Sąd Apelacyjny w Szczecinie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I AGa 156/22
Data wyroku: 2023-06-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Zbigniew Ciechanowicz, Tomasz Sobieraj, Tomasz Żelazowski
Słowa kluczowe: Kary umowne
Podstawa prawna: art. 506 k.c., art. 453 k.c., art. 484 k.c.

Sygn. akt I AGa 156/22

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 czerwca 2023 roku
Sąd Apelacyjny w Szczecinie I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSA Tomasz Sobieraj (spr.)

Sędziowie:

SA Tomasz Żelazowski
SA Zbigniew Ciechanowicz

Protokolant:

st. sekr. sąd. Emilia Misztal

po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2023 roku na rozprawie w Szczecinie

    sprawy z powództwa(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąspółki komandytowej wG. W.

przeciwko(...) spółce jawnejwK.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 22 czerwca 2022 roku, sygn. akt VIII GC 685/20

1
prostuje zaskarżony wyrok w ten sposób, że w części wstępnej i w punkcie pierwszym sentencji oznacza jako pozwaną(...) spółkę jawnąwK.” zamiast(...) spółkę jawnąwK.”;

2
oddala apelację;

3

    zasądza od pozwanej(...) spółki jawnejwK.na rzecz powódki(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąspółki komandytowej wG. W.kwotę 4050 zł [czterech tysięcy pięćdziesięciu złotych] tytułem kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach procesu.

