Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII U 859/23
Data wyroku: 2024-01-02 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Agnieszka Stachurska
Słowa kluczowe: Odsetki
Podstawa prawna: art. 85 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

Sygn. akt VII U 859/23

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 stycznia 2024r.
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Agnieszka Stachurska
Protokolant: st. sekretarz sądowy Anna Bańcerowska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2023r. wW.
sprawyS. P.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
o odsetki od emerytury pomostowej
na skutek odwołaniaS. P.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
z dnia 29 marca 2023 roku, znak:(...)
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznajeS. P.odsetki od emerytury pomostowej:

a
wypłaconej za okres od 17 lipca 2021 roku do 31 lipca 2021 roku, liczone począwszy od 4 sierpnia 2021r. do dnia zapłaty świadczenia;

b
wypłaconej za okres od 1 sierpnia 2021r. do 31 stycznia 2023r., liczonych od świadczeń za każdy kolejny miesiąc począwszy od 25 dnia każdego kolejnego miesiąca do dnia zapłaty świadczenia.

sędzia Agnieszka Stachurska

UZASADNIENIE
S. P.w dniu 2 maja 2023r. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z dnia 29 marca 2023r., znak(...), w odmawiającej wypłaty odsetek. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenieart. 85 ust. 1 zd. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznychw zw. zart. 118 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychpoprzez ich niezastosowanie i odmowę przyznania prawa do odsetek za opóźnienie w wypłacie świadczeń z tytułu emerytury pomostowej, w sytuacji gdy nieustalenie przez organ rentowy prawa do emerytury pomostowej i wydanie w dniu 4 sierpnia 2021r. decyzji odmownej było następstwem okoliczności, za które odpowiedzialność ponosi organ rentowy, tj. odmowy przyznania emerytury pomostowej, pomimo dysponowania przez organ rentowy dokumentami potwierdzającymi spełnianie przez ubezpieczonego warunków przyznania mu tego świadczenia, zarówno w oparciu oart. 4 ustawy o emeryturach pomostowych, jak również na podstawie art. 49 tejże ustawy.
Mając powyższe na względzie ubezpieczony wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez:

1
stwierdzenie odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji z dnia 4 sierpnia 2021r. odnoszącej się do wniosku o przyznanie prawa do emerytury pomostowej;

2
przyznanie prawa do wypłaty odsetek za opóźnienie w wypłacie świadczeń z tytułu emerytury pomostowej.

