Sąd Rejonowy w Kaliszu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1283/23
Data wyroku: 2023-11-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Michał Włodarek

Sygn. akt I C 1283/23

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 listopada 2023r.
Sąd Rejonowy w Kaliszu w I Wydziale Cywilnym, w składzie:
Przewodniczący: sędzia Michał Włodarek
Protokolant: Anna Dulas
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 listopada 2023r. wK.
sprawy z powództwa(...) Sp. z o.o.z/s wW.(KRS(...))
przeciwko pozwanejM. Z.(PESEL (...))
o zapłatę
oddala powództwo w całości.

sędzia Michał Włodarek
Sygn. akt I C 1283/23

UZASADNIENIE
W dniu 1 września 2023r., po uprzednim umorzeniu w elektronicznym postępowaniu upominawczym sprawy o sygn. akt VI Nc – e(...), powód(...) Sp. z o.o.z/s wW.skierował do tut. Sądu żądanie zasądzenia od pozwanejM. Z.kwoty pieniężnej w wysokości 2.371,52zł wraz z odsetkami umownymi za opóźnienie w wysokości w stosunku rocznym maksymalnych odsetek ustawowych za opóźnienie liczonymi od dnia 27 kwietnia 2023r. do dnia zapłaty oraz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu pozwu powód przytoczył okoliczności mające wskazywać na jego legitymację czynną, powołując się w tym zakresie na przelew uprawnień oraz oznaczył źródło zobowiązania, jego wysokość oraz wymagalność podając, iż dochodzone roszczenie stanowi należność wynikającą z nienależycie wykonanej umowy pożyczki łączącej pozwaną z pierwotnym wierzycielem.
Powód podał, iż na dochodzoną należność pieniężną składa się kwota 2.142,18zł z tytułu sumy niespłaconego kapitału pożyczki oraz prowizji, 32,76zł z tytułu sumy niespłaconych odsetek kapitałowych, 176,58zł z tytułu sumy skapitalizowanych odsetek za opóźnienie, kwota 20,00zł z tytułu sumy niespłaconych opłat związanych z kosztami obsługi zadłużenia przeterminowanego.
W piśmie procesowym z dnia 29 września 2023r. pozwanaM. Z.zobowiązała się do spłaty w ratach kwoty 2.371,52zł powołując się na swoją trudną sytuację materialną.
Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny.
W dniu 9 listopada 2021r. pozwanaM. Z.zawarła z(...) Sp. z o.o.z/s wŁ.umowę pożyczki gotówkowej nr(...)-09.11.2021.
(...) Sp. z o.o.z/s wŁ.przy zawieraniu opisanego wyżej kontraktu posługiwał się wzorcem umowy.
W ramach przedmiotowej umowy(...) Sp. z o.o.z/s wŁ.przyznał pozwanej do korzystania kwotę pieniężną w wysokości 3.050,00zł.
(...) Sp. z o.o.z/s wŁ.oznaczył w treści umowy, iż zobowiązanie łączące strony poza należnością pożyczkową obejmuje m.in. odsetki w wysokości 129,17zł, prowizję administracyjną w wysokości 89,00zł oraz prowizję za udzielenie pożyczki i zarządzanie w kwocie 1.515,83zł.
Całkowitą kwotę do zapłaty(...) Sp. z o.o.z/s wŁ.oznaczył w wysokości 4.784,00zł.
Kontrakt miał charakter terminowy. Pozwana była zobowiązana do zwrotu kapitału i pozostałych należności pożyczkowych w 92 tygodniowych ratach.
Do chwili obecnej pozwana na poczet zobowiązania dokonała wpłat pieniężnych w łącznej wysokości 2.680,00zł (okoliczność bezsporna).
Wierzytelność z tytułu opisanej wyżej umowy pożyczki miała być przedmiotem cesji pomiędzy(...)Bulgaria Ltd a powodem(...) Sp. z o.o.z/s wW.i obejmować należność główną w wysokości 1.757,14zł, odsetki w wysokości 30,31zł, opłaty i prowizje w wysokości 376,55zł oraz opłaty dodatkowe w wysokości 20,00zł, tj. łącznie wierzytelność w wysokości 2.140,00zł.
