Sąd Rejonowy w Grudziądzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 193/23
Data wyroku: 2024-02-27 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: sędzia Maciej Lubiński

Sygn. akt I Ns 193/23

POSTANOWIENIE

Dnia 27 lutego 2024 roku
Sąd Rejonowy w Grudziądzu Wydział I Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: sędzia Maciej Lubiński
Protokolant:  stażysta Joanna Rakoczy
po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2024 roku w Grudziądzu
na rozprawie sprawy z wnioskumałoletniegoF. H.działającego przez matkęE. S.
o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku poW. G.
p o s t a n a w i a :

I
oddalić wniosek małoletniegoF. H.o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku poW. G., synuA.iI., zmarłym dnia 23 marca 2021 roku wG., ostatnio zamieszkałym wG.;

II
ustalić, że koszty postępowania ponosi wnioskodawca.

Sygn. akt I Ns 193/23

UZASADNIENIE
W dniu 3 stycznia 2023 roku małoletniF. H., działając przez matkęE. S., złożył wniosek o zatwierdzenie przez sąd uchylenia się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku poW. G..
W uzasadnieniu przedstawiciel ustawowy wskazał, że nie złożył oświadczenia w imieniu małoletniego w terminie, gdyż pozostawał w błędnym przekonaniu, że odrzucenie spadku we własnym imieniu jest wystarczające i równoznacznez odrzuceniem spadku także przez małoletniego syna. Matka małoletniego przez przypadek dowiedziała się jednak, że to nie wystarcza.W. G.pozostawił po sobie liczne długi przewyższające wartość majątku zmarłego, a osoby powołane do spadku we wcześniejszej kolejności odrzuciły spadek.
Na rozprawie w dniu 27 lutego 2024 rokuE. S., działając w imieniu małoletniego wnioskodawcy, oświadczyła, że uchyla się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku poW. G.oraz złożyła oświadczenie o odrzuceniu spadku przypadającego małoletniemuF. H.po tym spadkodawcy /k. 40-40v/.

Sąd ustalił, co następuje:
W. G.zmarł w dniu 23 marca 2021 roku wG., gdzie ostatnio stale zamieszkiwał. Spadkodawca nie sporządził testamentu. Żona spadkodawcyI. G.oraz jego dzieciM. G. (1)i małoletniaL. G.skutecznie odrzucili spadek przypadający im z mocy ustawy. Powołani do dziedziczenia w dalszej kolejności rodzice spadkodawcy, tj.I. G.iA. G., odrzucili w terminie spadek poW. G..
Spadkodawca nie miał rodzeństwa, a jego dziadkowie nie dożyli otwarcia spadku.
W następnej kolejności spadek odrzuciła siostra matki spadkodawcy, tj.B. S., która jest matkąE. S..
E. S.odrzuciła spadek poW. G.w dniu 27 maja 2022 roku przed notariuszemM. G. (2).E. S.oświadczyła, że posiada dwoje zstępnych: pełnoletniego synaS. S.i małoletniego synaF. H.. Notariusz pouczyłE. S., żew związku z odrzuceniem spadku należą oni do kręgu spadkobierców ustawowych po zmarłymW. G.. Notariusz pouczył stawającą także o skutkach prawnych złożonego oświadczenia oraz o treściart. 1018 § 2, art. 1020 oraz 1024 Kodeksu cywilnego. Ponadto notariusz zwrócił uwagę stawającej na treśćart. 1015 § 2 Kodeksu cywilnegoorazart. 101 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
S. S.odrzucił spadek poW. G.w dniu 22 sierpnia 2022 roku, tj. w terminie.
W dniu 3 stycznia 2023 rokuE. S.złożyła do Sądu RejonowegowG.wniosek o zezwolenie na odrzucenie spadku poW. G.w imieniu małoletniegoF. H.. Sprawa ta została przekazana według właściwości do Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzii zarejestrowana pod sygn. akt V Nsm 1300/23.
Postanowieniem z dnia 11 października 2023 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi zezwoliłE. S.na odrzucenie w imieniu jej małoletniego synaF. H.spadku poW. G.. Postanowienie to uprawomocniło się w dniu 19 października 2023 roku.
(okoliczności bezsporne;
dowód:odpis skrócony aktu zgony - k. 7 akt;
akt notarialny Rep. A Nr(...)– k. 3-4 akt I N 761/22;
akt notarialny Rep. A Nr(...)– k. 3-4 akt I N 1116/22;
wniosek do sądu opiekuńczego – k. 19 akt;
pismo SR w Gnieźnie z 3.08.2023 r. – k. 28 akt;
postanowienie SR dla Łodzi-Widzewa z 11.10.2023 r. – k. 34 akt;
przesłuchanieE. S.– k. 40v akt)

