Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 113/24
Data wyroku: 2024-03-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Dariusz Mizera
Słowa kluczowe: Zapłata

Sygn. akt II Ca 113/24

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 marca 2024 roku
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Tryb. Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący:

Sędzia Dariusz Mizera

po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2024 roku w Piotrkowie Trybunalskim
na posiedzeniu niejawnym
w postępowaniu uproszczonym
sprawy z powództwa(...)w Gdyni
przeciwkoD. B.
o zapłatę
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 30 listopada 2023 roku, sygn. akt I C 771/22

I
zmienia zaskarżony wyrok w punktach:

1
drugim sentencji w ten sposób, że zasądza dodatkowo od pozwanegoD. B.na rzecz powoda(...)w Gdyni kwotę 10.777,08 zł ( dziesięć tysięcy siedemset siedemdziesiąt siedem złotych osiem groszy) z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie liczonymi od dnia 27 lipca 2022r. do dnia zapłaty, zastrzegając pozwanemu prawo do powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku;

2
uchyla punkt czwarty sentencji;

3
piątym sentencji w ten sposób, że zasądzoną od pozwanegoD. B.na rzecz powoda(...)w Gdyni tytułem zwrotu kosztów postępowania kwotę 1.573,92 zł podwyższa do kwoty 4.617,00 zł ( cztery tysiące sześćset siedemnaście złotych);

II
zasądza od pozwanegoD. B.na rzecz powoda(...)wG.kwotę 2.550,00 zł ( dwa tysiące pięćset pięćdziesiąt złotych) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres po upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanemu odpisu wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu za instancję odwoławczą.

Dariusz Mizera
Sygn. akt II Ca 113/24

UZASADNIENIE
Pozwem w postępowaniu upominawczym z dnia 3 sierpnia 2022 roku (data prezentaty) Powód(...)im.F. S.z siedzibą wW., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o zasądzenie na jego rzecz odD. B.kwoty 18.687,86 zł z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie liczonymi:
1. od kwoty 16.256,61 zł do dnia wniesienia pozwu, tj. 27 lipca 2022 do dnia zapłaty;
2. od kwoty 2.366,25 z. do dnia wniesienia pozwu, tj. 27 lipca 2022 do dnia zapłaty.
Powód wniósł o zasądzenia kwoty 65 zł tytułem uzasadnionych i koniecznych kosztów poniesionych w związku z dochodzeniem należności wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu, tj. 27 lipca 2022 roku do dnia zapłaty. Powód wniósł ponadto o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Powód w uzasadnieniu wskazał, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej udzielił w dniu 28 września 2017 rokuW. B.na podstawieumowy nr (...)pożyczki w kwocie 15.425,42 zł. Zgodnie z pkt 4 umowa pożyczki została zawarta na okres od(...)roku do(...)roku.
W dniu(...)W. B.zmarła. Zgodnie z aktem poświadczenia dziedziczenia z dnia 17 sierpnia 2021 roku spadek po zmarłejW. B.na podstawie testamentu sporządzonego w dniu(...)roku przezA. G.notariusza wT., nabył w całości z dobrodziejstwem inwentarzaD. B.- syn. Wobec powyższego całość praw i obowiązków, w tym obowiązek spłaty należności z tytułu wymagalnej w całości pożyczkiW. B.nabyłD. B..
Pozwany nie dokonał wpłaty, co doprowadziło do powstania zadłużenia i ostatecznie do wytoczenia powództwa.
W odpowiedzi na pozew kurator wniósł o oddalenie powództwa w zakresie wysokości prowizji z tytułu udzielenia pożyczki oraz usług dodatkowych i innych kosztów pożyczki.
