 171; kopia postanowienia z 16.12.2004 – kk. 177-178).
M. D.nie dokonała rozbiórki obiektu handlowego (baru) zgodnie z ww. zakreślonym terminem i w dalszym ciągu prowadziła działalność gospodarczą (niesporne, ponadto pismo GDDKiA z 23.08.2004 – k. 182).
Na mocy decyzji Wojewody(...)nr(...)znak(...)z dnia 30 listopada 2015 roku udzielono zezwolenia na realizację inwestycji drogowej pod nazwą „rozbudowadrogi krajowej Nr (...)do parametrów drogi ekspresowej na odcinkuW.– granica województwa(...)odcinek II od km 553+145,50 do km 562+542,07” (decyzja z 30.11.2015 –kk. 184-254).
Pismem z dnia 15 lutego 2016 roku skierowanym do Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddziału wB.M. D.– w związku z budowądrogi krajowej (...)na odcinkuO.–Z., wniosła o odszkodowanie za nakłady w postaci budynku, przyłącza energetycznego i ujęcia wody poczynione na użytkowanej przez nią działce w miejscowościB.(pismo – k. 16).
Pismem z dnia 23 lutego 2016 roku(...) OddziałwB.zwróciła się doM. D.z prośbą o przesłanie umowy, na podstawie której część pasa drogowego była w jej posiadaniu, zezwolenia na wybudowanie budynku baru oraz wszelkich innych dokumentów istotnych w przedmiotowej sprawie. Nadto mając na uwadze porozumienia zawarte w latach 1993-1995 pomiędzyM. D.a poprzednikiem prawnym(...) OddziałwW., dotyczące dzierżawy gruntu – parkingu oraz zainwestowań w postaciBaru (...)wraz z infrastrukturą towarzyszącą nadziałce nr (...)położonej w obrębieK., gm.O., będącej własnością Skarbu Państwa w trwałym zarządzie GDDKiA oraz decyzję Wojewody(...)na realizację inwestycji drogowej,(...) OddziałwB.wypowiedziała ze skutkiem natychmiastowym wszelkie istniejące w obiegu prawnym porozumienia formalne i nieformalne a dotyczące zajmowanego przez wnioskodawczynię terenu. Usunięcie bądź przeniesienie zainwestowań winno nastąpić w trybie natychmiastowym (pismo – k. 19).
Pismem z dnia 1 marca 2016 rokuM. D.wniosła o pozostawienie w jej posiadaniu przedmiotowej nieruchomości do dnia 31 sierpnia 2016 roku. W uzasadnieniu podniosła, że prowadzi działalność gospodarczą w postaci prowadzenia lokalu (baru) gastronomicznego od ponad 30 lat, a wszystkie prace i nakłady wykonywała za zgodą odpowiednich organów, jak również działalność pozostawała pod nadzorem Inspekcji Sanitarnej i gminnych służb porządkowych. Bar stanowi jej wyłączne źródło dochodów. Zawarła ona już odpowiednio wcześnie umowy na urządzenie przyjęć i imprez okolicznościowych, jak również istnieje konieczność rozwiązania umów z pracownikami w sposób zgodny z przepisami. Z kolei inwestycja drogowa jest wykonywana etapami, więc natychmiastowe usunięcie zainwestowań nie jest uzasadnione (pismo –kk. 256-257).
Pismem z dnia 14 kwietnia 2016 rokuM. D.– za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym – ponownie wniosła o wypłacenie jej przez(...) OddziałwB.odszkodowania. Oprócz poniesionych nakładów w postaci wybudowania baru oraz urządzenia jego otoczenia, w piśmie wskazano też, że autorka pisma wnosi o wypłacenie odszkodowania z tytułu utraty miejsca pracy, a także rozbiórki budynku, kostki brukowej itp. w łącznej wysokości 150 000 zł w terminie do dnia 31 maja 2016 roku. Pismo zostało doręczone z dniem 18 kwietnia 2016 roku (pismo –kk. 17-17v.; z.p.o. – k. 18).
