Sąd Okręgowy w Lublinie
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 1536/19
Data wyroku: 2021-03-29 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Dariusz Iskra, Sędzia Sądu Okręgowego Anna Podolska-Kojtych, Sądu Rejonowego Anna Wołucka-Ławnikowicz
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 172 k.c., art. 176 k.c.

Sygn. akt II Ca 1536/19

POSTANOWIENIE
Dnia 29 marca 2021 roku
Sąd Okręgowy w Lublinie II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:
Przewodniczący Sędzia Sądu Okręgowego Dariusz Iskra (sprawozdawca)
Sędziowie:  Sędzia Sądu Okręgowego Anna Podolska-Kojtych
Sędzia Sądu Rejonowego Anna Wołucka-Ławnikowicz
(delegowana)
po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2021 roku w Lublinie, na posiedzeniu niejawnym
sprawy z wnioskuB. T. (1)iR. T.
z udziałem(...)L., Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezydenta MiastaL.,M. W.iE. W.
1)o stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości położonej wL.przyul. (...), o powierzchni 0,0155 ha, oznaczonej jakodziałka numer (...)na mapie sporządzonej przez geodetęZ. W., zaewidencjonowanej w Państwowym Zasobie Geodezyjnym i Kartograficznym pod numerem P.(...)(...),

    2)o stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości położonej wL.przyul. (...), o powierzchni 0,0005 ha, oznaczonej jakodziałka numer (...)na mapie sporządzonej przez geodetęZ. W., zaewidencjonowanej w Państwowym Zasobie Geodezyjnym i Kartograficznym pod numerem(...).(...)
(...)

na skutek apelacji GminyL.od postanowienia Sądu RejonowegoL.z dnia 23 października 2019 roku, w sprawie(...)
postanawia:
I.zmienić częściowo zaskarżone postanowienie:

    1)w punktach I i II w ten sposób, że oddalić wniosek o stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości położonej wL.przyul. (...), o powierzchni 0,0155 ha, oznaczonej jakodziałka numer (...)na mapie sporządzonej przez geodetęZ. W., zaewidencjonowanej w Państwowym Zasobie Geodezyjnym i Kartograficznym pod numerem(...)(...)
(...)

2)w punkcie IV w ten sposób, że zasądzić odB. T. (1)iR. T.na rzecz GminyL.kwoty po 450 zł (czterysta pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania;
II.zasądzić odB. T. (1)iR. T.na rzecz GminyL.kwoty po 1225 zł (tysiąc dwieście dwadzieścia pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego.
Anna Podolska-Kojtych    Dariusz Iskra    Anna Wołucka-Ławnikowicz

Sygn. akt II Ca 1536/19

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 23 października 2019 roku Sąd RejonowyL.postanowił:
I. stwierdzić, żeR. T.iB. T. (1)z mocy prawa przez zasiedzenie z dniem 13 grudnia 2012 roku, na zasadzie wspólności ustawowej, nabyli własność nieruchomości położonej wL.przyul. (...), stanowiącej działkę gruntu o powierzchni 0,(...), oznaczoną numerem(...)na mapie projektowej sporządzonej przez biegłego geodetęZ. W., wpisanej do ewidencji materiałów Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego pod numerem(...)
(...)
(...), powstałej w wyniku podziałudziałki oznaczonej numerem (...), dla której Sąd RejonowyL.prowadziksięgę wieczystą numer (...), oraz działkę gruntu o powierzchni 0,0005 ha, oznaczoną numerem(...)na mapie projektowej sporządzonej przez biegłego geodetęZ. W., wpisanej do ewidencji materiałów Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego pod numerem(...)
(...)(...), powstałej w wyniku podziałudziałki oznaczonej numerem (...), która nie posiada urządzonej księgi wieczystej;
II. uznać za integralną część orzeczenia mapy opisane w punkcie I;
III. nakazać „solidarnie ściągnąć” odR. T.iB. T. (1)na rzecz Skarbu Państwa kwotę 7934,42 zł tytułem zwrotu poniesionych wydatków;
IV. ustalić, że „w pozostałym zakresie” uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (k. 1987-197v).
W uzasadnieniu postanowienia Sąd Rejonowy ustalił, że działka o dawnym numerze(...), położona wL., powstała z połączenia części działek o numerach:
-(...), które Skarb Państwa nabył na mocy decyzji Urzędu Miejskiego wL.z dnia 21 października 1977 roku, numer(...)(...)(...), o wywłaszczeniu,
-(...), którą Skarb Państwa nabył na mocy decyzji Urzędu Miejskiego wL.z dnia 5 grudnia 1977 roku, numer(...)(...)(...), o wywłaszczeniu,
(...), które Skarb Państwa nabył na mocy decyzji Urzędu Miejskiego wL.z dnia 6 grudnia 1977 roku, numer(...)
(...)
(...), o wywłaszczeniu,
-(...), którą Skarb Państwa nabył na mocy decyzji Urzędu Miejskiego wL.z dnia 22 kwietnia roku, numer(...)(...)(...), o wywłaszczeniu.
Sąd Rejonowy ustalił, że na mocy decyzji Urzędu Miejskiego wL.z dnia 28 marca 1990 roku, numer(...)(...)(...)- (...), oddanoSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wL., w użytkowanie wieczyste na 99 lat, teren, w którego skład wchodziła między innymidziałka nr (...), położona w dzielnicyW.-P.wL..
