Sąd Rejonowy w Gdyni
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 63/23
Data wyroku: 2023-06-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Tadeus Kotuk
Słowa kluczowe: Powództwo o ustalenie
Podstawa prawna: art. 189 k.p.c.
Teza: brak

Sygn. akt I C 63/23

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 czerwca 2023 r.
Sąd Rejonowy w Gdyni I Wydział Cywilny:Przewodniczący: sędzia Tadeusz KotukProtokolant: st. sekr. sąd. Anna Szymańska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2023 r. wG.sprawy z powództwaE. L. (1)iJ. M.przeciwkoS. U.iM. U. (1)
o ustalenie

I
oddala powództwo;

II
zasądza solidarnie od powodówE. L. (1)iJ. M.solidarnie na rzecz pozwanychS. U.iM. U. (1)kwotę 3.617 zł (trzy tysiące sześćset siedemnaście złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty – tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 63/23

UZASADNIENIE
Stan faktyczny
N. U. (1)była osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (poruszającą się o kulach), pozostawała w związku małżeńskim zM. U. (2). W czasie gdy małżonkowie jeszcze nie posiadali dzieci, zakupili na kredyt lokal mieszkalny (z rynku wtórnego) wG.-P.(przyul. (...)) i tam przez pewien czas zamieszkiwali (2009-2012).
Okoliczności bezsporne
Po zmianie sytuacji życiowej związanej z wychowywaniem małoletnich synów (M. U. (1)iS. U.) małżonkowieU.zdecydowali się zakupić kolejny, większy lokal mieszkalny (również ze środków pochodzących z kredytu) i od sierpnia 2012 r. zamieszkali z dziećmi wG.przyul. (...), natomiast ich lokal przyul. (...)wG.przeznaczyli na wynajem dla osób niespokrewnionych.
Okoliczności bezsporne
W 2014 r.N. U. (1)nakłoniła swoją matkę –E. L. (1), aby – przeprowadziła się zP.doG.i zamieszkała (wraz z partnerem matki –J. M.) w lokalu przyul. (...)wG.. Motywy takiej decyzji wiązały się z uciążliwością dotychczasowej pracy zawodowejE. L.(w ogrodnictwie) oraz wolą pomocy ze strony matki w opiece nad dziećmi małżonkówU., co było dla tych ostatnich istotne z uwagi na poważną niepełnosprawność matki małoletnich, która jednocześnie pracowała zawodowo (pracował zawodowo takżeM. U. (2)).E. L. (1)iJ. M.mieli na bieżąco pokrywać koszty korzystania z zajmowanego lokalu. Charakter przeprowadzki miał być definitywny, a nie tymczasowy, określany słownie jako prawo do zamieszkiwania w tym lokalu „dożywotnio” („do śmierci”, „na zawsze”).N. U. (1)(pracująca jako psycholog w publicznej placówce ochrony zdrowia) pomogłaE. L. (1)w uzyskaniu zatrudnienia w tej samej instytucji (w charakterze osoby sprzątającej). Nigdy nie doszło do „sformalizowania” zasad zamieszkiwania powodów w przedmiotowym mieszkaniu, zaś relacje pomiędzy małżonkamiU.a powodami miały charakter typowych, bliskich, pozbawionych jakichkolwiek konfliktów stosunków rodzinnych.
W dniu 6 maja 2019 r.E. L. (1)sprzedała swoje dotychczasowe mieszkanie wP.na rzecz swojej córki i jej męża (G. B. (1)iM. B. (1)) za cenę 80.000 zł. W okresie od 2 maja 2019 r. do 29 lipca 2019 r.E. L. (1)dokonała kilku przelewów na rzeczN. U. (1)na łączną sumę 80.124 zł, które to środki adresatka przeznaczyła na spłatę kredytu obciążającego lokal zamieszkiwany przez powodów.
