Sąd Okręgowy w Łodzi
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 307/23
Data wyroku: 2023-06-01 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Sędzia SO Jacek Chrostek
Słowa kluczowe: Dodatki do emerytur i rent
Podstawa prawna: art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych

Sygn. akt VIII U 307/23

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 10 stycznia 2023 r. , znak(...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wŁ.przyznałP. M.emeryturę od 20 grudnia 2022 r. tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. W treści decyzji wskazano, że do obliczenia emerytury przyjęto: kwotę składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji w wysokości 321 456,64 zł, kwotę zwaloryzowanego kapitału początkowego w wysokości 855 955,03 zł , kwotę środków zewidencjonowanych na subkoncie z uwzględnieniem ich waloryzacji w wysokości 132 034,21 zł , średnie dalsze trwanie życia tj.196,20 miesięcy. Wyliczona emerytura wyniosła 6 674,04 zł [(321 456,64 + 855 955,03 + 132 034,21) / 196,20]. Jednocześnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznaniaP. M.rekompensaty za pracę w warunkach szczególnych z uwagi na okoliczność ,że przed dniem 1 stycznia 2009 r. udowodnił on staż pracy w warunkach szczególnych w wymiarze 6 lat , 6 miesięcy i 22 dni ( zatrudnienie wZakładzie (...) S.A.).
/decyzja k.12 – 14 plik I akt ZUS/
W dniu 23 stycznia 2023 r.P. M.złożył odwołanie od ww. decyzji wnosząc o przyznanie rekompensaty. W uzasadnieniu odwołania wnioskodawca wskazał ,że pracę w warunkach szczególnych wykonywał w zakładach:(...),(...), ,,S.metal” na stanowisku montera konstrukcji stalowych – praca na wysokości oraz wzakładzie (...)na stanowisku montera konstrukcji żelbetowych – praca na wysokości.
/odwołanie k.3/
W odpowiedzi na odwołanie pełnomocnik organu rentowego wniósł o jego oddalenie. W treści odpowiedzi wskazano ,że do pracy w warunkach szczególnych zaliczono wnioskodawcy okres od 16 maja 1983 r. do 6 grudnia 1989 r. wZakładzie (...) S.A.oraz okres zatrudnienia wzakładzie (...)metal” od 1 czerwca 2001 r. do 31 marca 2002 r. – łącznie 7 lat , 4 miesiące i 22 dni.
/odpowiedź na odowłanie k.5 – 6/

Sąd Okręgowy w Łodzi ustalił następujący stan faktyczny:
WnioskodawcaP. M.urodził się (...)
/okoliczność bezsporna/
Zaskarżoną decyzją z dnia 10 stycznia 2023 r. , znak(...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wŁ.przyznałP. M.emeryturę od 20 grudnia 2022 r. tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego.
/decyzja k.12 – 14 plik I akt ZUS/
Decyzją z dnia 27 stycznia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wŁ.zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób ,że do pracy w warunkach szczególnych zaliczono wnioskodawcy okres od 16 maja 1983 r. do 6 grudnia 1989 r. wZakładzie (...) S.A.oraz okres zatrudnienia wzakładzie (...)metal” od 1 czerwca 2001 r. do 31 marca 2002 r. – łącznie 7 lat , 4 miesiące i 22 dni.
/decyzja k.16 – 18 plik I akt ZUS/
W okresie od 4 maja 1994 r. do 23 stycznia 2001 r.P. M.zatrudniony był wFabryce (...)wŁ.. We wskazanym okresie wnioskodawca pracował na stanowisku ślusarza - spawacza i zajmował się wyłącznie spawaniem elementów maszyn prasowalniczych produkowanych w ww. zakładzie pracy. Powierzone obowiązki wykonywał w pełnym wymiarze czasu pracy wyłącznie na spawalni. We wskazanym okresieP. M.posiadał uprawnienia spawalnicze.
