Sąd Apelacyjny w Poznaniu
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 236/23
Data wyroku: 2024-03-11 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON

UZASADNIENIE

Formularz UK 2

Sygnatura akt

II AKa 236/23

Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

1

1

CZĘŚĆ WSTĘPNA

0.11.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Sąd Okręgowy wZ., wyrok z dnia(...)r., sygn. akt(...)

0.11.2. Podmiot wnoszący apelację

☒ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ oskarżyciel posiłkowy

☐ oskarżyciel prywatny

☐ obrońca

☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ inny

0.11.3. Granice zaskarżenia

0.11.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść
☐ na niekorzyść

☐ w całości

☒ w części

☒

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

0.11.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k.– obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k.– obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazanywart. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☐

art. 438 pkt 2 k.p.k.– obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☐

art. 438 pkt 3 k.p.k.–błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k.– rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☒

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

0.11.4. Wnioski

☒

uchylenie

☐

zmiana

2

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

0.12.1. Ustalenie faktów

0.12.1.1. Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

0.12.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

0.12.2. Ocena dowodów

0.12.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 2.1.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

0.12.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Lp.

Zarzut

W zakresie, do którego odnosi się niniejsze uzasadnienie,prokurator w apelacji,pod literą d, zarzucił zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej wart. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.w zw. zart. 17 § 1 pkt 10 k.p.k.odnośnie czynów przypisanych oskarżonemu w punktach 13, 20 i 23 części dyspozytywnej wyroku zakwalifikowanych zart. 198 k.k., podczas gdy obowiązujący w chwili popełnienia czynówart. 205 k.k.wprost stanowił, że ściganie przestępstwa zart. 198 k.k., jeżeli określony w tym przepisie stan ofiary nie jest wynikiem trwałych zaburzeń psychicznych, następuje na wniosek pokrzywdzonego, a w przedmiotowej sprawie powyższe czyny popełnione zostały na szkodę nieustalonych pokrzywdzonych, w związku z czym nie została skutecznie wyrażona wola ścigania sprawcy, co uniemożliwia wydanie w tym przedmiocie wyroku skazującego.

☒ zasadny
☐ częściowo zasadny
☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Odnosząc się do zakresu niniejszego uzasadnienia należy podnieść, iżR. K.został w niniejszym postępowaniu oskarżony m.in. o popełnienie następujących trzech przestępstw, opisanych w punktach 24, 38 i 42 części wstępnej zaskarżonego wyroku, tj.:
w pkt 24– o to, że w dniu(...)r. w nieustalonym miejscu, wykorzystując wynikającą ze snu pokrzywdzonej bezradność, doprowadził ją do obcowania płciowego poprzez wkładanie palca w jej pochwę, a także podstępnie utrwalił wizerunek nagiej pokrzywdzonej w trakcie tej czynności, tj. o przestępstwo zart. 198 k.k.iart. 191a § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.;
w pkt 38– o to, że w dniu(...)r. w nieustalonym miejscu, wykorzystując wynikającą ze snu pokrzywdzonej bezradność, doprowadził ją do obcowania płciowego oraz poddania się innej czynności seksualnej poprzez dotykanie jej po pośladkach i wkładanie palca w odbyt a także podstępnie utrwalił wizerunek nagiej pokrzywdzonej w trakcie tych czynności, umieszczając urządzenie rejestrujące bez wiedzy pokrzywdzonej, tj. o przestępstwo zart. 198 k.k.iart. 191a § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.;
w pkt 42– o to, że w dniu(...)r. w nieustalonym miejscu, wykorzystując wynikającą ze snu pokrzywdzonej bezradność, doprowadził ją do odbycia stosunku płciowego poprzez wkładanie palców do pochwy, a także podstępnie utrwalił wizerunek nagiej pokrzywdzonej w trakcie tej czynności, umieszczając urządzenie rejestrujące bez wiedzy pokrzywdzonej, tj. o przestępstwo zart. 198 k.k.iart. 191a § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.