    Tomasz Żelazowski Tomasz Sobieraj Zbigniew Ciechanowicz

Sygn. akt I AGa 156/22

UZASADNIENIE
Powódka(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąspółka komandytowawG. W., będąca następcą prawnym powodówM. W. (1)iJ. W. (1), prowadzących działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej pod nazwą(...) s.c.M. W. (1),J. W. (1)domagała się zasądzenia od pozwanej(...) spółka jawnaz siedzibą wK.na rzecz strony powodowej łącznej kwoty 312892.04 złotych tytułem kar umownych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 16 października 2020 roku do dnia zapłaty. Ponadto wniosła o zasądzenie na jej rzecz od strony pozwanej kosztów procesu według norm przepisanych, w tym opłaty skarbowej za udzielone pełnomocnictwo oraz kosztów zastępstwa procesowego.
Strona pozwana wniosła o oddalenie zgłoszonego powództwa w całości i zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego w podwójnej stawce.
Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 22 czerwca 2022 roku:
- w punkcie pierwszym zasądził od pozwanej(...) spółki jawnejwK.na rzecz powoda(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąspółki komandytowej wG. W.kwotę 156446,02 złotych z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia 16 października 2020 roku do dnia zapłaty;
- w punkcie drugim oddalił powództwo w pozostałym zakresie;
- w punkcie trzecim zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 7.822,50 złotych tytułem kosztów procesu.
Sąd Okręgowy powyższe rozstrzygnięcie oparł na następujących ustaleniach faktycznych:
W dniu 30 czerwca 2018 roku, w zakładzie produkcyjnym prowadzonym przez powodów prowadzących działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej i polegającą na produkcji wyrobów tartacznych wybuchł pożar, który spowodował zniszczenie hali produkcyjnej oraz znacznej części znajdujących się w niej maszyn. W związku z niemożliwością dalszego prowadzenia działalności gospodarczej, powodowie poszukiwali w tym okresie dostawcy, który będzie w stanie w najkrótszym możliwym terminie wyprodukować maszyny produkcyjne, tak aby możliwie szybko wznowić prowadzoną działalność.
Powodowie nawiązali kontakt z pozwaną, która zajmuje się produkcją narzędzi mechanicznych oraz handlem hurtowym i po ustaleniu rodzaju oraz ilości maszyn niezbędnych do wznowienia produkcji, strony zawarły umowy: z dnia 20 sierpnia 2018 roku nr(...), na mocy której pozwana miała wykonać trak dwuwałowy, stół oddzielający oraz taśmociąg za wynagrodzeniem w łącznej kwocie 182.620,00 złotych netto oraz umowę z dnia 20 sierpnia 2018 roku nr(...), na mocy której pozwana miała wykonać stół centrujący oraz wielopiłę za wynagrodzeniem w łącznej kwocie 72.128,00 złotych netto. Ponadto, strony zawarły również umowę z dnia 06.09.2018 roku nr(...), na podstawie której pozwana zobowiązała się m.in. do podwyższenia zamówionych maszyn, wykonania stołu przewracająco-hamującego i wydłużenia taśmociągu pod trakiem oraz pod wielopiłą, w zamian za wynagrodzenie w łącznej kwocie 72.772,00 złotych netto.
Zawarte między stronami umowy, oznaczone numerami(...),(...)i(...), charakteryzowały się analogiczną treścią. W pierwotnej treści §2 powyższych umów strony postanowiły, że „wykonanie Maszyny zostanie zakończone w 60-tym dniu roboczym po dacie zapłaty przez Zamawiającego zaliczki”, zaś zgodnie z brzmieniem §3 tych umów, „w przypadku zwłoki Wykonawcy z wykonaniem Maszyny po terminie wyznaczonym w §2, Wykonawca zapłaci Zamawiającemu karę umowną w wysokości 1% wartości Umowy netto za każdy dzień roboczy”.
Każda ze wskazanych powyżej umów została następnie zmieniona przez strony poprzez zawarcie w dniu 13 grudnia 2018 roku aneksów do umów. Na mocy powyższych aneksów zmodyfikowane zostały m.in. terminy wykonania maszyn. I tak, strony na podstawie zawartych aneksów do przedmiotowych umów przedłużyły terminy wykonania maszyn i postanowiły, że: trak dwuwałowy zostanie wykonany do dnia 31 stycznia 2019 roku, stół oddzielający zostanie wykonany do dnia 28 lutego 2019 roku, taśmociąg zostanie wykonany do dnia 28 lutego 2019 roku, stół centrujący zostanie wykonany do dnia 28 lutego 2019 roku, wielopiła zostanie wykonana do dnia 31 stycznia 2019 roku, stół przewracająco-hamujący zostanie wykonany do dnia 28 lutego 2018 roku; zmiany dotyczące maszyn wskazanych w umowach oznaczonych symbolami(...),(...)nastąpią w terminach wskazanych w aneksach dotyczących tych umów. Ponadto strony dokonały również zmian w treści § 3 wszystkich z trzech umów poprzez wskazanie, że kary umowne zastrzeżone w umowie będą należne w wypadku „zwłoki Wykonawcy z wykonaniem/wydaniem którejkolwiek Maszyny”.
Oprócz wyżej wymienionych umów, strony zawarły również umowy nr(...)i(...), które dotyczyły odpowiednio wykonania przez pozwaną wrzeciona roboczego wielopiły i obrzynarki. Powodowie tytułem zaliczki na wykonanie maszyny objętejumową nr (...)uiścili na rzecz pozwanych kwotę 15000 złotych. Ostatecznie powód p.M. W. (1)zrezygnował z zamówienia dotyczącego wykonania przez pozwaną obrzynarki i zwrócił się o zaliczenie uiszczonej zaliczki na poczet innych zamówionych i niedostarczonych maszyn objętych umową nr(...). Z kolei umowa nr(...)dotyczyła modyfikacji wcześniej zamówionej piły z typu jednowałowego na dwuwałową.
Strona powodowa informowała pozwaną, że zależy jej na jak najszybszym otrzymaniu gotowych maszyn, a pozwana była tego świadoma. Pozwana podejmowała starania, aby możliwie szybko zrealizować zamówienie. W związku z wykonaniem umów, pozwana poniosła koszty produkcji, materiałów, robocizny, jak również mając na względzie trudną sytuację powodów, udzieliła im rabatów.
Strony ostatecznie ustaliły, że finansowanie zakupu maszyn zostanie zapewnione przez podmiot trzeci- (...) S.A.Wskutek poczynionych uzgodnień, w dniu 13 marca 2019 roku pozwana wystawiła na rzeczspółki (...) S.A.fakturę pro forma nr(...)na kwotę 314.132,16 złotych brutto. W dniu 15 marca 2019 roku wyżej wskazana spółka złożyła u pozwanej zamówienie na dostarczenie i zakup maszyn, które następnie miały zostać oddane w użytkowanie powodom na podstawie zawartej umowy leasingu. Następnie pozwana wystawiła na rzeczspółki (...) S.A.fakturę VAT nr (...)z dnia 21 marca 2019 roku na łączną kwotę 314.132,16 złotych brutto. W dniu 15 marca 2019 roku(...) S.A.i powodowie zawarliumowę leasingu operacyjnego nr (...)orazumowę leasingu operacyjnego nr (...). Powodowie w pierwszej kolejności samodzielnie dokonali na rzecz pozwanej przelewów kwot pieniężnych tytułem zaliczki na wykonanie umów w kwotach 33.693,39 złotych i 13.426,43 złotych, natomiast pozostała część należnego wynagrodzenia za maszyny została uiszczona przez(...) S.A.w kwotach 267.012,34 złotych i 95.802,82 złotych. W dniu 21 marca 2019 roku pozwana złożyła oświadczenie skierowane dospółki (...) S.A., dotyczące wykonania maszyn wskazanych w umowie nr(...)z dnia 20 sierpnia 2018 roku, zwracając się jednocześnie o uregulowanie faktury pro forma nr(...). W trakcie procesu produkcji maszyn, p.M. W. (1)przyjeżdżał w odstępach tygodniowych do miejsca produkcji pozwanej w celu nadzorowania postępu prac prowadzonych przez pozwaną. W dniu 25 kwietnia 2019 roku pozwana skierowała do(...) S.A.oświadczenie informujące o przygotowaniu maszyn do dostawy. Ostatecznie jednak wyprodukowane maszyny zostały wydane powodom w dniu 27 maja 2019 roku W związku z tym, powodowie pismem z dnia 28 września 2020 roku wezwali pozwaną do zapłaty naliczonych kar umownych oraz skierowali do pozwanej w dniu 28 września 2020 roku notę obciążeniową nr(...)na łączną kwotę 211.839,20 złotych, wskazując na zwłokę w wykonaniu umowy nr(...)wynoszącą 116 dni, notę obciążeniową nr(...)na łączną kwotę 83.668,48 złotych, wskazując na zwłokę w wykonaniu umowy nr(...)wynoszącą 116 dni, a także notę obciążeniową nr(...)na łączną kwotę 84.415,52 złotych, wskazując na zwłokę w wykonaniu umowy nr(...)wynoszącą 116 dni.
Sąd Okręgowy ustalił stan faktyczny niniejszej sprawy w oparciu o treść przedstawionych przez strony dowodów z dokumentów. Sąd Okręgowy wskazał, że nie miał podstaw, by odmówić wiarygodności dokumentom, a ich autentyczność nie była również kwestionowana. Stan faktyczny ustalony został także w oparciu o dowody z zeznań świadków i przesłuchań stron. Sąd Okręgowy nie dał wiary zeznaniom złożonym przezM. M.w zakresie, w którym nie korespondowały one z wiarygodnymi zeznaniami świadkaR. L., to jest przede wszystkim w zakresie w którym twierdził, żeM. W. (1)pojawiał się na miejscu produkcji maszyn i kierował prośby do pozwanej o wydanie powodom maszyn bez dokonania płatności.
Sąd Okręgowy na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego uznał, że powództwo okazało się uzasadnione w części.
W ocenie sądu pierwszej instancji, powodom co do zasady przysługiwało roszczenie z tytułu zastrzeżonych kar umownych, które zostało przewidziane w treści umów z dnia 20 sierpnia 2018 roku nr(...), nr(...)i nr(...). Nie było jednocześnie podstaw do przyjęcia za pozwaną, że wskutek zawarcia umowy leasingu operacyjnego zespółką (...) S.Apomiędzy stronami doszło do odnowienia, a w związku z tym, do wygaśnięcia pierwotnie zawartych umów w całości.
Zdaniem Sądu Okręgowego w okolicznościach niniejszej sprawy, nie jest możliwe przyjęcie, że strony dokonały kolejnej czynności prawnej w celu umorzenia pierwotnego zobowiązania. W szczególności nie zachodziły podstawy do przyjęcia, że na gruncie niniejszej sprawy miało miejsce odnowienie, chociażby konkludentne. Przypisywanie stronom woli nowacji pierwotnego zobowiązania, której one zgodnie nie wyraziły, jest niedopuszczalne. W niniejszej sprawie zamiar odnowienia zobowiązania nie został w żadnym stopniu uzewnętrzniony przez którąkolwiek ze stron. Sąd Okręgowy miał także na względzie okoliczność, że główną motywacją powodów było jak najszybsze otrzymanie zamówionych maszyn, które umożliwiłoby wznowienie prowadzonej działalności, stąd też nieracjonalne byłoby kreowanie przez powodów nowego stosunku prawnego w celu umorzenia zobowiązania pozwanej. Jakiekolwiek wątpliwości dotyczące zamiaru towarzyszącego stronom w zawarciu umowy leasingu nie mogą powodować przyjęcia, że pomiędzy stronami doszło do odnowienia, o którym mowa wart. 506 k.c.
Sąd Okręgowy przychylił się do poglądu powódki, że w niniejszej sprawie doszło do zawarcia drugiego zobowiązania – umowy leasingu, której nadano formułędatio in solutumi które prowadziło do częściowego wykonania zobowiązania, to jest w zakresie przeniesienia prawa własności maszyn określonych w umowie stron. Wobec tego dotychczasowy stosunek zobowiązaniowy nie wygasł w całości, lecz uległ on stosownej redukcji. Powyższe uzasadnia przyjęcie, że postanowienia dotyczące kar umownych za zwłokę w wykonaniu zobowiązania nadal obowiązywały strony.
Mając na względzie dodatkowy zarzut pozwanej, że doszło do modyfikacji umowy nr(...), Sąd Okręgowy podzielił twierdzenia powódki w tym zakresie uznając jednocześnie, że nie doszło do umorzenia zobowiązania polegającego na wykonaniu wielopiły 500. Jak podniósł pozwany, produkcja miała ostatecznie dotyczyć zupełnie nowego urządzenia. Sąd Okręgowy nie podzielił tego poglądu i przyjął, że w istocie doszło jedynie do modyfikacji urządzenia poprzez dodanie kolejnego wrzeciona, co nie wpływa na uznanie, że stronie przysługuje roszczenie oparte o postanowienie dotyczące kar umownych, zawarte w pierwotnej umowie.
Sąd Okręgowy nie zgodził się ze stanowiskiem pozwanej polegającym na przyjęciu, że terminowo wykonała swoje zobowiązanie do wyprodukowania maszyn wskazanych w umowach stron. Zwłokę pozwanej potwierdza fakt wystawienia faktury pro forma nr(...)oraz fakt, że właściwa faktura VAT za usługę została wystawiona dopiero w dniu 21 marca 2019 roku Gdyby pozwana wykonała zamówione maszyny wcześniej, to mając na uwadze wskazania doświadczenia życiowego należałoby przyjąć, że pozwana wystawiłaby fakturę VAT za wykonaną usługę odpowiednio wcześniej. Jak wynika również z pisma z dnia 21 marca 2019 roku, dopiero w tym dniu w którym zostało sporządzone pismo pozwana zadeklarowała, że jest gotowa do dostarczenia maszyn. Jeżeli pozwana wykonałaby maszyny wcześniej, to nie informowałaby o tym fakcie pismem z dnia 21 marca 2019 roku Gdyby przyjąć za pozwaną, że jej działanie było terminowe, oświadczenie o gotowości maszyn powinno zostać przez nią złożone najpóźniej w dniu 31 stycznia 2019 roku w odniesieniu do traku dwuwałowego, a w dniu 28 lutego 2019 roku w odniesieniu do stołu oddzielającego i taśmociągu. Natomiast pozwana o tym, że zakończyła produkcję wielopiły i stołu centrującego, objętych umową nr(...)poinformowała dopiero pismem z dnia 25 kwietnia 2019 roku, stąd też nie sposób jest przyjąć, że wykonanie zobowiązania przez pozwaną miało charakter terminowy. Sąd Okręgowy uznał wobec tego, że pozwana dopuściła się zwłoki w wykonaniu umów, a o fakcie tym pozwana była także informowana przez stronę powodową.
