Sąd Rejonowy w Toruniu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1712/23
Data wyroku: 2024-05-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE
Sędziowie: asesor sądowy Paweł Kamiński
Słowa kluczowe: Kredyt
Podstawa prawna: art.. 405k.c, art. 410 kc, art. 498kc, art. 499 kc

Sygn. akt: I C 1712/23

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 maja 2024 r.
Sąd Rejonowy w Toruniu I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

asesor sądowy Paweł Kamiński

Protokolant:

Starszy sekretarz sądowy Karolina Kotowska

po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2024 r. w Toruniu
na rozprawie
sprawy z powództwaBanku (...) Spółka AkcyjnawW.
przeciwkoD. R.
o zapłatę
I. oddala powództwo;
II. zasądza od powodaBanku (...) Spółka AkcyjnawW.na rzecz pozwanegoD. R.kwotę 5417 zł (pięć tysięcy czterysta siedemnaście złotych) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu.
Sygn. akt I C 1712/23T., dnia 11 czerwca 2024 roku

Uzasadnienie wyroku z dnia 22 maja 2024 roku
PowódBank (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.wniósł w dniu 8 grudnia 2023 roku pozew o zapłatę przeciwko pozwanemuD. R.. Powód domagał się od pozwanego zapłaty kwoty 65 649,99 zł z tytułu zwrotu nominalnej kwoty odpowiadającej sumie kapitału kredytu wypłaconego pozwanym na podstawie umowy o kredyt konsolidacyjny nrKK/(...)z dnia 8 października 2007 roku wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 22 listopada 2023 roku do dnia zapłaty. Powód zażądał także zasądzenia zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych. Uzasadniając swoje żądanie powód wskazał, że kwota, której domaga się w pozwie została pozwanemu wypłacona w ramach umowy kredytu zawartej przez strony 8 października 2007 roku. Była to umowa kredytu hipotecznego indeksowanego do(...). Pozwany zakwestionował ważność umowy kredytu podnosząc zarzuty na tle klauzul abuzywnych i wystąpił z powództwem przeciwko powodowi. Postępowanie w tym przedmiocie na moment wniesienia powództwa przez powodowy bank prowadzone było przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku pod sygnaturą akt V ACa 288/23. Powód wskazał, że jego roszczenie ma charakter roszczenia restytucyjnego, związanego z koniecznością zwrotu przez strony wzajemnych świadczeń. Powód wniósł także o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy prowadzonej pod sygn. akt V ACa 288/23 przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku.
W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu w wysokości dwukrotności stawki reprezentującego ich fachowego pełnomocnika. Pozwany podniósł, że pismem z dnia 8 grudnia 2023 roku złożył oświadczenie o potrąceniu przysługującej powodowi wierzytelności z wierzytelnością przysługującą pozwanemu w wyniku czego roszczenie powodowego banku wygasło. Oprócz tego pozwany podniósł zarzut nadużycia prawa zaznaczając, że postawa powodowego banku wskazuje, że jego zdaniem umowa jest ważna i skuteczna. Z drugiej strony powód wytoczył powództwo upatrując swojego interesu prawnego w tym, że umowa jest nieważna. Zdaniem pozwanego taka postawa powoda jest nielojalna i nie zasługuje na ochronę. Nadto pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia o zwrot nominalnej kwoty kredytu. Pozwany w zakresie tego zarzutu wskazał, że bieg terminu przedawnienia rozpoczął się z datą wypłaty kredytu kredytobiorcy. Pozwany podniósł, że roszczenie banku związane jest z prowadzeniem działalności gospodarczej, wobec czego przedawnia się z upływem z upływem trzech lat od dnia, w którym zwrot nienależnego świadczenia powinien zostać spełniony. Według pozwanego bieg terminu przedawnienia rozpoczął się w dniu, w którym zwrot nienależnego świadczenia powinien być spełniony gdyby bank wezwał kredytobiorcę do zwrotu tego świadczenia w najwcześniej możliwym terminie i to niezależnie od tego czy był tego świadomy.
Do zamknięcia rozprawy stanowiska stron nie uległy zmianie.
Sąd ustalił co następuje:
PozwanyD. R.zawarł z powodemBankiem (...) Akcyjnaz siedzibą wW.w dniu 8 października 2007 roku umowę o kredyt konsolidacyjny nrKK/(...).
Bezsporne, a nadto dowód: kopia umowy o kredyt konsolidacyjny – k. 23-27.
Zgodnie z treścią § 2 pkt 2 umowy, kredyt był indeksowany do(...)po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna(...)według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej wBanku (...)w dniu uruchomienia kredytu lub transzy. Po uruchomieniu kredytu lub pierwszej transzy kredytu wypłacanego w transzach bank wysyła do kredytobiorcy pismo informujące o wysokości pierwszej raty kredytu, kwocie kredytu w(...)oraz jego równowartości w PLN zgodnie z kursem kupna(...)według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej wBanku (...)w dniu uruchomienia kredytu/transzy, przy czym zmiany kursów walut w trakcie okresu kredytowania mają wpływ na wysokość kwoty zaciągniętego kredytu oraz raty kapitałowo odsetkowej.
Okres kredytowania wynosił 300 miesięcy, od dnia wypłaty kredytu lub jego pierwszej transzy (§ 2 pkt 6 umowy).
Jako cel kredytu wskazano: inne potrzeby konsumpcyjne: kwota 25 000,00 PLN, Refinansowanie kosztów poniesionych na cele mieszkaniowe: kwota 40 000,00 PLN oraz koszty wliczone w kredyt: kwota 650,00 PLN (§ 2 pkt 3 umowy). Przedmiot kredytowania w rozumieniu postanowień umowy nie został wskazany (§ 2 pkt 4 umowy).