W uzasadnieniu odwołaniaS. P.wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.decyzją z dnia 4 sierpnia 2021r. odmówił prawa do emerytury pomostowej. Jako podstawę wydawania tej decyzji wskazał brak spełnienia przez ubezpieczonego przesłanki przewidzianej wart. 4 punkt 6 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych, tj. niewykonywanie po dniu 31 grudnia 2008r. pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy. Sąd Okręgowy dla Warszawy - Pragi w Warszawie wyrokiem z dnia 16 grudnia 2022r., sygn. akt VII 1453/21, zmienił decyzję w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury pomostowej od 17 lipca 2021r. Wnioskiem z dnia 20 lutego 2023r. ubezpieczony wystąpił do organu rentowego o uzupełnienie decyzji z dnia 27 stycznia 2023r. o przyznaniu emerytury pomostowej poprzez orzeczenie o wypłacie odsetek za opóźnienie w wypłacie świadczeń z tytułu emerytury pomostowej od dnia 17 lipca 2021r. Decyzją z 29 marca 2023r. organ rentowy odmówił ubezpieczonemu przyznania prawa do wypłaty odsetek. W ocenie ubezpieczonego powyższa decyzja jest nieprawidłowa. Ubezpieczony zacytował treśćart. 4 oraz art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych. Dalej wskazał, że w decyzji odmownej z dnia 4 sierpnia 2021r. organ rentowy prawidłowo zaliczył ubezpieczonemu do okresu pracy w szczególnych warunkach okres 25 lat i 6 dni, który to okres obejmuje wykonywanie pracy do dnia 31 grudnia 2008r., w tym pracę na stanowisku samodzielnego operatora laboratorium polowego i kierownika laboratorium polowego. Jednocześnie, w sposób zupełnie arbitralny i nieuzasadniony, a także sprzeczny z treścią posiadanej przez organ dokumentacji dotyczącej wykonywania przez ubezpieczonego pracy, odmówiono uznania za pracę w szczególnych warunkach pracy wykonywanej na identycznych stanowiskach w okresie od 1 grudnia 2009r. do 31 grudnia 2016r. Ubezpieczony podkreślił, że istotną okolicznością jest fakt, że zakres obowiązków i czynności na stanowisku kierownika laboratorium nie uległ zmianie po 31 grudnia 2008r. Następnie powołał się na ustalenia poczynione przez Sąd Okręgowy w sprawie o sygn. akt VII U 1453/21, w której nastąpiła zmiana zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do emerytury pomostowej. Zgodnie z ustaleniami wskazanego Sądu, po dniu 31 grudnia 2008r. zatrudnienie ubezpieczonego nadal odbywało się w pełnym wymiarze czasu pracy, w systemie równoważnym 12/12 w ruchu ciągłym. Laboratorium było obsługiwane przez dwie osoby - dwóch operatorów. Jedna osoba pracowała na zmianie dziennej, a druga osoba pracowała na zmianie nocnej - po 12 godzin na dobę. Ubezpieczony na stanowisku kierownika laboratorium polowego nadal pracował jako operator, z tą różnicą, że dodatkowo odpowiadał materialnie przed zleceniodawcą i przed swoimi zwierzchnikami, zapewniał części zamienne i odpowiadał za prace całego laboratorium. Wynikało to z większego stażu i doświadczenia. Powyższe potwierdzają dowody z dokumentów takich jak zakres czynności, odpowiedzialności i uprawnień dla stanowiska Kierownik(...)(punkt 2 tego dokumentu) oraz Instrukcja Bezpiecznego Wykonywania pracy na Stanowisku operator(...)(punkt 1.1. tego dokumentu). Praca na wszystkich wymienionych wyżej stanowiskach była pracą bezpośrednio przy obsłudze urządzeń wiertniczych i wydobywczych przy poszukiwaniu złóż ropy naftowej lub gazu ziemnego. Zakres wykonywanych czynności obejmował w szczególności: montaż i kalibrację aparatury oraz demontaż i przygotowanie aparatury do transportu, dbałość o prawidłowe działanie oraz stan techniczny czujników pomiarowych i sprzętu, ciągłe śledzenie parametrów wiertniczych geologicznych, dokonywanie przeglądów, wymiany oraz drobnych napraw czujników i sprzętu, bieżącą kontrolę parametrów mierzonych i przetwarzanych, wykonywanie dodatkowych pomiarów i oznaczeń oraz wykonywanie właściwych dokumentacji otworowych.
W dalszej części odwołaniaS. P.wyjaśnił, że w związku z zakończeniem pracy pracodawca wystawił mu zaświadczenie z 9 października 2017r. o wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach oraz świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach, w których to dokumentach wskazał, że ubezpieczony w okresie od 1 grudnia 1981r. do 31 marca 1982r., od 1 kwietnia 1982r. do 28 kwietnia 1985r., od 29 kwietnia 1985r. do 31 grudnia 1993r., od 1 stycznia 1994r. do 30 czerwca 1994r., od 1 lipca 1994r. do 31 grudnia 1995r., od 1 stycznia 1996r. do 28 lutego 2002r., od 1 marca 2002r. do 31 grudnia 2008r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę w szczególnych warunkach oraz od 1 stycznia 2009r. do 31 października 2013r. i od 1 listopada 2013r. do 31 grudnia 2016r. pracował w warunkach szczególnych zgodnie zustawą z 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych, wymienioną w załączniku nr 1 do ustawy, w punkcie 26 — prace bezpośrednio przy obsłudze urządzeń wiertniczych i wydobywczych przy poszukiwaniu złóż ropy naftowej lub gazu ziemnego. W świetle powyższego organ rentowy dysponował dokumentami potwierdzającymi zakres wykonywanych przez ubezpieczanego czynności na poszczególnych stanowiskach. Zakres tych czynności oraz charakterystyka i sposób wykonywania pracy, czy to na stanowisku Samodzielnego Operatora Laboratorium, czy to na stanowisku Kierownika(...), pozostawały w świetle tych dokumentów niemal identyczne. Istotne jest także, że organ rentowy w toku postępowania w sprawie o ustalenie prawa do emerytury pomostowej nie informował ubezpieczonego o jakichkolwiek zastrzeżeniach co do treści zgromadzonych w sprawie dokumentów, w szczególności nie wezwał ubezpieczonego do dostarczenia dodatkowych dokumentów celem uzupełnienia materiału dowodowego. Ponadto, nawet w przypadku niewykonywania przez ubezpieczonego pracy w szczególnych warunkach po 31 grudnia 2008r., organ rentowy powinien dokonać oceny sprawy pod kątem spełniania przez ubezpieczonego przesłanek do przyznania prawa do emerytury pomostowej na podstawieart. 49 ustawy o emeryturach pomostowych, czego w żaden sposób nie uczynił
    (odwołanie z dnia 28 kwietnia 2023r., k. 3-5 a.s.).

