Sąd Okręgowy w Suwałkach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III Pa 21/23
Data wyroku: 2024-02-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Danuta Poniatowska
Słowa kluczowe: Wynagrodzenie za pracę
Podstawa prawna: art. 91 ustawy o ustroju sądów powszechnych

Sygn. akt III Pa 21/23

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 lutego 2024 r.
Sąd Okręgowy w Suwałkach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

sędzia Danuta Poniatowska

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 21 lutego 2024 r. w Suwałkach
sprawyA. A.
przeciwko

    Sądowi Rejonowemu wB.

o wynagrodzenie za pracę
na skutek apelacji powodaA. A.i apelacji pozwanego Sądu Rejonowego wB.
od wyroku Sądu Rejonowego w Ełku IV Wydziału Pracy
z dnia 13 listopada 2023 r.  sygn. akt IV P 181/23

1

      zmienia zaskarżony wyrok w punkcie II. i zasądza od pozwanego Sądu Rejonowego wB.na rzecz powodaA. A.(...)złotych tytułem wynagrodzenia za pracę z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwot:

      -(...)złotych od 1 lutego 2021 roku do dnia zapłaty;

      -(...)złotych od 1 marca 2021 roku do dnia zapłaty;

      -(...)złotych od 1 kwietnia 2021 roku do dnia zapłaty;

      -(...)złotych od 1 maja 2021 roku do dnia zapłaty;

      -(...)złotych od 1 czerwca 2021 roku do dnia zapłaty;

      -(...)złotych od 1 lipca 2021 roku do dnia zapłaty;

      -(...)złotych od 1 sierpnia 2021 roku do dnia zapłaty;

      -(...)złotych od 1 września 2021 roku do dnia zapłaty;

      -(...)złotych od 1 października 2021 roku do dnia zapłaty;

      -(...)złotych od 1 listopada 2021 roku do dnia zapłaty;

      -(...)złotych od 1 grudnia 2021 roku do dnia zapłaty;

      -(...)złotych od 1 stycznia 2022 roku do dnia zapłaty;

2

oddala apelację pozwanego Sądu Rejonowego wB..

