Sąd Apelacyjny w Warszawie
VIII Wydział Karny
Sygnatura akt: VIII AKa 44/23
Data wyroku: 2024-03-25 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sławomir Machnio, Piotr Maksymowicz, Przemysław Filipkowski
Słowa kluczowe: Przywłaszczenie
Podstawa prawna: art.284 kk, art. 6kpk

Sygn. akt VIII AKa 44/23

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 marca 2024 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie VIII Wydział Karny w składzie:

Przewodniczący: SSA – Przemysław Filipkowski (spr.)

Sędziowie: SA – Sławomir Machnio

SO (del.) – Piotr Maksymowicz

Protokolant: – st. sekr. sąd. Katarzyna Rucińska
przy udziale prokuratora Krzysztofa Kalinowskiego
po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2024 r. sprawy:
1)M. K. (1)(poprzednioM.) z d.B., córkiW.iT.,urodz. (...)wP.,
2)W. K. (1), synaB.iH.,urodz. (...)wW.
oskarżonych o czyn zart. 284 § 2 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.
na skutek apelacji, wniesionej przez obrońcę oskarżonych
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 15 listopada 2021 r.  sygn. akt  XVIII K 236/21
uchyla zaskarżony wyrok w całości oraz przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie;

UZASADNIENIE

Formularz UK 2

Sygnatura akt

VIII AKa 44/23

Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

1

1

CZĘŚĆ WSTĘPNA

1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie sygn. XVIII K 236/21 z dnia 15.11.2021 r.

1.2. Podmiot wnoszący apelację

☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ oskarżyciel posiłkowy

☐ oskarżyciel prywatny

x obrońca oskarżonych

☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ inny

1.3. Granice zaskarżenia

1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

x na korzyść
☐ na niekorzyść

x w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k.– obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k.– obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazanywart. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

x

art. 438 pkt 2 k.p.k.– obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

x

art. 438 pkt 3 k.p.k.–błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

x

art. 438 pkt 4 k.p.k.– rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

1.4. Wnioski

x

uchylenie

x

Zmiana

2

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

2.1. Ustalenie faktów

2.1.1. Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

Nie dotyczy

2.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

Nie dotyczy

2.2. Ocena dowodów

2.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 2.1.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

Nie dotyczy

2.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

Nie dotyczy

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Lp.

Zarzut

1/

Obrońcy oskarżonychW. K. (1)iM. K. (1)/poprzednioM./ pkt I/1-4obrazy przepisów postępowania, mającej wpływ na treść orzeczenia, a to:
1/art. 7 kpkw zw. zart. 410 kpkpoprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, z pominięciem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego poprzez bezpodstawne uznanie, że zachowanie oskarżonych cechowało się widocznym przejawem sprzeniewierzenia przedmiotów leasingu, podczas gdy o zrealizowaniu znamion przywłaszczenia nie może stanowić sam fakt niewywiązywania się leasingobiorcy z postanowień zawartej umowy czy też zaprzestanie płacenia rat, jeżeli nie towarzyszy temu zamiar tzw.animus rem sibi habendi, a na podstawie wszystkich okoliczności sprawy nie sposób uznać, że oskarżeni działali z zamiarem popełnienia przestępstwa zart. 284 § 2 kk;
2/art. 167 kpkw zw. zart. 170 § 1 pkt 2 kpkpoprzez pominięcie i nierozpoznanie przez Sąd I instancji wniosku dowodowego o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań świadkaM. G., w sytuacji gdy dowód ten stanowi realizację przez oskarżonego prawa do obrony i zmierzał do wykazania okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy poprzez wykazanie, iż pokrzywdzony i świadekJ. F. (1)posiadali wiedzę o miejscu położenia przedmiotu leasingu;
3/art. 167 kpkpoprzez niepowołanie z urzędu dowodu z zeznań świadkaE. G., będącego kierownikiem budowy, podczas gdy dowód ten był istotny dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem świadekJ. F. (1)w zeznaniach powołuje się na kontakt z w/w świadkiem wskazując, iż oskarżony poinformował go o tym, że koparki przewiezione zostaną na budowędrogi (...)i w tym zakresie oskarżony podał mu nr telefonu do kierownika budowy, a zatem istotne jest ustalenie, czy w/w świadek kontaktował się zJ. F.oraz czy informował/ był zobowiązany do poinformowania go o miejscu położenia minikoparek;
4/art. 167 kpkpoprzez niepowołanie z urzędu dowodu z zeznań świadkaM. G., podczas gdy dowód ten był istotny dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem to świadek zawarł umowę dzierżawy gruntu w dniu 16.03.2020 r. oraz w imieniu spółki kontaktował się z przedstawicielamifirmy (...) sp. z o.o.– a zatem sąd z urzędu winien przeprowadzić powyższy dowód celem ustalenia, czy świadek przekazywał informacje o położeniu koparek oraz kontaktował się zespółką (...).

