Sąd Okręgowy w Łodzi
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 284/24
Data wyroku: 2024-07-24 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Paulina Kuźma
Słowa kluczowe: Praca w szczególnych warunkach
Podstawa prawna: art.2 i art.21 ustawy o emeryturach pomostowych

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 16 stycznia 2024 roku znak(...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych - II Oddział wŁ.po rozpatrzeniu wnioskuM. M.z dnia 18 grudnia 2023 roku przyznał jej zaliczkę na poczet przysługującej emerytury od 16 stycznia 2024 roku, tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego.
Do obliczenia emerytury przyjęto kwotę składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego z uwzględnieniem waloryzacji składek i kapitału początkowego zewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przyznano emeryturę.
Podano, że emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia, które ustalono na dzień zgłoszenia wniosku o emeryturę.
- kwota składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji wynosi 170236,57 zł
- kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego wynosi 507369,26 zł
- średnie dalsze trwanie życia wynosi 254,30 m-cy
- wyliczona kwota emerytury wynosi 2664,59 zł
Wysokość emerytury została obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26c ustawy emerytalnej: ((...),57 +(...),26 ) / 254,30 = 2664,59 zł.
Okresowa emerytura kapitałowa wynosi 267,70 zł.
Wypłata emerytury jak wskazał ZUS podlegała zawieszeniu, gdyż ubezpieczona kontynuowała zatrudnienie.
Emerytura ustalona niniejszą decyzją ma charakter zaliczkowy z powodu kontynuowania zatrudnienia.
Jednocześnie ZUS poinformował, że nie doliczono rekompensaty , gdyż na wymagane 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykonywanej stale i w pełnym wymiarze godzin, na podstawie dostarczonych dokumentów udowodniła tylko 14 lat, 10 m-cy i 13 dni pracy w szczególnych warunkach.
(decyzja – k. 14-16 plik III załączonych do sprawy akt organu rentowego)
Decyzją z dnia 23 stycznia 2024 roku znak(...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wŁ.po rozpatrzeniu wnioskuM. M.z dnia 19 stycznia 2024 roku ponownie ustalił wysokość emerytury i podjął jej wypłatę od 16.01.2024 r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego bez prawa do rekompensaty z tytułu wykonywania prac w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Wskazano, że podstawę obliczenia emerytury stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego z uwzględnieniem waloryzacji składek i kapitału początkowego zewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury. Emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia, dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę.
- kwota składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji wynosi 170236,57 zł
- kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego wynosi 507369,26 zł
- średnie dalsze trwanie życia wynosi 254,30 m-cy
- wyliczona kwota emerytury wynosi 2664,59 zł
Wysokość emerytury została obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej: ((...),57 +(...),26) / 254,30 = 2664,59 zł.
Okresowa emerytura kapitałowa wynosi 267,70 zł.
Od 01-02-2024 obliczona emerytura z FUS i okresowa emerytura kapitałowa brutto wynosi 2932,29 zł.
Wysokość świadczenia do wypłaty wynosi miesięcznie 2616,38 zł.
Jednocześnie organ rentowy poinformował wnioskodawczynię, że w celu doliczenia składek należnych od wynagrodzenia za okres od 1 stycznia 2024 roku do 19 stycznia 2024 roku należy złożyć stosowny wniosek.