Sąd Okręgowy nie podzielił również zarzutu pozwanej, jakoby strona powodowa zaniechała należytego współdziałania w wykonaniu zobowiązania. Przede wszystkim aby możliwe było przyjęcie, że to wierzyciel naruszył powinności współdziałania, w pierwszej konieczności wymagane jest wyłączenie zwłoki po stronie dłużnika, a zatem wyłączenie możliwości postawienia mu zarzutu niewykonania zobowiązania. Obowiązek współdziałania należy odróżnić od sytuacji, w której strona umowy chce doprowadzić do zmiany zakresu czy sposobu jej wykonywania. Nie sposób podzielić poglądu, jakoby zawieranie innych, dodatkowych zobowiązań z dłużnikiem miało stanowić o braku współdziałania wierzyciela, nawet jeżeli ostatecznie wskutek ustaleń stron nie doszło do ich wykonania.
Nadto Sąd Okręgowy nie uznał za słuszne również twierdzenia pozwanej, że zasadną przyczyną niewydania maszyn był brak płatności wynagrodzenia ze strony powodów, czy też obawa, że wynagrodzenie to nie zostanie przez powodów uiszczone. W ocenie Sądu I instancji w przedmiotowym stanie faktycznym takie obawy pozwanej nie powinny mieć miejsca, zaś twierdzenia te stanowiły jedynie przyjęte przez pozwaną stanowisko procesowe. Powodowie uiszczali zaliczki na poczet cen w oznaczonym terminie, dlatego też wątpliwości pozwanej dotyczące ich sytuacji finansowej były bezpodstawne. Nie ulega również wątpliwości, że pozwana była świadoma, że przedmiot zamówienia będzie finansowany przez leasingodawcę, tj.(...) S.A.który zresztą kontaktował się w 2018 roku z pozwaną, w związku z czym pozwana była tego faktu świadoma. Dodatkowo Sąd I instancji, mając na względzie treść wiarygodnych i spójnych zeznań świadkaR. L.przyjął, że umowa leasingowa została podpisana dopiero gdy dostawca zadeklarował, że jedna z maszyn jest gotowa do odbioru, zaś druga jest w końcowej fazie jej produkcji. Świadek ten zeznał również, że(...) S.Anie realizował zamówienia, dopóki nie otrzymał informacji o tym, że wszystkie maszyny są już przygotowane. Płatności na rzecz pozwanej na dalszym etapie miały zostać wykonane przez(...) S.Ai nie mogły być dokonane przez tę spółkę wcześniej oraz bez sporządzenia faktury VAT, w szczególności jedynie na podstawie faktury pro forma. Po zawarciu umowy leasingu świadek zwróciła się o fakturę VAT i w dniu 25 marca 2019 roku została dokonana płatność. W świetle powyższych okoliczności, zarzuty przedstawiane przez pozwaną w tym zakresie Sąd Okręgowy uznał za chybione.
Sąd Okręgowy zauważył, że powód jeździł na miejsce produkcji maszyn i tam stwierdził, że nie są one gotowe i nie jest możliwe ich odebranie, a także, żeM. W. (1)nadzorował prace produkcyjne pozwanej w celu przekazania informacji w tym zakresiespółce (...) S.A., by następnie doprowadzić do zawarcia umowy leasingowej z tym podmiotem. ŚwiadekR. L.miała wiedzę o gotowości maszyn do odbioru właśnie odM. W. (1). Również pozwana potwierdziła, żeM. W. (1)w okresie od stycznia 2019 roku był u niej w odstępach tygodniowych. Wobec tego Sąd I instancji stwierdził, że nie jest wiarygodne twierdzenie pozwanej, że wizytyM. W. (1)były związane z prośbami o wydanie maszyn bez płatności, skoro płatność miała nastąpić za pośrednictwemspółki (...) S.A., co też ostatecznie miało miejsce.
Zdaniem Sądu Okręgowego należało jednak uznać za uzasadniony zarzut podniesiony przez stronę pozwaną, a dotyczący wygórowania zastrzeżonych kar umownych. Opierając się głównie na kryterium wysokości kary do wartości całego zamówienia w zakresie objętym karami umownymi Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że kara umowna dochodzona pozwem jest rażąco wygórowana. Wartość zamówień wynikających z umów nr(...), nr(...)i nr(...)wyniosła łącznie 333.792,00 złotych netto, która to kwota jest zbliżona do dochodzonej w niniejszym postępowaniu wartości kary umownej, która wynosi 312.892,04 złotych. W przedmiotowym stanie faktycznym należało mieć też na uwadze okoliczność, że zamówienie powodów zostało przez stronę pozwaną w całości zrealizowane, a maszyny ostatecznie zostały powodom wydane.
Na tej podstawie Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że niewspółmierność kary umownej jest tak drastyczna, że można mówić o oczywistej nadmierności. Wobec tego, zasadne było w ocenie Sądu Okręgowego zastosowanie przewidzianej wart. 484 § 2 K.c.instytucji miarkowania kary umownej. Z tego tez względu Sąd Okręgowy uznał, że stosowne będzie ograniczenie kary umownej, przyjmując wartość 0,5 % wartości umowy netto za każdy dzień roboczy zwłoki.
Sąd Okręgowy miał na uwadze również okoliczność, że powodowie dochodzili w niniejszym postępowaniu jedynie części przysługującej im kary umownej, która w całości według wyliczeń powodów wynosi 744430,88 złotych. Istnieje zatem prawdopodobieństwo, że pozostała część roszczenia będzie dochodzona przez powoda w kolejnym postępowaniu.
Rozstrzygając o kosztach procesu Sąd Okręgowy oparł się na zasadzie stosunkowego rozdzielenia kosztów procesu, o której mowa wart. 100 k.p.c.przyjmując, że obie strony wygrały w 50 % i w takim też stosunku przegrały. Na koszty postępowania po stronie powoda złożyły się: koszt opłaty sądowej za wniesienie pozwu w wysokości 15645 złotych, opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa w kwocie 17 złotych oraz wynagrodzenie pełnomocnika profesjonalnego w kwocie 10800 złotych. Z kolei pozwany poniósł koszt wynagrodzenia pełnomocnika profesjonalnego w wysokości 10800 złotych oraz opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa w kwocie 17,00 złotych. Wobec powyższego, do zwrotu przez pozwanego stronie powodowej pozostaje kwota 7822,50 złotych.
Apelację od powyższego wyroku wniosła strona pozwana, zaskarżając go w części, tj. w zakresie punktów pierwszego i trzeciego.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
A. Naruszenie przepisów prawa procesowego:
1. poprzez „nierozpoznanie istoty sprawy" polegające na:
a) zaniechanie wyjaśnienia istoty stosunku prawnego, na którego tle doszło do rozstrzygnięcia, albowiem Sąd zanegował, iż w niniejszej sprawie mamy do czynienia z „odnowieniem" w rozumieniuart. 506 k.c.ale nie wyjaśnił w dlaczego zakwalifikował spór w formule „datio in solutum" odnosząc zmianę stosunku cywilnoprawnego do umowy leasingu - której przecież pozwany nie był stroną, a także uznając, iż w niniejszej sprawie doszło do „świadczenia zastępczego", co nie tylko jest sprzeczne w ustalonym stanie faktycznym, ale nawet wykracza poza twierdzenia stron;
b) zaniechanie pełnego zbadania materialnej podstawy powództwa – poprzez zaniechanie weryfikacji spełnienia przesłanek uprawniających do dochodzenia kary umownej w kontekście istotyart. 483 § 1 k.c., który dotyczy przypadków naruszenia przez dłużnika więzi zobowiązaniowej, ale tylko takich, za które dłużnik ten odpowiada. Sąd zaniechał zbadania czy i jak w ocenianym stosunku obligacyjnym kształtuje się zakres okoliczności obciążających dłużnika, a jak wierzyciela;
c) zaniechanie zbadania merytorycznych zarzutów pozwanego:
- w zakresie braku wartości dowodowej i prawnej aneksów z dnia 13.12.2018 roku do trzech umów(...);(...);(...)będących źródłem roszczenia, które to aneksy nie zostały podpisane przez pozwanego, a zatem nie mogły wywołać jakichkolwiek skutków prawnych; Mimo braku podpisów, Sąd bez jakiegokolwiek uzasadnienia uznaje aneksy jako dokumenty wiążące strony tym bardziej, że każda z w/w umów w §9 ust 5 zawierała regulacje, iż wszelkie zmiany umowy pod rygorem nieważności wymagają formy pisemnej. Ten merytoryczny zarzut nie został zbadany przez Sąd;
- w zakresie zaniechania zbadania i odniesienia się do uprawnienia pozwanego w zakresie regulacji zawartej § 6 ust 5, każdej z umów łączących strony, tj. umowy(...);(...);(...), który stanowi, że „Wykonawca uzależnia wydanie maszyny od ziszczenia warunku w postaci terminowej płatności kwoty wymienionej w ust 3, tj. najpóźniej w dniu poprzedzającym umówiony dzień wydania maszyny". Tym samym Sąd zaniechał dokonania oceny tej istotnej regulacji umownej, która zwalniała stronę pozwaną od obowiązku świadczenia wydania przedmiotu umowy do czasu zapłaty ceny przez wierzyciela; Sąd w żadnej części uzasadnienia nie dokonał odniesienia się do tego postanowienia umownego w kontekście ustaleń faktycznych zwalniających pozwanego z odpowiedzialności za przekroczenie terminu określonego w pierwotnej umowie.
d) braki w treści uzasadnienia wyroku w zakresie zaniechania:
- uzasadnienia dlaczego Sąd przyjął za wiążące aneksy do umów z dnia 13.12.2018 roku, skoro nie zostały one podpisane przez stronę pozwaną, a strona pozwana na rozprawie wyjaśniła przyczyny braku akceptacji tych aneksów i powody ich nie podpisania.
- uzasadnienia przez Sąd, dlaczego zarzut pozwanej dotyczący uprawnienia do wstrzymania się z wdaniem przedmiotu umowy wynikającego z § 6 ust 5 każdej z 3 umów nie zasługiwał na uwzględnienie, skoro w/w regulacja umowna uprawniała pozwanego do zaniechania wydania przedmiotu umowy do czasu zapłaty ceny.
Powyższe zaniechania Sądu zawarte w pkt a, b, c i d powodują, iż sfera motywacyjna orzeczenia w/w zakresie pozostaje albo całkowicie nieujawniona lub co najmniej bardzo nie jasna - co uniemożliwia zarówno odniesienie się apelującego do istoty zagadnienia jak i kontrolę instancyjną.
2. Poprzez błędne ustalenie, że: „Powód tylko w nieznacznej części, tj. w zakresiewymiany wrzeciona zmodyfikował pierwotne zamówienie". Sąd dokonał ustaleń w tymzakresie nie korzystając z wiedzy specjalnej, wymaganej do dokonania takiej oceny. Tym bardziej obowiązkiem Sądu było skorzystanie z wiedzy specjalnej biegłych, skoro pozwany broniąc się w niniejszej sprawie mocno akcentował konsekwencje, jakie niosły za sobą modyfikacje dokonywane przez stronę powodową dokonane po podpisaniu umów, tj. we wrześniu i grudniu 2018 roku, wskazując na: skutki w zakresie rozwiązań technicznych, konstrukcyjnych, elektronicznych, tj. w zakresie oprogramowania. Ustalenia Sądu w tym zakresie są zatem błędne i sprzeczne z przeprowadzonymi dowodami takimi jak: załącznik nr 2 do „załącznika do protokołu rozprawy z dnia 9.03.2022 roku" wskazujący, że po zmianach we wrześniu i grudniu 2018 roku pojedyncze maszyny pracujące jako osobne urządzenia zostały zmienione w zespół maszyn (linię) z centralnym pulpitem sterującym; zeznania świadkaL. G.(rozprawa 12.01.2022 roku 1:00:51; 1:40:57); ŚwiadkaM. N.(rozprawa 12.01.2022 roku 1:46:12) świadkaD. N.(rozprawa 12.01.2022 roku 2:01:01). W konsekwencji te zamiany, odbiegające od pierwotnego przedmiotu umowy w sposób daleko idący zmodyfikowały przedmiot umowy i tym samym wydłużyły proces wykonania umówionego dzieła. W takiej sytuacji - skoro Sąd nie dysponował dostateczną wiedzą, by to zweryfikować i poddać ocenie powinien uwzględnić wniosek dowodowy w zakresie powołania biegłego.
3. Sąd błędnie dokonał ustalenia, że między stronami doszło do zawarcia drugiego zobowiązania - umowy leasingu, której nadano formę datio in solutum. Wg Sądu w wyniku tej zmiany dotychczasowy stosunek nie wygasł, lecz uległ stosownej redukcji - strona 8 uzasadnienia, co jest ustaleniem niezrozumiałym, gdyż wprost przeciwnie przedmiot umowy został poszerzony, przekonstruowany w linię i to z centralnym sterowaniem, dokonując jedynie pobieżnej i w dodatku wadliwej oceny oraz spłyconej analizy prawnej tego zagadnienia, pomijając takie istotne kwestie faktyczne i prawne jak:
- w przypadku „datio in solutum" mamy do czynienia ze spełnieniem przez dłużnika świadczenia zastępczego, które powinno być świadczeniem innego rodzaju i posiadać element nowości - tymczasem w niniejszej sprawie to Pozwany (dłużnik) został zmuszony przez Powoda do zmiany przedmiotu umowy i wcale nie spełniał świadczenia zastępczego w miejsce pierwotnego, lecz zrealizował świadczenie w zakresie wykonania i dostarczenia zmodyfikowanego przez powoda przedmiotu umowy - w celu umorzenia zobowiązania,