Wyrokiem z dnia 30 listopada 2023r. Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim po rozpoznaniu sprawy z powództwa(...)im.F. S.z siedzibą wG.przeciwkoD. B.o zapłatę
1. zasądził od pozwanegoD. B.na rzecz strony powodowej(...)im.F. S.z siedzibą wG.kwotę 7 910,78 złotych (siedem tysięcy dziewięćset dziesięć złotych i siedemdziesiąt osiem groszy) z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie liczonymi od dnia 27 lipca 2022 roku do dnia zapłaty;
2. oddalił powództwo w pozostałym zakresie;
3. przyznał kuratorowi dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanegoA. W.wynagrodzenie w kwocie 1 440 złotych (jeden tysiąc czterysta czterdzieści złotych) i nakazuje wypłacić tę kwotę ze Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim;
4. nakazał pobrać od powoda(...)im.F. S.z siedzibą wG.kwotę 1440 złotych (jeden tysiąc czterysta czterdzieści złotych) tytułem wynagrodzenia kuratora;
5. zasądził od pozwanegoD. B.na rzecz strony powodowej(...)im.F. S.z siedzibą wG.kwotę 1 573,92 złotych (jeden tysiąc pięćset siedemdziesiąt trzy złote i dziewięćdziesiąt dwa grosze) tytułem zwrotu kosztów postępowania z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.
Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu(...)roku Powód zawarł zW. B.umowę pożyczki gotówkowej numer(...)na kwotę 15.425,42 zł, na okres od(...)do(...)roku. Kwota pożyczki oprócz kapitału zawierała również prowizję oraz kredytowaną składkę z tytułu zawarcia umowy ubezpieczenia. RRSO wynosiło 26,33%, zaś oprocentowanie roczne wynosiło - 10,00%. Prowizja wynosiła 4.437,00 zł, wysokość składki z tytułu umowy ubezpieczenia 4.785,58 zł, koszty prowadzenia rachunku wynosiły 1.487,50 zł. Łączna kwota odsetek to 14.599,24 zł. Stanowi to, że całko wity koszt pożyczki wynosi 25.311,32 zł. Natomiast całkowita kwota do zapłaty to 40.736,74 zł.
Uruchomienie pożyczki następowało przez przelew środków na rachunek wskazany przez pożyczkobiorcę.
Zgodnie z treścią §28 Regulaminu udzielania kredytów i pożyczek konsumenckich Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej w razie śmierci pożyczkobiorcy roszczenie o zwrot pożyczki staje się wymagalne. Wobec powyższego pożyczka stała się wymagalna z dniem śmierciW. B., tj. 23 lipca 2021 roku.
W dniu(...)W. B.zmarła.
Zgodnie z aktem poświadczenia dziedziczenia z dnia 17 sierpnia 2021 roku spadek po zmarłejW. B.na podstawie testamentu sporządzonego w dniu(...)roku przezA. G.notariusza wT., nabył w całości z dobrodziejstwem inwentarzaD. B.- syn. Wobec powyższego całość praw i obowiązków, w tym obowiązek spłaty należności
z tytułu wymagalnej w całości pożyczkiW. B., wynikającej zumowy nr (...), po zmarłejW. B.nabyłD. B.jako spadkobierca.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd zważył, iż powództwo było częściowo zasadne.
Na podstawie zebranego materiału dowodowego Sąd ustalił, iż Pozwanego i stronę powodową łączyła umowa pożyczki, której istotą zgodnie zart. 720 § 1 k.c.jest przeniesienie przez pożyczkodawcę na pożyczkobiorcę określonej ilości pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, za jednoczesnym zobowiązaniem się pożyczkobiorcy do zwrotu pożyczkodawcy tej samej ilości pieniędzy albo tej samej ilości rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Pożyczka ta stanowiła jednocześnie kredyt konsumencki, mając na uwadze, że została udzielona przez przedsiębiorcę w zakresie jego działalności konsumentowi (art. 3 ust. 1 i art. 3 ust. 2 pkt 1 oraz art. 5 pkt 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim, tekst jedn. Dz. U. z 2023 roku, poz. 1028 z późn. zm.j.
Z przedłożonego przez stronę powodową materiału dowodowego, w szczególności z umowy pożyczki, jednoznacznie wynika, iż doszło do zawarcia umowy pożyczki pomiędzy stronami, do uruchomienia kredytu oraz do częściowej spłaty zadłużenia.
