Sąd Apelacyjny w Poznaniu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III APa 6/22
Data wyroku: 2023-05-31 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Wiesława Stachowiak, Renata Pohl
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 444 k.c. oraz art. 445 § 1 k.c., art. 442(1) § 1 k.c., art. 117 kc w zw. z art. 8 k.p.

Sygn. aktIII APa 6/22

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 31 maja 2023 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Wiesława Stachowiak
Sędziowie: Renata Pohl
Małgorzata Woźniak-Zendran
Protokolant: Beata Tonak
po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2023 r. wP.na posiedzeniu niejawnym
sprawyM. K. (1)
przeciwko(...) sp. z o.o.wA.
o zapłatę
na skutek apelacjiM. K. (1)
od wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze
z dnia 23 maja 2022 r. sygn. akt IV P 17/21
uchyla zaskarżony wyrok w punkcie I i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Zielonej Górze do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.

Małgorzata Woźniak-Zendran

Wiesława Stachowiak

Renata Pohl

UZASADNIENIE
PowódkaM. K. (1)domagała się zasądzenia od pozwanego(...) spółka z o.o.wA.następujących kwot z tytułu szkody powstałej wskutek choroby zawodowej:
- 200.000 zł tytułem zadośćuczynienia, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od powyższej kwoty od 20.02.2020 r. do dnia zapłaty,
- 111.458,86 zł tytułem odszkodowania, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwot:
- 82.483,10 zł od 20.02.2020 r. do dnia zapłaty,
- 28.975,76 zł od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty.
Ponadto powódka domagała się zasądzenia od strony pozwanej renty wyrównawczej w kwotach po 2.000 zł miesięcznie, poczynając od 01.02.2020 r. i na przyszłość, płatnej z góry do dnia 10-go każdego miesiąca, z ustawowymi odsetkami w razie uchybienia terminowi w płatności, którejkolwiek z rat, w zakresie rat wymagalnych.
Powódka wniosła również o zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych.
W odpowiedzi na pozew pozwany– (...) spółka z o.o.wW.- wniosła o oddalenie powództwa w całości.
W pierwszej kolejności strona pozwana zgłosiła zarzut przedawnienia roszczeń dochodzonych w niniejszym podstępowaniu. Niezależnie od powyższego, z ostrożności procesowej za wypadek nieuwzględnienia zarzutu przedawnienia, pozwany wskazał, że roszczenia powódki są nieuzasadnione tak co do zasady, jaki co do wysokości.
Wyrokiem z dnia 23 maja 2022r. w sprawie o sygn. akt IV P 17/21, Sąd Okręgowy w Zielonej Górze:
I. oddalił powództwo;
II. nie obciążył powódkiM. K. (1)kosztami procesu.
Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia:
PowódkaM. K. (1)w okresie od 25.09.2008 r. do 31.03.2012 r. pracowała u pozwanego(...) spółka z o.o.A.na podstawie umowy zlecenia, na stanowisku wybierania i segregacji piskląt. Następnie została zatrudniona u pozwanego na podstawie umowy o pracę od dnia 02.04.2012 r. do dnia 22.11.2014 r. na stanowisku produkcji drobiarskiej. Powódka pracowała 8 godzin dziennie, od godziny 6.00 do 14.00, od poniedziałku do piątku. W ramach umowy zleceniaM. K. (1)pracowała w przeważającej części przy sprzątaniu i wybieraniu piskląt. Kiedy została zatrudniona jako pracownik, zajmowała się głównie czynnościami związanymi z odświetlaniem, wybieraniem i przekładaniem. Pracowała w zespole osób. Praca powódki u pozwanego była jej pierwszą i jedyną pracą, podjętą w wieku 25 lat. Do czasu podjęcia zatrudnienia u pozwanego powódka pozostawała na utrzymaniu rodziców. Otrzymywała również alimenty od byłego męża na dwoje małoletnich dzieci. Powódka ma wykształcenie zawodowe - sprzedawcy. Nigdy nie pracowała w wyuczonym zawodzie. Aktualnie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy, utrzymuje ją konkubent,
Powódka została poinformowana przez pozwanego o zasadach bezpieczeństwa i higieny pracy. Powódka złożyła oświadczenie, iż zapoznała się z treścią obowiązującego w zakładzie regulaminu pracy i oświadczyła, że zobowiązuje się do przestrzegania i dyscypliny pracy.
W wyniku przeprowadzonych badań okresowych z 06.05.2010 r. i 27.05.2013 r., powódka została uznana za zdolną do wykonywania pracy na stanowisku pracownika produkcji drobiarskiej. Z zaświadczenia lekarskiego z 27.05.2013 r. wynika, iż przeprowadzający badanie profilaktyczne lekarz wskazał datę następnego badania okresowego - 27.05.2016 r.,
Powódka o swoich problemach zdrowotnych informowałaJ. S.i kierownika -P. J..
