Sąd Rejonowy w Mrągowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 61/21
Data wyroku: 2024-09-03 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON

Sygn. aktI Ns 61/21

UZASADNIENIE
WnioskodawcaM. B.wystąpił z wnioskiem o dokonanie zniesienia współwłasności nieruchomości gruntowej stanowiącej działki gruntu onumerach ewidencyjnych (...), dla której SądRejonowy wM.prowadziksięgę wieczystą (...)poprzez przyznanie nieruchomości na własnośćW. B.z orzeczeniem o spłatach na rzecz pozostałych współwłaścicieli. Wniósł nadto o orzeczenie o kosztach postępowania według norm przepisanych
W uzasadnieniu wskazał, żeW. B.posiada największy udziałw nieruchomości, a nadto wyrażał wolę przejęcia nieruchomości.
W odpowiedzi na wniosek uczestnik postępowaniaW. B.wniósło przyznanie nieruchomości na własnośćM. B.z orzeczeniem o spłatach na rzecz pozostałych współwłaścicieli. Zaprzeczył, jakoby wyrażał wolę przejęcia nieruchomości.
W odpowiedzi na wniosek uczestniczka postępowaniaZ. Ł.wniosła o ustalenie, że w skład masy spadkowej poS. B.wchodzą udziały we współwłasności nieruchomości gruntowej stanowiącej działki gruntu onumerach ewidencyjnych (...), dla której Sąd Rejonowy w Mrągowie prowadziksięgę wieczystą (...)oraz o dokonanie działu spadkupoS. B.i zniesienia współwłasności nieruchomości poprzez przyznanie nieruchomości jej na własność z orzeczeniem o spłatach na rzecz pozostałych współwłaścicieli.
W uzasadnieniu wskazała, że to ona jest w stanie zagwarantować prawidłowe utrzymanie nieruchomości i jej wydajność.
W odpowiedzi na wniosekE. B.wniósł o przyznanie nieruchomościna własnośćZ. Ł.z orzeczeniem o spłatach na rzecz pozostałych współwłaścicieli, o ile udowodni ona, że stać ją na taką spłatę.
Postanowieniem Sądu Rejonowego w Mrągowie z dnia 19 lutego 2024 roku sygn. akt I Ns 61/21 zwolniono od udziału w sprawie uczestniczkę postępowaniaZ. Ł., a na podstawieart. 510 § 2 kpcwezwano do udziału w sprawie w charakterze uczestniczki postępowaniaE. S..
W odpowiedzi na wniosek uczestniczka postępowaniaE. S.wniosłao oddalenie wniosku w całości oraz o zasądzenie od wnioskodawcyM. B.na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu wskazała, że w związku ze zmianą postanowienia Sądu Rejonowego w Mrągowie z dnia 30 grudnia 2020 roku sygn. akt I Ns 165/20 wnioskodawcaM. B.nie jest już współwłaścicielem nieruchomości objętej wnioskiem, a zatem nie przysługuje mu uprawnienie do żądania zniesienia współwłasności.
Sąd ustalił, co następuje:
Postanowieniem Sądu Rejonowego w Mrągowie z dnia 30 grudnia 2020 roku sygn. akt I Ns 165/20 stwierdzono, że spadek po spadek poS. B.zmarłej dnia20 listopada 2019 roku wM., ostatnio stale zamieszkałej w miejscowościM., gminaM., w tym wchodzący w skład spadku udział w gospodarstwie rolnym położonym wM., gminaM., na podstawie ustawy nabyły dzieci spadkodawczyniW. B.,M. B.,E. B.iZ. Ł., synowie i córkaT.iS.– po 1/4 części każde z nich.
(bezsporne, a nadto dowód: postanowienie Sądu Rejonowego w Mrągowie z dnia 30 grudnia 2020 roku sygn. akt I Ns 165/20 – k. 17)
Postanowieniem Sądu Rejonowego w Mrągowie z dnia 27 października 2023 roku sygn. akt I Ns 15/23 zmieniono postanowienie Sądu Rejonowego w Mrągowie z dnia30 grudnia 2020 roku sygn. akt I Ns 165/20 o stwierdzeniu nabycia spadku poS. B.w ten sposób, że stwierdzono, że spadek poS. B.zmarłej dnia20 listopada 2019 roku wM., ostatnio stale zamieszkałej w miejscowościM., gminaM., na podstawie testamentu holograficznego z 2012 roku nabyli syn spadkodawczyniE. B., synT.iS.oraz wnuczka spadkodawczyniE. S., córkaL. M.iZ. J.– po 1/2 części każde z nich.