Wątpliwości Sądu nie budził leżący po stronie pozwanej obowiązek zapłaty na rzecz powoda co do zasady. Odrębną kwestię stanowiła natomiast ocena wysokości należnej powodowi kwoty. W tym kontekście Sąd dokonał analizy przedmiotowej umowy pożyczki pod kątem podniesionego przez kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanego zarzutu, iż żądane kwoty pozaodsetkowych kosztów udzielenia pożyczki były niezgodne z obowiązującymi przepisami.
Wskazać należy na treśćart. 3851 k.c.stanowiący że: „postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z §1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje".
Na uwagę zasługuje wyrok Trybunału Sprawiedliwości (drugiej izby) z dnia 13 września 2018 roku w sprawie C-176/17, mającej za przedmiot wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Sąd Rejonowy w Siemianowicach Śląskich postanowieniem z dnia 17 lutego 2017 roku w sprawie(...) S.A.wB.przeciwkoM. W.. Wniosek ten został wydany w ramach sporu pomiędzy stronami w związku z pozwem o wydanie nakazu zapłaty na podstawie podpisanego przez pozwanego weksla własnego dotyczącego zapłaty rzekomo należnych kwot w wykonaniu umowy kredytu konsumenckiego.
W uzasadnieniu wyroku Wysoki Trybunał przytoczył m.in. art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13 o treści: „Warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary [ i ] powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy, praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta". Trybunał wskazał również na treść art. 6 ust. 1 dyrektywy: „Państwa członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców [przedsiębiorców] z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków".
Trybunał podkreślił, że Dyrektywa 93/13 zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia stosownych i skutecznych środków mających na celu zapobieganie stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców i dostawców z konsumentami. W tym celu do sądu krajowego należy wyłącznie i jedynie wykluczenie stosowania nieuczciwego warunku umownego, tak aby nie mógł on wywoływać wiążącego skutku wobec konsumenta, przy czym sąd ów nie jest uprawniony do zmiany treści tego warunku.
Wskazać należy jeszcze na treść art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim, gdzie ustawodawca określił, posługując się wzorem matematycznym, górną granicę pozaodsetkowych kosztów kredytu. Ich maksymalna wysokość jest uzależniona od wysokości całkowitej kwoty kredytu udostępnionej konsumentowi oraz od okresu kredytowania i stanowi sumę dwóch wartości tj. 10% całkowitej kwoty kredytu oraz 10% iloczynu całkowitej kwoty kredytu pomnożonej przez stosunek okresu kredytowania wyrażonego w dniach do liczby dni wdanym roku [MPKK = (Kx 10%) + (Kxn/Rx 10%)].
Nadto nie należy tracić z pola widzenia, iż sama okoliczność, że pozaodsetkowe koszty kredytu jeżeli mieszczą się w zakreślonych ustawowo granicach nie przesądza z góry o ważności postanowień regulujących ich wysokość. Zgodnie zart. 58 k.c.postanowienia te podlegają dodatkowo ocenie sądu pod kątem zasad współżycia społecznego. Ponadto w przypadku umów o charakterze konsumenckim należy mieć również na uwadze treśćart. 3851 §1 i §3 k.c.- powołanego wyżej.
W świetle orzecznictwa „rażące naruszenie interesów konsumenta”, o którym mowaart. 3851 §1 k.c.można rozumieć jako nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta w określonym stosunku obligacyjnym. Natomiast działanie wbrew dobrym obyczajom (w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego) oznacza tworzenie przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową stron takiego stosunku. Brak równowagi kontraktowej jest najczęściej wskazywanym przejawem naruszenia dobrych obyczajów drogą zastosowania określonych klauzul umownych (wyrok SN z dnia 16 marca 2022 roku w sprawie 1 NSNc 337/21, LEX3423490).
Postanowienia umowy rażąco naruszają interes konsumenta, jeżeli poważnie i znacząco odbiegają od sprawiedliwego wyważenia praw i obowiązków stron. Między innymi o takiej sytuacji można mówić w razie nadmiernego naruszenia równowagi interesów stron poprzez wykorzystanie przez jedną z nich swojej przewagi przy układaniu wzorca umowy (wyrok SA w Warsza wie z dnia 16 listopada 2022 roku w sprawie VACa 261/22, LEX3459484).
