Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 4159/17
Data wyroku: 2018-02-01 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Paweł Błasiak
Słowa kluczowe: Papiery wartościowe
Podstawa prawna: art.118 k.c.

Sygn. akt I C 4159/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 1 lutego 2018 roku
Sąd Rejonowy dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSR Paweł Błasiak
Protokolant: Paweł Ramotowski
po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2018 roku w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwaW. K.
przeciwkoBankowi (...)
o zapłatę

I
powództwo oddala;

II
zasądza od powodaW. K.na rzecz pozwanegoBanku (...)kwotę 5.417,00 zł (pięć tysięcy czterysta siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu.

UZASADNIENIE
PowódW. K.w dniu 16 marca 2017 r. wniósł o zasądzenie na swoją rzecz od strony pozwanej –Banku (...)kwoty 55.860,00 zł z tytułu wykupu listów zastawnych, jak również zasądzenia od pozwanego kosztów sądowych. W uzasadnieniu powód wskazał, że jest posiadaczem trzech listów zastawnych wydanych przez pozwanego w dniu 01 stycznia 1933 r., które nie zostały wykupione przez pozwanego (pozew – k. 4-7).
W odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany wskazał, iż roszczenia powoda z tytułu wykupu listów zastawnych o nr(...)i(...)są bezpodstawne z uwagi na utracenie przez nich mocy prawnej na skutek nie dokonania ich rejestracji. Z kolei odnośnie listu zastawnego o nr(...)strona pozwana podniosła, iż roszczenie z tego tytułu mimo zarejestrowania uległo przedawnieniu w dniu 01 stycznia 1993 roku. (odpowiedź na pozew – k. 21-24).
Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
PowódW. K.jest posiadaczem trzech listów zastawnych na okaziciela wydanych przezBank (...)z gwarancją Skarbu Państwa Polskiego w dniu 01 stycznia 1933 r. o numerach:(...)na 100 złotych w złocie lub ich równowartości w jednej z walut obcych tamże wskazanych, którego okres umorzenia z 36,5 lat został przedłużony do 50 lat, licząc od dnia 01 stycznia 1933 r.;(...)i(...)na 1000 złotych w złocie lub ich równowartości w jednej z walut obcych tamże wskazanych, których okres umorzenia wynosił 36,5 lat, licząc od dnia 01 stycznia 1933 r. Oprocentowanie wszystkich wyżej wymienionych trzech listów zastawnych z 7 % zostało obniżone do 5,5 % w stosunku rocznym. List zastawny o nr(...)został zarejestrowany w dniu 12 marca 1948 r. zgodnie zdekretem z dnia 03.02.1947 r. o rejestracji i umarzaniu niektórych dokumentów na okaziciela emitowanych przed dniem 1 września 1939 r.Bank (...)zobowiązał się wypłacić okazicielowi przedmiotowych listów zastawnych kwoty w złotych na nich wskazane w złocie lub ich równowartości w jednej z walut w nich wymienionych w terminie 36,5 lat (50 lat w przypadku listu nr(...)) od daty 1 stycznia 1933, o ile listy te nie zostaną umorzone w drodze losowania, co nie nastąpiło. W zakresie określonym w art. 6 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 maja 1924 r. o połączeniu (fuzji) Państwowych Instytucji Kredytowych w Bank Gospodarstwa Krajowego (Dz. U. Nr 46, poz. 477) Skarb Państwa udzielił gwarancji za zobowiązaniaBanku (...)wynikające z listów zastawnych.
(dowód: okoliczności bezsporne, nadto listy zastawne – k. 10).
W dniu 20 lipca 2016 r. powód poinformował pozwany bank, iż jest w posiadaniu trzech listów zastawnych na łączną kwotę 2100 zł. Strony prowadziły między sobą korespondencję mailową, a w piśmie z dnia 08 sierpnia 2016 r. skierowanym do powoda,Bank (...)podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko odmawiające wypłaty zgłaszanych roszczeń przez powoda związanych z przedmiotowymi listami zastawnymi (dowód: pismo pozwanego z dn. 08.08.16 r. – k. 9, korespondencja mailowa – k. 39-50).
Sąd dokonał następującej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.
Dano wiarę załączonym do akt sprawy dokumentom ich kserokopiom, gdyż ich prawdziwość i wiarygodność w świetle zebranego materiału dowodowego i po jego wszechstronnym rozważeniu nie nasuwa żadnych wątpliwości. Dokonując kontroli formalnej dokumentów sąd nie stwierdził ich fałszowania przez podrabianie lub przerabianie. Strony niniejszego postępowania nie kwestionowały również prawdziwości przedkładanych dokumentów i ich kserokopii. Kserokopie dokumentów Sąd potraktował jako twierdzenia strony niezaprzeczone przez stronę przeciwną.
