Sąd Okręgowy w Warszawie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 412/23
Data wyroku: 2024-09-05 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Marcin Polit
Słowa kluczowe: Uznanie czynności za bezskuteczną
Podstawa prawna: art. 527 k.c.

Sygn. akt I C 412/23

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Warszawa, dnia 5 czerwca 2024 roku
Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący sędzia Marcin Polit
Protokolant Zuzanna Kurek
po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2024 roku w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwaK. P.
przeciwkoM. J.
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną

I
oddala powództwo;

II
odstępuje od obciążenia powoda obowiązkiem zwrotu pozwanej kosztów procesu.

Sygn. aktI C 412/23

UZASADNIENIE
Pozwem wniesionym do Sądu Okręgowego w Poznaniu w dniu 22 października 2021 roku (data stempla pocztowego – k. 87) powódK. P.wniósł o uznanie za bezskuteczną w stosunku do niego umowy darowizny tytułu prawnego dolokalu mieszkalnego nr (...)położonego przyul. (...)w miejscowościP.(dla lokalu nie założono odrębnej księgi wieczystej), zawartej w dniu 25 października 2016 roku przed notariuszemA. K. (1), Rep. A nr(...)wP.pomiędzyJ. Z.aM. K.-J., która to czynność została dokonana z pokrzywdzeniem powoda, któremu przysługuje względemM. J.(jako następcy prawnego dłużnikaJ. Z.) wierzytelność w kwocie 153 204,59 zł, będąca przedmiotem postępowania toczącego się przed Sądem Okręgowym w Poznaniu, sygn. XVIII C 798/18, zasądzona tytułem zwrotu należności wyegzekwowanej na podstawie nieprawomocnego częściowego wyroku zaocznego Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 18 lutego 2016 roku, sygn. XVIII C 1422/15.
Ponadto wniósł o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego (pozew –kk. 1-18).
Nadto w piśmie z dnia 22 listopada 2021 roku powód wyraził zgodę na skierowanie sprawy do mediacji (pismo –kk. 99-100)
W odpowiedzi na pozew wniesionej w dniu 7 grudnia 2021 roku (data stempla pocztowego – k. 156) pozwanaM. J.nie wyraziła zgody na mediację, wniosła o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie kosztów postępowania (odpowiedź na pozew –kk. 102-105v.).
Postanowieniem z dnia 11 lipca 2022 roku wydanym w sprawie XVIII C 2277/21 Sąd Okręgowy w Poznaniu stwierdził swą niewłaściwość miejscową i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w Warszawie jako właściwemu miejscowo i rzeczowo (postanowienie – k. 196).
Pismem z dnia 19 lipca 2023 roku powód wniósł także o uznanie, że powód może prowadzić egzekucję wierzytelności wskazanej w pozwie w zakresie kwoty co najmniej 100 000 zł (a sprecyzowanej po sporządzeniu opinii biegłego sądowego) z całego majątku pozwanej, w szczególności z rachunków bankowych, wierzytelności, ruchomości, nieruchomości i innych praw majątkowych pozwanej (pismo –kk. 216-218).