Sąd Rejonowy ustalił, że uchwałą Zebrania Przedstawicieli Członków Spółdzielni Mieszkaniowej(...)wL.z dnia 7 września 1990 roku, numer(...), dokonano podziałuSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wL.przez wyodrębnienieosiedla (...). WydzielonoSpółdzielnie Mieszkaniowe (...),(...)i(...), pomiędzy które podzielono obszar wyodrębnionego osiedla.
Sąd Rejonowy ustalił, że w dniu 26 czerwca 1991 roku decyzją Urzędu Miejskiego wL.numer(...)(...)(...)
(...)dokonano podziałudziałki numer (...)nadziałki (...).
Sąd Rejonowy ustalił, że na podstawie uchwały Zebrania Przedstawicieli Członków Spółdzielni Mieszkaniowej(...)wL.z dnia 13 czerwca 1992 roku, numer(...), i uchwały Rady NadzorczejSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wL.z dnia 14 października 1992 roku, numer(...), przeniesiono naSpółdzielnię Mieszkaniową (...)wL.prawo użytkowania wieczystego między innymidziałki nr (...).
Sąd Rejonowy ustalił, że:
1) decyzją Urzędu Wojewódzkiego wL.z dnia 9 grudnia 1992 roku, numer(...)(...), stwierdzono, że z dniem 27 maja 1990 rokuGmina M.L.nabyła z mocy prawa nieodpłatnie własność nieruchomości położonej wL., stanowiącej między innymidziałkę nr (...);
2) decyzją Urzędu Miejskiego wL.z dnia 20 października 1993 roku, numer(...)(...).(...)
(...), zatwierdzono projekt podziałudziałki nr (...), w wyniku którego wyodrębniono między innymidziałkę numer (...)o powierzchni 164 m(
    2)idziałkę numer (...)o powierzchni 510 m(
    2);
3) decyzją Prezydenta MiastaL.z dnia 21 kwietnia 2017 roku stwierdzono, że Skarb Państwa reprezentowany przez Prezydenta MiastaL.nabył nieodpłatnie, z mocy prawa, z dniem 1 stycznia 2016 roku1, po podmiocieSpółdzielnia Mieszkaniowa (...)z siedzibą wL., użytkowanie wieczyste nieruchomości położonej wL.przyul. (...), oznaczonej jakodziałka ewidencyjna nr (...), dla której Sąd RejonowyL.(...)Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą nr (...). Decyzja stała się ostateczna z dniem 6 maja 2017 roku.
Sąd Rejonowy ustalił, że aktualnie dla nieruchomości stanowiącejdziałkę gruntu numer (...)Sąd RejonowyL.prowadziksięgę wieczystą numer (...). W dziale II księgi widnieje jako właściciel GminaL., zaś jako użytkownik wieczysty Skarb Państwa – Prezydent MiastaL..
Sąd Rejonowy ustalił, że samoistnym posiadaczemdziałki nr (...)położonej wL., stanowiącejulicę (...), jest Skarb Państwa, zaś jej zarządcą Zarząd Dróg iM.wL.. Zajmowany przez wnioskodawców fragment tej nieruchomości stanowił częśćdziałki o numerze (...), której własność Skarb Państwa nabył na mocy decyzji Urzędu Miejskiego wL.z dnia 5 grudnia 1977 roku, numer(...)(...)(...), w drodze wywłaszczenia.
Sąd Rejonowy ustalił, że w dniu 18 grudnia 1982 rokuB. T. (1)przydzielono mieszkanie w budynku szeregowym przyul. (...), na warunkach własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu. Na mocy umowy z dnia 25 lutego 1994 roku zawartej w formie aktu notarialnego Repertorium A Nr(...)R. T.iB. T. (1)nabyli odSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wL.prawo własności domu mieszkalnego posadowionego nadziałce numer (...)położonej wL.oraz prawo użytkowania wieczystegodziałki gruntu nr (...)o powierzchni 510 m(
    2). Na mocy umowy z dnia 19 stycznia 2009 roku zawartej w formie aktu notarialnego Repertorium A Nr(...)wnioskodawcy nabyli od GminyL.prawo własnościdziałki gruntu numer (...), o powierzchni 510 m(
    2), położonej wL.przyulicy (...).
Sąd Rejonowy ustalił, że małżonkowieT.objęli nieformalnie w posiadanie opisaną wyżej nieruchomość lokalową i gruntową 1981 roku celem wykończenia budynku znajdującego się wówczas w stanie surowym. Wraz zdziałką numer (...)objęli w posiadanie częśćdziałki numer (...)oraz częśćdziałki nr (...), uważając, że całość objętego w użytkowanie obszaru stanowi jedność, to jestdziałkę nr (...). Z uzyskanych przez nich informacji wynikało, że ich działka rozciąga się aż do chodnika. W tym samym roku wnioskodawcy postawili ogrodzenie wokół całej nieruchomości gruntowej, która w ich mniemaniu stanowiładziałkę nr (...), a w rzeczywistości składała się zdziałki nr (...)oraz częścidziałek nr (...).
