Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 325/22
Data wyroku: 2023-07-31 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Ciężar dowodu
Podstawa prawna: art. 6 kc

Sygn. akt III Ca 325/22

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 24 listopada 2021 r. Sąd Rejonowy w Łęczycy w sprawie z powództwa Syndyka masy upadłości(...)wW.w upadłości likwidacyjnej przeciwkoJ. K.o zapłatę:

1
umorzył postępowanie w zakresie kwoty 150 zł;

2
oddalił powództwo w pozostałym zakresie.

Apelację od tego wyroku wniósł powód, zaskarżając orzeczeniew części, to jest w zakresie pkt 2. Zaskarżonemu orzeczeniu skarżący zarzucił naruszenie prawa procesowego w postaciart. 233 § 1 k.p.c.także w zw. zart. 6 k.c.orazart. 98 § 1 k.p.c., a także naruszenie prawa materialnego w postaciart. 75c ust. 1-6 Prawa bankowegow zw. z art. 36 ust. 1a ustawy o(...).W konsekwencji podniesionych zarzutów powód wniósł o zmianę rozstrzygnięcia poprzez uwzględnienie powództwa ponad kwotę objętą umorzeniem postępowania. Skarżący wniósł również o zasądzenie na jego rzecz od pozwanej zwrotu kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Pozwany wniósł o oddalenie apelacji, ewentualnie o rozłożenie świadczenia na raty i pominięcie dodatkowych kosztów związanychz dochodzeniem zwrotu pożyczki.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja w znacznej części okazała się zasadna.
Na wstępie należy wskazać, że Sąd Okręgowy podziela i przyjmuje za własne poczynione przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne, ale uzupełnia je przez ustalenie, że:
Wezwaniu do zapłaty z dnia 11 lipca 2016 roku towarzyszyło pouczenie dłużnika o prawie złożenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia. Wobec braku reakcji na to wezwanie, powód pismem z dnia 18 sierpnia 2016 roku ostatecznie wezwał pozwanego do zapłaty kwoty 3 644,97 zł wraz z odsetkami karnymiw terminie 14 dni roboczych pod rygorem wypowiedzenia umowy pożyczkii postawienia całego zadłużenia w stan natychmiastowej wymagalności. Wezwaniu towarzyszyło pouczenie dłużnika o prawie złożenia wnioskuo restrukturyzację zadłużenia.
/okoliczności bezsporne – pisma z pouczeniami i dowodami nadaniak. 71-74 oraz k. 75-77/
Uzupełnienie stanu faktycznego wynikało z wykazania przez powoda, że doszło do naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.Sąd Rejonowy dysponował wezwaniami do zapłaty, które zawierały adnotację o załączeniu do nich pouczeń, ale bezzasadnie uznał, że pouczenia te nie zostały doręczone dłużnikowi. Ocena ta była dowolna, bo nielogiczna i sprzeczna z zasadami doświadczenia życiowego. Trudno powiedzieć z jakich przyczyn powód miałby zaniechać wysłania pouczeń w ramach korespondencji, która prowadziła do wypowiedzenia umowy pożyczki. Wszelkie wątpliwości przeciął dłużnik, który w ramach przesłuchania przed Sądem Okręgowym przyznał, że wezwaniom do zapłaty towarzyszyły załączone do akt sprawy pouczenia. Nadto, bezsporna treść tych pouczeń potwierdza prawidłowość zarzutu naruszeniaart. 232 k.p.c.w zw. zart. 6 k.c.Nie ma wątpliwości, że treść pouczeń spełnia wymogi zart. 75c Prawa bankowegow zw. z art. 36 ust. 1 ustawy o(...)– dłużnik został poinformowany, że służy mu uprawnienie do wnioskowania o restrukturyzację zadłużenia, ale z prawa tego nie skorzystał. Termin określony w wezwaniu do zapłaty upłynął bezskutecznie, co uzasadniało wypowiedzenie umowy pożyczki. Zasadności i skuteczności wypowiedzenia tej umowy nie da się zakwestionować.
W świetle powyższych wywodów, nie ma wątpliwości, że powód wykazał prawo do dochodzenia zapłaty niespłaconego kapitału wraz z prowizjamii opłatami (4 600,98 zł, to jest 4 573,98 zł + 27 zł), odsetek umownych (492,66 zł) i odsetek umownych za okres od sporządzenia oświadczeniao wypowiedzeniu umowy, ale tylko do dnia nastąpienia skutku wypowiedzenia umowy (30,96 zł, to jest 0,86 zł dziennie do 29.10.2016 roku). Skorzystanie przez pożyczkodawcę z ustawowego uprawnienia kształtującego, jakim jest wypowiedzenie umowy skutkuje wygaśnięciem umowy (art. 75 ust. 1pr. bank.). Upływ okresu wypowiedzenia umowy powoduje ustanie zobowiązania(w rozumieniuart. 