W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.wniósł o oddalenie odwołania na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c., a uzasadniając swe stanowisko wyjaśnił, że wykonując wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 grudnia 2022r., sygn. akt VII U 1453/21, decyzją z dnia 27 stycznia 2023r. - zgodnie z przepisamiustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych(Dz. U. z 2022r., poz. 1340) iustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2022r., poz. 504) przyznałS. P.prawo do emerytury pomostowej od 17 lipca 2021r., wypłacając należność od wskazanej daty.
Organ rentowy podkreślił, że wskazany wyrok uprawomocnił się w dniu 25 stycznia 2023r. W wyroku tym Sąd nie stwierdził odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji, zatem należne świadczenia zostały wypłacone bez odsetek. Poza tym, jeżeli Zakład Ubezpieczeń Społecznych w terminach przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń społecznych nie ustalił prawa do świadczenia lub nie wypłacił tego świadczenia, jest obowiązany do wypłaty odsetek ustawowych określonych przepisami prawa cywilnego. Nie dotyczy to przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłaceniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ponosi odpowiedzialności. Zgodnie z art. 118 ust. la ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w razie ustalenia prawa do świadczenia orzeczeniem organu odwoławczego za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji uważa się również dzień wpływu prawomocnego orzeczenia organu odwoławczego, jeżeli organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. Organ odwoławczy, wydając orzeczenie, stwierdza odpowiedzialność organu rentowego(odpowiedź na odwołanie z dnia 26 maja 2023r., k. 50-51 a.s.).
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

S. P.w dniu 1 lipca 2021r. złożył wniosek o emeryturę pomostową. Do wniosku dołączył informację o okresach składkowych i nieskładkowych, a także świadectwo pracy z 2 stycznia 2017r. wystawione przez(...) S.A., z którego wynika, że w okresie od 1 września 1981r. do 31 grudnia 2016r. był zatrudniony w spółce w wymiarze pełnego etatu i wykonywał pracę na następujących stanowiskach: stażysta geolog, referent techniczny, referent techniczny - geolog, starszy referent techniczny - geolog, starszy operator aparatury(...), starszy operator aparatury(...), samodzielny operator(...), kierownik(...), kierownik(...), starszy operator(...). Ubezpieczony złożył również zaświadczenie wykonywania pracy w szczególnych warunkach wystawione przez(...) S.A.w dniu 9 października 2017r. W zaświadczeniu tym wskazano, żeS. P.był zatrudniony w spółce od 1 września 1981r. do 31 grudnia 2016r. i wykonywał pracę według zarządzenia nr 17 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 12 sierpnia 1983r. w sprawie określania stanowisk pracy w resorcie górnictwa i energetyki, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach z wyłączeniem okresów zawartych w ustępie 4 pkt 7 i 10 świadectwa pracy z dnia 2 stycznia 2017r. i charakter pracy był ściśle określony wg wykazu, działu i pozycji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. - Dz. U. nr 8, poz. 43 Wykaz A dział I poz. 4. Ponadto doprecyzowano, że ubezpieczony zgodnie zustawą z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowychpracował w warunkach szczególnych od 1 stycznia 2009r. do 31 października 2013r. na stanowisku kierownika(...)oraz od 1 listopada 2013r. do 31 grudnia 2016r. na stanowisku starszego operatora(...), zawierających się w punkcie 26 załącznika nr 1 ustawy - prace bezpośrednio przy obsłudze urządzeń wiertniczych i wydobywczych przy poszukiwaniu złóż ropy naftowej lub gazu ziemnego

    (wniosek z dnia 1 lipca 2021r. wraz z drukiem ERP-6, świadectwo pracy z 2 stycznia 2017r., zaświadczenie z 9 października 2017r., k. 1-7 akt ZUS).