Sąd Rejonowy ustalił, żeB. T. (1)iR. T.dokonali zagospodarowania działki na ogród przydomowy, dbali o ten teren, odśnieżali go, odchwaszczali. Od chwili objęcia w posiadanie opisanych wyżej działek wnioskodawcy użytkują je nieprzerwanie w ten sam sposób do dnia zamknięcia rozprawy. O tym że całość użytkowanego przez nich gruntu nie stanowi jednej działki dowiedzieli się w roku 2017 roku, po czym rozpoczęli starania wykupdziałki nr (...)lub uregulowanie stanu prawnego w inny sposób. Od roku 2016B. T. (1)iR. T.opłacają podatek zarówno zadziałkę nr (...), jak idziałkę nr (...).
Sąd Rejonowy ustalił, że rzeczywisty zakres posiadania na gruncie przez wnioskodawców przedmiotowych nieruchomości stanowi obszardziałek oznaczonych numerami (...)o powierzchni 0,0155 ha i(...)o powierzchni 0,0005 ha na mapach projektowych podziału nieruchomości do zasiedzenia sporządzonych przez biegłego geodetęZ. W., zaewidencjonowanych w Państwowym Zasobie Geodezyjnym i Kartograficznym pod numerem(...)
(...)(...).
Sąd Rejonowy ustalił, że w piśmie z dnia 21 lutego 2017 roku, skierowanym do Urzędu Miasta wL.,B. T. (1)iR. T.wnieśli o wykupdziałki nr (...)lub objęcie jej w użytkowanie wieczyste. W odpowiedzi udzielonej pismem z dnia 16 marca 2017 roku wskazano, że działka jest własnością GminyL.i znajduje się w użytkowaniu wieczystym Skarbu Państwa oraz wskazano, że do dalszego użytkowania nieruchomości wymagane jest zawarcie umowy dzierżawy. W piśmie z dnia 31 marca 2017 roku wnioskodawcy wnieśli o wydzierżawieniedziałki nr (...). Prezydent MiastaL.decyzją nr (...)z dnia 31 lipca 2017 roku wyraził zgodę na oddanie w dzierżawę przedmiotowej działki, o czym poinformowano wnioskodawców pismem z dnia 18 sierpnia 2017 roku. Wyznaczono dwa terminy negocjacji celem ustalenia warunków umowy dzierżawy – na dziń 25 i 29 września 2017 roku, jednak negocjacje nie odbyły się z uwagi na nieprzystąpienie do nich przez wnioskodawców. Pismem z dnia 12 października 2017 roku wezwano wnioskodawców do wydania nieruchomości oraz zapłaty kwoty 467,21 zł tytułem wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości. W piśmie z dnia 25 października 2017 roku wnioskodawcy zażądali wyjaśnień co do treści pisma z 12 października 2017 roku. Odpowiedzi udzielono pismem z dnia 29 listopada 2017 roku.
Sąd Rejonowy wskazał dowody, na podstawie których dokonał ustaleń faktycznych, oraz przedstawił swoje stanowisko w przedmiocie oceny dowodów.
Sąd Rejonowy przytoczył treść przepisówart. 172 § 1 i 2 k.c.i wskazał, że przed 1 października 1990 roku, czyli przed wejściem w życieustawy z dnia 28 lipca 1990 roku o zmianie ustawy – Kodeks cywilny(Dz. U. 1990 Nr 55, poz. 321), terminy zasiedzenia wynosiły odpowiednio 10 i 20 lat. Wedługart. 9wskazanej wyżej ustawy, jeśli bieg zasiedzenia rozpoczął się, ale nie zakończył przed 1 października 1990 roku, mają zastosowanie terminy 20 i 30 letni. W stanie faktycznym niniejszej sprawy znalazły więc zastosowanie przepisykodeksu cywilnegow brzmieniu sprzed 1 października 1990 roku.
Sąd Rejonowy wskazał, że przesłanki nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia muszą wystąpić łącznie i są nimi samoistne i nieprzerwane posiadanie oraz upływ zakreślonego ustawą terminu zasiedzenia.
Sąd Rejonowy wskazał, żeB. T. (1)iR. T.co najmniej w dniu 18 grudnia 1982 roku objęli w samoistne posiadanie nieruchomość stanowiącądziałkę numer (...)oraz częśćdziałek numer (...), kiedy toB. T. (1)otrzymała przydział lokalu mieszkalnego przyulicy (...). W tej dacie „wyłącznym” właścicielem nieruchomości był Skarb Państwa, nie było wtedy ustanowione użytkowanie wieczyste. MałżonkowieT.przystąpili do wykończenia nieruchomości lokalowej oraz zagospodarowania nieruchomości gruntowej.Działkę numer (...)oraz częścidziałek numer (...)traktowali jako wspólną całość i w tym kształcie dokonali ogrodzenia gruntu, nasadzeń drzewnych i roślinnych. Małżonkowie posiadali nieruchomość nieprzerwanie przez 30 lat, to jest do dnia 13 grudnia 2012 roku. Nikt, a zwłaszcza żaden z właścicieli ani użytkowników wieczystych, nie kwestionował w tym okresie ich sposobu korzystania z nieruchomości.
Sąd Rejonowy wskazał, żeB. T. (1)iR. T.byli posiadaczami w złej wierze, ponieważ mogli ustalić, gdzie znajduje się granica należnej imdziałki numer (...), jednak szczegółowych ustaleń w tym zakresie zaniechali, przyjmując wskazania bliżej nieokreślonych osób za wyznacznik granicy ich nieruchomości.
