Sąd Okręgowy w Rzeszowie
V Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: V Ca 149/17
Data wyroku: 2017-11-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Magdalena Kocój, Małgorzata Mazur, Barbara Chłędowska
Słowa kluczowe: Droga sądowa
Teza: Jeśli obowiązek zapłaty odszkodowania za nieruchomość przejętą na cele realizacji inwestycji drogowej powstaje  tle stosunku administracyjnoprawnego, to również obowiązek zapłaty odsetek od tego odszkodowania zachowuje administracyjny charakter. Odesłanie w art. 132 ust. 2 u.g.n. do odpowiedniego stosowania przepisów k.c. nie powoduje zmiany charakteru roszczenia.

Sygn. akt V Ca 149/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 listopada 2017 r.
Sąd Okręgowy w Rzeszowie V Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący-Sędzia

SSO Małgorzata Mazur

Sędzia:
Sędzia:

SSO Barbara Chłędowska
SSO Magdalena Kocój (spr.)

Protokolant:

Tomasz Kluz

po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2017r. w Rzeszowiena rozprawiesprawy z powództwa Powiatu(...)przeciwko Skarbowi Państwa - Generalnemu Dyrektorowi Dróg Krajowych i Autostrad Oddział wR.o zapłatę
na skutek apelacji powodaod wyroku Sądu Rejonowego w Rzeszowie
z dnia 17 października 2016 r., sygn. akt I C 973/16

I
uchyla zaskarżony wyrok i odrzuca pozew,

II
znosi pomiędzy stronami koszty procesu poniesione w pierwszej i drugiej instancji.

SSO Magdalena Kocój   SSO Małgorzata Mazur  SSO Barbara Chłędowska
Sygn. akt V Ca 149/17

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 21 listopada 2017r.
Wyrokiem z dnia 17 października 2017r. sygn. akt C 973/16 Sąd Rejonowyw Rzeszowie po rozpoznaniu sprawy z powództwa Powiatu(...)przeciwko Skarbowi Państwa – Generalnemu Dyrektorowi Dróg Krajowych i Autostrad Oddział wR.o zapłatę oddalił powództwo i orzekł o kosztach postępowania.
Rozstrzygnięcie swoje Sąd oparł na następujących ustaleniach stanu faktycznego .
Decyzją Wojewody(...)znak :(...)z dnia 30.09.2015r. w pkt 2 ustalone zostało odszkodowanie w wysokości 189 252,00zł. na rzecz Powiatu(...)za prawo własności nieruchomości oznaczonej jako dz. nr(...), o pow. 0,0887 położonej w obr.R., Gm.B.objętej decyzją Wojewody(...)o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, której został nadany rygor natychmiastowej wykonalności oraz decyzją Wojewody(...)(...)z dnia 01.10.2015 r. zostało w pkt. 2 ustalone odszkodowanie w wysokości 542 717,70zł. na rzecz Powiatu(...), za prawo własności nieruchomości oznaczonej jakodziałka nr (...)o pow. 0,2187 położonej w obr.K.,Gm.B.objętej decyzją Wojewody(...)o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej , której nadany został rygor natychmiastowej wykonalności .W pkt. 3 obu decyzji znalazł się zapis , że do wypłaty odszkodowania określonego w pkt. 2 w/w decyzji jest zobowiązany Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad Oddział wR.. Wypłata odszkodowania miała nastąpić jednorazowo w terminie 14 dni od dnia, w którym w/w decyzje stały się ostateczne, jednak nie wcześniej niż przed uzyskaniem przez decyzję o zezwoleniu na realizacje inwestycji drogowej waloru ostateczności. Przedmiotowa decyzja Ministra Infrastruktury i Budownictwa o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej została wydana 15.01.2016r. (k. 55), natomiast pozwany otrzymał ją w dniu 28.01.2016r. (k.55). Należne odszkodowanie pozwany przekazał na konto powoda w dniu 11.02.2016r.
W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy stwierdził, że kwestia ostateczności decyzji była kluczowa dla orzeczenia od jakiej daty należy przyjąć, że zaktualizował się obowiązek zapłaty odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości. Zdaniem Sądu I instancji nie budzi wątpliwości, że kwestie ostateczności decyzji administracyjnych należy rozpatrywać przez pryzmat regulacjikodeksu postępowania administracyjnegooraz w oparciu o regulacjęart. 471 i n. k.c.Niewykonanie czy też nienależyte wykonanie istniejącego zobowiązania, niezależnie od jego źródła, pociąga za sobą skutki wskazane wkodeksie cywilnym. W odniesieniu do zobowiązań pieniężnych może to być, obok sankcji ogólnych, obowiązek płacenia odsetek, co jest przedmiotem niniejszego postępowania.
Sąd uznał, że w sprawie brak jest podstaw by przypisać pozwanemu nienależyte wykonanie zobowiązania wynikającego z decyzji administracyjnej – tj. Decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 15 stycznia 2016 roku, które skutkowałoby opóźnieniem i możnością domagania się odsetek za zwłokę.
Z tych względów powództwo jako bezzasadne oddalono.
O kosztach orzeczono stosownie doart. 98§ 1 i 2 kpc.
Apelację od niniejszego wyroku wniósł powód – Powiat(...), zaskarżając wyrokw całości i zarzucając mu:

1
naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, a w szczególności:

-art. 471 k.c.w związku zart. 132 ust. 1 a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.o gospodarce nieruchomościami( Dz.U. z 2015 r. poz. 1774 ze zm.) przez przyjęcie, że brak jest podstawy aby pozwany nienależycie wykonał zobowiązanie wynikające z decyzji Wojewody(...)z dnia 30 września 2015 roku i 1 października 2015 roku, które skutkowałoby opóźnieniem i możliwością domagania się odsetek za zwłokę podczas gdy pozwany wykonał swoje zobowiązanie niezgodnie z treścią zobowiązania wynikającego z tych decyzji tj. po upływie czternastodniowego terminu kiedy decyzja stała się ostateczna,
-Art. 471 k.c.w związku zart. 16 § 1 k.p.a.iart. 110 k.p.a.poprzez przyjęcie, że decyzja stała się ostateczna z dniem doręczenia jej pozwanemu i od tego momentu należy liczyć czternastodniowy termin do zapłaty, a nie od dnia kiedy decyzja została wydana przez organ II instancji – Ministra Infrastruktury i Budownictwa tj. 15 stycznia 2016 roku,
- braku zastosowaniaart. 481 § 1 k.c.w związku zart. 132 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościamiz uwagi na to, że pozwany opóźnił się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego wynikającego z decyzji Wojewody(...)z dnia 30 września 2015 roku i 1 października 2015 roku w zakresie pkt 3 gdzie wskazano, że realizacja zobowiązania przez zapłatę odszkodowania ma nastąpić w terminie czternastu dni od dnia, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stanie się ostateczna.

2
Wskazując na przedstawione zarzuty strona powodowa wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie dochodzonej kwoty pozwem i zasądzenie kosztów procesu za I i II instancję, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do rozpoznania sądowi I instancji.