Zgodnie z § 3 umowy kredytu wypłata kredytu nastąpić miała zgodnie z zasadami określonymi w regulaminie, przy czym wypłata kredytu miała nastąpić jednorazowo na rachunek bankowy kredytobiorcy. Warunkiem uruchomienia kredytu było spełnienie przez kredytobiorcę wszystkich warunków określonych w umowie kredytu oraz w regulaminie kredytowania, których termin spełnienia upłynął przed datą planowanej wypłaty kredytu lub jego pierwszej transzy. Warunkami wypłaty kredytu było założenie przez kredytobiorcę rachunku osobistego wBanku (...) S.A., zapewnienie środków na rachunku kredytobiorcy/pożyczkobiorcy wskazanym w § 4 umowy kredytu w kwocie wystarczającej na pokrycie opłat związanych z udzieleniem kredytu, złożenie pisemnego oświadczenia wszystkich właścicieli nieruchomości stanowiącej przedmiot zabezpieczenia spłaty kredytu o ustanowieniu hipoteki oraz przedstawienie wniosku o wpis hipoteki na nieruchomości stanowiącej przedmiot zabezpieczenia kredytu wraz z dowodem złożenia go we właściwym sądzie wieczystoksięgowym i uiszczenia wymaganych opłat sądowych, dostarczenie do banku potwierdzenia przystąpienia do ubezpieczenia grupowego w(...) S.A.nieruchomości stanowiącej przedmiot zabezpieczenia od ognia i zdarzeń losowych na minimalną sumę ubezpieczenia 139 800,00 PLN, dostarczenie do banku potwierdzenia przystąpienia przezD. R.do ubezpieczenia grupowego na życie w(...) S.A.na sumę ubezpieczenia nie niższą niż 65 650,00 PLN. Uruchomienie kredytu lub transzy miało nastąpić w terminie wskazanym przez kredytobiorcę w dyspozycji wypłaty o ile dyspozycja wypłaty wraz z dokumentami potwierdzającymi spełnienie warunków koniecznych do uruchomienia środków z kredytu, określonych w umowie i regulaminie została złożona na 3 dni robocze, a w przypadku konieczności zlecenia przez bank kontroli inwestycji na 10 dni roboczych przed planowaną datą uruchomienia środków. Termin uruchomienia kredytu lub pierwszej transzy kredytu nie może być dłuższy niż 60 dni kalendarzowych od dnia sporządzenia umowy.
W § 4 pkt 1 umowy ustalono, że od kwoty udzielonego kredytu Bank pobiera jednorazową bezzwrotną prowizję w wysokości 650,00 zł płatną przed uruchomieniem kredytu lub jego pierwszej transzy. Prowizja była potrącana przez bank z kwoty kredytu (§ 4 pkt 2 umowy). W przypadku zmiany waluty kredytu w okresie obowiązywania umowy, kredytobiorca poniesie koszty prowizji zgodnie z aktualnie obowiązującym Cennikiem Kredyt Hipoteczny/Pożyczka Hipoteczna, jednak nie wyższe niż 0,00% kwoty kredytu w przypadku zmiany waluty na PLN oraz nie wyższe niż 1,00 % kwoty kredytu w przypadku zmiany na EUR,(...), USD (§ 4 pkt 3 umowy). Zamiana waluty kredytu ma wpływ na wysokość kwoty kredytu oraz wysokość rat kapitałowo-odsetkowych i dokonywana jest w oparciu o następujące zasady: w przypadku zmiany waluty z PLN na walutę obcą stosowany jest kurs kupna dewiz z dnia złożenia wniosku o przewalutowanie na podstawie obowiązującej wBanku (...); w przypadku zmiany waluty z waluty obcej na PLN stosowany jest kurs sprzedaży dewiz z dnia złożenia wniosku o przewalutowanie na podstawie obowiązującej wBanku (...); w przypadku zmiany waluty obcej na inną walutę obcą saldo kredytu oblicza się na podstawie obowiązujących w Banku w dniu złożenia wniosku o przewalutowanie kursów walut dewiz, gdzie: x – saldo kredytu w nowej walucie (kwota kapitału pozostała do spłaty w dniu podjęcia przez Bank decyzji o przewalutowaniu), y – saldo kredytu w dotychczasowej walucie (z dnia decyzji Banku o przewalutowaniu), a – kurs sprzedaży dotychczasowej waluty kredytu, b – kurs kupna nowej waluty kredytu, według wzoru: x=y*(a/b) (§ 4 pkt 4 umowy).
Kredyt był oprocentowany według zmiennej stopy procentowej na zasadach określonych w § 6. Oprocentowanie kredytu wynosiło 4,9312 % w stosunku rocznym, co stanowiło sumę stopy referencyjnej LIBOR 3M ((...)) obowiązującej w dniu sporządzenia umowy oraz marży w wysokości 2,(...)punktu procentowego, stałej w całym okresie kredytowania (§ 6 ust. 1 i 3 umowy).
Zgodnie z § 7 pkt 1 umowy kredytobiorca zobowiązał się spłacić kwotę kredytu w(...)ustaloną zgodnie z § 2 w złotych polskich z zastosowaniem kursu sprzedaży(...)obowiązującego w dniu płatności raty kredytu zgodnie z(...) Banku (...) SA. Kredyt miał być spłacany w 300 równych ratach miesięcznych, które zawierają malejącą część odsetek oraz rosnącą część raty kapitałowej. Spłaty rat odsetkowych lub kapitałowo-odsetkowych miały następować w tym samym dniu miesiąca, w jakim miała miejsce wypłata kredytu lub jego pierwszej transzy, począwszy od miesiąca następnego po pierwszej wypłacie środków z kredytu. Ostatnia rata spłaty kredytu ma charakter raty wyrównującej, co oznacza, że służy rozliczeniu całości zobowiązania kredytobiorcy względem banku.
Stosownie do § 11 ust. 1 bank poinformował kredytobiorcę, że całkowity koszt kredytu na dzień sporządzenia umowy wynosi 55 826,60 zł, zaś rzeczywiste roczna stopa oprocentowania na dzień sporządzenia umowy wynosi 6,02% w skali roku.
W § 9 pkt 1 umowy pozwany oświadczył o poddaniu się egzekucji oraz wyraził zgodę na wystawienie przez banku bankowego tytułu egzekucyjnego do kwoty 131 300,00 PLN.
Pozwany ustanowili na rzecz banku hipotekę kaucyjną w kwocie 111 605,00 zł, która została wpisana do księgi wieczystej prowadzonej dla jego nieruchomości.
Dowód: kopia umowy kredytu – k. 23-27.
W ramach umowy pozwanemu udostępniona została kwota 65 649,99 zł stanowiąca kredyt.
Dowód: bezsporne, a nadto: kopia umowy kredytu – k. 23-27, kopia dyspozycji wypłaty środków z kredytu/pożyczki – k. 28, kopia zaświadczenia o poniesionych kosztach od kredytu hipotecznego z dnia 27 lipca 2020 roku – k. 164-177v.
Pozwany w ramach realizacji umowy kredytu wpłacił do dnia 11 lipca 2020 roku na rzecz powoda łącznie kwotę 70 536,14 zł. Natomiast do dnia 13 listopada 2023 roku pozwany uiścił na rzecz powoda tytułem spłaty kredytu łącznie kwotę 93 272,33 zł.
Bezsporne, a nadto dowód: kopia zaświadczenia o poniesionych kosztach od kredytu hipotecznego z dnia 27 lipca 2020 roku – k. 164-177v, kopia oświadczenia o potrąceniu z dnia 8 grudnia 2023 roku – k. 112.