(umowa przelewu wierzytelności k. 16-19, umowa pożyczki k. 21-28, zawiadomienie o cesji wierzytelności k. 29)
Sąd Rejonowy zważył, co następuje.
Powództwo podlegało oddaleniu w całości.
Na wstępie należy wskazać, iż Sąd wobec jego treści, nie uznał oświadczenia pozwanej wyrażonego w jej piśmie procesowym z dnia 29 września 2023r. jako uznania powództwa w rozumieniuart. 213 § 2 kpc, w szczególności wobec treściart. 3851i n. kc.
Dalej trzeba podnieść, iż w niniejszym postępowaniu powód w żaden sposób nie wykazał, iż pierwotny wierzyciel(...) Sp. z o.o.z/s wŁ.przeniósł na(...)Bulgaria Ltd dochodzoną pozwem wierzytelność przysługującą w stosunku do pozwanejM. Z.z tytułu umowy pożyczki gotówkowej nr(...)-09.11.2021. Przy czym okoliczność ta w żaden sposób nie wynika z dokumentów dołączonych do pozwu. Powód nie przedłożył żadnego wiarygodnego dokumentu potwierdzającego przelew tej wierzytelności pomiędzy w/w podmiotami wynikającej z tego konkretnego kontraktu.
Powód nie wykazał więc ciągu następstw prawnych od pierwotnego wierzyciela pozwanej.
W szczególności należy zwrócić uwagę na to, że powód nie dołączył w tym zakresie dokumentu umowy przelewu wierzytelności i wyciągu z listy wierzytelności, których dotyczył przelew, czy też innych dokumentów mających określać przedmiot przelewu, ani nie wykazał w żaden inny sposób, że(...)Bulgaria Ltd nabył od(...) Sp. z o.o.z/s wŁ.taką wierzytelność i w takiej wysokości z tytułu umowy pożyczki gotówkowej nr(...)-09.11.2021, a którą powód dochodzi w niniejszym postępowaniu. Przy czym faktów takich nie można wywieźć z dokumentu umowy przelewu wierzytelności z dnia 26 stycznia 2023r. pomiędzy(...)Bulgaria Ltd a powodem(...) Sp. z o.o.z/s wW.(k. 16-20) bez jego uzupełnienia o wskazane powyżej źródła.
Warunkiem otrzymania należności przez nabywcę długu jest udowodnienie, że takie prawo przysługiwało poprzednikowi prawnemu – por. wyrok SN z dnia 12 lipca 2016r. w sprawie o sygn. akt V CSK 187/06, opubl. Legalis.
Sąd zawsze jest zobowiązany rozważyć, czy żądanie pozwu jest zasadne w świetle norm prawa materialnego. Negatywny wynik takiej analizy powoduje wydanie wyroku oddalającego powództwo (por. wyrok SN z dnia 6 czerwca 1972r. w sprawie o sygn. akt III CRN 30/72, opubl. Legalis). Sąd nie jest zwolniony z obowiązku dokonania prawidłowej oceny materialnoprawnej zasadności żądania pozwu opartego na tych twierdzeniach (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 1958r. w sprawie o sygn. akt 1 CR 969/57 opubl. Legalis, wyrok SN z dnia 15 września 1967r. w sprawie o sygn. akt III CRN 175/67, opubl. Legalis).
Ustawodawca wart. 511 kcmówi o „stwierdzeniu” przelewu wierzytelności pismem, tj. odnosi się do istnienia pisma stwierdzającego, że umowa przelewu została przez strony zawarta (por. wyrok s. apel w Katowicach z dnia 8 marca 2005r. w sprawie o sygn. akt I ACa 1516/04, opubl. OSA 2005/12/44). Ponadto umowa przelewu, regulowana treściąart. 509 i n. kc, jest umową, na podstawie której dotychczasowy wierzyciel (cedent) przenosi wierzytelność ze swojego majątku do majątku osoby trzeciej (cesjonariusza). Przedmiotem przelewu może być co do zasady wierzytelność istniejąca, którą cedent może swobodnie rozporządzać. Wierzytelność, która ma stanowić przedmiot rozporządzenia, powinna być w dostateczny sposób oznaczona (zindywidualizowana). Dotyczy to przede wszystkim wyraźnego określenia stosunku zobowiązaniowego, którego elementem jest zbywana wierzytelność, a zatem oznaczania stron tego stosunku, świadczenia oraz przedmiotu świadczenia (por. wyrok s.apel. w Szczecinie z dnia 25 marca 2014r. w sprawie o sygn. akt I ACa 885/13, opubl. LEX nr 1461185).