Pozostawienie w ręku jednej tylko strony umowy możliwości dowolnej (niekontrolowalnej) narzucenia warunków, szczególnie w przypadku umów zawieranych nie w oparciu o indywidualne negocjacje, ale z wykorzystaniem wzorców, szablonów, regulaminów przygotowanych przez jedną ze stron o dominującej pozycji (profesjonalistę), jest niedopuszczalne. Oczywiste, że zawsze taka strona (bank) będzie zainteresowana jak najkorzystniejszym ukształtowaniem regulacji umów zawieranych masowo (wyrok SA w Lublinie z dnia 12 października 2022 roku w sprawie I ACa 193/21, LEX 3447172).
Sąd rozstrzygający uznaje wyżej przedstawione poglądy i przyjmuje je za własne.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że niekwestionowaną w niniejszej sprawie okolicznością jest to, że przedmiotowa umowa została zawarta przez przedsiębiorcę z konsumentem. Nie ulega także wątpliwości, że postanowienia umowy nie były indywidualnie konsultowane z matką pozwanego, a pozaodsetkowe koszty udzielenia pożyczki nie stanowią głównych świadczeń stron. Wprawdzie ustawodawca nie zdefiniował pojęcia „głównych świadczeń stron" jednakże w ocenie Sądu należy do nich zaliczyć z jednej strony tzw. świadczenie charakterystyczne dla danego typu umowy oraz odpowiadające mu świadczenie drugiej strony. Świadczenie charakterystyczne decyduje o charakterze danego stosunku prawnego i jego funkcji społeczno-gospodarczej, która stanowi wyznacznik treści umowy. Jest to świadczenie charakteryzujące cały stosunek obligacyjny. Bez wątpienia prowizja nie jest świadczeniem, które determinuje charakter umowy pożyczki, dlatego nie nosi cech świadczenia głównego.
Wobec powyższego Sąd zakwestionował wysokość opłaty prowizyjnej w kwocie 4.437,00 zł oraz ubezpieczenia w kwocie 4.785,58 zł które stanowiły około 60% wartości ostatecznie udostępnionego kapitału.
Za sprzeczne z dobrymi obyczajami Sąd uznał również postanowienia dotyczące ubezpieczenia, które miało stanowić dodatkowe zabezpieczenie dla powódki w sytuacji braku spłaty pożyczki przez pozwanego. W ocenie Sądu wystarczającym zabezpieczeniem interesów powódki było zastrzeżenie odsetek maksymalnych oraz zabezpieczenia przewidziane przez obowiązujące przepisy.
W świetle powyższych wywodów Sąd doszedł do przekonania, że pożyczkodawca poprzez zawarcie w umowie obowiązku uiszczenia wysokich kosztów pozaodsetkowych naruszył równowagę kontraktową stron i doprowadził do rażącego naruszenia interesów pozwanego. Sąd ma świadomość, że działalność powodowej spółki nastawiona jest na zysk i obciążona jest ryzkiem niewypłacalności pożyczkobiorców, jednakże umowa pożyczki, sformułowana zgodnie z zasadami uczciwego i rzetelnego obrotu na rynku kapitałowym, powinna jasno określać, które opłaty i prowizje stanowią zysk pożyczkodawcy, które są pobierane na pokrycie konkretnych kosztów ponoszonych przez niego w związku z zawartą umową i jej obsługą, a które z nich mają kompensować ryzyko ekonomiczne. Powinny one zostać przy tym określone w wysokości rzeczywiście ponoszonej przez pożyczkodawcę tak, aby nie stanowiły ukrytego źródła zysku.
Należało zatem przyjąć, że doszło do braku ekwiwalentności świadczeń stron umowy pożyczki i obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych. Wprowadzenie przez pożyczkodawcę opłat w wysokości wskazanej w umowie godziło w dobre i uczciwe praktyki oraz w sposób rażący naruszało interes pozwanego, jako konsumenta. W ocenie Sądu, pozaodsetkowe koszty pożyczki pobierane przez pożyczkodawcę stanowią w rzeczywistości dodatkowe, nadmiernie wygórowane w stosunku do wysokości kapitału, wynagrodzenie pożyczkodawcy. Konsekwencją dokonanej oceny jest uznanie, że postanowienie umowy określające wysokość tych kosztów nie wiążą pozwanego, dlatego nie jest on zobowiązany do zapłaty tej kwoty.
