Sąd Rejonowy w Piszu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 442/23
Data wyroku: 2024-01-25 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: sędzia Magdalena Łukaszewicz
Słowa kluczowe: Odrzucenie spadku
Podstawa prawna: 1019 kc

Sygn. akt I Ns 442/23

POSTANOWIENIE
Dnia 25 stycznia 2024 r.
Sąd Rejonowy w Piszu I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: sędzia Magdalena Łukaszewicz
Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anita Topa
po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2024 r. na rozprawie
sprawy z wnioskuM. B.
z udziałemS. K.,A. K.,M. K. (1),M. K. (2),E. L. (1)
o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku poT. L., którego zwłoki znaleziono 12.08.2019 r. wP.
p o s t a n a w i a:
oddalić wniosek.

UZASADNIENIE
W dniu 30 października 2023 rokuM. B.złożył wniosek o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku po bracie rodzonym swojej matki -T. L.zmarłym 12 sierpnia 2019 roku - jak też o odebranie od niego oświadczenia o odrzuceniu spadku po ww. spadkodawcy. W uzasadnieniu wskazał, że wujek nie zwierzał się mu ze swoich spraw majątkowych i problemów finansowych. Nie kontaktował się z nim również żaden z wierzycieli zmarłego. Dlatego nie miał żadnej wiedzy na temat majątku wuja ani długów wchodzących w skład spadku po nim. Podniósł, że niezłożenie przez niego w ustawowym terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku było wynikiem istotnego błędu, gdyby bowiem znał prawdziwy stan rzeczy i wiedział o długach wuja, to rozsądnie oceniając sytuację odrzuciłby spadek. Dodał, że od wielu lat pracuje za granicą i nie utrzymuje regularnych kontaktów z rodziną, dlatego nie wiedział i nie mógł wiedzieć, że upłynął termin do złożenia przedmiotowego oświadczenia.
Na rozprawie w dniu 25 stycznia 2024 roku wnioskodawca oświadczył, że nie utrzymywał z wujem żadnych kontaktów i nie wiedział o toczącym się przed Sądem Rejonowym w Piszu pod sygn. akt I Ns 185/20 postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku.

Sąd ustalił, co następuje:
T. L., synE.iE., ostatnio stale zamieszkały wP., zmarł. Jego zwłoki znaleziono w dniu 12 sierpnia 2019 roku wP.. Nie pozostawił testamentu.
(okoliczności bezsporne, dowód:  odpis skrócony aktu zgonuT. L.k. 11 i zapewnienie spadkowe k. 80 akt sprawy I Ns 185/20 Sądu Rejonowego w Piszu)
WnioskodawcaM. B.jest zstępnym siostry spadkodawcy –W.B. B.i jest powołany do spadku poT. L.z mocyart. 932 § 5 k.c., albowiem:



spadkodawcaT. L.w chwili śmierci był rozwiedziony,

dzieci spadkodawcy -S. L.,P. W.iK. L.- odrzuciły spadek po nim,

w imieniu małoletnich wnuków spadkodawcy -F. W.iA. W.- spadek odrzucili w dniu 21 kwietnia 2020 roku ich rodzice,

ojciec spadkodawcyE. L. (2)nie dożył otwarcia spadku,

matka spadkodawcyE. L. (1)- nie odrzuciła spadku,

spadkodawca miał pięcioro rodzeństwa, w tym siostręW.B. B.(matka wnioskodawcy),

W. B.dowiedziała się o powołaniu do spadku w dniu 15 czerwca 2021 roku, kiedy odebrała odpis wniosku o stwierdzenie nabycia spadku i odpis postanowienia o wezwaniu jej do udziału w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku poT. L.prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Piszu pod sygn. akt I Ns 185/20,

