Sąd Okręgowy w Gliwicach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 483/21
Data wyroku: 2022-05-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE
Sędziowie: Wojciech Hajduk
Słowa kluczowe: Bezpodstawne wzbogacenie
Podstawa prawna: art. 405 kc i nast.

Sygn. akt: I C 483/21

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 maja 2022 roku
Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Wojciech Hajduk

Protokolant:

Izabela Sokołowska

po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2022 roku w Gliwicach
sprawy z powództwaJ. P.,R. P.
przeciwko(...)z siedzibą wW.
o ustalenie oraz zapłatę

1
ustala, że stosunek prawny wynikający z umowy kredytu hipotecznego nr(...)
(...)z dnia 10.04.2008 roku, zawartej pomiędzy powodamiJ. P.iR. P.oraz pozwanym(...)wW., nie istnieje na skutek nieważności umowy;

2
zasądza od pozwanego na rzecz powodów jako wierzycieli solidarnych kwotę 131.225,28 (sto trzydzieści jeden tysięcy dwieście dwadzieścia pięć 25/100) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 19 maja 2022 roku;

3
w pozostałym zakresie powództwo oddala;

4
zasądza od pozwanego na rzecz powodów jako wierzycieli solidarnych kwotę 6.400 (sześć tysięcy czterysta 00/100) złotych tytułem kosztów postępowania.

SSO Wojciech Hajduk
IC 483/21   UZASADNIENIE
PowodowieJ. P.iR. P.w pozwie przeciwko(...)wW.domagali się
-ustalenia nieistnienia stosunku prawnego z umowy o kredyt hipoteczny nr(...)(...)z dnia 10.04.2008r, z uwagi na nieważność umowy,
-zasądzenia od pozwanego kwoty 118.997,28zł tytułem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z tytułu rat kredytu, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 3.09.2020r.,
-zasądzenia od pozwanego 12.228,00zł tytułem nienależnie pobranej prowizji i składek ubezpieczenia kredytu z niskim wkładem własnym, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 3.09.2020r
ewentualnie
- zasądzenia od pozwanego kwoty 53.359,85zł tytułem zwrotu zawyżonych rat kredytu w okresie od 14.03.2011r. od 15.12.2020r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwoty 51.706,98zł od dnia 03.09.2020 oraz od kwoty 1.652,87 od dnia następnego po doręczeniu odpisu pozwu
-zasądzenia od pozwanego 12.228,00zł tytułem nienależnie pobranej prowizji i składek ubezpieczenia kredytu z niskim wkładem własnym, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 3.09.2020r
Uzasadnili, że 10.04.2008r zawarli umowę o kredyt hipoteczny(...)
(...)indeksowany do waluty obcej CHF na kwotę 210.000,00zł na okres 456 miesięcy, oprocentowany stawką LIBOR 3M. W umowie wskazano, że kwota wypłacona zostanie przeliczona zgodnie z kursem kupna franków szwajcarskich wg Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku. Po wypłacie kredytu lub transzy bank miał wysłać pismo informujące o wysokości pierwszej raty, kwocie kredytu w CHF, jego równowartości w walucie polskiej zgodnie z kursem kupna waluty obcej według wymienionej tabeli ustalanej przez pozwany bank. Umowa nie zawierała żadnych postanowień dotyczących ustalania kursów przez pozwany bank. Nie ustalono żadnych obiektywnych mierników lub warunków ustalania kursów walut, pozostawiając całkowitą dowolność kredytodawcy. Integralną częścią umowy był Regulamin kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w(...). Regulamin. Pozwany przeliczył kwotę kredytu na walutę szwajcarską po ustalonym przez siebie kursie. W konsekwencji wysokość kredytu została przez pozwanego arbitralnie ustalona. W okresie do 15.12.2020r wpłacili pozwanemu 149.848,10zł ( w tym składki ubezpieczenia niskiego wkładu i prowizji łącznie 12.228,00zł). Powodowie zarzucili naruszenieart. 69 ust. 1 i 2 pkt 3 prawa bankowegopoprzez brak określenia kwoty i waluty kredytu oraz abuzywność powołanych wyżej postanowień umownych. Wg powodów umowa nie tylko nie określa wysokości kredytu w złotych polskich, ale także nie precyzuje mechanizmu dokonania przeliczenia, co daje bankowi możliwość jednostronnego kształtowania wysokości zobowiązania co powoduje, że jest sprzeczna zart. 353(