Sąd Rejonowy wskazał, żeB. T. (1)iR. T.władali nieruchomością w zakresie częścidziałek numer (...)jako posiadacze samoistni, ponieważ o iledziałka numer (...)została im oddana w posiadanie zależne poprzez przeniesienie użytkowania wieczystego, to częścidziałek numer (...)objęli w posiadanie samodzielnie, bez zgody i wiedzy właściciela.
Sąd Rejonowy uznał, żeB. T. (1)iR. T.byli samoistnymi posiadaczami w złej wierze nieruchomości stanowiącej częścidziałek (...), poczynając od 18 grudnia 1982 roku do 13 grudnia 2012 roku, a więc przez 30 lat, po którym to dniu nastąpiło nabycie przez nich własności nieruchomości w drodze zasiedzenia. Nabyte przez nich udziały w nieruchomości weszły do ich majątku wspólnego.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia o nieuiszczonych wydatkach Sąd Rejonowy wskazał przepisyart. 113 ust. 1w zw. zart. 83 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia o kosztach postępowania Sąd Rejonowy wskazał przepisart. 520 § 1 k.p.c.
*
Od postanowienia z dnia 23 października 2019 roku apelację wniosła GminaL., reprezentowana przez pełnomocnika, wskazując, że zaskarża postanowienie „w części tj. w pkt I i IV postanowienia”.
Uczestnik zarzucił:
„I. Naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:
art. 172 § 1 i 2 kcw zw. zart 176 § 1 kcpoprzez przyjęcie, iż z dniem 13 grudnia 2012 r. upłynął 30 - letni termin niezbędny do nabycia przezB. T. (1)iR. T.nieruchomości o projektowanym numerze(...)przez zasiedzenie, w sytuacji gdy wnioskodawcy nie posiadali ww. nieruchomości gminnej samoistnie jak właściciel przez okres wymagany ustawą do nabycia prawa własności nieruchomości przez zasiedzenie w złej wierze;
II. Naruszenie przepisów prawa procesowego, mających wpływ na wynik sprawy tj.
1.art. 233 § 1 kpcpoprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, polegające na:
1) dokonaniu oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie sprzecznej z regułami przewidzianymi w tym przepisie wyrażającej się w przyjęciu, że od momentu objęcia przez wnioskodawców w posiadanie części nieruchomości oznaczonej jakodziałka nr (...)wnioskodawcy pozostawali samoistnymi posiadaczami tej nieruchomości, w sytuacji gdy stan ich władztwa oraz ich dyspozycje względem częścidziałki nr (...)od momentu jej objęcia w posiadanie swą treścią nie odpowiadały władztwu i dyspozycjom właściciela przez okres wymagany ustawą niezbędny do nabycia przez zasiedzenie prawa własności nieruchomości,
2) przyjęciu, że zarówno element animus jak i corpus posiadania samoistnego działki gminnej zostały przez wnioskodawców spełnione i wykazane, w sytuacji gdy przeczy temu materiał dowodowy zgromadzony w sprawie,
2.art. 520 § 1 kpcpoprzez jego zastosowanie i orzeczenie, że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem, w sytuacji, gdy zaistniały w niniejszej sprawie stan faktyczny pozwala na przyjęcie, że interesy uczestnika i wnioskodawców niniejszego postępowania są sprzeczne i uzasadniają orzeczenie o kosztach postępowania w oparciu oart. 520 § 2 i 3 kpc.”.
GminaL.wniosła o:
„- zmianę zaskarżonego postanowienia w pkt I i IV poprzez oddalenie wnioskuB.iR.małżonkówT.o stwierdzenie nabycia przez zasiedzeniedziałki nr (...)oraz zasądzenie na rzecz GminyL.zwrotu kosztów postępowania wg norm przepisanych,
- zasądzenie kosztów postępowania odwoławczego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych” (k. 231-235).
÷
W piśmie procesowym z dnia 11 marca 2021 roku, złożonym w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 3 marca 2021 roku (k. 268-268v), GminaL.wskazała, że zakresem zaskarżenia objęte jest między innymi rozstrzygnięcie zawarte w punkcie I postanowienia z dnia 23 października 2019 roku, jednak jedynie w części dotyczącej nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...)stanowiącej własność GminyL.(k. 346).
*
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Na wstępie należy wskazać, że do rozpoznania apelacji miały zastosowanie przepisyKodeksu postępowania cywilnegow brzmieniu wynikającym z przepisów ustawy z dnia 4 lipca 2019 roku o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1469).
÷
Apelacja jest GminyL.jest zasadna w całym zakresie zaskarżenia. Należy w tym miejscu podkreślić, że postanowienie Sądu RejonowegoL.z dnia 23 października 2019 roku nie zostało zaskarżone w całości w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie I, lecz jedynie w tej części, w której Sąd Rejonowy stwierdził zasiedzenie własności nieruchomości położonej wL.przyul. (...), o powierzchni 0,0155 ha, oznaczonej jakodziałka numer (...)na mapie sporządzonej przez geodetęZ. W., zaewidencjonowanej w Państwowym Zasobie Geodezyjnym i Kartograficznym pod numerem P.(...)(...).
