Sygnatura akt: XXVIII C 19167/21
Data wyroku: 2023-11-16 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Michał Maj
Słowa kluczowe: Kredyt indeksowany do waluty obcej
Podstawa prawna: art. 385^1^ kc

Sygn. aktXXVIII C 19167/21

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia16 listopada 2023 roku
Sąd Okręgowy w Warszawie XXVIII Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący:  sędzia del. Michał Maj
Protokolant: Julia Kraszewska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu16 listopada 2023 rokuw Warszawie
sprawy z powództwa(...) S.A.z siedzibą wW.
przeciwkoR. Ż.iS. Ż.
o ukształtowanie stosunku prawnego i zapłatę
1. oddala powództwo,
2. zasądza tytułem zwrotu kosztów procesu od powoda na rzecz pozwanych kwotę10.817 zł (dziesięć tysięcy osiemset siedemnaście złotych)z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.
Sygn. aktXXVIII C 19167/21

UZASADNIENIE
Powód (dalej także jako: bank) w ostatecznie sprecyzowanym żądaniu (k 169) wniósł o zmianę wysokości świadczenia w kwocie 340.000,01 zł tytułem zwrotu równowartości kapitału kredytu (waloryzacja sądowa) i zasądzenie na rzecz powoda od pozwanych solidarnie (dalej także jako: kredytobiorcy, konsumenta) dodatkowo kwoty 110.637,97 zł z odsetkami od dnia doręczenia pozwanym odpisu pozwu do dnia zapłaty. W zakresie wcześniejszych roszczeń o zapłatę kwot 340.000,01 zł (tytułem zwrotu równowartości kapitału) i 125.545,02 zł (tytułem wynagrodzenia za korzystanie z kapitału) powód cofnął pozew, a postępowanie zostało umorzone postanowieniem z dnia 17.10.2023 r. (k. 212). Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 10.04.2008 r. została zawarta umowa kredytu nr(...), na podstawie której bank udzielił kredytobiorcom kredytu w kwocie 340.000 PLN na okres 324 miesięcy w celu sfinansowania zakupu lokalu mieszkalnego położonego wW.przyul. (...).
Dowód: umowa – k. 31-35.
Kredyt został uruchomiony kwotą 340.000 zł. Kredytobiorcy dokonali całkowitej spłaty kredytu kwotą 360.613,09 zł w dniu 8.03.2019 r.
Dowód: zaświadczenie – k. 137-138, potwierdzenie operacji – k. 139.
Wyrokiem z dnia 30.07.2020 r., sygn. akt II C 80/18, Sad Okręgowy w Warszawie zasądził od banku na rzecz kredytobiorców kwotę 217.415 zł,90 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwoty 92.763,45 zł od dnia 1.12.2017 r. do dnia zapłaty i od kwoty 124.652,45 zł od dnia 29.11.2019 r. do dnia zapłaty (pkt 1) i oddalił powództwo o zapłatę w pozostałej części (pkt 2).
Wyrokiem z dnia 16.12.2021 r., sygn. akt V ACa 542/20, Sąd Apelacyjny w Warszawie zmienił powyższy wyrok w punkcie drugim w części w ten sposób, że zasądza od banku na rzecz kredytobiorców a. odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 124.652,45 zł także za okres od 3.04.2019 r. do 28.11.2019 r.; b. dalszą kwotę 236.557,64 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie do dnia zapłaty: od kwoty 5.780 zł za okres od 20.04.2018 r. oraz od kwoty 230.777,94 zł za okres od 2.04.2019 r. oraz zastrzega na rzecz banku prawo zatrzymania z tej należności kwoty 204.794 zł do czasu zaoferowania przez kredytobiorców zwrotu świadczenia przekazanego przez bank zgodnie zumową nr (...)z 10.04.2008 r. zawartej pomiędzy kredytobiorcami a bankiem w jego wysokości niemniejszej niż kwota świadczenia podlegającego zatrzymaniu; c. kwotę 36.245,16 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie do dnia zapłaty: od kwoty 28.017,22 CHF od 1.12.2017 r.; od kwoty 1.935,53 CHF od 20.04.2018 r. oraz od kwoty 6.292,43 CHF od 2.04.2019 r.
Podstawą powyższego rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że umowa kredytu nr(...)jest nieważna, a bank powinien zwrócić kredytobiorcom wszystkie świadczenia spełnione w jej wykonaniu.
Postanowieniem z dnia 15.11.2022 r., sygn. akt I CSK 3695/22, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej banku od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie.
Dowód: wyroki – k. 132-134, postanowienie – k. 135.
W korespondencji e-mail prowadzonej przez pełnomocników stron w dniach od 27.12.2021 r. do 18.01.2022 r. uzgodnili sposób rozliczenia świadczeń nienależnych spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy kredytu polegający na tym, że w wykonaniu wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 16.12.2021 r. bank przelał kredytobiorcom kwoty 254.910,65 zł i 65.629,37 zł tytułem należności głównych i ustawowych odsetek za opóźnienie, od należności głównej odliczył kwotę objętą prawem zatrzymania w wysokości 204.794 zł (strony uzgodniły, że żadna z nich nie będzie egzekwowała tej kwoty), a kredytobiorcy zobowiązali się wpłacić na rzecz banku kwotę 135.206 zł brakującą do pokrycia kapitału.
