Sąd Rejonowy w Mrągowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 393/22
Data wyroku: 2023-11-22 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Krzysztof Połomski

Sygn. akt: I C 393/22

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 listopada 2023 roku
Sąd Rejonowy w Mrągowie I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

sędzia Krzysztof Połomski

Protokolant:

sekretarz sądowy Milena Ziętak

po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2023 roku w Mrągowie
na rozprawie
sprawy z powództwaD. J.iT. J.
przeciwkoKrajowemu Ośrodkowi (...)z siedzibą wW.
o zapłatę

I
powództwo oddala,

II
nie obciąża powodów kosztami procesu,

III
nakazuje ściągnięcie od powodówD. J.iT. J.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Mrągowie kwoty 332,42 zł (trzysta trzydzieści dwa złote i czterdzieści dwa grosze) tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

ZARZĄDZENIE

1
odnotować,

2
za 7 dni lub z wnioskiem o uzasadnienie.

M., dnia 22 listopada 2023r.
Sygn. aktI C 393/22

UZASADNIENIE
PowodowieD. J.iT. J.domagali się zasądzeniaod pozwanegoKrajowego Ośrodka (...)z siedzibą wW.kwoty 18.260 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 5 maja2022 roku do dnia zapłaty. Nadto wnieśli o zasądzenie do pozwanego na ich rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu wskazali, że zawarli z pozwanym umowę dzierżawy gruntów, oznaczonych w ewidencji gruntów obrębuS.jakodziałki nr (...). Skonkretyzowali przy tym, że umowa została zawarta na czas określony, tj. od dnia jej podpisania do dnia 3 października 2022 roku, przy czymw § 3. 2 umowy wskazano, żedziałki nr (...)planowane są na potrzeby budowydrogi ekspresowej (...). Uzyskanie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej ((...)) planowane jest natomiast w IV kwartale 2021 roku. Dookreślono także,że w przypadku rozpoczęcia inwestycji drogowej nieruchomości określone decyzją(...)z mocy prawa przejdą w Zarząd Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad z dniem, kiedy decyzja stanie się ostateczna, a umowa dzierżawy wygaśnie. Podali przy tym,że Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad pismem z dnia 16 sierpnia 2021 toku,tj. już w III kwartale 2021 roku poinformowała powodów o wypowiedzeniu ze skutkiem natychmiastowym – na podstawie art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 rokuo szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych oraz decyzji Wojewody(...)- (...)o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, której został nadany rygor natychmiastowej wykonalności – umowy dzierżawy z dnia 5 listopada 2020 roku. Wskazali, że nadziałkach nr (...)powodowie prowadzili plantację bobiku na nasiona, która na skutek wypowiedzenia umowy oraz rozpoczęcia prac związanych z budową drogi uległa całkowitemu zniszczeniu. Skonkretyzowali, że wartość szkody z tego tytułu – zgodnie z ekspertyzą prywatną – wyniosła 15.760 złotych. Jako podstawę prawną dochodzonego roszczenia wskazali natomiast art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 roku o szczególnych zasadach przygotowaniai realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych w zw. zart. 471 kcorazart. 361 § 1 i 2 kc.
W odpowiedzi na pozew pozwanyKrajowy Ośrodek (...)z siedzibąwW.wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powodów na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu wskazał, że umowa dzierżawy z dnia 5 listopada 2020 roku została wypowiedziana zgodnie z prawem i ze skutkiem natychmiastowym przez podmiot trzeci,a przy tym z przyczyn niezależnych od pozwanego. Z tego też względu w ocenie pozwanego nie mogła w ogóle powstać odpowiedzialność odszkodowawcza (kontraktowa) pozwanego. Podkreślił również, że z treści art. 19 ust. 2 specustawy drogowej, na którą powołują się powodowie, nie wynika, by ewentualna odpowiedzialność odszkodowawcza za straty związane z realizacją inwestycji budowy drogi i wypowiedzeniem umowy dzierżawy obciążała wydzierżawiającego.