Z przepisówart. 378 § 1 i 2 k.p.c., mających odpowiednie zastosowanie w postępowaniu nieprocesowym (art. 13 § 2 k.p.c.), wynika, że sąd jest związany przedmiotowymi granicami zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji. Dotyczy to także sprawy o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości. W tego rodzaju sprawie sąd pierwszej instancji związany jest przedmiotowymi granicami wniosku o stwierdzenie zasiedzenia, w szczególności granicami nieruchomości wskazanej we wniosku, zaś sąd drugiej instancji nie może orzekać nie tylko w odniesieniu do tej części nieruchomości objętej żądaniem wnioskodawcy, co do której nie orzekł sąd pierwszej instancji, ale także w odniesieniu do tej nieruchomości lub części nieruchomości, co do której orzekł sąd pierwszej instancji, lecz rozstrzygnięcie to nie zostało objęte zakresem zaskarżenia wynikającym z apelacji2.
W rozpoznawanej sprawie nie zostało zaskarżone przez uczestnika zawarte w punkcie I postanowienia z dnia 23 października 2019 roku rozstrzygnięcie dotyczącej nieruchomości położonej wL.przyul. (...), o powierzchni 0,0005 ha, oznaczonej jakodziałka numer (...)na mapie sporządzonej przez geodetęZ. W., zaewidencjonowanej w Państwowym Zasobie Geodezyjnym i Kartograficznym pod numerem(...)(...)
(...).
÷
Oczywiście uzasadnione są podniesione w apelacji zarzuty, które dotyczą części ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji, a mianowicie charakteru prawnego władania przez wnioskodawców

    częściaminieruchomości oznaczonych jakodziałki (...), wyodrębnionymi w rozpoznawanej sprawie odpowiednio jakodziałki numer (...)o powierzchni 0,0155 ha i(...)o powierzchni 0,0005 ha. Nie ulega żadnych wątpliwości, że władanie przez wnioskodawców nieruchomościami oznaczonymi

    obecniejakodziałki numer (...)było zawsze połączone funkcjonalnie z władaniem nieruchomością oznaczoną

    obecniejakodziałka numer (...). Nieruchomości oznaczone jakodziałki numer (...)były wykorzystywane jako stanowiące całość z nieruchomością gruntową oznaczoną jakodziałka numer (...). Pomiędzy nieruchomościami oznaczonymi obecnie jakodziałki numer (...)a nieruchomością gruntową oznaczoną jakodziałka numer (...)nie istniała na gruncie jakakolwiek granica lub urządzenia, nasadzenia, budynki lub budowle, które pozwalałyby na ocenę, że przedmiotem korzystania przez wnioskodawców są trzy funkcjonalnie wyodrębnione nieruchomości. Już tylko niewielka powierzchnia działek oznaczonych obecnie numerami(...)a mianowicie 155 m(

    2)i 5 m(

    2), wykluczała, aby mogły być one przedmiotem samodzielnego, racjonalnego zagospodarowania i wykorzystywania. Co więcej, działki te przez samych wnioskodawców były postrzegane jako całość zdziałką numer (...)i w taki sposób zostały zagospodarowane i były wykorzystywane.
W aspekcie czasowym we władaniu wnioskodawców nieruchomością oznaczoną jakodziałka numer (...)można wyróżnić trzy okresy:
1)okres od objęcia tej nieruchomości w posiadanie w związku z uzyskaniem przydziału lokalu mieszkalnego w budynku szeregowym przyul. (...)znajdującym się na działce oznaczonejobecniejakodziałka numer (...); w dniu 18 grudnia 1982 rokuB. T. (1)przydzielone zostało przezSpółdzielnię Mieszkaniową (...)wL.spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni użytkowej 108,5 m2imieszkalnej (...)m2(k. 5),
2)okres od dnia 7 marca 1994 roku, to jest od chwili skuteczności wpisu w księdze wieczystej użytkowania wieczystego w wyniku zawarcia przezSpółdzielnię Mieszkaniową (...)wL.orazB. T. (1)iR. T.umowy przeniesienia użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...)oraz własności domu jednorodzinnego w zabudowie szeregowej znajdującego się na tej nieruchomości; na podstawie tej umowy, zawartej w formie aktu notarialnego Repertorium A Nr(...),Spółdzielnia Mieszkaniowa (...)wL.przeniosła naB. T. (1)iR. T.użytkowanie wieczyste nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...)oraz własności domu jednorodzinnego w zabudowie szeregowej znajdującego się na tej nieruchomości (k. 274, 326-327),
3)okres od dnia 19 stycznia 2009 roku, to jest od chwili zawarcia przez GminęL.orazB. T. (1)iR. T.umowy sprzedaży nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...); na podstawie umowy sprzedaży Repertorium A Nr(...)GminaL.sprzedałaB. T. (1)iR. T.nieruchomość oznaczoną jakodziałka numer (...)i tym samym przeniosła na kupujących własność tej nieruchomości (k. 328-329).
(1)W okresie od dnia 18 grudnia 1982 roku do dnia 7 marca 1994 roku3B. T. (1)iR. T.przysługiwało spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego w budynku szeregowym przyul. (...).
Właścicielem całej nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...), z której w późniejszych latach, po kolejnym podziale, wydzielone zostałydziałki numer (...), był co najmniej do marca 1990 roku Skarb Państwa. W dniu 26 marca 1990 roku wydana została decyzja administracyjna numer(...)(...)(...)- (...)o oddaniuSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wL.w użytkowanie wieczyste na 99 lat gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa i obejmujących nieruchomości oznaczone jakodziałki numer (...)(k. 298-299).
