Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 987/23
Data wyroku: 2024-02-29 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sędzia Agata Kowalska
Słowa kluczowe: Uwłaszczenie
Podstawa prawna: ART. 1 UST. 2 USTAWY Z DNIA 26.10.1971R. O UREGULOWANIU WŁASNOŚCI GOSPODARSTW ROLNYCH

Sygn. akt II Ca 987/23

POSTANOWIENIE
Dnia 29 lutego 2024 r.
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim II Wydział Cywilny Odwoławczyw składzie następującym:
Przewodniczący: Sędzia Agata Kowalska
Protokolant: Monika Zbrożek
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2024 r.
sprawy z wnioskuD. K.,M. K. (1),Z.P.
z udziałemS. K. (1),K. Z.
o uwłaszczenie
na skutek apelacji wnioskodawczyniZ.P.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim
z dnia 31 października 2022 r. sygn. akt I Ns 1171/21

postanawia:

1
sprostować z urzędu w punkcie 1. (pierwszym) postanowienia z dnia31 października 2022 roku błędnie wpisane nazwisko w ten sposób, że w miejsce „S.iM.małżonkowieK.” wpisać prawidłowo „S.iM.małżonkowieK.”;

2
zmienić zaskarżone postanowienie w punkcie 1. (pierwszym) w ten sposób, że jako podstawę stwierdzenia nabycia własności nieruchomości wskazać art. 1 ust. 2 powołanej w nim ustawy;

3
oddalić apelację w pozostałym zakresie;

4
ustalić, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania odwoławczego związane ze swoim udziałem w sprawie.

Agata Kowalska

Sygnatura akt II Ca 987/23

UZASADNIENIE
W dniu 04 grudnia 2015 r. do Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim wpłynął wniosekM. K. (1)o nabycie przezM. K. (2)iS. K. (2)naprawach małżeńskiejwspólności ustawowej własności nieruchomości rolnej o pow.(...)ha oznaczonej jakodziałka nr (...)położonej w obrębie(...)W., w gminieT.. Sprawaw przedmiocie uwłaszczenia nieruchomości została zarejestrowana pod sygn. akt I Ns 857/20.
Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2021 r. wydanym w sprawie I Ns 857/20 Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim odrzucił wniosek o uwłaszczenie oraz ustalił, że każdyz uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.
Zażalenie pełnomocnika wnioskodawczyni na powyższe postanowienie zostało oddalone przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim postanowieniem z dnia 24 czerwca 2021r., w sprawie sygn. akt II Cz 98/21.
W uzasadnieniu Sąd Okręgowy wskazał, że złożona do akt sprawy decyzja z dnia5 września 1977 roku(...)Komisji(...)Nr(...)podlegała innej wykładni, niż to uczynił Sąd Rejonowy. Sąd ten podzielił pogląd skarżącego, że jest to decyzja uchylająca rozstrzygnięcie organu I instancjii przekazująca mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Decyzja organu wojewódzkiego nie jest więc decyzją kończącą postępowanie administracyjne. Ma charakter kasacyjny. Dalsze postępowanie winno być prowadzone przed Naczelnikiem(...)wT. (...). Wskazanie, jaki podmiot spełnia przesłanki do nabycia własności przedmiotowej nieruchomości rolnej w myśl przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 roku (Dz.U. Nr 27, poz.250, z późn. zmianami) ma charakter poglądu prawnego zaprezentowanego przez organ II instancji. Nie jest to jednak rozstrzygnięcie, które wykluczałoby potrzebę przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Z tej przyczyny, w ocenie Sądu II instancji nie sposób było zaakceptować stanowiska Sądu I instancji in meriti, który w decyzji(...)Komisji(...)z dnia 5 września 1977 r. upatrywał merytorycznego rozstrzygnięcia wyłączającego drogę sądową. Sąd Okręgowy - przyjmując że, sprawa nie została prawomocnie i ostatecznie zakończona przed organem administracji - wskazał, żew myśl art. 8 § 1 ustawy z dnia 26.03.1982 r. o zmianieustawy Kodeks Cywilnyorazo uchyleniuustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz. U. Nr 11, poz. 81) powinna być przekazana do dalszego rozpoznania właściwemu sądowi rejonowemu. Reasumując, Sąd odwoławczy uznał, że zachodzi przypadek „sprawy będącej w toku”, co stwarza czasową niedopuszczalność drogi sądowej i dopiero po przekazaniu sprawy przez organ administracyjny będzie możliwe kontynuowanie niedokończonego postępowania uwłaszczeniowego.
W następstwie powyższego GminaT.jako organ administracyjny przekazała akta sprawy Sądowi Rejonowemu w Piotrkowie Trybunalskim. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt I Ns 1171/21.
Na rozprawie w dniu 16 marca 2022 r.D. K.iM. K. (1)poparły wniosek o uwłaszczenie na rzeczS.iM. K. (2).
PełnomocnikZ.P.wniósł o odrzucenie wniosku. Zajął stanowisko jakw sprawie sygn. akt 1 Ns 857/20. Na wypadek jednak, gdyby Sąd nie odrzucił wniosku, podnosił, iż w 1963 r. małżonkowieK.przekazali nieformalnie nieruchomośćM. K. (3)i to on winien zostać uwłaszczonym.
Pełnomocnik GminyT.nie zajął stanowiska i wniósł o zwolnienie GminyT.od udziału w sprawie. Sąd postanowił zwolnić GminęT.od udziału w sprawie, albowiem jej rola sprowadzała się jedynie do przekazania akt sprawy.
Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2022r. w sprawie I Ns 1171/21 Sąd Rejonowyw Piotrkowie Trybunalskim odmówił odrzucenia wniosku o uwłaszczenie.
Zażalenie wnioskodawczyniZ.P.na powyższe postanowienie zostało oddalone postanowieniem Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 23 czerwca 2022r., sygn. akt II Cz 126/22.
Na rozprawie w dniu 17 października 2022 r. pełnomocnikM. K. (1)poparł wniosek.D. K.przyłączyła się do wniosku.
PełnomocnikZ.P.wniósł o odrzucenie bądź oddalenie wniosku.
Do czasu wydania rozstrzygnięcia stanowiska stron nie uległy zmianie.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 31 października 2022 r. Sąd Rejonowyw Piotrkowie Trybunalskim :