W toku postępowania wyjaśniającego Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwrócił się do(...) S.A.o nadesłanie dodatkowych informacji dotyczących zatrudnieniaS. P.oraz o przedstawienie zakresu czynności i obowiązków na stanowisku referenta oraz kierownika laboratorium polowego(pismo organu rentowego z 14 lipca 2021r., k. 9 akt ZUS).
Wraz z pismem z dnia 20 lipca 2021r.(...) S.A.przesłała do organu rentowego kserokopie dokumentów zawierających zakres czynności na stanowisku kierownika laboratorium polowego oraz arkusz kwalifikacyjny dla kierownika laboratorium polowego. Ponadto spółka wyjaśniła, że stanowisko kierownika laboratorium polowego zostało zakwalifikowane do pracy w szczególnych warunkach zgodnie Zarządzeniem nr 10 z dnia 12 lipca 2010r. oraz zarządzeniem nr(...)z dnia 15 maja 2013r. W ww. dokumentach, dołączonych do pisma, wskazano, że do zakresu obowiązków kierownika laboratorium polowego należało m.in.: kierowanie pracą laboratorium polowego w terenie, nadzorowanie i koordynowanie prac podległych pracowników, współpraca z kierownictwem wiertni i przedstawicielami zleceniodawcy w zakresie optymalizacji procesu wiercenia, nadzorowanie sporządzania opracowania końcowego z pracy laboratorium oraz inne prace wchodzące w zakres pracy działu. Załączono również kserokopię zarządzenia nr 10 dyrektora naczelnego(...) sp. z o.o.z dnia 12 lipca 2010r. w sprawie pracy wykonywanej w szczególnych warunkach oraz zarządzenie nr(...)z dnia 15 maja 2013r. prezesa zarządu(...) S.A.w sprawie wykazu stanowisk związanych z pracą w szczególnych warunkach oraz notatkę kolegialną z 2 sierpnia 2021r. dotyczącą oceny i uznania okresów wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przezS. P.i kartę przebiegu zatrudnienia(pismo(...) S.A.z 20 lipca 2021r. wraz z załącznikami, k. 11-23 akt ZUS).
W dniu 4 sierpnia 2021r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.wydał decyzję znak:(...), w której odmówiłS. P.prawa do emerytury pomostowej, a w uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że ubezpieczony nie udowodnił pracy w szczególnych warunkach po dniu 31 grudnia 2008r. Na podstawie dowodów dołączonych do wniosku oraz uzyskanych w wyniku przeprowadzonego postępowania Zakład przyjął za udowodnione: 25 lat, 6 dni stażu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz 35 lat, 3 miesiące i 6 dni okresów składkowych i nieskładkowych
     (decyzja ZUS z 4 sierpnia 2021r., k. 24 akt ZUS).