PozwanyD. R.reprezentowany przez(...) S.A.pismem z dnia 31 sierpnia 2020 roku skierował doBanku (...) S.A.powołując się na art. 3 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 roku o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym reklamację dotyczącą umowy o kredyt nrKK/(...)z dnia 5 października 2007 r. W piśmie tym pozwany zażądał zapłaty przezBank (...) S.A.kwoty 70 536,14 z tytułu nienależnie pobranych świadczeń zumowy kredytowej nr (...)w okresie od dnia 12 listopada 2007 r. do dnia 11 lipca 2020 r. w związku z zastosowaniem w umowie niedozwolonych klauzul umownych z uwagi na nieważność umowy w świetle przepisów prawa. Ewentualnie, w przypadku uznania przez bank stanowiska pozwanego w zakresie abuzywnego charakteru kwestionowanych zapisów umownych przy jednoczesnym zanegowaniu nieważności całej umowy, pozwany zażądał zapłaty przezBank (...) S.A.kwoty 23 758,78 zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń zumowy kredytowej nr (...)w okresie od dnia 11 września(...). do dnia 11 lipca 2020 r. w związku z zastosowaniem w umowie niedozwolonych klauzul umownych. W piśmie zakreślonoBankowi (...) S.A.trzydziestodniowy termin na zapłatę żądanej kwoty liczony od dnia otrzymania pisma reklamacyjnego. W uzasadnieniu reklamacji wskazano, że postanowienia umowne w zakresie klauzuli waloryzacyjnej mają charakter abuzywny. W efekcie umowa jest nieważna. W odpowiedzi na powyższą reklamacjęBank (...) S.A.pismem z dnia 7 września 2020 roku odmówił zapłaty żądanych kwot stwierdzając, że zawarta umowa jest ważna, skuteczna i wiąże strony w brzmieniu z dnia jej zawarcia.
Bezsporne, a nadto dowód: kopia reklamacji z dnia 31 sierpnia 2020 r. – k. 97-101, kopia pismaBanku (...)z dnia 7 września 2020 r. – k. 102-105.
Pozwany pozwem z dnia 9 sierpnia 2021 roku wystąpił przeciwkoBankowi (...) Spółce AkcyjnejwW.o zapłatę kwoty 52 272,08 zł z odsetkami za opóźnienie, ewentualnie o zapłatę kwoty 22 262,49 zł z odsetkami za opóźnienie. W pozwie sformułowano także drugie żądanie główne – o ustalenie nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy kredytu nrKK/(...)z dnia 05.10.2007 r. W uzasadnieniu pozwu wskazano, że umowa kredytu z dnia 8 października 2007 roku zawiera postanowienia abuzywne. Wskazano, że w związku z realizacją umowy Bank pozostawił sobie nieograniczoną swobodę w kreowaniu wartości wskaźników stosowanych przy ustalaniu wysokości świadczeń kredytobiorcy. Tym samym bank zyskał możność dowolnego określania wysokości świadczeń kredytobiorcy. W pozwie zaznaczono też, że bank naraził klienta na nieograniczone ryzyko związane z możliwym nieograniczonym wzrostem wartości miernika indeksacji, podczas gdy ryzyko banku ograniczało się w swoim zakresie do wysokości kwoty wypłaconego kapitału kredytu. Bank wedle twierdzeń pozwu uzyskiwał przy każdorazowej zapłacie raty przez kredytobiorcę dodatkowy, wymierny zysk niemieszczący się w zakresie należnych mu na podstawieart. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankoweodsetek i prowizji nie spełniając żadnych świadczeń wzajemnych na rzecz strony powodowej. W pozwie tym zaakcentowano także, że skutkiem istnienia niedozwolonych klauzul umownych powinno być uznanie umowy za nieważną w całości w związku z przekroczeniem granic swobody umów oraz ze względu na sprzeczność umowy z zasadami współżycia społecznego. W pozwie wskazano też, że utrzymanie umowy w kształcie pozbawionym postanowień abuzywnych nie jest możliwe.D. R.wskazał, że uiścił na rzecz banku na dzień 11 lipca 2020 roku kwotę 70 536,14 zł, natomiast domaga się zapłaty kwoty 52 272,08 zł korzystając z uprawnienia do rozdrobnienia roszczeń. Kwota ta odpowiadała sumie świadczeń na rzecz banku z tytułu umowy kredytu uiszczonych przez kredytobiorcę w okresie od 11 sierpnia 2011 roku do dnia 11 lipca 2020 roku.
Dowód: bezsporne, a nadto: kopia pozwu z dnia 9 sierpnia 2021 r. – k. 129-140v.
Sąd Okręgowy w Toruniu wyrokiem z dnia 22 grudnia 2022 roku wydanym w sprawie I C 2432/21 zasądził odBanku (...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wW.na rzeczD. R.kwotę 52 272,08 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 7 października 2021 roku do dnia zapłaty, w pozostałym zakresie oddalił powództwo, ustalił nieistnienie pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy o kredyt konsolidacyjny nrKK/(...)zawartej 8 października 2007 r. oraz zasądził odBanku (...) Spółki Akcyjnejna rzeczD. R.koszty procesu w kwocie 6 417 zł.
Dowód: bezsporne, a nadto: kopia wyroku z dnia 22 grudnia 2022 r. – k. 344
Obie strony postępowania wywiodły apelację od powyższego wyroku. Na skutek apelacji Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 10 maja 2024 roku wydanym w sprawie V ACa 288/23 zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Toruniu wydany w sprawie I C 2432/21 w punkcie 2 w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powoda odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 52 272,08 zł za okres od dnia 8 października 2020 r. do dnia 6 października 2021 r. oddalając powództwo w pozostałym zakresie. Oprócz tego Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację powoda (D. R.) w pozostałej części, oddalił apelację pozwanego (Banku (...) Spółki AkcyjnejwW.) oraz zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 4 925 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.
Dowód: bezsporne, a nadto: kopia wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 10 maja 2024 roku – k. 393.
Pismem z dnia 30 października 2023 roku powód wezwał pozwanego do zapłaty 65 649,99 zł odpowiadającej nominalnej wysokości udostępnionego przez bank kapitału w związku z nieważnościąumowy nr (...)w terminie 14 dni kalendarzowych od dnia otrzymania wezwania. Wezwania zostały doręczone pozwanemu w dniu 7 listopada 2023 roku.
Dowód: bezsporne, a nadto: kopia wezwania do zapłaty z dnia 30 października 2023 roku wraz z pismem przewodnim – k. 69-71, potwierdzenie odbioru – k. 72.
Pozwany reprezentowany przez(...) S.A.wystosował do powodowego Banku własne wezwanie do zapłaty z dnia 24 listopada 2023 roku kwoty 41 000,45 zł z tytułu zwrotu kwot nienależnie świadczonych w wykonaniu nieważnej umowy kredytu hipotecznego tytułem rat kapitałowo-odsetkowych uiszczanych w okresie od 12 listopada 2007 roku do 11 lipca 2011 roku oraz od 11 sierpnia 2020 roku do 13 listopada 2023 roku. Pozwany zakreślili powodowi termin 3 dni na uregulowanie długu. Uzasadniając powyższe wezwanie wskazano, że umowa kredytu jest nieważna wskutek zawartych w niej abuzywnych klauzul przeliczeniowych. Wysłane 24 listopada 2023 roku wezwanie zostało doręczone powodowemu Bankowi w dniu 29 listopada 2023 roku.