Sąd ustalił, co następuje:
W dniu 5 listopada 2020 rokuKrajowy Ośrodek (...)wW.(wydzierżawiający) zawarł zD. J.iT. J.(dzierżawcy) umowę dzierżawy nieruchomości niezabudowanej, położonej na terminie gminyS., oznaczonej w ewidencji gruntów obrębuS.jakodziałki nr (...). W § 3.1 umowy strony ustaliły, że umowa zostaje zawartana czas określony, tj. od dnia jej podpisania do dnia 3 października 2022 roku z możliwością jej przedłużenia, jeżeli dzierżawca najpóźniej na 3 miesiące przed upływem tego terminu wystąpi z wnioskiem o przedłużenie umowy i strony uzgodnią jej istotne postanowienia.W § 3.2 umowy wskazano zaś, że zgodnie z opracowaną koncepcja programową budowydrogi ekspresowej (...)na odcinkuB.–M.działki nr (...)obrębS.planowane są na potrzeby budowydrogi ekspresowej (...). Doprecyzowano, że linie rozgraniczające dla projektowanej drogi ostatecznie zostaną zatwierdzone decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej ((...)). Podano również, ze uzyskanie decyzji(...)planowane jest w IV kwartale 2021 roku, a budowa drogi na odcinkuB.–M.na lata 2020-2023. W umowie zastrzeżono także, że w przypadku rozpoczęcia inwestycji drogowej, nieruchomości określone decyzją(...)z mocy prawa przejdą w Zarząd Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostradz dniem, kiedy decyzja(...)stanie się ostateczna, a umowa dzierżawy wygaśnie. Dzierżawca na powyższe wyraził zgodę.
(dowód: umowa dzierżawy z dnia 5 listopada 2020r. wraz z załącznikami – k. 36-43)
Działki położone na terminie gminyS.oznaczone w ewidencji gruntów obrębuS.jakodziałki nr (...)zostały objęte decyzją Wojewody(...)- (...)Nr 08/21 z dnia 18 czerwca 2021 roku o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej dla zadania budowydrogi (...)odcinekB.–M..W związku z nadanym tej decyzji rygorem natychmiastowej wykonalności Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad objęła w posiadanie m.in. położone w obrębieS.działki nr (...)i pismem z dnia 16 sierpnia 2021 roku wypowiedziała ze skutkiem natychmiastowym umowę dzierżawy z dnia 5 listopada2020 roku zawartą zKrajowym Ośrodkiem (...).
(dowód: dokumentacja – k. 49-50 i k. 70)
Pismem z dnia 26 kwietnia 2022 rokuD. J.iT. J.wezwaliKrajowy Ośrodek (...)z siedzibą wW.do zapłaty kwoty 18.260 złotych z tytułu odszkodowania za szkody powstałe na plantacji bobiku położonejw obrębieS.w związku z realizacją inwestycji drogowej dla zadania budowadrogi ekspresowej (...)na odcinkuB.–M.. W uzasadnieniu wskazali,że w związku z wypowiedzeniem umowy dzierżawy z dnia 5 listopada 2020 roku oraz rozpoczęciem prac związanych z w/w inwestycją ich plantacja prowadzona na działkachnr(...)uległa zniszczeniu, a wartość oszacowana z tego tytułu szkody – zgodnie z prywatną ekspertyzą – wynosi 15.760 złotych. Doprecyzowali przy tym, że w skład żądanej kwoty wchodzi także poniesiona przez nich kwota 2.500 złotych z tytułu sporządzenia prywatnej ekspertyzy wyceny szkód.
(dowód: pismo z dnia 26 kwietnia 2022r. – k. 51-52)
D. J.iT. J.z tożsamym żądaniem zapłaty kwoty 18.260 złotych z tytułu odszkodowania za szkody powstałe na plantacji bobiku położonejw obrębieS.w związku z realizacją inwestycji drogowej dla zadania budowadrogi ekspresowej (...)na odcinkuB.–M.i wypowiedzeniem umowy dzierżawy z dnia 5 listopada 2020 roku wystąpili również wobec Skarbu Państwa – Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad. Przedmiotowa korespondencja została odebrana przez Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad w dniu 28 kwietnia 2022 roku.