(bezsporne, a nadto dowód: postanowienie Sądu Rejonowego w Mrągowie z dnia27 października 2023 roku sygn. akt I Ns 15/23 – w aktach sprawy I Ns 15/23)
W skład spadkuS. B.wchodzi udział 3/4 części w prawie własności nieruchomości gruntowej stanowiącej działki gruntu onumerach ewidencyjnych (...), położonej w obrębieM., gminaM., dla której Sąd Rejonowy w Mrągowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą (...)o wartości 308.110 złotych.
(bezsporne, a nadto dowód: wydruk KW – k. 8-11, opinia biegłego sądowego z zakresu rzeczoznawstwa majątkowegoP. S.– k. 68-139)
Aktualnie współwłaścicielami nieruchomości gruntowej stanowiącej działki gruntuonumerach ewidencyjnych (...)położonejw obrębieM., gminaM., dla której Sąd Rejonowy w Mrągowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą (...)są:
-W. B.– w 1/4 części,
-E. S.– w 3/8 części,
-E. B.– w 3/8 części.
(dowód: wydruk KW – k. 279-280)
Sąd zważył, co następuje:
Wniosek był niezasadny i jako taki nie zasługiwał na uwzględnienie.
Stosownie do treściart. 210 § 1 kckażdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności, jeżeli umownie nie wyłączono tego uprawnienia. Zgodnie zaś z dyspozycjąart. 211 kckażdy ze współwłaścicieli może żądać, żeby zniesienie współwłasności nastąpiło przez podział rzeczy wspólnej, chyba że podział byłby sprzeczny z przepisami ustawy lubze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo, że pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości.
Zgodnie zart. 622 kpcpierwszeństwo ma dokonanie podziału w oparciu o zgodny wniosek co do sposobu zniesienia współwłasności, jeżeli nie sprzeciwia się prawu, zasadom współżycia społecznego, ani też nie narusza w sposób rażący interesu osób uprawnionych (art. 622 § 2 kpc). Do takiego sposobu zniesienia współwłasności współwłaścicieli powinien nakłaniać Sąd w toku postępowania (art. 622 § 1 kpc). Jeżeli brak jest podstaw do wydania postanowienia w myślart. 622 kpc, a zachodzą warunki do dokonania podziału w naturze, sąd dokonuje tego podziału na części odpowiadające wartością udziałom współwłaścicieliz uwzględnieniem wszelkich okoliczności zgodnie z interesem społeczno-gospodarczym. Podział rzeczy wspólnej powinien zasadniczo nastąpić stosownie do wielkości udziałów,a wydzielone części rzeczy powinny swoją wartością odpowiadać wielkości udziałów przysługujących poszczególnym współwłaścicielom (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2014 roku sygn. akt II CSK 482/13, publ. LEX nr 1491323). Jeżeli jednak pomimo tego występują pewne różnice wartości, to wyrównuje się je poprzez dopłaty pieniężne (art. 623 kpc). Prawidłowy bowiem jest podział, polegający na przyznaniu pewnych składników majątkowych każdemu z uczestników postępowania i wyrównania ich wartości przez spłaty i dopłaty pieniężne (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca2003 roku sygn. akt V CK 395/02, publ. LEX nr 1129634).
Jeżeli zniesienie współwłasności następuje na mocy orzeczenia Sądu, wartość poszczególnych udziałów może być wyrównana przez dopłaty pieniężne, zaś w razie ustalenia dopłat, Sąd oznaczy termin i sposób ich uiszczenia, wysokość i termin uiszczenia odsetek, a w razie potrzeby także sposób ich zabezpieczenia (art. 212 § 1 i 3 kc).
Zasadą jest, że zniesienie współwłasności powinno nastąpić przede wszystkim przez podział fizyczny rzeczy wspólnej. Jest do podstawowy sposób podziału preferowany przez ustawodawcę jako najbardziej sprawiedliwy i pożądany (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2011 roku sygn. akt I CSK 674/10, publ. LEX nr 960518). Dlatego też, jeżeli zniesienie współwłasności następuje z mocy orzeczenia sądu, sąd powinien przede wszystkim brać pod uwagę ten sposób wyjścia ze współwłasności, chybaże współwłaściciele żądają przyznania rzeczy wspólnej jednemu z nich w zamian za spłaty albo sprzedaży stosownie do przepisówKodeksu postępowania cywilnego(vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2001 roku sygn. akt V CKN 1436/00, publ. LEX nr 52398).
Podział rzeczy jest wykluczony, jeżeli w jego wyniku nastąpiłaby istotna zmiana rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości. Niedopuszczalny jest także podział, który miałby prowadzić do sytuacji sprzecznej ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy. Społeczno-gospodarcze przeznaczenie rzeczy, dotyczy przedmiotu materialnego (art. 45 kc), co wynika bezpośrednio z jej charakteru, stanu technicznego oraz funkcji, jaką pełni w życiu człowieka oraz jego działalności. W konsekwencji oznacza cel, jakiemu rzecz ma służyć. Fizyczny podział nieruchomości jest zasadny zatem tylko wtedy, gdy jego dokonanie pozwala na racjonalne wykorzystanie powstałych w wyniku podziału działek i nie skutkuje wystąpieniem negatywnych przesłanek sprzeciwiających się dokonaniu podziału,a wymienionych wart. 211 kc.