UZASADNIENIE
PowódA. A.wystąpił z powództwem przeciwko Sądowi Rejonowemu wB., domagając się zasądzenia od pozwanego Sądu Rejonowego wB.na rzecz powoda kwoty(...)((...)złotych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od następujących kwot - za styczeń 2021 roku -(...)zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1 lutego 2021 roku do dnia zapłaty, za luty 2021 roku -(...)zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1 marca 2021 roku do dnia zapłaty, za marzec 2021 roku -(...)zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1 kwietnia 2021 roku do dnia zapłaty, za kwiecień 2021 roku -(...)zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1 maja 2021 roku do dnia zapłaty, za maj 2021 roku -(...)z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1 czerwca 2021 roku do dnia zapłaty, za czerwiec 2021 roku -(...)zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1 lipca 2021 roku do dnia zapłaty, za lipiec 2021 roku -(...)zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1 sierpnia 2021 roku do dnia zapłaty, za sierpień 2021 roku -(...)zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1 września 2021 roku do dnia zapłaty, za wrzesień 2021 roku -(...)zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1 października 2021 roku do dnia zapłaty, za październik 2021 roku -(...)zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1 listopada 2021 roku do dnia zapłaty, za listopad 2021 roku -(...)zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1 grudnia 2021 roku do dnia zapłaty, za grudzień 2021 roku -(...)zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1 stycznia 2022 roku do dnia zapłaty, za styczeń 2022 roku -(...)zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1 lutego 2022 roku do dnia zapłaty, za luty 2022 roku(...)zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1 marca 2021 roku do dnia zapłaty, za marzec 2022 roku jedynie częściowo kwoty(...)zł w związku z wyczerpaniem wartości przedmiotu sporu(...)zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1 kwietnia 2022 roku do dnia zapłaty tytułem częściowo należnego wynagrodzenia za okres od 1 stycznia 2021 roku do 31 grudnia 2022 roku.
Uzasadniając powództwo powód wskazał, że jest sędzią od 29.06.2001 r. Za cały sporny okres przysługuje mu wynagrodzenie w piątej stawce awansowej. Wynagrodzenie zasadnicze powoda za 202 1r. wyniosło(...)zł zamiast(...)zł wraz z dodatkiem(...)zł zamiast(...)zł. Różnica to(...)miesięcznie. Wynagrodzenie zasadnicze powoda za 2022 r. wyniosło(...)zł zamiast(...)zł, wraz z dodatkiem(...)zł zamiast(...)zł. Różnica to(...)zł miesięcznie.
Przepis art. 91 § 1c ustawy z dnia z dnia 27 lipca 2001 r.Prawo o ustroju sądów powszechnychnie został zmieniony przez ustawodawcę, jednakże począwszy od 2021 roku do 2022 roku ustawodawca konsekwentnie narusza jego istotę (cel wyliczenia), ustalając wynagrodzenie sędziów na podstawie przepisów ustawy okołobudżetowej i wprowadzając - w roku 2021 - podstawę nie z ubiegłego roku, a z 2019 roku, zaś w roku 2022 roku podstawę z roku 2020. Są to podstawy wynagrodzenia obowiązujące nie w drugim kwartale roku poprzedniego zgodnie z brzmieniem przepisówPrawa o ustroju sądów powszechnych, a w drugim kwartale dwa lata wstecz. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy okołobudżetowej z 2022 r. podstawę wynagrodzenia zasadniczego sędziego, o której mowa wart. 91 § 1c ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnychstanowi przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2020 r. ogłoszone w komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.
Wynagrodzenie wypłacane powodowi od stycznia 2021 r. nie stanowi wynagrodzenia prawidłowo wyliczonego, godziwego, nie jest to wynagrodzenie odpowiadające godności urzędu sędziego, ani zakresowi powierzonych obowiązków. Art. 8 ust. 1 ustawy okołobudżetowej z 2022 r. i poprzednio uchwalonej ustawy okołobudżetowej obowiązującej w roku 2021 uchybia licznym przepisomKonstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., w tym w szczególnościart. 178 ust. 2 Konstytucji RP. Zgodnie zart. 178 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej: „Sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylkoKonstytucjioraz ustawom. Sędziom zapewnia się warunki pracy i wynagrodzenie odpowiadające godności urzędu oraz zakresowi ich obowiązków". Z przywołanych przepisów wynikają dwie kluczowe dla niniejszej sprawy zasady, tj. zasada niezawisłości sędziowskiej oraz zasada zapewnienia sędziemu wynagrodzenia odpowiadającego godności urzędu i zakresowi pełnionych przez sędziego obowiązków.Konstytucjakreuje taką gwarancję wyłącznie w odniesieniu do sędziów. Ustalanie kwot środków finansowych na funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości, w tym także poziomu wynagrodzeń sędziów, stanowi bezpośredni sposób wpływu na władzę sądowniczą przez pozostałe władze.
Problematykę zasad ustalenia wynagrodzeń sędziowskich i ich poziomu podejmował wielokrotnie Trybunał Konstytucyjny, który w jednym z orzeczeń stwierdził, że mechanizm wynagradzania sędziów powinien być stabilny i bez zaistnienia szczególnie ważnych, konstytucyjnie uzasadnionych przyczyn nie wolno zakłócać jego funkcjonowania. Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że najważniejszym aspektem wynagrodzenia godnego urzędu sędziego jest, by sposób ustalania jego wysokości był oparty na obiektywnych, wymiernych przesłankach i działał z mocy samej ustawy, bez potrzeby podejmowania w tej sprawie ocennych decyzji, które mogłyby być instrumentem nacisku na sędziów. Istotna jest, oczywiście, także sama wysokość wynagrodzenia, które powinno zapewniać bezpieczeństwo finansowe sędziemu i jego rodzinie, rekompensować rygorystyczne ograniczenia w podejmowaniu innej działalności zarobkowej oraz sprzyjać budowaniu prestiżu urzędu sędziego.
Trybunał Konstytucyjny wskazał na istotne kwestie: po pierwsze wynagrodzenie sędziowskie będące jedną z gwarancji niezawisłości sędziowskiej winno być oderwane od politycznego czynnika decyzyjnego, a po drugie, poziom wynagrodzenia sędziego musi odpowiadać jego statusowi ustrojowemu.
Konieczność zapewnienia sędziom odpowiedniego wynagrodzenia jest również podyktowana tym, że sędziowie mają bardzo ograniczone możliwości dodatkowego zarobkowania. Zgodnie bowiem z przepisemart. 86 Prawa o ustroju sądów powszechnychsędzia nie może podejmować dodatkowego zatrudnienia, z wyjątkiem zatrudnienia na stanowisku dydaktycznym, naukowo-dydaktycznym lub naukowym w łącznym wymiarze nieprzekraczającym pełnego wymiaru czasu pracy pracowników zatrudnionych na tych stanowiskach, jeżeli wykonywanie tego zatrudnienia nie przeszkadza w pełnieniu obowiązków sędziego. W wyroku z dnia 12 grudnia 2012 r. Trybunał Konstytucyjny określił nieprzekraczalne tzw. „warunki brzegowe" dotyczące określenia wysokości wynagrodzenia sędziów, a więc granice wynagrodzenia odpowiadającego godności urzędu sędziego i zakresowi jego obowiązków. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego wynagrodzenia sędziów powinny być kształtowane w sposób wykluczający jakąkolwiek uznaniowość - zarówno wobec całej tej grupy zawodowej - ze strony władzy wykonawczej, jak i w odniesieniu do poszczególnych sędziów, co do których niedopuszczalne jest uzależnianie jego wysokości od indywidualnej oceny ich pracy. Wysokość wynagrodzenia sędziego, w tym sędziego sądu rejonowego, powinna znacząco przewyższać wysokość przeciętnego wynagrodzenia w sferze budżetowej. Wynagrodzenia sędziów powinny w dłuższym okresie wykazywać tendencję wzrostową nie mniejszą niż przeciętne wynagrodzenie w sferze budżetowej. W trudnej sytuacji budżetu państwa wynagrodzenia sędziów powinny być bardziej - niż wynagrodzenia wszystkich innych funkcjonariuszy i pracowników sfery budżetowej - chronione przed nadmiernie niekorzystnymi zmianami. Niedopuszczalne jest obniżenie w drodze normatywnej nominalnej wysokości wynagrodzenia sędziów, z wyjątkiem sytuacji, o której stanowiart. 216 ust. 5 Konstytucji(przekroczenie konstytucyjnego limitu zadłużenia). Niedopuszczalne jest także wybiórcze przerzucanie skutków niewydolności systemu finansów państwa na pewne grupy pracowników sfery budżetowej, zwłaszcza gdy równocześnie inne grupy zawodowe nie zostały owym „zamrożeniem" dotknięte, a nawet zagwarantowano im wzrost wynagrodzeń.
Analiza uzasadnień projektów ustaw okołobudżetowych za lata 2021 i 2022 świadczy o ich instrumentalnym wykorzystywaniu. Wynagrodzenia wysokich urzędników państwowych wzrosły w 2021 r. z dniem 1.08.2021 r. a Prezydenta RP od 1.11.2021 r.-na podstawie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 listopada 2021 r. w sprawie szczegółowych zasad wynagradzania osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, zwiększono wysokość wynagrodzenia m.in.: Marszałka Sejmu, Marszałka Senatu, Prezesa Rady Ministrów, Wiceprezesa Rady Ministrów, Wicemarszałka Sejmu, Wicemarszałka Senatu, Wiceprezesa Rady Ministrów, ministrów, wiceministrów, Prezesa NIK, Prezesa IPN. Zwiększeniu uległo również wynagrodzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z dyspozycją art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe oraz niektórych innych ustaw o ok. 40%. Takie uregulowanie wynagrodzeń w sferze budżetowej poprzez podniesienie ich wysokości w niektórych sferach i zamrożenie w innych nosi znamiona nierównego traktowania. Warto w tym miejscu podkreślić, że w orzecznictwie ukształtowało się stanowisko, że wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów charakteryzujących się cechą relewantną muszą zawsze znajdować podstawę w przekonujących argumentach. Wprowadzone zróżnicowania muszą mieć charakter racjonalnie uzasadniony i nie mogą być dokonywane według arbitralnie ustalonego kryterium.
Według powoda ustalenie wysokości jego wynagrodzenia w latach 2021 - 2022 r. w oparciu o ustawy okołobudżetowe, a nie na podstawieart. 91 § 1c Prawa o ustroju sądów powszechnychpowoduje, że wynagrodzenie wypłacane od stycznia 2021 r. jest wyliczone nieprawidłowo i na pewno nie jest wynagrodzeniem przysługującym na podstawie przepisówustawy Prawo o ustroju sądów powszechnychoraz nie jest wynagrodzeniem godziwym, odpowiadającym statusowi sędziego i wysokim kwalifikacjom prawniczym. Nie spełnia więc konstytucyjnie wyrażonej dyrektywy, skierowanej do władz publicznych, których obowiązkiem jest urzeczywistnianie konstytucyjnych treści normatywnych w aktach około konstytucyjnych. Zamrożeniu wynagrodzeń sędziowskich sprzeciwia się dobra sytuacja finansowa państwa deklarowana przez władze publiczne.
Wprawdzie co do zasady w swoim orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny dopuszczał możliwość zamrożenia wynagrodzenia sędziowskiego, ale zastrzegał przy tym, że tego rodzaju rozwiązanie może być tolerowane tylko wyjątkowo, jednorazowo, ze względu na inne wartości konstytucyjne, w szczególności ze względu na trudności budżetowe państwa, jeżeli występują w kontekście szerszego programu oszczędnościowego. Natomiast obniżenie wynagrodzenia nie może w żadnym wypadku stać się systematyczną praktyką. Tymczasem przez ostatnie dwa lata zamrażanie wynagrodzeń sędziowskich nie ma charakteru wyjątkowego, incydentalnego, ale stanowi utrwaloną, nieuzasadnioną i bezprawną praktykę. Nie sposób wykazać, iż w uzasadnieniu do ustawy okołobudżetowej sformułowano jakiekolwiek argumenty dotyczące ukształtowania wynagrodzenia sędziów.
Zamrożenie wynagrodzeń sędziowskich w latach 2021 - 2022 jest niezgodne zart. 178 ust. 2 Konstytucji, bowiem wynagrodzenie, które jest wypłacane od stycznia 2021 r. nie odpowiada godności urzędu sędziego, ani też zakresowi powierzonych obowiązków, stanowi naruszenie przepisów obowiązującegoPrawa o ustroju sądów powszechnych, przepisówKonstytucjii jest niezgodne z tezami wynikającymi z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, w którym wprost określono przesłanki, których wystąpienie umożliwia zamrożenie wynagrodzeń sędziów.