W 2013 roku u powódki pojawiło się bóle karku z promieniowaniem do prawej kończyny górnej. Z tego powoduM. K. (1)zgłosiła się do lekarza rodzinnego, który zalecił zastrzyki przeciwbólowe. Nastąpiła poprawa i po kilku miesiącach - nawrót dolegliwości. Powódka podjęła leczenie neurologiczne. W maju 2014 r. powódka przebywała w Szpitalu na Oddziale Rehabilitacji z rozpoznaniem zaostrzonej rwy ramiennej prawostronnej. Była leczona farmakologicznie. Poddana została również zabiegom rehabilitacyjnym. Nie miała żadnych zabiegów ani operacji neurologicznych. Po wyczerpaniu zasiłku chorobowego, w dniu 24.09.2014 r. powódka wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.o przyznanie prawa do świadczenia rehabilitacyjnego. W oparciu o opinię konsultanta neurologa ZUS, lekarz orzecznik ZUS w dniu 15.10.2014 r. stwierdził brak okoliczności uzasadniających ustalenie uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego. Po złożeniu przez wnioskodawczynię sprzeciwu, w orzeczeniu z dnia 05.11.2014 r. Komisja Lekarska ZUS nie stwierdziła długotrwałej niezdolności do pracy powódki. Po konsultacji neurologa, lekarze ZUS stwierdzili, iż funkcja stawów obwodowych, w tym barkowego prawego i kręgosłupa szyjnego są bez upośledzenia, bez ubytków neurologicznych. W dniu 05.11.2014 r. nie stwierdzono cech ataksji, zaburzeń równowagi, z ujemną próbąR.. Ustalono brak wskazań do orzeczenia świadczenia rehabilitacyjnego.
Decyzją z dnia 12.11.2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.odmówiłM. K. (1)prawa do świadczenia rehabilitacyjnego.
Powódka cierpi na bóle barku, funkcjonuje normalnie, ale ma ograniczenia w podnoszeniu ręki prawej.
Stosunek pracy między stronami ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem przez pracodawcę (art. 30 § 1 pkt 2 k.p.iart. 33 k.p.).
W zaświadczeniu lekarskim z dnia 03.11.20 4 r. lekarz medycyny pracy stwierdził brak zdolności powódki do wykonywania pracy na stanowisku pracownika produkcji drobiarskiej.
Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy wZ., w orzeczeniu z dnia 28.10.2015 r. nr(...)rozpoznał u powódkiM. K. (1)chorobę zawodową:
- przewlekłe choroby układu ruchu wywołane sposobem wykonywania pracy,
- przewlekłe zapalenie okołostawowe barku prawego.
W orzeczeniu z dnia 28.10.2015 r. stwierdzono, iż biorąc pod uwagę całość dokumentacji medycznej, wywiad z pacjentką, wykonane badania oraz ocenę narażenia zawodowego przeprowadzoną podczas wizytacji stanowiska pracy należy stwierdzić, iż dolegliwości pacjentki pod postacią zapalenia okołostawowego barku prawego miały związek z bardzo dużym prawdopodobieństwem z wykonywaną pracą zawodową w(...)wW., w okresie narażenia z zawodowego 2008 - 2014 r.
Decyzją nr (...)r. z dnia 11.10.2017 r.(...)wŚ.stwierdziła u powódkiM. K. (1)chorobę zawodową:
- przewlekłe choroby układu ruchu wywołane sposobem wykonywania pracy,
- przewlekłe zapalenie okołostawowe barku prawego.
W uzasadnieniu decyzji, powołując się na orzeczenie lekarskie nr(...)o rozpoznaniu choroby zawodowej, wystawione przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy wZ.z dnia 28.10.2015 r. potwierdzono, że orzeczona choroba zawodowa została spowodowana sposobem wykonywania pracy przez powódkę u pozwanego(...) spółka z o.o.wW., w charakterze: wybieranie i segregacja piskląt, pracownik produkcji drobiarskiej.

(...)Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wG.decyzją z dnia 18.04.2018 r., Nr(...)odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego wŚ..
Główny Inspektor Sanitarny wW.decyzją z dnia 22.06.2018 r. Nr(...)utrzymał w mocy decyzję(...)Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego wG.z dnia 18.04.2018 r.
Wyrokiem z dnia 17.10.2019 r., sygn. akt II SA/GO 411/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny wG.oddalił skargę(...) spółka z o.o.wA.na decyzjęL.Powiatowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z 30.03.2018 r.
PowódkaM. K. (1)orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 09.02.2021 r. miała ustalone 15% długotrwałego uszczerbku na zdrowiu spowodowanego skutkami choroby zawodowej stwierdzonejdecyzją nr (...)z 11.10.2017r.