Dowód: zeznaniaB. W., k. 109 – 109 verso
zeznaniaA. R., k. 110
zeznaniaT. S., k. 110 – 110 verso
zeznaniaM. T., k. 110 verso – 111
zeznaniaL. L., k. 111 – 111 verso
zeznania R.S., k. 111 verso – 112
zeznaniaR. C., k. 112
zeznaniaM. B., k. 112 verso – 113
zeznaniaG. B., k. 113 – 113 verso
zeznaniaE. W., k. 140 verso - 141
akt notarialny, k. 12-17
przelewy, k. 18-25
zeznaniaM. Z., k. 141
zeznania powódki, k. 141 – 141 verso
zeznania powoda, k. 142
W dniu 30 grudnia 2020 r. zmarłaN. U. (1).M. U. (2)zmarł 7 lutego 2021 r. zmarłM. U. (2). Ich spadkobiercami są synowie (pozwani). Opiekunem prawnym pozwanych jestK. J. (1)(osoba niespokrewniona). Powodowie nadal zamieszkują w spornym lokalu.
Okoliczności bezsporne
Aktualnie pomiędzy stronami istnieje spór co do tego, czy i na jakiej podstawie prawnej, z jakimi obowiązkami powodowie mogą bądź nie mogą korzystać z przedmiotowego lokalu, które pozwani nabyli w spadku po rodzicach.
Okoliczności bezsporne
Ocena dowodów
Zeznania przesłuchanych w sprawie świadków i powodów są spójne i nie zawierają żadnych istotnych sprzeczności – uznano je za w pełni wiarygodne. Oczywiście Sąd dostrzega zindywidualizowaną formę narracji zeznających (świadczącą o braku uprzedniego uzgodnienia treści zeznań), ale jest to nieuchronny efekt zróżnicowanej perspektywy poznawczej wynikającej z tego, że cześć świadków pozostawała w bliższej, a inna cześć w – w nieco dalszej relacji osobistej/towarzyskiej/rodzinnej z małżonkamiU.. We wszystkich zeznaniach jednak pojawiają się te same najważniejsze motywy – (a) powodem „sprowadzenia” powódki doG.przez jej córkę była pomoc rodzinieU.z uwagi na poważną niepełnosprawnośćN. U. (1), (b) powodowie mieli na bieżąco uiszczać opłaty za korzystanie z tego lokalu, (c) powodowie mieli tam zamieszkiwać „dożywotnio” („na zawsze”, „do śmierci”), (d) brak jakichkolwiek sformułowań dotyczących oczynszowania, (e) przekazanie 80.000 zł przezE. L.po sprzedaży lokalu zostało pozytywnie odebrane przezN. U.pozwalając jej „nadpłacić” spłacany kredyt mieszkaniowy (była z tego zadowolona). Co istotne – sama powódka wyraźnie zeznała, że uiszczenie owych 80.000 zł nie było „warunkiem” zamieszkania w spornym lokalu przyul. (...)wG.– jest to wypowiedź zdaniem Sądu ewidentnie szczera i spontaniczna.
ŚwiadekK. F.– nie miał żadnej istotnej wiedzy w sprawie. Zeznania przedstawicielki małoletnich pozwanych w kwestii wiedzy co do uzgodnień dotyczących zamieszkiwania przez powodów w spornym lokalu nie przedstawiają żadnych informacji –K. J.wyraźnie podała, że o tej problematyce dowiedziała się tak naprawdę już po śmierci małżonkówU., w czasie prób wynegocjowania przez strony nowych warunków korzystania z tego lokalu.
Dokumentacja prywatna przedstawiona przez strony nie budzi wątpliwości, ale też nie jest ważąca w spawie, gdyż istota problematyki dowodowej dotyczy wyłącznie ustnych uzgodnień, które nigdy w żadnym stopniu nie znalazły odzwierciedlenia w materialnych źródłach dowodowych.
