Sąd Okręgowy w Olsztynie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1543/22
Data wyroku: 2023-10-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Krystian Szeląg
Podstawa prawna: art. 69 prawo bankowe

Sygn. akt: I C 1543/22

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 października 2023 r.

Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

Sędzia Krystian Szeląg

Protokolant:

Sekretarz sądowy Dominika Orzepowska

po rozpoznaniu w dniu 13 października 2023 r. w Olsztynie
na rozprawie
sprawyz powództwa(...) Bank (...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wW.
przeciwkoB. Z.,I. Z.
o zapłatę lub zapłatę lub ukształtowanie świadczenia i zapłatę

umarza postępowanie odnośnie roszczenia z pkt. I. 1 pozwu, do kwoty 63.541,26 złotych;

oddala powództwo w pozostałym zakresie;

zasądza od powoda na rzecz pozwanych kwotę 5.434,00 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu;

nakazuje zwrócić powodowi ze Skarbu Państwa kwotę 1.589 złotych tytułem części opłaty od pozwu.

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 29 grudnia 2022 r. powód(...) Bank (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.wniósł przeciwko pozwanymI. Z.iB. Z.o:

zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwoty 89.468,27 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następnego po doręczeniu pozwu do dnia zapłaty, na którą to kwotę składają się:

kwota 63.541,26 zł tytułem zwrotu świadczenia w postaci kapitału kredytu wypłaconego stronie pozwanej (jako świadczenia nienależnego),

kwota 25.927,01 zł tytułem bezpodstawnego wzbogacenia strony pozwanej kosztem banku odpowiadającego wartości świadczenia banku polegającego na udostępnieniu stronie pozwanej kapitału wypłaconego w ramach nieważnej umowy kredytu oraz zaniechania żądania zwrotu tego kapitału w okresie wskazanym w uzasadnieniu pozwu,

ewentualnie – gdyby Sąd uznał, że nie ma podstaw do zasądzenia ww. kwot solidarnie, wniósł o zasądzenie ich w częściach równych, tj. po 44.734,13 zł od każdego z pozwanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia następnego po dniu doręczenia pozwu pozwanym do dnia zapłaty,
ewentualnie– gdyby Sąd uznał, że nie ma podstaw do zasądzenia świadczenia z pkt 1a w złotych polskich, wnieśli o:

zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwoty 30.294,26 CHF i kwoty 25.927,01 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następnego po dniu doręczenia pozwu do dnia zapłaty, na którą to kwotę składają się:

kwota 30.294,26 CHF tytułem zwrotu świadczenia w postaci kapitału kredytu wypłaconego stronie pozwanej (jako świadczenia nienależnego),

kwota 25.927,01 zł tytułem bezpodstawnego wzbogacenia strony pozwanej kosztem banku odpowiadającego wartości świadczenia banku polegającego na udostępnieniu stronie pozwanej kapitału wypłaconego w ramach nieważnej umowy kredytu oraz zaniechania żądania zwrotu tego kapitału w okresie wskazanym w uzasadnieniu pozwu,

ewentualnie – gdyby Sąd uznał, że nie ma podstaw do zasądzenia ww. kwoty solidarnie – wniósł o zasądzenie ich w częściach równych, tj. po 15.147,13 CHF i po 12.963,50 zł, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następnego po dniu doręczenia pozwu do dnia zapłaty.

Ewentualnie,
         na wypadek nieuwzględnienia powyższego roszczenia w części, tj. w przypadku oddalenia roszczenia z punktu 1.b) (wartości korzystania przez stronę powodową z kapitału), wniósł o:

zmianę wysokości świadczenia (ukształtowanie) w ten sposób, że kwota należności banku od strony pozwanej z tytułu rozliczenia nieważności umowy kredytu hipotecznego(...)nr(...)z dnia 23.09.2008 r. powinna być poddana waloryzacji sądowej w ten sposób, że poza roszczeniem o zwrot środków wypłaconych przy uruchomieniu kredytu w ich nominalnej wysokości wskazanym w pkt 1.a powyżej, powodowi przysługuje dodatkowe świadczenie w postaci kwoty 12.244,40 zł wynikającej z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza,

zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powoda kwoty 12.244,40 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następnego po doręczeniu pozwu pozwanym do dnia zapłaty, o którą należy zwaloryzować roszczenie o zwrot świadczenia w postaci kapitału kredytu wypłaconego stronie pozwanej (jako świadczenia nienależnego), bądź w przypadku, gdyby Sąd uznał, że nie ma podstaw do zasądzenia ww. kwot solidarnie – wniósł o zasądzenie ich w częściach równych, tj. po 6.122,20 zł od każdego z pozwanych, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następnego po doręczeniu pozwu pozwanym do dnia zapłaty.