Apelacja wraz z uzasadnieniem zalega na kartach 84 – 87 akt sprawy.
W odpowiedzi na apelację pozwany wnosił o oddalenie w całości apelacji i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Odpowiedź na apelację zalega na kartach 97 – 98 akt sprawy.
Sąd Okręgowy zważył co następuje.
Ustalenia faktyczne poczynione w sprawie przez Sąd I instancji są prawidłowe, nie budzą wątpliwości, wynikają wprost z przedłożonych przez strony dokumentów, których wiarygodność nie została zakwestionowana, w związku z czym Sąd Okręgowy przyjął je za swoje.
Rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy przed Sądem pierwszej instancji sprowadzało się w gruncie rzeczy do problemu od kiedy powstał obowiązek po stronie Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad zapłaty na rzecz powoda Powiatu(...)odszkodowania: ustalonego decyzją Wojewody(...)znak:(...)z dnia 30 września 2015 roku (punkt 2 decyzji) w wysokości 189.252,00 zł oraz ustalonego decyzją Wojewody(...)znak:(...)z dnia 1 października 2015 roku (punkt 2 decyzji) w wysokości 542.717,70 zł.
Przede wszystkim jednak zwrócić należy uwagę na okoliczność, iż żądanie strony powodowej w zakresie zasądzenia odsetek od zaległego odszkodowania ma charakter sprawy administracyjnej dla której droga sądowa jest niedopuszczalna (art. 199 § 1 k.p.c.,art. 379 pkt 1 k.p.c).
Jakkolwiek stosownie do treściart. 132 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościamido skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisykodeksu cywilnegoto jednak zwrócić należy uwagę na utrwalone poglądy zarówno judykatury jak i doktryny, iż sprawa zapłaty odsetek od odszkodowania powstałego na tle stosunku administracyjnego jest sprawą administracyjną.
Warto przytoczyć tu kilka reprezentatywnych poglądów:
- Wyrok NSA z dnia 15 marca 2006 r., sygn. akt I OSK 525/05:„Obowiązek zapłaty odsetek jest pochodny od obowiązku zapłaty sumy głównej. Skoro zatem obowiązek zapłaty odszkodowania powstał na tle stosunku administracyjnego, to również obowiązek zapłaty odsetek od tego odszkodowania zachowuje administracyjny charakter”.
Z uzasadnienia powyższego judykatu wynika, że:„organ administracji zobowiązany był, na podstawie obowiązującego stanu prawnego, wydać decyzję administracyjną rozstrzygającą kwestię odsetek od odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Załatwienie sprawy odsetek w drodze decyzji administracyjnej nie oznacza pozbawienia strony prawa do sądu. Prawo to będzie realizowała przed sądem administracyjnym. Tym samym nie są naruszone podstawowe prawa jednostki, stanowiące konstytucyjną gwarancję jej praw i wolności.”
- Postanowienie NSA z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 232/12: „skoro obowiązek zapłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość powstaje na tle stosunku administracyjnoprawnego, to również obowiązek zapłaty odsetek od tego odszkodowania zachowuje administracyjny charakter. Odesłanie w art. 132 ust. 2 u.g.n. do odpowiedniego stosowania przepisówk.c.nie powoduje zmiany charakteru prawnego roszczenia”.
Z uzasadnienia:Odesłanie do stosowania odpowiedniego przepisówKodeksu cywilnegonie oznacza, że sprawę o roszczenie o odsetki powstałe w związku ze stosunkiem administracyjnoprawnym należy każdorazowo uważać za sprawę o charakterze cywilnoprawnym. Jeżeli chodzi w szczególności o wywłaszczenie nieruchomości, to stwarza ono stosunek prawny o cechach wyraźnie administracyjnych, bowiem polega na odjęciu lub ograniczeniu w drodze decyzji prawa własności lub innegoprawa rzeczowegona nieruchomości (art. 112 ust. 1ustawy o gospodarce nieruchomościami). Jest przykładem nierówności stron stosunku prawnego i działania władczego organu administracji. Wywłaszczenie nieruchomości następuje za odszkodowaniem, a samo odszkodowanie jest elementem koniecznym decyzji o odszkodowaniu. Roszczenie o odsetki za zwłokę lub opóźnienie w wypłacie tego odszkodowania jest oczywiście roszczeniem akcesoryjnym. Obowiązek zapłaty odsetek jest wszak pochodny od obowiązku zapłaty sumy głównej. Skoro zatem obowiązek zapłaty odszkodowania powstał na tle stosunku administracyjnoprawnego, to również obowiązek zapłaty odsetek od tego odszkodowania zachowuje administracyjny charakter. Odesłanie wart. 132 ust. 2ustawy o gospodarce nieruchomościamido odpowiedniego stosowania przepisówKodeksu cywilnegonie powoduje zmiany charakteru prawnego roszczenia. Pozwala ono jedynie na odpowiednie posługiwanie się regulacjami zawartymi wKodeksie cywilnymna użytek rozpoznawanej sprawy administracyjnej. Za taką wykładnią przemawia również to, żeart. 132ustawy o gospodarce nieruchomościamizawiera regulację podstaw działania administracji publicznej a nie sądu powszechnego, odsyłając jedynie do odpowiedniego stosowania w działaniu administracji publicznej przepisówKodeksu cywilnego.