(dowód: pismo z dnia 26 kwietnia 2022r. – k. 46, potwierdzenie nadania – k. 47, wydruk śledzenia https://emonitoring.poczta-polska.pl – k. 48)
Pismem z dnia 11 maja 2022 rokuKrajowy Ośrodek (...)z siedzibąwW.poinformowałD. J.iT. J., że w jego ocenie podmiotem obowiązanym do wypłaty odszkodowania za wykazane i udowodnione straty poniesione w wyniku otrzymania od Zarządcy(...)wypowiedzenia skutkującego natychmiastowym rozwiązaniem umowy dzierżawy z dnia 5 listopada 2020 roku jest Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad.
(dowód: pismo z dnia 11 maja 2022r. – k. 53)
Wysokość szkody polegającej na całkowitej utracie plonów bobiku na działkach położonych w obrębieS.onumerach ewidencyjnych (...)z uwzględnieniem wartości nieponiesionych kosztów wynosi 17.314,99 złotych.
(dowód: opinia biegłego sądowego z zakres rolnictwaS. D.– k. 103-109)
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo było niezasadne i jako takie nie zasługiwało na uwzględnienie.
W okolicznościach niniejszej sprawy powodowie domagali się – w oparciu o art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 roku o szczególnych zasadach przygotowaniai realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2023r. poz. 162) w zw. zart. 471 kciart. 361 § 1 i 2 kc– zasądzenia od pozwanego Krajowego(...)Ośrodka (...)z siedzibą wW.odszkodowania za szkody powstałe na plantacji bobiku położonej w obrębieS.w związku z realizacją inwestycji drogowej polegającej na budowiedrogi ekspresowej (...)na odcinkuB.–M.i związanymz tą inwestycją wypowiedzeniem umowy dzierżawy z dnia 5 listopada 2020 roku. Pozwany stał na stanowisku, iż w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest podstaw, by uznać,że strona pozwana nie wykonała lub nienależycie wykonała zobowiązanie. W konsekwencji nie ponosi on także odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania sytuowanej przezart. 417 kc.Uzasadniając swoje stanowisko w tym zakresie wskazywał, że umowa dzierżawy z dnia 5 listopada 2020 roku została rozwiązana przez podmiot trzeci zgodnie z prawem i ze skutkiem natychmiastowym,a pozwany nie podnosi odpowiedzialności za działanie tego podmiotu. Poza tym podkreślał, że z treści 19 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 roku o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych nie wynika, by dzierżawca posiadał uprawnienie domagania się zapłaty odszkodowania za szkody powstałe w wyniku rozwiązania umowy dzierżawy w związku realizacją inwestycji w zakresie dróg publicznych bezpośrednio od wydzierżawiającego.
Przepis art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 roku o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych stanowi, że jeżeli przeznaczona na pasy drogowe nieruchomość stanowiąca własność Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego została uprzednio wydzierżawiona, wynajęta lub użyczona, decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stanowi podstawędo wypowiedzenia przez właściwego zarządcę drogi umowy dzierżawy, najmu lub użyczenia ze skutkiem natychmiastowym. Za straty poniesione na skutek rozwiązania umowy przysługuje odszkodowanie.
Nie ulega wątpliwości, że z przywołanej regulacji prawnej wynika prawo powodówdo domagania się odszkodowania za poniesione na skutek rozwiązania umowy dzierżawyz dnia 5 listopada 2020 roku straty. Wskazać jednak należy, że konstrukcja językowa i sposób sformułowania przedmiotowego przepisu przez ustawodawcę jednoznacznie wskazuje,iż strona może domagać się odszkodowania z tytułu poniesionych w związkuz wypowiedzeniem umowy dzierżawy z uwagi na planowaną inwestycję drogową jedynieod podmiotu wskazanego w zdaniu pierwszym art. 19 ust. 2 specustawy drogowej, a więc właściwego zarządcy drogi, który dokonał wypowiedzenia tej umowy (w okolicznościach niniejszej sprawy – Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad).