Sąd oparł nadto na okolicznościach przyznanych przez strony, które zgodnie zart. 229 k.p.c.nie wymagają przeprowadzenia dowodów
Sąd Rejonowy zważył, co następuje:
W ocenie Sądu, niniejsze powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.
Bezspornym między stronami pozostawał fakt, iż powód jest posiadaczem trzech listów zastawnych wydanych przezBank (...)w dniu 01 stycznia 1933 r.
Listy zastawneBanku (...)wW., jako dokumenty na okaziciela emitowane przed dniem 01 września 1939 r., podlegały rejestracji w trybie przepisów dekretu z dnia 03 lutego 1947 roku o rejestracji i umarzaniu niektórych dokumentów na okaziciela emitowanych przed dniem 01 września 1939 r. (tak Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 03 grudnia 2010 r. w sprawie I ACa 615/10). Przedmiotowe listy zastawne, wydane zostały na podstawie udzielonej przez pozwany bank długoterminowej pożyczki amortyzacyjnej, zabezpieczonej hipotecznie, przy czym upoważnienie do wydawania w takim wypadku listów zastawnych wynikało zart. 9 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 30 maja 1924 r. o połączeniu (fuzji) Państwowych Instytucji Kredytowych w Bank Gospodarstwa Krajowegooraz § 13 statutu Banku, nadanegorozporządzeniem Ministra Skarbu z dnia 31 maja 1924 r. o statucie Banku Gospodarstwa Krajowego. Ww. listy emitowane przez Bank objęte były gwarancją Państwa w zakresie określonym w art. 6 cytowanego rozporządzenia. Gwarancja oznaczała przyjęcie przez Skarb Państwa odpowiedzialności za zobowiązaniaBanku (...)wypływające z emisji listów zastawnych, co jednak nie nadawało tym dokumentom charakteru państwowych papierów wartościowych. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż listy zastawneBanku (...)wW., jako dokumenty na okaziciela emitowane przed dniem 1 września 1939 r., podlegały rejestracji w trybie przepisówdekretu z dnia 3 lutego 1947 r. o rejestracji i umarzaniu niektórych dokumentów na okaziciela emitowanych przed dniem 1 września 1939 r.(Dz. U. Nr 28 z 1948 r., poz. 190 z późn. zm.). Powoływane przez powoda wyłączenie obowiązku rejestracji, wymienione w art. 18 ust. 1 pkt 4 dekretu, dotyczy banknotów i innych dokumentów płatnych za okazaniem, a listy zastawne powoda nie były banknotami ani dokumentami płatnymi za okazaniem jak np. weksel, gdyż były płatne po spełnieniu szeregu warunków wskazanych w tych listach, w szczególności po upływie wskazanego tam czasu (36,5 i 50 lat od daty wystawienia). Konsekwencją braku rejestracji do dnia 31 marca 1949 r., była utrata mocy prawnej dokumentu (art. 6 w związku z art. 1 ust. 1 dekretu). Posiadacz takiego dokumentu nie może więc domagać się realizacji przewidzianego w cytowanym wyżej § 13 statutu Banku prawa do wypłaty odsetek i kapitału pod warunkami wyszczególnionymi w listach zastawnych. Z trzech listów zastawnych będących w posiadaniu powoda, jedynie list zastawny o nr(...)– VII emisji na 100 złotych w złocie został zarejestrowany w dniu 12 marca 1948 roku zgodnie z przepisami przedmiotowego dekretu. Z uwagi na brak rejestracji listów zastawnych o numerach(...)i(...)do dnia 31 marca 1949 r., dokumenty te niewątpliwie utraciły moc prawną.
Skoro tutejszy Sąd doszedł do przekonania, że przedstawione przez powoda listy zastawne o nr(...)i(...)utraciły moc, to roszczenia majątkowe zgłaszane przez powoda wygasły, a tym samym nie mogą być dochodzone.
Niezależnie od powyższego roszczenia wynikające z listów zastawnych nr(...)i(...), jak i przede wszystkim nr(...), mimo poprawnego jego zarejestrowania, uległy przedawnieniu. Zarzut przedawnienia został zgłoszony przez pozwanego.
Na podstawieart. 117 § 1 k.c., z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu, zaś zgodnie z § 2 tego artykułu, po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Jednakże zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu jest nieważne. Stosownie do brzmieniaart. 118 k.c., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Z kolei zgodnie zart. 120 § 1 k.c.bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie. Nie ulega wątpliwościom, iż niniejszej sprawie termin przedawnienia wynosi właśnie 10 lat.