-

między stronami nie doszło do zawarcia umowy leasingu jak ustala Sąd przyjmując konstrukcję „datio in solutum", lecz na skutek modyfikacji pierwotnego stosunku cywilnoprawnego stroną nowej umowy (tym razem umowy sprzedaży) dla pozwanego stał się nowy podmiot- (...). W efekcie oczywistą konsekwencją takiej zmiany było umorzenie poprzedniego - pierwotnego zobowiązania, tym bardziej, że przedmiot pierwotnej umowy został radykalnie zmodyfikowany, a tym samym „kara umowna" została oderwana od zmodyfikowanego przedmiotu umowy;

Sąd jest niekonsekwentny, ponieważ przyjmując z jednej strony konstrukcje „datio in solutum", która z założenia musi posiadać „element nowości w zakresie świadczenia", z drugiej strony ustala, że doszło jedynie do „modyfikacji urządzenia poprzez dodanie kolejnego wrzeciona". Tymczasem w pojęciu „inne świadczenie" w rozumieniuart. 453 k.c.nie jest wystarczająca „modyfikacja pierwotnego świadczenia". Ustawodawca wymaga bowiem elementu nowości (aluid) - „Świadczenie" w „miejsce wykonania";

- Sąd nie wyjaśnił też, dlaczego odrzucił kwalifikację tej modyfikacji przedmiotu świadczenia jako „nowacji" w rozumieniuart. 506 k.c.i w konsekwencji zaniechał również dokonania analizy przyczyn, które spowodowały, że instytucja „nowacji stosunku cywilnoprawnego" nie znalazła uznania w ocenie Sądu;
4. Naruszenieart. 33 § 1 k.p.c.w związku z zart. 2431i 2432oraz art. 227 k.p.c.- poprzez zaniechanie dokonania oceny dowodów z dokumentów przedstawionych przez stronę pozwaną na poparcie zasadności swojego stanowiska oraz dowodów osobowych, a w szczególności:
a) aneksów z dnia 13.12.2018 roku do poszczególnych umów(...);(...);(...)będących źródłem roszczenia objętego pozwem - które nie zostały podpisane i uznane przez stronę pozwaną i nie mogły rodzić jakichkolwiek skutków prawnych, tym bardziej że zmierzały do narzucenia pozwanemu nowych i niekorzystnych warunków i to wówczas, gdy pierwotny przedmiot umowy był już wykonany,
b) trzech umów stanowiących podstawę roszczenia powoda w zakresie regulacjizawartych w §6 ust 5 każdej z umów,
c) w zakresie zeznań świadkówL. G.,M. N.,D. N.potwierdzających zakres zmian i modyfikacji mających wpływ na proces realizacji iterminowości wykonania zmodyfikowanego dzieła oraz wskazujących na fakty i dowodypotwierdzające wykonanie pierwotnego przedmiotu umowy w listopadzie 2018 roku[faktury proforma z 26 listopada 2018 roku; rok produkcji maszyn - 2018 wskazany nadowodach wydania WZ karta 34).
5. Naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego, a w szczególności:
a/ wadliwa ocena Sądu, że zwłokę pozwanego potwierdza wystawienie faktury proforma nr(...)i faktury VAT za usługę dopiero w dniu 21.03.2019 roku, uznając, że gdyby pozwany wykonał maszyny wcześniej, to wystawiłby fakturę VAT wcześniej, gdy tymczasem Sąd w swym wywodzie pomija następujące fakty:

-

pozwany już 26.11.2018 roku, na prośbę(...)i powoda wystawił trzy faktury proforma, przesyłając je(...) Funduszowi (...), wyrażając gotowość spełnienia świadczenia zgodnie z umowami(...);(...);(...)i informując o tym strony.(...)oraz strona powodowa nie odpowiedziała na powyższą deklarację finalizacji umowy przez pozwanego (reakcja nastąpiła dopiero w marcu 2019 roku, a wcześniej 13 grudnia 2018 - powód modyfikował jeszcze przedmiot umowy);

Sąd dokonując tej dowolnej oceny pomija fakt bezsporny przecież fakt wystawienia przez powoda w dniu 26.11.2018 roku trzech faktur proforma i eksponowanie swej gotowości wykonania umowy oraz milczenie(...)i powoda do marca 2019 roku Wykonanie pierwotnego przedmiotu umowy potwierdzili też na rozprawie w dniu 12.01.2022 roku świadkowie:L. G.1:06:23;M. N.1:46:12 iD. N.2:01:01. Wszyscy w/w świadkowie potwierdzili wykonanie pierwotnego przedmiotu umowy w listopadzie 2018 roku To strona powodowa zatem i(...)nie zakomunikowali swego stanowiska co do przesłanych w dniu 26.11.2018 roku faktur proforma, ani nie zadeklarowali ostatecznie sposobu finansowania chęci i gotowości dla spełnienia wymogu zapłaty ceny stosownie do §6 ust 5 umów(...);(...);(...). Z niewiadomych przyczyn - powód uzyskał gotowość finansowania, tj. spełnienia w/w wymogu dopiero w dniu 15.03.2019 roku, po podpisaniu umowy leasingu. Wcześniej powód nie przedstawił pozwanemu nawet żadnej promesy czy innego dowodu przyrzeczenia gwarantującego finansowanie zakupu wiedząc przecież, że musi zapłacić całość ceny, by nastąpiło wydanie przedmiotu zamówienia.

b. Sąd dokonuje wadliwej oceny, że pozwany nie zakomunikował przed 31.01.2019 roku o gotowości maszyn, gdy tymczasem uczynił to już 26.11.2018 roku, przesyłając 3 faktury proforma - na które nie uzyskał odpowiedzi, gdyż dopiero w marcu 2019 roku(...) Fundusz (...)ponownie podjął inicjatywę sfinalizowania transakcji. Ponadto data 31.01.2019 roku nie mogła wynikać z aneksów do umów, których pozwany nie podpisał, lecz deklaracji pozwanego, który na skutek kolejnych zmian przedmiotu umowy dokonanych przez powoda zadeklarował wykonanie dzieła do tej daty, tj. 31.01.2019 roku - i to zobowiązanie spełnił. Zeznania w/w świadków również potwierdziły ten fakt;
- w dniu 15 marca 2019 roku powód dopiero podpisał umowę leasingowa co potwierdza, iż wcześniej nie usiłował ani nie był zdolny do wykonania swojego zobowiązania wynikającego § 6 ust 5 z umów(...);(...);(...);

6. Naruszenieart. 3271§ 1 k.p.c.- poprzez dokonanie w uzasadnieniu wyroku jedynie części pojedynczych elementów stanu faktycznego, bez dokonania wszystkich niezbędnych ustaleń faktycznych określonych granicami istoty sporu oraz zaniechanie odniesienia się do niektórych z dowodów, tj.:

a
zaniechanie uzasadnienia dlaczego Sąd uznał za wiążące strony aneksy z dnia 13.12.2018 roku, skoro nie zostały one podpisane przez stronę pozwaną;

b
zaniechanie uzasadnienia dlaczego postanowienie § 6 ust 5 każdej z trzech umów, warunkujące wydanie przedmiotu umowy przez Wykonawcę od zapłaty całości ceny przez Zamawiającego - nie zostało uznane przez Sąd uprawnienie pozwanej do wstrzymania się ze świadczeniem, a tym samym jako okoliczność zwalniająca pozwaną od zapłaty kary umownej;

c
Sąd w uzasadnieniu wyroku nie ustosunkował się w sposób wyczerpujący do twierdzeń strony pozwanej, w których to pozwany wykazywał jakie modyfikacje przedmiotu umowy dokonywane przez powoda, w jakim czasie i z jakiego powodu, a także w jakim zakresie miały wpływ na termin wykonania dzieła. Sąd jedynie w znikomym zakresie i pobieżnie oceniając skonkludował, że zmiana dotyczyła „jedynie" do modyfikacji urządzenia poprzez dodanie kolejnego wrzeciona, dystansując się od zasadniczych zarzutów strony pozwanej wskazującej na konsekwencje tej zmiany dotyczące natury technicznej, konstrukcyjnej oraz w zakresie sterowania, o czym mowa była zarówno w odpowiedzi na pozew oraz w załączniku nr 2 do Załącznika protokołu rozprawy z dnia 9 marca 2022 roku - wskazującym, że na skutek modyfikacji powoda pojedyncze maszyny pracujące osobno zostały połączone w zespół maszyn z centralnym pulpitem sterującym - co w normalnych warunkach wymaga czasu ok. 18 miesięcy.