Dowód: kopia wezwania do zapłaty z dnia 24 listopada 2023 roku – k. 106v-107, kopia pełnomocnictwa udzielonego(...) S.A.przezD. R.– k. 107v, kopia pełnomocnictwa udzielonegoP. S.przez(...) S.A.– k. 108, potwierdzenie nadania korespondencji – k. 109, potwierdzenie doręczenia – k. 110.
Pismem z dnia 8 grudnia 2023 roku pozwany złożył powodowemu bankowi oświadczenie o potrąceniu przysługującej mu wobecBanku (...) S.A.z siedzibą wW.wierzytelności w wysokości 41 000,15 zł tytułem rat kredytu nienależnie świadczonych w okresie od 12 listopada 2007 r. do 11 lipca 2011 r. oraz od 11 sierpnia 2020 r. do 13 listopada 2023 r., wierzytelności w wysokości 15 488,15 zł tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty wierzytelności dochodzonej wobec banku w procesie sądowym z tytułu nieważności kredytu, a wyrażonej w walucie PLN oraz wierzytelności w wysokości 52 272,08 zł, której pozwany dochodził od banku w procesie sądowym z tytułu nieważności umowy z wierzytelnością przysługującą powodowi w wysokości 65 649,99 zł. W oświadczeniu pozwany wskazał, że wskutek potrącenia wierzytelności wzajemne umorzyły się do wysokości wierzytelności niższej. Oświadczenie zostało nadane w dniu 8 grudnia 2023 roku, zaś doręczone powodowemu Bankowi w dniu 12 grudnia 2023 roku.
Dowód: kopia oświadczenia o potrąceniu wierzytelności z dnia 8 grudnia 2023 roku – k. 112, potwierdzenie nadania korespondencji – k. 113, potwierdzenie doręczenia – k. 114.
Sąd zważył co następuje.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na dokumentach zgromadzonych w aktach sprawy, jak również na twierdzeniach obydwu stron, które w zasadzie nie były sporne. Żadna ze stron nie kwestionowała poszczególnych dokumentów złożonych przez drugą stronę, Sąd także nie miał podstaw do tego, by je kwestionować. Dotyczy to również wydruków wyroków Sądu Okręgowego w Toruniu oraz treści wyroku wydanego przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku. Sąd postanowieniem z dnia 6 lutego 2024 roku oddalił wniosek powoda o zwrócenie się do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku o akta postępowania prowadzonego pod sygnaturą akt V ACa 288/23. Powód był stroną tego postępowania i jeśli tylko chciałby przeprowadzenia dowodów ze zgromadzonych w tych aktach sprawy dokumentów, mógłby je pozyskać i złożyć kopie tych dokumentów w przedmiotowym postępowaniu. Nie było podstaw do tego, by wyręczać w tym zakresie powoda. Poza tym fakty, na które miały być przeprowadzone dowody z dokumentów znajdujących się w rzeczonych aktach sprawy nie były sporne między stronami. Powód dostarczył kopie dokumentów zawartych we wskazanych aktach sprawy, a sąd dopuścił dowód z tychże dokumentów. Sąd na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2024 roku wydał także postanowienie o pominięciu dowodu z przesłuchania pozwanego na podstawieart. 2352§ 1 pkt 2 k.p.c., gdyż fakty, na które miał być słuchany (wskazane w punkcie 6 lit. b pozwu) były bezsporne między stronami. Z kolei na rozprawie w dniu 13 maja 2024 roku sąd oddalił wniosek powoda o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy V ACa 288/23 ze względu na to, że postępowanie to zakończyło się wydaniem prawomocnego wyroku.
Zasadniczo stan faktyczny pomiędzy stronami nie był sporny, zaś spór dotyczył wyłącznie sfery prawnej łączącego strony stosunku prawnego związanego ze wzajemnymi rozliczeniami dotyczącymi umowy o kredyt konsolidacyjny nrKK/(...)z dnia 8 października 2007 roku.
W ocenie Sądu powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.
Jako podstawę prawną zgłoszonych roszczeń powód podawał przepisyart. 405 k.c.w zw. z przepisemart. 410 k.c.Pozwany z kolei kwestionował powództwo w całości podnosząc zarzut przedawnienia, zarzut nadużycia prawa przez powoda oraz zarzut potrącenia.
Bezspornym w przedmiotowej sprawie były okoliczności zawarcia pomiędzy stronami umowy kredytu hipotecznego a ponadto, że przed Sądem Okręgowym w Toruniu, a następnie przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku toczyło się postępowanie z powództwaD. R.przeciwkoBankowi (...) Spółce AkcyjnejwW.o zapłatę i ustalenie nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy o kredyt konsolidacyjny nrKK/(...)zawartej 8 października 2007 roku. W rezultacie rozpoznanej sprawy Sąd Okręgowy w Toruniu wW.wyrokiem z dnia 22 grudnia 2022 roku wydanym w sprawie I C 2432/21 zasądził odBanku (...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wW.na rzeczD. R.kwotę 52 272,08 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 7 października 2021 roku do dnia zapłaty, w pozostałym zakresie oddalił powództwo, ustalił nieistnienie pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy o kredyt konsolidacyjny nrKK/(...)zawartej 8 października 2007 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia z dnia 10 maja 2024 roku wydanym w sprawie V ACa 288/23 zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Toruniu wydany w sprawie I C 2432/21 w punkcie 2 w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powoda odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 52 272,08 zł za okres od dnia 8 października 2020 r. do dnia 6 października 2021 r., zaś w pozostałym zakresie wyrok Sądu Okręgowego w Toruniu nie został zmieniony. Wyrok ten jest prawomocny. Sąd Okręgowy w Toruniu ustalił zatem nieistnienie pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy o kredyt konsolidacyjny nrKK/(...)zawartej 8 października 2007 r.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie stanowiły kwestie rozliczenia świadczeń związanych z nieważnością zawartej między stronami umowy. Powód stał bowiem na stanowisku, że na skutek ustalenia nieważności umowy przysługuje mu roszczenie o zwrot kwoty nominalnej kapitału wypłaconego stronie pozwanej jako kredytobiorcy.
Pozwany z kolei kwestionował powództwo w całości podnosząc zarzut potrącenia kwoty dochodzonej przez powoda tytułem wypłaconego kapitału z przysługującą im wobec powoda wierzytelnością wynikającą z dokonanych przez pozwanych wpłat tytułem rat kapitałowo-odsetkowych i skapitalizowanych odsetek. Pozwany podniósł także zarzut przedawnienia oraz zarzut nadużycia prawa. Powód kwestionował zarzut potrącenia – pełnomocnik powoda wskazał na rozprawie, że roszczenia pozwanego wskazane w oświadczeniu o dokonaniu potrącenia w znacznej mierze nie były wymagalne w dacie złożenia oświadczenia o potrąceniu, bowiem wyrok Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 22 grudnia 2022 roku wydany w sprawie I C 2431/21 nie był jeszcze prawomocny, a nadto nie wszystkie kwoty wskazane w oświadczeniu o potrąceniu były objęte tym wyrokiem. Ponadto pełnomocnik powoda wskazał, że roszczenia z tytułu skapitalizowanych odsetek nie mogły być poddane potrąceniu z uwagi na retrospektywny charakter oświadczenia o potrąceniu.