Nadto, wniósł o zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Jednocześnie wniósł o zawieszenie postępowania do czasu ostatecznego zakończenia sprawy z powództwa strony pozwanej – aktualnie będącej na etapie postępowania kasacyjnego, w której Sąd Najwyższy rozstrzygnie skargę kasacyjną.
W uzasadnieniu powód wskazał, że w ramach powyższego sporu zapadł prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w(...)z dnia 18 października 2021 r. (sygn. akt(...)), wyrok Sądu Okręgowego w(...)z dnia 16 marca 2022 r. (sygn. akt(...)). Sąd ustalił w uzasadnienie, że umowa jest nieważna w całości. Wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną wniesioną przez bank. W ocenie strony powodowej wyrok nie rozstrzygnął wszystkich spornych kwestii dotyczących nieważności, ani nie stanowił pełnego rozliczenia należności z tego faktu wynikłych. Podstawą roszczenia jestart. 405 k.c.w zw. zart. 410 k.c.Roszczenie ewentualne dotyczy waloryzacji kwoty kapitału udostępnionego stronie pozwanej. Powód podniósł, że w związku ze spełnieniem świadczenia przez bank, w postaci udostępnienia kapitału kredytu, strona pozwana została wzbogacona w ten sposób, że nie musiała wydatkować własnych środków na pozyskanie kwoty kapitału w PLN. Gdyby strona pozwana zaciągnęła kredyt w PLN, musiałaby płacić od tego kredytu odsetki ustalone w oparciu o stopę WIBOR plus rynkowa marża. Bank z kolei, został pozbawiony korzyści jakie uzyskałby z tych środków, gdyby przeznaczył je na inne cele. Powód wskazał, że roszczenie ewentualne dotyczy waloryzacji kwoty kapitału udostępnionego stronie pozwanej

    (pozew k. 4-19).
Pismem z dnia 3 października 2023 r., w związku z zawarciem w dniu 6 lipca 2023 r. porozumienia kompensacyjnego, pozwany cofnął pozew w części dotyczącej żądania tytułem zwrotu świadczenia w postaci kapitału kredytu wypłaconego stronie pozwanej (jako świadczenia nienależnego) tj. co do kwoty 63.541,26 zł. W pozostałym zakresie podtrzymał wszelkie twierdzenia i wnioski dowodowe oraz dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie(pismo procesowe powoda k. 207-212).
W odpowiedzi na pozew pozwani wnieśli o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania wg norm przepisanych. Wnieśli o oddalenie wniosku powoda o zawieszenie niniejszego postępowania, gdyż postanowieniem z dnia 25 stycznia 2023 r., sygn. akt I CSK 4749/22 Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej powoda.
Strona pozwana zaprzeczyła twierdzeniu powoda, że w związku z nieważnością przedmiotowej umowy kredytu winni oni powodowi zwrócić wypłacony przez powoda kapitał kredytu w kwocie 63.541,26 zł. Ponadto, zaprzeczyli także twierdzeniu powoda, że dodatkowo uzyskali oni kosztem powoda korzyść majątkową polegającą na wzbogaceniu się z uwagi na zaoszczędzenie wydatków z powodu nieodpłatnego korzystania przez wiele lat z kapitału kredytu wypłaconego przez powoda w ramach świadczenia powoda z nieważnej umowy kredytu. W ocenie strony pozwanej powodowi nie przysługuje też dodatkowe świadczenie wynikające z istotnej siły nabywczej pieniądza(odpowiedź na pozew k. 133-149v.).