Decyzją z dnia 06.04.2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.przyznał powódce jednorazowe odszkodowanie z tytułu długotrwałego uszczerbku na zdrowiu będącego następstwem choroby zawodowej stwierdzonejdecyzją Nr (...)r. w wysokości 15.495,00 zł.
PowódkaM. K. (1)w dniu 27.01.2020 r. złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.wniosek o przyznanie jej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową.
Lekarz orzecznik ZUS z w orzeczeniu z dnia 18.03.2020 r. stwierdził, że powódka nie jest osobą niezdolną do pracy.
Po złożeniu przez powódkę sprzeciwu, w sprawie wypowiedzieli się lekarze wchodzący w skład Komisji Lekarskiej ZUS.
W orzeczeniu z dnia 27.05.2020 r. Komisja Lekarska Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.stwierdziła, że po zbadaniu wnioskodawczyni, po analizie dokumentacji medycznej i biorąc pod uwagę opinię konsultanta ortopedy, nie stwierdzono długotrwałej niezdolności do pracy powódki w związku z chorobą zawodową.
Decyzją z dnia 03.07.2020 r. znak(...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.odmówił wnioskodawczyni prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową.
W oparciu o wyżej ustalony stan faktyczny Sąd Okręgowy wskazał, że powództwo podlega oddaleniu.
W ocenie Sądu I instancji, zasadnym okazał się podnoszony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia roszczeń.
Materialnoprawną podstawą zgłoszonego w pozwie roszczenia o zadośćuczynienie, jestart. 444 § 1 i 2 k.c.orazart. 445 § 1 k.c.Obok zadośćuczynienia powódka domagała się zasądzenia odszkodowania za utracone zarobki i zapłaty renty (art. 455 § 1 k.c.,art. 444 § 2 k.c.).
Sąd Okręgowy wskazał następnie, że zgodnie z treścią przepisuart. 4421§ 1 k.c., obowiązującego od 10 sierpnia 2007 r., roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o sposobie obowiązanej do jej naprawienia.
Początkiem biegu 3-letniego terminu przedawnienia zart. 4421§ 1 zdanie pierwsze k.c.jest chwila dowiedzenia się przez poszkodowanego pracownika o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, a nie moment uzyskania pewności co do związku przyczynowego między zdarzeniem a jego skutkiem w postaci szkody.
Sąd Okręgowy przytoczył następnie obszerne orzecznictwo Sądu Najwyższego, dotyczące tego, że dowiedzenie się o szkodzie na osobie w rozumieniuart. 442 § 1 i art. 445 § 1 k.c.ma miejsce wówczas, gdy poszkodowany zdaje sobie sprawę z ujemnych następstw zdarzenia w postaci doznanego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia. Nie jest jednak konieczna wiedza o zakresie szkody i trwałości jej następstw, ani będącego jej dalszą konsekwencją uszczerbku majątkowego (uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 1963 r., III PO 6/62, OSNCP 1964 nr 5, poz. 87 i z dnia 12 lutego 1969 r., III PZP 43/68, OSNCP 1969 nr 9, poz. 150 oraz wyroki z dnia 24 listopada 1971 r., I CR 491/71, OSNC 1972 nr 5, poz. 95; z dnia 10 marca 1998 r., II UKN 543/97, OSNAPiUS 1999 nr 5, poz. 176; z dnia 16 sierpnia 2005 r., I UK 19/05, OSNP 2006 nr 13-14, poz. 219 i z dnia 15 listopada 2006 r., I UK 150/06, OSNP 2008 nr 1-2, poz. 19).
Orzeczeniem lekarskim nr(...)z dnia 28.10.2015 r. rozpoznano u powódki chorobę zawodową. Zatem uznać, że powódka wiedziała o szkodzie co najmniej od daty wydania tego orzeczenia lekarskiego.
Następnie dopiero dnia 11.10.2017 r.decyzją nr (...)Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny wŚ.stwierdził u powódki chorobę zawodową.(...)wniósł odwołanie od tej decyzji. Decyzja z 30.03.2018 r.(...)Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wG.utrzymał w mocy zaskarżaną decyzję.(...)wniósł skargę na decyzję(...)z 30.03.2018 r. do WSA wG., który wyrokiem z dnia 17.10.2019 r. oddalił skargę.
Jednocześnie pismem z dnia 31.10.2017 r. pełnomocnik pozwanego(...) sp. z o.o.wA.złożył wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji(...)z dnia 11.10.2017 r. Decyzją z dnia 18.04.2018 r.(...)Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wG.odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z 11.10.2017 r, która została utrzymana w mocy decyzją Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 22.06.2018r.