Dowód: korespondencja e-mail – k. 140-149.
W dniu 24.01.2022 r. pozwani zapłacili powodowi kwotę 135.206 zł tytułem rozliczenia kapitału kredytu nr(...).
Dowód: potwierdzenie operacji – k. 136.
Podstawę ustaleń faktycznych stanowiły wymienione dokumenty, których treść ani autentyczność nie była kwestionowana przez strony. Powyższe dowody były wystarczające dla oceny stanowisk i żądań stron, a pozostałe dowody nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.
Dowód z opinii biegłego został pominięty, ponieważ rozpoznanie sprawy nie wymagało wiadomości specjalnych (art. 278 § 1 k.p.c.).
Sąd pominął także dowód z przesłuchania stron, ponieważ powód wnosił o przeprowadzenie tego dowodu na okoliczności, które były bezsporne, irrewelantne lub zostały już udowodnione dokumentami.
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo jest niezasadne.
Biorąc pod uwagę poziom inflacji w Polsce w samych tylko latach 2021-2023, przesłanka istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania (art. 3581§ 3 k.p.c.) niewątpliwie wystąpiła. Niemniej jednak nie zachodzą podstawy do zastosowania waloryzacji sądowej z uwagi na brzmienieart. 3581§ 4 k.c., który przewiduje, że z żądaniem tym nie może wystąpić strona prowadząca przedsiębiorstwo, jeżeli świadczenie pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa. Sąd ma przy tym na uwadze, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazano, żeart. 3581§ 4 k.c.nie dotyczy roszczeń o zwrot świadczenia nienależnego spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy.1 Jednak zdaniem Sądu Okręgowego stanowisko to wymaga weryfikacji, gdyż stoi w sprzeczności z orzecznictwem Sadu Najwyższego wydanym na gruncieart. 118 k.c., według którego roszczenie o zwrot świadczenia nienależnego spełnionego w wykonaniu działalności gospodarczej jest związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.2 Sąd Okręgowy ma tutaj na uwadze, żeart. 3581§ 4 k.p.c.posługuje się pojęciem „prowadzenia przedsiębiorstwa”, aart. 118 k.c.„prowadzenia działalności gospodarczej”, skoro jednak pojęcie „prowadzenia przedsiębiorstwa” jest pojęciem szerszym od pojęcia „prowadzenia działalności gospodarczej”,3 to logicznym jest, że skoro roszczenie o zwrot świadczenia nienależnego jest związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, to tym bardziej jest także związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa.
Niemniej jednak nawet przyjęcie, żeart. 3581§ 4 k.c.nie ma zastosowania, nie uzasadnia roszczenia powoda opartego naart. 3581§ 3 k. c.Należy bowiem wskazać, że dopuszczenie waloryzacji świadczenia powoda stałoby w sprzeczności z celem przepisów, które mają na celu ochronę konsumentów przed niedozwolonymi postanowieniami umownymi, czyliart. 3851§ 1 k.c.implementującego art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG. W takiej bowiem sytuacji bank mógłby żądać waloryzacji świadczenia wobec konsumenta, z którym zawarł umowę zawierającą niedozwolone postanowienia umowne i z tego powodu nieważną, natomiast nie mógłby żądać waloryzacji świadczenia wobec konsumenta, z którym zawarł ważną umowę. W ten zatem sposób przepisy o ochronie konsumenta przed nieuczciwymi warunkami umownymi niejako obróciłyby się przeciwko niemu i stawiałyby go w gorszej sytuacji prawnej niż gdyby zawarta przez niego umowa nie zawierała niedozwolonych postanowień umownych. W skrajnej sytuacji (hiperinflacja, galopująca inflacja) taki stan rzeczy zniechęcałby konsumentów do korzystania z przysługującej im ochrony, skoro wysokość roszczenia banku z tytułu waloryzacji mogłaby przekraczać koszty wykonania umowy zawierającej niedozwolone postanowienia umowne zgodnie z jej treścią, tym bardziej że wysokość roszczenia waloryzacyjnego banku byłaby trudna do przewidzenia.
Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 15.06.2023 r., C-520/21, Bank(...), który stwierdził, że w razie nieważności umowy kredytu wynikającej z zawarcia w jej treści nieuczciwych warunków umownych, bank nie może żądać od konsumenta jakiejkolwiek rekompensaty wykraczającej poza zwrot wypłaconego kapitału i odsetki za opóźnienie (pkt 84). Wskazanie na kwotę „wypłaconego kapitału” oznacza, że chodzi zatem o kapitał kredytu w wysokości nominalnej, a nie zwaloryzowanej. Co więcej, Trybunał rozróżnia czerpanie korzyści gospodarczych za zachowanie niezgodne z prawem od odszkodowania za niedogodności wywołane tym zachowaniem (pkt 81). Skoro te pojęcia nie są tożsame to uzasadniony jest wniosek, że przez „korzyści gospodarcze” należy rozumieć wynagrodzenie za korzystanie z kapitału, a za odszkodowanie za niedogodności” – waloryzację. Jakiekolwiek ewentualne wątpliwości co do tego, czy wyrok z dnia 15.06.2023 r. dotyczył także roszczeń opartych na waloryzacji rozwiewa zaś analiza wstępnej części tego wyroku. Mianowicie w pkt 29 wyroku Trybunał Sprawiedliwości przytoczył dosłowną pytania prejudycjalnego, w którym wprost wskazano na „waloryzację świadczenia” i „należności z tytułu tego, że wartość nabywcza pieniędzy spadła na skutek upływu czasu, co oznacza realną stratę dla spełniającego świadczenie pieniężne”, a w pkt 8 wyroku został przytoczony przepisart. 358(
    1)§ 3 k.c.Pytanie prejudycjalne Sądu krajowego zostało sformułowane w sposób obszerny i wskazywało na różne rodzaje świadczeń i ich podstawy faktyczne, dlatego też Trybunał Sprawiedliwości przeformułował i skrócił je, ujmując wszelkie roszczenia jako „rekompensatę” (pkt 63), która zdaniem Sądu Okręgowego ma tożsame znaczenie jak „roszczenia restytucyjne”, na które wskazywał Trybunał Sprawiedliwości w swoim wcześniejszym orzecznictwie.
W powyższym kontekście Sąd Okręgowy miał na uwadze w szczególności wysokość roszczeń dochodzonych przez powoda w niniejszej sprawie. Mianowicie z tytułu wynagrodzenia za korzystanie z kapitału powód żądał kwoty 125.545,02 zł, po czym cofnął pozew w tym zakresie i w miejsce tego żądania domagał się zapłaty kwoty 110.637,97 zł z tytułu waloryzacji. Skoro poza wszelką wątpliwością zasądzenie należności z tytułu wynagrodzenia za korzystanie z kapitału pozostawałoby w sprzeczności z celem przepisów mających chronić konsumentów przed nieuczciwymi warunkami umownymi, to trudno byłoby inaczej ocenić roszczenie waloryzacyjne powoda, którego skutkiem byłoby obciążenie konsumenta należnością w kwocie niższej o zaledwie 12%.
Na koniec należy także wskazać, że w świetle krajowego orzecznictwa Sąd może odmówić sądowej waloryzacji świadczenia nawet jeżeli przesłanki zart. 3581§ 3 k.c.zostały spełnione (o czym świadczy sformułowanie „sąd może”)4, co na gruncie niniejszej sprawy także uzasadnia oddalenie powództwa w podanym zakresie, przede wszystkim właśnie z tej przyczyny, że powodowi przysługują wobec pozwanego odsetki ustawowe za opóźnienie w bardzo znaczącej wysokości, a wobec tego zobowiązanie pozwanego do zapłaty kolejnych należności z tytułu waloryzacji stanowiłoby obciążenie go ponad miarę, zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę fakt, że jest konsumentem, który przez kilkanaście lat realizował zobowiązania z umowy kredytu zawierającej niedozwolone postanowienia umowne.
Koszty procesu.
Stosownie do wyniku postępowania, powód został na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.obciążony całymi kosztami procesu obejmującymi kwoty:
- 17 zł tytułem równowartości opłaty skarbowej od pełnomocnictwa,
- 10.800 zł tytułem kosztów zastępstwa prawnego w stawce wynikającej z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
Sąd miał przy tym na uwadze, że powód przegrał sprawę w całości, w tym w zakresie, w którym postępowanie zostało uprzednio częściowo umorzone wobec częściowego cofnięcia pozwu, w szczególności w zakresie żądania zapłaty równowartości spłaconego kapitału. Mianowicie już w dacie wniesienia pozwu obie strony zgodnie ustaliły sposób zwrotu brakującej części kapitału kredytu pozwanych, a tym samym roszczenie o zapłatę tej należności już wówczas nie istniało. Jedynie na marginesie należy zauważyć, że powód dopuścił się nadużycia prawa procesowego modyfikując pozew przed rozprawą, co czyniło koniecznym odroczenie terminu i tym samym uzasadniało obciążenie powoda całymi kosztami procesu także na podstawieart. 103 § 1 k.p.c.iart. 226(2) § 2 k.p.c.
1 por.:
- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2009 r., V CSK 33/09,
- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2012 r., II CSK 31/12,
2 por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2003 r., I CKN 316/01.
3 por.:
- uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2021 r. III CZP 85/20,
- uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 1998 r., III CZP 12/98.
4 por.:
- uchwała Sądu Najwyższego z dnia 15.04.1994 r., I PZP 15/94,
- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17.06.1998 r., II CKN 607/97,