Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII U 1318/22
Data wyroku: 2024-04-04 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Przemysław Chrzanowski
Słowa kluczowe: Emerytura rolnicza
Podstawa prawna: art. 19 ust. 1 art.20 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników

Sygn. akt VII U 1318/22

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 kwietnia 2024 roku.
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący:  sędzia Przemysław Chrzanowski
Protokolant:  Magdalena Adamska
po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2024 roku w Warszawie
na rozprawie
sprawyB. W.
przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
o emeryturę rolniczą
w związku z odwołaniemB. W.
od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
z dnia 24 października 2022 roku, znak(...)-2/15
oddala odwołanie.
VII U 1318/22

UZASADNIENIE
W dniu 5 grudnia 2022 r. ubezpieczonaB. W.działając przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła odwołanie od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 24 października 2022 r. znak:(...)(...)w przedmiocie odmowy przyznania prawa do emerytury rolniczej z powodu braku wymaganego okresu ubezpieczenia emerytalno-rentowego niezbędnego do jej przyznania tj. 25 lat.
Odwołująca zarzuciła decyzji:

1
błędną wykładnięart. 19 ust. 1w związku zart. 20 ust 1 pkt 1,2 i 3 ustawy z 20 grudnia 1990 r.,ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówwskutek przyjęcia, że nie przysługuje jej prawo do emerytury rolniczej z uwagi na nieudowodnienie 25 lat podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, podczas gdy względem ubezpieczonej okres ten winien zostać wykazany wobec doliczenia do niego: okresu pracy w gospodarstwie rolnym teściów w okresie od 1 października 1976 r. do 31 grudnia 1981 r. W tym okresie ubezpieczona – łącząc pracę w gospodarstwie teściów, gdzie zajmowała się szeroko rozumianymi pracami gospodarskimiw liczącym 12,38 ha gospodarstwie rolnym należącym do teściów dodatkowo opiekując się teściową, ze studiami wW.;

2
błędną ocenę zebranego materiału dowodowego poprzez brak doliczenia do wymaganego okres ubezpieczenia do przyznania emerytury rolniczej, okresu ubezpieczonej w gospodarstwie rolnym teściów w okresie od 1 października 1976 r. do 31 grudnia 1981 r.;

3
naruszenieart. 44 ust. 1 i 3w związku zart. 3 ustawy z 14 grudnia 1982 r.o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin(w związku z 19ust. 1a pkt. 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolnikówprzez błędną wykładnię i uznanie, żeB. W.nie przysługuje prawo do emerytury rolniczej, pomimo wykonywania przez nią pracy w gospodarstwie rolnika (należącego do jej teściów) w okresie od 1 października 1976 r. do 31 grudnia 1981 r.;

4
naruszenie art. 19 ust. 2 w związku z art. 20 ust. 1 i 2 ustawy przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na nie zaliczeniu do okresów ubezpieczenia emerytalno- rentowego okresu od 1 października 1976 r. do 31 grudnia 1981 r. jako okresu pracy w gospodarstwie rolnym teściów Ubezpieczonej, pomimo że w okresie tym wnioskodawczyni pracowała w gospodarstwie rolnym należącym do jej teściów, łącząc pracę na roli z nauką (studia wW.).

Odwołująca wniosła o:

1
zmianę zaskarżonej w całości na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia zgodnie z wnioskiem z 3 października 2022 r.

2
dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań świadkówR. W. (1),S. W.iW. S.celem wykazania faktu wykonywania przez Ubezpieczoną w okresie od 1 października 1976 r. do 31 grudnia 1981 r. prac gospodarskich w gospodarstwie rolnym teściów, charakteru tych prac, czasookresu ich wykonywania oraz łączenia w ww. okresie pracy w gospodarstwie rolnym ze studiami dziennymi wW..

3
dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań Ubezpieczonej w charakterze strony - celem wykazania faktu wykonywania przez Ubezpieczoną w okresie od 1października 1976 r. do 31 grudnia 1981 r. prac gospodarskich w gospodarstwie rolnym teściów, charakteru tych prac, czasookresu ich wykonywania oraz łączenia w ww. okresie pracy w gospodarstwie rolnym ze studiami dziennymi wW..