W ocenie Sądu Okręgowego powódka miała wiedzę o swojej chorobie polegającej na przewlekłym zapaleniu okołostawowego barku prawego i to w stopniu spełniającym kryteria do rozpoznania choroby zawodowej, co najmniej od 2015 r. Wynika to z treści orzeczenia lekarskiego nr(...)o rozpoznaniu choroby zawodowej z dnia 28.10.2015 r.
W rezultacie zdaniem Sądu Okręgowego, początkiem biegu przedawnienia jest dzień 28.10.2015r., kiedy powódka posiadała już miarodajne i autorytatywne orzeczenie. Ewentualnie, może być to data 11.10.2017 r., kiedy Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny wŚ.decyzją nr (...)stwierdził u powódki chorobę zawodową. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ., wydając orzeczenie przez lekarza orzecznika ZUS z 09.02.2021 r. i decyzję z 06.04.2021 r. w sprawie przyznania jednorazowego odszkodowania za długotrwały uszczerbek na zdrowiu powódki w wysokości 15%, odniósł się właśnie do w/w decyzji z dnia 11.10.2017 r.
Powódka była reprezentowana w postępowaniu administracyjnym i sądowym przez profesjonalnego pełnomocnika. W okresie biegu przedawnienia powódka nie podejmowała żadnych czynności celem dochodzenia roszczenia.
W ocenie Sądu Okręgowego roszczenie powódki o zadośćuczynienie, odszkodowanie i rentę uległo przedawnieniu z dniem 28.10.2018 r., natomiast pozew został złożony w Sądzie dnia 14.09.2021 r.
W konsekwencji pozwanaspółka - (...) spółka z o.o.wA.skutecznie skorzystała z zarzutu przedawnienia.
Z przedstawionych względów, Sąd Okręgowy w pkt I sentencji wyroku -oddalił powództwo. W pkt II sentencji wyroku Sąd Okręgowy postanowił, w oparciu o przepisart. 102 k.p.c.- nie obciążać powódki kosztami procesu.
Apelację od powyższego wyroku, w całości, wniosła powódka, zarzucając:
1. naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art.. 233k.p.c.poprzez niewszechstronną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci dokumentów z akt postępowania toczącego się przed Państwowym Powiatowym Inspektorem Sanitarnym wŚ.,(...)Państwowym Wojewódzkim Inspektorem Sanitarnym wG.oraz Głównym Inspektorem Sanitarnym wW., a kolejno przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym wG., sprzeczną ze wskazaniami logiki i doświadczenia życiowego, polegającą na pominięciu okoliczności, że do dnia prawomocnego zakończenia postępowania powódka nie mogła mieć pewności co do orzeczenia wobec niej choroby zawodowej, a tym samym co do osoby odpowiedzialnej za szkodę, która to okoliczność pozostaje kluczowa dla ustalenia przedmiotowym powództwem dopiero 17.10.2019 r.;
2. z ostrożności procesowej - naruszenie przepisów prawa materialnego tj.art. 4421§ 1 zdanie pierwsze k.c.poprzez uznanie, że początkiem biegu przedawnienia jest dzień 28.10.2015 r., a zatem roszczenie powódki o zadośćuczynienie, odszkodowanie i rentę uległo przedawnieniu z dniem 28.10.2018 r., podczas gdy na gruncie niniejszej sprawy, początek biegu przedawnienia winno datować się na 6.04.2021 r.;
3. naruszenie przepisów prawa procesowego tj.art. 3215§ 1 k.p.c.w zw. zart. 386 § 4 k.p.c.poprzez nierozpoznanie istoty sporu i zaniechanie zbadania materialnej podstawy żądania oraz merytorycznych zarzutów strony i zgłoszonych dowodów, co wynikało z błędnego uwzględnienia zarzutu przedawnienia; a w konsekwencji niedoniesienie się do tego, co było przedmiotem sprawy, zaniechanie zbadania materialnej podstawy żądania i nieustalenie czy roszczenie powódki jest zasadne;
4. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.art. 2352§ 1 pkt. 3 k.p.c.poprzez uznanie, że dowody wskazywane we wnioskach pełnomocnika powódki pozostają nieprzydatne w sprawie i w konsekwencji ich pominięcie, podczas gdy przeprowadzenie zawnioskowanych dowodów z opinii biegłych lekarzy z zakresu medycyny pracy, ortopedy-traumatologa oraz z zakresu medycyny bólu pozwoliłoby na ustalenia rozmiaru i charakteru dolegliwości, dolegliwości bólowych, na które cierpiM. K. (1), pozwalających następczo ustalić adekwatną do sytuacji wysokość należnego zadośćuczynienia i odszkodowania, a także zasadność zasądzenia renty.
Wskazując na wyżej sprecyzowane zarzuty powódka wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powódki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego za II instancję według norm przepisanych.