W okolicznościach niniejszej sprawy podkreślić należy, że stan właścicielski przedmiotu zniesienia współwłasności był ostatecznie pomiędzy stronami bezsporny, przy czym w istocie wniosek dotyczył nie tylko zniesienia współwłasności, ale również działu spadku poS. B.i tak też został potraktowany.
Zgodnie z dyspozycjąart. 688 kpcdo działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zniesienia współwłasności, a w szczególnościart. 618 § 2 i 3 kpc.
W realiach niniejszej sprawy nie ulega wątpliwości, że w chwili wystąpieniaz wnioskiemM. B.– w świetle ówczesnej sytuacji faktycznej i prawnej – był uprawniony do zainicjowania niniejszej sprawy, przysługiwał mu bowiem udziałwe współwłasności nieruchomości gruntowej stanowiącej działki gruntu onumerach ewidencyjnych (...)położonej w obrębieM., gminaM., dla której Sąd Rejonowy w Mrągowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą (...).
Nie ulega również wątpliwości, że stan ten uległ zmianie w czasie trwania postępowania, gdyż postanowieniem Sądu Rejonowego w Mrągowie z dnia 27 października 2023 roku sygn. akt I Ns 15/23 zmieniono postanowienie Sądu Rejonowego w Mrągowiez dnia 30 grudnia 2020 roku sygn. akt I Ns 165/20 o stwierdzeniu nabycia spadku poS. B.w ten sposób, że stwierdzono, że spadek poS. B.zmarłej dnia20 listopada 2019 roku wM., ostatnio stale zamieszkałej w miejscowościM., gminaM., na podstawie testamentu holograficznego z 2012 roku nabyli syn spadkodawczyniE. B., synT.iS.oraz wnuczka spadkodawczyniE. S., córkaL. M.iZ. J.– po 1/2 części każde z nich.
Okoliczność ta znalazła odzwierciedlenie we wpisach w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości objętej wnioskiem i aktualnie jej współwłaścicielamisą wyłącznieW. B.– w 1/4 części,E. S.– w 3/8 części iE. B.– w 3/8 części. Fakt ten skutkował m.in. zwolnieniem dotychczasowej uczestniczki postępowaniaZ. Ł.od dalszego udziału w sprawie.Z oczywistych względów Sąd nie mógł zastosować tożsamego rozwiązania w stosunkudo wnioskodawcy, a ten – z bliżej nieznanych względów – nie cofnął wniosku,co umożliwiłoby wprowadzenie uczestników postępowania w rolę gospodarza postępowania w miejsce wnioskodawcy, jeśli oczywiście sprzeciwiliby się cofnięciu wniosku i byliby żywotnie zainteresowani jego merytorycznym rozstrzygnięciem. Taka sytuacja jednak nie miała miejsca, a wnioskodawca – przynajmniej formalnie – nadal podtrzymywał złożony uprzednio wniosek.
Stosownie do treściart. 316 § 1in principiokpcw zw. zart. 361 kpcpo zamknięciu rozprawy sąd wydaje postanowienie, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Skoro zatem wnioskodawcaM. B.w chwili zamknięcia rozprawy nie był w żadnym stopniu współwłaścicielem nieruchomości, to nie przysługiwało mu uprawnienie żądania zniesienia jej współwłasności (działu spadku), które z mocyart. 210 kcprzysługuje wyłącznie każdemu z jej współwłaścicieli
Mając zatem na uwadze powyższe względy wniosek o zniesienie współwłasności nieruchomości – na podstawieart. 210 § 1acontrariokc– oddalono (pkt I postanowienia).
O kosztach postępowania rozstrzygnięto zgodnie z ogólną regułą ponoszenia kosztów w postępowaniu nieprocesowym wyrażoną przezart. 520 § 1 kpc(punkt II postanowienia).W ocenie Sądu – biorąc pod uwagę specyficzne okoliczności niniejszej sprawy, w tym fakt wstąpienia uczestniczki postępowaniaE. S.do udziału w sprawie na krótko przed jej zakończeniem, a także fakt, że to wnioskodawcaM. B.efektywnie poniósł już największe koszty sądowe związane z jej prowadzeniem – brak byłoin concretopodstaw do odstąpienia od w/w reguły orzekania o kosztach postępowania.
/-/ sędzia Krzysztof Połomski