4
dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu dokumentów w postaci fotokopii umowy przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego z 25 maja 1981 r., zdjęćz prac gospodarskich wykonywanych przez ubezpieczoną w gospodarstwie rolnym należącym do teściów - celem wykazania faktu wykonywania przez Ubezpieczoną w okresie od 1 października 1976 r. do 31 grudnia 1981 r. prac gospodarskichw gospodarstwie rolnym teściów, charakteru tych prac, czasookresu ich wykonywania oraz łączenia w ww. okresie pracy w gospodarstwie rolnym ze studiami wW..

W uzasadnieniu swojego stanowiskaB. W.podniosła, że błędnie Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego uznał co do niej, że nie posiada wymaganego okresu ubezpieczenia do przyznania emerytury rolniczej w sytuacji, gdy nie doliczył do ww. okresu, pracy w gospodarstwie rolnym jej teściów w okresie od 1 października 1976 r. do 31 grudnia 1981 r. Ubezpieczona podniosła, że w tym czasie wykonywała szeroko rozumiane prace polowe w gospodarstwie rolnym swoich teściów w miejscowościS., sprawując jednocześnie pieczę nad przyszłą teściową. Ubezpieczona podniosła, że okres wykonywania przez nią prac gospodarskich w gospodarstwie rolnym należącym do teściów w okresie od 1 października 1976 r. do 31 grudnia 1981 r. należy zaliczyć do ustalenia prawa do emerytury rolniczej.B. W.podniosła, że po ukończeniu szkoły średniej z dniem 1 października 1976 r., wraz z przyszłym mężemR. W. (1), przebywała i pracowała u jego rodziców –J.iJ. W. (1)w gospodarstwie rolnym wS.i w tym czasie nie była nigdzie zatrudniona, a gospodarstwo domowe prowadziła wspólnie z teściami. W dalszej kolejności ubezpieczona dodała, że jej teściowaJ. W. (1)posiadała decyzję w przedmiocie objęcia jej II grupą inwalidzką od 24 kwietnia 1980 r., co oznacza że wymagała pieczy oraz pomocy w obowiązkach w gospodarstwie rolnym i w czynnościach tych mogła pomagać właśnie Ubezpieczona, jako jedyna kobieta w gospodarstwie. Ubezpieczona wspomniała także, że chociażby biorąc pod uwagę powierzchnię gospodarstwa rolnego, która wynosiła ponad 12 hektarów, nie można mieć wątpliwości, że zapotrzebowanie na pracę było bardzo duże, a zakres jej obowiązków w związku z tym – szeroki. Ubezpieczona wskazała także, że pomoc w gospodarstwie łączyła ze studiami dziennymi wW.oddalonej o ponad 100 km od miejscowościS., co było ułatwione poprzez okoliczność, że jej narzeczony a następnie małżonek, posiadał samochód osobowy już w latach 70-tych XX wieku, a co za tym idzie mogli przemieszczać się nim, szybciej niż komunikacją publiczną. Ubezpieczona zaakcentowała również, że większość prac gospodarskich w gospodarstwie rolnym wykonywanych jest w okresie wakacji studenckich, stąd tak ona, jak i jej przyszły małżonek mieli czas na ich wykonywanie w tym okresie w sposób stały, natomiast w okresie trwania roku akademickiego, pomoc uzależniona była od potrzeb związanych prowadzeniem gospodarstwa rolnego.( odwołanie od decyzji - k. 3- 7 a.s.)