☐ zasadny
x częściowo zasadny
☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

a/ Zauważyć należy, że proces karny musi gwarantować każdemu oskarżonemu możliwość realizacji jego prawa do obrony, zawartego wprost wart. 6 kpk. Ma to oczywisty związek z wypełnieniem podstawowych celów postępowania tj. aby sprawca przestępstwa został wykryty i pociągnięty do odpowiedzialności karnej a osoba niewinna nie poniosła tej odpowiedzialności – zgodnie zart. 2 § 1 pkt 1 kpk. Szczegółowe unormowania zapewniają prawidłowy przebieg procesu, w tym przed Sądem I instancji. Respektowanie właściwych gwarancji procesowych jest także warunkiem rzetelnego procesu w rozumieniu art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności orazart. 45 ust. 1 Konstytucji RP/porównaj np. A. Murzynowski, Zasada prawa do obrony str. 272-285 w: Istota i zasady procesu karnego, PWN 1994 r./.
b/ Podzielić należy konsekwentne poglądy orzecznictwa, że przekonanie Sądu o wiarygodności jednych dowodów i jej braku w przypadku innych, pozostaje pod ochroną przepisuart. 7 k.p.k., jeżeli zostało poprzedzone ujawnieniem w toku rozprawy głównej całokształtu okoliczności sprawy, rozważeniem okoliczności przemawiających zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego, pozostaje zgodne ze wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego oraz zostało wyczerpująco i logicznie uargumentowane w uzasadnieniu wyroku /tak np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11.04.2018 r. sygn. IV KK 104/18, lex nr 2498022/.
c/ W tym przypadku Sąd Okręgowy dopuścił się naruszenia prawa do obrony oskarżonych w ramach postępowania dowodowego na rozprawie, co ma związek z przeprowadzoną oceną materiału dowodowego i w rezultacie skutkuje dalszym naruszeniem przepisówart. 7 kpkiart. 410 kpk/zasadny zarzut zpkt I.1apelacji/.
d/ W niniejszej sprawie Sąd I instancji w istocie uchylił się od przeprowadzenia dowodu i oceny wyjaśnień oskarżonejM. K. (1)– wobec niestawiennictwa oskarżonej na rozprawie w dniu 15.11.2021 r. w ogóle zaniechano odczytania jej wyjaśnień i za niewystarczający uznać należy zapis w protokole, że zgodnie zart. 405 § 2 kpkz chwilą zamknięcia przewodu sądowego ujawnione bez odczytania są wszystkie protokoły i dokumenty podlegające odczytaniu na rozprawie, które nie zostały odczytane.Art. 389 § 1 kpknakazujący odczytanie wyjaśnień w przypadku niestawiennictwa osoby oskarżonej należy rozumieć ściśle i dokonać tej czynności procesowej wprost na rozprawie, kiedy może mieć to istotny wpływ na treść orzeczenia. Powyższe mogło zaś mieć oczywisty wpływ na treść zaskarżonego wyroku, skoro Sąd Okręgowy w sporządzonym pisemnym uzasadnieniu całkowicie pominął w/w wyjaśnienia oskarżonej i nie poddał ich żadnej analizie. Zatem nie wiadomo, z jakich przyczyn nie dano im wiary, niezależnie od tego, żeM. K.nie przyznała się do winy i skorzystała z prawa do odmowy składania dalszych wyjaśnień. Należy pamiętać, że oskarżona nie ma obowiązku dowodzić swojej niewinności, a wręcz przeciwnie - to jej należy udowodnić sprawstwo i winę. Zauważyć należy, że w ten sposób Sąd orzekający dokonał niepełnej i wadliwej oceny materiału dowodowego, w ogóle pomijając ten istotny dowód i uchylając się od poczynienia szczegółowych ustaleń co do kwestii przywłaszczenia przedmiotowych koparek przez oskarżonych. Takie postąpienie jest jednoznacznie sprzeczne z podstawowymi zasadami procesu karnego i może prowadzić do nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego. Ma to także wpływ na sytuację procesową oskarżonegoW. K. (1), skoro oskarżeni mieli działać wspólnie i w porozumieniu. Nadmienić jednak trzeba, że sytuacja obojga oskarżonych odnośnie zarzucanego im przywłaszczenia może nie być tożsama, ale dokonanie prawidłowych ustaleń wymaga ponownego przeprowadzenia postępowania w całości. Nie można zaakceptować zastępowania przez Sąd odwoławczy Sądu I instancji w przeprowadzeniu niemalże całego postępowania dowodowego, skoro na rozprawie przesłuchano tylkoW. K.i 1 świadka /porównaj także np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22.06.2022 r. sygn. V KK 171/22, OSNK nr 11-12/2022 poz. 45; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22.11.2023 r. sygn. II KS 47/23,L.; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22.05.2019 r., I KZP 3/19, OSNK nr 6/2019 poz. 31; D. ŚwieckiKodeks Postępowania Karnego, Komentarz tom II,W.2017, tezy nr 21-22 doart. 437 kpk/.
e/ Ponadto Sąd I instancji naruszył prawo do obrony obojga oskarżonych i możliwość bezpośredniego zetknięcia się z dowodem poprzez nieprawidłowe oddalenie na rozprawie w dniu 15.11.2021 r. na mocyart. 350a kpkwniosku obrońcy o przesłuchanie na rozprawie świadkaM. S., która niewątpliwie jest świadkiem obciążającym i jej zeznania dotyczą m.in. odmowy wydania koparek. Wskazała na to dodatkowo obrońca w piśmie z 11.03.2024 r. Zastosowanie tego przepisu jest możliwe tylko wtedy, gdy zeznania danej osoby nie są sprzeczne z wyjaśnieniami oskarżonych, a w tym wypadku pozostają one w takiej sprzeczności, przy tym według obrońcy miały dotyczyć także wiedzy pokrzywdzonej spółki o miejscu przebywania przedmiotowych maszyn.
f/ W tej sytuacji bezprzedmiotowe w myślart. 436 kpkjest odnoszenie się do zarzutu pominięcia wniosku dowodowego o przesłuchanie świadkaM. G./pkt I.2 apelacji/, przy czym wniosek ten /zgodnie z niekwestionowanym protokołem/ został oddalony na rozprawie. Natomiast nie mogą być skuteczne zarzuty z pkt I.3-4 apelacji, gdyż Sąd Okręgowy nie miał obowiązku zastępowania profesjonalnego obrońcy i przeprowadzania z urzędu dowodów z zeznań świadkówE. G.iM. G..

