Sąd Rejonowy w Toruniu
IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IV U 333/23
Data wyroku: 2024-05-09 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Andrzej Kurzych
Słowa kluczowe: Zasiłek macierzyński
Podstawa prawna: art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa i art. 1821d § 1 k.p.
Teza: Wobec brzmienia art. 1821d § 1 k.p. należy uznać, że milczenie pracodawcy, wynikające z porzucenia pracownika, winno być, stosownie do okoliczności sprawy, traktowane jako wyrażenie zgody na udzielenie urlopu rodzicielskiego. Kodeks pracy nie określa formy, w której pracodawca udziela urlopu rodzicielskiego. Obowiązuje zatem w tym zakresie zasada swobody formy oświadczenia woli (art. 60 k.c. w zw. z art. 300 k.p.). Oznacza to, że pracodawca może udzielić urlopu rodzicielskiego w dowolny sposób, byleby jego wola została dostatecznie wyrażona. Owa wola może być wyrażona także w formie milczenia, jeżeli milczenia, w realiach danej sprawy, owo należy właśnie w ten sposób interpretować.

IV U 333/23

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 9 maja 2024 roku
Sąd Rejonowy w Toruniu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie następującym:
Przewodniczący sędzia Andrzej Kurzych
Protokolant sekretarz sądowy Michał Ziółkowski
po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2024 roku w Toruniu
sprawyZ. P.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wT.
o zasiłek macierzyński
na skutek odwołania od decyzji z dnia 25 września 2023 r., nr(...).603.MW.(...).2023- (...)
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznajeZ. P.prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres od 25 listopada 2023 roku do 5 lipca 2024 roku.
sędzia Andrzej Kurzych
IV U 333/23

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 25 września 2023r., sprostowaną postanowieniem z dnia 28 listopada 2023 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT., działając na podstawieart. 29 ust. 1 pkt 1 i art. 29a ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa(Dz.U. z 2023 r., poz. 2780 ze zm.; dalej jako ustawa zasiłkowa) w związku z § 22 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie zakresu informacji o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa lub ich wysokość oraz dokumentów niezbędnych do przyznania i wypłaty zasiłków (Dz.U. z 2017 r., poz. 87 ze zm.; dalej jako rozporządzenie) odmówił ubezpieczonejZ. P.prawa do zasiłku macierzyńskiego za okres od 25 listopada 2023 r. do 5 lipca 2024 r.
W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że w dniu 9 sierpnia 2023r. i 13 września 2023 r. do organu wpłynęła dokumentacjaZ. P.w sprawie ustalenia uprawnień i wypłaty zasiłku macierzyńskiego od 8 lipca 2023 r. do 5 lipca 2024 r. Do wniosku dołączony został odpis skróconego aktu urodzenia dziecka ubezpieczonej, jednakże ubezpieczona nie przedłożyła zaświadczenia płatnika składek o okresie udzielonego okresu urlopu rodzicielskiego. W związku z powyższym, organ rentowy wypłacił ubezpieczonej zasiłek macierzyński od 8 lipca 2023 r. do 24 listopada 2023 r.
Od powyższej decyzji ubezpieczona wniosła odwołanie. W uzasadnieniu wskazano, że pracodawca ubezpieczonej nie dopełnił obowiązku dostarczenia do instytucji zaświadczenia Z-3. Nadto ubezpieczona podnosiła, że obecnie nie jest w stanie skontaktować się z pracodawcą oraz że na skutek decyzji organu rentowego pozbawiona zostanie środków potrzebnych do życia.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy podtrzymał stanowisko w sprawie.

Sąd ustalił, następujący stan faktyczny:

UbezpieczonaZ. P.od sierpnia 2019r. zatrudniana była przezK. R., który prowadził działalność gospodarczą pod nazwąSklep (...)na stanowisku sprzedawcy.

K. R.w ramach prowadzonej działalności gospodarczej był właścicielem trzech sklepów spożywczych wB., tj. przyulicy (...),(...)oraz(...). Ubezpieczona świadczyła pracę w sklepie przyulicy (...)wB..
Obecnie status indywidualnej działalności gospodarczej ww. przedsiębiorstwa oznaczony został jako aktywny.

    (bezsporne, a nadto dowód: protokół rozprawy z dnia 14 marca 2024r., zeznania ubezpieczonej – k. 63v., zeznania świadekK. B.– k. 62v., zeznania świadekA. B.– k. 63, wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji Działalności Gospodarczej – k. 19 – 19v.)