Sąd miał na uwadze, iż roszczenia wynikające z listu zastawnego o nr(...)z uwagi na wydłużony okres umorzenia do 50 lat, stały się wymagalne w dniu 01 stycznia 1983 r. (licząc od daty jego wystawienia, tj. od dnia 01 styczna 1933 r.). Zatem powód miał 10-letni termin od tej daty, aby dochodzić roszczenia o wykup tego listu zastawnego, czego jednakże nie uczynił. Tym samym przedawnienie tego roszczenia nastąpiło w dniu 1 stycznia 1993 r., tj. po 10 latach od dnia, kiedy roszczenie stało się wymagalne. Z kolei jeśli chodzi o roszczenia dotyczące listów zastawnych o numerach(...)i(...), z uwagi na 36,5 letni okres umorzenia, stałyby się wymagalne w dniu 1 lipca 1969 roku (licząc od dnia 01 stycznia 1933 r.). Niezależnie od tego, iż ww. listy zastawne utraciły moc z uwagi na brak ich zarejestrowania, to i tak roszczenia dotyczące tych listów uległy przedawnieniu z dniem 1 lipca 1979 r. z uwzględnieniem 10-letniego terminu przedawnienia wynikającego zart. 118 k.c.w związku zart. 120 § 1 k.c.
Powód podnosił nadto, iż w okresie od końca 1948 r. do dnia 01 czerwca 1989 r.Bank (...)nie prowadził działalności operacyjnej, nie posiadał oddziałów ani agencji, a zatem wskazywał, że nie było fizycznej możliwości realizacji zobowiązań Banku w stosunku do posiadaczy listów zastawnych. Z uwagi na powyższe powód powoływał się naart. 121 pkt 4 k.c., zgodnie z którym bieg przedawnienia ulega zawieszeniu co do wszelkich roszczeń, gdy z powodu siły wyższej uprawniony nie może ich dochodzić przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw danego rodzaju - przez czas trwania przeszkody. Pozwany bank działał nieprzerwanie od 1924r. Początkowo na mocyrozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 30 maja 1924 r. o połączeniu (fuzji) Państwowych Instytucji Kredytowych w Bank Gospodarstwa Krajowegooraz statutu Banku, nadanegorozporządzeniem Ministra Skarbu z dnia 31 maja 1924 r. o statucie Banku Gospodarstwa Krajowego. Drugi statut tego banku został nadany zarządzeniem Ministra Finansów z 20 stycznia 1961r. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie brak jest również podstaw do uznania uwarunkowań politycznych istniejących w Polsce w latach 1945-1989 za siłę wyższą uniemożliwiającą powodowi dochodzenie przed sądem powszechnym roszczenia o wykup listów zastawnych. Powód nie wykazał, że nie mógł dochodzić swych roszczeń w tych latach, nie podając przy tym żadnych okoliczności jego indywidualnie dotyczących, które pozbawiałyby go prawa do sądu, mimo że nie miało miejsca zawieszenie wymiaru sprawiedliwości (por. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2003 r., V CKN 1464/50, Lex nr 146450). Nawet uznanie, że sytuacja społeczno - polityczna istniejąca w Polsce w latach 1945- 1989 uniemożliwiała powodowi skuteczne dochodzenie roszczenia o wykup obligacji i przyjęcie, iż bieg 10-letniego terminu przedawnienia roszczeń dochodzonych pozwem rozpoczął się dopiero po dniu 4 czerwca 1989 r. (tj. po dacie pierwszych po II wojnie światowej w Polsce demokratycznych wyborów), to i tak upłynął on przed dniem złożenia przez powoda pozwu, co nastąpiło w 2017 r.
Reasumując, Sąd oddalił powództwo w całości, albowiem roszczenia z listów zastawnych o nr(...)i(...)utraciły moc z uwagi na brak ich rejestracji zgodnie z dekretem z dnia 03 lutego 1947 roku o rejestracji i umarzaniu niektórych dokumentów na okaziciela emitowanych przed dniem 01 września 1939 r., a ponadto roszczenia z tych listów, jak i z listu zastawnego o nr(...)uległy przedawnieniu.
W punkcie II wyroku natomiast Sąd orzekł o kosztach procesu na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.Zgodnie z tym przepisem strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Powód niewątpliwie przegrał proces w całości, a zatem obowiązany jest zwrócić pozwanemu poniesione przez niego koszty procesu. Pozwany poniósł koszty w łącznej wysokości 5.417,00 zł, na którą złożyło się wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika w wysokości 5.400,00 zł i opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji wyroku.