W odpowiedzi na pismo z dnia 14 kwietnia 2016 roku(...) OddziałwB.pismem z dnia 26 kwietnia 2016 roku poinformowała, że z uwagi na niedostarczenie umowy dzierżawy obowiązującej w dacie 30 listopada 2015 roku i brak jakiejkolwiek dokumentacji na potwierdzenie żądań, uznaje je za całkowicie niezasadne. Tym samym nie znajduje zastosowania przepis z art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 roku o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji w zakresie dróg publicznych. Pismo zostało doręczone w dniu 2 maja 2016 roku (pismo – k. 20).
W piśmie z dnia 6 maja 2016 roku pełnomocnikM. D.oświadczył, że nie jest ona w stanie przedłożyć żądanej umowy dzierżawy i jednocześnie wnosi ona o niezwłoczne przesłanie jej na adres pełnomocnika lub jej ew. kopii. Podniesiono, że w styczniu 2014 roku doszło do kradzieży z włamaniem do budynku baru prowadzonego przezM. D.– nieznani sprawcy celem przywłaszczenia mieli zabrać m.in. książkę przychodów i rozchodów wraz z dokumentami firmy. Dochodzenie w tej sprawie zostało jednak umorzone postanowieniem z dnia 29 stycznia 2014 roku wobec niewykrycia sprawców. Pismo zostało doręczone w dniu 12 maja 2016 roku (pismo –kk. 21-21v.; z.p.o. – k. 24; postanowienie o umorzeniu dochodzenia – k. 313).
W piśmie z dnia 6 czerwca 2016 roku GDDKiA poinformował, żedecyzją nr (...)z dnia 3 lipca 2004 roku paniM. S.w związku z nieuregulowaniem płatności za dzierżawę w wysokości 14 728,74 zł została zobowiązana do rozbiórki obiektu handlowego i opuszczenia pasa drogi w terminie do 15 sierpnia 2004 roku. Od wskazanej daty wnioskodawczyni zajmuje teren pasa drogi krajowej nielegalnie, za co zostanie naliczona kara (pismo – k. 26; decyzja z 3.07.2004 –kk. 29-30).
Pismem z dnia 23 czerwca 2016 roku pełnomocnikM. D.poinformował(...) OddziałwW., że podtrzymuje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Zwrócił uwagę na ustalenia dotyczące obowiązkówM. D.jako „dzierżawy” i że niwelują oneDecyzję nr (...), w tym także odnośnie żądania zapłaty należności w kwocie 14 728,74 zł i terminu rozbiórki obiektu handlowego, co potwierdza treść pisma GDDKiA z dnia 23 lutego 2016 roku (pismo – k. 32).
W dniu 11 lipca 2016 roku doszło do wydania na rzecz Skarbu Państwa– (...)nieruchomości zabudowanej stanowiącejdziałkę nr (...)położonej w miejscowościB., obrębK., gminaO., co zostało stwierdzone protokołem zdawczo-odbiorczym, w którym określono, że wydającym jestM. S.„jako dzierżawca parkingu części działki gruntu o nr ewid. 1150 zabudowanej budynkiem murowanym (…)”. Między stronami zaistniał spór w zakresie uwzględnienia w protokole systemu monitoringu (protokół zdawczo-odbiorczy –kk. 63-63v.; pismo GDDKiA z 26.08.2016 – k. 34; pismo z 12.09.2016 – k. 39).
Pismem z dnia 28 września 2016 roku(...) OddziałwB.podtrzymał stanowisko, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 roku o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji w zakresie dróg publicznych, albowiemM. D.zajmowała przedmiotowy teren nielegalnie od roku 2004 nie uiszczając jakichkolwiek opłat, w związku z czym nie przysługuje jej odszkodowanie za straty z tytułu rozwiązania umowy, bowiem taka umowa nie istniała w dacie podjęcia przez Wojewodę(...)decyzji Nr (...)z dnia 30 listopada 2015 roku dotyczącej budowydrogi (...)na odcinkuO.– granica woj.(...)(pismo – k. 41).