Strony podtrzymały swoje stanowiska w sprawie do dnia zamknięcia rozprawy. W szczególności pozwana w piśmie z dnia 26 lipca 2023 roku wniosła również o oddalenie wniosku powoda, że powód może prowadzić egzekucję w zakresie kwoty 100 000 zł z całego majątku pozwanej, w tym z wymienionych szczegółowo w piśmie z dnia 19 lipca 2023 roku praw (pismo –kk. 220-221v.).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 7 września 2015 rokuJ. Z.wniósł do Sądu Okręgowego w Poznaniu pozew, w którym wniósł o zasądzenie od pozwanychZ. B.iK. P.solidarnie kwoty 123 443 zł wraz ze stosownymi odsetkami oraz kosztami postępowania (pozew – akta XVIII C 1422/15,kk. 2-3).
Wyrokiem zaocznym częściowym z dnia 18 lutego 2016 Sąd Okręgowy w Poznaniu w sprawie o sygn. XVIII C 1422/15 zasądził od powodaK. P.na rzeczJ. Z.kwotę 123 443 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 28 listopada 2013 roku, koszty procesu oraz nieuiszczoną kwotę opłaty od pozwu. Wyrokowi zaocznemu częściowemu nadano rygor natychmiastowej wykonalności (wyrok zaoczny częściowy – akta XVIII C 1422/15, k. 129).
W dniu 19 lutego 2016 rokuJ. Z.złożył wniosek o nadanie klauzuli wykonalności wyrokowi zaocznemu częściowemu z dnia 18 lutego 2016 roku. Wniosek został uwzględniony (wniosek – akta XVIII C 1422/15, k. 131; pismo przewodnie - akta XVIII C 1422/15, k. 137).
W dniu 11 marca 2016 rokuK. P.wniósł sprzeciw od wyroku zaocznego częściowego z dnia 18 lutego 2016 roku, wnosząc o jego uchylenie i oddalenie powództwa w całości (sprzeciw - akta XVIII C 1422/15,kk. 151-154).
Następnie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, w ramach którego zostały zajęte rachunki bankowe oraz ruchomości. W ramach dobrowolnych wpłatK. P.wyegzekwowane zostały następujące kwoty:
- 123 443 zł tytułem należności głównej – przelew w dniu 11 kwietnia 2016 roku,
- 35 419,64 zł tytułem należności ubocznych – przelew w dniu 14 kwietnia 2016 roku.
Dodatkowo pobrano też opłatę egzekucyjną w wysokości 11 762,18 zł.
(potwierdzenia przelewów –kk. 45-46; protokół zajęcia ruchomości – k. 51, pismo komornika – k. 52; zeznania powodaK. P.– k. 279)
K. P.zwrócił się też doJ. Z.z propozycją zawarcia porozumienia (datowanego na dzień 6 kwietnia 2016 roku i podpisanego przezK. P.w tym dniu), zgodnie z którymJ. Z.miał zobowiązać się do cofnięcia wniosku egzekucyjnego złożonego do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Lesznie na podstawie tytułu wykonawczego w postaci wyroku zaocznego częściowego z dnia 18 lutego 2016 roku i do niepodejmowania żadnych działań egzekucyjnych w stosunku doK. P., zaśK. P.miał zobowiązać się do zapłaty kwoty 61 721,50 zł w określonych porozumieniem ratach, co miało wyczerpać wszelkie roszczeniaJ. Z.w stosunku doK. P.wynikające ze wskazanego wyroku zaocznego (porozumienie – akta XVIII C 1422/15, k. 486).
Pismem z dnia 14 kwietnia 2016 rokuJ. Z.wniósł do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w LesznieM. S.o całkowite umorzenie postępowania egzekucyjnego (pismo – k. 49).