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

B. Z.iI. Z.w dniu 23 września 2008 r. zawarli z(...) Bankiem (...) Spółką Akcyjnąz siedzibą wW.umowę kredytu hipotecznego(...)nr(...)udzielonego w walucie wymienialnej, spłacanego w ratach malejących (oprocentowanie zmienne).
Przedmiotowa umowa składała się z dwóch części, tj. części szczegółowej umowy, zwanej(...)i części ogólnej, zwanej(...). Na podstawie przedmiotowej umowy, zgodnie z jej zapisem, zawartym w § 2 pkt 1 – 3(...), powód udzielił pozwanym kredytu w wysokości 30.294,26 CHF, którą kredytobiorcy mieli przeznaczyć na spłatę kredytu, udzielonego na cele mieszkaniowe, tj. zakup nieruchomości przyul. (...)wO., dla której prowadzona jest przez Sąd Rejonowy w Olsztynieksięga wieczysta nr (...), dowolny cel kredytobiorców oraz finansowanie kosztów ubezpieczenia kredytobiorców od ryzyka utraty pracy, całkowitej niezdolności do pracy i pobytu wszpitalu – (...)7(...)w(...) S.A.Kredyt został udzielony na 240 miesięcy, tj. do dnia 01 września 2028 r. (§ 2 pkt 4(...)). Szacunkowa łączna kwota wszystkich kosztów, opłat i prowizji w związku z zawartą umową wynosiła 40.053,39 zł. (§ 3pkt 4(...)). Zabezpieczeniem spłaty kredytu była hipoteka zwykła na spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego, należącym do powodów, położonym wO.przyul. (...), w kwocie 30.294,26 CHF oraz hipoteka kaucyjna na powyższym prawie do kwoty 15.147,13 CHF, a ponadto przelew wierzytelności z umowy ubezpieczenia nieruchomości, stanowiącej przedmiot zabezpieczenia hipotecznego od ognia i innych zdarzeń losowych, potwierdzony przez ubezpieczyciela. Ponadto, zabezpieczeniem docelowym było oświadczenie kredytobiorców o poddaniu się egzekucji na podstawieart. 97 prawa bankowegooraz klauzula potrąceń z rachunku(...)kredytobiorców w(...) S.A.(§ 4(...)). Kredyt miał być spłacany w miesięcznych ratach kapitałowo – odsetkowych malejących w pierwszym dniu każdego miesiąca, a środki pieniężne na spłatę miały być pobierane z rachunku bankowego o numerze(...)(§ 7(...)). Całkowita wypłata kredytu miała nastąpić do dnia 01 października 2008 r. (§ 6 pkt 1(...)).
Zgodnie z § 4 pkt 1 części ogólnej umowy ((...)), kredyt jest wypłacany 1) w walucie wymienialnej – na finansowanie zobowiązań kredytobiorcy poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz w przypadku zaciągnięcia kredytu na spłatę kredytu walutowego lub 2) w walucie polskiej – na finansowanie zobowiązań w Rzeczypospolitej Polskiej. W przypadku wypłaty kredytu albo transzy w walucie polskiej, stosuje się kurs kupna dla dewiz, obowiązujący w(...) S.A.w dniu realizacji zlecenia płatniczego, według aktualnej Tabeli kursów (§ 4 pkt 2(...)). W przypadku wypłaty kredytu albo transzy w walucie wymienialnej innej niż waluta kredytu, stosuje się kursy kupna/sprzedaży dla dewiz, obowiązujące w(...) S.A.w dniu realizacji zlecenia płatniczego, według aktualnej Tabeli kursów (§ 4 pkt 3(...)). Pojęcie Tabeli kursów zdefiniowano w § 1 pkt 14(...), stosownie do którego była to tabela kursów(...) S.A.obowiązująca w chwili dokonywania przez(...) S.A.określonych w umowie przeliczeń kursowych, dostępna w(...) S.A.oraz na stronie internetowej(...) SA. W myśl § 6 pkt 1(...), Bank pobiera odsetki od kredytu w walucie kredytu, według zmiennej stopy procentowej, w stosunku rocznym, której wysokość jest ustalana w dniu rozpoczynającym pierwszy i kolejne trzymiesięczne okresy obowiązywania stawki referencyjnej jako suma stawki referencyjnej i marży Banku.(...) S.A.oblicza odsetki od kredytu w okresach miesięcznych od kwoty zadłużenia z tytułu kredytu, według obowiązującej w tym okresie zmiennej stopy procentowej dla kredytu, począwszy od dnia następnego po dniu wypłaty kredytu albo pierwszej transzy, do dnia spłaty kredytu włącznie (§ 8(...)).
Spłata zadłużenia kredytobiorcy z tytułu kredytu i odsetek następuje w drodze potrącania przez(...) S.A.wierzytelności pieniężnych z tytułu udzielonego kredytu z wierzytelnościami pieniężnymi kredytobiorcy z tytułu środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku(...), rachunku walutowym, rachunku technicznym, prowadzonym przez(...) S.A., na które to potrącenia kredytobiorca wyraża zgodę (§ 21 pkt 1-2(...)). W przypadku dokonywania spłat zadłużenia kredytobiorcy z(...), rachunku walutowego lub rachunku technicznego, kredytobiorca jest zobowiązany do zapewnienia w dniu płatności raty środków pieniężnych w wysokości co najmniej równej racie spłaty kredytu. W przypadku dokonywania spłat zadłużenia kredytobiorcy z 1)(...)środki z rachunku będą pobierane w walucie polskiej w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty spłaty kredytu w walucie wymienialnej, w której udzielony jest kredyt, przy zastosowaniu kursu sprzedaży dla dewiz, obowiązującego w(...) S.A.w dniu, o którym mowa w § 7 ust. 5(...), według aktualnej Tabeli kursów (§ 22 pkt 1-2(...)). Kredytobiorcy odpowiadają solidarnie za zadłużenie, wynikające z umowy (§ 51(...)).
Zgodnie z § 10 pkt 2(...), kredytobiorca został poinformowany, iż ponosi ryzyko: 1) zmiany kursów waluty, polegające na wzroście wysokości zadłużenia z tytułu kredytu oraz wysokości rat kredytu, wyrażonych w walucie polskiej, przy wzroście kursów waluty kredytu oraz 2) stopy procentowej, polegające na wzroście raty spłaty przy wzroście stawki referencyjnej. W myśl § 10 pkt 4(...), do innych postanowień umowy należało to, że w całym okresie kredytowania kredytobiorca może dokonać zmiany waluty kredytu. We wrześniu 2008 r. oferta pozwanego Banku obejmowała udzielanie kredytów w walucie polskiej i kredytów denominowanych; nie udzielano wówczas kredytów indeksowanych.
(dowód: umowa k. 28-33)
Środki z kredytu zostały wypłacone 26 września 2008 roku w łącznej kwocie 63.541,26 PLN, co stanowiło na ten dzień równowartość 30.294,26 CHF.
(dowód: załącznik nr 1 k. 38, zaświadczenie k. 43, dyspozycja wypłaty kredytu k. 34-35)
Wyrokiem Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 18 października 2021 roku, sygn. akt X C 1523/20 zasądzono od pozwanego na rzecz powodów kwotę 60.572,80 zł oraz zasądzając zwrot kosztów procesu.
Sąd Okręgowy w(...)wyrokiem z dnia 16 marca 2022 r.,(...), oddalił apelację oraz zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów procesu w instancji odwoławczej. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż umowa jest nieważna w całości.
Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2023 r. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

    (dowód: wyrok Sądu Rejonowego w(...)k. 54, wyrok Sądu Okręgowego(...)wraz z uzasadnieniem k. 73-99v., postanowienie Sądu Najwyższego z dn. 25.01.2023r., sygn. akt(...))