W odpowiedzi na apelację pozwanywnosił o jej oddalenie i zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów postępowania przed Sądem II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja skutkuje uchyleniem zaskarżonego wyroku w punkcie I i przekazaniem sprawy Sądowi Okręgowemu w Zielonej Górze do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
Sąd Apelacyjny uznał, że jakkolwiek roszczenie powódki uległo przedawnieniu z dniem 28.10.2018r., a zatem po upływie 3 lat od wydania orzeczenia lekarskiego z dnia 28.10.2015r. o rozpoznaniu u powódki choroby zawodowej, tj. w dacie ustalonej przez Sąd Okręgowy, to jednak Sąd I instancji winien także ocenić, czy skorzystanie przez stronę pozwaną z zarzutu przedawnienia nie pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.iart. 8 k.p.).
W pierwszej kolejności Sąd Apelacyjny wskazuje, żeart. 4421§ 1 i 3 k.c.statuuje trzyletni termin przedawnienia roszczeń deliktowych w przypadku szkody na osobie, który rozpoczyna bieg w chwili spełnienia dwóch przesłanek, tj. istnienia po stronie poszkodowanego świadomości istnienia szkody oraz jej sprawcy. A zatem datę wymagalności roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym wyznacza uzyskanie wiedzy o dwóch faktach: po pierwsze - o szkodzie i po drugie - o osobie obowiązanej do jej naprawienia.
Według aktualnego do 27 czerwca 2017 r. brzmienia omawianego przepisu, rozpoczęcie biegu trzyletniego terminu przedawnienia roszczenia było uzależnione od wykazania wiedzy poszkodowanego o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (art. 4421§ 1 k.c.), co oznaczało, że bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się od otrzymania przez poszkodowanego takich informacji, które, oceniając obiektywnie, pozwalają z wystarczającą dozą prawdopodobieństwa przypisać sprawstwo szkody konkretnemu podmiotowi.
Sąd Najwyższy w licznych orzeczeniach (przytaczanych także trafnie przez Sąd Okręgowy) wyjaśnił, co należy rozumieć przez "dowiedzenie się o szkodzie" oraz kiedy można uznać, że poszkodowany dowiedział się o osobie obowiązanej do jej naprawienia, uznając, że dowiedzenie się o szkodzie na osobie w rozumieniuart. 4421§ 1 k.c.ma miejsce wówczas, gdy poszkodowany zdaje sobie sprawę z ujemnych następstw zdarzenia w postaci doznanego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia. Nie jest jednak konieczna wiedza o zakresie szkody i trwałości jej następstw (uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 1963 r., III PO 6/62, OSNCP 1964 nr 5, poz. 87 i z dnia 12 lutego 1969 r., III PZP 43/68, OSNCP 1969 nr 9, poz. 150 oraz wyroki SN z dnia 16 sierpnia 2005 r., I UK 19/05, OSNP 2006 nr 13-14, poz. 219; z dnia 15 listopada 2006 r., I UK 150/06, OSNP 2008 nr 1-2, poz. 19; z dnia 17 maja 2006 r., I CSK 176/05; z dnia 7 kwietnia 2016 r., II CSK 442/15; z dnia 12 maja 2011 r., III CSK 236/10, OSP 2012 nr 11 poz. 107; z dnia 13 stycznia 2004 r., V CK 172/03).
W wyroku z dnia 15 listopada 2007 r., II PK 62/07 (OSNP 2009, nr 1-2, poz. 4) Sąd Najwyższy jednoznacznie rozstrzygnął, że początkiem biegu trzyletniego terminu przedawnienia zart. 4421§ 1 zdanie pierwsze k.c.nie jest data uprawomocnienia się decyzji lub orzeczenia organu stwierdzającego istnienie choroby zawodowej. Bieg tego przedawnienia rozpoczyna się w chwili dowiedzenia się przez poszkodowanego pracownika o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, a nie w momencie uzyskania pewności co do związku przyczynowego między zdarzeniem a jego skutkiem w postaci szkody.