    1)kci 358(

    1)kc.Zarzucili abuzywność §2 pkt2, §7 pkt1 umowy oraz §8pkt3, §9 pkt4, §10 pkt4i5, §11pkt5i11, §12pkt3, §13pkt4 regulaminu dotyczących klauzuli indeksacyjnej oraz §9ust7 -10 umowy i §7 ust 6pkt2 regulaminu dotyczących obowiązku refinansowania składek ubezpieczenia niskiego wkładu .
Stosunek umowny został tak ukształtowany, że ryzyko walutowe zostało przerzucone w całości na konsumenta i w tym zakresie naruszono obowiązek informacyjny banku. Powoduje to nieważność umowy i uzasadnia żądanie ustalenia nieważności oraz zasądzenie nienależnie spełnionego świadczenia
Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości. Zarzucił przedawnienie roszczeń, zaprzeczył również aby umowa była nieważna i aby umowa zawierała klauzule abuzywne. Pozew ma na celu podważenie umowy sprzecznie z rolą i funkcją indywidualnej kontroli postanowień umownych, które zostały indywidualnie uzgodnione. Powód nie ma interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności umowy.
SĄD USTALIŁ:
W dniu 10.04.2008r. powodowie o kredyt hipoteczny nr(...)
(...)indeksowany do waluty obcej CHF na kwotę 210.000,00zł na okres 456 miesięcy, oprocentowany stawką LIBOR 3M. Celem kredytu był zakup własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego. Umowa została sporządzona na podstawie wzorca banku, wskazano w niej min. że kwota kredytu jest indeksowana do CHF, spłata nastąpi w równych miesięcznych ratach. W §2 pkt2 umowy wskazano, że kredyt jest indeksowany do CHF, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF wg Tabeli Kursu Walut Obcych obowiązującej w Banku w dniu uruchomienia kredytu lub transzy. Po uruchomieniu kredytu lub pierwszej transzy bank wysyła kredytobiorcy pismo, informujące o wysokości pierwszej raty kredytu w CHF oraz jego równowartości w PLN zgodnie z kursem kupna wg Tabeli Kursu Walut Obcych obowiązującej w Banku w dniu uruchomienia kredytu/transzy, przy czym zmiany kursów walut w trakcie okresu kredytowania mają wpływ na wysokość kwoty kredytu i raty kapitałowo odsetkowej. W §7pkt1 umowy wskazano, że kredytobiorca zobowiązuje się spłacić kwotę kredytu w CHF ustaloną zgodnie z § 2 w złotych polskich, z zastosowaniem kursu sprzedaży obowiązującego w dniu płatności raty, zgodnie z Tabelą Kursu Walut Obcych

    [umowa §2 pkt 1-3; §6 pkt1-6, §7 pkt 1-4 k-24-25]. W §2pkt19, §3pkt2, §8pkt3, §9pkt4, §10pkt4i5, §11pkt5i11, §12pkt3, §13pkt4 „regulamin kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w(...)” odwoływał się Tabeli kursów walut obcych. Wynika z niego min., że kredyt może być indeksowany kursem waluty obcej na podstawie obowiązującej w banku Tabeli Kursów walut obcych. W przypadku kredytu indeksowanego kursem waluty obcej kwota raty spłaty obliczana jest wg kursu sprzedaży dewiz obowiązującego w Banku na podstawie Tabeli Kursów Walut Obcych