W dniu 13 kwietnia 2022 r. powód wpłacił na rzecz pozwanych kwotę 76.842,09 zł tytułem realizacji wyroku.
(dowód: powtórny wydruk potwierdzenia wykonania przelewu k. 100)
Pismem z dnia 22 stycznia 2022 r. pozwani zaofiarowali spełnienie bankowi świadczenia wzajemnego w kwocie 124.114,06 zł, które w ich ocenie było skuteczne i niweczyło wszelkie skutki prawne zgłoszone przez bank w procesie zarzutu zatrzymania.
W dniu 6 kwietnia 2023 r. pozwani wezwali powoda do zapłaty kwoty 63.541,26 zł tytułem zwrotu świadczeń nienależnie spełnionych przez nich w wykonaniu nieważnej umowy kredytu.
Pozwani dokonali w dniu 17 kwietnia 2023 r. oświadczenia o potrąceniu wierzytelności.
Pismem z dnia 24 kwietnia 2023 r. powód poinformował pozwanych, iż przyjął oświadczenie o potrąceniu. Wskazał, iż w dniu 21 kwietnia 2023 r. zostało zrealizowane potrącenie wzajemnych wierzytelności zgodnie ze złożonym oświadczeniem. Po potrąceniu roszczenia o zwrot kapitału zostały rozliczone w całości.
(dowód: zaofiarowanie świadczenia wzajemnego k. 163-164, potwierdzenie nadania k. 165, śledzenie przesyłki k. 166-169, wezwanie do zapłaty k. 170-170v., potwierdzenie nadania k 171, śledzenie przesyłki k. 172-173, oświadczenie o potrąceniu wierzytelności k. 174-174v., potwierdzenie nadania k. 175, śledzenie przesyłki k. 176-177, informacja banku k. 213)