Lp.

Zarzut

2/
Obrońcy oskarżonychW. K. (1)iM. K. (1)/poprzednioM./ pkt II a-d i pkt IIIbłędów w ustaleniach faktycznych, mających wpływ na treść wyroku, polegających na ustaleniu, że:
I/ oskarżeni kierowali się zamiarem przywłaszczenia nie wydając maszyn osobie upoważnionej p[rzez leasingodawcę do jej odbioru, w szczególności ustalenie, że chcieli przywłaszczyć sobie powierzone w ramach umów leasingu sprzęty, podczas gdy:
a/W. K.prowadził rozmowy z podmiotem uprawnionym do odbioru sprzętu, zawierał porozumienia mające na celu dalsze korzystanie przez niego z leasingowanych koparek /w tym celu wpłacił 20.000 zł/, zaś przyczyną braku wpłat rat leasingu było finansowe uzależnienie od kontrahenta, co przemawia za faktem, iż nie działał on w zamiarze popełnienia czynu zabronionego;
b/ świadekJ. F. (1)posiadał wiedzę, gdzie znajdują się przedmiotowe koparki, albowiem w toku rozprawy zeznał, iż został powiadomiony przez oskarżonego, że koparki przewiezione zostaną na budowędrogi (...)i dostał nr telefonu do kierownika budowy;
c/W. K.posiadał upoważnienie do prowadzenia wszelkich spraw spółki i brak jest dowodów wskazujących na winę oskarżonej;
d/ miejsce postoju koparek wiadome było od dnia 16.03.2020 r. zgodnie z umową najmu/dzierżawy gruntu z16.03.2020 r. zawartą przez pracownikaM. G.;
III/ koparki znajdowały się na terenie należącym do(...) sp. z o.o., podczas gdy znajdowały się na terenie wydzierżawionym.
☐ zasadny
☐ częściowo zasadny
x niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny
Z uwagi na stwierdzone wyżej uchybienia rozpoznanie powyższych zarzutów jest bezprzedmiotowe stosownie doart. 436 kpk.