B. naruszenie prawa materialnego, a w szczególności:
1. Naruszenie przepisuart. 483 § 1 k.c.w związku zart. 484 § 1 i 2 k.c.- poprzez jego wadliwąwykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż pozwany dopuścił sięnienależytego wykonania zobowiązania i zasadne było obciążenie go sankcją karyumownej, mimo że:
- zobowiązanie zostało wykonane w terminie tj. do dnia 31 stycznia 2019 roku;
2. Naruszenie przepisuart. 483 § 1 k.c.w zw. zart. 484 § 1 i 2 k.c.- poprzez jego wadliwąwykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż pozwany dopuścił sięnienależytego wykonania zobowiązania i zasadne było obciążenie go sankcją karyumownej, mimo że
- nastąpiła zamiana strony, na rzecz której pozwany miał wykonać świadczenie (tj. przystąpienie leasingodawcy w miejsce powoda) a dodatkowo zmiana stosunku cywilnoprawnego z inicjatywy powoda na skutek zmiany sposobu finansowania, tj. zamiast umowy o dzieło zawarta została umowa sprzedaży

-

w trakcie realizacji zobowiązania doszło do istotnej modyfikacji zobowiązania pierwotnego w zakresie podmiotów umowy, która skutkowała oderwaniem się kary umownej zastrzeżonej wyłącznie do pierwotnego stosunku cywilnoprawnego między stronami,

kara umowna zastrzeżona na wypadek niewykonania pierwotnego przedmiotu zobowiązania, mając na uwadze znaczącą modyfikację podmiotów umowy w trakcie jej wykonywania, nie powinna znaleźć zastosowania wobec oceny wykonania nowego stosunku cywilnoprawnego.

3. Niewłaściwe zastosowanieart. 483 § 1 k.c.w związku zart. 484 § 1 i 2 k.c.i przyjęcie, iżzasadne było obciążenie pozwanego sankcją kary umownej, mimo że doszło do istotnejmodyfikacji zobowiązania pierwotnego w zakresie przedmiotu umowy, powodującejzerwanie związku kary umownej z wykonaniem przedmiotu umowy.
Jeszcze we wrześniu i grudniu 2018 roku bowiem doszło ze strony powoda do istotnej modyfikacji przedmiotu umowy w zakresie umów(...);(...);(...), w wyniku którego pojedyncze maszyny pracujące jako osobne urządzenia zostały zmienione w zespół maszyn (linię) z centralnym pulpitem sterującym (zeznania świadków:L. G.1:00:51-1:06:23; 1:21:15-1:30:09; 1:34:10 - 1:42:57,M. N.1:46:12 - 1:59:08,D. N.2:01:01 - 2:06:31 - załącznik nr 2 do pisma procesowego z dnia 9 marca 2022 roku). W efekcie doszło wygaśnięcia w/w umów, o czym świadczy nie tylko istotna modyfikacja przedmiotu pierwotnego zamówienia, ale również brak woli ze strony pozwanego kontynuacji tych umów w dotychczasowych ramach stosunku cywilnoprawnego. Przejawem tej zmiany i woli umorzenia dotychczasowych zobowiązań było wystawienie przez pozwanego faktur korygujących do transakcji objętych umowami:(...)z 20 sierpnia 2018 roku;(...)z 20 sierpnia 2018 roku;(...)z 6 września 2018 roku i ich przyjęcie oraz akceptacja przez powoda.
4. Naruszenieart. 483 § 1 k.c.w związku zart. 484 § 1 i 2 oraz art. 471 k.c.poprzezniewłaściwie zastosowanie. Brak przesłanek do uznania, że dłużnik był w zwłoce zwykonaniem zobowiązania w kontekście postanowień umowy (§6 ust 5 każdej z umów(...);(...);(...)) będących podstawą roszczenia powódki i zasadodpowiedzialności kontraktowej. Zaniechanie dokonania przez Sąd oceny, czy spełnionezostały przesłanki do zastosowania kary umownej, skoro strony w § 6 ust 5 każdej zumów ustaliły, że „Wykonawca uzależnia wydanie Maszyny od ziszczenia warunku wpostaci terminowej płatności kwoty wymienionej w ust 3, tj. najpóźniej w dniupoprzedzającym umówiony dzień wydania maszyny". Strony zatem wyraźnie ijednoznaczne ustaliły, iż kolejność realizacji umowy musi być następująca: najpierwzapłata ceny, następnie wydanie.
5. Naruszenieart. 76 k.c.w związku zart. 78 § 1 k.c.w związku z § 9 ust 5 każdej z umów zawartych przez strony ((...)) poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie przez Sąd ,że aneksy z dnia 13.12.2018 do w/w umów były wiążące dla stron i ważne mimo ich nie podpisania przez stronę pozwaną - gdy tymczasem zgodnie z w/w przepisami prawa materialnego - nieważna jest modyfikacja dokonana bez zachowania obwarowanej formy.

6
Naruszenieart. 453 k.c.poprzez wadliwe zastosowanie i przyjęcie, iż w niniejszej sprawie doszło do modyfikacji stosunku cywilnoprawnego w ramach - „datio in solutum", gdy tymczasem okoliczności faktyczne sprawy, a w szczególności zakres i rodzaj modyfikacji i ostateczna realizacja stosunku cywilnoprawnego nie pozwalają na taki wniosek;

7
Naruszenieart. 506 k.c.poprzez wadliwe zastosowanie i uznanie przez Sąd, iż nie doszło do odnowienia zobowiązania, mimo że:

-

dłużnik z inicjatywy i za zgodą wierzyciela zobowiązał się spełnić inne świadczenie -zamiast pojedynczych urządzeń tj. dostarczyć linię produkcyjną do obróbki drewna zmodyfikowaną o nowe urządzenia oraz o rozwiązania konstrukcyjnie o sterownicze;

zamiar dokonania nowacji ,którego inicjatorem był powód wynikał z woli obu stron i dotyczył przedmiotowo istotnego postanowienia umowy, tj. przedmiotu umowy - jego składu, rozwiązań konstrukcyjnych i sterowniczych,

wierzyciel świadomie i na własne żądanie zrezygnował z pierwotnego przedmiotu umowy, wprowadzając istotne zmiany w trakcie wykonania pierwotnego zamówienia i po jego wykonaniu (tj. we wrześniu i grudniu 2018 roku),

wolą stron było umorzenie pierwotnego zobowiązania, skoro wierzyciel zmodyfikował radykalnie przedmiot umowy, a nadto był inicjatorem zmiany stosunku cywilnoprawnego wprowadzając jako nabywcę przedmiotu umowy Leasingodawcę - jako kupującego, a nie jako zamawiającego.

8. Naruszenieart. 484 § 2 k.c.poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie przez Sądzbyt niskiej i nieproporcjonalnej wartości redukcji wysokości kary umownej nieuwzględniającej w sposób dostateczny takich kryteriów relatywizujących ocenę wysokości kary umownej jak:

a
wysokości kary umownej wobec wartości przedmiotu umowy wykonanego przez pozwanego (wysokość sądzonej kary umownej to niemal 1/2 ceny netto jaka zapłacił powód za całość przedmiotu umowy);

b
nie udowodniona przez powoda wysokości rzekomej szkody, jaką poniósł powód;

c
brak współpracy powoda z pozwanym oraz przewlekłość w działaniach powoda w zakresie zagwarantowania pozwanemu zapłaty ceny - opieszałość leasingu i podpisanie umowy leasingowej gwarantującej finansowanie wykonanie zobowiązania przez powoda w zakresie zapłaty ceny dopiero 15 marca 2019 roku;

d
przyczynienie się powoda do przedłużania się wykonania i wydania przedmiotu umowy wobec rezygnacji z pierwotnego przedmiotu umowy i wprowadzenia modyfikacji we wrześniu i grudniu 2018 roku;

e
postawę pozwanego, który jako stały partner powoda zaoferował daleko idące upusty przyjmując zamówienie powoda oraz korzystne finansowo rozwiązania wobec modyfikacji zamówienia przez powoda oraz dodatkowe gratisowe doposażenie i skrócony czas realizacji wymiany wielopiły dokonanej przez powoda

Na podstawie tak sformułowanych zarzutów apelacyjnych, rozwiniętych w uzasadnieniu apelacji, wniesiono o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 22.06.2022 roku sygn. akt VIII GC 685/20 w zaskarżonej części i przekazanie w tej części sprawy SądowiI instancji do ponownego rozpoznania i orzeczenie przez ten Sąd o kosztachprocesu za obie instancje ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od stronypowodowej na rzez pozwanego kosztów postępowania wraz z kosztamizastępstwa adwokackiego za obie instancje;
W odpowiedzi na apelację powódka wniosła o oddalenie apelacji w całości i zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kosztów postępowania według norm przepisanych za postępowanie przed Sądem drugiej instancji,
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja strony pozwanej – pomimo słuszności niektórych zarzutów apelacyjnych - nie zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że sąd pierwszej instancji w granicach wniosków stron przeprowadził wszystkie dowody niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, poddał je ocenie mieszczącej się w ramach wyznaczonych dyspozycjąart. 233 § 1 k.p.c.i w oparciu o tak zgromadzony i oceniony materiał dowodowy poczynił w badanej sprawie trafne ustalenia faktyczne, które sąd odwoławczy w pełni aprobuje i przyjmuje za własne. Sąd Okręgowy dokonał natomiast częściowo wadliwej subsumcji ustalonego stanu faktycznego do obowiązujących norm prawa materialnego, jednak powyższe uchybienie nie miały ostatecznie wpływu na ocenę prawidłowości wydanego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia.
Przed szczegółową analizą zarzutów apelacji zaznaczyć trzeba, że obowiązek rozpoznania sprawy w granicach apelacji, określony wart. 378 § 1 k.p.c., obejmuje zakaz wykraczania poza wyznaczone w tym przepisie granice oraz nakaz rozważenia wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów i wniosków. Sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania[vide mająca moc zasady prawnej uchwała Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów z dnia 31 stycznia 2008 roku, sygn. akt III CZP 49/07, OSNC 2008/6/55],która jednak w badanej sprawie nie zaistniała.
Za chybiony uznać zarzut nierozpoznania istoty sprawy i powiązany z nim zarzut naruszeniaart. 3271k.p.c.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pojęcie „istoty sprawy” odnosi się do jej aspektu materialnego, a nierozpoznanie istoty zachodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, a więc gdy sąd zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania[vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2012 roku, V CSK 260/2011, LexPolonica nr 4934975; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2004 roku, I CK 505/2003, LexPolonica nr 2025461].Do nierozpoznania istoty sprawy w rozumieniuart. 386 § 4 k.p.c.dochodzi wówczas, gdy sąd rozstrzygnął nie o tym, co było przedmiotem sprawy, zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania, pominął całkowicie merytoryczne zarzuty zgłoszone przez stronę, rozstrzygnął o żądaniu powoda na innej podstawie faktycznej i prawnej niż zgłoszona w pozwie, nie rozważył wszystkich zarzutów pozwanego dotyczących kwestii faktycznych, czy prawnych rzutujących na zasadność roszczenia będącego przedmiotem sprawy[vide postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2012 roku, III SZ 3/12, Lex nr 1232797].Innymi słowy, nierozpoznanie istoty sprawy polega na zaniechaniu zbadania materialnej podstawy żądania pozwu, tj. niewyjaśnienie i pozostawienie poza oceną okoliczności faktycznych, stanowiących przesłanki zastosowania normy prawa materialnego, będącej podstawą roszczenia[vide postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 2015 roku, III PZ 1/15, LEX nr 1665593].
W ocenie Sądu Apelacyjnego, powyższa sytuacja nie miała w rozpoznawanej sprawie miejsca. Sąd pierwszej instancji zbadał merytorycznie podstawę roszczenia i wskazał na okoliczności faktyczne, które stanowiły podstawę żądania pozwu, a także odniósł się do zarzutów podniesionych przez pozwanego. Swoje stanowisko wyraził w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, które wbrew zarzutom skarżącego spełnia wymogi przewidziane wart. 3271k.p.c.
Zgodnie z treścią tego przepisu uzasadnienie wyroku powinno zawierać: wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, obejmującej ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej; wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. W badanej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku – jakkolwiek w wielu aspektach bardzo lakoniczne - zawiera wszystkie powyższe elementy dotyczące zarówno wskazania podstawy faktycznej, jak i wyjaśnienia podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia.
Ponadto należy zwrócić uwagę, że w judykaturze trafnie wskazano, że powołanie się na naruszenieart. 327(