Kolejno pismem z dnia 30 września 2016 roku, a także z dnia 7 października 2016 roku pełnomocnikM. D.wezwał kolejny raz(...) OddziałwB.do przedłożenia kopii umowy dzierżawy, która miała zostać zawarta „w styczniu lub lutym 2005 roku” (pismo z 30.09.2016 – k. 40; pismo z 7.10.2016 – k. 265).
Pismem z dnia 13 stycznia 2017 roku Zastępca Dyrektora Oddziału ds. Zarządzania Drogami i Mostami GDDKiA zawiadomił pełnomocnikaM. D., że(...) OddziałwW.nie posiada żadnej umowy dzierżawy dotyczącej przedmiotowej nieruchomości oraz że podtrzymuje stanowisko w zakresie nielegalnego zajmowania pasa drogowego przezM. D.od dnia 15 sierpnia 2004 roku (pismo – k. 44).
W dniu 24 lutego 2017 rokuM. D.skierowała do Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie wniosek o zawezwanie do próby ugodowej, jako przeciwnika wskazując Skarb Państwa - GDDKiA. Wniosek nie był sprecyzowany co do wysokości żądania – wnioskodawczyni nie wskazała żadnej konkretnej kwoty, a był sformułowany w ten sposób, że wniosła o zawezwanie do próby ugodowej „w sprawie o odszkodowania za rozwiązanie umowy przed terminem – art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 roku o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji w zakresie dróg publicznych (tj. z 2003 r., poz. 638 ze zm.), gdyż strony wiązała umowa dzierżawy (odszkodowanie ograniczone do strat) i o wyznaczenie w tym celu posiedzenia.” Sprawa została przekazana do Sądu Rejonowego dla Warszawy-Woli w Warszawie postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2017 roku. Na posiedzeniu w dniu 10 października 2017 roku nie doszło do zawarcia ugody (akta sprawy II Co 1037/17:wniosek – kk. 2-3; data stempla pocztowego – k. 13; postanowienie z 11.04.2017 – k. 15; protokół z posiedzenia – k. 35).
Pismem z dnia 24 czerwca 2019 roku stanowiącym ostateczne wezwanie do zapłatyM. D.(za pośrednictwem pełnomocnika) wezwała GDDKiA wW.do zapłaty kwoty 100 000 zł tytułem odszkodowania zaBar (...)prowadzony w miejscowościB.nadziałce nr (...), w obrębieK., gm.O., postawiony za wiedzą i zgodą GDDKiA – w terminie do dnia 7 lipca 2019 roku (pismo – k. 67).
GDDKiA wB.w piśmie z dnia 5 lipca 2019 roku podtrzymała dotychczasowe stanowisko w przedmiocie żądania zapłaty odszkodowania (pismo – k. 66).
M. D.ponownie zażądała odszkodowania pismem z dnia 7 kwietnia 2020 roku (pismo –kk. 267-268).
(...) OddziałwB.podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko pismem z dnia 14 grudnia 2020 roku (pismo – k. 270).
Sąd dokonał ustaleń faktycznych w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy w postaci powołanych dowodów z dokumentów (kopii). Dokumenty te nie budziły wątpliwości Sądu co do swej wiarygodności oraz autentyczności.