S. P.w dniu 7 września 2021r. wniósł odwołanie od ww. decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(odwołanie z dnia 3 września 2021r., k. 3 – 11 akt o sygn. VII U 1453/21).Wyrokiem z dnia 16 grudnia 2022r. Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie o sygn. akt VII U 1453/21 zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury pomostowej od dnia 17 lipca 2021r. W toku postępowania Sąd pozyskał akta osobowe ubezpieczonego dotyczące zatrudnienia w spornym okresie, a także przeprowadził dowód z zeznań świadkaT. M.oraz dowód z zeznańS. P.. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że po przeprowadzeniu postępowania dowodowego dotyczącego tego, czyS. P.wykonywał pracę w szczególnych warunkach po 31 grudnia 2008r., ustalono na czym polegała pracaS. P.. Ubezpieczony – choć w świadectwie pracy podano stanowiska pracy od 1 stycznia 2009r. do 31 października 2013r. kierownik laboratorium polowego, a od 1 listopada 2013r. do 31 grudnia 2016r. starszy operator laboratorium polowego - po 31 grudnia 2008r. był operatorem laboratorium polowego. Taką pracę wykonywał również przed ww. datą i okres ten został zaliczony przez organ rentowy jako praca w szczególnych warunkach. Zakres obowiązków ubezpieczonego nie zmienił się, poza tym, że jako kierownik miał większą odpowiedzialność przed zleceniodawcami i przełożonymi. Nadal pracował w systemie zmianowym i w pełnym wymiarze czasu pracy. Jego zadania koncentrowały się wokół pracy bezpośrednio przy urządzeniu wiertniczym. W dalszym ciągu dokonywał rejestracji parametrów wiertniczych, geologicznych, kontrolował je na urządzeniach i monitorach dane. Parametry odczytywał z próbek wyjmowanych prosto z wiertni, z sita znajdującego się przy urządzeniu wiertniczym. Praca była wykonywana w trudnych warunkach atmosferycznych. Do analizy laboratoryjnej ubezpieczony używał substancji chemicznych takich jak kwas solny, chloroform, fenoloftaleina. Istniało ryzyko zatrucia siarkowodorem, ponieważ pracował blisko otworu wiertniczego. W związku z powyższym Sąd ustalił, że pracaS. P.po 31 grudnia 2008r. była pracą w warunkach szczególnych, o której mowa wustawie z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych(tekst jedn. Dz.U. z 2022r. poz. 1340), wymienioną w załączniku nr 1 do ustawy w punkcie 26 – prace bezpośrednio przy obsłudze urządzeń wiertniczych i wydobywczych przy poszukiwaniu złóż ropy naftowej lub gazu ziemnego(wyrok Sądu Okręgowego Warszawa- Praga w Warszawie z 16 grudnia 2022r. wraz z uzasadnieniem, k. 94-103 akt o sygn. VII U 1453/21).
Decyzją z dnia 27 stycznia 2023r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW., wykonując wyrok Sądu Okręgowego Warszawa- Praga w Warszawie z 16 grudnia 2022r., przyznałS. P.prawo do emerytury pomostowej od 17 lipca 2021r., wypłacając należność od tej daty(decyzja z dnia 27 stycznia 2023r., k. 132 akt ZUS).
W dniu 20 lutego 2023r.S. P.złożył wniosek o uzupełnienie decyzji z 27 stycznia 2023r. poprzez orzeczenie o wysokości wszystkich należnych mu odsetek ustawowych za opóźnienie w zapłacie należności z tytułu zaległych świadczeń za okres od 17 lipca 2021r. do dnia zapłaty, tj. 3 lutego 2023r. oraz decyzji z dnia 27 stycznia 2023r. o przyznaniu dodatkowego świadczenia rocznego poprzez orzeczenie o wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w zapłacie tego świadczenia, należnych za okres od dnia następnego po dniu, w którym powinno być ono wypłacone do 3 lutego 2023r.(wniosek z dnia 20 lutego 2023r., k. 135-136 akt ZUS).
Organ rentowy decyzją z dnia 29 marca 2023r. odmówił ubezpieczonemu prawa do wypłaty odsetek wskazując w uzasadnieniu, że zgodnie z art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS organ rentowy wydaje decyzje w sprawie prawa do świadczenia lub ustalenia jego wysokości po raz pierwszy w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji, z uwzględnieniem ust. 2 i 3 oraz art. 120. Natomiast w razie ustalenia prawa do świadczenia lub jego wysokości orzeczeniem organu odwoławczego za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji uważa się dzień wpływu prawomocnego orzeczenia organu odwoławczego. W przypadku, gdy organ rentowy ponosi odpowiedzialność za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji, organ odwoławczy stwierdza odpowiedzialność organu rentowego. Dalej ZUS wskazał, że Sąd Okręgowy Warszawa- Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w wyroku z dnia 16 grudnia 2022r. nie stwierdził odpowiedzialności organu rentowego za opóźnienie w przyznaniu prawa do emerytury pomostowej, a tym samym nie orzekł o wypłacie odsetek. Datą ustalenia ostatniej okoliczności w sprawie był 25 stycznia 2023r., tj. data uprawomocnienia się wyroku Sądu. Decyzja natomiast została wydana w dniu 27 stycznia 2023r., a zatem z zachowaniem terminu(decyzja ZUS z dnia 29 marca 2023r., k. 137 akt ZUS).
Powyższy stan faktyczny został ustalony w oparciu o powołane dokumenty zgromadzone w aktach ZUS, a także w aktach Sądu Okręgowego Warszawa – Praga o sygn. VII U 1453/21. Zdaniem Sądu są one wiarygodne, nie były zresztą kwestionowane przez strony, dlatego stały się podstawą ustaleń.