Sankcja w postaci bezwzględnej nieważności umowy (bądź ustalenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy) powoduje taki skutek, iż umowę traktuje się tak jakby nigdy nie była zawarta. Konsekwencją ustalenia nieważności (bądź nieistnienia stosunku prawnego) jest obowiązek zwrotu wzajemnych świadczeń stron. Co do zasady, kredytobiorca powinien więc zwrócić bankowi otrzymaną od niego kwotę kapitału, a zatem bez odsetek i kosztów dodatkowych, bank zaś powinien zwrócić kredytobiorcy wszelkie wpłacone przez niego raty kredytowe. Podstawą prawną roszczenia w takim przypadku jestart. 405 k.c.w zw. zart. 410 k.c., które dotyczą tzw. świadczenia nienależnego. Zgodnie ze wskazanymi przepisami, kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Przepis ten stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego, tj. takiego, w którym ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia (art. 410 § 1 i 2 k.c.).
O kwestii sposobu rozliczenia świadczeń z nieważnej umowy kredytowej przesądził Sąd Najwyższy w uchwale z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 (LEX nr 3170921), w której uzasadnieniu wskazano, że umowa, która nie może wiązać bez niedozwolonego postanowienia – o czym decydują obiektywne kryteria wynikające z prawa krajowego – jest w całości bezskuteczna, a w konsekwencji konsument i kredytodawca mogą żądać zwrotu świadczeń spełnionych na jej podstawie jako nienależnych (art. 410 § 1 k.c.). Roszczenia stron mają charakter odrębny (niezależny), co oznacza, że nie ulegają automatycznie wzajemnej kompensacji i konsument może żądać zwrotu w całości spłaconych rat kredytu niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. W tej kwestii Sąd Najwyższy potwierdził stanowisko wyrażone w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2021 roku wydanej w sprawie III CZP 11/20 (LEX nr 3120579).
W świetle takiego stanowiska uznać należy, iż przy rozliczeniu wzajemnych świadczeń spełnianych na podstawie spornej umowy, która została uznana za nieważną, zastosowanie powinna mieć teoria dwóch kondykcji, która przewiduje, że powstają w takiej sytuacji dwa stosunki prawne i każda ze stron ma roszczenie do drugiej o zwrot środków na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.
Między stronami kwestia nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy o kredyt konsolidacyjny nrKK/(...)nie była sporna, okoliczność ta została przesądzona wyrokiem Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 22 grudnia 2022 roku wydanym w sprawie I C 2432/21. Orzeczenie to jest prawomocne i jako takie wiążące, także dla sądu orzekającego w przedmiotowej sprawie. Zgodnie z treściąart. 365 § 1 k.p.c., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Jeżeli strona procesu cywilnego zamierza uzyskać stabilne rozstrzygnięcie co do istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego będącego podstawą żądania zasądzenia świadczenia, co może dotyczyć zwłaszcza sytuacji, w których ze stosunku tego wynika większa liczba roszczeń lub jego ocena może mieć znaczenie dla wyniku innych postępowań sądowych między tymi samymi stronami, może - zgodnie z zasadą dyspozycyjności - żądać ustalenia prawa lub stosunku prawnego (art. 189 k.p.c.). Ocena tego żądania znajdzie wówczas wyraz w sentencji i - w razie uprawomocnienia się wyroku - będzie korzystać z prawomocności materialnej na zasadach ogólnych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2023 roku I CSK 5350/23, LEX nr 3637313). W sprawie przed Sądem Okręgowym w Toruniu I C 2432/21 takie rozstrzygnięcie ustalające nieistnienie pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy o kredyt konsolidacyjny nrKK/(...)zostało wydane i w związku z tym, że wyrok jest prawomocny korzysta z prawomocności materialnej. Moc wiążąca prawomocnego orzeczenia (art. 365 § 1 k.p.c.) polega między innymi na zakazie dokonywania ustaleń i ocen prawnych sprzecznych z ustaleniami i ocenami już w sprawie osądzonej między tymi samymi stronami. Wyrok Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 22 grudnia 2022 r. w sprawie sygn. akt I C 2431/21 jest prawomocny i ma powagę rzeczy osądzonej co do stwierdzenia ustalenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu zawartej przez strony w rozumieniuart. 366 k.p.c.i w takim sensie, niezależnie od treściart. 365 § 1 k.p.c., wiąże strony tego postępowania, a także Sąd Rejonowy w Toruniu orzekający w przedmiotowej sprawie.
Podstawowym efektem stwierdzenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu jest konieczność takiego traktowania umowy, jakby nigdy nie została zawarta. Orzeczenie Sądu w tym przedmiocie jest deklaratoryjne i nie kreuje, wbrew temu co zdawał się sugerować powód, nowego stosunku prawnego. Sąd potwierdza jedynie, że ze względu na doniosłe wady umowy nie funkcjonuje ona pomiędzy stronami od samego początku i w efekcie takiego potwierdzenia orzeka również w przedmiocie żądania pieniężnego (tak jak to nastąpiło w sprawie przed Sądem Okręgowym w Toruniu, który orzekł w zakresie roszczenia o zapłatę, jak i o ustalenie).
Takie stwierdzenie dotyczy w szczególności przypadków, gdy do ukształtowania stosunku umownego doszło w sposób wyraźnie krzywdzący kredytobiorcę, przy wykorzystaniu przez drugą stronę silniejszej pozycji. Sankcja w postaci bezwzględnej nieważności umowy powoduje, że strony powinny dokonać zwrotu świadczeń, które otrzymały w wykonaniu nieważnej umowy kredytu. Tym samym ustalenie nieistnienia stosunku prawnego powoduje po stronie kredytobiorcy zwrot kapitału uzyskanego od banku tytułem kredytu z kolei po stronie banku obowiązek zwrotu na rzecz kredytobiorcy sumy świadczeń uzyskanych tytułem rat kapitałowo-odsetkowych spełnionych przez cały okres kredytowania. Jak już wspomniano wcześniej podstawą prawną żądania po oby stronach umowy kredytu jestart. 405w zw. zart. 410 k.c.
Na wspomnianą teorię dwóch kondykcji powołuje się powód, który wskazuje w uzasadnieniu pozwu na konieczność wzajemnych świadczeń obu stron nieważnej umowy kredytu. Z drugiej strony działanie pozwanego w sprawie rozpatrywanej przez Sąd Okręgowy w Toruniu o sygn. akt I C 2431/21 i Sąd Apelacyjny w Gdańsku w sprawie V ACa 288/23 również zdają się być nakierowane na tę metodę rozliczeń, tyle tylko że pozwany dochodził jedynie części roszczeń z tytułu rozliczenia nieważnej umowy kredytu. Pozwany w procesie zwieńczonym wydaniem przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyroku z dnia 10 maja 2024 roku dążył do uzyskania wyroku powodującego odzyskanie części kwoty wpłaconej w ramach wykonywania umowy kredytu nrKK/(...), a także do ustalenia nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu wynikającego z tej umowy.