Prawidłowe są ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji przedstawione na stronach 6-7 uzasadnienia postanowienia. Zwrócić w tym miejscu należy jedynie uwagę, że działki oznaczone w ewidencji gruntów numerami(...)wyodrębnione zostały z nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...)dopiero w październiku 1993 roku.
W okresie od dnia 18 grudnia 1982 roku do lutego – marca 1994 rokuB. T. (1)iR. T.byli jedynie dzierżycielami części nieruchomości gruntowych stanowiących kolejno własność Skarbu Państwa, a następnie od 27 maja 1990 roku GminyL.(k. 315), odpowiadających powierzchnią aktualnymdziałkom numer (...). W szczególności nie uważali się za właścicieli nieruchomości gruntowej oznaczonej obecnie jakodziałka numer (...), ponieważ z nieruchomości tej korzystali tylko w związku z tym, że przysługiwało im spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego w budynku szeregowym. Z nieruchomości tej korzystali w istocie jako z nieruchomościSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wL., a potem nieruchomości wchodzącej w skład zasobów nowej, wydzielonej spółdzielni mieszkaniowej. Do marca 1990 rokuSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wL.nie przysługiwałoprawo rzeczowedo przedmiotowej nieruchomości gruntowej, a użytkowanie wieczyste tej nieruchomości Spółdzielnia ta nabyła dopiero na podstawie decyzji administracyjnej z dnia 28 marca 1990 roku.
B. T. (1)iR. T.korzystali w omawianym okresie z części nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...), następnie z części nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...)(k. 300) i wreszcie z nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...)(k. 313-314) tak jak osoby korzystające z nieruchomości spółdzielczych, którym przysługują spółdzielcze prawa do lokali. Co najwyżej można mówić w omawianym okresie o posiadaniu zależnym gruntu wyodrębnionego ostatecznie jakodziałka numer (...), skoro wyłączne zagospodarowanie tego gruntu przez wnioskodawców nastąpiło za zgodąSpółdzielni Mieszkaniowej (...)na zasadzie użyczenia lub innej umowy o podobnym charakterze.
W omawianym okresie te same uwagi odnoście charakteru korzystania z nieruchomości przez wnioskodawców odnoszą się do tych części nieruchomości gruntowych, które obecnie zostały oznaczone jakodziałki numer (...). Nieruchomości te nigdy nie były przedmiotem samodzielnego i odrębnego władania przez wnioskodawców. Były wykorzystywane łącznie z działką oznaczoną obecnie numerem(...), co do której wnioskodawcy nawet nie twierdzili, że kiedykolwiek w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XX wieku byli jej posiadaczami samoistnymi. Przyjęcie, że mieliby być samoistnymi posiadaczami w odniesieniu do niewielkich (155 m(
    2)i 5 m(
    2)) niewyodrębnionych wyraźnie fragmentów większej
    funkcjonalniecałości jest pozbawione w okolicznościach sprawy jakichkolwiek racjonalnych podstaw, a wręcz jest sprzeczne z zasadami rozsądku.
(2)W okresie od dnia 7 marca 1994 roku od dnia 19 stycznia 2009 rokuB. T. (1)iR. T.przysługiwało prawo użytkowania wieczystego nieruchomościoznaczonej już wówczasjakodziałka numer (...). W dniu 7 marca 1994 roku nastąpił konstytutywny skutek wpisu nabycia użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej oznaczonej jakodziałka numer (...)i własności znajdującego się na niej budynku (k. 274).
W tym okresieB. T. (1)iR. T.nie byli posiadaczami samoistnymi nieruchomości gruntowej oznaczonej jakodziałka numer (...), lecz jej posiadaczami w zakresie użytkowania wieczystego nieruchomości. Posiadanie to nie jest posiadaniem samoistnym nieruchomości. Posiadacz w zakresie użytkowania wieczystego nieruchomości nie włada nieruchomością jak właściciel, lecz właśnie jak użytkownik wieczysty. Oczywiście teoretycznie możliwa jest zmiana podstawy faktycznej posiadania przez wieczystego użytkownika nieruchomości gruntowej, lecz wymagałoby to niezwykle jednoznacznych i wyrazistych aktów, które wskazywałyby na taką zmianę. Jak wskazuje praktyka sądowa, sytuacje tego rodzaju nie zdarzają się. Osoba,której przysługuje wieczyste użytkowanie nieruchomości i włada tą nieruchomością jak użytkownik wieczysty, musiałaby zacząć postępować z nieruchomością jak właściciel i jednoznacznie wyrazić to na zewnątrz, w szczególności w stosunku do właściciela gruntu.
W omawianym okresie te same uwagi odnoście charakteru korzystania z nieruchomości przez wnioskodawców odnoszą się do tych części większych nieruchomości gruntowych, które obecnie zostały oznaczone jakodziałki numer (...). Jak już wyżej wskazano, nieruchomości te nigdy nie były przedmiotem samodzielnego i odrębnego władania przez wnioskodawców. Były wykorzystywane łącznie z działką oznaczoną obecnie numerem(...), co do której wnioskodawcy nawet nie twierdzili, że kiedykolwiek byli jej posiadaczami samoistnymi. Przyjęcie, że w omawianym okresie mieliby być samoistnymi posiadaczami w odniesieniu do niewielkich fragmentów (155 m2i 5 m2) większejfunkcjonalniecałości, co do której byli posiadaczami w zakresie użytkowania wieczystego, jest również pozbawione w okolicznościach sprawy jakichkolwiek racjonalnych podstaw, a wręcz jest sprzeczne z zasadami rozsądku.