     [§2 pkt19, §3pkt2, §8pkt3 regulaminu k-24-35]. Umowa i regulamin określały również, że dodatkowym zabezpieczeniem kredytu jest ubezpieczenie kredytu hipotecznego z niskim wkładem własnym na podstawie umowy banku z(...) SA

    [§9ust7-10 umowy k-25v i §7 ust 6pkt2 regulaminu k-30v]. Wszystkie formalności zostały przeprowadzone w oddziale banku wG.. Ofertę kredytu indeksowanego do CHF przedstawiono jako najkorzystniejszą. We wniosku kredytowym z 7.03.2008r. złożyli oświadczenie o wyrażeniu zgody na ubezpieczenie brakującego wkładu własnego. W pisemnej informacji z dnia 7.03.2008 dla ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, poinformowano

    że„

    wybierając zadłużenie w walucie obcej kredytobiorcy korzystają z niższego oprocentowania w porównaniu z kredytem złotowym i spłacają miesięcznie niższą ratę kredytu…, co wynika ze znacznej różnicy wysokości stawek referencyjnych……. kredytobiorcy narażeni są na ryzyko zmian kursów walutowych. Występowanie ryzyka kursowego sprawia, że zarówno rata jak i wysokość zadłużenia przeliczana na PLN na dany dzień podlega ciągłym wahaniom, w zależności od kursu waluty. Ryzyko kursowe jest mniejsze gdy o kredyt walutowy ubiega się osoba osiągająca dochody w tej samej walucie...., warto rozważyć zaciągnięcie długoterminowego kredytu w PLN, kredyty walutowe w długim okresie mogą okazać się droższe..”Dokument ten zawierał również informację o ryzyku zmian stóp procentowych, zachęcał do zapoznania się z aktualnymi prognozami dotyczącymi kursu waluty sporządzanymi przez analityków i historycznymi danymi na temat zmian kursów, a także zawierał tabelę obejmującą symulację wpływu wzrostu stopy procentowej i kursu waluty na wysokość raty kredytu. Tabela zawierała przykłady wysokości raty kapitałowo-odsetkowej kredytu w sytuacjach gdy:
- stopa procentowa kredytu w CHF jest równa wysokości stopy procentowej kredytu w PLN przy kapitale wyższym o 20%,
- kurs CHF wzrośnie o 14,22%
-stopa procentowa wzrośnie o 400pb,
-stopa procentowa wzrośnie o wartość stanowiącą różnicę między maksymalną i minimalną wartością stopy referencyjnej z ostatnich 12 m-cy.
Na umówionym spotkaniu powodowie podpisali umowę, pełnomocnictwo min. do: przystąpienia do zbiorowego ubezpieczenia budynków i lokali mieszkalnych zawartego pomiędzy pozwanym i(...); pobierania z rachunku środków pieniężnych z rachunku bankowego z zaliczeniem ich na spłatę wymagalnych zobowiązań z tytułu kredytu oraz składek ubezpieczenia.[zeznania powoda k-375-376, powódki k-376, wniosek kredytowy k-251-253, informacja dla wnioskodawców k-274, pełnomocnictwo k-250].Kredyt wypłacono w trzech transzach 14.03.2008, 27.03.2008 i 22.07.2008r.[zaświadczenie k-49].
W dniu 20.03.2014r. strony zawarły 2 aneksy do umowy. Dotyczyły dodatkowego zabezpieczenia kredytu oraz prowizji za zwiększone ryzyko oraz określenia, że podstawą ustalania kursu kupna i sprzedaży walut obcych zawartych w tabeli kursów banku jest kurs bazowy, stanowiący średnią arytmetyczną z ofert kupna i sprzedaży waluty, oferowanych przez profesjonalnych uczestników rynku wtórnego i podanych na stronieserwisu (...)…, wartości z tabeli bankowej nie mogą odbiegać o nie więcej niż 10%[Aneksy z 20.03.2014 k-36 i 37]. Do 15.12.2020r wpłacili pozwanemu 149.848,10zł, w tytułem składki ubezpieczenia niskiego wkładu i prowizji 12.228,00zł[zaświadczenie o poniesionych kosztach k-47, zaświadczenie o wysokości spłat k-48-55, 75 i 249 oraz zestawienie transakcji k-268-273].