1
stwierdził, żeS.iM.małżonkowieK.nabyli z dniem 4 listopada 1971 r. do wspólności majątkowej małżeńskiej na podstawieart. 1 pkt 1 ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnychwłasność nieruchomości położonej wW., gminaT., obręb(...),o powierzchni(...)ha, oznaczonej w ewidencji gruntów numeremdziałki (...), opisanej na mapie sporządzonej dnia 18 stycznia 2022 r. przezJ. B., dla której w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim nie ma urządzonej księgi wieczystej ani założonego zbioru dokumentów;

2
ustalił, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu Rejonowego:

M. K. (2)iS. K. (2)w dniu 13 czerwca 1936 r. przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego wT. (...)zawarli związek małżeński.S. K. (2)zmarłw dniu(...)r., aM. K. (2)w dniu(...)r.; do dnia śmierci zamieszkiwali w miejscowościW..
Ze związku małżeńskiego posiadali oni dzieci:M. K. (3),D.K.,M. K. (1),H. Z.orazZ.P..M. K. (3)zmarł w dniu(...)wT. (...). Był kawalerem, nie posiadał dzieci.
Decyzją(...)Komisji(...)z dnia 5 września 1977 r., nr:(...), po rozpatrzeniu sprawy z odwołaniaM. K. (2)od decyzji Naczelnika(...)wT.dotyczącej uznaniaS. K. (2)za właściciela nieruchomości rolnej o pow.(...)ha położonej wW.stwierdzono, iżS.iM.małż.K.stali się właścicielami nieruchomości rolnej o pow.(...)ha położonej wW..
W uzasadnieniu wskazano, że przedmiotowa nieruchomość rolna stanowiła własnośćJ. K. (1), który zmarł w(...)r. Część gospodarstwa uwłaszczony otrzymał od ojca, który zapisał mu ją aktem notarialnym. Pozostałą część otrzymał wspólnie z żoną po spłaceniu spadkobiercówJ. K. (1). Z powyższego wynikało, że ze względu na długoletni okres samoistnego posiadania,S.iM.małż.K.spełniają wymogi do otrzymania aktu własności na podstawieart. 1 ust. 2 ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.
Na nieruchomości położonej w miejscowościW.znajdowały się ziemia orna oraz działka z zabudowaniami.S. K. (2)sam obrabiał ziemię, dopiero pół roku przed śmiercią zaniechał pracy. Nieruchomość nie była nikomu przekazana. SynM. K. (3)wykonywał różne czynności pomocnicze w gospodarstwie, pracował także w kopalni oraz w cegielni.
Ok. 1971 r.M. K. (3)przebywał i pracował przez kilka miesięcy na(...). Później wrócił do domu rodzinnego. Następnie odbył służbę wojskową. W gospodarstwie rolnym mieszkali i pracowali małżonkowieK.oraz ich dzieci. Potem córki wyszły za mąż, wyprowadziły się, a ich rodzice zostali sami. Po powrocie z wojska syn mieszkał z rodzicamii razem z nimi pracował w gospodarstwie.M. K. (1)w 1971 r. miała ok. 15 lat, wyszła za mąż w 1980 r.Z. P.wzięła ślub w dniu(...)r.,H. Z.wyszła za mąż w 1963 r.
O wszelkich sprawach związanych z gospodarstwem decydowali wyłącznieS.iM. K. (2). Od decyzji uwłaszczeniowejM. K. (2)odwołała się, albowiem całe życie tak samo jak mąż pracowała w gospodarstwie, a nadto wniosła swój majątek.
M. K. (3)informował swojego kolegę,J. O. (1), że rodzice zamierzają mu przekazać ziemię. Nigdy jednak nie powiedział, że faktycznie do tego doszło.J. O. (1)nie słyszał również odS.iM. K. (2)o tym, aby kiedykolwiek przekazali synowi gospodarstwo.
S. K. (2)po ukończeniu 60-tego roku życia zaczął chorować, głównie na astmę. Jednak choroba ta nie uniemożliwiła mu pracy w gospodarstwie.M. K. (3)poza okresem przebywania w wojsku i na(...)mieszkał z rodzicami. W gospodarstwie oprócz ziemi uprawnej był również inwentarz: krowy oraz trzoda chlewna.
Sąd Rejonowy ustalił stan faktyczny w oparciu o dokumenty zgromadzone w sprawie, których wiarygodności nie podważał żaden z uczestników postępowania. Także Sąd nie dopatrzył się przesłanek do zakwestionowania ich autentyczności.