Sąd pominął dowód z opinii biegłego z zakresu wyceny nieruchomości, o który wnioskowała powódka, uznając go za nieprzydatny i zmierzający jedynie do przedłużenia postępowania, a to z uwagi na rozstrzygnięcie Sądu, o którym jest mowa w dalszej części uzasadnienia. Ustalenie okoliczności, do którego zmierzał wnioskowany dowód, w postaci wyliczenia nakładów, jakie poczyniła powódka w postaci wybudowania baru na przedmiotowej nieruchomości, wyposażenia tego baru oraz jego otoczenia i utrzymywania terenu w czystości, nie było potrzebne w świetle końcowego rozstrzygnięcia. Nadto, co Sąd wskazuje na marginesie poczynionych rozważań, dopuszczenie takiego dowodu nastręczałoby dodatkowych trudności dowodowych. Jak bowiem ustalono, pierwotnie nieruchomość posiadałA. R. (1), a zatem powstałby problem z rozstrzygnięciem, które nakłady na nieruchomość zostały poczynione przez niego, a które przez powódkę. Sama powódka podawała sprzeczne informacje co do początku swojej działalności – w pozwie podnosiła, że budynek został wybudowany przez nią na przełomie lat 80-tych i 90-tych XX wieku, podczas gdy na rozprawie w dniu 2 sierpnia 2024 roku zeznała, że budynek powstał ok. 2000 roku (protokół –kk. 374v.). Z kolei działalność gospodarczą – wg twierdzeń z pozwu – prowadziła przez 30 lat, podczas gdy z przedłożonego przez nią zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej (kk. 147-148) wynika, że prowadziła ona bar gastronomiczny od dnia 5 października 1996 roku, a zatem przez 20 lat. Nie wiadomo więc dokładnie, jaka była wzajemna relacja między nią a poprzednim posiadaczem terenuA. R. (1)(w piśmie z 21.04.2004 pojawia się sformułowanie „były nieformalny współnajemca” – k. 143) – czy byli oni wspólnikami, czy wybudowali ten budynek razem (skoro to równieżA. R. (1), jako dzierżawca, otrzymał zgodę na rozbudowę obiektu, utrzymywał parking w czystości i doprowadził do niego media), w jakim konkretnie czasie posiadali nieruchomość razem, a w jakim samodzielnieA. R. (1)i samodzielnie powódka, czy nastąpił przelew wierzytelności z tytułu poczynionych nakładów itd. Z tego też względu Sąd jedynie posiłkowo oparł się na dowodzie z przesłuchania stron z ograniczeniem do przesłuchania powódki, choć w zakresie, w jakim ten dowód dopuszczono, tj. w zakresie poczynionych przez nią nakładów i sposobu ich rozliczeń, nie okazały się one przydatne.
Powódka przede wszystkim jednak w toku postępowania podnosiła, że w 2005 roku została między stronami zawarta „umowa dzierżawy za utrzymanie czystości”, która miała obowiązywać na czas nieokreślony i na jej mocy powódka miała odpowiadać za utrzymanie porządku na przyległym parkingu, wywóz śmieci i odśnieżanie i być zwolniona z uiszczania czynszu. Umowa miała zostać podpisana przez Dyrektora lub Zastępcę Dyrektora GDDKiA. Jak podniosła jednak powódka, umowa została skradziona w 2014 roku (protokół –kk. 338-339). Skoro zaś do akt sprawy nie dołączono choćby kopii rzeczonej umowy, a też z całokształtu okoliczności przedmiotowej sprawy, w tym biorąc pod uwagę wielokrotnie wyrażane wobec powódki stanowisko Skarbu Państwa, nie wynika, by taka umowa kiedykolwiek istniała, to Sąd nie mógł dać wiary twierdzeniom powódki w tym zakresie, mając na uwadze treśćart. 6 k.c.w zw. zart. 232 k.p.c.Jedyna umowa dzierżawy, jaką powódka zawarła z GDDKiA – co też przyznała sama strona pozwana – obowiązywała od dnia 20 maja 1998 roku do dnia 1 marca 2000 roku.
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie i podlegało oddaleniu w całości.