Zdaniem powoda ustawodawca naruszył jego słusznie nabyte prawa. Zasada ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa, zwana również zasadą lojalności państwa względem obywateli stanowi fundament zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji). Przedmiotowa zasada opiera się na założeniu, że organy władzy publicznej powinny działać w sposób lojalny i uczciwy względem jednostki, budzący w niej poczucie stabilności i bezpieczeństwa prawnego . Bezpieczeństwo prawne jest jedną z podstawowych wartości państwa prawnego i jest rodzajem wolności od nieoczekiwanych i zaskakujących ingerencji, ponieważ stosunki między państwem i obywatelem powinny być nacechowane lojalnością. Istotą lojalności jest zaś zakaz zastawiania swoistych „pułapek" na obywatela, formułowania obietnic bez pokrycia, a także nagłego wycofywania się przez państwo ze złożonych obietnic lub zmiany ustalonych reguł postępowania. W tym kontekście lojalność obejmuje w istocie dyrektywę przewidywalności relacji państwo - jednostka.
W świetle powyższego stwierdzić należy, że ingerencja w kształtowanie wysokości wynagrodzeń sędziów stanowi bezprawne wycofanie się państwa z obietnic złożonych sędziom (co do ustalania ich wynagrodzeń na podstawieart. 91 § 1c Prawa o ustroju sądów powszechnych), co oznacza nieusprawiedliwione naruszenie zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, ponieważ nie zostały spełnione przesłanki wskazane przez Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniach do przywołanych orzeczeń. Z zasady demokratycznego państwa prawnego wynika również zasada ochrony prawa słusznie nabytych. Zasada ta wyklucza arbitralne znoszenie lub ograniczanie praw podmiotowych przysługujących jednostce lub innym podmiotom prywatnym występującym w obrocie prawnym.
Zasada ochrony praw słusznie nabytych zapewnia ochronę publicznych i prywatnych praw podmiotowych, nie ma ona wprawdzie charakteru bezwzględnego, jednak Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie przypominał, żeKonstytucja Rzeczypospolitej Polskiejdopuszcza ograniczanie lub znoszenie praw nabytych w razie kolizji wartości znajdujących się u podstaw tej zasady z innymi wartościami konstytucyjnymi. Ograniczenie lub zniesienie praw nabytych jest dopuszczalne pod warunkiem, że takie działanie jest konieczne dla realizacji innych wartości konstytucyjnych, które w danej sytuacji mają pierwszeństwo przed wartościami znajdującymi się u podstaw zasady ochrony praw nabytych.
Zgodnie zart. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejwszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Jeśli zatem nawet zaliczyć przedstawicieli władzy sądowniczej (sędziów) do podobnej kategorii co przedstawicieli innych władz - ustawodawczej i wykonawczej - można by również na tej podstawie uznać, że nie są traktowani równo wobec prawa.
Sędziowie - w kwestii wynagrodzeń - nie powinni być traktowani podobnie do przedstawicieli innych władz, jak inne grupy zaliczane do tzw. sfery budżetowej, z powodu szczególnej pozycji ustrojowej gwarantowanej przezKonstytucję, szczególnych wymagań stawianych sędziom w odróżnieniu od przedstawicieli innych władz. Tym bardziej zatem sędziowie nie powinni być traktowani na równi z urzędnikami, a słusznie nabyte, konstytucyjne prawo podmiotowe do wynagrodzenia „odpowiadającego godności pełnionego urzędu i zakresowi obowiązków" - powinno być respektowane. Wynagrodzenie otrzymywane od stycznia 2021 r. nie jest adekwatne do posiadanych przez powoda wysokich kwalifikacji prawniczych i konieczności ich stałego podnoszenia, zakresu obowiązków i odpowiedzialności (orzekanie o sprawach mających kluczowy wpływ na życie obywatela, funkcjonowanie społeczeństwa), ilości pracy (nienormowany czas pracy, który jest określony wymiarem przy dzielonych sędziemu zadań), a także nie rekompensuje rygorystycznych ograniczeń w podejmowaniu innej działalności zarobkowej oraz nie sprzyja budowaniu prestiżu urzędu sędziego.
Skoro związanie sędziegoKonstytucjąobejmuje zakaz wydawania rozstrzygnięć z nią niezgodnych, to tym bardziej uznać należy, że Sąd jest uprawniony do niestosowania przepisów ustaw w przypadku dostrzeżenia oczywistej niekonstytucyjności przepisów, a także do wskazania prawidłowej podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Sądy nie mają obowiązku występowania z pytaniami prawnymi do Trybunału Konstytucyjnego, jest to jedynie ich uprawnienie.
W sprawie powoda nie występuje przypadek ważenia przez sąd zasad konstytucyjnych ponieważ, będące wynikiem działań ustawodawcy realne obniżenie wynagrodzenia sędziów nie zostało poparte żadną obiektywną przesłanką; nie zostało także ustalone przez wzgląd na inną zasadę czy wartość konstytucyjną (jak choćby stabilność budżetową, co wskazywał w swym orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny).
W ocenie powoda art. 8 ust. 1 ustawy okołobudżetowej z 2022 r. oraz art. 12 ust. 1 ustawy okołobudżetowej z 2021 r. nie powinny znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie także z powodu ich niezgodności z art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej z dnia 7 lutego 1992 r. oraz z art. 47 akapit drugi Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej.
Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 27 lutego 2018 r., stwierdza, że zamrożenie wynagrodzeń sędziów nie godzi w zasadę niezawisłości sędziowskiej (w rozumieniu art. 47 KPP i art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE) w sytuacji, gdy owo zamrożenie dotyczy nie tylko sędziów (a więc wybranej grupy zawodowej), ale obejmuje różne osoby zajmujące funkcje publiczne i osoby wykonujące zadania w sektorze publicznym, w tym przedstawicieli władz ustawodawczej, wykonawczej" i jednocześnie jest ono podyktowane koniecznością „likwidacji nadmiernego deficytu budżetowego państwa”. Obniżenie wynagrodzenia sędziów w Polsce w latach 2021 - 2022 nie było uzasadnione względami likwidacji nadmiernego deficytu budżetowego.
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę powinien odmówić zastosowania art. 8 ust. 1 ustawy okołobudżetowej z 2022 r. oraz art. 12 ust. 1 ustawy okołobudżetowej z 2021 r. „które pozostają w ewidentnej kolizji zKonstytucjąoraz prawem unijnym i ustalić wynagrodzenia w oparciu oart. 91 art. 91 § 1c Prawa o ustroju sądów powszechnych, a następnie zasądzić od pozwanego na rzecz powoda różnicę pomiędzy wynagrodzeniem wypłacanym od stycznia 2022 r. na podstawie ustawy okołobudżetowej z 2022r. oraz wynagrodzeniem wypłacanym od stycznia 2021 r. do grudnia 2021 r. na podstawie ustawy okołobudżetowej z 2021 r., a wynagrodzeniem ustalonym na podstawie przepisówPrawa o ustroju sądów powszechnych.
Datą wymagalności roszenia jest ostatni dzień miesiąca, za który należne jest wynagrodzenia, zgodnie z regulaminem pracy pozwanego sądu.
Pozwany Sąd Rejonowy wB.wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm prawem przepisanych wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.
Uzasadniając odpowiedź na pozew pozwany wskazał, że powód, co sam potwierdza w treści sformułowanego przez siebie powództwa, nie wzywał pozwanego przed wniesieniem pozwu do zapłaty ani także nie podjął próby polubownego rozwiązania sporu.
Pozwany kształtuje wynagrodzenie sędziów na podstawie obowiązujących przepisów prawa.
Faktycznie zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 17.12.2021 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2022 w roku 2022 podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego, o której mowa wart. 91§ 1c ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.– u.s.p. stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2020 r. ogłoszone w komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Podstawę, o której mowa wust. 1, zwiększa się o kwotę 26 zł. Nadto ustawodawca nakazał przyjąć, że ilekroć w odrębnych przepisach jest mowa o podstawie wynagrodzenia sędziego określonej wart. 91 § 1c ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych, w roku 2022 za podstawę tę przyjmuje się przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2020 r. ogłoszone w komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, zwiększone o 26 zł, zaś ilekroć w odrębnych przepisach jest mowa o wynagrodzeniu sędziego w roku 2022, za wynagrodzenie to przyjmuje się wynagrodzenie naliczone zgodnie zust. 1 i 2. W ustawie okołobudżetowej na rok 2023 przewidziano, iż podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego, o której mowa wart. 91§ 1c ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych(Dz.U. z 2020 r. poz. 2072, z późn. zm.) stanowić będzie kwota w wysokości(...)zł.
Pozwany, występując w niniejszym procesie jako pracodawca, nie ma żadnych uprawnień do samodzielnego kształtowania wysokości wynagrodzeń sędziowskich, z pominięciem w/w przepisu zaś jego działania pozostają zgodne z prawem.
Jak wskazał ustawodawca w uzasadnieniu ustawy okołobudżetowej, jego działanie podyktowane było szczególnymi okolicznościami mającymi istotny wpływ na sytuację budżetową kraju: ogromny wpływ na stan budżetu państwa w ostatnich latach miała pandemia COVID-19 i jej skutki. Dodatkowo rosyjska inwazja na Ukrainę, bezprecedensowy wzrost cen energii oraz zakłócenia w łańcuchach dostaw utrudniają powrót do stanu normalności i przekładają się na potrzebę zabezpieczenia w budżecie państwa nowych niezbędnych wydatków. Wybuch wojny w Ukrainie znacząco zmienił perspektywy gospodarki w bieżącym i kolejnym roku. Wzrost niepewności, zaburzenia w handlu i na rynkach finansowych oraz globalny wzrost cen spowodował, że prognozowane tempo wzrostu w roku bieżącym i kolejnym będą niższe. Po stronie wydatkowej projektu budżetu państwa na rok 2023 zabezpieczono zatem niezbędne środki na kontynuację dotychczasowych, priorytetowych działań, jak również na realizację nowych w odpowiedzi na zaistniałą sytuację geopolityczną i makroekonomiczną. W trosce o dobro wspólne oczywistym jest sprawiedliwy podział kosztów związanych z zabezpieczeniem priorytetowych zadań Państwa, pomiędzy wszystkie grupy społeczne.
Zaproponowany sposób ustalenia wynagrodzeń sędziów i prokuratorów w żaden sposób nie narusza niezależności wymiaru sprawiedliwości, stanowiąc jednocześnie przejaw równości wszystkich obywateli wobec pojawiających się zagrożeń. Przyjęta wysokość wzrostu wynagrodzeń sędziów i prokuratorów jest zatem analogiczna do wysokości dotyczącej pozostałych pracowników wynagradzanych z budżetu państwa. Należy przy tym zauważyć, że wynagrodzenia w tzw. ustawach kominowych oraz wynagrodzenia osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe nie uległy zwiększeniu na rok 2023.
Nie kwestionując przyjętego w aktualnych przepisach regulujących ustrój sądownictwa mechanizmu określania wynagrodzeń sędziów w oparciu o przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej, należy mieć na uwadze istotny wzrost nakładów na wynagrodzenia sędziów i prokuratorów na przestrzeni ostatnich lat. Wyasygnowanie dodatkowych środków na wynagrodzenia dla tych grup oznaczałoby konieczność redukcji wydatków w pozostałych sferach działalności państwa, co mogłoby negatywnie wpłynąć na realizację innych zadań publicznych finansowanych ze środków budżetu państwa" (uzasadnienie projektu ustawy okołobudżetowej na rok 2023). Na podstawie w/w przepisu tzw. ustawy okołobudżetowej pozwany otrzymał konkretne środki na waloryzację uposażeń sędziowskich i nie dysponuje budżetem, który umożliwiłby zwiększenie tych stawek. Kwoty przyznane na powyższy cel obrazuje m.in. załączone pismo Dyrektora Sądu Apelacyjnego wB.z 5.04.2022 r. w przedmiocie zmian w planie finansowym na rok 2022. Dodać trzeba, że na rok 2021 w ostatecznym planie finansowym na wynagrodzenia sędziów przekazano Sądowi Rejonowemu wB.kwotę(...)zł, zaś w roku 2022 kwotę(...)zł. Tym samym, nawet hipotetyczna próba wypłaty powodowi wynagrodzenia większego niż wynika to z przekazanych pozwanemu środków doprowadziłaby do przekroczenia przyznanego budżetu, a to z kolei rodziłoby odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, albowiem Sąd - jako podmiot publiczny zobligowany jest do jej stosowania. Przypomnieć w tym miejscu należy, że zgodnie m.in. z treściąart. 11 ustawy z dnia 17.12.2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych„naruszeniem dyscypliny finansów publicznych jest dokonanie wydatku ze środków publicznych bez upoważnienia określonego ustawą budżetową, uchwałą budżetową lub planem finansowym albo z przekroczeniem zakresu tego upoważnienia lub z naruszeniem przepisów dotyczących dokonywania poszczególnych rodzajów wydatków". Mając na uwadze powyższe, w powołaniu na obowiązujące uregulowania prawne, powództwo pozostaje całkowicie bezpodstawne.