W sprawie niniejszej Sąd dopuścił również dowody z akt spraw I Ns 857/20 oraz I Ns 1466/16, toczących się przed Sądem Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim. Nadto uwzględnił osobowe źródła dowodowe z zeznańD. K.,M. K. (1)iZ.P.oraz stawających świadkówJ.K.orazJ. O. (1). Dowodom tym Sąd dał wiarę jedynie w takim zakresie, w jakim korespondowały ze sobą wzajemnie tworząc spójną, logiczną całość.
Sąd I instancji zważył, że zgodnie z treścią przepisuart. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz.U nr 27 z 1971 roku, poz.250) nieruchomości wchodzące w skład gospodarstw rolnych, zwane dalej „nieruchomościami”, znajdujące się w dniu wejścia w życie ustawy w samoistnym posiadaniu rolników stają się z mocy samego prawa własnością tych rolników, jeżeli oni sami lub ich poprzednicy objęli te nieruchomości w posiadanie na podstawie zawartej bez prawem przewidzianej formy umowy sprzedaży, zamiany, darowizny, umowy o dożywocie lub innej umowy o przeniesienie własności albo umowy o dział spadku.
Stosownie zaś do treści przepisu art. l ust. 2 w/w ustawy rolnicy, którzy do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy posiadają nieruchomości jako samoistni posiadacze nieprzerwanie od lat pięciu, stają się z mocy samego prawa właścicielami tych nieruchomości chociażby nie zachodziły warunki określone w ust. 1. Jeżeli jednak uzyskali posiadanie w złej wierze, nabycie własności następuje tylko wtedy, gdy posiadanie trwało, co najmniej przez lat dziesięć.
Sąd wskazał, że istnienie posiadania samoistnego warunkuje faktyczne władztwo nad rzeczą i obejmuje dwa elementy: element fizyczny (corpus) oraz element psychiczny (animus). Oba te elementy muszą wystąpić łącznie, aby można było przyjąć, iż zachodzi posiadanie nieruchomości. Posiadaczem samoistnym jest ten, kto włada nieruchomością jak właściciel. Zakres faktycznego władztwa przy posiadaniu samoistnym odpowiadający prawu własności sprowadza się do korzystania z rzeczy i rozporządzania nią jak właściciel. Posiadanie jest stanem, posiadacz może w stosunku do rzeczy nawet przejściowo nie wykonywać władztwai na skutek tego nie utraci jej posiadania. Trudności dowodowe związane z oceną charakteru posiadania łagodzi domniemanie przewidziane w przepisieart. 339 kc.Zgodnie z treścią tegoż przepisu domniemywa się, że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym. Z faktycznym władztwem charakteryzującym samoistne posiadania mamy do czynienia zatem wówczas, gdy określona osoba znajduje się w sytuacji, która pozwala jej na korzystaniez rzeczy i to w taki sposób, jakby miała do niej prawo własności.
Sąd I instancji uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w sposób jednoznaczny wskazuje, że w ramach uwłaszczenia początkowo uznano jedynieS. K. (2)jako właściciela nieruchomości położonej wW.o pow.(...)ha. Od powyższego odwołała się żona -M. K. (2), albowiem ona również pracowała w tym gospodarstwie i czyniła na nie nakłady. Wobec przeprowadzonego postępowania odwoławczego, decyzją z dnia 5 września 1977 r. stwierdzono, żeS.iM.małż.K.stali się właścicielami nieruchomości rolnej, o której mowa powyżej.
Sąd podkreślił, że co prawdaM. K. (3)mieszkał z rodzicami, pomijając okresy służby wojskowej i przebywania kilka miesięcy na(...), ale nigdy formalnie bądź nieformalnie nie przekazano mu gospodarstwa. On również się o to nie ubiegał. Od decyzji uwłaszczeniowej w przedmiocie ustanowienia właścicielemS. K. (2)oraz od wydanej w późniejszym okresie decyzji stwierdzającej, że małżonkowieK.