353 § 1 k.c.), nie powoduje jednak wygaśnięcia roszczenia o świadczenie (świadczenia) wynikającego z umowy, jeśli w trakcie trwania umowy lub w następstwie jej wypowiedzenia zaktualizowała się powinność jego spełnienia. Roszczenia o zapłatę odsetek umownych za opóźnienie są roszczeniami o świadczenia okresowe i powstają (w wysokości określonej w umowie) sukcesywnie z każdym dniem opóźnienia w spełnieniu świadczenia głównego. W każdym dniu naliczania odsetek umownych musi zatem istnieć podstawa ich naliczania, tj. postanowienie umowne przewidujące takie uprawnienie. Rozwiązanie umowy powoduje zaś wygaśnięcie kontraktowego stosunku prawnego (ze skutkiem na przyszłość –ex nunc), wobec czego upada również podstawa roszczeń o świadczenia okresowe, wynikająca z treści umowy. Po upływie okresu wypowiedzenia odsetki ustawowe zastępują odsetki umowne. Tym samym kredytodawca, po upływie okresu wypowiedzenia umowy, posiada jedynie roszczenie o nieuiszczone odsetki umowne przysługujące mu w okresie obowiązywania umowy, tj. od chwili jej zawarcia do momentu upływu okresu wypowiedzenia (patrz: C.W., Wypowiedzenie umowy kredytu a odsetki umowne za opóźnienie, Palestra(...)i przywołane tam orzecznictwo). W konsekwencji powód mógł liczyć tylko na odsetki ustawowe za opóźnienie za okres od 30 października 2016 roku do dnia złożenia pozwu, liczone od kwoty 4 600,98 zł, to jest 909,73 zł. Łącznie należna powodowi suma wynosiła 6 034,33 zł (4 600,98 + 492,66 + 30,96 + 909,73), ale kwota do zasądzenia była niższa o 150 zł, bo tyle dłużnik zapłacił w trakcie procesu. Ostatecznie powodowi należało się więc 5 884,33 zł. Dalsze odsetki ustawowe za opóźnienie wynikające zart. 481 § 1 k.c.należne są powodowi od całej kwoty zadłużenia od dnia złożenia pozwu (dzień wymagalności odsetek powód określił w żądaniu pozwu).
Nie było podstaw do zastosowaniaart. 320 k.p.c., zgodnie z którymw szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd może w wyroku rozłożyć na raty zasądzone świadczenie. Na tej podstawie ocenia się roszczenie procesowew płaszczyźnie reguł słusznościowych z perspektywy uzasadnionych, słusznych interesów pozwanego, ale bez pomijania interesów wierzyciela. Prawidłowo zastosowanyart. 320 k.p.c.pozwala urealnić egzekucję roszczenia, a więc umożliwić pozwanemu zaspokojenie długu bez konieczności wszczynania egzekucji sądowej. W niniejszej sprawie nie ma takich możliwości. Pozwany jest istotnie zadłużony, obciążony innymi postępowaniami egzekucyjnymi. Jego dochody są niestabilne (z uwagi na stan zdrowia) i niskie. Nie da się ustalić rat na poziomie wyższym niż symboliczny, a na taki zabieg nie pozwala ochrona interesów wierzyciela. Rozłożenie świadczenia na raty nie wchodziło więc w grę.
Podsumowując powyższy wywód stwierdzić należy, iż wywiedziona przez powoda apelacja zawierała zarzuty, które podważyły rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego i w konsekwencji prowadziły do opisanej w sentencji zmiany rozstrzygnięcia na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.W pozostałym zakresie apelacja podlegała oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.
Zmiana meritum rozstrzygnięcia wywołała potrzebę korekty rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Powód wygrał sprawę praktyczniew całości, co uzasadniało zastosowanieart. 100zd. IIk.p.c.Na zasądzoną kwotę składają się opłata od pozwu (84 zł) i wynagrodzenie pełnomocnika wraz opłatą skarbową (1 817 zł) - § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 100zd. IIk.p.c., z przyczyn takich, jak w przypadku orzeczenia dotyczącego I instancji. Koszty instancji odwoławczej obejmują opłatę od apelacji (400 zł) i wynagrodzenie pełnomocnika -§ 2 pkt 4w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości.
W sprawie nie zaistniały warunki do zastosowaniaart. 102 k.p.c., zgodnie z którym w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Wprawdzie pozwany jest w trudnej sytuacji materialnej i osobistej, ale nie można nie zauważyć, że przedmiot rozstrzygnięcia był oczywisty – stanowiska pozwanego zmierzającego do oddalenia powództwa nie można było uwzględnić. Trudno więc mówić o usprawiedliwionym okolicznościami przekonaniu pozwanego o słuszności prezentowanego w sprawie stanowiska. Tymczasem szczególne uprawnienie zart. 102 k.p.c.można stosować tylko wtedy, gdy trudnej sytuacji strony towarzyszą swoiste okoliczności związanez przebiegiem sprawy, takie jak charakter zgłoszonego roszczenia, jego znaczenie dla strony, subiektywne przekonanie o zasadności roszczenia (post. SN z 17.4.2013 r., V CZ 124/12,L.).