    1)§ 1 k.p.c.jest usprawiedliwione tylko wówczas, gdy z uzasadnienia orzeczenia nie daje się odczytać, jaki stan faktyczny lub prawny stanowił podstawę rozstrzygnięcia, co uniemożliwia kontrolę instancyjną. Inaczej rzecz ujmując, zarzut wadliwego sporządzenia uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia może okazać się zasadny tylko wówczas, gdy z powodu braku w uzasadnieniu elementów wymienionych wart. 327(

    1)§ 1 k.p.c.zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli, czyli gdy treść uzasadnienia orzeczenia sądu pierwszej instancji uniemożliwia całkowicie dokonanie toku wywodu, który doprowadził do jego wydania

    [vide O. M. Piaskowska [w:] M. Kuchnio, A. Majchrowska, K. Panfil, J. Parafianowicz, A. Partyk, A. Rutkowska, D. Rutkowski, A. Turczyn, O. M. Piaskowska,Kodeks postępowania cywilnego. Postępowanie procesowe. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2023,art. 327(1).], wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 18 listopada 2021 roku, I ACa 465/21, LEX nr 3343310; wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 23 listopada 2021 roku, I ACa 469/21, LEX nr 3332656].W ocenie Sądu Apelacyjnego taka sytuacji nie zachodzi.
Po pierwsze, sąd pierwszej instancji nie zaniechał wyjaśnienia istoty stosunku prawnego łączącego strony. Odniósł się w tej mierze do twierdzenia pozwanego, że doszło do odnowienia w rozumieniuart. 506 k.c.i wyjaśnił przyczyny, dla których uznał, że bardziej właściwa jest konstrukcja datio in solutio. Odmienne stanowisko skarżącego co do możliwości zakwalifikowania treści stosunku prawnego nie uzasadnia zarzutu nierozpoznania istoty sprawy.
Po drugie, chybiony jest zarzut, że doszło do zaniechania pełnego zbadania przez sąd pierwszej instancji materialnej podstawy powództwa poprzez zaniechanie weryfikacji spełnienia przesłanek uprawniających do dochodzenia kary umownej w kontekście istotyart. 483 § 1 k.c.Sąd Okręgowy wyjaśnił bowiem, że nie doszło do terminowego wykonania zobowiązania wynikającego z umowy przez pozwanego z przyczyn leżących po jego stronie. W tym zakresie odniósł się również do twierdzeń strony pozwanej dotyczącej braku płatności wynagrodzenia przez powodów, mając na uwadze regulacje zawarte w § 6 ust 5 każdej z umów łączących strony.
Po trzecie, skarżący ma rację wskazując, że sąd pierwszej instancji nie wypowiedział się do kwestii niepodpisania aneksów z dnia 13 grudnia 2018 roku, jednak było to uzasadnione przebiegiem postępowania pomiędzy stronami. Strona pozwana w odpowiedzi na pozew [vide strona 7 powyższego pisma procesowego] wprost przyznała, że doszło do zawarcia pomiędzy stronami tych umów. Dopiero w czasie przesłuchania przedstawiciela strony pozwanej podniesiono, że nie podpisał on aneksów do umowy. Na tym etapie postępowania było to jednak twierdzenie spóźnione i podlegające pominięciu na podstawieart. 4585§ 4 k.p.c.w związku zart. 4585§ 1 k.p.c.Wprawdzie sąd z urzędu bada ważność czynności prawnej, jednak czyni to w ramach ustalonego stanu faktycznego. W badanej sprawie nie było natomiast podstaw do ustalenia, że nie dopełniono zastrzeżonej przez strony pod rygorem nieważności formy pisemnej dla aneksów do umów, skoro strona pozwana wprost przyznała fakt, że doszło do zawarcia dołączonych do pozwu pisemnych aneksów i nie twierdziła, że te aneksy nie zostały podpisane przez przedstawiciela pozwanego. Z tych samych przyczyn sąd odwoławczy pominął zarzuty dotyczące tej kwestii zawarte w apelacji pozwanego.
Co do zasady nie można zgodzić się także z zarzutem poczynienia przez sąd pierwszej instancji błędnych ustaleń faktycznych.
Na wstępie wskazać trzeba, że ustalenia faktyczne (tworzące podstawę faktyczną rozstrzygnięcia) stanowią efekt procesu rekonstrukcji faktów opartego o normatywie określone zasady ich przytaczania a następnie dowodzenia. Dowodzenie faktów także poddane jest regułom (normom) prawa procesowego. Fakty przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia stanowią więc wynik procesowej weryfikacji twierdzeń stron co do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia, ewentualnie uzupełnianych o fakty znane powszechnie i fakty znane sądowi z urzędu (art. 228 k.p.c.).
Weryfikacja twierdzeń stron następuje w oparciu o przepisy prawa procesowego. Fakty przytaczane przez strony zasadniczo wymagają dowodu i na stronach (zgodnie zart. 232 k.p.c.) spoczywa ciężar przytoczenia faktów oraz dowodów. Bez przeprowadzenia postępowania dowodowego sąd może czynić ustalenia faktyczne jedynie co do faktów przyznanych przez stronę przeciwną (w sposób wyraźny –art. 229 k.p.c.lub w sposób dorozumiany -art. 230 k.p.c.), faktów objętych domniemaniami faktycznymi (art. 231 k.p.c.) lub prawnymi (art. 234 k.p.c.).
Ocena przeprowadzonych w sprawie dowodów i uznanie ich wiarygodności oraz mocy dowodowej odbywa się zaś na podstawie kompetencji określonych wart. 233 k.p.c.W wyniku tej oceny Sąd uznaje określone fakty za udowodnione (czyni je podstawą rozstrzygnięcia) lub uznając za niewykazane pomija przy rozstrzyganiu.
Zatem formułując zarzut „błędu w ustaleniach faktycznych” strona skarżąca winna wykazać, które z przytoczonych reguł procesowoprawnych sąd pierwszej instancji naruszył, uznając za udowodnione (względnie bezsporne lub z innych przyczyn nie wymagające dowodu) fakty kwestionowane w apelacji. Jak wyjaśniono wyżej, sąd odwoławczy (co do zasady) związany jest bowiem zarzutami naruszenia prawa procesowego[vide np. mająca moc zasady prawnej uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 III CZP 49/07, OSNC 2008/6/55].
Twierdzenie o błędzie w ustaleniach faktycznych powinno być więc odnoszone (zwłaszcza w przypadku apelacji redagowanej przez zawodowego pełnomocnika) do konkretnej normy prawa procesowego, która miała być wadliwie przez Sąd zastosowana. Brak odniesienia argumentacji do właściwych przepisów powoduje, że zarzuty apelacyjne pozostają polemiką z ustaleniami sądu pierwszej instancji polegającą (jak w niniejszej sprawie) na ponownej prezentacji własnego stanowiska strony co do przebiegu zdarzeń i mogą być traktowane jedynie jako swoisty apel o dokonanie przez Sąd odwoławczy własnej oceny materiału procesowego stosownie do kompetencji określonej wart. 382 k.c.
W realiach niniejszej sprawy skarżący podnosząc zarzut błędnego ustalenia stanu faktycznego odwołał się przede wszystkim do naruszenia przepisuart. 233 § 1 k.p.c.
W tym zakresie należy zwrócić uwagę, że zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w powyższym przepisie sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie „wszechstronnego rozważenia zebranego materiału", a zatem, jak podkreśla się w orzecznictwie, z uwzględnieniem wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak również wszelkich okoliczności towarzyszących przeprowadzaniu poszczególnych dowodów i mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności[vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 1966 roku, II CR 423/66, OSNPG 1967/5-6/21; uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 1999 roku, I PKN 632/98, OSNAPiUS 2000, nr 10, poz. 382; uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z 11 lipca 2002 roku, IV CKN 1218/00, Lex, nr 80266; uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 18 lipca 2002 roku, IV CKN 1256/00, Lex, nr 80267].Jak ujmuje się w literaturze, moc dowodowa oznacza siłę przekonania uzyskaną przez sąd wskutek przeprowadzenia określonych środków dowodowych na potwierdzenie prawdziwości lub nieprawdziwości twierdzeń na temat okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, zaś wiarygodność decyduje o tym, czy określony środek dowodowy, ze względu na jego indywidualne cechy i obiektywne okoliczności, zasługuje na wiarę. Przyjmuje się jednocześnie, że ramy swobodnej oceny dowodów muszą być zakreślone wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego, regułami logicznego myślenia oraz pewnego poziomu świadomości prawnej, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność odnosi je do pozostałego materiału dowodowego [vide uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 1980 roku, II URN 175/79, OSNC 1980/10/200; uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 1999 roku, II UKN 685/98, OSNAPiUS 2000/17/655; uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2000 roku, III CKN 1049/99, Lex nr 51627; uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2000 roku, IV CKN 1097/00, Lex nr 52624; uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2000 roku, V CKN 94/00, Lex nr 52589; uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2000 roku, IV CKN 1383/00, Lex nr 52544; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 2001 roku, II UKN 423/00, OSNP 2003, nr 5, poz. 137; uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2002 roku, IV CKN 859/00, Lex nr 53923; uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2002 roku, IV CKN 1050/00, Lex nr 55499; uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2002 roku, II CKN 817/00, Lex nr 56906; uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2002 roku, IV CKN 1316/00, Lex nr 80273].
Jak słusznie zauważył Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 19 czerwca 2008 roku [I ACa 180/08, LEX nr 468598], jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Dla skuteczności zarzutu naruszenia wyżej wymienionego przepisu nie wystarcza zatem stwierdzenie o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych, odwołujące się do stanu faktycznego, który w przekonaniu skarżącego odpowiada rzeczywistości. Konieczne jest tu wskazanie przyczyn dyskwalifikujących postępowanie sądu w tym zakresie. W szczególności skarżący powinien wskazać, jakie kryteria oceny naruszył sąd przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłuszne im je przyznając. Zwalczanie swobodnej oceny dowodów nie może więc polegać li tylko na przedstawieniu własnej, korzystnej dla skarżącego wersji zdarzeń, lecz konieczne jest - przy posłużeniu się argumentami wyłącznie jurydycznymi - wykazanie, że wskazane wart. 233 § 1 k.p.c.kryteria oceny wiarygodności i mocy dowodów zostały naruszone, co miało wpływ na wyrok sprawy [analogicznie Sąd Apelacyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 10 lipca 2008 roku, VI ACa 306/08].
W okolicznościach niniejszej sprawy, w tym w świetle zarzutów apelacji, nie sposób uznać, aby doszło do naruszenia przez sąd pierwszej instancji normy prawnej zawartej wart. 233 § 1 k.p.c.Sąd Okręgowy zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocenił bowiem dowody i na ich podstawie wyciągnął trafne wnioski. Sąd Okręgowy poddał ocenie wszystkie dowody, w tym także dowody z zeznań świadków i dokumentów wskazanych w apelacji i dokonana przez niego ocena nie może być uznana za dowolną.
W ocenie Sądu Apelacyjnego skarżący nie sprostał ciężarowi postawienia tego zarzutu, albowiem przywołane przez niego argumenty mają jedynie charakter polemiczny z prawidłowo ustalonym przez Sąd Okręgowy stanem faktycznym. W szczególności odnosi się to do ustaleń dotyczących pozostawania pozwanego w zwłoce ze spełnieniem swojego świadczenia, a także braku informacji ze strony pozwanego o gotowości maszyn do odbioru.
Skarżący podnosząc ten zarzut nie stosuje argumentów natury jurydycznej i tym samym nie wykazuje, że dokonana przez Sąd Okręgowy ocena sprzeczna jest z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a podnosi jedynie, że z wystawionych faktur pro forma i zeznań świadków:L. G.,M. N.iD. N.należało wywieść wnioski odmienne.
Sąd odwoławczy obowiązany jest podkreślić, że wystawienie faktur pro forma nie świadczy w żaden sposób o tym, że w tym okresie doszło już do wykonania maszyn stanowiących przedmiot umów łączących strony. Dobitnie wskazuje na to pominięty przez skarżącego fakt, że nawet po zawarciu umowy leasingu i zamówieniu maszyn u pozwanego przez leasingodawcę oraz opłaceniu przez niego ceny za część tych urządzeń [co nastąpiło w marcu 2019 roku], pozwany dopiero po kilku tygodniach [czyli w dniu 25 kwietnia 2019 roku] złożył oświadczenie o przygotowaniu maszyn do dostawy, zaś faktycznie wydał je stronie powodowej po upływie kolejnego miesiąca [czyli w dniu 27 maja 2019 roku]. Wydaje się oczywiste, że gdyby faktycznie maszyny zostały wytworzone wcześniej przez pozwanego, to mając zamówienie ze strony leasingodawcy i pewność pokrycia ceny sprzedaży, niezwłocznie wydałby je osobie uprawnionej do ich odbioru. Strona pozwana ani żaden z zawnioskowanych przez nich świadków nie potrafił natomiast racjonalnie wyjaśnić przyczyny tak długiego okresu pomiędzy zawarciem umowy leasingu a wydaniem ich przedmiotu stronie powodowej. W tej sytuacji jedynym racjonalnym wyjaśnieniem tej sytuacji było uznanie, że pozwana faktycznie nie wykonała jeszcze wówczas tych urządzeń. Do odmiennego wniosku nie może prowadzić data wykonania maszyn wynikająca z tablic znamionowych urządzeń, skoro pochodziły one od pozwanego, który mógł umieścić na nich dowolne informacje.
Skarżący w sposób chybiony odwołuje się także do kwestii braku możliwości zapłaty wynagrodzenia za wykonane maszyny przez stronę powodową. Należy wskazać, że pozwany nie wykazuje żadnym obiektywnym dowodem, że przyczyną opóźnienia w wydaniu przedmiotu umów było nieuiszczenie zapłaty przez zamawiającego. Wydaje się oczywiste, że gdyby pozwany faktycznie był gotowy do wydania zamówionych urządzeń w pierwotnie umówionym terminie, to informowałby o tym powoda i domagałby się od niego zapłaty należnego mu świadczenia. Tymczasem materiał dowodowy nie wskazuje, aby pozwany podejmował takie działania. Z drugiej strony strona pozwana wykazała za pomocą zeznań świadkaR. L., że powód miał zdolność leasingową już w listopadzie 2018 roku, kiedy doszło do wystawienia faktur pro forma. To czyni wiarygodną wersję wydarzeń prezentowaną przez stronę powodową, zgodnie z którą powód już wówczas miał możliwość sfinansowania ceny nabycia spornych urządzeń, natomiast to pozwany nie był gotowy do ich wykonania i wydania powodowi.
W tym kontekście za chybiony uznać należy zarzut naruszeniaart. 33 § 1 k.p.c.[zapewne chodziło oart. 233 § 1 k.p.c.] w związku zart. 2431k.p.c.,art. 2432k.p.c.oraz227 k.p.c., które miałoby polegać na zaniechaniu dokonania oceny dowodów z dokumentów przedstawionych przez stronę pozwaną na poparcie zasadności swojego stanowiska. Jak wynika z lektury uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy dokonał ustaleń faktycznych w oparciu o przedstawione przez strony dowody z dokumentów, w tym także dowody wskazane w apelacji przez pozwanego.
Sąd odwoławczy nie podzielił również zarzutów skarżącego dotyczących wadliwości ustaleń dotyczących modyfikacji pierwotnego zamówienia. W ocenie skarżącego konieczne było tutaj skorzystanie z opinii biegłego, skoro elementem obrony pozwanego było odwołanie się do konsekwencji, jakie niosła modyfikacja urządzenia. Apelujący zwraca szczególną uwagę na to, że modyfikacja przedmiotu umowy niosła za sobą wydłużenie procesu wykonania przedmiotu umowy, a skoro sąd nie dysponuje dostateczną wiedzą, aby to zweryfikować i poddać ocenie, to powinien uwzględnić wniosek dowodowy w zakresie powołania biegłego. Zdaniem Sądu Apelacyjnego powołany przez skarżącego argument nie zasługuje na uwzględnienie. Trzeba zauważyć, że strony umowy to podmioty profesjonalne, zaś działalność obu stron jest zawodowo związana z tego rodzaju maszynami, tzn. strona pozwana je produkuje, zaś strona powodowa korzysta z nich, jako z narzędzia pracy w ramach działalności tartacznej. Modyfikacja przedmiotu pomiędzy profesjonalnymi podmiotami, co oczywiste, mieściła się w granicach swobody umów. Poza sporem powinno pozostawać, że skoro przedmiotem działalności pozwanej było wytwarzanie tego rodzaju maszyn, to potrafiła ona oszacować termin wykonania przedmiotu umowy po jego zmodyfikowaniu. Tym samym, jeśli rzeczywiście zmiana przedmiotu umowy wymagała wydłużenia czasu na jej wykonanie, to w sytuacji, w której w umowie przewidziane są kary umowne za opóźnienie w spełnieniu świadczenia, to profesjonalne podmioty winny także i tę kwestię uregulować, tzn. należało zmienić także odpowiednio termin wykonania przedmiotu umowy. Przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego jest w takiej sytuacji bezcelowe, albowiem okoliczności, które miałaby wykazać ta opinia nie mają istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu. Zgodnie zart. 278 § 1 k.p.c.w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych sąd po wysłuchaniu wniosków stron co do liczby biegłych i ich wyboru może wezwać jednego lub kilku biegłych w celu zasięgnięcia ich opinii. Jednakże potrzeba powołania biegłego powinna wynikać z okoliczności sprawy, a nie z samego przekonania strony, że wiedza fachowa biegłego danej specjalności jest konieczna dla wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy[vide uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 30 listopada 2017 roku sygn. akt III APa 9/17, uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 3 października 2019 roku sygn. akt III AUa 1029/18 czy uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 25 maja 2018 roku sygn. akt I AGa 85/18].Z powyższych przyczyn dowód z opinii biegłego zawnioskowany ponownie na etapie postępowania apelacyjnego należało pominąć na podstawieart. 2352§ 1 pkt 2 k.p.c.w związkuart. 391 § 1 k.p.c.
W ramach zarzutów naruszenia prawa procesowego apelujący podniósł, że sąd pierwszej instancji błędnie dokonał ustalenia, że między stronami doszło do zawarcia drugiego zobowiązania – umowy leasingu, której nadano formę datio in solutum, podczas gdy doszło do nowacji w rozumieniuart. 506 k.c.Zarzut ten okazał się co do zasady trafny, jednak niewłaściwie został zamieszczony przez pozwanego w klasie zarzutów procesowych. Odwołanie się do koncepcji, że zawarta umowa leasingu stanowi w rzeczywistości odnowienie w rozumieniu przepisuart. 506 k.c.zostanie zatem omówiona w części uzasadnienia poświęconej ocenie materialnoprawnej żądania.
Przechodząc do zarzutów naruszenia norm prawa materialnego należy wskazać, że ogniskują się one wokół kilku wzajemnie się przenikających kwestii. Skarżący kilkukrotnie podnosi zarzut naruszenia przepisów:art. 483 § 1 k.c.w związku zart. 484 § 1 i § 2 k.c.polegający na przyjęciu, że pozwany dopuścił się nienależytego wykonania zobowiązania, był w zwłoce, a tym samym że zasadne było obciążenie go sankcją kary umownej, jednocześnie skarżący wielokrotnie podkreśla, że doszło do istotnej modyfikacji zobowiązania. Wskazano także na nieważność zawartych aneksów do umowy oraz na nieproporcjonalność kary umownej. Apelujący podniósł także kwestie wadliwego przyjęcia, że w sprawie doszło do modyfikacji stosunku cywilnoprawnego w ramach datio in solutum, albowiem w jego ocenie doszło do odnowienia zobowiązania. Zdaniem Sądu Apelacyjnego należy zacząć od rozważenia tej ostatniej kwestii, albowiem ma ona znaczenie prymarne dla dokonania dalszych ocen dotyczących zasądzenia kwot wynikających z kar umownych.
Na wstępie wskazać trzeba, że nie budzi wątpliwości, że pierwotnie stosunki prawne łączące strony wynikały z klasycznych umów o dzieło, w ramach których pozwana zobowiązała się do wykonania [a tym samym wydania i przeniesienia własności] określonych urządzeń technicznych na rzecz powoda, natomiast powód zobowiązał się do zapłaty umówionego wynagrodzenia na rzecz pozwanego. Te stosunki prawne uległy jednak istotnej zmianie na skutek zawarcia przez obie strony odrębnych umów z osobą trzecią mających za przedmiot te same urządzenia – powód zawarł z tym podmiotem umowę leasingu, zaś pozwany umowę sprzedaży.
W związku z tym należało rozważyć, jakie skutki prawne wywołały te kolejne czynności prawne dla bytu pierwotnych stosunków prawnych wynikających z zawartych umów o dzieło.
W ocenie sądu odwoławczego należy przychylić się do poglądu, że ta zmiana treści stosunku prawnego nosiło cechy odnowienia w rozumieniuart. 506 k.c., chociaż nie stanowiło modelowego odwzorowania tej instytucji.
W doktrynie

    [videart. 506 KCT. II red. Gutowski 2022, wyd. 3/Antoszek]wskazuje się, żeart. 506 k.c.kreuje instytucję prawa cywilnego, która umożliwia stronom – poza ogólną zasadą swobody umów wyrażoną wart. 353(

    1)k.c.– modyfikację sytuacji prawnej między stronami. Określa się ją jako nowacja lub odnowienie. Potrzeba ustawowej regulacji omawianej instytucji wynika przede wszystkim z konieczności uregulowania kwestii istnienia pierwotnego zobowiązania, które definitywnie wygasa, a także zabezpieczeń wierzytelności w przypadku dokonania nowacji (art. 507 k.c.). Jest to bowiem szczególnego rodzaju modyfikacja sytuacji prawnej, w wyniku której pierwotne zobowiązanie wygasa, a w miejsce tego zobowiązania powstaje nowe. Nowacja jest instytucją, która umożliwia zaspokojenie interesu wierzyciela poprzez ustanowienie surogatu spełnienia świadczenia

    [vide M. Pyziak-Szafnicka, w: System PrPryw, t. 6, 2014, s. 1572].Konstrukcja prawna nowacji oraz mechanizm dokonywania tej czynności prawnej sprawiają, że mówić należy o podwójnym przedmiocie nowacji. Pierwszym przedmiotem nowacji jest pierwotne zobowiązanie, które zgodnie z treściąart. 506 § 1 k.c.w wyniku dokonania odnowienia wygasa. Drugim przedmiotem nowacji jest nowe świadczenie, które dłużnik zobowiązuje się za zgodą wierzyciela spełnić. Nowe świadczenie może przyjąć postać innego świadczenia w stosunku do tego wynikającego z pierwotnego zobowiązania lub tego samego świadczenia, lecz z innej podstawy prawnej