Sąd zważył, co następuje:
Ubezpieczony domagał się odsetek od emerytury pomostowej przyznanej począwszy od 17 lipca 2021r. Prawo do odsetek z tytułu opóźnienia w przyznawaniu i wypłacaniu świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń społecznych regulujeart. 85 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(tekst jedn. Dz. U. z 2023r., poz. 1230), zgodnie z którym jeśli Zakład Ubezpieczeń Społecznych – w terminach przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń społecznych lub świadczeń zleconych do wypłaty na mocy odrębnych przepisów albo umów międzynarodowych – nie ustalił prawa do świadczenia lub nie wypłacił tego świadczenia, jest obowiązany do wypłaty odsetek od tego świadczenia w wysokości odsetek ustawowych określonych przepisami prawa cywilnego. Nie dotyczy to przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłaceniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności.
Jeśli chodzi zasady przyznania świadczeń, to na podstawie odesłania zart. 28 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych(tekst jedn. Dz. U. z 2023r., poz. 164),należy odwołać się doart. 118 ust. 1 i ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz. U. z 2023r., poz. 1251). Zgodnie z treścią tego przepisu organ rentowy wydaje decyzję w sprawie prawa do świadczenia lub ustalenia jego wysokości po raz pierwszy w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji. W razie ustalenia prawa do świadczenia lub jego wysokości orzeczeniem organu odwoławczego za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji uważa się również dzień wpływu prawomocnego orzeczenia organu odwoławczego, jeżeli organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. Zatem Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma 30 dni na wydanie prawidłowej decyzji licząc od chwili wyjaśnienia ostatniej niezbędnej okoliczności, rozumianej jako ostatni fakt konieczny, z punktu widzenia przesłanek nabycia prawa, do ustalenia samego istnienia prawa wnioskodawcy do świadczenia. W przypadku, gdy prawo zostaje przyznane orzeczeniem Sądu, ów 30 dniowy termin jest liczony od momentu doręczenia wyroku, ale jedynie wówczas, gdy ustalenie prawa do świadczenia dopiero w postępowaniu sądowym nie było następstwem okoliczności, za które ponosi odpowiedzialność organ rentowy. W przeciwnym wypadku, gdy opóźnienie w ustaleniu prawa do świadczenia było spowodowane okolicznościami, za które odpowiada organ rentowy, termin ten będzie liczony od dnia, w którym organ rentowy, gdyby działał prawidłowo, to powinien ustalić prawo do świadczenia.
W judykaturze ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym przez nieustalenie prawa do świadczenia, o którym mowa w art. 85 ustawy systemowej, należy rozumieć zarówno niewydanie w terminie decyzji przyznającej świadczenie, jak i wydanie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia, mimo spełnienia warunków do jego uzyskania. W tym drugim przypadku zachodzi sytuacja, gdy do wydania przez organ rentowy niezgodnej z prawem decyzji odmawiającej wypłaty świadczenia doszło mimo, że było możliwe wydanie decyzji zgodnej z prawem. Jednocześnie użyty w przepisach zwrot „okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności” jako wyłączający obowiązek wypłaty odsetek należy rozumieć w ten sposób, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest obowiązany do wypłaty odsetek nie tylko wtedy, gdy nie ponosi winy w opóźnieniu, lecz także wtedy, gdy opóźnienie w ustaleniu i wypłacie prawa do świadczenia pieniężnego z ubezpieczenia społecznego jest skutkiem innych przyczyn, niezależnych od ZUS
    (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 21 czerwca 2012r., III UK 110/11; z 7 października 2004r., II UK 485/03).Winę organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji o przyznaniu świadczenia stwierdza się jedynie w sytuacji, gdy już w oparciu o dostępne mu dowody (na etapie postępowania przed organem rentowym) mógł wydać jednoznaczne rozstrzygnięcie o przysługiwaniu spornego świadczenia
    (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 15 marca 2016r., III AUa 525/15).Dodatkowo należy podkreślić, że przyjmuje się, iż potrzeba "wyjaśnienia okoliczności niezbędnych do wydania decyzji" polegać może, między innymi, na: przedłożeniu przez wnioskodawcę brakujących dowodów lub złożeniu stosownego oświadczenia (o ile zaniedbano uczynić tego we wniosku); rozstrzyganiu (wyjaśnianiu) z wnioskodawcami, pracodawcami (płatnikami składek), urzędami oraz innymi podmiotami wątpliwości powstałych przy analizie dokumentacji, zwłaszcza dotyczącej przebiegu zatrudnienia i wysokości zarobków, ocenie rozbieżności występujących w materiale dowodowym, uzyskaniu orzeczenia lekarza orzecznika w sprawach świadczeń, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, rachunkowym wyliczeniu wysokości świadczenia
    (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 28 czerwca 2018r., III AUa 361/18, LEX nr 2550329).