Sąd zważył, co następuje:
Fakty ustalono na podstawie spójnego, wiarygodnego materiału dowodowego: dokumentów złożonych przez obie strony (wzajemnie niekwestionowanych).
Sąd pominął dowód z opinii biegłego z zakresu bankowości i rachunkowości (k. 119), jak w punkcie VI pozwu (k. 7-7v.), jako nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy. Pominięcie dowodu zgłaszanego przez stronę jest bowiem dopuszczalne wtedy, gdy okoliczności sporne, na które dowód powołano, zostały dostatecznie wyjaśnione (wyrok Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2012 r. sygn. akt II CNP 41/12, wyroki SN: z 12 stycznia 2005 r., I CK 451/04, z 5 lutego 2009 r., II UK 176/08 i z 13 grudnia 2010 r., III SK 16/10). Opinia biegłego stanowi jedynie dowód dający Sądowi, rozstrzygającemu sprawę merytorycznie, dokonanie ustaleń w zakresie wymagającym wiadomości specjalnych (a więc wiedzy wykraczającej poza objętą zakresem wiedzy ogólnej – powszechnej). Sąd uznał przy tym, że z uwagi na prosty charakter obliczeniowy sprawy nie było konieczne zasięganie opinii biegłego – suma dochodzona przez powoda w ramach roszczenia o zwrot kapitału za wskazany wyżej okres wynika bowiem wprost z dokumentu niekwestionowanego przez strony. Zgromadzone w sprawie dowody w postaci dokumentów, w pełni pozwalają na dokonanie prawidłowego rozpoznania niniejszej sprawy, zaś wniosek dowodowy o dopuszczenie opinii biegłego potraktował, z uwagi na powyższe, jako nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy.
Zgodnie z przepisemart. 203 § 1 i 4 k.p.c.pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego, aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia – aż do wydania wyroku. Sąd może uznać za niedopuszczalne cofnięcie pozwu, zrzeczenie się lub ograniczenie roszczenia tylko wtedy, gdy okoliczności sprawy wskazują, że wymienione czynności są sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierzają do obejścia prawa.
Pismem procesowym z dnia 3 października 2023 r. wobec dokonania przez stronę pozwaną potrącenia, pozwany cofnął pozew w części dotyczącej żądania tytułem zwrotu świadczenia w postaci kapitału kredytu wypłaconego stronie pozwanej jako świadczenia nienależnego, tj. co do kwoty 63.541,26 zł.
Cofnięcie pozwu w tym zakresie nie jest sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego i nie zmierza do obejścia prawa. Stąd też koniecznym było w tej części umorzyć postępowanie w sprawie – umorzyć postępowanie odnośnie co do roszczenia z punktu I.1 pozwu do kwoty 63.541,26 zł (pkt I sentencji wyroku).
Wraz z cofnięciem  pozwu co do w/w kwoty powód zgłosił ostateczne roszczenie, w którym zażądał zapłaty na jego rzecz kwoty 25.927,01 zł tytułem wynagrodzenia za korzystanie z kapitału.
W takim przypadku powództwo w zakresie roszczenia głównego – roszczenia o zapłatę po jego modyfikacji i cofnięciu w/w zakresie nie zasługiwało na uwzględnienie.
Wobec umorzenia powództwa odnieść się należy do żądania pozwu dotyczącego zwrotu przez pozwanych kwoty 25.927,01 zł tytułem bezpodstawnego wzbogacenia strony pozwanej kosztem banku, odpowiadającego wartości świadczenia banku polegającego na udostępnieniu stronie pozwanej kapitału wypłaconego w ramach nieważnej umowy kredytu oraz zaniechania zwrotu tego kapitału w okresie wskazanym w uzasadnieniu pozwu.
Dokonując analizy zasadności tego roszczenia, należy w pierwszym rzędzie z całą mocą podkreślić, że ratio legis przepisu art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG jest zniechęcający skutek wywierany na przedsiębiorców, którzy winni być zniechęcani do stosowania niedozwolonych klauzul umownych, zaś wyeliminowanie rzeczonego skutku powodowałoby, że nadal byliby oni zachęcani do stosowania rzeczonych warunków, wiedząc, że nawet gdyby miały one być unieważnione, to interes przedsiębiorców zostanie zagwarantowany (zob.: wyrok (...) z dn. 14.06.2012 r., C-618/10, wyrok (...) z dn. 30.04.2014 r., C-26/13). Tymczasem w ocenie Sądu zasądzenie na rzecz banku wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z kapitału penalizowałoby w istocie nie bank, lecz kredytobiorcę, zachęcając przedsiębiorcę do wprowadzania abuzywnych postanowień w kolejnych, proponowanych przez siebie konsumentom umowach. Nadto, w polskim systemie prawnym brak jakiegokolwiek przepisu mogącego stanowić podstawę prawną przedmiotowego roszczenia, w szczególności nie jest nimart. 405 k.c.w związku zart. 410 k.c.Z powołanych przepisów wynika bowiem obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia, a świadczeniem banku w okolicznościach rozpoznawanej sprawy była wyłącznie wypłata kredytu. A zatem umożliwienie kredytobiorcy bezumownego korzystania z kapitału banku nie jest świadczeniem banku, lecz jest stanem faktycznym, który wynika z nienależnego świadczenia. Okoliczność, że na skutek korzystania z kapitału w okresie kredytowania przez kredytobiorcę, a nie przez bank, przez co bank nie mógł uzyskać potencjalnego zysku, jest irrelewantna przy ocenie zasadności zgłoszonego roszczenia, ponieważ reżim odpowiedzialności z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, nie przewiduje obowiązku zapłaty lucrum cessans - w przeciwieństwie do reżimu odpowiedzialności odszkodowawczej (art. 361 § 2 k.c.). Jedynym