Postanowieniem z dnia 20 września 2016 roku Sąd odrzucił sprzeciw od wyroku zaocznego częściowego z dnia 18 lutego 2016 roku, uznając, że nie została uiszczona opłata od sprzeciwu (postanowienie - akta XVIII C 1422/15, k. 251-253).
Na skutek złożonego przezK. P.zażalenia postanowieniem z dnia 17 października 2016 roku Sąd Okręgowy w Poznaniu uchylił postanowienie z dnia 20 września 2016 roku w przedmiocie odrzucenia sprzeciwu od wyroku zaocznego częściowego (postanowienie – akta XVIII C 1422/15, k. 267).
Również postanowieniem z dnia 17 października 2016 roku Sąd Okręgowy w Poznaniu zawiesił rygor natychmiastowej wykonalności częściowego wyroku zaocznego z dnia 18 lutego 2016 roku (postanowienie – akta XVIII C 1422/15, k. 273).
Odpisy obu postanowień oraz sprzeciwu od nakazu zapłaty zostały doręczone pełnomocnikowiJ. Z.w dniu 2 listopada 2016 roku (e.p.o. – akta XVIII C 1422/15, k. 284).
W dniu 25 października 2016 roku przed notariuszemA. K. (1)pomiędzyJ. Z.aM. J.została zawarta umowa darowizny, na mocy której toJ. Z.darował swojej córceM. J.spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu mieszkalnego nr (...)położonego wP.przyul. (...)o pow. użytkowej 34,54 m2(umowa darowizny –kk. 108-110).
J. Z.zmarł w dniu 2 lutego 2017 roku (odpis skrócony aktu zgonu – akta XVIII C 1422/15, k. 385).
Spadek poJ. Z.odziedziczyły i przyjęły z dobrodziejstwem inwentarza córkiA. G.iM. J.(każda z nich w 1/2 części), na podstawie testamentu sporządzonego dnia 15 grudnia 1998 roku wP.przed notariuszemR. S., rep. A nr(...), otwartego i ogłoszonego w Kancelarii Notarialnej wP.przez notariuszaB. N.w dniu 9 maja 2017 roku, za nr rep. A(...)(akt poświadczenia dziedziczenia –kk. 24-26, protokół dziedziczenia i oświadczenia o przyjęciu spadku –kk. 27-29; kopia testamentu –kk. 141-143).
A. G.nabyła po zmarłym ojcu środki pieniężne w kwocie 1 046,46 zł, zaśM. J.– w kwocie 1 050 zł. Ustalony stan czynny spadku wynosi 4 592,92 zł (deklaracje podatkowe SD-Z2 –kk. 35-38,kk. 259-262; oświadczenie majątkowe pozwanej – akta XVIII C 798/18 –kk. 732-734).
Postanowieniem z dnia 27 lutego 2017 roku Sąd Okręgowy w Poznaniu zawiesił postępowanie z uwagi na śmierćJ. Z.(postanowienie – akta XVIII C 1422/15, k. 387).
M. J.zbyła spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu mieszkalnego nr (...)o pow. użytkowej 34,54 m2znajdujące się wbudynku nr (...)przyul. (...)wP., na mocy umowy sprzedaży z dnia 10 kwietnia 2017 roku, rep. A nr(...)(umowa sprzedaży –kk. 225-226v.; informacja od spółdzielni mieszkaniowej –kk. 22-23).
Postanowieniem z dnia 18 maja 2018 roku Sąd podjął postępowanie w sprawie z udziałem spadkobierczyń (córek)J. A.G.iM. J.(postanowienie – akta XVIII C 1422/15, k. 448).
Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2018 roku wydanym w sprawie o sygn. XVIII C 798/18 Sąd Okręgowy w Poznaniu:

1
oddalił powództwo wobec pozwanegoZ. B.;

2
zasądził solidarnie od powódek na rzecz pozwanego kwotę 3 617 zł;

3
uchylił w całości częściowy wyrok zaoczny z dnia 18 lutego 2016 roku ogłoszony w sprawie XVIII C 1422/15;

4
oddalił powództwo wobec pozwanegoK. P.;

5
zasądził solidarnie od powódekA. G.iM. J.na rzeczK. P.kwotę 157 696,47 zł tytułem zwrotu należności wyegzekwowanej na podstawie nieprawomocnego częściowego wyroku zaocznego z dnia 18 lutego 2016 roku;

6
zastrzegł powódkomA. G.iM. J.prawo do powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności tylko do wysokości ustalonego stanu czynnego spadku po zmarłymJ. Z.;

7
w pozostałym zakresie oddalił wniosek pozwanegoK. P.o zwrot należności wyegzekwowanej na podstawie nieprawomocnego wyroku zaocznego SO w Poznaniu z dnia 18 lutego 2016 roku

8
zasądził solidarnie od powódek na rzecz pozwanegoK. P.kwotę 6 704 zł.

(wyrok – akta XVIII C 798/18, k. 637)
W uzasadnieniu wyroku wskazano m.in. że strony zawarły ustną umowę sprzedaży ruchomości wchodzących w składprzedsiębiorstwa (...), ustalając, że pozwani zapłacą pewną cenę za sprzedany asortyment, której jednak – zgodnie ze stanowiskiemJ. Z.– nie zapłacili w całości. W ocenie Sądu jednak ani on, ani powódki (jego córki) nie wykazały i nie udowodniły, w jakim stanie oraz jakie składniki majątkowe wchodzące w skład likwidowanego przedsiębiorstwa zostały sprzedane i wydane pozwanym. Brak było dostatecznych dowodów, które umożliwiłyby Sądowi ustalenie przedmiotu łączącej strony umowy, m.in. z uwagi na zaniedbanie powoda udokumentowania treści umowy sprzedaży (zaś inna przedłożona w postępowaniu umowa zawierała podrobione podpisy). Ponadto roszczenieJ. Z.wobec pozwanegoK. P.uległo przedawnieniu w 2014 roku (uzasadnienie wyroku –kk. 646-666).
W dniu 28 sierpnia 2018 roku przed notariuszemI. A., w siedzibie jej kancelarii wP.,M. J.złożyła wykaz inwentarza po zmarłym ojcuJ. Z., co zostało stwierdzone protokołem (rep. A nr(...)). Oświadczyła, że wg posiadanej przez nią wiedzy, w skład masy spadkowej po zmarłym wchodzą opisane rzeczy ruchome oraz środki finansowe zgromadzone na rachunkach bankowych w łącznej kwocie 2 092,92 zł (protokół z przyjęcia wykazu inwentarza –kk. 30-34).
W dniu 10 lipca 2020 roku została nadana klauzula wykonalności ww. wyrokowi w zakresie pkt 5 z ograniczeniem wynikającym z punktu 6 wobecA. G.(kopia klauzuli wykonalności – k. 44).
Postanowieniem z dnia 25 czerwca 2020 roku SO w Poznaniu m.in. stwierdził prawomocność wyroku z dnia 20 grudnia 2018 roku w punktach 6-7 w stosunku do powódkiM. J.z dniem 5 kwietnia 2019 roku (postanowienie – akta XVIII C 798/18, k. 795).
Postanowieniem z dnia 10 września 2020 roku SO w Poznaniu odrzucił apelację powódkiM. J.od wyroku z dnia 20 grudnia 2018 roku (postanowienie – akta XVIII C 798/18, k. 810).
W dniu 3 marca 2021 rokuA. G.iM. J.przelały na kontoK. P.kwoty po 2 245,92 zł (potwierdzenia przelewów –kk. 53-54).
Postanowieniem z dnia 4 marca 2021 roku SO w Poznaniu stwierdził prawomocność wyroku z dnia 20 grudnia 2018 roku w punktach 3, 4, 5 i 8 w stosunku do powódkiM. J.z dniem 23 września 2020 roku (postanowienie – akta XVIII C 798/18, k. 834).