Choroby zawodowe i inne schorzenia pracownicze z reguły nie są skutkiem jednego zdarzenia (jak to ma miejsce w razie doznania urazów cielesnych, wypadków śmiertelnych), lecz rozwijają się przez dłuższy czas, niejednokrotnie w zbiegu ze schorzeniem samoistnym i naturalnym procesem starzenia się organizmu. Fakt ten rzutuje na oznaczenie początkowego momentu biegu roszczenia odszkodowawczego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1968 r., II PR 176/68, LEX nr 13969). Skoro zaś do przyjęcia daty rozpoczęcia biegu przedawnienia konieczne jest również istnienie po stronie poszkodowanego wiedzy o osobie zobowiązanej do naprawienia szkody, wiedza ta powinna być na tyle konkretna, by pozwalała na przypisanie z wystarczającą dozą prawdopodobieństwa danemu podmiotowi sprawstwa szkody (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2006 r., I CSK 176/05, LEX nr 191138). Świadomość ta nie musi jednak oznaczać pewności co do związku przyczynowego między zdarzeniem wyrządzającym szkodę a jego skutkami, stąd nie jest konieczne oczekiwanie poszkodowanego na uprawomocnienie się decyzji właściwego organu o stwierdzeniu choroby zawodowej jako konsekwencji warunków zatrudnienia u konkretnego pracodawcy (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2007 r., II PK 62/07, OSNP 2009 nr 1-2, poz. 4 i z dnia 14 czerwca 2011 r. I PK 258/10, LEX nr 1001280).
Początkiem biegu przedawnienia jest miarodajne i autorytatywne orzeczenie kompetentnej placówki medycznej, która dokonała rozpoznania występującego schorzenia i zakwalifikowała je, jako chorobę zawodową, a zatem dzień wydania orzeczenia lekarskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy stwierdzającego u strony chorobę zawodową nie jest natomiast konieczne oczekiwanie poszkodowanego na uprawomocnienie się decyzji właściwego organu o stwierdzeniu choroby zawodowej jako konsekwencji warunków zatrudnienia u konkretnego pracodawcy (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 października 2020r., I PK 66/19; z dnia 25 marca 2014r., I PK 213/13; dnia 10 października 2012 r., III BP 4/11, OSNP 2013 nr 15-16, poz. 181).
Dniem dowiedzenia się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia na użytek roszczenia o zadośćuczynienie z tytułu następstw choroby zawodowej jest zatem dzień wydania orzeczenia lekarskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy stwierdzającego u powódki chorobę zawodową (art. 4421§ 1 k.c.).
Trafnie zatem ustalił Sąd Okręgowy, że powódka w dniu 28.10.2015r. dowiedziała się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Wtedy to orzeczeniem lekarskim Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy wZ.stwierdzono u powódki chorobę zawodową: przewlekłe choroby układu ruchu wywołane sposobem wykonywania pracy, przewlekłe zapalenie okołostawowe barku prawego. W orzeczeniu tym stwierdzono, że dolegliwości powódki pod postacią zapalenia okołostawowego barku prawego miały związek z bardzo dużym prawdopodobieństwem z wykonywaną pracą zawodową w(...)wW., w okresie narażenia z zawodowego 2008 - 2014 r. Pozwany był zaś jedynym pracodawcą powódki. W konsekwencji nie było wątpliwości co do osoby zobowiązanej do naprawienia szkody.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego Sąd I instancji trafnie zatem ustalił, że roszczenie powódki o zadośćuczynienie, odszkodowanie i rentę uległo przedawnieniu z dniem 28.10.2018 r., natomiast pozew w niniejszej sprawie został złożony dopiero w dniu 14.09.2021 r., a zatem już po upływie terminu przedawnienia. Dodać należy, że w okresie biegu przedawnienia powódka nie podejmowała żadnych czynności celem dochodzenia roszczenia.
Sąd Apelacyjny wskazuje jednak, że Sąd Okręgowy winien ocenić, czy skorzystanie przez stronę pozwaną z zarzutu przedawnienia nie pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.lubart. 8 k.p.). Tymczasem Sąd Okręgowy błędnie zaniechał powyższej oceny, poprzestając na uznaniu, że skoro powództwo zostało wniesione po upływie terminu przedawnienia, to podlega oddaleniu.
W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy powinien zatem ustalić, czy strona pozwana podnosząc zarzut przedawnienia, nie nadużyła prawa i skutecznie uchyliła się od jego zaspokojenia.
Wskazać należy, że przepisart. 117 k.c., wprowadzając instytucję przedawnienia roszczeń majątkowych w celu zapewnienia pewności w obrocie prawnym, pozwala na uchylenie się zobowiązanego od zaspokojenia roszczenia po upływie określonego terminu od powstania zobowiązania. Korzystanie z zarzutu przedawnienia jest więc zagwarantowane prawem i może być uznane za nadużycie prawa tylko wówczas, gdy w ogólnym odczuciu postępowania takiego nie można pogodzić z powszechnie respektowanymi normami współżycia społecznego.
Nie ulega wątpliwości, iż konstrukcja nadużycia prawa podmiotowego (art. 5 k.c.orazart. 8 k.p.) ma charakter wyjątkowy. Przy ocenie, czy zarzut przedawnienia stanowi nadużycie prawa, rozstrzygające znaczenie mają okoliczności konkretnego wypadku, zachodzące po stronie poszkodowanego oraz osoby zobowiązanej do naprawienia szkody.