Oczywiście jak już wskazano wcześniej, to w jaki sposób powinny zostać rozliczone świadczenia stron z tytułu nieważnej umowy przesądził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 maja 2021 roku III CZP 6/21. W tym kontekście należy stanowczo zaznaczyć, że nie ma znaczenia okoliczność jakiej kwoty dochodził konsument z tytułu nienależnie spełnionych świadczeń w ramach spłaty rat kapitałowo-odsetkowych i czy rozmiar dochodzonej kwoty kredytobiorca ustalił na zasadzie teorii dwóch kondykcji. Kwestia ta nie wpływa na uprawnienie banku do dochodzenia wypłaconego kapitału na zasadzie teorii dwóch kondykcji.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu przedawnienia podniesionego przez pozwanego, Sąd uznał ten zarzut za nietrafny. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 25 kwietnia 2024 roku III CZP 25/22 (LEX nr 3709742), jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie postanowieniami umowy. PozwanyD. R.wystąpił do powodowego banku z reklamacją z dnia 31 sierpnia 2020 roku. To w tym piśmie kredytobiorca po raz pierwszy powołał się na to, żeumowa nr (...)jest dotknięta nieważnością z uwagi na zawarcie w niej niedozwolonych postanowień umownych. W tym też piśmie po raz pierwszy pozwany zakwestionował wobec banku związanie postanowieniami umowy. Najwcześniej od dnia 31 sierpnia 2020 roku należy zatem liczyć bieg terminu przedawnienia roszczeń banku o zwrot kwot wypłaconych z tytułu kredytu. Zgodnie z treściąart. 118 k.c., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata. Roszczenie banku o zwrot kwot wypłaconych z tytułu kredytu jest w ocenie sądu roszczeniem związanym z prowadzeniem działalności gospodarczej (tak również Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 8 października 2020 r., I ACa 86/20, LEX nr 3303649), wobec czego termin przedawnienia dla tych roszczeń wynosi trzy lata. Skoro bieg terminu przedawnienia rozpoczął się najwcześniej w dniu 31 sierpnia 2020 roku, to jego upływ mógł nastąpić najwcześniej z dniem 31 grudnia 2023 roku. Powód wniósł jednak pozew do Sądu Rejonowego w Toruniu w przedmiotowej sprawie w dniu 8 grudnia 2023 roku (jest to data nadania przesyłki zawierającej pozew w placówce pocztowej), czym skutecznie przerwał bieg terminu przedawnienia roszczeń o zwrot kwot wypłaconych z tytułu kredytu (art. 123 § 1 pkt 1 k.c.).
Jeśli chodzi o podniesiony przez pozwanego zarzut nadużycia prawa, w ocenie Sądu także ten zarzut nie był zasadny. Zgodnie z treściąart. 5 k.c., nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Przepis ten znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy podmiotowi uprawnionemu przysługuje - formalnie rzecz ujmując - określone prawo podmiotowe, lecz w świetle oceny danego stanu faktycznego i przy uwzględnieniu treści konkretnej normy prawnej korzystanie przez nią z tego prawa pozostaje w sprzeczności z zasadami wskazanymi wart. 5 k.c.W ocenie Sądu brak jest podstaw, by uznać, że żądanie banku o zwrot kwot wypłaconych z tytułu kredytu było nadużyciem prawa. W postępowaniu wywołanym pozwem wniesionym przezD. R.bank bronił się zarzutami wskazującymi na to, że umowa jest ważna i w dalszym ciągu obowiązuje. Trudno czynić zarzut nadużycia prawa upatrując go w dochodzeniu przez banku kwot wypłaconych z tytułu kredytu tylko z tego powodu, że obrał on w innym procesie taktykę procesową negującą nieistnienie stosunku prawnego łączącego strony. Również fakt, iż powód wniósł pozew o zapłatę kwot wypłaconych z tytułu kredytu, podczas gdy postępowanie z powództwaD. R.o zapłatę i ustalenie nie dobiegło jeszcze końca nie stanowi przyczyny, by uznać, że działania banku stanowią nadużycie prawa. Bank liczyć się musiał z ewentualnym przedawnieniem roszczeń z tytułu zwrotu kwot wypłaconych z tytułu kredytu w związku z ustaleniem nieistnienia stosunku prawnego łączącego strony i aby uniknąć takiej konsekwencji musiał także wytoczyć powództwo o ich zapłatę niezależnie od apelacji wniesionej w procesie pierwotnym zainicjowanym przez pozwanego oraz niezależnie od podnoszonych w tym procesie zarzutów. W ocenie Sądu pozwany nie mógł podnieść skutecznego zarzutu nadużycia prawa podmiotowego przez powoda w sytuacji czynienia przezeń zwykłego użytku ze swoich uprawnień procesowych w postępowaniu, które toczyło się przed Sądem Okręgowym w Toruniu, zwieńczonym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 10 maja 2024 roku w sprawie V ACa 288/23.
Należy jednak wziąć pod uwagę podniesiony przez pozwanego zarzut potrącenia. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że zarzut potrącenia został zgłoszony już w odpowiedzi na pozew złożonej przez pozwanego. Zgodnie z treściąart. 2031§ 1 k.p.c., podstawą zarzutu potrącenia może być tylko wierzytelność:
1) pozwanego z tego samego stosunku prawnego co wierzytelność dochodzona przez powoda, chyba że wierzytelność ta jest niesporna, stwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu, orzeczeniem sądu polubownego, ugodą zawartą przed sądem albo sądem polubownym, zatwierdzoną przez sąd ugodą zawartą przed mediatorem, lub uprawdopodobniona dokumentem potwierdzającym jej uznanie przez powoda;
2) o zwrot spełnionego świadczenia przysługująca jednemu z dłużników solidarnych wobec pozostałych współdłużników.