Postanowieniem z dnia 4 marca 2021 roku ww. Sąd nadał temu wyrokowi klauzulę wykonalności w stosunku doM. J.(kopia klauzuli wykonalności – k. 42; wyrok – akta XVIII C 798/18, k. 637).
K. P.pismem z dnia 13 lipca 2021 roku zwrócił się doM. J.z wezwaniem do realizacji wyroku SO w Poznaniu z dnia 20 grudnia 2018 roku (pismo – k. 55).
Pismem z dnia 30 sierpnia 2021 roku pełnomocnikM. J.poinformowałK. P., żeM. J.korzysta z prawa zastrzeżonego w pkt 6 wyroku SO w Poznaniu z dnia 20 grudnia 2018 roku w zakresie ograniczenia jej odpowiedzialności z tytułu roszczeńK. P.do stanu czynnego spadku po zmarłymJ. Z.. Ponadto poinformował o fakcie sporządzenia spisu inwentarza po zmarłymJ. Z.i oraz o tym, że kwota stanu czynnego spadku została w całości wyczerpana, albowiemA. G.iM. J.przelały na kontoK. P.kwoty po 2 245,92 zł, zaś kwota 101,04 zł została przekazana na kontoZ. B.– byłego wspólnikaK. P.i drugiego z pozwanych, w postępowaniu, które zostało zakończone wyrokiem z dnia 20 grudnia 2018 roku (pismo – k. 56).
W chwili otwarcia spadkuJ. Z.posiadał na swoich rachunkach bankowych środki pieniężne w kwocie 87 635,72 zł, które były objęte dyspozycją wkładu na wypadek śmierci w kwocie 85 542,80 zł na rzeczA. G.(zaświadczenie o wysokości salda – k. 140).
J. Z.w okresie przed śmiercią pobierał emeryturę w wysokości(...)zł miesięcznie (fotokopia oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania –kk. 74-77).
J. Z.przez lata samotnie wychowywał swoje obie córki (po śmierci żony), jak również w ich późniejszym, dorosłym życiu, utrzymywał normalne, dobre relacje, raczył opieką i troską, wspomagał je majątkowo – na podstawie umowy sprzedaży, darowizny oraz wniosku wieczystoksięgowego z dnia 26 kwietnia 2004 roku (rep. A nr(...)) darowałM. J.nieruchomość w postacilokalu mieszkalnego nr (...)położonego wP., przyul. (...)o pow. 25,60 m2o ówczesnej wartości 90 000 zł, w której to następnie pozwana zamieszkiwała, a także dokonał na rzecz córkiA. G.darowizny kwoty pieniężnej w wysokości 300 000 zł, którą to kwotę uzyskał ze sprzedaży stanowiącej jego własność nieruchomości na mocy umowy z dnia 31 października 2007 roku. Był człowiekiem majętnym. Miał problemy zdrowotne (kardiologiczne). ZK. P.widział się 2 razy w życiu. Ich spór dotyczy działalności gospodarczej prowadzonej przezJ. Z.– po zawieszeniu działalności w 2004 roku sprzedał maszynyK. P.iZ. B., którzy – wedle twierdzeńJ. Z.– nie uregulowali za nie całości należności (umowa z 26.04.2004 –kk. 144-150; umowa z 31.10.2007 –kk. 151-155; zeznania świadkaP. J.– k. 276; zeznania świadekA. G.– k. 276v.; zeznania świadekA. D.– k. 277v.; zeznania świadekM. R.– k. 278; zeznania świadekA. K. (2)–kk. 278v.; zeznania powodaK. P.– k. 279; zeznania pozwanejM. J.–kk. 279v.).
Powyższy stan faktyczny został ustalony w oparciu o przedłożone do akt sprawy dokumenty oraz kopie, których autentyczność nie była kwestionowana, jak również w oparciu o zeznania wymienionych świadków i stron, które nie budziły wątpliwości Sądu pod względem ich wiarygodności. Przede wszystkim też Sąd oparł się o dowody z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy o sygn. XVIII C 1422/15, a następnie XVIII C 798/18.