Organ rentowy w odpowiedzi z dnia 15 grudnia 2022 r. na odwołanieB. W.wniósł o jego oddalenie podnosząc niezasadność stanowiska ubezpieczonej. W uzasadnieniu organ rentowy powtórzył, że przyjął co doB. W.okres legitymowania się rolniczym ubezpieczeniem emerytalno – rentowym w wymiarze  22 lat, 10 miesięcy i 16 dnii wskazał, że okres ten obejmuje tylko czas od 1 stycznia 1995 r. do 16 listopada 2017 r.W odniesieniu do okoliczności, że okres pracy w gospodarstwie rolnym teściów nie został zaliczony organ rentowy wskazał szereg argumentów. W pierwszej kolejności podniesiono, żeJ.iJ. W. (1)nie byli, w tym okresie, dla odwołującej teściami ponieważ, związek małżeńskizR. W. (1)– ich synem – odwołująca zawarła dopiero w 12 marca 1983 r. Ponadto, poza oświadczeniem samej odwołującej, organ rentowy wskazał, że brak jest dowodów na okoliczność meldunku odwołującej w gospodarstwie rolnym małżonkówJ.iJ. W. (2), tym bardziej, że w spornym okresie odwołująca nie była jeszcze ich synową. Organ rentowy podniósł, że meldunek jest nie tylko dowodem na zamieszkiwanie w gospodarstwie, ale również na fakt stałej pracy i przebywania w gospodarstwie rolnym. Ponadto, organ rentowy zaznaczył w spornym okresie odwołująca była studentką wW.i jej głównym zajęciem była nauka i zajęcia na studiach, a nie stała praca w gospodarstwie rolnym rodziców przyszłego małżonka. Za mało wiarygodne organ rentowy uznał, aby mając meldunek u rodzicówwW.i studiując wW.odwołująca zamieszkiwała gospodarstwie rolnym przyszłych teściów położonym ponad 100 km odW.i pracowała na ich rzecz. Organ rentowy ponadto zaznaczył, że odwołująca wnioskuje o zaliczenie pracy w gospodarstwie teściów do 31 grudnia 1981 r., podczas gdy teściowie już w 25 maja 1981 r. przekazali całe swe gospodarstwo rolne na rzecz drugiego z synów tj.S. W., co zdaniem organu rentowego oznacza, że od 25 maja 1981 r. do 31 grudnia 1981 r. nie byli już w posiadaniu gospodarstwa rolnego, w którym miałaby pracować odwołująca. (odpowiedź na odwołanie – k. 12-15 a.s.)
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
B. W.urodzona (...)wŻ., w latach 1976 – 1982 studiowała handel zagraniczny w Szkole Głównej Planowania i Statystyki (obecnie(...)).W czasie pobierania nauki na studiach zameldowana była pod adresem Sonaty 6 m. 26wW., w mieszkaniu należącym do jej rodziców i tam zamieszkiwała. Przed rozpoczęciem studiów na początku 1976 r.B. W.nawiązała znajomość zR. W. (1), który nie pochodził zW., a przebywał w tym mieście celem pobierania nauki na studiachi mieszkał w tym czasie w akademiku. Mężczyzna pochodził z miejscowościS.położonej ponad 100 km. odW.i tam był zameldowany na pobyt stały od dnia urodzin, tj. od 27 lutego 1957 r. do dnia 19 lipca 1983 r.B. W.iR. W. (1)w okresie studiów tworzyli związek, a do zawarcia małżeństwa pomiędzy nimi doszło 12 marca 1983 r.
RodziceR. J. (1)iJ. W. (2)prowadzili gospodarstwo rolne o powierzchni ok. 12 hektarów w miejscowościS.. Studiujący wW.synR. W. (1)pomagał rodzicom w pracach w gospodarstwie. W czasie trwania roku akademickiego przyjeżdżał przede wszystkim w weekendy, ferie i w okresie wakacyjnym.J.iJ. W. (1)pomagało także dwóch pozostałych synów, którzy byli na miejscu.
B. W., jeszcze przed ślubem, a czasie studiów przyjeżdżała zR. W. (1)zW.doS., gdzie oboje nocowali w domu rodzinnymR. W. (1), dysponując oddanym im do użytkowania pokojem. Przyszli małżonkowie mieli możliwość częstych przyjazdów doS., ponieważR. W. (1)dysponował własnym autem, które nabył w czasie studiów za pieniądze zarobione w pracy za granicą.