W przedstawionych warunkach zaniechanie polegające na braku dołączenia dowodów na poparcie przytaczanych okoliczności daje asumpt do uznania, iż przytoczone okoliczności budzą uzasadnione wątpliwości, w szczególności w zakresie legitymacji czynnej powoda i biernej pozwanej oraz istnienia zobowiązania, jego wysokości i wymagalności w zakresie kapitału i należności ubocznych oraz podstawy faktycznej i prawnej żądania (por.art. 471 kc,353 kciart. 354 § 1 kc).
Pozew jest pismem procesowym, które zawiera powództwo, tj. skierowany do sądu wniosek o udzielenie sądowej ochrony prawnej dokładnie określonemu żądaniu, uzasadnionemu i skonkretyzowanemu przytoczonymi okolicznościami faktycznymi. Żądanie pozwu jest tzw. roszczeniem formalnym (procesowym), którego treścią jest twierdzenie powoda o przysługującym mu i podlegającym ochronie prawnomaterialnym interesie.
Legitymacja procesowa wskazuje kwalifikację materialną podmiotów prowadzących spór, w tym znaczeniu, że powód jest uprawniony do występowania z żądaniem udzielenia mu ochrony prawnej w stosunku do pozwanej, a ten zobowiązany do określonego zachowania się.
W niniejszym postępowaniu powód nie wykazał, że spełnia materialnoprawną przesłankę procesu, która decyduje o dopuszczalności badania i ustalania prawdziwości jego twierdzeń, że wymieniony w powództwie stosunek prawny istnieje i co jest jego przedmiotem.
W przedmiotowym postępowaniu nie istnieje możliwości określenia, że w procesie występują w charakterze stron te podmioty, które są jednocześnie podmiotami stosunku prawnego będącego przedmiotem procesu.
Przed oceną merytoryczną sprawy Sąd zawsze z urzędu ustala czy strony występujące w procesie posiadają legitymację, jej brak zawsze skutkuje oddaleniem powództwa bez potrzeby, a dokładniej bez możliwości merytorycznej oceny roszczenia.
Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 232 kpc), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 kpc) spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne (art. 6 kc).
Dobór dowodów należy do strony, to ona powinna wskazywać wyłącznie takie, które są dopuszczalne i wiarygodne. Rzeczą Sądu nie jest zarządzenie dochodzeń w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie ani też sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia spraw.
Przepis prawa materialnego –art. 6 kcokreśla na czyje ryzyko idzie nieudowodnienie określonego faktu. Z koleiart. 232 kpcstanowi procesowe narzędzie za pomocą, którego strony mogą osiągnąć skutek w postaci udowodnienia dla nich korzystnych faktów istotnych z punktu widzenia dochodzonego roszczenia w znaczeniu materialnoprawnym.Art. 6 kczawiera normę decyzyjną, pozwalającą ocenić wyniki przeprowadzonego postępowania dowodowego.
Obowiązkiem powoda było przytoczenie okoliczności faktycznych, z których wywodzi roszczenie (art. 187 § 1 pkt 2 kpc) i wskazanie na dowody, których przeprowadzenie potwierdzi zasadność jego twierdzeń o faktach (art. 232 kpciart. 6 kc). Zgodnie z zasadami procesu cywilnego ciężar gromadzenia materiału dowodowego spoczywa na stronach (art. 232 kpc,art. 3 kpc,art. 6 kc). Jego istota sprowadza się do ryzyka poniesienia przez stronę ujemnych konsekwencji braku wywiązania się z powinności przedstawienia dowodów. Skutkiem braku wykazania przez stronę prawdziwości twierdzeń o faktach istotnych dla sprawy jest tylko to, że twierdzenia takie zasadniczo nie będą mogły leżeć u podstaw sądowego rozstrzygnięcia. Strona, która nie udowodni przytoczonych twierdzeń, utraci korzyści, jakie uzyskałaby aktywnym działaniem (por. wyrok s.apel w Białymstoku z dnia 28sierpnia 2014r. w sprawie o sygn. akt I ACa 286/14, opubl. LEX nr 1511625).
Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, iż jako niezasadne i bezpodstawne, a także naruszające przepisy prawa, w tym prowadzące do obejścia przepisów ustaw należało uznać żądania zapłaty od pozwanej z tytułu umowy pożyczki gotówkowej prowizji administracyjnej w wysokości 89,00zł oraz prowizji za udzielenie pożyczki i zarządzanie w kwocie 1.515,83zł, przy kapitale pożyczki w wysokości 3.050,00zł (por.art. 385 i n. kcorazart. 5 kciart. 58 § 1 - 3 kcprzy uwzględnieniu przepisówustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim(Dz. U. 2023.1028 – t.j. ze zm.)).
We wskazanej części żądania powoda należy potraktować jako postanowienie nieważne i nieznajdujące uzasadnienia normatywnego, stanowiące klauzule abuzywne, sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa.
Nadużycie prawa podmiotowego traktuje się jako zachowanie rażące i nieakceptowane albowiem klauzula generalna zawarta wart. 5 kczawiera odesłanie do zasad słuszności, dobrej wiary w sensie obiektywnym, zasad uczciwości obowiązującej w stosunkach cywilnoprawnych i zasady lojalności wobec partnera. Przepisart. 58 kcwyznacza od strony negatywnej ogólne ramy dopuszczalnej treści oraz celów czynności prawnych, natomiastart. 385 i n. kcokreśla klauzule abuzywności postanowień umownych, tj. takich które kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, a wskutek takiego układu praw i obowiązków dochodzi do rażącego naruszenia interesów konsumenta i godzenia w równowagę kontraktową.
Rażące naruszenie interesów konsumenta należy rozumieć jako nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym. Natomiast działanie wbrew dobrym obyczajom w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego oznacza tworzenie przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową stron stosunku umownego.
Działalność windykacyjna to zwykła część działalności każdego przedsiębiorcy oferującego instrumenty finansowe w postaci pożyczek, zaś koszty tej działalności to właśnie koszty prowadzenia działalności gospodarczej, które to koszty są przerzucane przez tego przedsiębiorcę na konsumenta. Koszty działalności windykacyjnej pokrywane powinny być z odsetek za uchybienia w płatności poszczególnych rat kredytu, na tym polega ryzyko gospodarcze, że nie wiadomo z góry, ilu konsumentów nie będzie spłacało swych pożyczek.
Działalność pośrednictwa finansowego jako część działalności przedsiębiorcy powinna być opłacalna dla tegoż podmiotu, ale też nie naruszać rażąco interesów klienta, poszczególne czynności z zakresu tego pośrednictwa powinny być zaś wycenione realnie, w oparciu o rzeczywiście ponoszone koszty.
Potrzebę zwrotu kosztów pośrednictwa uzasadniona jest tym, że konieczna jest uczciwa rekompensata za ponoszone przez wierzyciela koszty pozyskiwania i umożliwienia dostępu do instrumentów finansowych jakimi są pożyczka czy kredyt.
Możliwość żądania zwrotu kosztów pośrednictwa finansowego przez wierzyciela poza typowymi kosztami wierzyciel winien udowodnić, w tym fakt i zasadność ich poniesienia. Nie może być tu, pomimo istnienia zapisu zart. 36 a ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim(Dz. U. 2023.1028 – t.j. ze zm.), zupełnej dowolności wierzyciela, jeśli chodzi o skalę wydatków poniesionych w celu zaoferowania instrumentów finansowych.
Choć przedsiębiorca może stosować postanowienia wzorca umownego określające zasady odpowiedzialności finansowej konsumenta, to jednak zasady tej odpowiedzialności muszą pozostawać w zawiązku z kosztami i ryzykiem przedsiębiorcy.