/zeznania świadków:G. A.min.00:14:21 – 00:28:57 ,K. F.min.00:28:57 – 00:39:36 rozprawy z dnia 5 lutego 2019 r. , sygn. akt VIII U 1654/18 , świadectwo pracy k.15 plik II akt ZUS/
W okresie od 1 lutego 2001 r. do 28 grudnia 2022 r.P. M.zatrudniony był wfirmie (...) sp. z o.o.W okresie od 1 lutego 2001 r. do 31 stycznia 2005 r. wnioskodawca zajmował stanowisko spawacza – ślusarza , od 1 lutego 2005 r. do 31 grudnia 2007 r. starszego spawacza , od 1 stycznia 2008 r. do 31 grudnia 2009 r. specjalisty oprzyrządowania spawalniczego. We wskazanych okresach wnioskodawca zajmował się wyłącznie spawaniem elementów , w tym elementów bardziej złożonych wymagających stosownego doświadczenia. We wskazanych okresach wnioskodawca pracował w pełnym wymiarze czasu pracy , posiadał uprawnienia spawalnicze.
/dokumentacja osobowa wnioskodawcy k.24 , zeznania świadków:G. O.min.00:02:53 – 00:12:33 ,M. K.min.00:12:33 – 00:16:48 oraz zeznania wnioskodawcy min.00:17:56 – 00:23:23 rozprawy z dnia 22 maja 2023 r. , płyta CD k.71/
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych dowodów w postaci dokumentów znajdujących się w aktach niniejszej sprawy w tym w aktach ZUS, w szczególności na podstawie dokumentacji osobowej zatrudnienia wnioskodawcy, zeznań wnioskodawcy oraz zeznań świadków:G. A.,K. F.,G. O.orazM. K., którzy w spornych okresach pracowali razem z wnioskodawcą i mają w związku z tym wiedzę na temat charakteru pracy wykonywanej przez wnioskodawcę. Zgromadzone dokumenty, zeznania wnioskodawcy oraz zeznania świadków nie budzą wątpliwości, co do ich wiarygodności, znajdują potwierdzenie w załączonej dokumentacji osobowej, uzupełniają się wzajemnie i stanowią tym samym wiarygodne źródło dowodowe.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie.
Zgodnie zart.21 ust.1 ustawy o emeryturach pomostowych(tj. Dz.U. z 2023, poz. 164), rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat.
Stosownie do treści ust. 2 tego przepisu rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
W myśl art.23 ust.1 i 2 powołanej ustawy ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę; rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Celem rekompensaty, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych przy pracach w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W przypadku rekompensaty realizacja tego celu polega jednak nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lecz na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego (tak M. Zieleniecki - Komentarz do art.21 ustawy o emeryturach pomostowych, LEX, por. też wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 31.03.2016 r., III AUa 1899/15 – LEX 2044406).
Przepisyart.2 pkt 5 i art.21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowychformułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty, tj.:
1) nienabycie prawa do emerytury pomostowej,
2) osiągnięcie okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszącego co najmniej 15 lat.
Przesłanką negatywną zawartą wart.21 ust.2 ustawy o emeryturach pomostowychjest nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
W literaturze podkreśla się, że wykładnia przepisuart.21 ust.2 ustawy o emeryturach pomostowychnie może prowadzić do absurdalnego wniosku, że prawo do rekompensaty przysługuje wyłącznie tym osobom, które nie nabyły prawa do jakiejkolwiek emerytury z FUS. Skoro zgodnie zart.23 ustawy o emeryturach pomostowychrekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, a zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., za których były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne przed dniem 1 stycznia 1999 r., to warunek sformułowany wart.21 ust.2 ustawy o emeryturach pomostowychnależy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z FUS obliczanej według formuły zdefiniowanego świadczenia. Przyjąć tym samym również należy, że rekompensata nie przysługuje tym ubezpieczonym, którzy zostali objęci ubezpieczeniem społecznym lub rozpoczęli służbę po 31 grudnia 1998 r.
Analiza układu warunkującego prawo do emerytury pomostowej prowadzi do wniosku, że świadczenie to przysługuje tym pracownikom, którzy osiągnęli co najmniej 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art.32 ust.1 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ale nie nabyli prawa do emerytury pomostowej z powodu nieuznania ich pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniuart. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych(tak M. Zieleniecki - Komentarz do art.21 ustawy o emeryturach pomostowych, LEX).