W ocenie Sądu, prowizja i ubezpieczenie pobierane przez powódkę we wskazanej wysokości i relacji procentowej do całkowitej kwoty pożyczki wypłaconejW. B.stanowią w rzeczywistości dodatkowe, nadmiernie wygórowane w stosunku do wysokości kapitału, wynagrodzenie pożyczkodawcy. Stanowią zatem niedozwolone klauzule i nie wiążą pozwanegoD. B..
Strona powodowa wskazała, iż całkowita kwota do zapłaty wynikająca z umowy pożyczki wynosiła 40.736,74 zł. Po potrąceniu z tej kwoty żądania pozwu wynika, iżW. B.spłaciła pożyczkę w kwocie 22.113,88 zł.
Kwota pożyczki (30.024,66 zł - na którą składa się kapitał powiększony o należne w umowie odsetki) pomniejszona o kwotę, jaką pozwany spłacił (22.113,88 zł) daje nam kwotę 7.910,78 zł jaka została do spłaty z kapitału - o czym orzeczono w punkcie 1 wyroku.
Powództwo w pozostałym zakresie podlegało oddaleniu o czym orzeczono w punkcie 2 wyroku.
O odsetkach od zasądzonej kwoty orzeczono zgodnie z żądaniem pozwu na podstawieart. 481 §1 k.c., zgodnie z którym jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi (§1). Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie (§2 in principia). Zgodnie z umową pożyczki w razie opóźnienia w spłacie pożyczkodawca był uprawniony do naliczania odsetek w wysokości maksymalnych odsetek ustawowych za opóźnienie, dlatego Powodowi należą się umowne odsetki za opóźnienie, przyjmując jako początkową datę liczenia odsetek dzień 27 lipca 2022 roku do dnia zapłaty.
O kosztach postępowania rozstrzygnięto w oparciuart. 100 k.p.c.stosując zasadę stosunkowego ich rozdzielenia.
Powód dochodził kwoty 18.622,86 zł. Zasądzona na jego rzecz kwota stanowi 42,00% dochodzonego roszczenia. Zatem pozwany wygrał sprawę w 58%. Łączne koszty procesu wynosiły w niniejszej sprawie 4.617,00 zł. Na tę kwotę składa się uiszczona przez powoda opłata sądowa od pozwu w wysokości 1.000 zł, poniesione przez powoda koszty zastępstwa procesowego - 3.600 zł, oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa - 17 zł. Pozwany jak dotychczas nie poniósł żądnych kosztów, dlatego zgodnie ze stosunkiem w jakim przegrał sprawę powinien zapłacić na rzecz powoda tytułem zwrotu kosztów procesu kwotę 1.573,92 zł, o czym orzeczono w punkcie 5 wyroku.
O kosztach wynagrodzenia kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu Pozwanego Sąd orzekł w oparciu o regulacje zawarte w §1 pkt. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 roku w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2018 roku, poz. 536) w zw. z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2023 roku, poz. 1935) przyznając kuratorowi kwotę 1.440,00 zł. Kwotę tę Sąd nakazuje pobrać od powoda - pkt 4 wyroku.
Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji.
Apelację od powyższego wyroku złożyła strona powodowa zaskarżając wyrok w części, tj. w pkt. 2 i odpowiednio w pkt. 4 i 5 .
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
1. obrazę przepisów prawa materialnego tj.