Obowiązkiem Sądu jest natomiast zbadanie z punktu widzenia tego kryterium wielkości wydatków poniesionych przez wierzyciela, a której zasądzenia domaga się w procesie, a także konieczność i celowość ich poniesienia.
Konstatując wykładnia zasadności ponoszenia wydatków koniecznych i celowych winna uwzględniać z jednej strony potrzebę ochrony wierzyciela, a z drugiej strony nie można stracić z pola widzenia potrzeby ochrony dłużnika przed takimi działaniami wierzyciela, które prowadziłyby do nadmiernego i nieuzasadnionego okolicznościami sprawy obciążenia kosztami.
Wysokość kosztów pośrednictwa finansowego winna więc uwzględniać interesy obu stron.
Należy wskazać, iż w niniejszej sprawie z uwagi na rodzaj i charakter czynności podjętych przez powoda przy zawieraniu kontraktu z pozwaną ustalona przez niego wysokość prowizji administracyjnej w wysokości 89,00zł oraz prowizji za udzielenie pożyczki i zarządzanie w kwocie 1.515,83zł, przy kapitale pożyczki w wysokości 3.050,00zł, pomimo że zostały przyjęte przez pozwaną są rażąco wygórowane.
W konsekwencji stwierdzić należy, że domaganie się przez powoda zasądzenia od pozwanej kwot pieniężnych w wysokości oznaczonej w pozwie jako prowizje są niezasadne.
Żądanie to nie zostało przez powoda należycie udowodnione i uzasadnione, a ponadto ma w istocie charakter dowolny. Powód nie przedstawił bliższych faktów i dowodów w tym zakresie, a oparł się jedynie o dokument umowy pożyczki, który stanowi wzorzec umowny. Dodać też trzeba, że z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby powód przedsięwziął jakieś ekstraordynaryjne czynności poza typowymi dla tego obszaru działalności gospodarczej.
W ocenie Sądu wynagrodzenie za udzielenie pożyczki żądane od pozwanej musi być w pewnym przynajmniej stopniu adekwatne do wykonanej pracy ponadstandardowej powoda, przy dalszym założeniu, że była ona celowa.
Dlatego należy stwierdzić, iż żądanie powoda zasądzenia od pozwanej z tytułu tej opłaty przygotowawczej i prowizji należności w jakiejkolwiek wysokości stanowi nadużycie prawa i jest niezgodne z zasadami współżycia społecznego.
Ustalanie tak wygórowanych opłat z tytułu prowizji i innych kosztów, czy też czynności windykacyjnych, prowadzi bowiem do apriorycznego przyjęcia odpowiedzialności odszkodowawczej konsumenta (por. wyrok SN z 4 marca 2010r. w sprawie o sygn. akt I CSK 404/09, opubl. Legalis).
Biorąc pod uwagę powyższe dywagacje, w ocenie Sądu brak było jakichkolwiek podstaw do miarkowania wysokości prowizji należnych powodowi, tym bardziej, co już wskazano powód nie wskazał na żadne obiektywne przesłanki, które stanowiłyby źródło ustaleń w tym zakresie.
Zatem w przedstawionych warunkach każda kwota, która miałaby zostać przyznana powodowi w ramach opłaty przygotowawczej i prowizji byłaby wartością abstrakcyjną i dowolną, a ocena Sądu przy braku dostatecznych danych dotknięta wadą subiektywności i nierealna - por.art. 353 § 1 kc,art. 354 kc,art. 355 kc,art. 471 kc.
Powyższe powoduje również, iż łączna wartość dokonanych przez pozwaną na poczet pierwotnego wierzyciela wpłat z tytułu opisanej wyżej pożyczki podlega zaliczeniu na kwoty kapitału i odsetek. Przy czym nie zmienia nic sposób zaliczenia tych wpłat albowiem wobec stwierdzenia nieważności opisanych wyżej postanowień kontraktowych świadczenia te należy uznać za nienależne w zakresie dokonanych czynności rachunkowych pierwotnego wierzyciela i uznania ich za wpłaty na kapitał i odsetki.
Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji wyroku.

sędzia Michał Włodarek