łącznie stali się właścicielami nieruchomości, także się nie odwołał. Należało więc przyjąć, iż rozstrzygnięcie, zwłaszcza zawarte w ostatniej z decyzji, akceptował. Zarówno wnioskodawczynie jaki świadkowie stwierdzili, że o sprawach związanych z nieruchomością decydowaliS.iM.małż.K..M. K. (3)pomagał w gospodarstwie, jednak nie władał nim jak posiadacz samoistny i nie decydował o nim w żaden sposób. Nie można było zatem podzielić stanowiskaZ.P., że rodzice przekazali gospodarstwo rolne na rzecz syna. Sąd nie dał wiary zeznaniom uczestniczkiZ.P.w tym zakresie, ponieważ były sprzeczne z całym zgromadzonym materiałem dowodowym. W szczególności przeczą temu dokumenty w postaci oświadczeń woli samych rodziców, składane w postępowaniu administracyjnym w latach 70-tych, ale i zeznania świadkaJ. O. (1), bliskiego kolegiM. K. (3), który jednoznacznie zeznał, że rodzice zamierzali przekazać synowiM.gospodarstwo (czas przyszły). Świadek nie słyszał natomiast, aby faktycznie to uczynili. Jedynie uczestniczkaZ. P.tak twierdziła, czemu konsekwentnie zaprzeczały pozostałe siostry. Także zachowanieM. K. (3)nie potwierdzało powyższego, skoro sam nie ubiegał się o uwłaszczenie i nie kwestionował decyzji wydanych w postępowaniu administracyjnym. Nie sposób zatem przyjąć, że czuł się właścicielem nieruchomości.
Sąd powołał się na treść art. 8 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, zgodniez którym sprawy o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez posiadacza samoistnego oraz o odroczenie terminu zapłaty należności z tytułu nabycia własności nieruchomości, nie zakończone w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją terenowego organu administracji państwowej, podlegają rozpoznaniu w trybie określonym tą ustawą, jeżeli przepisy poniższe nie stanowią inaczej. Sprawy takie przekazuje się niezwłocznie właściwym sądom. Odwołania od decyzji terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego w sprawach, o których mowa w § 1, przekazuje się właściwym sądom jako drugiej instancji w tych sprawach. Do postępowania przed przekazaniem odwołania właściwemu sądowi, do terminu jego wniesienia, podstawy oraz formy stosuje się przepisyKodeksu postępowania administracyjnego. Odwołanie wnosi się do sądu za pośrednictwem organu, który wydał decyzję.
Powyższa regulacja oznacza, że kontynuacja postępowań w sprawach niezakończonych prawomocną decyzją odbywa się przed sądem, który „zastępuje” organ administracyjny (por. np. wyrok WSA w Gdańsku z 25.07.2013r, II SA/Gd 380/13 i wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 11.10.2005r., II SA/Rz 793/04).
Sąd wskazał na stanowisko Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim wyrażonew uzasadnieniu postanowienia z dnia 24 czerwca 2021 r„ albowiem w ocenie tegoż Sądu sprawa nie została prawomocnie i ostatecznie zakończona przed organem administracji państwowej. Organ I instancji winien w myśl powołanego przepisu sprawę przekazać do dalszego rozpoznania właściwemu Sądowi Rejonowemu. Dopiero po przekazaniu sprawy przez organ administracyjny, możliwym będzie kontynuowanie niedokończonego postępowania uwłaszczeniowego. Stanowiskiem tym niniejszy Sąd jest związany.
Mając na uwadze przytoczone przepisy prawa, a także argumentację wyrażoną powyżej, którą Sąd Rejonowy w pełni podzielił, Sąd ten stwierdził, żeS.iM.małżonkowieK.nabyli z dniem 4 listopada 1971 r. do wspólności majątkowej małżeńskiej na podstawieart. 1 pkt 1 ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnychwłasność nieruchomości położonej wW., gminaT., obręb(...), o powierzchni(...)ha, oznaczonej w ewidencji gruntów numeremdziałki (...), opisanej na mapie sporządzonej dnia 18 stycznia 2022 r. przezJ. B., dla której w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim nie ma urządzonej księgi wieczystej ani założonego zbioru dokumentów (punkt 1 postanowienia).
O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 2 postanowienia, w oparciu o treśćart. 520 § 1 k.p.c.
Apelację od powyższego postanowienia wniosłaZ. P., skarżąc orzeczeniew całości.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:
1. obrazę przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