Powyższy stan faktyczny ustalono w oparciu o powołane wyżej dokumenty i zeznania powodów. Zeznania świadków,G. K.[k-374],J. C.[złożone przed SO w Białymstoku 3.02.2021 k-347-351]iK. M.[k-341-343]mają dla sprawy drugorzędne znaczenie. ŚwiadekG. K.nie brał udziału w spotkaniach z powodami. Zeznania dotyczyły obowiązków doradcy kredytowego i praktyki świadka w tym zakresie. ŚwiadkowieJ. C.iK. M.nie mieli kontaktu z powodami, w ogóle nie brali udziału przy sporządzaniu umowy. Ich zeznania dotyczyły min. mechanizmów ustalania wysokości kursów walut, charakteru umowy kredytu indeksowanej do waluty obcej, obowiązków doradców bankowych w zakresie udzielania klientom informacji i pouczeń, sposobu przedstawienia ofert, jednakże w oderwaniu od konkretnej sytuacji powodów.
SĄD ZWAŻYŁ
Zgodnie zart. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. prawo bankoweprzez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Należy wskazać, że w świetle utrwalonego poglądu w orzecznictwie i doktrynie, umowy kredyt indeksowany do waluty obcej były, w czasie zawarcia spornej umowy, dopuszczalne w świetle zasady swobody zawierania umów zart. 3531kc.Analiza spornej umowy kredytu przez pryzmatart. 3851§1kcprowadzi do wniosku, że w nie doszło do jej skutecznego zawarcia z uwagi na rażące naruszenie interesów powodów jako konsumentów poprzez niekorzystne ukształtowanie ich sytuacji ekonomicznej na skutek nieusprawiedliwionej i niekorzystnej dysproporcji praw i obowiązków. Zgodnie zart. 3851§1kcpostanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
W pierwszym rzędzie należy dokonać oceny czy umowa zawierała niedozwolone postanowienia, jaki miały charakter, czy określały główne świadczenia stron.
Powodowie w pierwszej kolejności zarzucili, że zawarte w umowie klauzule ryzyka walutowego są abuzywne. W tym względzie należy zwrócić uwagę na treść następujących wyroków Trybunału Sprawiedliwości: z 30 kwietnia 2014r C-26/13; z 20 września 2017 r. C-186/16; z 20 września 2018r. C-51/17; z 14 marca 2019 r. C-118/17 oraz z dnia 3 października 2019 r. C-260/18. Orzeczenia te zapadły na tle umów kredytu zawartych z konsumentami i zawierających ryzyko walutowe (kredytu indeksowanego, denominowanego lub wprost kredytu walutowego). W ocenie TSUE nie jest możliwe odrywanie klauzuli ryzyka walutowego (wyrażonej czy to przez indeksację czy też denominację) od mechanizmu przeliczania waluty krajowej na walutę obcą i Trybunał Sprawiedliwości konsekwentnie kwalifikuje klauzule dotyczące ryzyka wymiany, do których zalicza także sposób ustalania kursu wymiany, jako klauzule określające

    główny przedmiot umowy kredytu. W wyroku z 20 września 2017r. C-186/16 dokonał wykładni art. 4 ust 2 dyrektywy Rady 93/13 z 5.04.1993r. W uzasadnieniu wyroku C- 260/18 (pkt 44 wyroku)Trybunał ponownie potwierdził swoje stanowisko w odniesieniu do kredytu indeksowanego, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy. Orzeczenia te są wiążące dla Sądu Polskiego. Stosując prounijną wykładnięart. 385(