R. W. (1)i towarzysząca muB. W.pomagali rodzicomR. W. (1), co było uzależnione od posiadanych przez nich zasobów czasowych z uwagi na to, że na co dzień studiowali w trybie dziennym. Z tego powodu, pomocB. W.iR. W. (1)wynikała głównie z okresowego spiętrzenia się prac w gospodarstwiei polegała na pomocy przy żniwach, sianokosach czy wykopkach. Jednak,B. W.zajmowała się głównie pracami domowymi m.in. pomagała w sprzątaniu i gotowaniu, myła okna, prasowała. Odciążała w ten sposób mamę przyszłego męża –J. W. (1), która na co dzień musiała radzić sobie sama z takimi pracami, a stan jej zdrowia pogarszał się i od 24 kwietnia 1980 r. orzeczono wobec niej drugą grupę inwalidzką.B. W.nie wykonywała prac polowych, zdarzały się sytuacje, że zbierała ziemniaki, grabiła siano, a w wakacje brała udział w żniwach. OjciecR. J. (2)W.– zarządzał podziałem prac w gospodarstwie a matka –J. W. (1)– podziałem prac domowych. Taki sposób zarządu w gospodarstwie nie uległ zmianie, pomimo sprzedaży gospodarstwa przezJ.iJ. W. (2)najmłodszemu synowi –S. W., co nastąpiło 25 maja 1985 r.(zeznaniaB. W.– k. 96 – 98 a.s., zeznaniaW. S.– k. 56-57, k. 98, zeznaniaS. W.k. – 98 – 100 a.s., zeznaniaR. W. (1)– k. 100-102 a.s., zaświadczenie o zameldowaniuR. W.– k. 13 a.r., odpis skrócony aktu małżeństwa – k. 11b a.r., kopia orzeczenia dotycząca gruby inwalidzkiejJ. W. (1)– k. 37 a.s. zaświadczenie z urzędu gminy – k. 25 a.r., fotografie – k. 10.k. 30-32 a.s, umowa przekazania własności z dnia 25 maja 1981 r. – k. 26 a.r. i k. 11 a.s.)
B. W.w dniu 4 października 1992 r. podjęła pracę w Centrali Importowo-Eksportowej(...), gdzie pracowała do dnia 31 grudnia 1994 r. zajmując kolejno stanowiska stażysty, starszego referenta, rzeczoznawcy, walutowca i księgowej.(zaświadczenie o zatrudnieniu – k. 22 a.r., świadectwo pracy – k. 23 a.r.)
W dniu 7 stycznia 1995 r.S. W.darował bratuR. W. (1)i jego żonieB. W.niezabudowane działkę gruntu 12,240,292 o obszarze 3 ha 14 a we wsiS., a obdarowani darowiznę przyjęli na zasadach wspólności ustawowej, dodając, że nabyta nieruchomość wykorzystana zostanie na cele produkcji rolnej.B. W.od dnia7 stycznia 1995 r. prowadziła gospodarstwo rolne.(umowa darowizny z dnia 7 stycznia 1995 r. – k. 27-28 a.r., oświadczenieB. W.o prowadzeniu gospodarstwa rolnego – k. 12 a.r.)
W dniu 3 października 2022 r.B. W.złożyła wniosek o emeryturę rolniczą.W kwestionariuszu dotyczącym okresów podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz okresów podlegających zaliczeniu, wskazała okresy: od 1 września 1972 r. do czerwiec 1982 r., jako okres nauki w Liceum Ogólnokształcącym i studia, od 4 października 1982 r. do 31 grudnia 1984 r., jako okres zatrudnienia w Centrali Importowo-Eksportowej(...)oraz od1 października 1976 r. do 31 grudnia 1981 r., jako okres pracy w gospodarstwie teściów, a także od 7 stycznia 1995 r. do dnia złożenia wniosku, jako okres pracy we własnym gospodarstwie rolnym.(wniosek o emeryturę rolniczą k. 1 – 5v a.r.)
Po rozpatrzeniu wniosku organ rentowy wydał decyzję z dnia 24 października 2022 r., na podstawie której odmówiłB. W.prawa do emerytury rolniczej z uwagi na brak wymaganego okresu rolniczego ubezpieczenia emerytalno-rentowego w wymiarze 25 latW uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że ubezpieczona udokumentowała okres 22 lat, 10 miesięcy i 16 dni podlegania ubezpieczeniom społecznym rolników.
Organ rentowy poinformował, że do okresu podlegania ubezpieczeniom społecznym rolników nie zostały zaliczone lata pracyB. W.wgospodarstwie rolnym (...)iJ. W. (1)od 1 października 1976 r. do 31 grudnia 1981 r., gdyż zgodniez art. 6 pkt 2 wyżej powołanej ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o domowniku – rozumie się przez to osobę bliską rolnikowi, która:

a
ukończyła 16 lat,

b
pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie,

c
stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

Organ rentowy powołał się na okoliczność tego rodzaju, że z dołączonych do wniosku dokumentów wynikało, iż związek małżeńskiB. W.zawarła 12 marca 1983 r., nie miała meldunku w miejscowościS.(...), ponadto w spornym okresie studiowała, a od 4 października 1982 r. podjęła pracę zawodową.(decyzja Prezesa Kasy Rolniczej Ubezpieczenia Społecznego – k. 34 a.r.)
B. W.wniosła odwołanie od przedmiotowej decyzji inicjując postępowanie sądowe.(odwołanie z dnia 1 grudnia 2022 r. k. 3-7 a.s.).
Czyniąc ustalenia faktyczne sąd oparł się na większości dokumentów zgromadzonychw aktach sprawy, zarówno tych zgromadzonych w toku postępowania przed organem rentowym, jak i przed sądem. Autentyczność tych dokumentów, jak również ich zgodność z rzeczywistym stanem rzeczy, nie była kwestionowana przez żadną ze stron procesu, dlatego sąd uznał je za pełnowartościowy materiał dowodowy, mogący stanowić podstawę ustaleń faktycznych w sprawie.
Odnosząc się natomiast do dowodów z dokumentów, na których nie oparł sąd ustaleń faktycznych , wskazać należy oświadczenieB. W.z karty nr 12 akt rentowychw części, w jakiej dokument stwierdza okoliczność pracy ubezpieczonej wgospodarstwie (...)iJ. W. (1)w okresie od 1 października 1976 r. do 31 grudnia 1981 r., oświadczenieB. W.z 3 października 2022 r. – karta 15 akt rentowych w zakresie, w jakim dokument ten stwierdza tożsamą okoliczność, jak ta wzmiankowana wyżej, a nadto oświadczenie z karty 16 akt rentowych, który stwierdza okoliczność zamieszkiwaniaB. W.w gospodarstwie przyszłych teściów w czasie nauki na studiach. Sąd nie nadał przymiotu wiarygodności wzmiankowanym dowodom ponieważ okoliczności nimi stwierdzone nie znalazły potwierdzenia w pozostałym materiale dowodowym – tj. twierdzeniach przesłuchanych w sprawie osób, które sąd, co prawda w ograniczonym zakresie, ale jednam kluczowym dla rozstrzygnięcia sprawy, ocenił jako wiarygodne.
Stan faktyczny został ustalony także na podstawie zeznań wszystkich przesłuchanychw sprawie osób, których twierdzeniom sąd dał wiarę jedynie w części tj. w zakresie,w jakim zeznania te korelowały ze sobą, tworząc spójną i logiczną całość, co do istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności tj. jedynie okazjonalnej pomocyB. W.w domu rodzinnym przyszłego męża – zamiast stałej pracy w gospodarstwie oraz jedynie przyjazdówB. W.do miejscowościS.– zamiast zamieszkiwania w niej przez cały okres studiów. W pozostałym zakresie Sąd przyjął, że zeznania świadków nie stanowiły całkowicie szczerej i spontanicznej relacji – zeznania są ogólnikowe, charakteryzują obowiązkiw gospodarstwie rolnym w sposób sztampowy. Zeznania, choć obszerne, nie zawierają konkretów,a stanowią ogólny opis prac w gospodarstwie – z powoływaniem się na potrzebę oczywistych prac, jak praca przy żniwach, wykopkach i sianokosach, bez precyzowania, kto konkretnie i jakie dokładnie czynności wykonywał, wreszcie bez konkretyzowania, co robiłaB. W.i, w jakim nakładzie czasu pracy. Z drugiej strony zwraca uwagę sądu drobiazgowość zeznań świadków, co do czasookresu, w jakimB. W.miała pracować w gospodarstwie rolnym. Świadkowie doskonale pamiętają daty graniczne, co z uwagi na upływ czasu nie jest naturalnei, w ocenie sądu świadczy o tym, że zeznania świadków należy oceniać, jako przyjętą w drodze wzajemnych ustaleń wersję wydarzeń.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