zaś przewidzianym przez prawo cywilne świadczeniem związanym z korzystaniem z cudzego kapitału są odsetki, które mogą mieć postać odsetek umownych albo ustawowych (art. 359 k.c.,art. 481 k.c.). Z uwagi jednak na uznanie spornej umowy kredytu za nieważną, odsetki umowne nie przysługują powodowi, skoro brak podstawy umownej do ich zapłaty. W kontekście powyższego zauważyć należy, że uwzględnienie stanowiska powoda doprowadziłoby w istocie do reaktywacji nieważnej umowy stron w zakresie oprocentowania (zob. wyrok SA w Białymstoku z dn. 20.02.2020 r., I ACa 635/19). Należy zaakcentować także, że w przypadku uznania zasadności przedmiotowego roszczenia trzeba by uznać, iż analogiczna wierzytelność przysługiwałaby pozwanym, skoro podczas wykonywania spornej umowy kredytu również bank korzystał ze środków pieniężnych, które strona pozwana wpłacała tytułem rat i innych należności wynikających z przedmiotowej umowy. Przyjęcie zasadności roszczenia powoda o wynagrodzenie, którego wysokość jest w niniejszej sprawie równa sumie 25.927,01 zł, byłoby sprzeczne z ratio legis art. 6 ust. 1 i art. 7 dyrektywy nr 93/13/EWG, która ma na celu ochronę konsumentów. Wyeliminowanie ze spornej umowy mechanizmu denominacji nie stanowi in concreto następstwa niezgodnego z prawem lub nieuczciwego zachowania banku, ale jest rezultatem niezgodnego z prawem jego działania. Wobec tego, strona pozwana nie powinna ponosić dalej idących następstw tego stanu rzeczy niż te, które ustawodawca przewidział wart. 385 1 § 1 i 2 k.c.(por. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 25.06.2022 r. do sprawy o sygn. akt I ACa(...)).
W ocenie Sądu powód w ramach żądania pozwu dotyczącego zwrotu przez pozwanych kwoty 25.927,01 zł tytułem bezpodstawnego wzbogacenia strony pozwanej kosztem banku, odpowiadającego wartości świadczenia banku polegającego na udostępnieniu stronie pozwanej kapitału wypłaconego w ramach nieważnej umowy kredytu oraz zaniechania zwrotu tego kapitału w okresie wskazanym w uzasadnieniu pozwu, w istocie domaga się zapłaty odsetek od kapitału wypłaconego wraz z uruchomieniem kredytu. Zdaniem powoda, wzbogacenie strony pozwanej polegać miało w rzeczywistości na uniknięciu straty w jej majątku.
W świetle treści przepisuart. 359 § 1 k.c.należy dojść do przekonania, iż jedynym dopuszczalnym żądaniem mogłyby być odsetki za opóźnienie liczone od daty braku zwrotu świadczenia nienależnego w terminie wyznaczonym przez powoda.
Ponadto w ocenie Sądu powód nie wykazał skutecznie wzbogacenia o powyższą kwotę po stronie pozwanej i nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku udowodnienia zasadności zgłoszonego roszczenia (art. 6 k.c.iart. 232 k.p.c.). Obowiązkiem strony powodowej było wskazanie dowodów dla stwierdzenia faktu uzyskania faktycznej korzyści jego kosztem. Szczególnie istotnym jest fakt, iż w świetle orzeczenia Sądu Rejonowego w(...)/20 zasądzającego na rzecz pozwanych kwotę 60.572,80 zł z uwagi na nieważność przedmiotowej umowy, pomiędzy stronami nie doszło do zawarcia umowy ani do przekazania środków tytułem uruchomienia kredytu. Powód nie może się więc domagać zwrotu równowartości uzyskanej z tego tytułu korzyści.
Wskazać należy także, iż działaniom powoda można przypisać charakter zastępczego rozwiązania dla wadliwej umowy kredytu, ponieważ takie czynności pozostają sprzeczne z wiążącą sądy powszechne wykładnią art. 6 Dyrektywy 93/13 TS UE w wyroku z dnia 14 czerwca 2012 r. w sprawie (...) przeciwko J. C. (sygn.(...)) oraz w wyroku z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawach połączonych, sygn.(...).
W świetle tych orzeczeń z art. 6 ust. 1 wynika, że sądy krajowe są zobowiązane wyłącznie do zaniechania stosowania nieuczciwego warunku umownego, aby nie wywierał on obligatoryjnych skutków wobec konsumenta, przy czym nie są one uprawnione do zmiany jego treści. Wykluczonym jest, aby powód w osobnym procesie żądał zastąpienia nieważnej umowy innym stosunkiem prawnym i uzyskiwał z niego korzyść.
Takie działania banków, zwłaszcza w stosunku do konsumentów, należy uznać za całkowicie nieuzasadnione prawnie i zmierzające do nieakceptowalnego nadużycia. Ideą unieważnienia wadliwej umowy kredytu we frankach jest z jednej strony naprawienie powstałej szkody u kredytobiorcy, z drugiej zaś odstraszenie banku od takich działań na przyszłość kosztem pobranego wynagrodzenia. Tymczasem formułowane przez banki pozwy zmierzają do uzyskania tego, co zostało wcześniej utracone właśnie ze względu na nieuczciwość samego banku przy zawarciu umowy z kredytobiorcą.
Kredytobiorcy w tego rodzaju sprawach korzystają z daleko idącej ochrony prawa unijnego, w tym poszczególnych przepisów wynikających z Dyrektywy Rady EWG 93/13 (zwłaszcza art. 7 ust. 1). Na straży prawa wielokrotnie pozostawał także Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (m.in. w wyroku(...)z dnia 21 grudnia 2016 r.,G. N., sprawy połączone(...)EU:C:2016:980, pkt 57; wyrok(...)z dnia 14 czerwca 2012 r.,B. E.deC., C‑618/10, EU:C:2012:349, pkt 65).
Koncepcja, że w przypadku stwierdzenia nieważności umowy kredytu bankowi przysługuje roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału mające rekompensować mu lub choćby umniejszać stratę wynikającą z nieważności umowy, w ocenie Sądu niweczy efekt zniechęcający dyrektywy 93/13.