W analizowanej sprawie w pierwszej kolejności należy podkreślić, iż nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którą brak orzeczenia o odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do przyznania prawa do świadczenia rentowego uniemożliwia dochodzenie przez ubezpieczonych prawa do odsetek na zasadach określonych w art. 118 ust. 1 ustawy emerytalnej. Organ rentowy powoływał się na fakt, że Sąd Okręgowy w wyroku przyznającym ubezpieczonemu emeryturę pomostową, zapadłym w sprawie o sygnaturze VII U 1453/21, takiej odpowiedzialności organu rentowego nie ustalił. Argument ten należy ocenić jako chybiony w świetle praktyki orzeczniczej sądów powszechnych. W orzecznictwie od lat ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym brak orzeczenia organu odwoławczego o odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji, o którym mowa w art. 118 ust. 1a ustawy emerytalnej, nie pozbawia ubezpieczonego prawa do odsetek za opóźnienie w wypłacie świadczenia(zob. uchwała Sądu Najwyższego z 24 marca 2011r., I UZP 2/11, także; wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 23 sierpnia 2018r., III AUa 306/18; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 13 listopada 2013r., III AUa 317/13; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 27 września 2012r., III AUa 424/12, Legalis nr 733870; wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 2 października 2012r., III AUa 485/12, Legalis nr 733157).
W razie wystąpienia strony o odsetki po wykonaniu wyroku przyznającego świadczenia, konieczne jest ustalenie, z jakich przyczyn doszło do opóźnienia w wypłacie. W celu stwierdzenia, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za opóźnienie spowodowane błędem w ustaleniach faktycznych, konieczne jest wykazanie, że w przepisanym terminie ZUS nie dysponował materiałem umożliwiającym przyznanie świadczenia. W takiej sytuacji zachodzi jednak konieczność uwzględnienia tego, czy organ rentowy w ramach swoich kompetencji i nałożonych obowiązków poczynił wszystkie możliwe ustalenia faktyczne i wyjaśnił wszystkie okoliczności konieczne do wydania decyzji. Jeżeli bowiem zmiana decyzji w postępowaniu odwoławczym będzie uzasadniona ustaleniami co do takich okoliczności, które nie były i nie mogły być znane organowi rentowemu, to nie będzie podstaw do uznania, iż opóźnienie jest następstwem okoliczności, za które ponosi on odpowiedzialność. Ocena tego, która ze stron postępowania odpowiada za opóźnienie wypłaty świadczenia winna być wyprowadzona z całokształtu okoliczności sprawy, gdyż obowiązki stron zależą od przedmiotu sporu w danej sprawie oraz od tego, na której ze stron spoczywa ciężar wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia konkretnej sprawy(wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 19 listopada 2013r., III AUa 295/13; wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 12 czerwca 2018r., III AUa 323/18).
Uwzględniając cytowane poglądy judykatury oraz okoliczności faktyczne ustalone w przedmiotowej sprawie, Sąd Okręgowy ocenił, że organ rentowy miał możliwość przyznania ubezpieczonemu emerytury pomostowej już w momencie wydawania decyzji z dnia 4 sierpnia 2021r. W postępowaniu administracyjnym budzące wątpliwości Zakładu było jedynie to, czyS. P.po 31 grudnia 2008r. wykonywał prace w warunkach szczególnych zgodnie zustawą o emeryturach pomostowych. Ubezpieczony dla potwierdzenia tej okoliczności przedstawił zaświadczenie pracodawcy o wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach, z którego wynika, że od 1 stycznia 2009r. do 31 października 2013r., jako kierownik(...)oraz od 1 listopada 2013r. do 31 grudnia 2016r., jako starszy operator(...), wykonywał prace wymienione w punkcie 26 załącznika nr 1 doustawy o emeryturach pomostowych. Organ rentowy wystąpił dodatkowo do pracodawcy ubezpieczonego o wyjaśnienia i dokumenty i takie uzyskał, m.in. arkusz kwalifikacyjny – opis stanowiska kierownika(...), z którego wynika, jakie prace ubezpieczony wykonywał na wskazanym stanowisku oraz wyjaśnienia pracodawcy dotyczące rodzaju prac wykonywanych przez kierownika(...). Jak wskazują ww. dokumenty prace te odbywały się w terenie, a potwierdza to również zarządzenie nr 10 z 12 lipca 2010r. i zarządzenie nr(...)z 15 maja 2013r. Na podstawie wskazanych dokumentów można było więc ustalić, że prace kierownika(...)są pracami bezpośrednio przy obsłudze urządzeń wiertniczych i wydobywczych przy poszukiwaniu złóż ropy naftowej i gazu ziemnego. Organ rentowy nie uwzględnił jednak pracy na ww. stanowisku jako wykonywanej w warunkach szczególnych ze względu na prace nadzorcze i