Sąd zważył, co następuje:
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o okoliczności bezsporne, dokumenty zgromadzone w toku postępowania, a także na podstawie przesłuchaniaE. S..
Sąd uznał za wiarygodne dokumenty zgromadzone w toku postępowania. Prawdziwość dokumentów nie budziła bowiem wątpliwości i nie była kwestionowana przez wnioskodawcę. Przedstawiciel ustawowy nie kwestionował treści aktu notarialnego z dnia 27 maja 2022 roku.
Sąd odmówił wiarygodnościE. S.w części dotyczącej braku poinformowania jej przez notariusza o powołaniu do spadku w dalszej kolejności jej małoletniego synaF. H.. W tym zakresie zeznaniaE. S.pozostają w sprzeczności z treścią aktu notarialnego z dnia 27 maja 2022 roku.
Przechodząc do rozważań prawnych w pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z art.art. 1015 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny(t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 z późn. zm.; dalej:k.c.) oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w tym terminie, może uchylić się od skutków prawnych niezachowania tego terminu, przy czym uchylenie to powinno nastąpić przed sądem, a spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca (art. 1019 § 1 i 2 k.c.). Ponadto, takie uchylenie się od skutków prawnych wymaga zawsze zatwierdzenia przez sąd po przeprowadzeniu rozprawy i dopiero wówczas staje się ono skuteczne (art. 1019 § 3 k.c.w zw.art. 690 § 1 k.p.c.).
Zgodzić się należy z przedstawianymi w doktrynie poglądami, że błądw rozumieniuart. 1019 k.c.musi dotyczyć treści czynności prawnej oraz być istotny, tzn. taki, który uzasadnia przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, to nie złożyłby oświadczenia tej treści (art. 84 k.c.). Błąd dotyczący treści oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku to m.in. błąd co do: osoby spadkodawcy, tytułu powołania lub przedmiotu spadku. W tej ostatniej sytuacji chodzi o brak wiedzy o rzeczywistym stanie majątku spadkowego, z tym zastrzeżeniem, że nie jest on wynikiem braku staranności po stronie spadkobiercy (tak E. Skowrońska-Bocian, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga czwarta. Spadki, Warszawa 2011, str. 247-248). Stanowisko to znajduje dodatkowo potwierdzenie w judykaturze, zgodnie z którą podstawę uchylenia się przez spadkobiercę od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczeniao przyjęciu lub odrzuceniu spadku może stanowić błąd prawnie doniosły; błędem takim nie jest nieznajomość przedmiotu spadku pozostająca w związku przyczynowym z niedołożeniem przez spadkobiercę należytej staranności w ustalaniu rzeczywistego stanu majątku spadkowego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2005 roku, IV CK 799/04, OSNC 2006/5/94;postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2010 roku, V CSK 337/09, LEX nr(...); postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2011 roku, I CSK 85/11, LEX nr(...)).
Istnieje również możliwość uchylenia się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku z powodu istotnego błędu co do prawa dotyczącego treści czynności prawnej. Prawna doniosłość błędu w zakresie zastosowaniaart. 1019 k.c.uzależniona jest nie tylko od tego, aby dotyczył on treści przyjęcia spadku i był istotny, ale i od tego, aby nie stanowił następstwa niedołożenia należytej staranności przez spadkobiercę. Ocena w tym względzie powinna być dokonana na podstawie okoliczności każdego indywidualnie rozpatrywanego przypadku i uwzględniać przeciętny stan świadomości prawnej społeczeństwa (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2016 r.,III CSK 210/15, LEX nr(...)).
W sprawie o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w terminie ciężar wykazania, że spadkobierca działał pod wpływem błędu spoczywa na wnioskodawcy (art. 6 k.c.). W postępowaniu tym sąd spadku bada wprawdzie z urzędu zasadność uchylenia się przez spadkobierców od skutków ich bezczynności, niemniej jednak mają tutaj odpowiednie zastosowanie przepisy o procesie (art. 13 § 2 k.p.c.). Z tego względu wnioskodawca nie jest zwolniony od obowiązku wskazywania dowodów dla stwierdzenia faktów,z których wywodzi skutki prawne (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia18 marca 2010 r., V CSK 337/09, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2010 r., I CSK 37/2010, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2013 r., II CSK 497/12).