W szczególności znaczenie ma charakter uszczerbku, jakiego doznał poszkodowany, przyczyna opóźnienia w dochodzeniu roszczenia i czas trwania tego opóźnienia, a także zachowanie obydwu stron stosunku zobowiązaniowego. Stosowanieart. 5 k.c.(podobnie, jakart. 8 k.p.) pozostaje zatem w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności konkretnej sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2003 r., I PK 558/02).
Przy ocenie, czy zarzut przedawnienia stanowi nadużycie prawa, rozstrzygające znaczenie mają okoliczności konkretnego wypadku, zachodzące po stronie poszkodowanego oraz osoby zobowiązanej do naprawienia szkody. W szczególności ma znaczenie charakter uszczerbku, jakiego doznał poszkodowany, przyczyna opóźnienia w dochodzeniu roszczenia i czas jego trwania. Możliwość zastosowaniaart. 5 k.c.nie zawsze jednak musi być wiązana z negatywną oceną zachowania osoby zobowiązanej do naprawienia szkody, przejawiającego się w utrudnianiu wcześniejszego dochodzenia roszczenia przez poszkodowanego (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2007 r., III CSK 208/06). W orzecznictwie przyjmowano również, że klauzula generalna niedopuszczalności czynienia ze swego prawa użytku sprzecznego z zasadami współżycia społecznego ma na celu zapobieganie stosowania prawa w sposób prowadzący do skutków nieetycznych lub rozmijających się w sposób zasadniczy z celem danej regulacji prawnej. Należy jednak pamiętać, że istotą prawa cywilnego jest ochrona praw podmiotowych, tak więc odmowa udzielenia tej ochrony osobie, która korzysta z przysługującego jej prawa podmiotowego w sposób zgodny z jego treścią, może mieć miejsce zupełnie wyjątkowo i musi być uzasadniona istnieniem szczególnych okoliczności uzasadniających przyjęcie, że w określonym układzie stosunków uwzględnienie powództwa prowadziłoby do skutków szczególnie dotkliwych i nieakceptowanych (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 20 sierpnia 2015 r., II CSK 555/14, LEX nr 1801548; z dnia 28 października 2015 r., II CSK 831/14, LEX nr 1938674).
Dla uznania zarzutu przedawnienia za nadużycie prawa konieczne jest więc wykazanie w szczególności, że bezczynność wierzyciela w dochodzeniu roszczenia wynikała z przyczyn wyjątkowych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2010 r., I CSK 147/10).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy zauważyć, że Sąd Okręgowy przy ponownym rozpoznaniu sprawy winien uwzględnić wszystkie okoliczności dotyczące zarówno osoby poszkodowanej jak i osoby zobowiązanej do naprawienia szkody oraz ocenić, czy skorzystanie przez stronę pozwaną z zarzutu przedawnienia nie pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.lubart. 8 k.p.).
W tym kontekście znaczenie ma zachowanie obu stron, w tym zachowanie strony pozwanej jako zobowiązanego do naprawienia szkody.
Wskazać należy, że stosunek pracy między stronami ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem przez pracodawcę z dnia 3.11.2014r., zaś jako przyczynę podano zaświadczenie lekarskie o braku zdolności do wykonywania pracy. Powódka już w 2014r. podjęła leczenie i rehabilitację w związku z chorobami układu ruchu (zaostrzona rwa ramieniowa prawostronna), a także pobierała z tego tytułu zasiłek chorobowy. Tym samym pracodawca miał świadomość istniejących u powódki problemów zdrowotnych, skoro ta właśnie okoliczność była przyczyną wypowiedzenia przez niego umowy o pracę. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy wZ., w orzeczeniu z dnia 28.10.2015 r. rozpoznał u powódkiM. K. (1)chorobę zawodową: przewlekłe choroby układu ruchu wywołane sposobem wykonywania pracy - przewlekłe zapalenie okołostawowe barku prawego. Wskazano, że rozpoznane schorzenia miały związek z bardzo dużym prawdopodobieństwem z wykonywaną pracą zawodową w(...)wW., w okresie narażenia z zawodowego 2008 - 2014 r. Pozwany był zaś pierwszym i jedynym pracodawcą powódki. Mimo powyższego pracodawca powódki konsekwentnie kwestionował, że rozpoznana choroba zawodowa miała związek ze sposobem wykonywania pracy przez powódkę u pozwanego(...) spółka z o.o.wW.. Pozwany zaskarżał kolejne decyzje i orzeczenia wydawane w toku trwającego niemal 4 lata postępowania administracyjnego i sądowo-administracyjnego.