Poza tym zauważyć należy, że powyższa specustawa drogowa nie reguluje wprost trybu (organu, procedury, zasad) orzekania o wysokości odszkodowania za straty poniesione przez strony stosunków obligacyjnych kończących się ze skutkiem natychmiastowymna skutek wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. W orzecznictwie oraz doktrynie przyjęto jednak, że zakres tego odszkodowania powinien być ustalany przez sąd powszechny (o ile strony nie doszły do porozumienia we własnym zakresie) według przepisówKodeksu cywilnego, w tym regulujących te stosunki obligacyjne (por. M. Wolanin,Ustawa o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. Komentarz, Warszawa 2009, s. 274).
Strona powodowa oparła swoje żądanie na reżimie odpowiedzialności kontraktowej. Na gruncie odpowiedzialności odszkodowawczejex contractustatuowanej przezart. 471 kcdochodzenie przez wierzyciela roszczenia odszkodowawczego wymaga przede wszystkim, aby wykazał on w procesie, że nastąpiło niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania oraz że spowodowało ono – w ramach adekwatnego związku przyczynowego – szkodę, która winna zostać naprawiona. Według treściart. 471 kc, dłużnik obowiązany jest bowiem do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Roszczenie o naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania powstaje zatem w chwili, w której aktualizują się wszystkie przesłanki odpowiedzialności z tego tytułu, czyli ma miejsce stan niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania i powstaje szkoda.
W ocenie Sądu strona powodowa nie wykazała zaistnieniain concretow/w przesłanek, od których to zaistnienia uzależniona była odpowiedzialność pozwanego.Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego nie sposób było bowiem uznać, by do wypowiedzenia umowy dzierżawy z dnia 5 listopada 2020 roku doszło z przyczyn zawinionych przez pozwanego, czy zamierzonego i zawinionego doprowadzenia pozwanego do niewykonania umowy. Zauważyć bowiem należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy mamy do czynienia ze specyficzną sytuacją, w ramach której to nie pozwany, a podmiot trzeci, tj. Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad – nie będący stroną umowy dzierżawy z dnia 5 listopada 2020 roku – dokonał jej wypowiedzenia. Nie ulega przy tym wątpliwości, że w/w podmiot był – w świetle treści art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 roku o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych oraz treści umowy dzierżawy z dnia 5 listopada 2020 roku – uprawnionydo wypowiedzenia powodom umowy dzierżawy ze skutkiem natychmiastowym. Bezspornym w sprawie pozostawało bowiem, że działki położone na terenie gminyS.oznaczonew ewidencji gruntów obrębuS.jakodziałki nr (...)zostały objęte decyzją Wojewody(...)- (...)Nr 08/21 z dnia 18 czerwca 2021 rokuo zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej dla zadania budowydrogi (...)odcinekB.–M., a decyzja ta stanowiła podstawę do wypowiedzenia przez właściwego zarządcę drogi umowy dzierżawy ze skutkiem natychmiastowym. Niewątpliwym również jest, że powodowie mieli świadomość tego, iż działki stanowiące przedmiot umowy dzierżawy z dnia 5 listopada 2020 roku docelowo zostaną wykorzystane w ramach inwestycji polegającej na budowiedrogi (...). Okoliczność ta wprost wynika bowiem z treści umowy dzierżawy, w której powodowie wyrazili zgodę na wygaśnięcie umowy z uwagi na planowaną inwestycję drogową. Inną kwestią pozostaje natomiast fakt, że do wypowiedzenia doszło wcześniej niż przewidywała to umowa dzierżawy.