    Sądu Rejonowy w Ełku wyrokiemz 13.11.2023 r. zasądził od pozwanego Sądu Rejonowego wB.na rzecz powodaA. A.kwoty:(...)zł tytułem niewypłaconego wynagrodzenia za pracę za styczeń 2022 roku wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1 lutego 2022 roku do dnia zapłaty,(...)zł tytułem niewypłaconego wynagrodzenia za pracę za luty 2022 roku wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1 marca 2022 roku do dnia zapłaty oraz(...)zł tytułem części niewypłaconego wynagrodzenia za pracę za marzec 2022 roku wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1 kwietnia 2022 roku do dnia zapłaty. Oddalił powództwo w zakresie roszczenia powoda o zapłatę niewypłaconej części wynagrodzenia za pracę za 2021 rok i zniósł pomiędzy stronami koszty procesu, w tym koszty zastępstwa procesowego. Wyrokowi nadał rygor natychmiastowej wykonalności co do zasądzonych roszczeń.
Wyrok poprzedziły następujące ustalenia i rozważania Sądu I instancji:
PowódA. A.został powołany na urząd sędziego Sądu Rejonowego wB.w 29 czerwca 2001 roku i przez cały okres dochodzony pozwem był zaszeregowany w piątej stawce awansowej przy zastosowaniu mnożnika 2,50. Przez żadną ze stron nie były kwestionowane zasadnicze dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności dotyczące zasad obliczania wysokości wynagrodzenia przysługującego powodowi oraz jego wysokości za lata 2021 i 2022. Na żądanie powoda pracodawca dokonał stosownych wyliczeń wynagrodzenia, których powód nie kwestionował.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest dopuszczalność ingerencji ustawodawcy w podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego w latach objętych roszczeniem - 2021 i 2022. Zgodnie z przepisem art. 91 § 1c ustawy z dnia z dnia 27 lipca 2001 r.Prawo o ustroju sądów powszechnych(t. jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 217 dalej jako u.s.p.) podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego w danym roku stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale roku poprzedniego, ogłaszane w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawieart. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz.U. z 2022 r. poz. 504, 1504 i 2461), z zastrzeżeniem § 1d. Art. 91 § 1d u.s.p. stanowi, że jeżeli przeciętne wynagrodzenie, o którym mowa w § 1c, jest niższe od przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonego za drugi kwartał roku poprzedzającego - przyjmuje się podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego w dotychczasowej wysokości. Regulacja ta miała zapobiegać realnemu zmniejszeniu wartości uposażenia, w sytuacji kiedy to przeciętne wynagrodzenie jest niższe, niż analogiczne, ogłoszone w roku poprzedzającym. Model urealnienia uposażenia sędziów jest wynikiem wejścia w życie ustawy z dnia 20 marca 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 56, poz. 459). Polega on na przyjęciu iloczynu przeciętnego wynagrodzenia w II kwartale roku poprzedzającego i stosownego mnożnika. Wcześniej był to podlegający waloryzacji iloczyn kwoty bazowej i mnożnika. Ustawodawca - korzystnie dla sędziów - przyjął nie waloryzację, lecz zasadę wynagrodzenia progresywnego. Celem znowelizowanych przepisów było uniezależnienie wysokości świadczeń sędziów od czynników pozaustawowych.
Od 2021 r. ustawodawca odstąpił od tak ustalonych zasad. Według zapisu art. 12 ust.1 ustawy z dnia 19 listopada 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2021 (Dz.U. z 2020 r. poz. 2400) określono, że podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego w 2021 r. stanowić będzie przeciętne miesięczne wynagrodzenie w II kwartale 2019 r. zamiast 2020 r. Od tego czasu ustawodawca ten sposób działania powtarza: w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2022 (Dz.U. z 2022 r. poz. 2445) jako podstawę kształtowania wynagrodzeń sędziów w roku 2022 przyjęte zostało przeciętne wynagrodzenie z II kwartału roku 2020, a w ustawie z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 (Dz.U. z 2022, poz. 2666), ustawodawca wskazał w art. 8 ust. 1, że w roku 2023 podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego, o której mowa wart. 91 § 1c ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, stanowi kwota w wysokości(...)zł. W tym czasie wartość przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w II kwartale 2022 r. - wynosiła(...)złotych (według komunikatu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 9 sierpnia 2022 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale 2022 r.). Nastąpiło zatem odstępstwo od ustawowej regulacji zawartej wart. 91 § 1c ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, powtórzone w czterech kolejnych ustawach okołobudżetowych, dotyczących realizacji ustawy budżetowej na rok 2021, 2022, 2023 i 2024. Nie ma w tym wypadku możliwości zastosowania reguł kolizyjnych wynikających z nadrzędności jednej ustawy nad drugą.Prawo o ustroju sądów powszechnychreguluje ustrój i organizację sądownictwa powszechnego, a ustawy okołobudżetowe mają charakter epizodyczny.
Zwrócenie się z pytaniem do Trybunału Konstytucyjnego byłoby, zdaniem Sądu Rejonowego, bezprzedmiotowe. W ustalonym stanie faktycznym postępowanie przed tym organem podlegałoby - z mocy art. 59 ust. 3 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym - umorzeniu. Zgodnie z treścią art. 59 ust. 1 pkt 4 tej ustawy Trybunał na posiedzeniu niejawnym wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli akt normatywny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał. Analizowane pod kątem ich zgodności zkonstytucjąakty prawne w postaci ustaw okołobudżetowych na 2021 r. i 2022 r. utraciły moc. Nie zachodzą przy tym okoliczności wskazane w ust. 3 przywołanego przepisu, w myśl którego Trybunał nie umarza postępowania ze wskazanej wyżej przyczyny (utraty mocy obowiązującej analizowanego aktu prawnego), jeżeli wydanie orzeczenia w postępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjną jest konieczne dla ochrony konstytucyjnych wolności i praw.
O tym, iżartykuł 178 ust. 2 konstytucjidotyczący godziwości wynagrodzenia sędziów nie tworzy po ich stronie prawa podmiotowego przesądził TK w istotnym dla rozstrzygnięcia także niniejszej sprawy orzeczeniu K 1/12.
Ponadto zgodnie z uchwałą z 4 lipca 2001 r. w sprawie III ZP 12/01, Sąd Najwyższy wskazał, że odmowa zastosowania przepisu ustawy uznanego przez sąd za sprzeczny zKonstytucjąnie narusza kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, ponieważ przedmiot orzekania sądu dotyczy indywidualnego stosunku społecznego, a Trybunał Konstytucyjny orzeka o prawie. Wykonując władzę sądowniczą -art. 10 ust. 2 Konstytucji RP- sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości, zgodnie zart. 175 ust.1 Konstytucji RP.
Sąd Rejonowy, orzekając w niniejszej sprawie, poddał ocenie realia i uzasadnienie rozwiązań normatywnych, jakie były podstawą odstąpienia przez ustawodawcę w latach 2021-2022 od wyznaczonych pragmatyką służbową ustawowych zasad ustalania wynagrodzeń sędziów.
Zagadnienie będące przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było analizowane przez Trybunał Konstytucyjny. W wyroku z 12 grudnia 2012 r. sygn. K 1/12 - TK - odnosząc się do zamrożenia waloryzacji wynagrodzeń sędziów - wskazał, że sędziowie są „ … jedyną grupą zawodową w Polsce, którejKonstytucjagwarantuje prawo do wynagrodzenia "odpowiadającego godności urzędu oraz zakresowi ich obowiązków" (art. 178 ust. 2 Konstytucji). Postanowienie to wyznacza, chociaż w sposób mało precyzyjny, pewien konieczny standard, który musi być respektowany przez ustawodawcę przy ustalaniu ustawowych zasad wynagradzania sędziów (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 października 2000 r. sygn. P 8/00, OTK ZU nr 6/2000, poz. 189). Norma ta stanowi szczególną gwarancję ochrony wynagrodzeń sędziowskich na poziomie konstytucyjnym, co ogranicza dopuszczalność ingerencji ustawodawcy w system ich kształtowania.Art. 178 ust. 2 Konstytucjijest przy tym nie tyle gwarancją wynagrodzenia sędziego, jako sui generis pracownika, ile elementem ustroju sądownictwa - istotną materialną gwarancją niezawisłości sędziego. Nie jest bowiem przypadkiem, że unormowanie to znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie postanowienia ustanawiającego zasadę niezawisłości sędziów (art. 178 ust. 1 Konstytucji). Najważniejszym aspektem wynagrodzenia godnego urzędu sędziego jest, by sposób ustalania jego wysokości był oparty na obiektywnych, wymiernych przesłankach i działał z mocy samej ustawy - niejako "automatycznie", bez potrzeby podejmowania w tej sprawie ocennych decyzji, które mogłyby być instrumentem nacisku na sędziów. Istotna jest, oczywiście, także sama wysokość wynagrodzenia, które powinno zapewniać bezpieczeństwo finansowe sędziemu i jego rodzinie, rekompensować rygorystyczne ograniczenia w podejmowaniu innej działalności zarobkowej oraz sprzyjać budowaniu prestiżu urzędu sędziego. Zdaniem Trybunału, wynagrodzenie to powinno być znacząco wyższe od przeciętnego wynagrodzenia w kraju. Spełniający powyższe założenia, zobiektywizowany, mechanizm kształtowania wynagrodzeń sędziowskich zaczął funkcjonować w 2009 r., w wyniku porozumienia przedstawicieli wszystkich trzech władz, pod auspicjami Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, a stosowne regulacje znalazły się w u.s.p., u.S.N.,ustawie z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym(Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.) orazustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o ustroju sądów wojskowych(Dz. U. z 2012 r. poz. 952, ze zm.). System wynagradzania wszystkich sędziów oparty jest na takich samych zasadach i został wyodrębniony z systemu wynagrodzeń pozostałych pracowników sfery budżetowej. Wysokość wynagrodzenia sędziego zależy w nim od następujących obiektywnych przesłanek: zajmowanego stanowiska, stażu pracy (łącznego oraz na danym stanowisku sędziowskim) oraz pełnionych w sądownictwie funkcji. System ten nie zawiera żadnych elementów uznaniowych, w rodzaju nagród lub premii, które mogłyby być uzależnione od oceny wyników czy jakości pracy sędziego i stanowić instrument wpływu na niego. Mechanizm ustalania wynagrodzeń sędziów został uregulowany wart. 91 § 1cu.s.p. i wart. 42 § 2u.S.N. Kształtuje on wynagrodzenie sędziego jako iloczyn ustawowo określonego mnożnika (wynoszącego dla sędziów sądów powszechnych i sędziów sądów administracyjnych - zależnie od zajmowanego stanowiska - od 2,05 do 3,23, a dla sędziów Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego - 4,13 w stawce podstawowej albo 4,75 w stawce awansowej) oraz mnożnej - podstawy wynagrodzenia zasadniczego w danym roku, którą stanowi wynagrodzenie w II kwartale, ogłaszane komunikatem Prezesa GUS w Monitorze Polskim. Takie powiązanie wynagrodzeń sędziów z przeciętnym wynagrodzeniem (w miejsce wcześniejszego odniesienia do przeciętnego wynagrodzenia w sferze budżetowej) - chroni je przed związanym z inflacją spadkiem siły nabywczej, dzięki mechanizmowi swoistej samoczynnej podwyżki wynagrodzenia zasadniczego i dodatków funkcyjnych - gwarantując, że wynagrodzenia sędziów będą zmieniały się in plus w wypadku dobrej kondycji gospodarki narodowej. Zarazem, w razie pogorszenia koniunktury gospodarczej i obniżenia przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, ustawodawca przewidział, że wynagrodzenia sędziów mają pozostawać na tym samym poziomie (art. 91 § 1du.s.p. orazart. 42 § 3u.S.N.). Mechanizm ten jest reakcją na dezyderat sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka z 23 lipca 2008 r. i elementem zmian systemowych prowadzących do wykonaniaart. 178 ust. 2 Konstytucji, a jego celem jest odniesienie zasad kształtowania wynagrodzeń sędziów do obiektywnego wskaźnika i uniezależnienie tego procesu od ingerencji władz wykonawczej i ustawodawczej …” Trybunał określił również tzw. nieprzekraczalne „warunki brzegowe”, którymi winien kierować się ustawodawca:
- wynagrodzenia sędziów powinny być kształtowane w sposób wykluczający jakakolwiek uznaniowość - zarówno wobec całej grupy zawodowej - ze strony władzy wykonawczej, jak i w odniesieniu do poszczególnych sędziów, co do których niedopuszczalne jest uzależnianie jego wysokości od indywidualnej oceny ich pracy;
- wysokość wynagrodzenia sędziego, w tym rozpoczynającego karierę w zawodzie sędziowskim sędziego sądu rejonowego, powinna znacząco przewyższać wysokość przeciętnego wynagrodzenia w sferze budżetowej;
- wynagrodzenie sędziów powinny w dłuższym okresie wykazywać tendencję wzrostową, nie mniejszą niż przeciętne wynagrodzenie w sferze budżetowej;
- w trudnej sytuacji budżetu państwa wynagrodzenia sędziów powinny być bardziej – niż wynagrodzenia innych funkcjonariuszy i pracowników sfery budżetowej - chronione przed nadmiernie niekorzystnymi zmianami;