Kwalifikacja prawna
Sposób sformułowania żądania pozwu jest bardzo precyzyjny: nie dotyczy żądania ustalenia jakiejkolwiek, ale bardzo konkretnej umowy (umowa nazwana najmu), z jednoczesnym szczególnym parametrem dotyczącym sposobu oznaczenia i zapłaty czynszu (jednorazowo – 80.000 zł). Powyższe stanowi podstawę faktyczną żądania stanowiącą jednocześnie granicę wyrokowania w rozumieniuart. 321 § 1 k.p.c.To wyjaśnienie jest konieczne, albowiem tylko dokładna zbieżność pomiędzy żądaniem a ostatecznymi ustaleniami Sądu mogła prowadzić do uwzględnienia powództwa. Natomiast w innych sytuacjach (np. potwierdzenie istnienia umowy, ale innego rodzaju, bądź też inna istotna rozbieżność pomiędzy ustaleniami Sądu a treścią żądania pozwu) musi nastąpić oddalenie powództwa. Zresztą z uzasadnienia interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia wyraźnie wynika, że powodom chodzi o dowiedzenie istnienia bardzo jasno skrystalizowanego stosunku prawnego.
Z materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że powodowie zamieszkali w spornym lokalu w 2014 r. za wyraźną ustną zgodą właścicieli (małżonkówU.), co więcej – tak naprawdę stało się to z inicjatywyN. U. (1). Nie ma więc sporu, że doszło do zawarcia umowy, której przedmiotem było korzystanie przez powodów z lokalu.
Jednak zdaniem Sądu nie była to umowa najmu w rozumieniu kodeksowym (art. 659 i nast. k.c.), gdyż nie zastrzeżono na rzecz wynajmujących czynszu, który jest jednym zessentiale negotiitej umowy. Zgodne zeznania świadków i powodów wskazują, że motywem zawarcia owej umowy w 2014 r. było sprowadzenie doG.matkiN. U. (1)(z partnerem matki) w celu pomocy i opieki, a nikt nie wspomina o tym, że miało to być powiązane z obowiązkiem przekazywania na rzecz właścicieli czynszu – w jakiejkolwiek formie (jednorazowej lub cyklicznej). Powodowie mieli tylko opłacać koszty zamieszkiwania (czyli opłaty za media i zaliczki na poczet zarządu nieruchomością wspólną) i tak czynili przez kilka lat; niespornym jest, że nie płacili do 2019 r. żadnego czynszu właścicielom. Kwota 80.000 zł pojawia się dopiero kilka lat później (5 lat później) w związku ze sprzedażą przez powódkę jej lokalu wP.. Przekazanie tych środków na rachunek bankowyN. U. (1)i przeznaczenie przez nią całej tej sumy na przyspieszenie spłat kredytu mieszkaniowego należy zdaniem Sądu zakwalifikować jako darowiznę (w rozumieniuart. 888 i nast. k.c.) zawartą pomiędzy powódką aN. U. (1). Tylko dość teoretycznie – bez należytego podkładu dowodowego – można tę sytuację ujmować jako zmianę dotychczasowej umowy o korzystanie z lokalu na umowę czynszu z czynszem płatnym jednorazowo – Sąd nie ma po prostu dostatecznych dowodów, aby tak właśnie zinterpretować to przysporzenie na rzeczN. U. (1). Od samego początku (2014 r.) powodowie uzyskiwali od właścicieli jednobrzmiące zapewnienia, że mogą mieszkać w spornym lokalu dożywotnio („na zawsze”) i nic w tym zakresie nie zmieniło się w 2019 r. (data sprzedaży lokalu powódki wP.). Reasumując, przekazanie 80.000 złN. U. (1)było więc odrębną umową (darowizny), wynikającą w dużej mierze z rodzinnych uwarunkowań stanowiących inną formę pomocy (tym razem materialnej) rodzinieN. U. (1)(do tego dodać można wkład osobistej pracy powoda w wykończenie i remonty obu mieszkań małżonkówU.). Druga córka powódki –G. B. (1)zgodziła się na przekazanie ceny swojej siostrze, co może być rozpatrywane na gruncie zrzeczenia się z obowiązku zaliczenia darowizn na poczet przyszłej schedy spadkowej po matce (por.art. 1039 k.c.). Owa umowa darowizny zdaniem Sądu pozostawała nawet bez wpływu na subiektywne poczucie stabilności zamieszkiwania przez powodów w spornym lokalu, skoro od początku byli niezmiennie zapewniani, że mogą tam mieszkać do śmierci; sytuacja w tym zakresie nie uległa zmianie nawet po śmierciN. M.U.po śmierci żony ustnie deklarował i potwierdzał wolę respektowania dotychczasowych ustaleń.