a/art. 199 pkt 1 kpcw zw. zart. 13 kpcprzez merytoryczne rozpoznanie wnioskuw sytuacji gdy wniosek podlegał odrzucenia z uwagi na fakt, iż decyzja z dnia 5 września 1977r(...)Komisji(...)Nr(...)była decyzją kończącą postępowanie administracyjne zaś przyjęcie, iż miała ona charakter kasacyjny nie da się pogodzić z treścią tej decyzji,
b/art. 397 § 2 kpcw zw. zart. 386 § 6 kpcprzez przyjęcie, że Sąd jest związany stanowiskiem Sądu Okręgowego II Wydział Cywilny wP.wskazanym w uzasadnieniu postanowienia z dnia 24 czerwca 2021r, w sprawie Sygn. akt II Cz 98/21, podczas gdy postanowieniem tym sąd drugiej instancji oddalił zażaleniea zatem postanowienie to nie należy do kategorii postanowień o których mowa wart. 386 § 6 kpc,
c/art. 233 kpcprzez zaniechanie przez Sąd dokonania wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego a także przez błędną, sprzeczną z zasadami logiki i doświadczeniem życiowym ocenę materiału dowodowego, polegającą na odmówieniu wiary zeznaniom uczestniczkiZ.P., w których twierdziła, że rodzice przekazali przedmiotowe gospodarstwo na rzecz synaM. K. (3)i to on był jego samoistnym posiadaczem na datę 4 listopada 1971r tylko dlatego, że przeczyły temu pozostałe siostry i w sytuacji gdy zeznańZ.P.nie wykluczały zeznaniaJ. O. (2)ani okoliczność, żeM. K. (3)sam nie występował o uwłaszczenie ani też nie kwestionował decyzji wydanych w postępowaniu uwłaszczeniowym;
2. sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego przez przyjęcie, że decyzja(...)Komisji(...)z dnia 5 września 1977r, Nr(...)nie jest merytoryczną decyzją ostateczną a ponadto przez przyjęcie, żeS.iM.małżonkowieK.byli samoistnymi posiadaczami przedmiotowego gospodarstwa rolnego w dacie 4 listopada 1971r choć okoliczność ta budzi wątpliwości na tle zeznań wnioskodawczyni i uczestniczek oraz świadkaJ. O. (2)a także przez niewyjaśnienie czy a jeśli tak to na podstawie jakiej nieformalnej umowyS.iM.małżonkowieK.objęli przedmiotową nieruchomość w samoistne posiadanie;
3. naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj.:
a/ art. 8 § 1 ustawy z dnia 26 marca 1982r o zmianieustawy Kodeks Cywilnyi uchyleniuustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz. U. Nr 11, poz. 81) przez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia ze sprawą niezakończoną w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, ostateczną decyzją, która w związku z tym podlega rozpoznaniu w trybie określonym tą ustawą pomimo tego, że przeczy temu wprost treść decyzji(...)Komisji(...)z dnia 5 września 1977r, Nr(...), gdzie w pkt. 2 stwierdzono, żeS.iM.małż.K.stali się właścicielami nieruchomości rolnej o pow.(...)ha położonej wW.a organowi I instancji zlecił wydanie już prawomocnego aktu własności zgodnie z zaleceniem wym. w pkt. 2,
b/art. 1 pkt 1 Ustawy z 26 października 1971r o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, przez stwierdzenie, żeS.iM.małżonkowieK.nabyli z dniem 4 listopada 1971r, do wspólności ustawowej małżeńskiej, własność nieruchomości szczegółowo opisanej w pkt 1 postanowienia, pomimo, iż Sąd zupełnie nie ustalił, czya jeśli tak to na podstawie jakiej nieformalnej umowy osoby te objęły w posiadanie przedmiotową nieruchomość.
Wskazując na powyższe zarzuty apelantka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia przez odrzucenie wniosku, ewentualnie o zmianę zaskarżonego postanowienia przez oddalenie wniosku, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
WnioskodawczynieM. K. (1)iD. K.wniosły o oddalenie apelacji.
W toku postępowania apelacyjnego zmarła uczestniczkaH. Z.9akt poświadczenia dziedziczenia k. 229), co skutkowało zawieszeniem postępowania na podstawieart. 174 § 1 pkt 1 k.p.c.(postanowienie z dnia 4 października 2023 r. k. 223), a następnie jego podjęcie z udziałem następców prawnych zmarłej uczestniczki –S. K. (3)iK. Z.k. 233).
Wymienieni wyżej uczestnicy nie zajęli stanowiska w sprawie.