- niedopuszczalne jest obniżenie w drodze nominalnej wysokości wynagrodzenia sędziów, z wyjątkiem sytuacji, o której stanowiart. 216 ust. 5 Konstytucji(przekroczenia konstytucyjnego limitu zadłużenia). Według TK „ … Powinnością dwóch pierwszych władz ( ustawodawczej i wykonawczej ) wynikającą zart. 178 ust. 2 Konstytucjijest stworzenie takiego mechanizmu wynagradzania sędziów, który uwolniłby ich od niepewności co do wysokości ich przyszłych dochodów i uniemożliwiałby jakiekolwiek manipulacje w stosunku do nich. Mechanizm ten powinien być stabilny i - bez zaistnienia szczególnie ważnych, konstytucyjnie legitymowanych przyczyn nie wolno zakłócać jego funkcjonowania … „. Dalej (teza 5.4) Trybunał stwierdził, iż „Trybunał Konstytucyjny uznał zakwestionowaną regulację - polegającą na jednorocznym "zamrożeniu" wynagrodzeń sędziów - za zgodną zKonstytucją, stwierdza jednak, że uznanie konstytucyjności tego rozwiązania wynika z jego incydentalnego charakteru oraz z uwzględnienia trudnej sytuacji finansowej państwa, zagrażającej równowadze budżetowej, stanowiącej wartość konstytucyjną konkurencyjną wobec wartości określonych wart. 178 Konstytucji. Podkreślono przy tym, żeart. 178 ust.2w związku zart. 1 Konstytucjiwyznacza w kwestii wynagrodzeń sędziowskich granice, których ustawodawca przekroczyć nie może, a gdyby je przekroczył, Trybunał Konstytucyjny nie mógłby tego zaakceptować. Ustawodawca, statuując wart. 178 ust. 2 Konstytucji- w bezpośrednim sąsiedztwie postanowień wyrażających zasadę niezawisłości sędziowskiej - obowiązek zapewnienia sędziom warunków pracy i wynagrodzenia odpowiadających godności urzędu oraz zakresowi ich obowiązków, uznał, że te odpowiednie warunki i wynagrodzenie są konieczne do prawidłowego wypełniania ich funkcji - wymierzania sprawiedliwości (orzekania). Ich celem nie jest ochrona indywidualnych interesów osób sprawujących urząd sędziego, lecz zapewnienie prawidłowego działania władzy sądowniczej, które jest koniecznym warunkiem urzeczywistniania rządów prawa. I chociaż zart. 178 ust. 2 Konstytucjinie można wyprowadzać praw podmiotowych sędziów do wynagrodzenia w określonej wysokości, ani szczegółowych rozwiązań prawnych dotyczących ich wynagrodzeń, to - ze względu na istniejący charakter i specyficzne funkcje - można na jego podstawie wyznaczyć nieprzekraczalne granice dla władz ustawodawczej i wykonawczej, decydujących o sposobie wynagradzania sędziów. Te granice, czy też „warunki brzegowe” wynagrodzenia odpowiadającego godności urzędu sędziego i zakresowi jego obowiązków określa od wielu lat w swym orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny, który w obecnym składzie w pełni akceptuje tę linię orzeczniczą.” TK wskazał jednocześnie, iż „niniejszy wyrok TK nie może być rozumiany jako akceptacja praktyki „zamrażania„ wynagrodzeń sędziowskich, która oznacza spadek ich realnej wartości i przez to pogorszenie sytuacji materialnej sędziów. W demokratycznym państwie prawa, opartym na trójpodziale władz, nie jest dopuszczalne, by jedna z nich - sądownicza - była przez pozostałe władze osłabiana, chociażby w sferze materialnego poziomu życia, co mogłoby w konsekwencji prowadzić do uzależnienia władzy sądowniczej od pozostałych władz i obniżać jej autorytet.
Jednocześnie TK potwierdził, że „Zamrożenie wynagrodzeń sędziowskich może być tolerowane tylko wyjątkowo, ze względu na inne wartości konstytucyjne, w szczególności - jak w niniejszej sprawie - ze względu na trudności budżetowe państwa, jeżeli występuje w kontekście szerszego programu oszczędnościowego. Nie może w żadnym wypadku stać się ono systematyczną praktyką …” i dalej „… oczywiście nie jest możliwe ustanowienie sztywnych reguł w tym względzie np. zakazujących ustawodawcy zamrażania wynagrodzeń sędziów przez dwa kolejne lata, albo dopuszczających je częściej niż co określoną liczbę lat – ocena tego typu regulacji musi się odbywać a casu ad casum, z uwzględnieniem uwarunkowań społeczno-gospodarczych i całego kontekstu normatywnego, a jej wynik powinien być efektem ważenia wartości konstytucyjnych. Należy bowiem podkreślić, że zamrożenie wynagrodzeń sędziów jest dopuszczalne tylko ze względu na inne wartości konstytucyjne i nie może być - nawet w sposób dorozumiany, czy sugerowany - środkiem dyscyplinującym, jak mogłoby to wynikać z niektórych wypowiedzi przedstawicieli władzy wykonawczej.”
Sąd Rejonowy dokonał szczegółowej analizy sytuacji finansowej państwa i jego możliwości w kontekście podwyższania wynagrodzeń w 2021 r. Wskazał, że w założeniach do budżetu państwa na rok 2021 przewidziano zamrożenie funduszu wynagrodzeń w jednostkach państwowej sfery budżetowej oraz pozostałych jednostkach sektora finansów publicznych. Jak uzasadniano, w związku z ówczesną sytuacją gospodarczą kraju, spowodowaną epidemią C.-19, nastąpiła konieczność zamrożenia wynagrodzeń osób - w tym sędziów i prokuratorów - dla których podstawę obliczenia wynagrodzenia stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale roku poprzedniego ogłaszane przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Autorzy przepisów wskazali, że przepisy spowodują zamrożenie systemowej waloryzacji wynagrodzeń sędziów i prokuratorów tylko w roku 2021. Powyższa propozycja miała mieścić się w ramach całości zmian związanych z zamrożeniem wielkości wynagrodzeń w sektorze finansów publicznych w celu zapewnienia równowagi budżetowej stanowiącej wartość konstytucyjną, od której zależy zdolność państwa do działania i wypełniania jego zadań. Rzeczywiście, zgodnie z tzw. ustawą okołobudżetową w 2021r., w roku tym nastąpiło zamrożenie wynagrodzeń w jednostkach i podmiotach sektora finansów publicznych na poziomie płac z 2020 r. Ostatecznie podwyżkę od stycznia 2021 r. w budżetówce dostały tylko osoby zarabiające minimalne stawki, co gwarantowała im podwyżka płacy minimalnej i minimalnej stawki za godzinę, obowiązująca od 1 stycznia 2021r.
Zamrożenie wynagrodzeń za rok 2021 r. dotyczyło wielu grup zawodowych z sektora publicznego i wynikało z istotnego pogorszenia stanu finansów publicznych w związku z nagłymi i nieprzewidzianymi wydatkami związanymi z niwelowaniem skutków tzw. lockdownu z pierwszej połowy 2020 r. wywołanego pandemią. Według danych Ministerstwa Finansów, państwowy dług publiczny na koniec 2019 roku wyniósł 990,9 mld zł (Ministerstwo Finansów Departament Długu Publicznego mf.gov.pl). W 2020 roku państwowy dług publiczny - zadłużenie sektora finansów publicznych - na koniec 2020 r. znacznie wzrósł i wyniósł 1.111.272,5 mln zł. Na zmianę wysokości długu w IV kwartale 2020 r. wpłynęły przede wszystkim: wzrost skonsolidowanego zadłużenia Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 o 18.240,3 mln zł i wzrost zadłużenia Polskiego Funduszu Rozwoju (PFR) związanego z finansowaniem tarczy finansowej o wartości 3.400,0 mln zł (Ministerstwo Finansów Departament Długu Publicznego mf.gov.pl). W 2021 roku państwowy dług publiczny - zadłużenie sektora finansów publicznych - na koniec 2021 r. ponownie wzrósł i wyniósł 1.148.575,8 mln zł, co stanowiło wzrost o 36.769,5 mln zł (+3,3%) w porównaniu z końcem 2020 r. Na zmianę wysokości długu w IV kwartale 2021 r. wpłynął przede wszystkim wzrost skonsolidowanego zadłużenia Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 o 5.826,8 mln zł.
Prezes NIK, występujący na posiedzeniu plenarnym Sejmu w sprawie wykonania budżetu w 2021 r., w dniu 21.07.2022r. podał, że deficyt budżetu państwa w 2021 r. wyniósł 26,4 mld zł. a wynik ten był spowodowany podjęciem przez rząd niestandardowych działań, powodujących zaniżenie rzeczywistego wyniku tego budżetu. Ostateczna wysokość deficytu budżetu państwa była zniekształcona i nie odzwierciedlała w pełni stanu nierównowagi finansowej państwa. Na „sztuczne” zmniejszenie deficytu budżetu państwa w 2021 roku wpłynęło między innymi zlecanie (analogicznie jak w 2020 r.) jednostkom spoza sektora finansów publicznych w tym Bankowi Gospodarstwa Krajowego oraz Polskiemu Funduszowi Rozwoju S.A. – zadań stanowiących zadania władz publicznych. Podmioty te pozyskiwały środki na działania związane z przeciwdziałaniem negatywnym skutkom epidemii COVID-19 poprzez emisję własnych obligacji o wartości 42 mld zł, 1 mld euro i 400 mln dolarów amerykańskich. Określenie rzeczywistej wartości deficytu budżetu państwa w 2021 roku wymagało stwierdzenia, że poza rachunkiem deficytu budżetu państwa w 2021 znalazła się kwota nie mniejsza niż 64,3 mld zł. Od 2020 roku finansowanie zadań publicznych związanych z zapobieganiem i przeciwdziałaniem skutkom epidemii COVID-19 odbywało się z środków Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 i Polskiego Funduszu Rozwoju S.A. Sytuacja finansowa Polski w 2021 r. była - według danych NIK przedstawionych sejmowi - daleka od równowagi. Relacja zadłużenia sektora instytucji rządowych i samorządowych do produktu krajowego brutto ukształtowała się w 2021 roku w Polsce w wysokości 53,8%. Ostatecznie dług sektora instytucji rządowych i samorządowych był o prawie 262 mld zł wyższy niż państwowy dług publiczny. W 2021 roku nastąpił znaczący wzrost inflacji, do poziomów nienotowanych od dwóch dekad. W grudniu 2021 roku jej roczny wskaźnik sięgnął 8,1% i był najwyższy od listopada 2000 roku. Średnioroczne tempo wzrostu cen konsumpcyjnych w 2021 roku wyniosło 5,1%. Kształtowało się ono o 1,6 punktu procentowego powyżej górnej granicy dopuszczalnych odchyleń od celu inflacyjnego ustalonej w założeniach polityki pieniężnej na rok 2021.
W ocenie Sądu Rejonowego, zawieszenie waloryzacji wynagrodzeń w roku 2021 r. było - w świetle cytowanego wyroku TK i przedstawionych danych finansowych - uzasadnione, podyktowane wyjątkowością zaistniałej sytuacji i skalą zupełnie nieznanych dotąd wyzwań, jakie stanęły przed państwem polskim w związku ze stanem pandemii. W konsekwencji jako epizodyczne i wyjątkowe było dopuszczalne i nie ma podstaw, by przyjmować, że przepisy ustawy okołobudżetowej na 2021 r. wprowadzające je, nie były zgodne z zapisami ustawy zasadniczej. W Polsce zupełnie niespotykana sytuacja wywołana ogłoszonym stanem pandemii i jej konsekwencjami społecznymi, gospodarczymi, ekonomicznymi stanowiła poważne obciążenie przede wszystkim finansowe dla państwa jako takiego, które starało się nie dopuścić do załamania - na skutek przerwania łańcuchów dostaw, okresowych lockdownów, masowych absencji pracowników itd. - gospodarki, w efekcie upadłości firm, gwałtownego wzrostu bezrobocia i innych wysoce negatywnych skutków w sferze gospodarczej, ekonomicznej i społecznej, dla funkcjonowania organizmu państwowego. Temu służyły wprowadzane mechanizmy ochronne m.in. „tarcze”, przewidujące zarówno łagodzenie ciężarów publicznoprawnych nałożonych na przedsiębiorców, jak i ich bezpośrednie wsparcie finansowe, czy świadczenia dla pracowników, zleceniobiorców, którzy z powodu wprowadzanych pandemicznych ograniczeń pozostawali bez pracy lub których źródła utrzymania ulegały z tego powodu znacznemu ograniczeniu. Zaistniały tym samym przesłanki dla incydentalnego, wyjątkowego, podyktowanego siłą wyższą i przejściowego zamrożenia waloryzacji wynagrodzeń sędziowskich, wskazane w przywołanym wyżej wyroku TK. Tym samym, nie naruszono wspomnianych wcześniej warunków brzegowych.
O ile zmiana zasad kształtowania wynagrodzeń sędziów w roku 2021 uzasadniana była trudną sytuacją finansów publicznych i konsekwentnymi działaniami kreującymi oszczędności, nie tylko płacowe, to w 2022 r. analogiczna decyzja nie została należycie uzasadniona, ukonkretniona i odniesiona do warunków budżetowych.
W przypadku zmiany wskaźnika stosowanego jako podstawa dla ustalenia podstawy wynagrodzenia sędziego w 2022 r. doszło do nieuzasadnionej uznaniowości. Przyjęcie w art. 8 ust. 1 ustawy okołobudżetowej z 2021 r. kwoty przeciętnego wynagrodzenia w II kwartale 2020 r. – 5024,48 zł w miejsce prawidłowo i zgodnie zart. 91 § 1c ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnychkwoty przeciętnego wynagrodzenia w II kwartale 2021 r. – 5504,24 zł miało charakter typowo uznaniowy i dowolny. W uzasadnieniu projektu ustawy okołobudżetowej w tym zakresie stwierdzono jedynie: „proponuje się, aby w roku 2022 podstawę ustalenia wynagrodzenia sędziów i prokuratorów określono na podstawie wynagrodzenia w drugim kwartale 2020 r. Nie zmienią się ogólne zasady ustalania wynagrodzenia zasadniczego sędziów i prokuratorów w oparciu o przeciętne wynagrodzenie ogłaszane przez prezesa GUS. Przepisy niniejszej ustawy spowodują bowiem „zamrożenie waloryzacji” wynagrodzeń w roku 2022, liczonej na poziomie podstawy z roku 2021. Przyjęcie jako podstawy ustalenia wynagrodzenia roku 2020 będzie równoznaczne ze wzrostem wynagrodzeń w roku 2022 w stosunku do roku 2021 o 3, 83 % …” , nie uzasadniając nie tylko dokonanej arbitralnie modyfikacji, ale również tego, dlaczego odpowiednia jest ta właśnie kwota. Do wskazanej kwoty w celu uzyskania waloryzacji na poziomie zbliżonym do 4,4 % odpowiadającej wzrostowi wynagrodzeń w części tzw. budżetówki w roku 2022 dodano kwotę 26 zł. Całkowicie uznaniowy charakter powyższej ingerencji w zasady waloryzacji wynagrodzenia sędziów potwierdza kolejna zmiana wprowadzona na następny 2023 rok w ustawie okołobudżetowej z 2022 r., gdzie ponownie dokonano niczym nie uzasadnionego, arbitralnego obniżenia podstawy, przyjmując kwotę 5444,42 zł, która dopasowuje wzrost wynagrodzeń sędziów do ich wzrostu w budżetówce czyli o 7,8%.
W świetle praktyki lat 2022 i 2023 wydaje się, iż przyjęto systemowo dowolną podstawę ustalenia wynagrodzenia sędziów, w takiej wysokości, która skutkować będzie iluzoryczną waloryzacją wynagrodzeń o symboliczną kwotę ustalaną uznaniowo. Przeciętne wynagrodzenie za II kwartał 2023 r. wyniosło bowiem 7346,30 zł, co skutkować będzie około 20% waloryzacją wynagrodzeń sędziów w roku 2024 przy założeniu zastosowania art. 91 § 1c u.s.p .
Zdaniem Sądu Rejonowego, wynagrodzenia sędziów powinny w kolejnych latach wykazywać tendencję wzrostową, nie mniejszą niż przeciętne wynagrodzenie w sferze budżetowej. Obecnie warunek ten nie jest zachowany - tendencja wzrostowa jest mniejsza aniżeli wzrost przeciętnego wynagrodzenia w sferze budżetowej. Było ono w roku 2021 zamrożone, ale w 2022 r. wzrosło o 4,4%, a obecnie o kolejne 7,8%. Tymczasem wzrost wynagrodzeń sędziowskich w 2022 r. wyniósł około 3,83% (po dodaniu do przyjętej kwoty kolejnych 26 zł - 4,37%), a obecnie (w 2023 r.) 7,8%. Przed 2021 r. wynagrodzenia sędziów podlegały corocznej, opartej na zasadach określonych w ustawie o ustroju sądów powszechnych waloryzacji, zatem pomijając uzasadnione zawieszenie waloryzacji w roku 2021, w skali ostatnich dwóch lat nastąpiła tendencja odwrotna - wzrost wynagrodzeń sędziów jest wyhamowywany. Takie świadome działanie ustawodawcy faktycznie eliminuje mechanizm ustalania wynagrodzeń sędziów uregulowany w art. 91 § 1c u.s.p. mający chronić je przed związanym z inflacją spadkiem siły nabywczej.