     [vide J. Szewczyk, Nowacja, s. 3].Do dokonania skutecznej nowacji istotne jest, by strony dysponowały zobowiązaniem w tym sensie, że mogą modyfikować stosunek prawny, który je łączy. Granice dopuszczalności dokonania odnowienia będą zbliżone do tych określonych dla dopuszczalności zawarcia umowy ugody. Odnowienie jest czynnością prawną zobowiązującą. To ją odróżnia od zbliżonej czynności datio in solutum w rozumieniuart. 453 k.c.Zgodnie z tym przepisem „Jeżeli dłużnik w celu zwolnienia się z zobowiązania spełnia za zgodą wierzyciela inne świadczenie, zobowiązanie wygasa”. W przypadku datio in solutum nie powstaje nowe zobowiązanie, gdyż spełnienie za zgodą wierzyciela innego świadczenia niż pierwotnie umówionego, prowadzi od razu do wygaśnięcia zobowiązania. Wskazuje się bowiem dwie podstawowe przesłanki nowacji: zaciągnięcie przez dłużnika nowego – odmiennego od już istniejącego – zobowiązania oraz zamiar umorzenia istniejącego zobowiązania na skutek zawarcia nowego

    [vide również wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 10 lipca 2013 roku, V ACa 355/13, Legalis].Sąd Najwyższy

    [vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2008 roku, II CSK 407/07, Monitor Polski 2008, Nr 3, s. 115]ujął przesłanki nowacji bardziej szczegółowo, wymieniając cztery:
1) istnienie dotychczasowego zobowiązania;
2) zawarcie nowej umowy;
3) celem zawarcia nowej umowy jest umorzenie dawnego zobowiązania poprzez zawarcie nowego;
4) zaistnienie zmiany samego zobowiązania lub jego podstawy prawnej.
Innymi słowy, odnowienie (nowacja) jest - zgodnie zart. 506 § 1 k.c.- umową zawartą pomiędzy wierzycielem i dłużnikiem, w której dłużnik w celu umorzenia zobowiązania zobowiązuje się spełnić inne świadczenie (nowa istotna treść) albo nawet to samo świadczenie, lecz z innej podstawy prawnej (nowa podstawa prawna). Zawarcie tej umowy wymaga więc wyrażenia przez strony zgodnego zamiaru umorzenia dotychczasowego zobowiązania i ustanowienia nowego zobowiązania (animus novandi). Wspomniany zamiar stron powinien wynikać z wyraźnego ich oświadczenia lub w sposób niewątpliwy z okoliczności sprawy. W wypadku wątpliwości należy bowiem przyjąć, że zmiana treści dotychczasowego zobowiązania nie stanowi odnowienia (art. 506 § 2 k.c.).Kodeks cywilnynie stanowi wyraźnie - w przeciwieństwie doart. 264 § 2k.z. - że zmiany w zobowiązaniu dotyczące jedynie czasu, miejsca, lub sposobu spełnienia świadczenia oraz zmiany w zabezpieczeniu, oprocentowaniu lub innych dodatkowych świadczeniach, jak również wystawienie nowego dokumentu nie stanowią same przez się odnowienia, jednakże w literaturze i w orzecznictwie przyjmuje się, że zmiany podobne, jak wymienione wart. 264 § 2k.z., nie mogą być uznane także na gruncie przepisówk.c.za odnowienie[vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 1995 roku, II CRN 160/94, Wokanda nr 5, poz. 8, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2007 roku, IV CSK 356/06 niepubl.].Nie można również uznać za odnowienie zmniejszenia lub zwiększenia świadczeń wynikających z tego samego zobowiązania i z tej samej podstawy prawnej, ponieważ nie powodują one umorzenia dawnego zobowiązania i zaciągnięcia nowego. Z drugiej strony nowację zobowiązania stanowi zazwyczaj zmiana istotnych postanowień umowy tak daleko idąca, że nowa konstrukcja ma inny charakter i nie mogą już do niej mieć zastosowania przepisy wyznaczające dotychczasowy rodzaj umowy[vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 2000 roku, I CKN 315/98, OSPiKA 2002, Nr 10, poz. 145]
Odnosząc się jeszcze do istoty odnowienia zobowiązania warto odnieść się do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 września 2020 roku, V CSK 586/18, LEX nr 3061255, która zapadło na tle zbliżonego stanu faktycznego. Sąd Najwyższy zauważył, że umowa nowacyjna winna zostać zawarta pomiędzy tymi samymi podmiotami, które łączył dotychczasowy stosunek prawny, co wynika z jej istoty, którą stanowi umorzenie istniejącego między nimi zobowiązania i zastąpienie go nowym zobowiązaniem, jakkolwiek nie jest konieczne, aby nowy stosunek prawny łączył te same strony, musi natomiast realizować ich zgodny zamiar zastąpienia dotychczas łączącego je zobowiązania. Ocena w tym zakresie musi więc objąć kwestię, czy i jaki zgodny zamiar przyświecał stronom obu funkcjonalnie powiązanych umów (leasingu i sprzedaży), czy ich wolą było odnowienie zobowiązania wynikającego z umowy sprzedaży i w jakim układzie podmiotowym wola ta ewentualnie została wyrażona. Przy tym w wypadku odczytywania woli nowacji z zakresu modyfikacji przedmiotu świadczenia przyjmuje się, że wprowadzona zmiana musi być istotna, w zasadzie odnosić się powinna do głównego przedmiotu świadczenia, lub do podstawy prawnej zobowiązania.
Dla oceny tego, czy ziściły się wskazywane w judykaturze przesłanki odnowienia należy odwołać się do okoliczności związanych z zawarciem umową leasingu.
W tym zakresie Sąd Okręgowy dokonał prawidłowo wskazał, że strony ostatecznie ustaliły, że finansowanie zakupu maszyn zostanie zapewnione przez podmiot trzeci- (...) S.A.Wskutek poczynionych uzgodnień, w dniu 13 marca 2019 roku pozwana wystawiła na rzeczspółki (...) S.A.fakturę pro forma nr(...)na kwotę 314.132,16 złotych brutto. W dniu 15 marca 2019 roku wyżej wskazana spółka złożyła u pozwanej zamówienie na dostarczenie i zakup maszyn, które następnie miały zostać oddane w użytkowanie powodom na podstawie zawartej umowy leasingu. Następnie pozwana wystawiła na rzeczspółki (...) S.A.fakturę VAT nr (...)z dnia 21 marca 2019 roku na łączną kwotę 314.132,16 złotych brutto. W dniu 15 marca 2019 roku(...) S.A.i powodowie zawarliumowę leasingu operacyjnego nr (...)orazumowę leasingu operacyjnego nr (...). Powodowie w pierwszej kolejności samodzielnie dokonali na rzecz pozwanej przelewów kwot pieniężnych tytułem zaliczki na wykonanie umów w kwotach 33.693,39 złotych i 13.426,43 złotych, natomiast pozostała część należnego wynagrodzenia za maszyny została uiszczona przez(...) S.A.w kwotach 267.012,34 złotych i 95.802,82 złotych. W dniu 21 marca 2019 roku pozwana złożyła oświadczenie skierowane dospółki (...) S.A., dotyczące wykonania maszyn wskazanych w umowie nr(...)z dnia 20 sierpnia 2018 roku, zwracając się jednocześnie o uregulowanie faktury pro forma nr(...).
Pomimo tego, że jest to sytuacja specyficzną, albowiem ze stosunku cywilnoprawnego pomiędzy dwoma podmiotami strony przeszły na stosunek trójstronny, gdzie pojawił się nowy podmiot– (...) S.A., to zdaniem Sądu Apelacyjnego należy tutaj mówić o odnowieniu, albowiem ziściły się wszystkie przesłanki nowacji, tzn. istniało dotychczasowe zobowiązanie – ukształtowane umowami(...);(...)(...)i zawartymi do tych umów aneksami, zawarto nową umowę (tzn. umowę leasingu operacyjnego (OH) nr(...)z 15 marca 2019 roku) z osobą trzecią – jednak za zgodą pozwanej, skoro następnie zawarła ona z tą osobą umowę sprzedaży, zaś celem zawarcia nowej umowy było umorzenie poprzedniego zobowiązania poprzez zawarcie nowego i ostatecznie nastąpiła zmiana samego zobowiązania. Była to zmiana istotna, albowiem – jak wyjaśniono wyżej – istotą umowy o dzieło jest z jednej strony zobowiązanie wykonawcy do wykonanie określonego dzieła i przeniesienie jego własności na rzecz zamawiającego, zaś z drugiej strony zobowiązanie zamawiającego do zapłaty wynagrodzenia na rzecz wykonawcy dzieła. Tymczasem w wyniku zawartych umów leasingu i następnie umów sprzedaży tak rozumiane zobowiązania zostały umorzone. Po pierwsze, w miejsce zobowiązania pozwanego do wykonania dzieła na rzecz powoda powstało zobowiązanie pozwanego do przeniesienia własności dzieła na rzecz osoby trzeciej, co musiało skutkować umorzeniem poprzedniego zobowiązania, gdyż nawet wydanie przedmiotu umowy na rzecz powoda miało nastąpić w wyniku realizacji dyspozycji leasingodawcy. Po drugie, w miejsce zobowiązania powoda do zapłaty wynagrodzenia powstało zobowiązanie osoby trzeciej do zapłaty ceny sprzedaży.
Sąd odwoławczy wziął pod uwagę, że zamiar umorzenia pierwotnego zobowiązania na skutek zaciągnięcia nowego muszą wyrazić obie strony umowy. Jego istnienie określa się zgodnie z regułami wykładni oświadczeń woli [

    vide R. Morek, w: Osajda, KomentarzKC, Legalis, 2021,art. 506, Nt 7].Nie ulega przy tym wątpliwości, że chodzi o zamiar ujawniony w jakikolwiek sposób, a nieistniejący wyłącznie w świadomości stron. Ujawnienie zamiaru może być dokonane zarówno w sposób wyraźny, jak i dorozumiany, wynikający niewątpliwie z okoliczności

    [vide Z. Masłowski, Uznanie, ugoda, odnowienie, s. 68; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 sierpnia 2009 roku, II CSK 97/09, Legalis].Odrzuca się w doktrynie i orzecznictwie możliwość domniemania zamiaru

     [vide A. Janiak, w: Kidyba, KomentarzKC, t. III, cz. 1, 2014, s. 836–837; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2004 roku, IV CK 95/03, MoP 2004, Nr 8, s. 242].

W badanej sprawie zachowanie obu stron wskazuje jednak wyraźnie, że chcieli zmodyfikować dotychczasową treść łączącego ich stosunku prawnego poprzez prowadzenie do niego osoby trzeciej. Trudno inaczej interpretować zawarcie przez powoda umowy leasingu, skoro na jej podstawie sporne urządzenia miały zostać udostępnione jej do korzystania nie przez pozwanego, lecz przez leasingodawcę, który zobowiązał się jednocześnie do ich nabycia od pozwanego. Tym samym powód przez zawarcie umowy leasingu zamanifestował zamiar rezygnacji z nabycia tych samych urządzeń od pozwanego, skoro miał on wykonać te maszyny i przenieść ich własność na rzecz osoby trzeciej. Jest oczywiste, że musiało to skutkować umorzeniem zobowiązania pozwanego do wykonania tych samych urządzeń na rzecz powoda. Jednocześnie zostało to zaakceptowane przez pozwanego, skoro wystawił on faktury dla leasingodawcy oraz złożył oświadczenie o tym, że maszyny są gotowe do odbioru. Tym samym wyraził wolę zawarcia umowy sprzedaży z osobą trzecią, co musiało skutkować umorzeniem zobowiązania do zapłaty wynagrodzenia przez powoda. Nie można tego traktować wyłącznie jako świadczenia zastępczego w rozumieniuart. 453 k.c., skoro umorzeniu dotychczasowych zobowiązań stron towarzyszyło powstanie nowych zobowiązań.
Z tego względu skarżący ma rację podnosząc, że doszło pomiędzy stronami do odnowienia stosunku prawnego. Zaznaczyć trzeba, że została zachowana forma pisemna do zmiany pierwotnych umów w tym zakresie, skoro oświadczenia woli każdej ze stron zostały wyrażone na piśmie [w przypadku powoda przez zawarcie umowy leasingu, zaś w odniesieniu do pozwanego przez wystawienie faktur sprzedaży]
Koniecznym jest w związku z tym było rozważenie, jakie skutki prawne ma zawarcie odnowienia, a także ustalenie, od jakiego momentu te skutki następują.
Wygaśnięcie zobowiązania pierwotnego, zgodnie z brzmieniemart. 506 k.c., jest podstawowym skutkiem zawarcia odnowienia. W badanej sprawie na skutek zawarcia umowy odnowienia wygasło zobowiązanie pozwanego nie tylko do wykonania przedmiotu umowy i przeniesienia jego własności na rzecz powoda, ale również do wydania tego dzieła powodowi, skoro wydanie rozumiane jako przeniesienia posiadania rzeczy na rzecz powoda miało nastąpić w wyniku realizacji dyspozycji leasingodawcy, który jako właściciel wykonanych maszyn udostępnił te maszyny do korzystania powodowi.
Zaznaczyć jednocześnie należy, że w doktrynie wskazuje się, że skutek w postaci umorzenia dotychczasowego zobowiązania powstaje w momencie zawarcia umowy nowacji, nawet jeśli spełnienie świadczenia następuje w terminie późniejszym, a zatem jest skutkiem ex nunc. Brak umorzenia pierwotnego zobowiązania świadczy o braku nowacji

    [vide A. Janiak, w: Kidyba, KomentarzKC, t. III, cz. 1, 2014, s. 839].W związku z umorzeniem pierwotnego zobowiązania ustaje również odpowiedzialność dłużnika za należyte wykonanie tego zobowiązania. Od momentu zawarcia nowacji nie liczy się zatem odsetek ani kar umownych

    [vide M. Pyziak-Szafnicka, w: System Prawa Prywatnego, t. 6, 2014, s. 1584; J.P. Naworski, Zobowiązania pieniężne w obrocie gospodarczym].