Nie jest kwestią przypadku, że koncepcja ta pojawiła się niedługo po ogłoszeniu przez(...)korzystnego dla konsumentów wyroku w sprawie(...)(D.), przesądzającego o niedopuszczalności konwalidacji wbrew woli konsumenta umowy kredytu zawierającej nieuczciwe postanowienia. Przyjęcie tej kontrowersyjnej na gruncie polskiego prawa cywilnego koncepcji pozwoliłoby uniknąć bankom negatywnych konsekwencji nieuczciwego traktowania konsumentów, a przynajmniej istotnie te konsekwencje osłabić, niwecząc efekt zniechęcający dyrektywy 93/13, i w znaczącym stopniu pozbawić polskich konsumentów ochrony wynikającej z dyrektywy.
Co więcej ochronę konsumentów przed tego rodzaju roszczeniami ze strony przedsiębiorców przewidują również przepisy krajowe.
Zgodnie zart. 224 § 1 k.c.samoistny posiadacz w dobrej wierze nie jest obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i nie jest odpowiedzialny ani za jej zużycie, ani za jej pogorszenie lub utratę. Nabywa własność pożytków naturalnych, które zostały od rzeczy odłączone w czasie jego posiadania, oraz zachowuje pobrane pożytki cywilne, jeżeli stały się w tym czasie wymagalne. Zgodnie zaś z§ 2tego przepisu: „Jednakże od chwili, w której samoistny posiadacz w dobrej wierze dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, jest on obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i jest odpowiedzialny za jej zużycie, pogorszenie lub utratę, chyba że pogorszenie lub utrata nastąpiła bez jego winy. Obowiązany jest zwrócić pobrane od powyższej chwili pożytki, których nie zużył, jak również uiścić wartość tych, które zużył”.
W ocenie Sądu w przedmiotowym przypadku powodowi nie przysługuje również roszczenie z tytułu bezumownego korzystania z kapitału za okres sprzed wystąpienia z żądaniem. Wskazany powyżej przepiskodeksu cywilnegostanowi, że wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy należy się wyłącznie, jeśli posiadacz jest w złej wierze. Strona pozwana korzystała z pieniędzy banku w przekonaniu, że ma do tego prawo na podstawie zawartej umowy. Tymczasem zazwyczaj w procesach z powództwa konsumentów, (w tym również w realiach sprawy X C(...)Sądu Rejonowego w Olsztynie) bank twierdzi, że umowa jest ważna, a konsumenci powinni ją wykonywać. Trudno zatem uznać pozwanych za posiadaczy kapitału w złej wierze, skoro sam bank na gruncie sprawy(...)stał na stanowisku, że konsument posiadał je zgodnie z prawem. W ocenie Sądu strona pozwana była przeto posiadaczem w dobrej wierze. Wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy w dobrej wierze przysługuje właścicielowi dopiero od dnia wytoczenia powództwa o zwrot (art. 224 § 1 k.c.). Zgodnie z aktualnymi poglądami doktryny i orzecznictwa pieniądz jest rzeczą szczególnego rodzaju i mają do niego zastosowanie właśnie te przepisy.
Reasumując w ocenie Sądu, konsumentom, w tym pozwanej, jak na gruncie przedmiotowej sprawy należy przyznać daleko idącą ochronę, o czym wspomina unijna Dyrektywa 93/13. Skoro bowiem przedsiębiorca proponuje umowę, która jest nieważna przy okazji nie informując o rzeczywistym ryzyku kursowym to musi ponieść konsekwencje takiego zachowania, choćby i po to, aby on i jemu podobni nie czynili tak w przyszłości z drugiej zaś strony z pewnością nie może takich konsekwencji natomiast ponosić konsument.
Na decyzję Sądu w tej sprawie przemożny wpływ miało niewątpliwie stanowisko Rzecznika Generalnego przy Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej przedstawione w sprawie(...)z którego wprost wynika, że zapisy unijnej dyrektywy konsumenckiej, a konkretnie art. 6 ust. 1 i 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 stoją na przeszkodzie przyznaniu bankom możliwości występowania przeciwko konsumentom z roszczeniami o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału. Opinię tę zresztą przed wydaniem niniejszego wyroku podzielił w całej rozciągłości Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w orzeczeniu z dnia 15.06.2023 r., sygn. akt(...)
Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił powództwo w zakresie zapłaty kwoty 25.927,01 zł tytułem zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia strony pozwanej kosztem Banku, odpowiadającego wartości świadczenia niepieniężnego Banku, polegającego na umożliwieniu stronie pozwanej korzystania z kapitału Banku, jak w punkcie II wyroku.
Nie zasługuje też na uwzględnienie żądanie ewentualne, dotyczące waloryzacji kapitału.
Powód żądał, by waloryzacji dokonać według wskaźników inflacji i jako podstawę prawną swojego roszczenia wskazałart. 3581k.c.W ocenie Sądu, prawo to powodowi nie przysługuje. Aktualne i w tej kwestii są wyłożone wcześniej argumenty poczynione na gruncie Dyrektywy 93/13. Dodatkowo przeszkodą uwzględnienia żądania powoda jest sama treśćart. 3581§ 4 k.c., z którego wynika, że waloryzacji sądowej nie może żądać strona prowadząca przedsiębiorstwo, jeżeli świadczenie pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa. To, że powód jest przedsiębiorcą, jest na tyle oczywiste, że nie wymaga argumentacji. Przedmiotem roszczenia o zwrot kapitału kredytu, w tym o zwrot w zwaloryzowanej wysokości, jest świadczenie pozostające w związku z prowadzeniem przez powoda przedsiębiorstwa. Sąd zna argumenty przeciwników tego poglądu, wskazujących na to, że chodzi o świadczenie nienależne, a nie o świadczenie z obowiązującej umowy, ale nie zgadza się z tymi argumentami. W związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa było sformułowanie wadliwej umowy, następnie wykonywanie nieważnego stosunku prawnego, a obecnie rozliczenie się z kontrahentami w wyniku sądowego unieważnienia umowy. Związek nie został zerwany na żadnym etapie. Dlatego powództwo w zakresie żądania ewentualnego zostało oddalone na podstawieart. 3581§ 4 k.c.(Sąd przeszedł do rozpoznania żądania ewentualnego wskutek oddalenia powództwa w zakresie żądania głównego).