OdwołanieB. W.od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 24 października 2022 r., znak:(...)(...)w przedmiocie odmowy przyznania prawa do emerytury rolniczej podlegało oddaleniu.
W pierwszej kolejności za potrzebne uznał sąd poczynienie uwag na temat rozkładu ciężaru dowodowego w postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Otóż, godzi się zauważyć, że w tych sprawach odwołanie zastępuje pozew, a zatem to na odwołującym spoczywa ciężar wykazania, że zaskarżona decyzja jest z pewnych względów wadliwa. Postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie toczy się od nowa, lecz stanowi kontynuację uprzedniego postępowania przed organem rentowym (np. wyrok Sądu Najwyższego z 9 grudnia 2008 r., I UK 151/08, OSNP 2010 nr 11-12, poz. 146). Z tej przyczyny obowiązkiem strony wnoszącej odwołanie jest ustosunkowanie się do twierdzeń organu rentowego ze wszystkimi konsekwencjami wynikającymi zart. 232 k.p.c.W tym zatem celu to odwołujący musi przedstawić dowody, które uzasadniają zarzut wadliwości decyzji. W każdym przypadku, gdy adresat decyzji nie zgadza się z faktami stanowiącymi podstawę zastosowania konkretnej normy prawa musi przedstawić dowody okoliczności przeciwnych. Ze względu na obowiązującą zasadę prawdy materialnej wynikającą zart. 3 k.p.c., sąd - a więc także sąd pracy i ubezpieczeń społecznych – nie ma obowiązku dążenia do wszechstronnego zbadania wszystkich okoliczności sprawy i do wyjaśnienia rzeczywistej treści stosunków faktycznych i prawnych. Ustawodawca do minimum ograniczył uprawnienia sądu do działania z urzędu, zatem szczególnego znaczenia nabiera aktywność stron w prezentowaniu dowodów oraz przytaczaniu faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2017 r., I UK 215/16, LEX nr 2329474).
Zatem odnosząc powyższe rozważania do realiów sprawy wskazać należy, że skoro ubezpieczonaB. W.domagała się, wnosząc o oddalenie decyzji organu rentowego, uwzględnienia w stażu wymaganym do nabycia prawa do emerytury rolniczej jednego z dwóch okresów wymienionych wart. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a mianowicie okresu pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, przed dniem 1 stycznia 1983 r. – to na niej spoczywał ciężar udowodnienia, że spełnia przesłanki warunkujące nabycie prawa do emerytury rolniczej. Zatem toB. W.twierdząc, że pracowała w gospodarstwie przyszłych teściówJ.iJ. W. (2)w okresie od 1 października 1976 r. do 31 grudnia 1981 r. powinna zgromadzić przed sądem przekonujące dowody na poparcie swoich twierdzeń.
W ocenie Sądu ubezpieczona nie udźwignęła ciążącego na niej ciężaru dowodowegoi nie wykazała w sposób przekonujący, że pracowała w gospodarstwie rolnym w sposób staływ spornym okresie.
Dokonując rozważań dotyczących niezasadności odwołania, w pierwszej kolejności odnieść należy się do przepisów, które określają warunki nabycia uprawnienia do emerytury rolniczej. Zgodnie zart. 19 ust. 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(Dz.U. z 2022 r. poz. 933) emerytura rolnicza przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia łącznie następujące warunki:
1) osiągnął wiek emerytalny; wiek emerytalny kobiety wynosi 60 lat, a mężczyzny 65 lat;
2) podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 25 lat,z uwzględnieniem art. 20. Przepis ten stanowi z kolei, że do okresów ubezpieczenia wymaganych zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 zalicza się okresy:
1) podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych i członków ich rodzin w latach 1983-1990;
2) prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym, po ukończeniu 16 roku życia, przed dniem 1 stycznia 1983 r.;