Lp.

Zarzut

3/
Obrońcy oskarżonychW. K. (1)iM. K. (1)/poprzednioM./ pkt IVrażącej niewspółmierności orzeczonej kary 1 roku i 3 miesięcy pozbawienia wolności w stosunku doW. K.i kary 1 roku pozbawienia wolności, zawieszonej warunkowo na 3 lata w stosunku doM. K.oraz kar grzywny w wysokości 600 stawek po 10 zł każda, poprzez niedostateczne rozważenie dyrektyw wymiaru kary, albowiem orzeczona kara nie uwzględnia w sposób odpowiedni braku uprzedniej karalności oskarżonej, a w stosunku do oskarżonego Sąd I instancji dopuścił do nadania nadmiernego znaczenia okoliczności obciążającej, czyli uprzedniej karalności.
☐ zasadny
☐ częściowo zasadny
x niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny
Z uwagi na stwierdzone wyżej uchybienia rozpoznanie powyższego zarzutu jest bezprzedmiotowe stosownie doart. 436 kpk.

Wniosek

1

Obrońcy oskarżonychW. K. (1)iM. K. (1)/poprzednioM./wniósł o:
1/ uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji;
2/ ewentualnie zmianę zaskarżonego wyroku przez uniewinnienie oskarżonych od popełnienia zarzucanych im czynów;
3/ zwolnienie oskarżonych od ponoszenia kosztów sądowych.
☐ zasadny
x częściowo zasadny
☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.
a/ Wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji okazał się zasadny – co wynika z powyższej analizy zarzutów apelacji.
b/ W tej sytuacji brak było podstaw do uwzględnienia wniosków o zmianę zaskarżonego wyroku i o zwolnienie oskarżonych od ponoszenia kosztów sądowych.

4

OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

Nie dotyczy

Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności
Nie dotyczy

5

ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

5.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1.

Przedmiot utrzymania w mocy
Nie dotyczy

Zwięźle o powodach utrzymania w mocy
Nie dotyczy

5.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

Przedmiot i zakres zmiany
Nie dotyczy

Zwięźle o powodach zmiany
Nie dotyczy

5.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

5.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia
1.1.
Nie dotyczy
☐art. 439 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia
Nie dotyczy
2.1.
Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości
W sprawie wystąpiła konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości.
xart. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia
W niniejszej sprawie zachodzi przypadek, kiedy niezbędne jest powtórzenie całości procesu przed Sądem I instancji z uwagi na tak istotne naruszenie prawa do obrony oskarżonych oraz związane z tym zagrożenie dla rzetelności postępowania karnego – co wynika z analizy zarzutów apelacji.
3.1.
Konieczność umorzenia postępowania
☐art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia
Nie dotyczy
4.1.
Nie dotyczy
☐art. 454 § 1 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia
Nie dotyczy

5.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy powinien przeprowadzić w sposób prawidłowy przewód sądowy w całości, a w tym w razie potrzeby ujawnić dotychczasowe wyjaśnienia oskarżonejM. K. (1)i przeprowadzić dowody z zeznań świadków. Następnie zobowiązany jest do dokonania pełnej i rzetelnej oceny całości materiału dowodowego, nie pomijając wyjaśnień oskarżonejM. K.- mając na względzie powyższą analizę dotyczącą zarzutów apelacyjnych. W rezultacie Sąd winien poczynić prawidłowe ustalenia faktyczne i rozważyć popełnienie przez oskarżonych czynu zart. 284 § 2 kkw zw. zart. 294 § 1 kk.

5.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności
Nie dotyczy

6

Koszty Procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

Nie dotyczy

7

PODPIS

Przemysław Filipkowski
Sławomir Machnio Piotr Maksymowicz

1.3. Granice zaskarżenia

Kolejny numer załącznika

1

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca oskarżonychW. K. (1)iM. K. (1)/poprzednioM./

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Punkty 1-3 sentencji zaskarżonego wyroku

1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

x na korzyść
☐ na niekorzyść

x w całości

☐  w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k.– obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k.– obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazanywart. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

x

art. 438 pkt 2 k.p.k.– obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

x

art. 438 pkt 3 k.p.k.– błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

x

art. 438 pkt 4 k.p.k.– rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

1.4. Wnioski

x

uchylenie

x

zmiana