-art. 3851§ 1 k.c.poprzez jego błędną wykładnię skutkującą nieuzasadnionym przyjęciem, iż postanowieniaumowy pożyczki nr (...)w zakresie prowizji stanowią klauzule abuzywne pomimo, że jej wysokość określona w umowie jest zgodna z obowiązującymi przepisami ustawy o kredycie konsumenckim, a także odpowiada rzeczywistym kosztom ponoszonym przez powoda, a co za tym idzie jest ona zgodna z interesem konsumenta i kształtuje wzajemne prawa i obowiązki stron w sposób równorzędny, w pełni zgodny z dobrymi obyczajami i zasadami współżycia społecznego;
-art. 3851§ 1 k.c.poprzez błędną wykładnię skutkującą nieuzasadnionym przyjęciem, iż postanowienia umowy pożyczki w zakresie opłaty za objęcie pożyczkobiorcy ubezpieczeniem oraz wysokość kwoty zastrzeżonej w umowie z tytułu ubezpieczenia stanowią klauzule abuzywne pomimo, że sposób zabezpieczenia pożyczki był indywidualnie uzgadniany z pożyczkobiorcą i objęty jego zgodą, zaś wysokość kwoty z tego tytułu określona w umowie jest zgodna z obowiązującymi przepisami, a co za tym idzie jest ona zgodna z interesem konsumenta i kształtuje wzajemne prawa i obowiązki stron w sposób równorzędny, w pełni zgodny z dobrymi obyczajami i zasadami współżycia społecznego;
- art. 36a ust. 1 oraz art. 2 ustawy dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim poprzez błędne zastosowanie w sytuacji gdy wskazane przepisy stanowią w jakiej wysokości w przypadku kredytu konsumenckiego mogą zostać określone pozaodsetkowe koszty kredytu, a co za tym idzie całkowicie bezpodstawne oddalenie powództwa w zakresie stosowanej przez powoda prowizji i pobranej opłaty za zabezpieczenie, pomimo że nie przekroczyły one maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu;
-art. 720 k.c.w związku zart. 353 1 k.c.przez ich błędną interpretację oraz niewłaściwe zastosowanie i pominięcie ukształtowanych i zaakceptowanych przez strony umowy regulacji w zakresie ustanowionych kosztów, w tym zabezpieczenia w postaci ubezpieczenia Twój Walor i ich wysokości;
-art. 30 ust. 1 pkt. 10 i art. 36 a ust. 1 ustawy z dnia 12.05.2011 r. o kredycie konsumenckimw zw. zart. 720 k.c.poprzez błędną wykładnię i uznanie, że naliczenie prowizji musi być każdorazowo podyktowane ściśle określonymi względami związanymi z procesem zawarcia konkretnej umowy pożyczki i w niej wymienionymi, pomimo iż nie przekracza maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu;
2. naruszenie przepisów prawa procesowego, mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
-art. 6 k.c.poprzez uznanie, że na powodzie spoczywał ciężar wykazania kosztów wygenerowanych w związku z zawarciem przedmiotowej umowy pożyczki, które uzasadniały naliczanie prowizji na poziomie 4 437,00 zł;
-art. 98 k.p.c.poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie polegające na obciążeniu powoda w całości kosztami kuratora w kwocie 1 440,00 zł i jednocześnie braku przyznania tychże kosztów od pozwanego na rzecz powoda.
Biorąc pod uwagę powyższe wnoszę o:
1. zmianę ww. wyroku w pkt. 2 i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 10 777,08 zł wraz odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie liczonymi od dnia 27.07.2022 r. do dnia zapłaty
2. zmianę wyroku w pkt. 5 poprzez ustalenie, iż powód wygrał sprawę w całości i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu całości kosztów procesu,
3. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania za II instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył co następuje::
Apelacja powoda w całości jest zasadna.
Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego i przyjmuje je za własne czyniąc je podstawą swojego rozstrzygnięcia. Zresztą powód swoje zarzuty ograniczył jedynie do zarzutów naruszenia prawa materialnego co czyni stan faktyczny bezspornym.
W tym miejscu należy przypomnieć, iż  przedmiotowa sprawa toczyła się z uwzględnieniem przepisów o postępowaniu uproszczonym w rozumieniuart. 5051k.p.c., a co za tym idzie Sąd drugiej instancji wyjaśnia, że stosownie doart. 50513§ 2 k.p.c., wobec nie przeprowadzenia postępowania dowodowego, uzasadnienie wyroku ogranicza do wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku i przytoczenia przepisów prawa.