W zasadzie powyższe oceny przesądzają o negatywnym rozstrzygnięciu w przedmiocie żądania pozwu, ale w celu zachowania niezbędnej przejrzystości wywodu należy wyjaśnić, że zdaniem Sądu materiał dowodowy w sprawie wskazuje, że umowa zawarta w 2014 r. pomiędzy małżonkamiU.aE. L. (1)iJ. M.miała charakter ustnej umowy użyczenia lokalu przyul. (...)wG.w rozumieniuart. 710 i nast. k.c., z terminem końcowym (rozwiązującym) jej obowiązywania w chwili śmierci ostatniego z biorących do używania (por.art. 116 § 2 k.c.). Sąd nie ma obowiązku i uzasadnionej potrzeby, aby w tym miejscu z kolei wypowiadać się szerzej co do innych teoretycznych prób prawnego zakwalifikowania ustalonych faktów oraz przesądzania, czy te – odmienne od postulowanego w pozwie – stosunki prawne można uznać za nadal obowiązujące. Z tożsamych przyczyn Sąd nie ustalał i nie przesądzał – bo nie było to podstawą powództwa – czy inna niż wyraźnie postulowana w pozwie umowa (tj. użyczenia) nadal obowiązuje, czy też została skutecznie rozwiązana. Żadne z ustaleń w tym przedmiocie nie miałoby wpływu na treść wyroku zapadłego w niniejszej sprawie. Generalnie zdaniem Sądu jest dobrą praktyką, aby w uzasadnieniu wyroku, poza ustaleniami niezbędnymi wyjaśnienia przyczyn orzeczenia, nie znajdowały się żadne zbędne wywody, które mogłyby wchodzić w kompetencje innego sądu – w tym przypadku: rozpoznającego powództwo eksmisyjne pomiędzy tymi samymi stronami.
Oddalenie powództwa nastąpiło z wyłącznie powodu nieudowodnienia istnienia umowy o treści wskazywanej w pozwie. Przyczyną oddalenia nie był brak interesu prawnego w ustaleniu. Interes prawny w rozumieniuart. 189 k.p.c.po stronie powodowej zachodził, gdyż w ramach powództwa eksmisyjnego korzystający z lokalu tak naprawdę mogą powoływać się nadowolnytytuł do zajmowania przedmiotowego lokalu (por.art. 222 § 1 k.c.), mogą też swoje stanowisko w owym procesie modyfikować (w granicach dopuszczonych procedurą). Natomiast w niniejszej sprawie ich interes prawny nie sprowadzał się tylko do wykazywania spornego pomiędzy stronami uprawnienia do zajmowania lokalu (upostaciowionego w konkretnie przyjętej w pozwie umowie), ale też kwestii finansowych, w tym twierdzeń co do pełnego uregulowania czynszu jednorazowo, co w procesie eksmisyjnym pozostaje poza granicami wyrokowania, a w niniejszej sprawie też jest sporne, gdyż przedstawicielka ustawowa strony pozwanej jest nawet prawnie obowiązana do takiego zarządu majątkiem małoletnich, aby przynosił on dochód (w tym określony minimalny cykliczny czynsz z wynajmu spornego lokalu, dokładnie zresztą sprecyzowany orzeczeniem sądu opiekuńczego).
Mając powyższe na orzeczono jak w punkcie I. sentencji na mocyart. 189 k.p.c.a contrario.
Koszty
Z mocyart. 98 k.p.c.powodowie, jako przegrywający są obowiązani zwrócić pozwanym koszty procesu, na które składa się: opłata za czynności adwokackie w stawce minimalnej (3.600 zł, § 2 pkt 5 rozp. MS z dn. 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, ze zm.), opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).