    Sąd Okręgowy wZ., wyrokiem z dnia(...)r. w sprawie(...):
w pkt 13–odnośnie czynu opisanego w punkcie 24 części wstępnej wyroku– uznał oskarżonego za winnego tego, że w dniu(...)r. w nieustalonym miejscu, wykorzystując wynikającą ze snu nieustalonej pokrzywdzonej bezradność, doprowadził ją do obcowania płciowego poprzez wkładanie palca w jej pochwę, tj. popełnienia przestępstwa zart. 198 k.k.i za przestępstwo to na podstawieart. 198 k.k.wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności;
w pkt 20–odnośnie czynu opisanego w punkcie 38 części wstępnej wyroku– uznał oskarżonego za winnego tego, że w dniu(...)r. w nieustalonym miejscu, wykorzystując wynikającą ze snu nieustalonej pokrzywdzonej bezradność, doprowadził ją do obcowania płciowego oraz poddania się innej czynności seksualnej poprzez dotykanie jej po pośladkach i wkładanie palca w odbyt, tj. popełnienia przestępstwa zart. 198 k.k.i za przestępstwo to na podstawieart. 198 k.k.wymierzył mu karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności;
w pkt 23–odnośnie czynu opisanego w punkcie 42 części wstępnej wyroku– uznał oskarżonego za winnego tego, że w dniu(...)r. w nieustalonym miejscu, wykorzystując wynikającą ze snu nieustalonej pokrzywdzonej bezradność, doprowadził ją do odbycia stosunku płciowego poprzez wkładanie palców do pochwy, tj. popełnienia przestępstwa zart. 198 k.k.i za przestępstwo to na podstawieart. 198 k.k.wymierzył mu karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności.
Na wstępie należy zauważyć, iż przestępstwo kwalifikowane zart. 191a § 1 k.k.jest ścigane na wniosek pokrzywdzonego (art. 191a § 2 k.k.). Okoliczność tę zauważył Sąd I instancji, co wynika wprost z treści uzasadnienia formularzowego wsekcji 3na str. 75. Sąd Okręgowy bowiem podniósł, iż w punktach 13, 20 i 23 części dyspozytywnej wyroku Sąd przypisał oskarżonemu przestępstwa zart. 198 k.k., eliminując z kwalifikacji prawnej tych czynów przepisart. 191a § 1 k.k., albowiem, cyt.: „nie udało się ustalić osób pokrzywdzonych tymi czynami, a co za tym idzie oskarżyciel nie uzyskał wniosku o ściganie, zaś przestępstwo zart. 191a § 1 k.k.ścigane jest na wniosek pokrzywdzonego. Oskarżony wykorzystał bezradność pokrzywdzonych wynikającą ze snu i doprowadził do obcowania płciowego, co skutkowało skazaniem za przestępstwa zart. 198 k.k.ścigane z oskarżenia publicznego”.
Prokurator w apelacji jednak trafnie dostrzegł, iż w chwili popełnienia tych trzech czynów obowiązywał przepisart. 205 k.k.(uchylony z dniem 27 stycznia 2014 r. ustawą z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz ustawy – Kodeks postępowania karnego – Dz.U. poz. 849), który wprost stanowił, że ściganie przestępstwa zart. 198 k.k., jeżeli określony w tym przepisie stan ofiary nie jest wynikiem trwałych zaburzeń psychicznych, następuje na wniosek pokrzywdzonego a w przedmiotowej sprawie powyższe czyny popełnione zostały na szkodę nieustalonych pokrzywdzonych, w związku z czym nie została skutecznie wyrażona wola ścigania sprawcy, co uniemożliwia wydanie w tym przedmiocie wyroku skazującego. Jak przy tym zasadnie skarżący prokurator zauważył, cyt.: „stan bezradności pokrzywdzonych wynikał ze snu, nie zaś trwałych zaburzeń psychicznych, co w istocie powoduje zastosowanie powyższego przepisu w chwili jego obowiązywania odnośnie ww. czynów” (str. 13 apelacji).
Trzeba przy tym dodać, iż z treści art. 3 tej ustawy zmieniającej jasno wynika, iż do czynów popełnionych przed dniem wejścia w życie tejże ustawyart. 205 k.k.orazart. 12 § 3 k.p.k.stosuje się w brzmieniu dotychczasowym. To zaś oznacza jasno, iż w przypadku przestępstw zart. 198 k.k.(w zakresie wyżej wskazanym), jak i przestępstw określonych wart. 197 lub art. 199 § 1 k.k.popełnionych przed dniem(...)r. niezbędne było złożenie skutecznego wniosku o ściganie, by móc dalej z urzędu prowadzić skutecznie postępowanie karne wobec sprawcy tych przestępstw (por. także wyrok SN z dnia 28.11.2017 r., III KK 142/17, LEX nr 2420313).
W tym układzie procesowym rację ma więc skarżący prokurator, iż odnośnie tych trzech przestępstw w niniejszej sprawie zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza określona wart. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.w zw. zart. 17 § 1 pkt 10 k.p.k., obligująca Sąd odwoławczy, niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia do uchylenia zaskarżonego orzeczenia (tu: orzeczeń zawartych w punktach 13, 20 i 23 zaskarżonego wyroku) i umorzenia postępowania wobec oskarżonegoR. K.o przestępstwa zarzucane mu aktem oskarżenia zart. 198 k.k.iart. 191a § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.a opisane w punktach 24, 38 i 42 części wstępnej tego wyroku.