3) od których zależy prawo do emerytury zgodnie z przepisami emerytalnymi.
W judykaturze wykształcił się pogląd, iż o uwzględnieniu przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalno-rentowych okresów pracy w gospodarstwie rolnym sprzed objęcia rolników obowiązkiem opłacania składki na rolnicze ubezpieczenie społeczne domowników (tj. przed dniem 1 stycznia 1983 r.) przesądza wystąpienie dwóch okoliczności: po pierwsze - wykonywanie czynności rolniczych powinno odbywać się zgodnie z warunkami określonymi w definicji legalnej "domownika" zart. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówi po drugie – czynności te muszą być wykonywane wwymiarze nie niższym niż połowa ustawowego czasu pracy, tj. minimum 4 godziny dziennie. (zob. wyrok SA w Poznaniu z dnia 24 stycznia 1996 r., III AUr 833/95 (OSA 1998, z. 4, poz. 15) i wyroki SN: z dnia 28 maja 1997 r., II UKN 96/96 (OSNAPiUS 1997, nr 23, poz. 473), z dnia 13 stycznia 1998 r., II UKN 433/97 (OSNAPiUS 1998, nr 22, poz. 668), z dnia 13 listopada 1998 r., II UKN 299/98 (OSNAPiUS 1999, nr 24, poz. 799), z dnia 18 lutego 1999 r., II UKN 491/98 (OSNAPiUS 2000, nr 8, poz. 324), z dnia 9 listopada 1999 r., II UKN 190/90 (OSNAPiUS 2001, nr 4, poz. 122), z dnia 3 grudnia 1999 r., II UKN 235/99 (OSNAPiUS 2001, nr 7, poz. 236), z dnia 10 maja 2000 r., II UKN 535/99 (OSNAPiUS 2001, nr 21, poz. 650), z dnia 12 maja 2000 r., II UKN 538/99 (OSNAPiUS 2001, nr 21, poz. 651), z dnia 27 czerwca 2000 r., II UKN 612/99 (OSNAPiUS 2002, nr 1, poz. 21), z dnia 3 lipca 2001 r., II UKN 466/00 (OSNPUSiSP 2003, nr 7, poz. 186).
W powyższych orzeczeniach kładzie się nacisk na stałość wykonywania pracyw gospodarstwie rolnym, co nie musi jeszcze oznaczać codziennego wykonywania czynności rolniczych, ale gotowość (dyspozycyjność) do podjęcia pracy rolniczej, z czym wiąże się też wymóg zamieszkiwania osoby bliskiej rolnikowi co najmniej w pobliżu gospodarstwa rolnego.
Nadto podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że pracaw gospodarstwie rolnym domownika musi mieć charakter stały i wymiar czasu odpowiadający co najmniej połowie etatu pracowniczego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 06.06.2013r.w sprawie II UK 368/12, z dnia 08.03.2011 r. w sprawie II UK 305/10).Praca ta powinna charakteryzować się stałością i dyspozycyjnością w stosunku do wymagań wynikającychz funkcjonowania gospodarstwa rolnego(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17.02.2011 r. w sprawie III UK 70/10). Przy ustaleniu prawa do emerytury uwzględnia się okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, świadczonej przed dniem 1 stycznia 1983 r. w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy, także w czasie wakacji szkolnych.(Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.12.2000 r. w sprawie II UKN 155/00)
Zdaniem sądu materiał dowodowy nie wspierał w sposób dostateczny stanowiska ubezpieczonej, co do twierdzeń o stałym zamieszkiwaniu wS.przez okres studiów. Sąd ocenił, że materiał dowodowy wystarczył jedynie na ustalenie tego, że ubezpieczona, jako partnerka synaJ.iJ. W. (1)– osób prowadzących gospodarstwo rolne – odwiedzała przyszłych teściów, a w czasie tych wizyt. Materiał dowodowy nie wystarczył także na przyjęcie, że ubezpieczonej można nadać przymiot domownika albowiem nie mieszkała zJ.iJ. W. (1)a przyjeżdżała do nich z położonej w odległości ponad 100 km.W.i jedynie tymczasowo przebywała w ich domu, bez zamiaru stałego tam pobytu.