Zgodnie zart. 2031§ 2 k.p.c., pozwany może podnieść zarzut potrącenia nie później niż przy wdaniu się w spór co do istoty sprawy albo w terminie dwóch tygodni od dnia, gdy jego wierzytelność stała się wymagalna. Zgodnie z § 3 tego przepisu, zarzut potrącenia może zostać podniesiony tylko w piśmie procesowym. Do pisma tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące pozwu, z wyjątkiem przepisów dotyczących opłat. Odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących pozwu oznacza, że pozwany powinien wyraźnie wyartykułować żądanie uwzględnienia faktu potrącenia, dokładnie określić potrąconą wierzytelność i oznaczyć datę jej wymagalności, przytoczyć okoliczności faktyczne uzasadniające jej istnienie i skuteczne potrącenie, wskazać, czy strony podjęły co do wierzytelności wzajemnej próbę mediacji lub innego pozasądowego rozwiązania sporu i (fakultatywnie) wskazać dowody na poparcie swoich twierdzeń (tak M. Manowska (w:) Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1-477(16), LEX 2023, uwagi do art. 2031k.p.c.). Wszystkie wymogi formalne dotyczące podniesienia zarzutu potrącenia zostały w odpowiedzi na pozew wniesionej przez pozwanych spełnione. Wskazano w niej także daty wymagalności potrąconych roszczeń, choć nie wskazano czy strony podjęły co do wierzytelności wzajemnej próbę mediacji lub innego pozasądowego rozwiązania sporu, lecz ta ostatnia okoliczność da się wywnioskować z dokumentów dołączonych do odpowiedzi na pozew. Złożenie takiego oświadczenia na ręce pełnomocnika banku reprezentującego powoda w procesie było możliwe, gdyż pełnomocnictwo załączone do pozwu upoważnia także do przyjmowania wszystkich oświadczeń o charakterze materialnoprawnym złożonych Bankowi. Także z pełnomocnictwa udzielonego przez pozwanego reprezentującemu go pełnomocnikowi wynika uprawnienie do składania oświadczeń o charakterze materialnoprawnym.
Zgodnie z przepisemart. 498 § 1 k.c.gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Przepis§ 2 artykułu 498 Kodeksu cywilnegoprzewiduje, że wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. Zgodnie zaś zart. 499 k.c.potrącenia dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe. Przepisartykuł 498 k.c.wyznacza przesłanki oraz skutki czynności prawnej potrącenia wierzytelności. Wart. 498 § 1 k.c.wskazane zostały okoliczności, w których aktualizuje się kompetencja wierzyciela do wzajemnego umorzenia dwóch przeciwstawnych wierzytelności mocą jednostronnego oświadczenia woli. Stosownie do treściart. 498 k.c., potrącenie może być skutecznie dokonane, jeżeli łącznie spełnione są następujące przesłanki: 1) wierzytelności są wzajemne i jednorodzajowe; 2) wierzytelność przedstawiana do potrącenia (aktywna) jest wymagalna; 3) wierzytelność potrącana jest zaskarżalna. Aby mogło dojść do potrącenia ustawowego, muszą istnieć dwie przeciwstawne wierzytelności jednego rodzaju co do przedmiotu świadczenia. Dwa podmioty muszą być względem siebie jednocześnie wierzycielami i dłużnikami. Zasadniczo więc potrącenie jest możliwe, gdy przedmiotem obu wierzytelności są takie rzeczy, które są zamienne w obrocie. Stan wymagalności wierzytelności oznacza, że upłynął już termin spełnienia świadczenia (zob.art. 455 k.c., por także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2019 roku, II CSK 413/18,L.). Kolejną przesłanką potrącenia jest w świetleart. 498 k.c.zaskarżalność wierzytelności. Polega ona na możliwości dochodzenia ich zasądzenia i egzekwowania wbrew woli pozwanego dłużnika.
Rozstrzygając o zasadności zarzutu potrącenia Sąd miał na uwadze, że pismem z dnia 24 listopada 2023 r. pełnomocnik pozwanego wezwał powoda do zapłaty kwoty 41 000,45 zł w terminie 3 dni. Powód otrzymał wezwanie w dniu 29 listopada 2023 r. Pismem z dnia 8 grudnia 2023 r. pozwany złożył powodowi oświadczenie o potrąceniu łącznej kwoty 108 760,68 zł (41 000,45 zł + 15 488,15 zł + 52 272,08 zł) z wierzytelnością powoda o zwrot kapitału w kwocie 65 649,99 zł. Z dokumentów zebranych w sprawie wynika, że pozwany w okresie od dnia 12 listopada 2007 r. do dnia 13 listopada 2023 r. wpłacił powodowi na poczet umowy kwotę 93 272,33 zł. Roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia ma charakter bezterminowy. Zgodnie zart. 455 k.c.jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Według zaśart. 481 § 1 k.c., jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Jednocześnie jednak należy zwrócić uwagę na zasadę retroaktywności potrącenia wynikającą z cytowanego wyżej przepisuart. 499 k.c.Zasada retroaktywności potrącenia prowadzi do uznania za niebyłe skutków prawnych związanych z istnieniem wierzytelności, które następnie zostały umorzone w wyniku potrącenia. Dotyczy to w szczególności odsetek naliczanych za opóźnienie za okres po dniu powstania stanu potrącalności. Uznanie ich za niebyłe dotyczy tej części każdej z wierzytelności wzajemnych, które uległy umorzeniu. Nie dotyczy to zatem odsetek od obu umorzonych wierzytelności, które stały się należne do chwili powstania stanu potrącalności (tak R. Morek (w:) Kodeks cywilny. Komentarz. Red. K. Osajda, Warszawa 2024, Legalis, uwagi do art. 499, rozdział B, teza 13). W konsekwencji uznać należy, że pozwanemu przysługiwała wymagalna wierzytelność w zakresie kwoty 93 272,53 zł, którą łącznie uiścił w związku z wykonywaniem umowy kredytu, a tym samym pozwany mógł skutecznie dokonać potrącenia kwoty 65 649,99 zł. Pozwanemu nie przysługiwała natomiast do potrącenia kwota 15 488,15 zł z tytułu skapitalizowanych odsetek za okres od 8 września 2020 r. do 8 grudnia 2023 roku od kwoty wierzytelności dochodzonej wobecBanku (...) S.A.w procesie z tytułu nieważności kredytu. Należy podkreślić, że zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 22 grudnia 2022 r. I C 2432/21 zmienionego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 10 maja 2024 roku V ACa 288/23 zasądzono na rzeczD. R.kwotę 52 272,08 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 8 października 2020 roku do dnia zapłaty. Tymczasem powód wezwał pozwanego do zapłaty kwoty 65 649,99 zł pismem z dnia 30 października 2023 roku, które zostało doręczone pozwanemu w dniu 7 listopada 2023 roku. Czternastodniowy termin wyznaczony pozwanemu przez powoda do zapłaty powyższej kwoty upływał z dniem 21 listopada 2023 roku, zatem wymagalność roszczenia powoda nastąpiła w dniu 22 listopada 2023 roku. W tej dacie powstał stan potrącalności kwoty dochodzonej przez powoda z kwotą dochodzoną przez pozwanego w procesie pierwotnym. Pozwany miał więc prawo potrącić skapitalizowane odsetki za opóźnienie od kwoty 52 272,08 zł, ale wyłącznie w zakresie odsetek skapitalizowanych za okres od dnia 8 października 2020 roku do dnia 22 listopada 2023 roku. Do potrącenia nadawała się zatem kwota 14 989,78 zł tytułem odsetek skapitalizowanych od kwoty 52 272,08 zł. Kwota zasądzona przez Sąd Okręgowy w Toruniu w sprawie o sygn. akt I C 2432/21 nie obejmowała sumy 41 000,45 zł, co do której pozwany wezwał powodowy bank do zapłaty pismem z dnia 24 listopada 2023 roku. Wezwanie zostało doręczone powodowi w dniu 29 listopada 2023 roku. Trzydniowy termin na spełnienie świadczenia, zakreślony w wezwaniu, upływał z dniem 2 grudnia 2023 roku, lecz dzień ten przypadał na sobotę, w związku z czym termin na spełnienie świadczenia upływał z dniem 4 grudnia 2023 roku (art. 115 k.c.). Z kolei oświadczenie o potrąceniu zostało wysłane powodowi w dniu 8 grudnia 2023 roku, zaś doręczone 12 grudnia 2023 roku. Zgodnie z treściąart. 