Bezspornym w sprawie także dla Sądu I instancji było to że między powodem a poprzednikiem prawnym pozwanego została zawarta umowa pożyczki na okres 10 lat przy czym została zawarta także umowa ubezpieczenia tej pożyczki a nadto biorący pożyczkę został obciążony prowizją. Sąd I instancji uznał że zarówno wynagrodzenie prowizyjne jak i składka ubezpieczeniowa wynikały w istocie z niedozwolonych klauzul abuzywnych i co za tym idzie brak było podstaw do zasądzenia tych należności na rzecz powoda.
Nie można się zgodzić z takim stanowiskiem.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii prowizji podkreślić należy, iż w niniejszej sprawie wysokość prowizji została ustalona na kwotę 4 437,00 zł stanowiącą 18,00 % kwoty udostępnionej pożyczkobiorcy w drodze umowy pożyczki. Wysokość tej opłaty – wbrew stanowisku Sądu Rejonowego - uznać należy za uzasadnioną, w szczególności mając na uwadze, że pożyczka miała być spłacana 10 lat. Mając zatem na uwadze sytuację materialną dłużnika - wysokość innych zobowiązań oraz wysokość dochodów uznać należy, iż postanowienia umowne gwarantujące powodowi dodatkowe wynagrodzenie (prowizję) za wzmożone ryzyko czynności dokonanej z pożyczkobiorcą obciążonym wyższym - niż zwykle w tego typu przypadkach - ryzykiem niewypłacalności jest usprawiedliwione i nie narusza interesów konsumenta w sposób rażący, a tylko taki sposób może prowadzić do uznania postanowień umownych za abuzywne. Wysokość tej prowizji mieści się w „granicach przyzwoitości” i nie wykracza poza wysokość prowizji stosowanych m.in. przez instytucje bankowe i jest nieporównanie niższa niż prowizje firm pożyczkowych które często są oceniane przez Sądy jako rażąco naruszające interes konsumenta..
W świetleart. 3851k.c., nie ulega wątpliwości, że uznanie konkretnej klauzuli umownej za niedozwolone postanowienie umowne wymaga stwierdzenia łącznego wystąpienia obu przesłanek, tj. „sprzeczności z dobrymi obyczajami”, jak i „rażącego naruszenia interesów konsumenta” ( m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27.10.2006r., I CSK 173/06). W literaturze pojęcie sprzeczności z dobrymi obyczajami wyjaśniane jest w ten sposób, iż postanowienie umowne jest ukształtowane w sposób z nimi sprzeczny wtedy, gdy za jego pomocą przedsiębiorca kształtuje prawa obowiązki w sposób, który jest wyrazem nielojalności, polegającej na nieuwzględnieniu słusznych interesów konsumenta. Oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. Przez działanie wbrew dobrym obyczajom, przy kształtowaniu treści stosunku zobowiązaniowego, należy rozumieć wprowadzanie do wzorca klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową stron takiego stosunku, z kolei rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję, na niekorzyść konsumenta, praw i obowiązków stron, wynikających z umowy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13.07.2005 r., I CK 832/04, wyrok z dnia 3.02.2006 r., I CK 297/05). Pojęcie rażącego naruszenia interesów konsumenta należy interpretować także w świetleart. 3 ust. 1dyrektywy 93/ 13/EWQ, w której mowa jest o postanowieniach powodujących znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta (p. także wyrok SN z dnia 3.02.2006 r., I CK 297/05 wyrok Sądu Najwyższego z 15 stycznia 2016 r., I CSK 125/15).