    1)§ 1 k.c.w zw. z art. 4 i 6 art. dyrektywy 93/13 przyjęto więc, że kwestionowane przez powodów postanowienia umowy kredytu, które wprowadzają ryzyko kursowe (ryzyko wymiany) przez mechanizm indeksacji, stanowią klauzulę określającą główne świadczenia stron (

    essentialia negotii). Tym samym w dalszym etapie rozważań, w świetleart. 385(

    1 )§1kc, konieczna jest ocena czy określone w spornej umowie oraz „regulaminie kredytowania osób fizycznych…” i stanowiące główne świadczenia stron klauzule ryzyka walutowego  zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co skutkowałoby związaniem stron umową §2 pkt2, §7 pkt1 umowy oraz §8pkt3, §9 pkt4, §10 pkt4i5, §11pkt5i11, §12pkt3, §13pkt4 regulaminu

     kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w(...), a także ]. Umowa kredytowa zastrzega warunki indeksacji świadczenia do kompetencji banku odsyłając do kursów walut zawartych w "Tabeli kursów walut obcych obowiązującej w banku." Prawo Banku do ustalania kursu waluty nie doznaje żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. Bank swobodnie ustalał, według tylko sobie znanych zasad, kursy walut, mając nieograniczone prawo kształtowania raty. Jest to równoznaczne z prawem dowolnego kształtowania wysokości świadczeń głównych (wysokości raty i całej należności) w czasie trwania stosunku prawnego. Tym samym nie można mówić o jednoznacznym określeniu głównego świadczenia. Umowa powoduje swoistą nierówność informacyjną stron. Powodowie jako konsumenci, na podstawie treści umowy, w chwili jej zawarcia, nie byli w stanie oszacować całości kwoty, którą będą musieli spłacić w przyszłości, a o poziomie zadłużenia ratalnego [wysokości raty], dowiadywali się dopiero z pisma banku informującego o wysokości pierwszej raty, kwocie kredytu w CHF i jego równowartości w PLN oraz następnie w związku z podjęciem odpowiedniej sumy kolejnych rat z rachunku

    [§2 pkt 2 umowy]. Jest to nie do zaakceptowania, w tym zakresie umowa kształtuje prawa i obowiązki powoda w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco narusza ich interesy w rozumieniuart. 385(