W toku postępowania strona powodowa wnosiła o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego na okoliczność wyceny wartości lokalu mieszkalnego położonego wP.przyul. (...). Z uwagi na końcowe rozstrzygnięcie, o którym Sąd wypowiedział się w dalszej części uzasadnienia, dowód ten należało uznać za niepotrzebny. Nawet gdyby jednak rozstrzygnięcie było inne, to w dalszym ciągu dowód taki byłby nieprzydatny – pozwana wyzbyła się bowiem owej nieruchomości i prowadzenie egzekucji z tego składnika majątku byłoby niemożliwe, a co najwyżej powód mógłby w dalszej perspektywie wystąpić z powództwem przeciwko pozwanej o zapłatę z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia.
Sąd Okręgowy zważył co następuje.
Powództwo podlegało oddaleniu w całości.
Podstawę prawną roszczenia stanowią przepisyart. 527-534 k.c.Zgodnie z treściąart. 527§1 k.c., gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.§ 2cytowanego przepisu zawiera legalną definicję czynności prawnej dokonywanej z pokrzywdzeniem wierzycieli stanowiąc, że czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż przed dokonaniem czynności. W myśl§3tego przepisu, jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
Zgodnie natomiast zart. 530 k.c., przepisy artykułów poprzedzających stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy dłużnik działał w zamiarze pokrzywdzenia przyszłych wierzycieli. Jeżeli jednak osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową odpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną tylko wtedy, gdy osoba trzecia o zamiarze dłużnika wiedziała.
Należy zgodzić się z powodem, że pozwana posiada legitymację bierną, mimo zbycia uzyskanej przez siebie korzyści majątkowej, której dotyczy powództwo (zob. wyrok SN z dnia 3 lutego 2005 r., II CK 412/04, LEX nr 359437), czego zresztą pozwana nie kwestionowała. Należy też zgodzić się, że powództwo nie jest spóźnione, albowiem został zachowany 5-letni termin wynikający zart. 534 k.c.Pozew o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną został wniesiony do Sądu Okręgowego w Poznaniu w dniu 22 października 2021 roku (data stempla pocztowego – k. 87), zaś sama czynność – umowa darowizny, miała miejsce w dniu 25 października 2016 roku.
Przechodząc zaś do szczegółowego rozważenia zasadności powództwa, należy wskazać, że jak podnosił powód w pozwie,J. Z.dokonał darowizny należącego do niego lokalu mieszkalnego na rzecz córkiM. J.z pokrzywdzeniem powoda jako wierzycielaJ. Z.. Przysługiwała mu bowiem wierzytelność w kwocie 157 696,47 zł tytułem zwrotu wyegzekwowanych od niego należności na podstawie nieprawomocnego jeszcze wyroku zaocznego częściowego z dnia 18 lutego 2016 roku, a wyegzekwował jedynie 4 491,88 zł. W jego ocenie w momencie dokonywania darowiznyJ. Z.miał świadomość, że opisane orzeczenie jest nieprawomocne, został od niego złożony sprzeciw i został uchylony w stosunku do niego rygor natychmiastowej wykonalności. Z argumentacji powoda miało wynikać, żeJ. Z.miał pełną świadomość pokrzywdzenia powoda jako wierzyciela i tym kierował się dokonując darowizny, a na jej skutek stał się niewypłacalny w większym stopniu niż przed jej dokonaniem.
W ocenie Sądu nie można się z takim stanowiskiem zgodzić. Rację ma natomiast strona pozwana, że w momencie dokonywania darowiznyJ. Z.miał następującą wiedzę:

­

nadal istniał w obrocie prawnym wyrok zaoczny częściowy SO w Poznaniu z dnia 18 lutego 2016 roku, opatrzony rygorem natychmiastowej wykonalności;

należności wynikające z ww. wyroku zostały wyegzekwowane, uregulowane w ramach dobrowolnych wpłatK. P., który to wcześniej też zwracał się doJ. Z.z propozycją zawarcia porozumienia w przedmiocie spłaty tych należności;

postanowieniem z dnia 20 września 2016 roku Sąd odrzucił sprzeciw od wyroku zaocznego częściowego z dnia 18 lutego 2016 roku.

W dniu 25 października 2016 roku, tj. w dniu zawarcia umowy darowizny,J. Z.nie mógł mieć jeszcze wiedzy o wydaniu postanowień z dnia 17 października 2016 roku, albowiem odpisy obu postanowień oraz sprzeciwu od nakazu zapłaty zostały doręczone pełnomocnikowiJ. Z.dopiero w dniu 2 listopada 2016 roku (e.p.o. – akta XVIII C 1422/15, k. 284). W konsekwencjiJ. Z.w żadnym wypadku nie mógł wtedy liczyć się z tym, że będzie musiał zwrócićK. P.wyegzekwowaną należność. Ponadto podstawa żądania owej należności przecież całkowicie wówczas nie odpadła – postanowieniem z dnia 17 października 2016 roku Sąd jedynie zawiesił rygor natychmiastowej wykonalności częściowego wyroku zaocznego, a ów wyrok zaoczny został uchylony w całości dopiero wyrokiem z dnia 20 grudnia 2018 roku, a zatem już po śmierciJ. Z..
W tym miejscu należy pochylić się nad ww. okolicznościami, które w ocenie Sądu świadczy o tym, że powoda nie można traktować jako wierzyciela w rozumieniuart. 528 k.c., ale co najwyżej jako przyszłego wierzyciela w rozumieniuart. 530 k.c.Przyszły wierzyciel to bowiem taki, którego wierzytelność powstała już po dokonaniu czynności dłużnika (P. Nazaruk [w:] B. Bajor, D. Bierecki, J. Bocianowska, J. Ciszewski, M. Ciszewski, G. Karaszewski, J. Knabe, J. Mucha-Kujawa, G. Sikorski, B. Sitek, R. Tanajewska, P. Nazaruk, Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2024, art. 530). W ocenie Sądu tak też było w tym przypadku – w momencie dokonywania darowiznyJ. Z.nie był jeszcze dłużnikiemK. P., albowiem nie było ku temu żadnej podstawy prawnej, by domagać się zwrotu spełnionego świadczenia stwierdzonego wyrokiem zaocznym częściowym z dnia 18 lutego 2016 roku, opatrzonym rygorem natychmiastowej wykonalności. Ów rygor został uchylony dopiero postanowieniem z dnia 17 października 2016 roku, które zostało doręczone pełnomocnikowiJ. Z.dopiero w dniu 2 listopada 2016 roku, natomiast końcowe rozstrzygnięcie zapadło dopiero w ramach wyroku z dnia 20 grudnia 2018 roku, w ramach którego SO w Poznaniu uchylił w całości częściowy wyrok zaoczny z dnia 18 lutego 2016 roku oraz orzekł w przedmiocie zwrotu należności wyegzekwowanej na podstawie nieprawomocnego częściowego wyroku zaocznego z dnia 18 lutego 2016 roku. Nastąpiło to jednak już dopiero po śmierciJ. Z.. Nie ulega jednak wątpliwości, że w samym momencie dokonywania darowizny,K. P.nie był jeszcze wierzycielem, choć zaistniały już pewne przesłanki ku temu, że tym wierzycielem się stanie (uchylenie postanowienia w przedmiocie odrzucenia sprzeciwu, uchylenie rygoru natychmiastowej wykonalności wyroku zaocznego częściowego).
Stosując zaśart. 530 k.c., należy rozróżnić „zamiar pokrzywdzenia wierzycieli” i „świadomość pokrzywdzenia wierzycieli”. Konieczność wykazania „zamiaru” stanowi przesłankę znacznie bardziej wymagającą niż konieczność wykazania samej „świadomości”. Termin „zamiar pokrzywdzenia” wykracza bowiem poza samą „świadomość pokrzywdzenia” i zakłada również działanie kierunkowe, którego celem jest doprowadzenie do pokrzywdzenia wierzyciela. Należy zauważyć jednak, że zaostrzenie wymogów dowodowych odnośnie do ochrony wierzytelności przyszłych jest w pełni uzasadnione potrzebą zapewnienia odpowiedniej ochrony pewności i bezpieczeństwu obrotu. Przyszły wierzyciel może uzyskać ochronę tylko w razie działania dłużnika, które stanowi rozmyślne dążenie do uwolnienia się od spełnienia zobowiązania, którego powstanie w przyszłości jest realne (P. Nazaruk [w:] B. Bajor, ...).