W niniejszej sprawie nie ma wątpliwości, że oświadczenie o odrzuceniu spadku zostało złożone przez małoletniego wnioskodawcę po upływie sześciomiesięcznego terminu przewidzianego wart. 1015 § 1 k.c.E. S.odrzuciła przed notariuszem spadek po zmarłymW. G.w dniu 27 maja 2022 rokui od tego dnia zaczął biec sześciomiesięczny termin do złożenia oświadczeniaw imieniu małoletniego syna, który zgodnie zart. 934 § 2 k.c.w zw. zart. 1020 k.c.został powołany do spadku.
E. S.niewątpliwie miała świadomość istnienia długów spadkowych, ponieważ sama złożyła oświadczenie o odrzuceniu spadku przed notariuszem, a przed nią uczynili to wcześniej powołani spadkobiercy.
W niniejszej sprawieE. S.powołała się na nieświadomość co do przepisów prawa, wskazując że pozostawała w przekonaniu, że skutkiem odrzucenia przez nią spadku w swoim imieniu, jest również odrzucenie spadkuw imieniu małoletniego syna. PonadtoE. S.twierdziła, że notariusz nie pouczył jej o konieczności odrzucenia spadku w imieniu małoletniego syna.Te twierdzeniaE. S.pozostają jednak w sprzeczności z treścią aktu notarialnego, w którym wyraźnie wskazano, że w dalszej kolejności do spadku są powołani jej synowie. Ponadto w treści aktu wskazano, żeE. S.została pouczona o treści przepisów wskazujących na termin do odrzucenia spadku oraz konieczności uzyskania zezwolenia sądu opiekuńczego na czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka (odrzucenie spadku w imieniu małoletniego).
W ocenie Sądu przedstawiciel ustawowy małoletniego wnioskodawcy nie wykazał w niniejszej sprawie, aby niezłożenie w imieniu małoletniego oświadczeniao odrzuceniu spadku było wynikiem jakiegokolwiek błędu prawnie istotnego.E. S.została prawidłowo pouczona przez notariusza, a następnie przez sześć miesięcy pozostała zupełnie bezczynna, czym sama pozbawiła się możliwości odrzucenia spadku w imieniu małoletniego syna. Matka małoletniego ma wyższe wykształcenie i prowadzi aptekę. Nie powinna mieć zatem problemów ze zrozumieniem prostego pouczenia od notariusza. Jeżeli jednak nie zapamiętała ona pouczenia, to powinna dochować należytej staranności i poszukać w Internecie łatwo dostępnych informacji o procedurze odrzucenia spadku w imieniu małoletniego dziecka. Ponadto otrzymała ona wypis aktu notarialnego i mogła ponownie zapoznać się z jego treścią.
Na końcu należy zaznaczyć, że w niniejszej sprawie nie zachodzą wyjątkowe okoliczności, które przemawiałyby za uwzględnieniem wniosku ze względu na zasady współżycia społecznego. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 15 marca 2018 roku w sprawie o sygn. akt III CZP 110/17 w wypadkach wyjątkowych,w szczególności, gdy za nieodebranie oświadczenia w terminie spadkobierca nie ponosi winy, sąd może nie uwzględnić upływu tego terminu przez wzgląd na zasady współżycia społecznego (art. 5 k.c.). Jednak w przedmiotowej sprawie nie znajduje zastosowania ta klauzula generalna, gdyż niezłożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego wnioskodawcy wynikało wyłącznie z zaniedbania jego przedstawiciela ustawowego, który pomimo pouczenia go przez notariusza, jedyniez powodu swojej bierności, nie złożył w zawitym terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku poW. G.. Nie bez znaczenia jest także to, że brak oświadczenia o odrzuceniu spadku skutkuje przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Spadkobiercy są zatem chronieni przed długami spadkodawcy, które nie znajdują pokrycia w majątku spadkowym.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie wymienionych wyżej przepisów prawa materialnego, oddalił wniosekF. H.o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku poW. G..
O kosztach postępowania orzeczono na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.Podstawą rozstrzygania o kosztach postępowania w postępowaniu nieprocesowym jest bowiem zasada ich ponoszenia przez każdego uczestnika.