Wniosek

Pkt 6wniosków:
Uchylenie zaskarżonego wyroku w części odnoszącej się do czynów opisanych w punktach 13, 20 i 23 części dyspozytywnej wyroku zakwalifikowanych zart. 198 k.k.i umorzenie w tym zakresie postępowania z uwagi na zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej wart. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.w zw. zart. 17 § 1 pkt 10 k.p.k., tj. braku wniosku o ściganie pochodzącego od osoby uprawnionej.

☒ zasadny
☐ częściowo zasadny
☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

Wniosek okazał się w pełni zasadny, co wynika już z powyższego ustosunkowania się przez Sąd odwoławczy do treści podniesionego w apelacji prokuratora zarzutu. Mając na uwadze te zarzuty, jak i przytoczoną wyżej argumentację, Sąd Apelacyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku w przedmiotowym zakresie i umorzył postępowanie wobec oskarżonego o te konkretne przestępstwa w pkt I wyroku z dnia 9 lutego 2024 r.

4

OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

1.

Nie dotyczy

Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

5

ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

0.15.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

0.11.

Przedmiot utrzymania w mocy

0.1Nie dotyczy

Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

0.15.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

0.0.11.

Przedmiot i zakres zmiany

0.0.1Nie dotyczy

Zwięźle o powodach zmiany

0.15.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

0.15.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

1.1.

Na przyczynę, zakres i podstawę prawną uchylenia wskazano wyżej w sekcji 3 przy ustosunkowaniu się do zarzutu apelacyjnego.

☒art. 439 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

Powody uchylenia zaskarżonego wyroku w części zostały wyczerpująco wskazane wyżej w sekcji 3 przy ustosunkowaniu się do zarzutu apelacyjnego.

2.1.

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości
Nie dotyczy

☐art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

3.1.

Konieczność umorzenia postępowania

☒art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

Konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku w punktach 13, 20 i 23 i umorzenia postępowania wobec oskarżonego o trzy zarzucane mu przestępstwa zart. 198 k.k.iart. 191a § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.a opisane w punktach 24, 38 i 42 zaskarżonego wyroku wynika z występowania w tej sprawie przyczyny procesowej określonej wart. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.w zw. zart. 17 § 1 pkt 10 k.p.k., gdyż w przypadku tych czynów brak było wniosków o ściganie, co wyjaśniono szerzej przy ustosunkowaniu się do zarzutu apelacyjnego wsekcji 3.

4.1.

Nie dotyczy

☐art. 454 § 1 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

0.15.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

Nie dotyczy

0.15.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

Nie dotyczy

6

Koszty Procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

VII.

Konsekwencją uchylenia zaskarżonego wyroku i umorzenia postępowania wobec oskarżonego jest ponoszenie kosztów procesu przez Skarb Państwa (art. 632 pkt 2 k.p.k.). Powyższe jednak dotyczy tylko ułamkowej części niniejszego postępowania z uwagi na ilość przestępstw, jakie łącznie przypisano oskarżonemu. Ostatecznie jednak zwolniono skazanego od ponoszenia w całości kosztów sądowych za postępowanie apelacyjne oraz od opłaty za obie instancje na podstawieart. 624 § 1 k.p.k.orazart. 17 ust. 1 ustawy z dnia 23.06.1973 r. o opłatach w sprawach karnych(tekst jednolity z 1983 r., Dz.U. Nr 49, poz. 223 z późn. zm.) z uwagi na konieczność odbywania przez skazanego długoterminowej kary pozbawienia wolności, brak posiadania majątku i korzystanie na wolności z pomocy opieki społecznej przy posiadaniu niewielkiego miesięcznego dochodu. To zaś oznacza, iż Skarb Państwa w całości ponosi koszty sądowe za postępowanie odwoławcze.

7

PODPIS

P. M.M. K.M. Ś.