Ponadto, zdaniem sądu materiał dowodowy nie wspierał także w sposób dostateczny stanowiska ubezpieczonej, co do okoliczności pracy, jaką świadczyć miała w gospodarstwie rolnym wS., a wystarczający był jedynie do ustalenia, że ubezpieczana – jako partnerkaR. W. (1)– synaJ.iJ. W. (1)– osób prowadzących gospodarstwo rolne – odwiedzała przyszłych teściów, a w czasie tych wizyt, okazjonalnie pomagała im. Pomoc ta dotyczyła głównie prac domowych – biorąc pod uwagę charakterystykę czynności, jakich się podejmowała - były to przede wszystkim czynności polegające na sprzątaniu i gotowaniu. Nie stracił sąd z pola widzenia, że ubezpieczona – pomagała przy żniwach, wykopkach czy sianokosach – jednakże pomoc ta odbywała się głownie w czasie wolnym od zajęć na studiach – głównie w wakacje, ferie i weekendy. Nadto zwrócić uwagę należy, że nie tylko rodzaj wykonywanych czynności, ale także ich wymiar czasu na nie poświęcony, pozwala na przyjęcie, że daną pracę można uznać, za stałą pracę w gospodarstwie rolnym, na potrzeby otrzymania emerytury rolniczej.
W ocenie sądu, okazjonalny charakter czynności podejmowanych przezB. W.z uwagi na fakt studiowania w trybie dziennym w odległej o ponad 100 km.W., nie pozwalał na przyjęcie, że pomoc ta odpowiada definicji stałej pracy w gospodarstwie rolnymw formie warunkującej nabycie uprawnienia do emerytury rolniczej. W tym stanie rzeczy zasadnym był jedynie wniosek, żeB. W.świadczyła pomoc w gospodarstwie domowym w czasie wolnym od zajęć na studiach, szczególnie w okresie wakacyjnym – co wywodzić można także,z ujawnionych na fotografiach warunków pogodowych. W ocenie sądu zasadnym jest zatem wniosek, że to nie praca w gospodarstwie, a uczęszczanie na studia – było stałym zajęciem ubezpieczonej, w spornym okresie.
Sąd nie stracił z pola widzenia, że ubezpieczona wskazywała w swych twierdzeniach na występującą po jej stronie wolę pracy w gospodarstwie przyszłych teściów. Sąd przyjął, że posiadanie woli nie jest równoznaczne z gotowością do pracy. Sam akt woli jest pojęciem abstrakcyjnym, który w realiach danej sprawy – z uwagi na inne stałe zajęcie ubezpieczonej tj. studia oraz z uwagi na odległość pomiędzy miejscem nauki a gospodarstwem rolnym – nie mógł ulec konkretyzacji w taki sposób, by gotowość tę kwalifikować, jako gotowość do stałej pracy w gospodarstwie rolnych.
W konsekwencji tak poczynionych ustaleń, nie można przyjąć, by sporny okres tj. czas od1 października 1976 r. do 31 grudnia 1981 r. stanowił jeden z okresów ubezpieczeniao których mowa wart. 20 ust. 1 pkt 1-2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówtj. okres pracy ubezpieczonej w gospodarstwie rolnym.
Oznacza to, że nie było podstaw do zaliczenia spornego okresu, jako czasu podleganiaB. W.ubezpieczeniu społecznemu rolników. Ubezpieczona pomimo ukończenia wymaganego wieku, nie wykazała wymaganego, zgodnie zart. 19 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawyo ubezpieczeniu społecznym rolnikówtj. 25–letniego okresu ubezpieczeniowego.
Konkludując, sąd mając na względzie zebrany w sprawie materiał dowodowy, przyjęte na jego podstawie ustalenia i całokształt zaprezentowanych wyżej rozważań, uznał, że organ rentowy prawidłowo ustalił co doB. W.posiadany przez nią okres legitymowania się rolniczym ubezpieczeniem emerytalno – rentowym w wymiarze 22 lat, 10 miesięcy i 16 dni,a w konsekwencji, zasadnie odmówił jej prawa do wnioskowanego świadczenia, wobec niespełnienia ustawowych przesłanek, warunkujących jego otrzymanie.
W tym stanie rzeczy na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.należało oddalić odwołanie.