W trudnej sytuacji budżetu państwa wynagrodzenia sędziów powinny być bardziej - niż wynagrodzenia wszystkich innych funkcjonariuszy i pracowników sfery budżetowej-chronione przez nadmiernie niekorzystnymi zmianami.Tymczasem w ostatnich dwóch latach - 2022 i 2023 - sytuacja budżetowa pozwoliła na podwyższanie wynagrodzeń przedstawicieli władzy ustawodawczej, wykonawczej, innych grup zawodowych (służb mundurowych), kontynuowaniu wypłaty trzynastych czy wprowadzaniu czternastych emerytur. Zatem w sytuacji nie występowania trudnej sytuacji budżetu, ograniczenia ustawowo przewidzianej waloryzacji nie powinny mieć miejsca w odniesieniu do podlegających szczególnej ochronie wynagrodzeń sędziów.
Regulacje ustawy o ustroju sądów powszechnych, określające zasady wzrostu wynagrodzeń sędziów i prokuratorów, miały gwarantować waloryzację wynagrodzeń, adekwatną do zmieniających się warunków gospodarczych – czego wyrazem jest ich uzależnienie od wysokości przeciętnego wynagrodzenia w II kwartale rok do roku - celem utrzymania realnej wysokości wynagrodzeń sędziów. Druga z rzędu (po całkowitym wstrzymaniu waloryzacji wynagrodzeń w 2021 r.) modyfikacja reguł określonych w ustawie o ustroju sądów powszechnych, jest zaprzeczeniem podkreślonej przez TK powinności utworzenia stabilnego mechanizmu kształtowania wynagrodzeń sędziów. Z tych względów regulacja ustawy okołobudżetowej na 2022 r., mając na względzie wytyczne TK, jest niezgodna zart. 178 ust. 2 Konstytucjii jako taka nie powinna być stosowana.
Zamrożenie wynagrodzeń sędziów a także innych pracowników, których wynagrodzenia stanowiły określony, ustalony ustawą procent wynagrodzeń, w 2021 r. zostało merytorycznie uzasadnione w druku sejmowym nr 641, w którym wskazano, że„w związku z obecną sytuacją gospodarczą kraju spowodowaną epidemią COVID- 19 nastąpiła konieczność zamrożenia wynagrodzenia osób (w tym sędziów i prokuratorów), dla których podstawę obliczenia wynagrodzenia stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale roku poprzedniego ogłaszane przez Prezesa GUS „…przepisy niniejszej ustawy spowodują „zamrożenie” systemowej waloryzacji wynagrodzeń sędziów i prokuratorów tylko w roku 2021, a powyższa zmiana mieści się w ramach całości zmian związanych z „ zamrożeniem” wielkości wynagrodzeń w sektorze publicznym w celu zapewnienia równowagi budżetowej stanowiącej wartość konstytucyjną, od której zależy zdolność państwa do działania i wypełniania jego zadań. Takich zapisów zabrakło w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na 2022 r. (druk nr 1630), gdzie nie wskazano nawet powodów propozycji ustalenia w roku 2022 wysokości wynagrodzeń sędziów, prokuratorów i innych pracowników, których wynagrodzenia są relacjonowane do wynagrodzeń sędziów i prokuratorów w odniesieniu do przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale 2020 r. ogłoszonego w komunikacie Prezesa GUS, zwiększonego o kwotę 26 zł.
Jak wynika z danych powszechnie dostępnych, w szczególności na stronach Ministerstwa Finansów i innych instytucji rządowych, w roku 2022 w wyższym procencie w stosunku do dotychczasowego poziomu wynagrodzeń podwyższono uposażenia grupom zawodowym, nie objętym gwarancjami konstytucyjnymi godziwości wynagrodzenia - funkcjonariuszom służb mundurowych (677 zł na etat miesięczne), wynagrodzenia w ochronie zdrowia (dla lekarzy specjalistów I stopnia o około 32%, dla lekarzy specjalistów II stopnia o około 22%), wynagrodzenia zasadnicze nauczycieli początkujących i niektórych mianowanych (od 1 września 2022 r.), przedstawicielom władzy ustawodawczej; wypłacono „13” i po raz pierwszy „14” emerytury. Te działania przeczą tezie o słabym stanie budżetu, usprawiedliwiającym w kolejnym roku z rzędu obniżenie skali waloryzacji wynagrodzenia sędziów. Planowany deficyt budżetu państwa w 2022 r. na poziomie 29,9 mld złotych wyniósł faktycznie 12,4 mld zł. Bezrobocie utrzymało się na niskim poziomie, a większość pracowników sektora prywatnego otrzymała podwyżki rzędu kilkunastu procent.
W postanowieniu z dnia 23 lutego 2023 r. III USK 127/22 Sąd Najwyższy stwierdził, iż z uwagi na bezpieczeństwo obrotu prawnego kształtowanego również przez indywidualne akty stosowania prawa, jakimi są orzeczenia sądowe – odmowa zastosowania przepisu ustawy może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy sąd rozpoznający nie ma wątpliwości co do niezgodności przepisu zKonstytucją RP, a sprzeczność ma charakter oczywisty, czyli zachodzi sytuacja oczywistej niekonstytucyjności przepisu. Sytuacja taka może zachodzić wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy iKonstytucji RPdotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne, a norma konstytucyjna jest skonkretyzowana w stopniu pozwalającym na jej samodzielne zastosowanie, gdy ustawodawca wprowadził regulację identyczną, jak norma objęta już wyrokiem TK, gdy TK stwierdził niekonstytucyjność określonej normy prawnej zamieszczonej w przepisie tożsamym, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem, gdy sposób rozumienia ustawy wynika z utrwalonego orzecznictwa TK. W przedmiotowej sprawie zaistniały przesłanki do odmowy zastosowania przepisu ustawy okołobudżetowej na 2022 r., albowiem ustawodawca wprowadził regulacje identyczne, jak już objęte wyrokiem TK K 1/12, w którym jasno wyznaczono granice, których przekroczenie skutkować musi uznaniem przepisu za niezgodny zkonstytucją.
W wyroku ETS z 27 lutego 2018 r. C-64/16 Trybunał Sprawiedliwości uznał wprawdzie, że „ … art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE należy interpretować w ten sposób, ze zasada niezawisłości sędziowskiej nie stoi na przeszkodzie stanowieniu wobec członków Tribunal de Contas (Trybunału Obrachunkowego) ogólnych przepisów o obniżeniu wynagrodzeń, takich jak przepisy, których dotyczy sprawa w postępowaniu ogólnym, związanych z wymogami zlikwidowania nadmiernego deficytu budżetowego oraz z programem pomocy finansowej Unii, ale w tym przypadku (w przeciwieństwie do będącego przedmiotem analizy w niniejszej sprawie) regulacje obniżające wynagrodzenia objęły nie tylko członków trybunału obrachunkowego, ale szerzej - różne osoby zajmujące funkcje publiczne i osoby wykonujące zadania w sektorze publicznym, w tym przedstawicieli władzy wykonawczej i sądowniczej (teza 48). Jak wskazał TS, nie można zatem tych przepisów postrzegać w ten sposób, że zostały ustanowione konkretnie wobec członków Tribunal de Contas - ponieważ mają one charakter przepisów ogólnych, mających spowodować, że wszyscy członkowie krajowej służby publicznej będą mieć udział w oszczędnościach podyktowanych wymogami zmniejszenia nadmiernego deficytu budżetu państwa portugalskiego (teza 50) …”. W ustalonym przez Sąd Rejonowy stanie faktycznym zaistniała sytuacja odmienna. Obniżenie podstawy ustalania wynagrodzenia sędziów miało charakter wybiórczy, skierowany wyłącznie do określonych grup zawodowych: sędziów, prokuratorów i pracowników, których wysokość wynagrodzenia jest relacjonowana do wynagrodzeń wspomnianych przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości. Ograniczenia takie nie dotknęły innych grup zawodowych, ani przedstawicieli władzy wykonawczej i ustawodawczej.
Wyrokiem sygn. akt K 1/23 z dnia 8 listopada 2023 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 8 i art. 9 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 (Dz.U. poz. 2666, ze zm.) są niezgodne zart. 178 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. W ustnym uzasadnieniu wskazano, że rozwiązania unormowane w ustawie okołobudżetowej na rok 2023 nie tylko nie są spójne z rozwiązaniami zawartymi wPrawie o ustroju sądów powszechnych, ustawie o SN oraz ustawie o statusie sędziów TK, ale także nie są nawet spójne, co do poziomu wzrostu wynagrodzeń oraz charakteru jego podstawy, z analogicznymi przepisami ustaw okołobudżetowych na lata 2021-2022.
W przypadku tak opisanej powyżej, uznaniowej ingerencji w zasady wynagradzania sędziów doszło - zdaniem Sądu rejonowego - do przekroczenia warunków brzegowych, które spełniane muszą być łącznie. W konsekwencji , wobec naruszenia przez wprowadzoną regulacjęart. 2, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art.178 ust. 2 Konstytucji- sąd I instancji odmówił zastosowania art. 8 ust. 1 ustawy okołobudżetowej na 2022 r., stosując w to miejsce art. 91 § 1c u.s.p. i zasądzając od pozwanego na rzecz powoda kwoty niewypłaconego wynagrodzenia dochodzone za 2022 r. Wartość żądanego przez powoda wynagrodzenia była wyliczona przez pracodawcę i nie była negowana przez powoda (k.51akt).
Argumentacja pozwanego w zakresie braku środków w planie finansowym dla zaspokojenia roszczeń, nie zasługuje na uwzględnienie. Brak środków pieniężnych po stronie pracodawcy - dłużnika nie może stanowić podstawy do oddalenia powództwa. Trudności finansowe dłużnika uzasadniają w szczególnie uzasadnionych przypadkach co najwyżej rozłożenie świadczenia na raty, jednakże o to pozwany nie wnosił. W procesie przed sądem pracy należy przede wszystkim uwzględniać słuszne interesy wierzyciela - pracownika, któremu należy się wynagrodzenie za pracę wykonaną (art. 80 k.p.), do czego pracodawca jest zobowiązany na podstawieart. 22 § 1 k.p., zgodnie z którym pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.
Z uwagi na wyżej przedstawioną argumentację w zakresie stanu finansów publicznych i stanu państwa w 2021 r., Sąd Rejonowy oddalił powództwo w zakresie żądania wyrównania wynagrodzenia powoda za rok 2021. Oddalając powództwo w tym zakresie, uwzględnił istniejące obiektywne przesłanki w postaci zamrożenia płac budżetówki i nagłego wzrostu długu publicznego w związku z walką z pandemią, które wobec deklaracji, że zamrożenie będzie miało charakter jednorazowy – mogło być podstawą do wyjątkowego odstąpienia od reguły, którą określał Trybunał Konstytucyjny w przywołanym wyroku sygn. K 1/12. W tym zakresie Sąd Rejonowy powołał się również na argumentację zawartą w prawomocnym wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z 1 sierpnia 2023 r. sygn. akt VI Pa 31/23, w którym sąd ten uwzględnił roszczenia sędziego za 2022 r., a oddalił za 2021 r. - z obszernym, wyczerpującym uzasadnieniem.
O kosztach zastępstwa prawnego orzeczono na podstawieart. 100 k.p.c.Stosownie do treści tego przepisu w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone.
Rygor natychmiastowej wykonalności nadano wyrokowi z urzęduna mocyart. 4772§ 1 k.p.c.
Apelacjeod powyższego orzeczenia wywiodły obie strony procesu.
Powód, w złożonej apelacji zaskarżył wyrok w części dotyczącej oddalenia powództwa (pkt II. wyroku) i zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
1. Naruszenieart. 228 § 2 k.p.c.w zw. zart. 379 pkt 5 k.p.c.przez niezwrócenie uwagi powoda na fakty, o których informacja jest powszechnie dostępna, a które nie były podnoszone w odpowiedzi na pozew (dotyczące stanu finansów państwa, zadłużenia, wysokości deficytu budżetowego), a według Sądu I instancji miały uzasadniać zamrożenie ustawowej waloryzacji wynagrodzeń sędziów, co naruszyło prawo do obrony powoda, a co najmniej stanowi istotne uchybienie mające wpływ na treść wyroku;
2. Naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.przez błędne ustalenie stanu faktycznego wskutek przyjęcia:
- w zakresie kręgu podmiotów, którym zamrożono wynagrodzenia w 2021 r. („w roku tym nastąpiło zamrożenie wynagrodzeń w jednostkach i podmiotach sektora finansów publicznych na poziomie płac z 2020 r.”), co wykracza poza granice swobodnej oceny dowodów i sprzeczne jest z ewidentnymi faktami przytoczonymi przez powoda, a mającymi oparcie we wskazanych w pozwie aktach prawnych, odnośnie wzrostu w 2021 r. wynagrodzeń osób na kierowniczych stanowiskach w Państwie;
- przez uznanie, że zamrożenie wynagrodzeń „wynikało z istotnego pogorszenia stanu finansów publicznych w związku z nagłymi i nieprzewidzianymi wydatkami związanymi z niwelowaniem skutków tzw. lockdownu z pierwszej połowy 2020 r., wywołanego pandemią”, co nie zostało przez Sąd uzasadnione w stopniu dającym się poddać weryfikacji;
3. Naruszenieart. 178 ust. 2 Konstytucji RPw zw. zart. 91 § 1c, § 2 i § 7 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnychprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że zaistniały „przesłanki dla incydentalnego, wyjątkowego, podyktowanego siłą wyższą i przejściowego zamrożenia waloryzacji wynagrodzeń sędziowskich”.
Wskazując na powyższe, apelujący powód wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, ewentualnie o jego zmianę przez zasądzenie od pozwanego Sądu Rejonowego wB.na rzecz powoda kwoty(...)zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, jak wskazano w pozwie. Wnosił też o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Pozwany, w złożonej apelacji zaskarżył wyrok w części, tj. w punktach: I., III. i IV. wyroku zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1
błędne ustalenie, iż regulacja ustawy okołobudżetowej na 2022 r. (art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2022 (Dz. U. z 2021 r. poz. 2445), mając na względzie wytyczne Trybunału Konstytucyjnego, jest niezgodna zart. 178 ust 2 Konstytucjii jako taka nie powinna być stosowna;