(3) Za posiadaczy samoistnych nieruchomości gruntowych, które obecnie zostały oznaczone jakodziałki numer (...), wnioskodawcy mogliby zostać uznani co najwyżej od dnia 19 stycznia 2009 roku, od kiedy nabyli prawo własności nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...). Nawet przyjęcie, że wnioskodawcy są od tego dnia posiadaczami samoistnymi nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...), nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku o stwierdzenie zasiedzenia tej nieruchomości, ponieważ nie upłynąłby jeszcze termin zasiedzenia wynoszący 30 lat.
Nie byłoby przy tym możliwe doliczenie okresów władania przed dniem 19 stycznia 2009 roku. Władanie do dnia 7 marca 1994 roku miało co najwyżej charakter posiadania zależnego, jeśli nie tylko dzierżenia, zaś posiadanie od dnia 7 marca 1994 roku do dnia 19 stycznia 2009 roku (do chwili nabycia własnościdziałki numer (...)) jedynie posiadania odpowiadającego posiadaniu użytkownika wieczystego.
W świetle przepisówart. 172 § 1 i 2 k.c., do nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie konieczne jest samoistne nieprzerwane posiadanie nieruchomości przez cały okres wymagany przez ustawę do zasiedzenia. Nie jest możliwe łączenie różnego rodzajów posiadania, nawet jeżeli te rodzaje posiadania, wykonywane przez cały okres wymagany przez ustawę, mogłyby prowadzić do nabycia przez zasiedzenie prawa odpowiadającego danemu rodzajowi posiadania.
W szczególności należy wskazać, że przez zasiedzenie może być nabyte wieczyste użytkowanie nieruchomości, jeżeli posiadacz posiada nieruchomość jak użytkownik wieczysty nieprzerwanie przez cały okres wymagany do zasiedzenia, a prawo wieczystego użytkowania zostało już ustanowione na rzecz innego podmiotu, przeciwko któremu biegnie zasiedzenie.
Przez zasiedzenie może zostać również nabyta służebność gruntowa, jako ograniczoneprawo rzeczowe, chociaż posiadanie służebności nie jest posiadaniem samoistnym nieruchomości (art. 292 k.c.,art. 352 k.c.).
Do biegu terminu zasiedzenia prawa własności nieruchomości nie zalicza się natomiast okresu jej posiadania w zakresie treści prawa użytkowania wieczystego4.
Mając na uwadze powyższe ustalenia należy jednoznacznie wskazać, żeB. T. (2)iR. T.nie byli posiadaczami samoistnymi nieruchomości objętych wnioskiem o stwierdzenie zasiedzenia od 1982 roku; byli nimi jedynie – co najwyżej – od 2009 roku.
Odmienne zeznania wnioskodawców i uczestników postępowania są w tym zakresie całkowicie niewiarygodne, ponieważ pozostają w sprzeczności z charakterem władania nieruchomością oznaczoną jakodziałka numer (...)i nie znajdują potwierdzenia w jakimkolwiek dowodzie, że władanie działkami oznaczonymi obecnie numerami(...)miało charakter odrębny od władaniadziałką numer (...), a wnioskodawcy w stosunku do właściciela nieruchomości i osób trzecich wyraźnie uważali się za właścicieli niewielkich powierzchniowo części gruntu.
÷
Sąd Rejonowy nie zwrócił również uwagi, że do dnia 30 września 1990 roku obowiązywał przepisart. 177 k.c., który stanowił, że przepisów o nabyciu własności przez zasiedzenie nie stosuje się, jeżeli nieruchomość jest przedmiotem własności państwowej.
Wprawdzie przepisart. 177 k.c.został skreślony z dniem 1 października 1990 roku na podstawieart. 1 pkt 34 ustawy z dnia 28 lipca 1990 roku o zmianie ustawy – Kodeks cywilny(Dz. U. Nr 55 z 1990 r., poz. 321), jednak w tym samym dniu wszedł w życie przepis art. 10 tej ustawy, który stanowi, że jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy istniał stan, który według przepisów dotychczasowych wyłączał zasiedzenie nieruchomości, a według przepisów obowiązujących po wejściu w życie tej ustawy prowadzi do zasiedzenia, zasiedzenie biegnie od dnia wejścia jej w życie; jednakże termin ten ulega skróceniu o czas, w którym powyższy stan istniał przed wejściem w życie ustawy, lecz nie więcej niż o połowę.
÷
Nie jest natomiast uzasadniony podniesiony w apelacji zarzut naruszenia przepisówart. 172 § 1 i 2 k.c.w zw. zart. 176 § 1 k.c.
Naruszenie prawa materialnego może nastąpić bądź przez jego błędną wykładnię, bądź przez jego niewłaściwe zastosowanie, nie zaś przez błędne ustalenia faktyczne5.
Zarzut naruszenia prawa materialnego ma rację bytu wówczas, gdy sąd dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, a tylko nie zastosował odpowiednich przepisów prawa materialnego, niewłaściwie je zastosował lub też dokonał błędnej ich wykładni. W takich wypadkach naruszenie prawa materialnego ma charakter pierwotny i może stanowić podstawę zarzutu apelacyjnego.