Za oddaleniem powództwa w części dotyczącej waloryzacji kapitału przemawia także treść orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 15.06.2023r., sygn. akt(...). Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieście w Warszawie zadał(...)pytanie prejudycjalne o to, czy po stwierdzeniu nieważności umowy kredytu banki i konsumenci, poza zwrotem pieniędzy zapłaconych w wykonaniu nieważnej umowy wraz z odsetkami, mogą dodatkowo domagać się: „jakichkolwiek innych świadczeń, w tym należności (w szczególności wynagrodzenia, odszkodowania, zwrotu kosztów lub waloryzacji świadczenia). Z pytania(...)sądu wynika więc, że chodziło w nim również o waloryzację.
Opinia Rzecznika Generalnego w sprawie(...)dotyczyła wszystkich świadczeń i należności opisanych w pytaniu prejudycjalnym, w tym waloryzacji. Rzecznik w opinii nie wymienia odrębnie wszystkich rodzajów należności, o które pytał sąd krajowy, a posługuje się zbiorczo określeniem „roszczeń”.
(...)w uzasadnieniu wyroku zauważył, że sąd polski pyta wprost o waloryzację sądową. Treść pytania prejudycjalnego została przytoczona w punkcie 29 wyroku i znajduje się tam, informacja o tym, że(...)sąd pyta również o dopuszczalność waloryzacji świadczeń. W uzasadnieniu wyroku Trybunału, w części „ramy prawne” znajduje się punkt 8, stanowiący powtórzenieart. 3581k.c., który dotyczy właśnie między innymi waloryzacji sądowej z uwagi na utratę wartości pieniądza w czasie.
(...)w wyroku zbiorczo określa wszystkie roszczenia, o które pyta sąd krajowy, jako „rekompensaty”. Takie podejście Trybunału wynika wprost z pkt 63 wyroku. Stąd też w odpowiedzi na pytanie prejudycjalne Trybunał nie wymienia odrębnie wszystkich rodzajów roszczeń, o które pytał sąd krajowy, a zbiorczo określa je jako „rekompensaty”. W punkcie 76 Trybunał wskazuje na wszelkie roszczenia („rekompensaty”) wykraczające poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania umowy kredytu, jako roszczenia, które osłabiałyby odstraszający skutek zamierzony przez dyrektywę 93/13. Podobnie te roszczenia zostały określone w punkcie 78 wyroku.
Z powyższego wynika jasny wniosek, że kredytodawcy nie należy się również waloryzacja kapitału.
Nawet gdyby nie podzielić przedstawionej wyżej argumentacji skierowanej przeciwko roszczeniu powoda o wynagrodzenie i przeciwko żądaniu kapitalizacji, należałoby oddalić powództwo w tym zakresie wobec nadużycia prawa podmiotowego przez powoda oraz do sprzeczności z zasadami współżycia społecznego (lojalności kupieckiej i zaufania do sektora bankowego). To w końcu powód jednostronnie sformułował umowę dotkniętą wadami skutkującymi nieważnością stosunku prawnego.
O kosztach procesu (pkt III) orzeczono na podstawieart. 98 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). W wypadku cofnięcia pozwu obowiązek zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanego, na jego żądanie, obciąża powoda bez względu na przyczynę cofnięcia. Dopuszczalne jest odstępstwo od tej zasady w sytuacji, gdy powód wykaże, że wystąpienie z powództwem było niezbędne dla celowego dochodzenia praw lub celowej obrony, z uwzględnieniem okoliczności istniejących w dacie wytoczenia pozwu. W przedmiotowej sprawie, nie można przyjąć celowości dochodzenia od pozwanych zwrotu kapitału na drodze sądowej. Pozwani po uprawomocnieniu się wyroku stwierdzającego przesłankowo nieważność umowy kredytu dążyli do rozliczenia się z bankiem, czemu dali wyraz w licznych pismach kierowanych do kredytodawcy, nigdy nie kwestionowali obowiązku zwrotu bankowi kwoty wypłaconego kapitału, strony prowadziły wymianę pism w zakresie wyliczeń świadczeń do zwrotu.
Na koszty procesu pozwanych w łącznej kwocie 5.434 zł składają się: skarbowa od pełnomocnictwa (34 zł) i wynagrodzenie pełnomocnika w stawce wynikającej z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (5.400 zł) i taką kwotę na ich rzecz należało zasądzić tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.
Nadto w punkcie IV wyroku nakazano zwrócić powodowi kwotę 1.589 zł tytułem części opłaty od pozwu, z uwagi na cofnięcie pozwu w zakresie roszczenia o zapłatę kwoty 63.541,26 zł. W realiach sprawy powód uiścił opłatę w łącznej kwocie 4.474 zł. Z kolei na gruncie sprawy roszczenie pozwu po modyfikacji wynosiło 25.927,01 zł. Należna zatem była opłata 1.296 zł. Różnica pomiędzy tymi opłatami wyniosła 3.178 złotych. Zatem zgodnie z art. 79 ust. 1 pkt 3) ppkt a) należało zwrócić powodowi połowę opłaty pomniejszoną o opłatę podstawową w łącznej kwocie 1.589 złotych.
sędzia Krystian Szeląg