Podobne poglądy zawiera komentarz P. Czechowskiego do art. 132 u.g.n.:
- „Roszczenie o odsetki za zwłokę lub opóźnienie w wypłacie odszkodowania jest roszczeniem akcesoryjnym. Obowiązek zapłaty odsetek jest bowiem pochodny od obowiązku zapłaty sumy głównej. Zasadne jest uznanie, że skoro odszkodowanie ustalane jest w trybie administracyjnym, tym bardziej kwestia odsetek od odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość powinna być rozstrzygana w drodze decyzji administracyjnej. Odwołanie do odpowiedniego stosowania przepisówKodeksu cywilnegoodnośnie do skutków opóźnienia lub zwłoki ma natomiast to znaczenie, że według określonych wKodeksie cywilnymzasad ustalane są odsetki oraz odszkodowanie za zwłokę. Odesłanie to usuwa ewentualne wątpliwości dotyczące możliwości zastosowania przepisówKodeksu cywilnegow zakresie skutków niewykonania w terminie zobowiązania do zapłaty odszkodowania”.
- Orzecznictwo sądów administracyjnych w tym zakresie nie jest jednak jednolite. Na konieczność rozstrzygania kwestii odsetek w decyzji administracyjnej zwracały uwagę sądy administracyjne w wielu orzeczeniach, przy czym argumentacja oparta była na przyjęciu, że roszczenie odszkodowawcze ma charakter administracyjnoprawny, a w konsekwencji takżei roszczenie o odsetki ma taki charakter (postanowienie NSA z 29 lutego 2012 r., I OSK 232/12, Lexis.pl nr 3935224; wyrok NSA z 15 marca 2006 r., I OSK 525/05, Lexis.pl nr 2588843; wyrok WSA w Białymstoku z 15 listopada 2012 r., II SAB/Bk 55/12, Lexis.pl nr 4943102). W innym orzeczeniu stwierdza się natomiast, że roszczenia z tytułu należnych odsetek oraz naprawienia szkody, jako roszczenia o charakterze cywilnoprawnym, są dochodzone niezależne od roszczenia głównego o odszkodowanie, wyłącznie na drodze postępowania cywilnego przed sądem powszechnym (wyrok WSA w Warszawie z 2 czerwca 2006 r., I SA/Wa 1841/05, LEX nr 232921). Zasadne jest jednak uznanie, że pomimo cywilnoprawnego charakteru tego roszczenia, ze względu na powierzenie jego ustalenia organowi administracji, także odsetki za opóźnienie oraz odszkodowania za zwłokę powinny być ustalone przez ten organ.
Kolejny pogląd w sprawie zbliżonej do przedmiotowej stanowi: „Wysokość odsetek oraz odszkodowania za szkodę powinny być ustalone przez starostę - jako organ pierwszej instancji - w decyzji administracyjnej wydanej na podstawieart. 104 k.p.a.w zw. z art. 132 ust. 2 u.g.n. Postępowanie w sprawie wydania takiej decyzji wszczynane jest na wniosek osób uprawnionych do odszkodowania za wywłaszczenie, niezależnie od tego, czy było ono ustalone w decyzji o wywłaszczeniu, czy w odrębnej decyzji (zob. M. Wolanin, w: W. Jaworski, A. Prusarczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa..., 2011, s. 1006).
Zaś w komentarzu E. Klat-Górskiej do art. 132 u.g.n, zamieszczony jest pogląd:
„Roszczenie o odsetki i przedawnienie roszczenia o odszkodowanie. Do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisykodeksu cywilnego. W orzecznictwie sądowym dominuje obecnie pogląd, że określenie odsetek za opóźnienie lub zwłokę w zapłacie odszkodowania powinno nastąpić w drodze decyzji administracyjnej. Roszczenie o odsetki za zwłokę lub opóźnienie w wypłacaniu tego odszkodowania jest roszczeniem akcesoryjnym. Obowiązek zapłaty odsetek jest pochodny od obowiązku zapłaty sumy głównej. Skoro obowiązek zapłaty odszkodowania powstaje na tle stosunku administracyjnego, to również obowiązek zapłaty odsetek od tego odszkodowania zachowuje administracyjny charakter. Zawarte wart. 132 ust. 2u.g.n. odesłanie do przepisówk.c.nie powoduje zmiany charakteru prawnego roszczenia. Pozwala ono jedynie na odpowiednie posługiwanie się regulacjami zawartymi wkodeksie cywilnymna użytek sprawy administracyjnej (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 15 września 2010 r.,IV SA/Po 406/10, LEX nr 758498)”.
Z komentarza E.Bończak-Kucharczyk do art. 132 u.g.n.:
„Wydaje się jednak, że należy konsekwentnie przyjmować zasadę administracyjnego trybu dochodzenia roszczeń związanych z opóźnieniem (zwłoką) w wypłacie odszkodowania,a więc że to starosta działający jako organ pierwszej instancji zobowiązany jest wydać na podstawieart. 104k.p.a.w zw. zart. 132 ust. 2u.g.n. decyzję administracyjną o ustaleniu zobowiązania do wypłaty odsetek we wskazanej w tej decyzji kwocie albo o odszkodowaniu za szkodę wyrządzoną zwłoką w wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie. Postępowanie w sprawie wydania takich decyzji wszczyna się na wniosek osób uprawnionych do odebrania odszkodowania za wywłaszczenie (por. też wyrok NSA z dnia 15 marca 2006 r.,I OSK 525/05, LEX nr 198159)”.
Kolejny podobny pogląd zawarty został w wyroku WSA w Warszawie z dnia 3 lutego 2011 roku, I SA/Wa 1354/10: „Zrewaloryzowanie odszkodowania, podobnie jak obliczenie ewentualnych odsetek, powinno nastąpić w drodze decyzji. Jest to bowiem załatwienie sprawy co do jej istoty (art.104 k.p.a.) przez orzeczenie o skonkretyzowanych uprawnieniach strony postępowania administracyjnego. Nie ma przy tym znaczenia, że dotychczasowe postępowanie w sprawie wywłaszczenia i ustalenia odszkodowania zostało już zakończone”.
Poglądy powyżej zacytowane znajdują potwierdzenie w uchwale (7 sędziów) SNz dnia 7 kwietnia 1993 r. III AZP 3/93, która zapadła na bazie poprzedniego stanu prawnego:„Rozstrzygnięcie o rewaloryzacji nie wypłaconych części odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości oraz o odsetkach za zwłokę lub opóźnienie w wypłacie odszkodowania (art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości- Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) - następuje przez wydanie decyzji administracyjnej”.Zwrócić uwagę należy, że wwart. 7również przewidywał odwołania doKodeksu cywilnego, podobnie jak w art. 132 ust. 2 u.g.n.: „Art. 7.Nie wypłacone do dnia wejścia w życie ustawy części odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości wypłaca się jednorazowo po ich zrewaloryzowaniu, w terminie nie dłuższym niż 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Za zwłokę lub opóźnienie w wypłacie odszkodowania przysługują odsetki na zasadach określonych wKodeksie cywilnym.
Jak już wcześniej zasygnalizowano zdarzały się poglądy odmienne, które jednak odnotować należy jako odosobnione: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez dnia 2 czerwca 2006 r., I SA/Wa 1841/05, w którym stwierdzono:
„Przepisart. 132 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami(Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) jednoznacznie stwierdza, iż do skutków zwłoki lub opóźnienia w wypłacie odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisyKodeksu cywilnego. Roszczenia z tytułu należnych odsetek oraz naprawienia szkody, jako roszczenia o charakterze cywilnoprawnym, są dochodzone niezależne od roszczenia głównego o odszkodowanie, wyłącznie na drodze postępowania cywilnego przed sądem powszechnym.”
W świetle obowiązujących regulacji prawnych i przytoczonych większościowych poglądów, w ocenie Sądu Okręgowego roszczenie zgłoszone w przedmiotowej sprawie nie ma charakteru sprawy cywilnej, dla której dopuszczalna byłaby droga sądowa w ramach sądownictwa powszechnego.
Stosownie do treściart. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.sąd odrzuci pozew jeżeli droga sądowa jest niedopuszczalna. Ponadto zgodnie zart. 379 pkt 1jeżeli droga sądowa była niedopuszczalna zachodzi nieważność postępowania, którą sąd drugiej instancji, stosownie doart. 378 § 1 k.p.c.bierze z urzędu pod uwagę w granicach zaskarżenia. Ponadto stosownie doart. 386 § 3 k.p.c.jeżeli pozew ulega odrzuceniu lub zachodzi podstawa do umorzenia postępowania, sąd drugiej instancji uchyla wyrok oraz odrzuca pozew lub umarza postępowanie. O uchyleniu zaskarżonego wyroku i odrzuceniu pozwu rozstrzygnięto w pkt. I wyroku.
Orzeczenie o kosztach postępowania pierwszoinstancyjnego i apelacyjnego oparto na przepisieart. 102 k.p.c., uznając, iż w sprawie zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, pozwalający na nieobciążanie wzajemne stron poniesionymi w procesie kosztami postepowania. Z jednej bowiem strony powód wytoczył przed sądem cywilnym niniejszą sprawę, miast skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, z drugiej zaś strony pozwany na tę okoliczność nie zwrócił uwagi ani w odpowiedzi na pozew ani w apelacji, co skutkuje zasadnością zastosowaniaart. 102 k.p.c.
SSO Magdalena Kocój SSO Małgorzata Mazur SSO Barbara Chłędowska
Rzeszów, 4 grudnia 2017r.