(decyzja – k. 18-20 verte plik III załączonych do sprawy akt organu rentowego)
M. M.wniosła odwołania od powyższych decyzji w zakresie odmowy przyznania rekompensaty z tytułu wykonywania prac w szczególnych warunkach w oparciu o dokumenty złożone do akt sprawy.(odwołanie – k. 3, k. 3 w aktach o sygn. VIII U 285/24 załączonych do sprawy)
W odpowiedzi na odwołania organ rentowy wniósł o ich oddalenie wskazując, że w okresach od 1 maja 1982 roku do 30 kwietnia 1985 roku i od 4 października 1990 roku do 3 października 1992 roku wnioskodawczyni korzystała z urlopów wychowawczych, a okresy te nie stanowią prac w szczególnych warunkach z uwagi na niewykonanie pracy.(odpowiedź na odwołanie – k. 4-5, k. 4-5 w aktach o sygn. VIII U 285/24 załączonych do sprawy)
Sprawy obu odwołań zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.(postanowienie – k. 7 w aktach o sygn. VIII U 285/24 załączonych do sprawy)
Na rozprawie w dniu 27 czerwca 2024 roku wnioskodawczyni poparła odwołanie, oświadczając, że nie kwestionuje faktu korzystania z urlopów wychowawczych od 1 maja 1982 roku do 30 kwietnia 1985 roku i od 4 października 1990 roku do 3 października 1992 roku. Jednocześnie podała, że wcześniej przed 1 maja 1985 roku, ani później po 30 kwietnia 2003 roku nie wykonywała pracy w warunkach szczególnych. Pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie odwołania wnioskodawczyni.(końcowe stanowiska stron – rozprawa z dnia 27.06.2024 r. 00:00:58-00:02:43 – płyta CD – k. 20)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

M. M.urodziła się w dniu (...)(okoliczność bezsporna)
Wnioskodawczyni była zatrudniona wFabryce (...) spółce z o.o.wP., gdzie wykonywała pracę w szczególnych warunkach w okresach:
- od 1 maja 1985 roku do 3 października 1990 roku,
- od 4 października 1992 roku do 31 grudnia 1998 roku,
- od 1 stycznia 1999 roku do 30 kwietnia 2003 roku.
Łącznie okresy te, po odliczeniu okresów zasiłkowych stanowią 14 lat, 10 miesięcy i 13 dni pracy w szczególnych warunkach.
(świadectwo pracy – k. 3 plik I załączonych do sprawy akt organu rentowego, wykaz – szczególne warunki – k. 13 plik III załączonych do sprawy akt organu rentowego)
W okresach od 1 maja 1982 roku do 30 kwietnia 1985 roku i od 4 października 1990 roku do 3 października 1992 roku wnioskodawczyni korzystała z urlopów wychowawczych.(świadectwo pracy – k. 3 plik I załączonych do sprawy akt organu rentowego)
Powyższy stan faktyczny w sprawie Sąd ustalił na podstawie niekwestionowanych przez strony dokumentów.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołania ubezpieczonej nie zasługiwały na uwzględnienie.
Zgodnie zart. 21 ust.1 ustawy o emeryturach pomostowych(t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 164)rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat.
Stosownie do treści ust. 2 tego przepisu rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
W myśl art. 23 ust.1 i 2 powołanej ustawy ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę; rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Zgodnie z ustawową definicją zawartą w art. 2 pkt 5 powołanej ustawy, rekompensata to odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.
Gramatyczna wykładnia ustawowej definicji rekompensaty jednoznacznie wskazuje, że świadczenie to dotyczy takich ubezpieczonych, którzy nie mogą nabyć prawa do emerytury pomostowej i którzy równocześnie utracili możliwość nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, to znaczy takich ubezpieczonych, którzy nie spełnili łącznie warunków przewidzianych w art. 32, art. 46 lub art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Potwierdzeniem tej tezy jest wykładniaart. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych, dokonywana z uwzględnieniem reguł funkcjonalnych (celowościowych). Celem tego przepisu jest bowiem przyznanie odszkodowania za rzeczywistą utratę określonych uprawnień, co oznacza, że musi on dotyczyć tylko tych ubezpieczonych, którzy ze względu na niespełnienie choćby jednego ustawowego warunku (wieku, ogólnego stażu emerytalnego) nie mogli skorzystać z dotychczasowych regulacji i nabyć prawa do emerytury w wieku niższym niż powszechny wiek emerytalny, a także nie mogą skorzystać z regulacji nowych, przewidzianychustawą o emeryturach pomostowych.
Ponadto zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz.U. z 1983 r., nr 8, poz. 43 ze zm.)okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku. Ustęp 2 cyt. paragrafu stanowi, że okresy pracy o których mowa w ust. 1 stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie §1 ust. 2 rozporządzenia, lub świadectwie pracy.