Strona powodowa domagała się zapłaty wskazanej kwoty pieniężnej tytułem odszkodowania za rozwiązanie umowy dzierżawy przed terminem na podstawie art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 roku o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji w zakresie dróg publicznych. W rozumieniu ustawy obowiązek odszkodowawczy ogranicza się do straty, tj. do żądania zwrotu równowartości nakładów poczynionych na nieruchomości.
Tymczasem powódka nie wykazała, by taka umowa dzierżawy (obowiązująca w okresie poprzedzającym wydanie nieruchomości, zawarta – jak twierdziła powódka – w 2005 roku) w ogóle istniała – autorka pozwu nie przedłożyła bowiem żadnego egzemplarza takiej umowy ani jej kopii, zaś strona pozwana – Skarb Państwa – zaprzeczyła temu. Owszem, w dwóch przywoływanych wyżej dokumentach była mowa o „dzierżawie”: pismem z dnia 5 czerwca 2002 roku Urząd GminyO.poinformował GDDKiA Rejon wO., że parking we wsiG.przydrodze nr (...)„dzierżawi”M. S.(pismo z 05.06.2002 – k. 23, k. 312), jak również pismem z dnia 21 kwietnia 2004 roku(...) OddziałwW.informował GDDKiA Rejon wO., żeM. S.od dnia 20 maja 1998 roku „została najemcą parkingu”, zaś od dnia 1 marca 2000 roku, tj. od kiedy wypowiedziano umowę, „dzierżawiła parking w oparciu o decyzję wydaną przez Oddział Centralny GDDP” (pismo z 21.04.2004 – k. 143). Takie sfomułowania jednak należy traktować jako nieścisłość, skrót myślowy zastosowany przez osoby, które owe pisma formułowały, bowiem na podstawie kolejno decyzji z dnia 14 czerwca 2000 roku, 20 kwietnia 2001 roku i 16 lipca 2002 roku,M. S.otrzymywała zezwolenie na korzystanie z części pasa drogowego, za które to uiszczała opłatę. Tym samym, mimo tego że w owych dokumentach (które to przecież stanowiły jedynie pisma informacyjne, a zatem nie mogą stanowić żadnego konstytutywnego, wiążącego źródła stosunku prawnego) używano sformułowania „dzierżawa”, to żadna umowa dzierżawy (poza tą obowiązującą od dnia 20 maja 1998 roku do dnia 1 marca 2000 roku) nie została później zawarta, a chodziło tu jedynie o korzystanie z części pasa drogowego na podstawie zezwolenia udzielanego opisanymi decyzjami Generalnego Dyrektora Dróg Publicznych.
W konsekwencji, skoro brak było umowy dzierżawy łączącej strony, to powódce w ogóle nie przysługuje roszczenie, o którym mowa w art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 roku o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji w zakresie dróg publicznych. Niezależnie od powyższego – nie ulega wątpliwości, że powódka była posiadaczem przedmiotowej nieruchomości. Prowadziła bowiem działalność gospodarczą – bar gastronomiczny, przez lata również zagospodarowała cały pobliski teren, utrzymując go w czystości. Tym samym można by uznać, że żądanie objęte pozwem stanowi żądanie zwrotu nakładów koniecznych (w myślart. 226 k.c.) na rzecz posiadacza, który bezumownie korzystał z nieruchomości. Roszczenia z tego tytułu przedawniają się jednak z upływem roku od dnia zwrotu rzeczy (art. 229 k.c.). Nieruchomość została wydana pozwanemu w dniu 11 lipca 2016 roku. Powódka skierowała do Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie wniosek o zawezwanie do próby ugodowej w dniu 24 lutego 2017 roku. Wniosek nie był jednak sprecyzowany co do wysokości żądania, bo powódka nie wskazała w nim żadnej konkretnej kwoty. Jak zaś słusznie zauważył pozwany, zawezwanie do próby ugodowej, które nie stwarza podstaw do ustalenia wysokości roszczenia i jego