koordynacyjne realizowane przez ubezpieczonego wobec podległych pracowników. Tymczasem z przepisówustawy o emeryturach pomostowychnie wynika wyłączenie prac o takim charakterze. Jeśli są to prace bezpośrednio przy obsłudze urządzeń wiertniczych i wydobywczych przy poszukiwaniu złóż ropy naftowej i gazu ziemnego, a tak było w przypadku ubezpieczonego, to nie ma podstaw, aby nie uwzględnić tych prac jako wykonywanych w warunkach szczególnych. Poza tym, zdaniem Sądu, istotne jest także i to, że ubezpieczony po 31 grudnia 2008r. pracował na dwóch różnych stanowiskach - od 1 stycznia 2009r. do 31 października 2013r., jako kierownik(...)oraz od 1 listopada 2013r. do 31 grudnia 2016r., jako starszy operator(...). Tylko prace na pierwszym ze wskazanych stanowisk budziły wątpliwości ZUS i były przedmiotem wyjaśnień z pracodawcą ubezpieczonego. Ponadto argumentacja ZUS, która legła u podstaw wydania decyzji z 4 sierpnia 2021r. - co wynika i z treści tej decyzji, i z notatki kolegialnej sporządzonej przez pracowników ZUS – odnosiła się tylko do pracyS. P.na stanowisku kierownika(...). Tymczasem od 1 listopada 2013r., a więc także po 31 grudnia 2008r., ubezpieczony był zatrudniony jako starszy operator(...). Na takim stanowisku, z tym że w nazwie posłużono się określeniem samodzielny, pracował i przed 31 grudnia 2008r. i szczególny charakter tych prac nie był przez ZUS kwestionowany. Poza tym, analizując treść decyzji odmawiającej prawa do emerytury pomostowej i treść notatki kolegialnej, należy wnioskować, że wątpliwości ZUS budziła praca związana z kierowaniem podległym zespołem, a więc praca kierownika, nie zaś praca starszego operatora(...). Uwzględniając zatem tę właśnie pracę w okresie od 1 listopada 2013r. do 31 grudnia 2016r. – nawet, jeśli nie pracę kierownikaLaboratorium (...)miał możliwość i powinien był przyznać ubezpieczonemu emeryturę pomostową już w postępowaniu administracyjnym. Dowody przeprowadzone przez Sąd, a więc akta osobowe ubezpieczonego oraz zeznania świadka iS. P., niczego w ww. zakresie nie zmieniły. One potwierdziły okoliczności znane ZUS. W związku z tym organ rentowy ponosi odpowiedzialność za niewydanie prawidłowej decyzji w terminie. Zarazem Sąd nie miał podstaw do uznania, że przyczyną uzyskania przez ubezpieczonego prawa do żądanego świadczenia dopiero w następstwie prawomocnego wyroku sądowego były nowe dowody bądź okoliczności, którymi organ rentowy nie dysponował. Ostatnią okolicznością niezbędną do przyznania ubezpieczonemu dochodzonej przez niego emerytury pomostowej było ustalenie, że ubezpieczony po 31 grudnia 2008r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach, co też organ rentowy w oparciu o dostępną dokumentację mógł uczynić. Skoro tak się nie stało jest zobowiązany do wypłaty ubezpieczonemu odsetek
Zgodnie z§ 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 lutego 1999r. w sprawie szczegółowych zasad wypłacania odsetek za opóźnienie w ustaleniu lub wypłacie świadczeń z ubezpieczeń społecznych(Dz. U. z 1999r., Nr 12, poz. 104)odsetki wypłaca się za okres od dnia następującego po upływie terminu na ustalenie prawa do świadczeń lub ich wypłaty, przewidzianego w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń - do dnia wypłaty świadczeń, z uwzględnieniemust. 2-5. Kolejne ustępy tego przepisu stanowią z kolei, że okres opóźnienia w ustaleniu prawa do świadczeń i ich wypłacie, dla których przepisy określające zasady ich przyznawania i wypłacania przewidują termin na wydanie decyzji, liczy się od dnia następującego po upływie terminu na wydanie decyzji. Okres opóźnienia w wypłaceniu świadczeń okresowych liczy się od dnia następującego po ustalonym terminie ich płatności. Okres opóźnienia w wypłaceniu świadczeń emerytalnych lub rentowych, zleconych Zakładowi do wypłaty na mocy odrębnych przepisów, liczy się od dnia następującego po najbliższym terminie płatności tych świadczeń, przypadającym po upływie 30 dni od wpływu do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzji zlecającej wypłatę świadczenia.
Biorąc pod uwagę wskazane przepisy Sąd na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznałS. P.odsetki od emerytury pomostowej wypłaconej za okres od 17 lipca 2021r. do 31 lipca 2021r., liczone począwszy od 4 sierpnia 2021r., tj. od dnia wydania decyzji odmownej do dnia zapłaty świadczenia. Natomiast za okres od 1 sierpnia 2021r. do 31 stycznia 2023r. odsetki powinny być naliczone za każdy kolejny miesiąc począwszy od 25 dnia każdego miesiąca do dnia zapłaty świadczenia. Z kolei od lutego 2023r. świadczenia były wypłacane w terminie, zatem nie było podstaw do naliczenia odsetek.