Z uwagi na ciążęZ. P.od listopada 2022 r. przebywała na zwolnieniu chorobowym i z tego tytułu wypłacany jej był zasiłek chorobowy.

    (dowód: protokół rozprawy z dnia 14 marca 2024r., zeznania ubezpieczonej – k. 63v. – 64, zeznania świadekK. B.– k. 62v., zeznania świadekA. B.– k. 63)

W okresie w którym ubezpieczona przebywała na zwolnieniu chorobowym, tj. na przełomie 2022 i 2023 roku,K. R.rozwiązał z pozostałymi pracownicami umowy o pracę. Przyczyną rozwiązania stosunków pracy była likwidacji działalności.
Po rozwiązaniu stosunków pracy, kontakt zK. R.urwał się, ponieważ wyjechał za granicę. Na skutek kontroli przeprowadzonej w dniu 9 listopada 2023 r. przez Państwową Inspekcję Pracy, ustalono że pod adresem miejsca wykonywania działalności gospodarczejK. R., tj. wB.przyul. (...)nie jest prowadzona ww. działalność gospodarcza. Pod dodatkowym adresem prowadzonej działalności gospodarczej, tj. przyul. (...)wB.również niemożliwym było przeprowadzenie kontroli, ponieważ pod ww. adresem znajduje się jednorodzinny budynek mieszkalny, zaś osoba przebywająca na terenie posesji oświadczyła, że nie znaK. R..

    (dowód: protokół rozprawy z dnia 14 marca 2024r., zeznania świadekK. B.– k. 62v., zeznania świadekA. B.– k. 63 – 63v., notatka służbowa – k. 17 – 17v.)

W dniu 13 lipca 2023 r. ubezpieczona urodziła córkę. W dniu 20 lipca 2023r. ubezpieczona skierowała na adresP.14A,(...)-(...) B., będącym adresem siedzibyprzedsiębiorstwa (...), wniosek o udzielenie urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego wraz z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku macierzyńskiego oraz odpisem aktu urodzenia. Korespondencja została zwrócona nadawcy z adnotacją „nie podjęto w terminie”.
(dowód: koperta – k. 39, protokół rozprawy z dnia 14 marca 2024r., zeznania ubezpieczonej – k. 64)
W dniu 13 września 2023 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek ubezpieczonej o ustalenie prawa do zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu macierzyńskiego od 8 lipca 2023 r. do 24 listopada 2024 r. oraz za okres urlopu rodzicielskiego od 25 listopada 2023 r. do 5 lipca 2024 r.
(dowód: wniosek o zasiłek macierzyński – akta zasiłkowe dołączone do sprawy)
ZUS wypłacił ubezpieczonej zasiłek macierzyński za okres od 8 lipca 2023 r. do 24 listopada 2023 r.
(fakt bezsporny)
Decyzją z dnia 25 września 2023 r. organ rentowy odmówił ubezpieczonej prawa do zasiłku macierzyńskiego za okres od 25 listopada 2023r. do 5 lipca 2023r. W uzasadnieniu wskazano, że zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej, która w okresie ubezpieczenia chorobowego, albo w okresie urlopu wychowawczego urodziła dziecko, natomiast dokumentem niezbędnym do przyznania i wypłaty zasiłku macierzyńskiego przysługującego ubezpieczonemu za okres ustalony przepisamiKodeksu pracyjako okres urlopu rodzicielskiego, jeżeli zasiłek macierzyński za okres bezpośrednio poprzedzający okres objęty wnioskiem o udzielenie tego urlopu był pobierany przez tego ubezpieczonego jest złożone w formie papierowej lub w formie dokumentu elektronicznego uwierzytelnionego z wykorzystaniem kwalifikowanego certyfikatu lub profilu zaufanego ePUAP na elektroniczną skrzynkę podawczą Zakładu, zaświadczenie pracodawcy o okresie udzielonego urlopu rodzicielskiego. W dalszej części uzasadnienia, organ rentowy wskazywał, że w posiadanej dokumentacji ubezpieczonej brakuje zaświadczenia płatnika składek o okresie udzielonego urlopu rodzicielskiego, wobec czego organ rentowy wypłacił ubezpieczonej zasiłek macierzyński za okres od 8 lipca 2023 r. do 24 listopada 2023r., odmawiając wypłaty za okres od 25 listopada 2023r. do 5 lipca 2024r. ze względu na brak zaświadczenia płatnika składek o okresie udzielonego ubezpieczonej urlopu rodzicielskiego.
(dowód: decyzja ZUS, postanowienie z dnia 28 listopada 2023r. o sprostowaniu błędu pisarskiego w decyzji z dnia 25 września 2023r. – akta zasiłkowe dołączone do sprawy)
W dniu 11 października 2023r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynęło pismo ubezpieczonej zaadresowane do Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wT.. W treści powyższego pisma, ubezpieczona wnosiła o kontynuację wypłaty zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego. W uzasadnieniu powoływała się na okoliczność braku kontaktu z pracodawcą oraz braku złożenia przez niego zaświadczenia o okresie udzielonego ubezpieczonej urlopu rodzicielskiego.
(dowód: wniosek ubezpieczonej – akta zasiłkowe dołączone do sprawy)