2
art. 100 k.p.c.poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i wzajemne zniesienie pomiędzy stronami kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego przy jednoczesnym braku poszerzonego uzasadnienia tego działania, w sytuacji, gdy roszczenia powoda zostały uwzględnione jedynie w 29,31%, co powinno przemawiać za zastosowaniem zasady wyrażonej w treściart 98 k.p.c.poprzez uznanie powoda za stronę przegrywającą proces lub względnie - stosunkowe rozdzielenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego albowiem w niniejszej sprawie brak jest przesłanek, które przemawiałaby za uznaniem jakoby strony poniosły w procesie porównywalne koszty, co mogłoby uzasadniać ich wzajemne zniesienie;

3
art 98 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie i nie uznanie pozwanego za wygrywającego proces, w sytuacji, gdy pozwany wygrał w 70,69% i należny jest mu zwrot kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Wskazując na powyższe zarzuty, apelujący pozwany wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa również w zakresie wynagrodzenia za rok 2022 oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje według norm przepisanych.
Końcowo wnosił o zawieszenie postępowania w sprawie na mocyart. 177 § 1 pkt 31 k.p.c.względnie na mocyart. 177 § 1 pkt 1 k.p.c.
Po doręczeniu stronom odpisów apelacji, zarówno powód, jak i pozwany, wnieśli odpowiedzi na apelację strony przeciwnej, wnosząc o ich oddalenie.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności należy odnieść się do wniosku o zawieszenie postępowania zawartego w apelacji pozwanego. Przepisart. 177 § 1 pkt 31k.p.c.dopuszcza możliwość zawieszenia postępowania, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku postępowania, które toczy się przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej lub Trybunałem Konstytucyjnym zarówno wówczas, gdy sąd zwróci się z pytaniem prawnym w postępowaniu, które ma być zawieszone, jak i wtedy, gdy z pytaniem takim wystąpił inny sąd (por. wyrok Sądu Najwyższego z 28.09.1994 r. I PRN 61/94). Dopuszczalność zawieszenia postępowania w trybieart. 177 § 1 pkt 31k.p.c.uwarunkowana jest zainicjowaniem postępowania przed właściwym Trybunałem, zależnością rozstrzygnięcia sprawy cywilnej od wyniku tego postępowania oraz celowością decyzji o wstrzymaniu biegu toczącego się postępowania. Przede wszystkim jednak, rozstrzygnięcie kwestii zawisłej przed TSUE lub Trybunałem Konstytucyjnym musi być niezbędne do prawidłowego orzeczenia w postępowaniu cywilnym. O charakterze tej zależności decyduje przedmiot postępowania przed jednym z Trybunałów wskazanych w tym przepisie, który orzeka bądź o legalności norm prawnych, bądź o ich wykładni, a więc o kwestiach dotyczących podstawy prawnej przyszłego rozstrzygnięcia w sprawie, której tok miałby zostać wstrzymany.
W ocenie Sądu Okręgowego, wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Domaganie się odpowiedzi od Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej na pytanie prawne zadane w sprawie VI P 7/23 jest nieuzasadnione, gdyż sąd jest władny orzec na podstawie przepisów krajowych tj.prawa o ustroju sądów powszechnychorazKonstytucji.
Jak wynika z treściart. 178 ust. 1 Konstytucji RPsąd powszechny ma kompetencje do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia również na podstawie ustawy zasadniczej, czyli bez kierowania pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego. Powyższe może mieć jednakże miejsce wyjątkowo, tylko wówczas, gdy sąd rozpoznający sprawę nie ma wątpliwości co do niezgodności danego przepisu zKonstytucją, a sprzeczność ma charakter oczywisty. Na takim stanowisku stanął również Sąd Najwyższy w wyroku z 8 sierpnia 2017 r. w sprawie o sygn. I UK 325/16 wskazując, iż art. 193 ustawy zasadniczej nie nakłada na sąd obowiązku zwracania się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym co do zgodności aktu normatywnego z ustawą zasadniczą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem.
Ponadto istotne jest też, iż Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C‑64/16 w wyroku z dnia 27 lutego 2018 r. (Legalis nr 1783178) orzekał już w sprawie gwarancji wynagrodzeń sędziów, w tym także stosowania art. 2 i 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej. W orzeczeniu z 27 lutego 2018 r. stwierdził, że zamrożenie wynagrodzeń sędziów nie godzi w zasadę niezawisłości sędziowskiej (w rozumieniu art. 47 KPP i art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE), gdy owo zamrożenie dotyczy nie tylko sędziów, ale różnych osób zajmujących funkcje publiczne i osoby wykonujące zadania w sektorze publicznym, w tym przedstawicieli władz ustawodawczej, wykonawczej i jednocześnie jest ono podyktowane koniecznością likwidacji nadmiernego deficytu budżetowego państwa (sygn. akt C-64/16). W wyroku tym, dotyczącym sędziów portugalskich, Trybunał Sprawiedliwości odniósł się do gwarancji wysokości sędziowskiego wynagrodzenia, wskazując, iż pojęcie niezawisłości oznacza między innymi, że dany organ wypełnia swe zadania sądownicze w pełni autonomicznie, nie podlegając żadnej hierarchii służbowej, ani nie będąc podporządkowanym komukolwiek i nie otrzymując nakazów czy wytycznych z jakiegokolwiek źródła, oraz że jest on w ten sposób chroniony przed ingerencją i naciskami zewnętrznymi mogącymi zagrozić niezależności osądu jego członków i wpływać na ich rozstrzygnięcia. Obok nieusuwalności członków danego organu, poziom wynagrodzenia, odpowiadający wadze wykonywanych przez nich zadań, stanowi nieodłączną gwarancję niezawisłości sędziowskiej.
Z tych względów Sąd Okręgowy nie uwzględnił wniosku pozwanego o zawieszenie postępowania.
Odnosząc się do wywiedzionych apelacji,apelację powoda należy uznać za zasadną i zasługującą na uwzględnienie, natomiast apelacja pozwanego podlegała oddaleniu, jako bezzasadna.
Stan faktyczny w niniejszej sprawie nie był pomiędzy stronami sporny. PowódA. A.jest sędzią Sądu Rejonowego wB.i jego wynagrodzenie reguluje ustawa z dnia z dnia 27 lipca 2001 r.prawo o ustroju sądów powszechnych(t. jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 217 ze zm., dalej jako u.s.p.). Zgodnie z przepisem art. 91 § 1c tej ustawy, podstawę ustalenia zasadniczego wynagrodzenia sędziego w danym roku stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale roku poprzedniego, ogłaszane w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski" przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawieart. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten nie został zmieniony przez ustawodawcę, jednakże począwszy od 2021 roku ustawodawca konsekwentnie naruszał jego istotę, ustalając wynagrodzenie sędziów na podstawie przepisów ustawy okołobudżetowej i wprowadzając - w roku 2021 - podstawę nie z ubiegłego roku, a z 2019 roku, zaś w roku 2022 roku podstawę z roku 2020. Są to podstawy wynagrodzenia obowiązujące nie w drugim kwartale roku poprzedniego zgodnie z brzmieniem przepisówprawa o ustroju sądów powszechnych, a w drugim kwartale dwa lata wstecz. W ustawie okołobudżetowej uchwalonej na rok 2023 ponownie przewidziano niezgodny z przepisamiprawa o ustroju sądów powszechnychsposób wyliczenia wynagrodzenia sędziów. Aktualnie jednak, na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 8 listopada 2023 roku w sprawie K 1/23 wyrównano wysokość wynagrodzenia sędziów za rok 2023 i wycofano się z nieprawidłowego wyliczenia wynagrodzenia w roku 2024.
Sporna była zatem jedynie interpretacja przepisów prawa, a w szczególności ustalenie, czy wynagrodzenie powoda zostało wyliczone zgodne z obowiązującymi przepisamiprawa o ustroju sądów powszechnychorazKonstytucją RP.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do podniesionego przez powoda zarzutu naruszeniaart. 228 § 2 k.p.c.w zw. zart. 379 pkt 5 k.p.c.przez niezwrócenie przez Sąd I instancji uwagi powoda na fakty, o których informacja jest powszechnie dostępna, a które nie były podnoszone w odpowiedzi na pozew (dotyczące stanu finansów państwa, zadłużenia, wysokości deficytu budżetowego), a według Sądu I instancji miały uzasadniać zamrożenie ustawowej waloryzacji wynagrodzeń sędziów. W ocenie skarżącego powoda, naruszyło to jego prawo do obrony, a co najmniej stanowiło istotne uchybienie mające wpływ na treść wyroku.
W ocenie Sądu odwoławczego, zarzut ten jest chybiony. Sąd rozpoznający sprawę działa w określonych uwarunkowaniach społeczno-gospodarczych, które mają wpływ na jego orzekanie i brane są pod uwagę niejako z urzędu, niezależnie od podniesienia ich przez strony. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na to, że rozstrzygając niniejszą sprawę, Sąd Rejonowy analizował spełnienie tzw. „warunków brzegowych”, na które wskazywał Trybunał Konstytucyjny w przywoływanym orzeczeniu z 12 grudnia 2012 r. sygn. K 1/12. Prawidłowa ocena spełnienia tych „warunków brzegowych” wymagała sięgnięcia do możliwie szerokich źródeł, nie tylko przywołanych przez strony. Przy czym w niniejszej sprawie, mając na uwadze kwalifikacje powoda, można przyjąć, że informacje i analizy wskazane przez Sąd Rejonowy, były mu znane, choćby pobieżnie.
W tym kontekście istotne jest natomiast, w ocenie Sądu drugiej instancji, czy Sąd Rejonowy dokonał gruntownej analizy stanu społeczno-gospodarczego w datach uchwalania zakwestionowanych przepisów ustaw okołobudżetowych i czy ta analiza nie naruszałaart. 233 § 1 k.p.c., co również zarzucił apelujący powód. Dokonanie analizy sytuacji finansowej państwa nie może opierać się wyłącznie na stwierdzeniu istnienia deficytu budżetowego, ale przede wszystkim na ocenie, czy władza wykonawcza zastosowała ograniczenia wydatków budżetowych i w jakim zakresie, a jeśli tak, czy ograniczenia dotyczyły w równym stopniu wszystkich sektorów życia publicznego i wszystkich grup społecznych.
W ocenie Sądu Okręgowego, działania władzy wykonawczej i ustawodawczej nie zmierzały do tego, by w równym stopniu wprowadzać dyscyplinę wydatków budżetowych, co powoduje konstatację, że sytuacja budżetowa była co najmniej dobra. Taki wniosek wynika między innymi z tego, że wybrane grupy społeczne otrzymały wyższe lub całkiem nowe świadczenia. Jako przykład można wskazać ustawę z dnia 21 stycznia 2021 roku (Dz.U. poz. 432) o kolejnym w 2021 roku dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów. Ustawą tą wprowadzono po raz pierwszy wypłatę tzw. czternastej emerytury. Czternaste emerytury wypłacono w listopadzie 2021 roku (z publikacji prasowych wiadomo, że tylko w 2021 roku trzynaste i nowo uchwalone czternaste emerytury kosztowały budżet państwa 22 miliardy złotych). Kolejno ustawa z dnia 14 sierpnia 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o służbie więziennej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1610) doustawy o Policjidodałaart. 120a, na podstawie którego wprowadzono tzw. świadczenie motywacyjne dla policjantów po osiągnięciu określonego stażu pracy - odpowiednio po 1.500 zł miesięcznie oraz po 2.500 zł miesięcznie (ustawa o wypłacie tych świadczeń weszła w życie 1 października 2020 roku, czyli w szczycie epidemii COVID-19 oraz w czasie przygotowywania budżetu na 2021 rok). Wzrosły również uposażenia posłów i innych osób sprawujących funkcje państwowe na mocy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 2021 roku (Dz.U. poz. 1394) zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczególnych zasad wynagradzania osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe. Rozporządzenie to weszło w życie 1 sierpnia 2021 roku i na jego mocy uposażenia posłów i innych osób sprawujących funkcje państwowe wzrosło o 60 proc. Ponadto dodatkowo na mocy wspólnego zarządzenia Marszałka Sejmu i Marszałka Senatu parlamentarzyści dostali największą od lat podwyżkę ryczałtu na biura poselskie i senatorskie - średnio o 2.000 zł miesięcznie. Na podstawie zarządzenia szefowej Kancelarii Sejmu, posłowie i senatorowie dostali także podwyżkę ryczałtu na wynajem mieszkania w Warszawie. Powyższe podwyżki władze uzasadniały m.in. inflacją. Wyżej opisane przykłady świadczą o tym, że rząd projektując budżet na 2021 rok nie kierował się wspólnym dobrem państwa, proponując powszechne proporcjonalne oszczędności dla wszystkich grup społecznych. Do grup, które prawdopodobnie mogłyby stanowić przyszły elektorat poparcia dla polityki rządu, w 2021 roku skierowano ogromne transfery pieniężne (emeryci i służby mundurowe). Grupom, które w ocenie rządu nie stanowiły potencjalnego źródła głosów poparcia (m.in. pracownicy sfery budżetowej i sędziowie) zostały zamrożone wynagrodzenia za 2021 rok. Wobec powyższych przykładów uznanie przez Sąd Rejonowy, że zamrożenie wynagrodzeń „wynikało z istotnego pogorszenia stanu finansów publicznych w związku z nagłymi i nieprzewidzianymi wydatkami związanymi z niwelowaniem skutków tzw. lockdownu z pierwszej połowy 2020 r., wywołanego pandemią”, jest błędne i przekracza wyrażoną wart. 233 § 1 k.p.c.swobodną ocenę dowodów.