    1)kc.Dodatkowym naruszeniem dobrych obyczajów i rażącym naruszeniem usprawiedliwionych interesów powoda jako konsumenta jest zastrzeżenie dwóch różnych kursów wymiany: kursu kupna dla przeliczenia wypłaconego przez bank kredytu, zaś kursu sprzedaży dla obliczania rat spłacanego kredytu. Powoduje to nieuzasadnione korzyści kosztem konsumenta i narusza równorzędność stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego.
Należy wskazać również, że nie było wystarczające określenie w umowie, że „zmiana kursów walut w trakcie trwania umowy mają wpływ na wysokość kwoty zaciągniętego kredytu oraz raty kapitałowo-odsetkowej [§2 pkt 2 umowy], czy też określenie w załączniku do umowy że„w przypadku kredytów walutowych kredytobiorca ponosi ryzyko kursowe, co oznacza, że zarówno rata kredytu jak i wysokość zadłużenia przeliczana na PLN podlega ciągłym wahaniom w zależności od aktualnego kursu waluty. Rzeczywiste koszty obsługi długu mogą okazać się znacząco wyższe od wcześniej założonych”oraz zachęcenie do zapoznania się z aktualnymi prognozami dotyczącymi kursu waluty sporządzanymi przez analityków i historycznymi danymi na temat zmian kursów. Nie było również wystarczające przedstawienie w tym załączniku „modelowych symulacji” wysokości raty kapitałowo odsetkowej[informacja dla wnioskodawców ubiegających się o kredyt mieszkaniowy k-274].Bank naruszył obowiązek rzetelnego poinformowania konsumentów. Powinien przedstawić pełną informację umożliwiającą podjęcie racjonalnej decyzji o długofalowych skutkach, w tym przedstawić wahana kursów wymiany i ryzyko związane z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej, klarownie wyjaśnić, jak na wysokość raty kredytu wpłynęłaby silna deprecjacja kursu waluty krajowej, a także wyjaśnić, że ryzyko kursowe z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się trudne do udźwignięcia w przypadku dewaluacji waluty, co nie miało miejsca. Powodowie nie mieli realnej możliwości oddziaływania na treść postanowień umownych, nie zostały indywidualnie uzgodnione, podpisali umowę przygotowaną zgodnie z wzorcem banku, a pracownik bankowy zapewniał o atrakcyjności kredytu. Stanowisko, że przyjęcie przez konsumenta propozycji banku, wnioskowanie o kredyt w CHF poprzez zaznaczenie we wniosku kredytowym odpowiedniej rubryki przy możliwości wyboru innej waluty, oznacza rezygnację z pertraktacji i akceptację umowy, a jej podpisanie jest równoznaczne z indywidualnym uzgodnieniem postanowień umownych, nie zasługuje na uwzględnienie.Art. 3851§ 3k.c.stanowi, że nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Przez rzeczywisty wpływ należy rozumieć realną możliwość oddziaływania na treść postanowień umownych. Okoliczność, iż konsument znał treść danego postanowienia i nawet rozumiał je, nie może przesądzać o tym, że zostało ono indywidualnie uzgodnione. Uzgodnionymi indywidualnie są tylko takie klauzule umowne, na których treść istotnie mógł on w praktyce oddziaływać. W niniejszej sprawie powodowie nie mieli realnego wpływu na ewentualną zmianę klauzul proponowanych przez przedsiębiorcę nawet nie zdawali sobie z tego sprawy. Przyjęli propozycję kredytu jako najkorzystniejszą. O braku indywidualnych negocjacji postanowień umownych świadczy również, że klauzule indeksacyjne zostały zawarte również w regulaminie, a więc dokumencie, który nie podlega indywidualnym uzgodnieniom, a ponadto może być w każdej chwili zmieniony przez pozwanego. Również argumentacja odwołująca się do faktycznego stosowania kursów nieodbiegających od rynkowych nie ma znaczenia dla oceny abuzywności postanowień umownych. Ocena abuzywności postanowień umownych jest niezależna od sposobu wykonywania umowy.
Powyższe okoliczności powodują, że umowa stron nie wiąże. Skutek nieważności nie został również zniwelowany przez nowelę art. 69 Pr. bank wprowadzająca z dniem 26 sierpnia 2011 roku regulację wyrażoną w ust. 2 pkt 4a tej ustawy. Ustawa weszła w życie po zawarciu umowy. Na ważność umowy nie miały również wpływu zawarte aneksy.