Mając zatem na względzie powyższe ustalenia oraz rozważania prawne stwierdzić należy, że umowa dzierżawy z dnia 5 listopada 2020 roku uległa przedwczesnemu rozwiązaniu na skutek działania podmiotu trzeciego – Generalnego Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, a nadto z przyczyn niezawinionych i niezależnych od pozwanegoKrajowego Ośrodka (...)z siedzibą wW.. Z tego też względu brak było podstaw, by uznać, że powodowie mogli skutecznie domagać się – w oparciu oart. 19 ust. 2specustawy drogowej w zw. zart. 471 kcorazart. 361 § 1 i 2 kc– zapłaty odszkodowaniaz tytułu szkody powstałej w związku realizacją inwestycji drogowej i wypowiedzeniemze skutkiem natychmiastowym umowy dzierżawy z dnia 5 listopada 2020 roku.
Zauważyć również należy, żeKrajowy Ośrodek (...)z siedzibąwW.nie jest w żaden sposób powiązany formalnoprawnie z Generalną Dyrekcją Dróg Krajowych i Autostrad (pomijając strukturę kapitałową). W konsekwencji w realiach niniejszej sprawy nie można było rozpatrywać odpowiedzialności pozwanego także w trybie odpowiedzialności deliktowej (art. 415 kc).
Jedynie na marginesie wskazać należy, że w ocenie Sądu odpowiedzialności strony pozwanej za szkodę powstałą w wyniku wypowiedzenia umowy dzierżawy z dnia 5 listopada 2020 roku można byłoby ewentualnie upatrywać w przypadku stwierdzenia jej nieważności, przyjmując, że zawarte w umowie dzierżawy oświadczenia woli zostały złożone przez dzierżawców pod wpływem błędu. Powództwo takie zasługiwałoby jednak na uwzględnienie jedynie wówczas, gdyby powodowie wykazali – stosownie do treściart. 88 § 1-2 kc– okoliczność odstąpienia od umowy dzierżawy, o której mowa w pozwie, w terminie jednego roku od dnia wykrycia błędu. Wobec treściart. 321 § 1 kpcSąd nie był jednak obowiązanydo czynienia z urzędu ustaleń na tą okoliczność. Jednakże już pobieżna analiza okoliczności sprawy wskazuje, że w/w termin na złożenie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych umowy na tej podstawie już dawno upłynął.
Mając powyższe na uwadze – na podstawie art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 roku o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych w zw. zart. 417 kciart. 6 kc– orzeczono jak w punkcie I wyroku.
Uznając, że w okolicznościach niniejszej sprawy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa wart. 102 kpc, Sąd odstąpił od obciążania powodów kosztami procesu (pkt II wyroku). Kwestia zastosowaniaart. 102 kpcpozostawiona jest sądowi orzekającemu z odwołaniem się do jego kompetencji, bezstronności, doświadczeniai poczucia sprawiedliwości. Ocena sędziowska ma w tym zakresie charakter dyskrecjonalny, oparty na swobodnym uznaniu, kształtowanym własnym przekonaniem oraz oceną okoliczności (vide:wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 15 lipca 2020 roku sygn. akt I ACa 591/18, publ. LEX nr 3395829). W ocenie Sądu za zastosowaniemart. 102 kpcw niniejszej sprawie przemawiały przede wszystkim specyficzne okoliczności przedmiotowej sprawy, w których uznać należało, żein concretozachodził wypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniuart. 102 kpc, a rozstrzygnięcie o kosztach procesu w realiach sprawy winno odpowiadać poczuciu sprawiedliwości (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2012 roku sygn. akt I CZ 66/12, publ. LEX nr 1232749).
W punkcie III wyroku – na podstawieart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(tekst jednolity:tekst jednolity:Dz. U. z 2023r. poz. 1144) – na powodów nałożono obowiązek uiszczenia kwoty 332,42 złotych tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych. Kwota ta stanowi nieuiszczone dotychczas koszty związane ze sporządzeniem opinii biegłego sądowego, które zostały tymczasowo poniesione przez Skarb Państwa. Sąd obciążył obowiązkiem zapłaty w/w kwoty powodów, bowiemto z ich inicjatywy przeprowadzono dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu rolnictwa, co wygenerowało określone koszty.
/-/ sędzia Krzysztof Połomski