Dla oceny zasadności żądania zapłaty kary umownej należy mieć zatem na względzie, że skutek wygaśnięcia zobowiązania pierwotnej umowy nastąpił ex nunc, a zatem wystąpił on dopiero od momentu dokonania nowacji, którą w badanej sprawie zawarcia umowy leasingu. To zaś oznacza, że z jednej strony nie ma racji skarżący, że modyfikacja zobowiązania spowodowała zerwanie kary umownej z wykonaniem przedmiotu umowy, albowiem jak już wyżej wskazano zawarcie umowy leasingu stanowiło w rzeczywistości odnowienie, które odnosi skutki ex nunc, a zatem kary umowne do czasu odnowienia mogą zostać naliczone. Z drugiej strony kary umowne przysługują za okres do dokonania nowacji, czyli w badanej sprawie przy założeniu, że powstała po stronie pozwanego zwłoka w wykonaniu zobowiązania, kary umowne mogły zostać naliczone do dnia 15 marca 2019 roku.
W kontekście podnoszonych zarzutów dotyczących zasądzenia kar umownych należy wskazać, że nie budzi wątpliwości, że pozwany dopuścił się nienależytego wykonania zobowiązania, albowiem nie wykonał i nie wydał powodowi maszyn w umówionych terminach określonych w umowach zawartych przez strony. Zaznaczyć trzeba, że to na pozwanym spoczywał ciężar dowodu, że niewykonanie zobowiązania w tych terminach nastąpiło z powodu okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności.
W badanej sprawie skarżący powoływał się na treść § 6 ust. 5 każdej z umów, który stanowił, że wykonawca uzależnia wydanie maszyny od ziszczenia warunku w postaci terminowej płatności kwoty. Skarżący powoływał się więc na to, że niewydawanie maszyn w terminie związane było z tym, że strona powodowa nie wywiązywała się z własnego zobowiązania do spełnienia świadczenia. Jak wyjaśniono wyżej – ten argument nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż strona powodowa była gotowa do zapewnienia finasowania zamówienia już w listopadzie 2018 roku, jednak to pozwany nie wyrażał gotowości do wykonania i wydania spornych urządzeń powodowi. Jest oczywiste, że aby powód zapłacił wynagrodzenie w terminie określonym w § 6 ust. 5 umów o dzieło, to najpierw pozwany powinien wykonać maszyny i zawiadomić powoda o możliwości odbioru tych urządzeń, czego nie uczynił, a tym samym powód nie miał podstaw do zapłaty umówionego wynagrodzenia.
W konsekwencji powodowi przysługiwało roszczenie o zapłatę kar umownych za okres zwłoki w wykonaniu przedmiotów umów za okres od terminów przewidzianych w tych umowach do dnia 15 marca 2019 roku. Suma kar umownych obliczona w ten sposób wynosi 183425,16 złotych.
Okres zwłoki dla umowy(...)wynosił dla traku dwuwałowego (okres od 1 lutego 2019 roku do 15 marca 2019 roku) – 42 dni, zaś dla stół oddzielający i taśmociągu (od 1 do 15 marca 2019 roku) – 15 dni. Zatem karę umowną należało obliczyć następująco: 42+15+15= 72 dni; 72 dni x1826,2 złotych= 131486,4 złotych.
Okres zwłoki dla umowy(...)wynosił dla stołu centrującego (od 1 marca 2019 r, do 15 marca 2019 roku) – 15 dni, zaś dla wielopiły (1 lutego 2019 roku do 15 marca 2019 roku) – 42 dni. Zatem karę umowną należało obliczyć następująco: 15+42= 57 dni; 57 dni x 721,28 złotych= 41.112,96 złotych.
Okres zwłoki dla umowy L/(...)wynosił dla stołu przewracająco-hamujący (od 1 do 15 marca 2019 roku ) – 15 dni. Karę umowną należało obliczyć: 15 dni x 721,72 złotych = 10825,8 złotych.
Łącznie daje to kwotę 183425,16 złotych, a więc wyższą niż zasądzona w zaskarżonym wyroku kwota 156446,02 złotych.
Sąd Apelacyjny wziął pod uwagę, że sąd pierwszej instancji ustalając wysokość kar umownych skorzystał z instytucji miarkowania kary umownej przewidzianej wart. 484 § 2 k.c., przy czym sąd odwoławczy z uwagi na zakres zaskarżenia nie był uprawniony do wyjścia ponad tak ustaloną kwotę miarkowania, natomiast mógł oceniać, czy należało dokonać dalszego obniżenia kar umownych poniżej kwoty 156446,02 złotych.
Dokonując miarkowania kary umownej w postępowaniu sądowym należy mieć na względzie, iż działanie to stanowi ingerencję w treść zobowiązania umownego. Z tej przyczyny należy je postrzegać jako wyjątek od zasady, że kara umowna przysługuje w uzgodnionej przez strony wysokości, niezależnie od rozmiaru szkody wierzyciela, i odnieść żądanie zobowiązanego domagającego się obniżenia kary do realiów każdej sprawy[vide wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 19 listopada 2020 roku, I AGa 106/19, LEX nr 3101596].Instytucja miarkowania musi być stosowana ostrożnie i powściągliwie, aby nie zniweczyć podstawowej funkcji kary umownej: stymulowania prawidłowego wykonania zobowiązania[vide wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 23 grudnia 2019 roku, I AGa 58/19, LEX nr 3127680].Katalog kryteriów miarkowania kary umownej jest otwarty, co zapewnia możliwość elastycznego orzekania w tym zakresie[vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2020 roku, I CSK 614/18, LEX nr 3060734 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2015 roku, IV CSK 276/14, LEX nr 1663413].W judykaturze wskazuje, że miarkując wysokość kary umownej należy badać:

1
stosunek pomiędzy wysokością kary, a wartością całego zobowiązania głównego;

2
zakres i czas trwania naruszenia przez dłużnika powinności kontraktowych;

3
wagę naruszonych postanowień kontraktowych (obowiązki główne, obowiązki uboczne);

4
zagrożenie dalszymi naruszeniami powinności kontraktowych;

5
zgodny zamiar stron w zakresie ustalenia celu zastrzeżenia kary umownej w określonej wysokości (np. uwypuklenie przez strony funkcji represyjnej);

6
relację między wysokością kary umownej i wartością zobowiązania ustaloną w umowie

7
stosunek, w jakim do siebie pozostają dochodzona kara umowna i spełnione z opóźnieniem świadczenie dłużnika;

8
relację wysokości kary umownej do odszkodowania należnego wierzycielowi na zasadach ogólnych;

9
przyczynienie się wierzyciela do niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez dłużnika;

10
ogół majątkowych i niemajątkowych interesów wierzyciela, jakie miał on w wykonaniu zobowiązania;

11
stopień winy dłużnika, jeśli na tej zasadzie oparta jest odpowiedzialność.

Trzeba też mieć na względzie, że miarkowanie kary umownej na podstawieart. 484 § 2 k.c.mieści się w sferze uznania sędziowskiego i jako takie objęte jest dyskrecjonalną władzą sądu. W konsekwencji, o ile przy stosowaniu (bądź odmowie zastosowania) tego przepisu sąd pierwszej instancji uwzględnił wszystkie okoliczności faktyczne wpisujące się w podstawy omawianej instytucji, a ich relatywizacja do tak ukształtowanych przesłanek orzekania nie jest dowolna, to zaskarżone orzeczenie musi się ostać, choćby równie uzasadniony był wniosek o redukcji tej kary w innym rozmiarze[vide wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 20 lutego 2020 roku, I ACa 850/19, LEX nr 2923444].Art. 484 § 2 k.c.statuuje wyjątek od zasady pacta sunt servanda i od regulacji określonej w przepisachart. 3531k.c.,art. 354 § 1 k.c.oraz od sformułowanej wart. 484 § 1 k.c.zasady, że w razie wyrządzenia wierzycielowi szkody przysługuje mu kara umowna w zastrzeżonej wysokości, bez względu na wysokość tej szkody. Nie może być więc interpretowany rozszerzająco.
W ocenie Sądu Apelacyjnego brak podstaw do miarkowania kary umownej w wyższym stopniu niż to uczynił sąd pierwszej instancji. Po pierwsze, wbrew zarzutom skarżącego, powód wykazał, że poniósł szkodę na skutek nieterminowanego wykonania zobowiązania przez pozwanego. Podkreślić trzeba, że bezpośrednią przyczyną wstrzymania prowadzenia działalności gospodarczej przez powoda był wprawdzie pożar, jednak gdyby pozwany dostarczył powodowi zamówione urządzenia w terminie, to powód mógłby wcześniej wznowić produkcję i tym samym uzyskiwać dochody z tej działalności gospodarczej. Tym samym każdy dzień zwłoki pozwanego w wykonaniu maszyn stolarskich prowadził do utraty spodziewanych korzyści z prowadzonej przez powoda działalności. Ta szkoda była dla powoda niewątpliwie realna i istotna. Zupełnie bezzasadny jest argument, że wysokość kary umownej stanowi ½ ceny netto jaką powód zapłacił za całość przedmiotu umowy. Wysokość ta jest niczym innym jak iloczynem dni opóźnienia i stawki kary umownej (która i tak została zmiarkowana). Pozwany zawierając umowy z powodem i następnie je aneksując był świadomy, w jaki sposób ta kara będzie naliczana i powinien się liczyć z konsekwencjami niewykonania zobowiązania w terminie. Nie można zgodzić się z pozwanym, że powód przyczynił się do powstania szkody, gdyż strona powodowa nie współpracowała właściwie z pozwanym przy wykonywaniu zamówienia. Twierdzenia te nie zostały bowiem wykazane. Co więcej fakt zawarcia aneksów do umów i związane z nim przedłużenie terminu do wykonania przedmiotów umów dowodzi czegoś odmiennego, a więc tego, że powód wykazywała wolę współpracy z pozwanym. Tym samym uznać należy, że miarkowanie do kwoty 156446,02 złotych było i tak korzystne dla pozwanego i brak podstaw do dalszego zmniejszenia należnych powodowi kar umownych.
Z powyższych przyczyn rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonym wyroku ostatecznie okazało się prawidłowe.
Z tego względu na podstawieart. 385 k.p.c.apelacja powoda podlegała oddaleniu, o czym rozstrzygnięto w punkcie drugim sentencji.
O kosztach procesu w postępowaniu odwoławczym orzeczono wpunkcie trzecimna podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w związku zart. 391 § 1 k.p.c.zgodnie z zasadą odpowiedzialnością za wynik procesu. Koszty poniesione przez powoda obejmowały wynagrodzenie pełnomocnika procesowego w kwocie 4050 złotych, ustalone na podstawie§ 2 pkt 6w związku z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie.

    Tomasz Żelazowski Tomasz Sobieraj Zbigniew Ciechanowicz