Powodowie poinformowani przez Sąd na rozprawie w dniu 5.05.2022r. o obowiązkach i możliwych negatywnych dla nich konsekwencjach związanych z ustaleniem nieważności umowy oświadczyli, że nie chcą jej utrzymania w mocy. Skoro nie doszło do skutecznego zawarcia umowy z uwagi na naruszenie normyart. 3851§1kcżądanie ustalenia nieważności umowy jest uzasadnione.
Zgodnie zart. 189kpcpowód może żądać ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa gdy ma w tym interes prawny. Interes prawny w ustaleniu występuje tylko wówczas gdy istnieje obiektywna potrzeba ochrony prawnej. Zgodnie z powszechnie przyjętym w doktrynie i orzecznictwie poglądem, interes prawny nie istnieje, gdy możliwe jest wytoczenie powództwa dalej idącego w swych skutkach. W niniejszej sprawie powód ma interes prawny w żądaniu ustalenia. Umowa została zawarta na 38 lat, okres ten nie upłynął. Żądanie ustalenia jej nieważności, niezależnie od żądania zapłaty tytułem wzbogacenia, gwarantuje pewność swojej sytuacji prawnej na przyszłość. Samo żądanie zapłaty nie gwarantowałoby takiej pewności prawnej. Do rozliczeń stron zastosowanie znajdą przepisyart. 405-411k.c. regulujące bezpodstawne wzbogacenie. Zgodnie zart. 405kckto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe zwrotu jej wartości. Obowiązkiem stron umowy kredytu jest wzajemne zwrócenie świadczeń. Roszczenia stron mają charakter odrębny (niezależny), co oznacza, że nie ulegają automatycznie wzajemnej kompensacji i konsument może żądać zwrotu w całości spłaconych rat kredytu niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. [uchwała SN z 7.05.2021 IIICZP 6/21]. Powodowie domagali się zasądzenia łącznie kwoty 131.225,28zł (118.997,28zł + 12.228,00zł) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 3.09.2020r. Żądanie zapłaty obejmuje świadczenia uiszczone przez przed wytoczeniem procesu i jest uzasadnione również w zakresie uiszczonych pozwanemu kwot tytułem zwrotu kosztów ubezpieczenia niskiego wkładu własnego kredytu. Było to świadczenie stanowiące część kredytu, przekazane pozwanemu w ramach spłaty rat nieważnej umowy, podlega więc zwrotowi.
Zgłoszony przez pozwanego zarzut przedawnienia jest bezzasadny. W świetleart. 120 §1 kcbieg terminu przedawnienia rozpoczyna się od dnia w którym roszczenie stało się wymagalne lub gdy wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie. Możliwość taką otworzyły orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości. Pierwszymi były wyroki z 30.04.2014r C-26/13, z 20.09.2017 r. C-186/16, z 20.09.2018r. C-51/17; z 14 marca 2019 r. C-118/17 oraz z 3.10 2019 r. C-260/18. Dla kredytobiorcy obecnie jest to termin 6 letni[art. 120§kcw zw. z art. 5 ust 1 ustawy z dnia 13.04.2018 r. o zmianieustawy Kodeks cywilnyoraz niektórych innych ustaw], okres ten należy liczyć od 21.09.2017r.[wyrok Trybunału Sprawiedliwości 20 września 2017 r. C-186/16 jednoznacznie określający sytuację prawną konsumenta].Pozew złożono 23.02.2021 tym samym termin przedawnienia został przerwany.
Na zasadzieart. 2352§1 pkt 2kpcpominięto wniosek pozwanego o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu finansów i bankowości. Wniosek ten jest bezzasadny wobec ustalenia nieważności umowy w świetleart. 3851§1kc.
W związku z powyższym na mocyart. 189kpcw pkt 1 ustalono, że stosunek prawny wynikający z umowy kredytu hipotecznego nr(...)(...)z dnia 10.04.2008r, zawartej pomiędzy stronami nie istnieje na skutek nieważności umowy, w pkt 2 na zasadzieart. 405kcuwzględniono żądanie zapłaty w zakresie żądania głównego (131.225,28zł). O odsetkach orzeczono na zasadzieart. 481kc, zasądzono je od dnia wyrokowania. Całkowita bezskuteczność umowy kredytu staje się trwała (definitywna) wtedy, gdy należycie poinformowany o niedozwolonym charakterze postanowienia (bez którego umowa nie może wiązać) i jego konsekwencjach konsument nie wyraził świadomej i wolnej zgody na postanowienie, a jeżeli utrzymanie umowy jest możliwe po jej uzupełnieniu - sprzeciwił się temu uzupełnieniu [uchwała SN z 7.05.2021 IIICZP 6/21]. W pkt 3 w pozostałej części co do odsetek powództwo oddalono, w pkt 4 na zasadzieart. 98 kpczasądzono koszty postepowania opłatę od pozwu i wynagrodzenie pełnomocnika wg minimalnej stawki.