Przesłankami uprawniającymi zatem do rekompensaty są:
- utrata przez ubezpieczonego możliwości przejścia na emeryturę w związku z wygaśnięciem po dniu 31 grudnia 2008r. – w stosunku do ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948r., a przed dniem 1 stycznia 1969r. – podstawy normatywnej przewidującej takie uprawnienie;
- niespełnienie przez ubezpieczonego warunków uprawniających go do emerytury pomostowej;
- legitymowanie się przez ubezpieczonego co najmniej 15 – letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS;
- nieuzyskanie przez ubezpieczonego prawa do wcześniejszej emerytury według zasad przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS.
Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez osiem godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy na zajmowanym stanowisku) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.(por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 września 2007 r., III UK 27/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 325; z dnia 19 września 2007 r., III UK 38/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 329; z dnia 6 grudnia 2007 r., III UK 66/07, LEX nr 483283; z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 210/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 75; z dnia 24 marca 2009 r., I PK 194/08, LEX nr 528152 i dnia 1 czerwca 2010 r., II UK 21/10, LEX nr 619638).
Wymóg okresu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze winien odnosić się do okresu faktycznego wykonywania takiej pracy, z pominięciem okresów wyłącznie formalnego pozostawania w zatrudnieniu, w których pracownik - zgodnie z treścią łączącego go z pracodawcą stosunku pracy - zajmuje stanowisko, z którym łączy się wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, lecz w rzeczywistości pracy tej nie wykonuje, a tym samym nie jest narażony na uciążliwość związaną z warunkami lub charakterem pracy. Okres niewykonywania pracy nie wpływa zatem na szybszą utratę zdolności pracownika do zarobkowania. Skoro przez pracę w szczególnych warunkach rozumie się wykonywanie takiej pracy, a nie pozostawanie w stosunku pracy, to nie ma podstaw do zaliczenia urlopu wychowawczego do okresu pracy w szczególnych warunkach, skoro pracownik w czasie tego urlopu jest zwolniony z obowiązku świadczenia pracy w takich, to jest szczególnych, warunkach( wyrok SN z dnia 23 kwietnia 2013 r., I UK 561/12, LEX nr 1324260,wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2006 r., I UK 338/05, LEX nr 375608 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2008 r., I UK 1/08, LEX nr 829086).
Prawo do rekompensaty przysługuje za okres pracy w warunkach szczególnych, która jest faktycznie wykonywana stale i to w pełnym wymiarze czasu pracy, zatemformalne pozostawanie w stosunku pracy (przebywanie na urlopie wychowawczym) nie jest wystarczającym argumentem za ujmowaniem (doliczaniem) do okresu pracy w szczególnych warunkach okresu niewykonywania pracy w czasie korzystania z urlopu wychowawczego.Przywilej emerytalny wynika wszak ze szczególnych (szkodliwych i uciążliwych) warunków pracy -art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.(por. postanowienie SN z dnia 7 lutego 2023 r., II USK 718/21, wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 23 kwietnia 2013 r., I UK 561/12, LEX nr 1324260 z dnia 8 marca 2022 r., II USKP 157/21, LEX nr 3362567; z dnia 6 czerwca 2006 r., I UK 338/05, LEX nr 375608; z dnia 23 kwietnia 2013 r., I UK 561/12, LEX nr 1324260 i z dnia 24 października 2013 r., II UK 127/13, OSNP 2015 nr 1, poz. 14 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2008 r., I UK 1/08, LEX nr 829086; por. też uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2020 r., III UZP 3/20, OSNP 2021 nr 3, poz. 29, a w literaturze K. Niedzielska: Analiza uprawnień nauczycieli do wcześniejszej emerytury (w:) Problemy Nauk Prawnych, Tom 9, pod red. K. Pujer, Wrocław 2018, s. 45).
Nie było zatem w niniejszej sprawie podstaw do zaliczenia okresów urlopów wychowawczych, z których wnioskodawczyni korzystała podczas zatrudnienia wFabryce (...) spółce z o.o.wP.do okresu pracy w szczególnych warunkach
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwolił na uznanie, że ubezpieczona ma staż pracy w szczególnym charakterze wynoszący 15 lat, a zatem nie spełniła jednego z wymaganych przez ustawodawcę warunków do uzyskania prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych, określonych na mocyart. 21 ustawy o emeryturach pomostowych
Mając powyższe na uwadze, na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c., w związku z powołanymi wyżej przepisami, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.
SSO Paulina Kuźma