Sąd zważył, co następuje:

Przedstawiony stan faktyczny był w istocie bezsporny i został ustalony przez Sąd na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach niniejszej sprawy oraz aktach zasiłkowych, a także na podstawie zeznań świadków oraz przesłuchania ubezpieczonej.
Zeznania świadków i ubezpieczonej były logiczne i spójne oraz korespondowały ze sobą nawzajem, dlatego Sąd nie znalazł podstaw do odmowy ich wiarygodności. Sąd dał wiarę odwołującej się i świadkom co do faktu braku kontaktu z pracodawcą i niewypełnianiu przez niego obowiązków płatnika składek, a w przypadku ubezpieczonej o także co faktu złożenia przez nią wniosku o ustalenie prawa do zasiłku macierzyńskiego i braku reakcji na ten wniosek ze stronyK. R..
Dowody z dokumentów Sąd uznał za wiarygodne, żadna ze stron nie składała zastrzeżeń co do ich autentyczności, a Sąd nie miał podstaw do ich kwestionowania.
Na rozprawie w dniu 14 marca 2024 r. Sąd na podstawieart. 235(

    2 )§ 1 pkt 2 k.p.c.postanowił pominąć wniosek organu rentowego o dopuszczenie dowodu z kopii świadectw pracy dotyczącychK. B.iA. B., jako nieistotny dla sprawy. Wskazany wniosek dowodowy w żadnym stopniu nie był związany z przedmiotem niniejszej sprawy, albowiem sprawa ta nie dotyczyła ustalenia prawa do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego dla tych osób, lecz wyłącznie dla ubezpieczonej. Nie było zatem konieczne pozyskiwanie wiadomości w jakich okolicznościach i na jakiej podstawie doszło do rozwiązania stosunku pracy przez pracodawcę z innymi pracownicami.
Na rozprawie w dniu 9 maja 2023 r. Sąd na podstawieart. 242 k.p.c.pominął wniosek organu rentowego o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadkaK. R.. Działanie to wynikało z braku realnych możliwości przeprowadzenia tego dowodu w najbliższym czasie. Wezwania do świadka kierowane były na wszystkie dostępne adresy. Każdorazowo wezwania były zwracane z adnotacją o niepodjęciu przesyłki. Z zeznań świadków i ubezpieczonej wynikało, że zK. R.nie ma żadnego kontaktu i że obecnie prawdopodobnie przebywa on za granicą. W tym stanie rzeczy, w celu zdynamizowania postępowania w sprawie, na rozprawie w dniu 26 marca 2024 r. Sąd postanowił oznaczyć termin opisany wart. 242 k.p.c.na dzień następnej rozprawy, tj. 9 maja 2024 r. Zgodnie z powołanym przepisem, jeżeli postępowanie dowodowe napotyka przeszkody o nieokreślonym czasie trwania, sąd może oznaczyć termin, po którego upływie dowód może być przeprowadzony tylko wówczas, gdy nie spowoduje to zwłoki w postępowaniu. Skierowane do świadka wezwanie na tę rozprawę ponownie zostało zwrócone, wobec czego Sąd zastosował prekluzję dowodową zart. 242 k.p.c.
Przedmiotem niniejszej sprawy było prawo zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego. Zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy zasiłkowej zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej, która w okresie ubezpieczenia chorobowego albo w okresie urlopu wychowawczego urodziła dziecko. W myśl art. 29a ust. 1 ww. ustawy zasiłek macierzyński przysługuje na okres ustalony przepisamikodeksu pracyjako okres urlopu macierzyńskiego, okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego oraz urlopu rodzicielskiego.
Zgodnie zart. 1821a§ 1 k.p.pracownicy – rodzice dziecka mają prawo do urlopu rodzicielskiego w celu sprawowania opieki nad dzieckiem w wymiarze do:

1
41 tygodni – w przypadku, o którym mowa w art. 180 § 1 pkt 1;

2
43 tygodni – w przypadkach, o których mowa w art. 180 § 1 pkt 2-5.

Stosownie doart. 1821d§ 1 k.p.urlop rodzicielski jest udzielany na wniosek w postaci papierowej lub elektronicznej składany przez pracownika - rodzica dziecka w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Do wniosku dołącza się dokumenty określone w przepisach wydanych na podstawieart. 1868a. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika.
Zgodnie z § 22 pkt 2 rozporządzenia dokumentami niezbędnymi do przyznania i wypłaty zasiłku macierzyńskiego przysługującego ubezpieczonemu za okres ustalony przepisamiKodeksu pracyjako okres urlopu rodzicielskiego, jeżeli zasiłek macierzyński za okres poprzedzający okres objęty wnioskiem o udzielenie tego urlopu był pobierany przez tego ubezpieczonego, są:

1
złożone w formie pisemnej lub w formie dokumentu elektronicznego podpisanego kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym, podpisem osobistym albo z wykorzystaniem sposobu potwierdzania pochodzenia oraz integralności danych dostępnego w systemie teleinformatycznym udostępnionym bezpłatnie przez Zakład, na elektroniczną skrzynkę podawczą Zakładu lub na adres do doręczeń elektronicznych, oświadczenie ubezpieczonego o braku zamiaru korzystania przez drugiego z rodziców dziecka w okresie wskazanym we wniosku z zasiłku macierzyńskiego za okres ustalony przepisamiKodeksu pracyjako okres urlopu rodzicielskiego albo, złożone w formie pisemnej lub w formie dokumentu elektronicznego podpisanego kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym, podpisem osobistym albo z wykorzystaniem sposobu potwierdzania pochodzenia oraz integralności danych dostępnego w systemie teleinformatycznym udostępnionym bezpłatnie przez Zakład, na elektroniczną skrzynkę podawczą Zakładu lub na adres do doręczeń elektronicznych, oświadczenie ubezpieczonego o okresie, w którym drugi z rodziców dziecka zamierza korzystać z zasiłku macierzyńskiego za okres tego urlopu, w okresie objętym wnioskiem, albo potwierdzone przez pracodawcę za zgodność z oryginałem kopie takich oświadczeń - w przypadku pracownika, któremu zasiłek macierzyński jest wypłacany przez Zakład;

2
złożone w formie pisemnej lub w formie dokumentu elektronicznego podpisanego kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym, podpisem osobistym albo z wykorzystaniem sposobu potwierdzania pochodzenia oraz integralności danych dostępnego w systemie teleinformatycznym udostępnionym bezpłatnie przez Zakład, na elektroniczną skrzynkę podawczą Zakładu lub na adres do doręczeń elektronicznych, zaświadczenie pracodawcy o okresie udzielonego urlopu rodzicielskiego oraz zaświadczenie pracodawcy o okresie i wymiarze czasu pracy wykonywanej w czasie urlopu rodzicielskiego zawierające informację, czy i w jakim wymiarze pracownik będzie wykonywał pracę w okresie urlopu rodzicielskiego wydłużonego zgodnie zart. 1821f§ 3-7 Kodeksu pracy- w przypadku pracownika, któremu zasiłek macierzyński jest wypłacany przez Zakład.