Jeżeli natomiast sąd pierwszej instancji dokona nieprawidłowych ustaleń faktycznych i stosownie do tych ustaleń zastosuje lub nie określone przepisy prawa materialnego, to naruszenie prawa materialnego ma charakter wtórny, gdyż jest pochodną nieprawidłowych ustaleń faktycznych. W takim przypadku nie następuje naruszenie prawa materialnego w znaczeniu ścisłym, a podnoszenie wówczas takiego zarzutu jest bezprzedmiotowe.
W rozpoznawanej sprawie GminaL.kwestionowała prawidłowość ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji, które stanowiły podstawę faktyczną zastosowania przepisówart. 172 § 1 i 2 k.c., a co więcej, zarzuty apelacji w tym zakresie były uzasadnione. Zmiana zaskarżonego postanowienia i oddalenie wniosku o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...)były konsekwencją odmiennych ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd drugiej instancji, nie zaś błędnego zastosowania przepisówart. 172 § 1 i 2 k.c.przez Sąd Rejonowy.
÷
Mając na uwadze powyższe rozważania, na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.Sąd Okręgowy postanowił zmienić częściowo zaskarżone postanowienie:
1) w punktach I i II w ten sposób, że oddalić wniosek o stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości położonej wL.przyul. (...), o powierzchni 0,0155 ha, oznaczonej jakodziałka numer (...)na mapie sporządzonej przez geodetęZ. W., zaewidencjonowanej w Państwowym Zasobie Geodezyjnym i Kartograficznym pod numerem(...)
(...)(...),
2) w punkcie IV w ten sposób, że zasądzić odB. T. (1)iR. T.na rzecz GminyL.kwoty po 450 zł (czterysta pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Zmiana rozstrzygnięcia zawartego w punkcie IV zaskarżonego postanowienia jest konsekwencją zmiany tego postanowienia w punktach I i II.
W związku z tym, że wniosek o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...), stanowiącej własność GminyL., został oddalony, na podstawieart. 520 § 3 k.p.c.należało zasądzić od wnioskodawców na rzecz tego uczestnika zwrot kosztów postępowania za pierwszą instancję. Interesy wnioskodawców oraz GminyL.były bowiem w oczywisty sposób sprzeczne.
Zasądzone koszty obejmują wynagrodzenie pełnomocnika procesowego GminyL.– 900 zł, ustalone według stawki minimalnej na podstawie § 5 pkt 1 w zw. z § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 – tekst jednolity).
Zwrot kosztów został zasądzony w równych częściach od każdego z wnioskodawców, ponieważ brak jest podstawy prawnej, która uzasadniałaby zasądzenie tych kosztów w sposób solidarny.
*
Na podstawieart. 520 § 3 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 zd. 1 k.p.c.i w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.Sąd Okręgowy postanowił zasądzić odB. T. (1)iR. T.na rzecz GminyL.kwoty po 1225 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego.
W związku z tym, że apelacja GminyL.została uwzględniona w całym zakresie zaskarżenia, a wniosek o stwierdzenie zasiedzenia został w tej części oddalony, należało włożyć na wnioskodawców obowiązek zwrotu GminieL.całości kosztów poniesionych przez tego uczestnika w postępowaniu odwoławczym. Koszty te obejmują:
1) opłatę od apelacji – 2000 zł, na poczet której została zaliczona opłata w kwocie 100 zł od wniosku o doręczenie uzasadnienia postanowienia (k. 213, 214, 237); nienależnie uiszczona dodatkowo kwota 100 zł z tytułu opłaty od apelacji powinna zostać zwrócona uczestnikowi przez Sąd pierwszej instancji i nie stanowi kosztu niezbędnego do celowej obrony (art. 98 § 1 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 zd. 1 k.p.c.i w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.),
2) wynagrodzenie pełnomocnika procesowego – 450 zł, ustalone według stawki minimalnej na podstawie § 5 pkt 1 w zw. z § 2 pkt 4 i w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
Zwrot kosztów postępowania odwoławczego został zasądzony w równych częściach od każdego z wnioskodawców, ponieważ brak jest podstawy prawnej, która uzasadniałaby zasądzenie tych kosztów w sposób solidarny.
*
Z tych wszystkich względów i na podstawie powołanych wyżej przepisów Sąd Okręgowy orzekł jak w postanowieniu.
Anna Podolska-Kojtych    Dariusz Iskra    Anna Wołucka-Ławnikowicz

1 W tym miejscu znajduje się w uzasadnieniu postanowienia oczywista omyłka dotycząca oznaczenia daty nabycia użytkowania wieczystego nieruchomości przez Skarb Państwa – chodzi o dzień 1 stycznia 2016 roku (k. 319).
2 Por. uchwałę SN z dnia 11 grudnia 2014 roku, III CZP 94/14, OSN C 2015, z. 11, poz. 129.
3 W dniu 7 marca 1994 roku nastąpił skutek wpisu nabytego użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej oznaczonej jakodziałka numer (...)i własności znajdującego się na niej budynku (k. 274).
4 Por. uchwałę SN z dnia 28 marca 2014 roku, III CZP 8/14,
5 Por.: postanowienie SN z dnia 28 maja 1999 roku, I CKN 276/99, Prokuratura i Prawo 1999, nr 11-12, poz. 34; wyrok SN z dnia 19 stycznia 1998 roku, I CKN 424/97, OSN C 1998, z. 9, poz. 36; uzasadnienie postanowienia z dnia 28 marca 2003 roku, IV CKN 1961/00, Lex nr 80241.