Z kolei w literaturze przedmiotu dominuje pogląd, że punktem odniesienia dla oceny czy postanowienie rażąco narusza interes konsumenta, powinien być przede wszystkim rozkład praw i obowiązków zawartych w przepisach dyspozytywnych, w razie ich braku ogólne zasady wartościowania prawa umów. Wskazuje się ,że ocena rzetelności określonego postanowienia wzorca umownego wymaga przeprowadzenia przez sąd weryfikacji jego „przyzwoitości”, polegającej na zbadaniu, czy postanowienie wzorca jest sprzeczne z ogólnymi wzorcem zachowań przedsiębiorców wobec konsumentów oraz jak wyglądałyby prawa lub obowiązki konsumenta w sytuacji, w której postanowienie to nie zostałoby zastrzeżone. W orzecznictwie podkreśla się, iż znacząca nierównowaga kontraktowa na niekorzyść konsumenta pozostaje sprzeczna z dobrymi obyczajami, gdy można rozsądnie założyć, że kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy, słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie się spodziewać, że konsument zaakceptowałby w ramach negocjacji klauzulę będącą źródłem tej nierównowagi (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w z dnia 15 września 2017r. I ACa 983/16).
Nie sposób się zgodzić z Sądem Rejonowym który zakwestionował prawidłowość pobrania składki ubezpieczeniowej jako zabezpieczenie kredytu. Ma rację skarżąca, iż sama możliwość ubezpieczenia umowy jest dozwolona i została przewidziana w umowie o kredycie konsumenckim. Zrozumiałym i uzasadnionym jest konieczność zabezpieczenia przez powoda swoich interesów na wypadek śmierci ubezpieczonego, całkowitej trwałej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji pożyczkobiorcy w wyniku nieszczęśliwego wypadku lub choroby.
Jednocześnie podkreślić należy, iż ubezpieczenie umowy pożyczki na warunkach wynikających z niniejszej sprawy nie narusza interesu pożyczkobiorcy, a warunki ubezpieczenia, w tym suma ubezpieczenia jest określona we Wniosku - Polisie oraz ogólnych warunkach tego ubezpieczenia. Powód przedkładając odpowiednie dowody z dokumentów wykazał podstawę do pobrania opłaty za ubezpieczenie w umówionej wysokości oraz jej przekazanie na rachunek ubezpieczyciela. Zgodnie z pkt. 19 umowy pożyczki poprzednik prawny pozwanego zobowiązał się pokryć koszty związane z ustanowieniem zabezpieczeń tj. zgodnie z pkt. 24 a umowy ubezpieczenia indywidualnego Twój Walor, którego koszt wynosi 4.785,58 zł. Jednocześnie z przedłożonego do akt sprawy wyciąg z rachunku IKS+ wynika, iż kwota ta została przelana na rachunek zewnętrzny(...).
W efekcie należało dokonać zmiany zaskarżonego wyroku w punkcie drugim poprzez zasądzenie dodatkowej kwoty zgodnie z żądaniem pozwu z tym jednak zastrzeżeniem, iż zgodnie zart. 319 k.p.c.należało przyznać pozwanemu prawo do powoływania się na ograniczenie odpowiedzialności w toku postępowania egzekucyjnego do wartości ustalonego wykazie inwentarza lub spisie inwentarza stanu czynnego spadku po pożyczkobiorcy. Klauzulę taką Sąd winien zawrzeć w wyroku z urzędu niezależnie od wniosków stron w tym zakresie co też niniejszym uczynił.
Poza tym ma rację powód, iż brak było podstaw do pobrania od powoda kwoty 1440 zł tytułem wynagrodzenia kuratora. Wynagrodzenie kuratora zostało przyznane ze środków Skarbu Państwa a wynik sprawy nie daje jakichkolwiek podstaw do obciążenia w orzeczeniu kończącym sprawę strony powodowej tymi wydatkami zwłaszcza jeżeli w ostatecznym rozrachunku wygrywa ona w całości sprawę dlatego też wyrok w pkt 4 należało uchylić.
Konsekwencją zmiany wyroku w punkcie drugim była także zmiana rozstrzygnięcia o kosztach procesu za I instancję poprzez ich podwyższenie z kwoty 1573,92 zł do kwoty 4.617,00 zł.
Dlatego też na podstawieart. 386§ 1 k.p.c.należało orzec jak w pkt I wyroku.
O kosztach procesu za instancję odwoławczą orzeczono na podstawieart. 98 k.p.c., w zw. zart. 108§ 1 k.p.c.obciążając kosztami pozwanego.
Dariusz Mizera