wymagalności, nie może być traktowane jako zdarzenie powodujące, zgodnie zart. 123 k.c., przerwę biegu przedawnienia. Wzywając do próby ugodowego załatwienia sprawy, nie można poprzestać tylko na ogólnym przedstawieniu swojego żądania. Należy ściśle sprecyzować żądanie tak, aby było wiadomo, jakie roszczenia, w jakiej wysokości i kiedy wymagalne są objęte wnioskiem (wyrok SN z 10.08.2006 r., V CSK 238/06, LEX nr 358793; wyrok SA w Szczecinie z 9.06.2020 r., III APa 15/19, LEX nr 3105918). Co więcej, wniosek nie dotyczył roszczenia o zwrot nakładów na gruncieart. 226 k.c., a odszkodowania z tytułu rozwiązania umowy dzierżawy, które – jak już wskazano wyżej – powódce nie przysługiwało i nie przysługuje z uwagi na brak takiej umowy. Tym samym nie można uznać, że wniesienie przedmiotowego wniosku o zawezwanie do próby ugodowej przerwało bieg terminu przedawnienia (art. 123§1 pkt 1 i art. 124§1 k.c.) roszczenia o zwrot tych nakładów. Nawet gdyby jednak hipotetycznie uznać, że takie przerwanie nastąpiło, to posiedzenie w sprawie o zawezwanie do próby ugodowej odbyło się w dniu 10 października 2017 roku (i tego dnia postępowanie zostało zakończone – a zatem w myślart. 124§2 k.c., po tym dniu termin biegłby na nowo), zaś pozew w niniejszej sprawie został wniesiony w dniu 15 czerwca 2022 roku, a zatem również w takim wypadku roszczenie należałoby uznać za przedawnione.
W tym miejscu też należy nadmienić, że podniesienie przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienia roszczenia w ocenie Sądu nie może zostać uznane za nadużycie prawa podmiotowego w rozumieniuart. 5 k.c.Jak powszechnie uznaje się w doktrynie i orzecznictwie, uznanie zarzutu przedawnienia za nadużycie prawa jest co prawda dopuszczalne, jednak w wyjątkowych wypadkach, po dokonaniu całościowej oceny okoliczności danej sprawy, w tym po zbadaniu, czy opóźnienie nie jest nadmierne (zob. np. wyrok SN z 6.12.2019 r., V CSK 380/18, LEX nr 2783298). W przedmiotowej sprawie, przy całej trudności sytuacji, w jakiej się znalazła powódka (konieczność poniesienia znacznych kosztów w związku z likwidacją miejsca prowadzonej przez nią przez wiele lat działalności gospodarczej – choć też nie można pomijać faktu, że nastąpiło to z uwagi na rozbudowę drogi krajowej, a zatem realizację przez Skarb Państwa celu społecznie użytecznego), nie może umknąć uwadze Sądu, że uchybienie terminowi jest jednak znaczące, i to nawet przy hipotetycznym uwzględnieniu, że zawezwanie do próby ugodowej przerwało bieg tego terminu – od dnia 10 października 2017 roku do wniesienia pozwu w niniejszej sprawie minęły bowiem ponad 4 lata. Nadto w toku prowadzonego między stronami sporu, już od 2016 roku, tuż przed wydaniem nieruchomości, powódka korzystała z pomocy profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym, a zatem powinna mieć świadomość upływu terminu przedawnienia roszczeń, których spełnienia zamierzała się domagać.
Mając powyższe rozważania na uwadze, Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.
Z uwagi zaś na trudną sytuację majątkową powódki, jej wiek, a także całokształt okoliczności przedmiotowej sprawy – tj. fakt, że w wyniku konieczności rozbiórki budynku powódka straciła swoje źródło dochodu, miejsce prowadzenia działalności gospodarczej, z którym była związana przez wiele lat – Sąd uznał za uzasadnione nieobciążanie jej obowiązkiem zwrotu na rzecz pozwanego kosztów procesu, zgodnie z zasadami słuszności, na podstawieart. 102 k.p.c.