W toku postępowania administracyjnego pozwany nie zgadzał się z decyzją z dnia 11.10.2017r.(...)wŚ.o stwierdzeniu u powódki choroby zawodowej, jak i z decyzją z dnia 18.04.2018r.(...)Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego wG., na mocy której odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego wŚ.. Pozwany konsekwentnie zaskarżał kolejne decyzje wydawane w toku postępowania. Główny Inspektor Sanitarny wW.decyzją z dnia 22.06.2018 r. nie uwzględnił wniosku pozwanego o stwierdzenie nieważności decyzji i utrzymał w mocy decyzję(...)Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego wG.z dnia 18.04.2018 r., zaś wyrokiem z dnia 17.10.2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wG.oddalił skargę pozwanego(...) spółka z o.o.wA.na decyzję(...)Powiatowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 30 marca 2018r. w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej.
W tym kontekście należało ocenić, że działania pozwanego przyczyniły się do wydłużenia trwania postępowania administracyjnego i sądowo - administracyjnego, co spowodowało, że powódka pozostawała w niepewności co do ostatecznego wyniku postępowania przez niemal 4 lata. Okoliczność tę powódka wskazywała jako przyczynę opóźnienia z wniesieniem niniejszego powództwa.
W dalszej kolejności Sąd Apelacyjny wskazuje także na okoliczności związane ze skutkami uszczerbku jakiego doznała powódka, wynikające z dowodów zgromadzonych w aktach sprawy. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS ustalono u powódki 15% długotrwałego uszczerbku na zdrowiu spowodowanego skutkami choroby zawodowej. Powódka cierpi na przewlekłe choroby układu ruchu wywołane sposobem wykonywania pracy - przewlekłe zapalenie okołostawowe barku prawego. Organ rentowy przyznał powódce jednorazowe odszkodowanie z tytułu długotrwałego uszczerbku na zdrowiu będącego następstwem choroby zawodowej, jednakże decyzją z dnia 03.07.2020 r. ZUS odmówił wnioskodawczyni prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową. Powódka ma wykształcenie zawodowe (sprzedawca), jednak faktycznie pierwszym i jedynym pracodawcą powódki był pozwany, u którego pracowała ona na stanowisku pracownika fizycznego – na stanowisku produkcji drobiarskiej. Obecnie powódka nie jest zdolna do pracy u pozwanego, ma również trudności ze znalezieniem innej pracy fizycznej z uwagi na schorzenie prawej ręki (przewlekłe zapalenie okołostawowe barku prawego). Z zeznań powódki oraz zeznań świadkaT. C.wynikało, że jest ona bezrobotna i pozostaje na utrzymaniu swojego partnera, nie może wykonywać takich czynności, jak przed zachorowaniem (związanych z podnoszeniem ręki prawej), ma ograniczoną sprawność ręki prawej. W konsekwencji przekonywujący jest wniosek, że choroba zawodowa zaburza funkcjonowanie powódki. Sąd Okręgowy powinien zatem określić rozmiar krzywdy powódki pozostającej w związku z chorobą zawodową. Sąd Okręgowy winien także rozważyć, czy wyjaśnienie przedstawionej wyżej kwestii będzie wymagało wiadomości specjalnych, w tym dowodu z opinii biegłego z zakresu medycyny pracy.
Reasumując – Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy naruszyłart. 5 k.c.iart. 8 k.p.poprzez niedokonanie wykładni tych przepisów w realiach niniejszej sprawy, co winien był uczynić z urzędu, analizując czy podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia nie stanowi nadużycia prawa.
Dopiero w przypadku uznania, że podniesienie tego zarzutu nie stanowi nadużycia prawa, zasadnym byłoby oddalenie powództwa, z uwagi na skuteczne podniesienie zarzutu i przedawnienie roszczeń.
W przypadku zaś uznania, że podniesienie tego zarzutu stanowi nadużycie prawa, Sąd Okręgowy winien ocenić roszczenia powódki tak co do zasady jak i wysokości, uznając jako fakt rodzący odpowiedzialność odszkodowawczą wystąpienie choroby zawodowej. A zatem w pierwszej kolejności należałoby wyznaczyć zakres tej odpowiedzialności, czyli określić rozmiar szkody powódki pozostającej w związku przyczynowym z chorobą zawodową. Pracownik poszkodowany na skutek choroby zawodowej uprawniony jest bowiem do dochodzenia roszczeń uzupełniających na podstawie przepisów prawa cywilnego, w zakresie szkód nie pokrytych odszkodowaniem z ustawy wypadkowej.
Z powyższych względów Sąd Apelacyjny na mocyart. 386 § 4 k.p.c.uchylił zaskarżony wyrok w pkt I i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi rozstrzygniecie o kosztach instancji odwoławczej. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd Okręgowy będzie miał na uwadze wskazania Sądu II instancji opisane wyżej.

Małgorzata Woźniak-Zendran

Wiesława Stachowiak

Renata Pohl