W. B.odrzuciła spadek poT. L.w dniu 10 września 2021 roku.

(dowód: oświadczenia o odrzuceniu spadku znajdujące się w aktach spraw Sądu Rejonowego w Piszu I N 20/20, I N 89/20, I N 288/21; potwierdzenie odbioru korespondencji sądowej przez dorosłego domownikaW.B. B.k. 71v akt sprawy I Ns 185/20 Sądu Rejonowego w Piszu; odpis skrócony aktu małżeństwa rodziców spadkodawcy, odpis skrócony aktu urodzenia matki wnioskodawcyW.B. B., odpis skrócony aktu urodzenia wnioskodawcyM. B.k. 53, 74 i 124 akt sprawy I Ns 185/20 Sądu Rejonowego w Piszu)
M. B.został wezwany do udziału w sprawie spadkowej I Ns 185/20 postanowieniem Sądu Rejonowego w Piszu z dnia 24 listopada 2021 roku (punkt 2. postanowienia). W punkcie 1. tego postanowienia, Sąd zwolnił od udziału w sprawie spadkowej m.in. matkę wnioskodawcyW.B. B.z uwagi na skuteczne złożenie przez nią oświadczenia o odrzuceniu spadku poT. L..
Odpis powyższego postanowienia wraz z odpisem wniosku o stwierdzenie nabycia spadku poT. L.i odpisem załączników został doręczonyM. B.w dniu 18 czerwca 2022 roku. Doręczenie nastąpiło za pośrednictwem funkcjonariuszy Komendy Powiatowej Policji wK..M. B.osobiście pokwitował odbiór korespondencji.
(dowód:  postanowienie z dnia 24.11.2021r. k. 96, pismo przewodnie do doręczanej korespondencji k. 106, pismo z(...)wK.k. 164 i zwrotne potwierdzenie odbioru korespondencji przezM. B.k. 165 akt sprawy I Ns 185/20 Sądu Rejonowego w Piszu)
T. L.posiadał zadłużenie względem Wspólnoty Mieszkaniowej nieruchomości przyulicy (...)wP.z tytułu nieuregulowanych opłat (czynsz, zaliczka na utrzymanie nieruchomości wspólnej, zaliczka na fundusz remontowy) za stanowiący jego własnośćlokal mieszkalny nr (...). Posiadał również zadłużenie wBanku (...) S.A.(następca prawny(...) Bank S.A.) z tytułu umowy kredytu konsolidacyjnego zawartej w dniu 22.02.2018r.
(dowód: wniosek o stwierdzenie nabycia spadku poT. L.k. 3, wydruk z księgi wieczystej k. 5-8 i karta kontowa k. 12-14 akt sprawy I Ns 185/20 Sądu Rejonowego w Piszu; pismo zBanku (...) S.A.k. 16, 141 i wyciąg z ksiąg banku k. 151v akt sprawy I Ns 185/20 Sądu Rejonowego w Piszu)