Sąd Okręgowy w dalszej kolejności uważa za konieczne odniesienie się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 grudnia 2012 r. w sprawie sygn. K 1/12, który w niniejszej sprawie ma istotne znaczenie. Analizowany przez Sąd Rejonowy wyrok odnosił się do możliwości tzw. zamrożenia waloryzacji wynagrodzeń sędziów. W jego uzasadnieniu Trybunał podkreślił, że najważniejszym aspektem wynagrodzenia godnego urzędu sędziego jest, by sposób ustalania jego wysokości był oparty na obiektywnych, wymiernych przesłankach i działał z mocy samej ustawy, niejako „automatycznie”. System ten nie zawiera żadnych elementów uznaniowych. W dalszej kolejności Sąd Rejonowy w Ełku przytoczył tzw. „warunki brzegowe”, zgadzając się z Trybunałem, że zamrożenie jest możliwe jedynie wyjątkowo, ze względu na inne wartości konstytucyjne, w szczególności ze względu na trudności budżetowe państwa, jeżeli występuje w kontekście szerszego programu oszczędnościowego. Nie może ono w żadnym wypadku stać się systematyczną praktyką.
Pomimo szerokiego zacytowania tego orzeczenia, Sąd Rejonowy przeprowadził analizę sytuacji finansowej państwa wybiórczo i nie wykazał, że w roku 2021 państwo prowadziło szerszy program oszczędnościowy. Warunki brzegowe określone ściśle w orzeczeniu Trybunału nie zostały wykazane i spełnione. W 2021 roku, pomimo trudności budżetowych państwa, zamrożenie wynagrodzeń sędziów nie było częścią szerszego programu oszczędnościowego rządu. Co więcej, słabsza kondycja budżetu stała się pretekstem do kontynuacji polityki zastraszania i dyskryminowania sędziów poprzez uznaniowe regulacje ich płac, a tym samym realne obniżenie ich wynagrodzeń. Prawdziwe intencje tych działań potwierdziły kolejne lata 2022, 2023 i projektowana na 2024 rok ustawa okołobudżetowa, co wskazuje na utrwalenie dyskryminacyjnej polityki rządu wobec sędziów.
W istocie Sąd Rejonowy w Ełku, wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu orzeczenia, nie respektował orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 2012 roku, ponieważ uznał za dopuszczalne działania oparte na przesłankach nieobiektywnych, uznaniowych, politycznych, a dodatkowo to co Trybunał Konstytucyjny dopuścił wyjątkowo, stało się regułą, czego Sąd Rejonowy nie uwzględnił. Sąd Rejonowy przyjął zatem dowolnie, że wynagrodzenie sędziego może być obniżone raz na kilka lat bez podania żadnych przyczyn, co jest także sprzeczne z warunkami brzegowymi wypracowanymi przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 2012 roku.
Sąd Okręgowy uwzględnił podnoszone w apelacji powoda fakty, świadczące o tym, że latach 2020-2022 mieliśmy do czynienia nie z programem oszczędnościowym, lecz niekontrolowanym przez parlament zadłużaniem Państwa. Przykładem może być Fundusz Przeciwdziałania COVID - 19, działający na podstawie art. 65 - 67 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz.568 ze zm.). Fundusz rozdysponował poza budżetem w ciągu blisko 3 lat, przypadających w okresie od kwietnia 2020 r. do lutego 2023 r. kwotę 161 mld zł ((...)- „Wydatkowy raj premiera. Rozdysponował poza budżetem 161 mld zł.”). Takich funduszy jest więcej. Polski Instytut Ekonomiczny w Warszawie, o jakim mowa w ustawie z dnia 20 lipca 2018 r. o Polskim Instytucie Ekonomicznym (Dz.U. poz. 1735), a więc instytucja nadzorowana przez Prezesa Rady Ministrów, oszacował, że zaciągnięte zadłużenie pozabudżetowe Polski wyniosło w samym 2022 roku 324 mld zł, a więc aż 62,08% planowanych w 2022 roku wydatków budżetowych państwa, stanowiących kwotę 521,84 mld zł ((...)- Tygodnik Gospodarczy PIE z dnia 16 marca 2023 r.). Przytoczone informacje wskazują, że nie można powoływać się na jakikolwiek program oszczędnościowy, który uzasadniałby zamrożenie waloryzacji wynagrodzeń sędziów, chronionych normą konstytucyjną zart. 178 ust. 2 Konstytucji. W wypadku budżetu z 2021 r. chodziło raczej o uzyskanie oszczędności z funduszu płac sędziów i wydawanie tak „zaoszczędzonych” środków na cele, które nie do końca można wskazać, wobec braku transparentności działań władzy wykonawczej. Z pewnością zaś oszczędności te mogły być wydatkowane na wspomniane podwyżki płac np. posłów i senatorów. Nie ma to jednak nic wspólnego z „warunkami brzegowymi” dla uzasadnienia takiego zamrożenia waloryzacji, które wskazał Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. K 1/12. W rezultacie należy uznać, że zamrożenie waloryzacji nie jest elementem planu oszczędnościowego, który dotyka w równym stopniu wszystkie sektory życia publicznego finansowane z budżetu państwa, a stanowi metodę zatrzymania ustawowej waloryzacji pod pretekstem walki z pandemią w okresie zadłużania państwa na kwoty, przy których fundusz płac sędziów stanowił znikomą wartość.
W ocenie Sądu Okręgowego, nie zaistniały „przesłanki dla incydentalnego, wyjątkowego, podyktowanego siłą wyższą i przejściowego zamrożenia waloryzacji wynagrodzeń sędziowskich”, co powoduje, że w części zaskarżonej apelacją powoda wyrok Sądu I instancji należało zmienić, zgodnie z żądaniem powoda i na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.orzec jak w punkcie 1. wyroku.
Co do apelacji pozwanego:
Apelujący pozwany zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania przez błędne ustalenie, iż regulacja ustawy okołobudżetowej na 2022 rok (art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2022 (Dz.U. z 2021 r. poz. 2445), mając na względzie wytyczne Trybunału Konstytucyjnego, jest niezgodna zart. 178 ust. 2 Konstytucjii jako taka nie powinna być stosowna. W jego ocenie, regulacja zawarta w tych przepisach nie naruszyła „warunków brzegowych", którymi winien kierować się ustawodawca przy ustalaniu wynagrodzeń sędziów, a więc nie mogła zostać uznana za niezgodną zart. 178 ust. 2 Konstytucjii może być stosowana do ustalenia wynagrodzenia zasadniczego powoda za rok 2022. W uzasadnieniu apelacji pozwany wskazał na warunki brzegowe, które analizowane przez Sąd drugiej instancji prowadzą do odmiennych wniosków niż te, które wywiódł pozwany.
W ocenie Sądu drugiej instancji, istotne w niniejszej sprawie jest ustalenie czy przyjęte zasady wynagradzania sędziów mają charakter czysto uznaniowy ze strony ustawodawcy. Każda z modyfikacji zasad wynagradzania sędziów na mocy ustawy okołobudżetowej na 2021 r. i 2022 r. miała w istocie rzeczy charakter tymczasowy, ponieważ co do zasady podstawa zasadniczych wynagrodzeń sędziów sądów powszechnych ustalana jest na podstawie przepisówprawa o ustroju sądów powszechnych. Tymczasem od trzech lat reguła ta była „tym­czasowo” modyfikowana, za każdym razem w inny sposób. Taki stan rzeczy sprawia, że pod­dać można w wątpliwość sens istnienia norm regulujących podstawę zasadniczego wynagro­dzenia sędziów wustawie prawo o ustroju sądów powszechnych. Stosowanie jednorocznych rozwiązań tymczasowych w perspektywie wieloletniej, dodatkowo o zmiennym charakterze, sprawia, że nie został spełniony warunek brzegowy wymieniony w pkt 1. Wynagrodzenia sędziów w ostatnich latach kształtowane są przez ustawodawcę w sposób całkowicie uznaniowy - zarówno co do konstrukcji mechanizmu wynagradzania jak i tempa wzrostu płac. Taka prak­tyka nie zapewnia konstytucyjnej ochrony wynagrodzenia odpowiadającego godności urzędu sędziego oraz zakresowi jego obowiązków. Sędziowie nie mogą w żaden sposób przewidzieć, jak będzie kształtować się ich wynagrodzenie. W kontekście wynagradzania pracowników sfery budżetowej może być zrozumiała dyskrecjonalność ustawodawcy - musi do­stosować wysokość zarobków do sytuacji na rynku pracy oraz czynników gospodarczych. Tymczasem taka uznaniowość nie powinna mieć miejsca w odniesieniu do wynagrodzeń sędziowskich, których szczególny charakter potwierdzony jest wart. 178 ust. 2 i art. 195 ust. 2 Konstytucji. Konstytucyjna ranga powinna gwarantować nie tylko ich nominalną wysokość. Jak zauważył Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. K 1/12, celemart. 178 ust. 2 Konstytucjima być „stworzenie takiego mechanizmu wynagradzania sędziów, który uwolniłby ich od niepewno­ści co do wysokości ich przyszłych dochodów i uniemożliwiałby jakiekolwiek manipulacje w stosunku do nich”.
Powyższe rozważania należy rozpatrywać w związku z potencjalnie trudną sytuacją budżetową państwa. Zgodnie z warun­kami brzegowymi zdefiniowanymi przez TK w wyroku o sygn. K 1/12, konieczne jest za­pewnienie szczególnej ochrony wynagrodzeń sędziowskich. Sytuacja budżetowa nie była jednak tak poważna, aby w jakikolwiek sposób usprawiedliwiać rozwiązania nadzwyczajne. Zapewnienie mechanizmu wynagradzania sędziów w myślart. 178 ust. 2 i art. 195 ust. 2 Konstytucjibyło możliwe w poszanowaniu zasady równowagi budżetowej, która również ma normatywne podłoże wKonstytucji. Dlatego też zasady wynagradzania sędziów, powinny spełniać wszystkie warunki brzegowe określone w wyroku TK K 1/12. Podstawowa różnica pomiędzy niniejszą spra­wą a przedmiotem kontroli w sprawie o sygn. K 1/12 polega na tym, że o ile regulacja rozpatrywana w sprawie o sygn. K 1/12 miała charakter incyden­talny, o tyle rozwiązania przyjęte w latach 2021-2023 (oraz roz­wiązanie przyjęte w projekcie ustawy okołobudżetowej na 2024 r.) mają charakter systemowego usankcjonowania rozwiązania incydentalnego, zamiast przyjętego wustawie prawo o ustroju sądów powszechnychi stanowią specy­ficzne pod kątem zakresów temporalnych nowe zasady ustalania podstawy zasadniczych wynagrodzeń sędziowskich. Są one nie tylko niespójne z rozwiązaniami zawartymi wprawie o ustroju sądów powszechnych, ale także nie są nawet spójne z analogicznymi przepisami ustaw okołobudżetowych na 2021, 2022 i 2023 rok. Oznacza to, że ustawodawca w tej materii kieruje się daleko posuniętą uznaniowością. Ta uznaniowość nie zapewnia sędziom konstytucyjnych gwarancji wysokości ich przyszłych dochodów oraz nie chroni ich przed potencjalnymi manipulacjami ze strony ustawodawcy. Wobec tego zasa­dy wynagradzania sędziów również w 2022 r., nie spełniają warunków brzegowych określonych w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego.
Dlatego, co do apelacji pozwanego, należało na podstawieart. 385 k.p.c.orzec jak w punkcie 2. Wyroku.
W związku ze zmianą zaskarżonego orzeczenia i uwzględnienie roszczenia powoda w całości, bezprzedmiotowe stało się odnoszenie do zarzutu apelacji pozwanego, dotyczącego kosztów procesu.