61 § 1 k.c., oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Odwołanie takiego oświadczenia jest skuteczne, jeżeli doszło jednocześnie z tym oświadczeniem lub wcześniej. Oświadczenie woli stanowiące potrącenie zostało więc złożone powodowemu bankowi w dniu 12 grudnia 2023 roku. W związku z powyższym Sąd przyjął, iż zarzut potrącenia okazał się zasadny co do kwoty należności głównej objętej pozwem. Nie zasługiwały na uwzględnienie argumenty powoda jakoby roszczenia pozwanego były niewymagalne, bowiem były one niewymagalne w dacie złożenia oświadczenia o potrąceniu. Należy ponownie zwrócić uwagę na fakt, iż wyrok Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 22 grudnia 2022 roku w sprawie o sygn. akt I C 2432/21 w zakresie, w jakim sąd ten orzekł o ustaleniu nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy o kredyt konsolidacyjny nrKK/(...)zawartej 8 października 2007 r. ma charakter deklaratoryjny. Sąd Okręgowy w Toruniu na żądanie powoda potwierdził jedynie brak istnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego wynikającego z umowy o kredyt. Skoro tak, to obie strony były uprawnione do tego, by żądać zwrotu świadczeń spełnionych na podstawie umowy kredytu jako nienależnych (art. 410 § 1 k.c.) Tym samym nie było przeszkód, by pozwany domagał się zapłaty kwoty, której dochodził w postępowaniu przed Sądem Okręgowym w Toruniu (52 272,08 zł) jeszcze zanim wyrok ten się uprawomocnił, podobnie jak nie było przeszkód, by domagał się reszty kwot uiszczonych na poczet wykonania umowy kredytu. Fakt, iż wyrok nie był prawomocny, a także fakt, iż pozwany nie objął pozwem wniesionym do Sądu Okręgowego w Toruniu całości przysługujących mu względem banku roszczeń nie powodował, że roszczenia te nie są wymagalne, ani że nie nadają się do potrącenia. Wymagalność roszczenia o zapłatę kwoty 41 000,45 zł nastąpiła z dniem 4 grudnia 2023 roku. Z kolei o wymagalności kwoty dochodzonej przez pozwanegoD. R.przeciwkoBankowi (...) S.A.w postępowaniu pierwotnym przesądził Sąd Okręgowy w Toruniu w wyroku z dnia 22 grudnia 2022 r. I C 2432/21, zmienionym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 10 maja 2024 roku V ACa 288/23, w którym orzekł o zasądzeniu kwoty 52 272,08 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 8 października 2020 roku do dnia zapłaty. Data od której zasądzono odsetki ustawowe za opóźnienie wyznacza wymagalność roszczenia pozwanego w zakresie kwoty dochodzonej pozwem w procesie pierwotnym, tj. kwoty 52 272,08 zł. Z kolei roszczenie o odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 52 272,08 zł naliczone w okresie od dnia 8 października 2020 roku do dnia 22 listopada 2023 roku stało się wymagalne z upływem pierwszego dnia od terminu wymagalności roszczenia głównego, przy czym wymagalność następowała osobno w każdym dniu opóźnienia (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2000 r. III CKN 548/00, LEX nr 55842). Roszczenie powoda względem pozwanego o zapłatę kwoty odpowiadającej sumie kapitału kredytu stało się natomiast wymagalne z dniem 22 listopada 2023 roku. Zgodnie zart. 488 § 2 k.c.wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. Na skutek dokonanego przez pozwanego potrącenia wierzytelności stron co do kwoty 65 649,99 zł wygasły. Biorąc pod uwagę tę okoliczność, powództwo podlegało oddaleniu o czym orzeczono w punkcie I wyroku.
W kontekście dochodzonej wierzytelności warto poczynić jeszcze dodatkową uwagę. Po pierwsze, niezależnie od powyżej wskazanych wywodów należy podkreślić, że pozwany nie dał powodowi podstaw do wytoczenia powództwa. Pozwany wystąpił wyłącznie o zapłatę kwoty 52 272,08 zł. Z kolei lektura oświadczenia o potrąceniu z dnia 8 grudnia 2023 roku wskazuje, że zarówno wezwanie do zapłaty, jak i potrącenie było podyktowane reakcją na działanie banku, który wezwał pozwanego do zapłaty kwoty stanowiącej równowartość kapitału kredytu w wysokości 65 649,99 zł. Nawet uwzględniając ryzyko przedawnienia przysługujących Bankowi roszczeń, mógł on skutecznie potrącić przysługujące mu roszczenie o kapitał z roszczeniem pozwanego o tożsamą kwotę z tytułu rozliczenia nieważnej umowy kredytowej, bowiem wierzytelność przedawniona może być potrącona, jeżeli w chwili, gdy potrącenie stało się możliwe, przedawnienie jeszcze nie nastąpiło (por.art. 502 k.c.).
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd doszedł również do przekonania, że o kosztach procesu należy orzec zgodnie z zasadą ich ponoszenia wynikającą zart. 98 § 1, 11i § 3 k.p.c.orazart. 99 k.p.c.Na koszty poniesione przez pozwanego składa się koszt zastępstwa procesowego określony na podstawie § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (T.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.), a także opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. Orzekając o wysokości przyznanych stronie pozwanej kosztów procesu sąd, zgodnie zart. 109 § 2 k.p.c., wziął pod uwagę celowość poniesionych kosztów oraz niezbędność ich poniesienia z uwagi na charakter sprawy, a także niezbędny nakład pracy pełnomocnika oraz czynności podjęte przez niego w sprawie, charakter sprawy i wkład pełnomocnika pozwanego będącego radcą prawnym w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Mając na względzie wszystkie okoliczności sprawy Sąd uznał, że zasadnym będzie zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu obejmujących wynagrodzenie reprezentującego go pełnomocnika w osobie radcy prawnego w stawce minimalnej wynikającej z przepisów Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Łącznie Sąd zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 5417 złotych. Kwota ta została zasądzona wraz z wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, zgodnie z treścią brzmieniemart. 98 § 11k.p.c., w myśl którego, od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.