W ocenie Sądu takiego zamiaruJ. Z.nie mógł mieć. W momencie dokonywania darowizny miał on bowiem całkowicie uzasadnione przekonanie, że wyrok zaoczny częściowy, zaopatrzony w klauzulę wykonalności, istnieje w obrocie prawnym, gdyż sprzeciw złożony przezK. P.został przez sąd odrzucony, zaś samK. P.spełnił dochodzone roszczenie, a wcześniej proponował zawarcie określonego porozumienia. Nawet jeśli zatem – hipotetycznie zakładając –J. Z.mógł mieć pewną świadomość (a co najmniej możliwość uzyskania takiej wiedzy), że sprawa jeszcze nie została przesądzona, gdyż wyrok zaoczny częściowy nie jest jeszcze prawomocny, a postanowienie w przedmiocie odrzucenia sprzeciwu zostało przezK. P.zaskarżone, to o rozmyślnym zamiarze pokrzywdzenia powoda jako przyszłego wierzyciela nie może być mowy.
Nadto należy mieć na uwadze, żeJ. Z.przez lata samotnie wychowywał swoje obie córki, jak również w ich późniejszym, dorosłym życiu, raczył opieką i troską, wspomagając je majątkowo. Również na podstawie tego, że i we wcześniejszych latach obdarowywał swoje córki majątkiem, nie można uznać, by dokonanie darowizny spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego przyul. (...)wP.na rzecz pozwanej kierowane było jedynie chęcią wyzbycia się majątku i pokrzywdzenia powoda, a nie zwykłą troską i chęcią obdarowania swojej córki.
Wreszcie, jak ustalono, w chwili otwarcia spadkuJ. Z.posiadał na swoim rachunku bankowym środki pieniężne w kwocie 87 635,72 zł – owszem, z jednoczesną dyspozycją wydania przeważającej części tej kwoty na rzecz córkiA. G., ale dopiero na wypadek śmierci – gdybyJ. Z.żył, w dalszym ciągu posiadałby te środki i mógłby z nich częściowo spłacić powoda. Poza tym w okresie przed śmiercią pobierał emeryturę w wysokości 2 090 zł miesięcznie. Tym samym z całą pewnością nie można stwierdzić, że był niewypłacalny i nie miał możliwości spłacenia powoda – nawet jeżeli nie byłoby to możliwe od razu w całości, to w znacznej części już tak, zaś w ciągu kilku następnych lat mogłaby być przecież prowadzona egzekucja z otrzymywanego świadczenia emerytalnego.
Mając na uwadze wszystkie te okoliczności, nie można uznać, byJ. Z.miał zamiar pokrzywdzenia powoda jako przyszłego wierzyciela w rozumieniuart. 530 k.c., a zatem nie zostały spełnione wszystkie przewidywane prawem przesłanki do uwzględnienia powództwa ze skargi pauliańskiej wymienione wart. 527-534 k.c.W związku z powyższym oczywistym było też nieuwzględnienie żądania powoda wyrażonego w piśmie z dnia 19 lipca 2023 roku. Tego typu zastrzeżenie zawarte w sentencji wyroku ma wyłącznie deklaratywny charakter i odzwierciedla w istocie to, co wynika zart. 532 k.c., a mogło być zawarte wyłącznie w przypadku uznania czynności prawnej dłużnika za bezskuteczną, co w tym wypadku nie nastąpiło.
Mając na uwadze wszystkie powyższe rozważania, należało orzec jak w punkcie I sentencji wyroku.
Z uwagi jednak na fakt, iż rzeczywiście żądanie objęte pozwem mogłoprima faciewyglądać jako zasadne, a zachowanieJ. Z.jako przejaw chęci wyzbycia się majątku z pokrzywdzeniem powoda jako jego wierzyciela, w ocenie Sądu słusznym jest odstąpienie od obciążania powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanej, o czym na podstawieart. 102 k.p.c.orzeczono jak w punkcie II sentencji wyroku.