Sąd zważył, co następuje:
Sąd dał wiarę dokumentom powołanym w uzasadnieniu, gdyż nie były kwestionowane, a nadto dokumenty urzędowe korzystały z domniemania zgodności z prawdą tego, co zostało w nich stwierdzone (art. 244 § 1 k.p.c.).
Spadkobierca nabywa spadek z mocy prawa z chwilą śmierci spadkodawcy (art. 925w zw. zart. 924 k.c.). Nikomu jednak nie można narzucić nabycia praw i obowiązków cywilnoprawnych wbrew jego woli, dlatego spadkobierca może nabyty z tą chwilą spadek przyjąć lub odrzucić z mocą wsteczną. Zgodnie zart. 1015 § 1 k.c., oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania, tj. dowiedział się o tym, że jest spadkobiercą z mocy testamentu lub ustawy. Brak oświadczenia spadkobiercy w tym terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 k.c.). Spadkobierca, który nie złożył żadnego oświadczenia spadkowego w ww. terminie, nie może się tłumaczyć, że nie jest spadkobiercą, gdyż jest nim z mocy prawa.
Spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w ww. terminie, może uchylić się od skutków prawnych niezachowania tego terminu, przy czym uchylenie to powinno nastąpić przed sądem, a spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca (art. 1019 § 2 k.c.w zw. zart. 1019 § 1 k.c.). Ponadto, takie uchylenie się od skutków prawnych wymaga zawsze zatwierdzenia przez sąd po przeprowadzeniu rozprawy i dopiero wówczas staje się ono skuteczne (art. 1019 § 3 k.c.w zw. zart. 690 § 1 k.p.c.).
Mimo braku wyraźnego wskazania tego w samej treściart. 1019 k.c., także osoba, która znajdowała się w chwili składania oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, może się na taki fakt skutecznie powoływać. Oświadczenie woli nie jest świadome i swobodne, jeśli osoba je składająca nie potrafi zrozumieć własnych czynów i ich skutków (wyłączenie świadomości) oraz charakteryzuje się brakiem możliwości dokonywania wyboru i kontroli swojego zachowania (wyłączenie swobody). Obojętne są powody takiego stanu, w szczególności to, czy jest on trwały (np. choroba psychiczna, niedorozwój umysłowy), czy przemijający (np. chwilowe i przemijające zaburzenia świadomości lub czynności psychicznych), byleby istniał w chwili złożenia oświadczenia.
WnioskodawcaM. B.do dnia 18 grudnia 2023 roku nie złożył oświadczenia spadkowego poT. L., a nadto nie powoływał się na wadę oświadczenia woli, tj. na stan wyłączający świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli w rozumieniuart. 82 k.c.Powoływał się natomiast na brak świadomości, że toczy się sprawa spadkowa poT. L., a więc że jest spadkobiercą poT. L.oraz na brak świadomości, że spadkodawca pozostawił długi. Z tego powodu, jak podał, nie ocenił rozsądnie sytuacji i nie odrzucił spadku po spadkodawcy.
W pierwszej kolejności podkreślić należy, że wnioskodawca w dniu 18 czerwca 2022 roku osobiście odebrał skierowaną do niego korespondencję w postaci:odpisu postanowieniao zwolnieniu jego matki od udziału w sprawie spadkowej I Ns 185/20 z uwagi na skuteczne złożenie przez nią oświadczenia o odrzuceniu spadku poT. L.i o wezwaniu zstępnychW.B. B.(w tym wnioskodawcy) do udziału w sprawie spadkowej orazodpisu wnioskuo stwierdzenie nabycia spadku poT. L.wrazz załącznikami. Z treści samego wniosku i załączonych do niego dokumentów wprost wynikało, że spadkodawca jest dłużnikiem Wspólnoty Mieszkaniowej nieruchomości przyulicy (...)wP.. Zatem już w dniu 18 czerwca 2022 roku wnioskodawca dowiedział się zarówno o tym, że toczy się sprawa spadkowa I Ns 185/20 i że jest spadkobiercą ustawowym poT. L., jak i o tym, że spadkodawca miał długi. Wnioskodawca nie zapoznał się z aktami sprawy spadkowej, nie interesował się przebiegiem tej sprawy. W tym miejscu należy zauważyć, że rodzeństwo wnioskodawcy (M. K. (3),D. B. (1),T. B.iD. B. (2)) odrzuciło w ustawowym terminie spadek poT. L..
Z uwagi na powyższe, w ocenie Sądu stwierdzić należy, iż wnioskodawca nie pozostawał w błędzie, lecz nie dołożył należytej staranności w dbałości o swoje ważne życiowo sprawy. Niezłożenie w terminie ustawowym oświadczenia wynika z zaniedbania wnioskodawcy, a nie z okoliczności obiektywnych.
Błąd przy braku oświadczenia spadkowego musi dotyczyć treści przyjęcia spadku oraz być istotny, tzn. taki, który uzasadnia przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści (art. 84 k.c.). Błąd dotyczący treści oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku lub braku takiego oświadczenia to m.in. błąd co do osoby spadkodawcy, tytułu powołania lub przedmiotu spadku. W tej ostatniej sytuacji chodzi o brak wiedzy o rzeczywistym stanie majątku spadkowego, z tym zastrzeżeniem, że nie jest on wynikiem braku staranności po stronie spadkobiercy (tak E. Skowrońska-Bocian, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga czwarta. Spadki, Warszawa 2011, str. 247-248). Stanowisko to, akceptowane przez Sąd Rejonowy, znajduje dodatkowo potwierdzenie w judykaturze, zgodnie z którą podstawę uchylenia się przez spadkobiercę od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może stanowić błąd prawnie doniosły; błędem takim nie jest nieznajomość przedmiotu spadku pozostająca w związku przyczynowym z niedołożeniem przez spadkobiercę należytej staranności w ustalaniu rzeczywistego stanu majątku spadkowego (tak Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 30.06.2005 roku, IV CK 799/04, OSNC 2006 nr 5, poz. 94, z dnia 18.03.2010 roku, V CSK 337/09, LEX nr 677786 oraz z dnia 01.12.2011 roku, I CSK 85/11, LEX nr 1147725).
Na gruncieart. 84 k.c.nie ma przeszkód do uznania za błąd prawnie doniosły nie tylko błędu co do faktów, ale i błędu co do prawa - jeżeli oczywiście dotyczy on treści czynności prawnej i jest istotny (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 1974 r., II CR 761/73 i z dnia 10 października 2000 r., IV CKN 144/00).
W ocenie Sądu Rejonowego, dokonane ustalenia nie dawały jednak podstaw do stwierdzenia błędu wnioskodawcy uzasadniającego uchylenie się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku (art. 1019 § 2 k.c.). Taki błąd mógłby polegać na niebędącej wynikiem niedołożenia należytej staranności nieznajomości przedmiotu spadku, tj. nieznajomości rzeczywistego stanu spadku - niewiedzy, że w skład spadku wchodzą długi. Ale jak wynika z okoliczności sprawy wnioskodawca już w dniu 18 czerwca 2022 roku wiedział, że spadkodawca miał długi, a stan jego wiedzy w tym zakresie nie uległ zmianie do tej pory.
Nawet gdyby uznać, że wnioskodawca nie miał świadomości, że jest spadkobiercąT. L., z punktu widzeniaart. 1019 k.c.byłoby to pozbawione doniosłości prawnej. Nieświadomość ta wynikałaby bowiem z nieznajomości przepisów prawa. Gdyby bowiem wnioskodawca zapoznał się z przepisamiart. 931-932 k.c., wiedziałby, że jest spadkobiercą ustawowym po swoim wuju. Wspomniany brak świadomości po stronie wnioskodawcy wynikałby z nieznajomości prawa, a nie z usprawiedliwionego błędu co do prawa. Nieznajomość prawa nie usprawiedliwia tego, kto go nie zna i nie niweluje negatywnych skutków prawnych, które ustawa wiąże z brakiem aktów staranności.
Z tych względów wniosekM. B.podlegał oddaleniu.
O kosztach postępowania orzeczono na zasadzieart. 520 § 1 k.p.c., zgodnie z którym każdy z uczestników poniósł koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.