Sąd ustalił, że ubezpieczona w wymaganym terminie złożyła pracodawcy/płatnikowi składek wniosek o udzielenie urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego. W odniesieniu do ubezpieczonej wystąpił jednak stan rzeczy, który określany jest niekiedy jako porzucenie pracownika przez pracodawcę (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z 9 maja 2013 r., II PK 323/12, LEX nr 1330721). Ubezpieczona, mimo przejawianej w tym zakresie aktywności, nie była w stanie skontaktować się z pracodawcę. Nie był on obecny ani w znanym ubezpieczonej miejscu zamieszkania, ani w miejscach, w których dotychczas prowadził działalność gospodarczą, nie odbierał telefonów, korespondencji, nie kontaktował się przez media społecznościowe. Z tego względu ubezpieczona nie uzyskała wyrażonej wprost zgody na udzielenie urlopu rodzicielskiego, ani wymaganego przez przepisy rozporządzenia zaświadczenia o okresie udzielonego urlopu rodzicielskiego. Z przepisuart. 1821d§ 1 k.p.wynika, że pracodawca obowiązany jest jednak taki wniosek uwzględnić. Pracodawca w tym zakresie nie ma żadnego luzu decyzyjnego.
Wobec brzmienia wskazanego przepisu należy zatem uznać, że milczenie pracodawcy, wynikające z porzucenia pracownika, winno być, stosownie do okoliczności sprawy, traktowane jako wyrażenie zgody na udzielenie urlopu rodzicielskiego.Kodeks pracynie określa formy, w której pracodawca udziela urlopu rodzicielskiego. Obowiązuje zatem w tym zakresie zasada swobody formy oświadczenia woli (art. 60k.c.w zw. zart. 300k.p.). Oznacza to, że pracodawca może udzielić urlopu rodzicielskiego w dowolny sposób, byleby jego wola została dostatecznie wyrażona. Owa wola może być wyrażona także w formie milczenia, jeżeli owo milczenia, w realiach danej sprawy, należy właśnie w ten sposób interpretować. Taka właśnie sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. Sąd w związku z tym przyjął, że pracodawca ubezpieczonej, mimo milczenia, udzielił jej urlopu rodzicielskiego.
Gdy chodzi o brak wymagalnego przez przepisy rozporządzenia zaświadczenia o okresie udzielonego urlopu rodzicielskiego wskazać należy, że powinność przedłożenia tego zaświadczenia nie może być traktowana jako warunek materialnoprawny prawa do zasiłku macierzyńskiego. Mieści się ona wyłącznie w sferze dowodowej. Ustawodawca określił, iż jedyną przesłanką materialną nabycia prawa do zasiłku macierzyńskiego jest posiadanie statusu osoby ubezpieczonej, która w okresie ubezpieczenia chorobowego albo w okresie urlopu wychowawczego urodziła dziecko. Przepisy ww. rozporządzenia określają formalną procedurę ubiegania się ubezpieczonego o świadczenie i, zdaniem Sądu, mają jedynie znaczenie na etapie postępowania administracyjnego. Na etapie postępowania sądowego ograniczenia te w żadnym zakresie nie obowiązują (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 2.02.1996 r., II URN 3/95, OSNP 1996/16, poz. 239; z 25.07.1997 r., II UKN 186/97, OSNP 1998/11, poz. 342 i postanowienie Sądu Najwyższego z 24.05.2023 r., II USK 314/22, LEX nr 3568166). W postępowaniu sądowym prawo do świadczeń z ubezpieczenia społecznego może być zatem wykazywane wszelkimi środkami dowodowymi.
Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że fakt nieprzedstawienia ww. dokumentu nie został spowodowany złą wolą ani zaniedbaniem odwołującej, lecz niemożnością skontaktowania się skarżącej z płatnikiem składek. Pomimo, iż przedsiębiorstwo obecnie figuruje w rejestrze jako aktywne, a z odwołującą się nie został rozwiązany stosunek pracy, płatnik nie reagował na próby kontaktu odwołującej się. Sąd po raz kolejny zaznacza, że naganne zachowanie pracodawcy, który wypowiedział pozostałym pracownicom umowy o pracę, zamknął trzy prowadzone w ramach działalności gospodarczej sklepy spożywcze i wyjechał z kraju nie pozostawiając do siebie jakiegokolwiek kontaktu, nie może być przyczyną do obarczenia odpowiedzialnością ubezpieczonej. Należy też podkreślić, że w toku postępowania zostały potwierdzone wszystkie okoliczności istotne z punktu widzenia prawa o ustalenie, którego ubezpieczona wnosiła.
Mając na uwadze wszystko powyższe, Sąd zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonejZ. P.prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres od 25 listopada 2023 r. do 5 lipca 2024 r., o czym orzeczono na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.
sędzia Andrzej Kurzych