W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że odwołujący się nie nabył prawa do emerytury pomostowej, ani prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.
Jak stanowiart. 3 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 roku o emeryturach pomostowych, prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku; wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy.
Ponadto zgodnie z art. 3 ust. 7 ww. ustawy za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze uważa się osoby wykonujące przed dniem wejścia w życie ustawy prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Wskazane odwołanie doart. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychpozwala na stosowanie omawianych przepisów łącznie zrozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 roku, nr 8, poz. 43 ze zm.) (videart. 32 ust. 4).
W świetle § 2 ust. 1 wskazanego rozporządzenia oraz zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy, przy czym powyższe okoliczności pracownik jest obowiązany udowodnić (por. wyrok Sądu Najwyższego z 15 grudnia 1997 r. II UKN 417/97– (...)i US(...)i wyrok Sądu Najwyższego z 15 listopada 2000 r. II UKN 39/00 Prok. i Prawo(...)).
Stosownie do § 2 ust. 2 rozporządzenia okresy takiej pracy stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według określonego wzoru, lub świadectwie pracy.
Regulacja § 2 Rozporządzenia, statuująca ograniczenia dowodowe i obowiązująca w postępowaniu przed organem rentowym, nie ma zastosowania w postępowaniu odwoławczym przed Sądem. W konsekwencji okoliczność i okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach Sąd uprawniony jest ustalać także innymi środkami dowodowymi niż dowód z zaświadczenia zakładu pracy, w tym zeznaniami świadków (por. uchwała Sądu Najwyższego z 27 maja 1985 r. sygn. III UZP 5/85 – LEX 14635, uchwała Sądu Najwyższego z 10 marca 1984 r. III UZP 6/84 – LEX 14625).
Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na okoliczność pracy wykonywanej przez wnioskodawcę w szczególnych warunkach dopuścił dowód z zeznań świadków, zeznań wnioskodawcy oraz przeprowadził dowód z dokumentacji zatrudnienia wnioskodawcy.
Pamiętać należy, że dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2011 r. I UK 393/10).
W ocenie Sądu Okręgowego zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że w spornym okresie zatrudnienia wnioskodawca wykonywał prace w warunkach szczególnych. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika ,że zarówno w okresie zatrudnienia wFabryce (...)wŁ.oraz wfirmie (...) sp. z o.o.wykonywał on stale i w pełnym wymiarze czasu pracy prace spawalnicze. Zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy nie wskazuje na to, aby wnioskodawca wykonywał inne prace niż prace spawalnicze. Zauważyć należy ,że organ rentowy w toku postępowania nie przedstawił jakichkolwiek dowodów, które podważałyby wiarygodność złożonych zeznań.
Wskazać należy , że prace przy spawaniu zalicza się do prac w warunkach szczególnych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze w Wykazie A Dziale XIV, poz. 12 - prace przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym, gazowym, atomowodorowym.
Wnioskodawca takie prace wykonywał w całym spornym okresie. Okoliczności tej nie podważa fakt, iż w dokumentacji pracowniczej stanowisko zajmowane przez skarżącego było określane m.in. jako ślusarz – spawacz , czy też specjalista oprzyrządowania spawalniczego. O szczególnych warunkach zatrudnienia nie decyduje bowiem nazwa stanowiska pracy, jak chce tego organ rentowy, ale faktycznie wykonywane obowiązki, a te jak wynika z zeznań świadków, polegały na wykonywaniu prac przy spawaniu stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.
Mając na uwadze powyższe nie ulega wątpliwości, że wnioskodawca pracował w szczególnych warunkach przez ponad 15 lat oraz że spełnione zostały wszystkie pozostałe przesłanki do nabycia prawa do rekompensaty przewidzianej wart. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 roku o emeryturach pomostowych.
Sąd Okręgowy w Łodzi, na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.zmienił zatem zaskarżoną decyzję i orzekł jak w sentencji wyroku.
/Sędzia Jacek Chrostek/
S.B.