Sąd Okręgowy dodatkowo ustalił:
W dniu 3 czerwca 2014 r. przed Sądem Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim zawisła sprawa z wnioskuM. K. (4)o zasiedzenie nieruchomości położonejwW.oznaczonej w ewidencji gruntów numeremdziałki (...)i powierzchni(...)ha. Wniosek złożyła radca prawny legitymująca się pełnomocnictwem z dnia 20.04.2014 r. W tym czasieM. K. (3)z powodu zaburzeń pamięci i wypowiadanych treści urojonych przebywał na leczeniu szpitalnym w(...)z rozpoznaniem: Otępienie w chorobieA..
Tocząca się równolegle sprawa o ubezwłasnowolnienieM. K. (4)zakończyła się jego częściowym ubezwłasnowolnieniem. Postępowanie w tej sprawie, wobec śmierciM. K. (4)w dniu(...)r., zostało zawieszone postanowieniem z dnia 4 października 2016 r., a następnie umorzone postanowieniem z dnia 29.10.2021 r.
/dowód w aktach sprawy I Ns 948/14 : - wniosek k. 2 – 4 ,
- pełnomocnictwo k. 5,
- karta leczenia szpitalnego k. 30,
- postanowienie k. 51,
- odpis skrócony aktu zgonu k. 82,
- postanowienia Sądu k. 89, 103/.

Sąd Okręgowy zważył , co następuje:
Apelacja jest częściowo zasadna.
Na wstępie należy zauważyć, że w sentencji skarżonego postanowienia błędnie wpisano nazwisko nabywców nieruchomości, z pominięciem orzeczenia zapadłego w załączonej sprawie I Ns 1479/14. Powyższą omyłkę Sąd II instancji sprostował w trybieart. 350 § 1 i 3 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
Zarzut apelacji naruszeniaart. 199 pkt 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.pozostaje poza zakresem badania przez sąd odwoławczy w ramach apelacji. Sąd Okręgowy podziela przeważający w doktrynie (zob. Komentarz do art. 222 k.p.c. pod red. Rylski 2023, Legalis; Komentarz do art. 222 k.p.c. pod red. Szanciło 2023, Legalis; P. Grzegorczyk, Immunitet,s. 416) i poparty orzecznictwem pogląd o związaniu sądu II instancji swoim wcześniejszym postanowieniem o oddaleniu zażalenia na odmowę odrzucenia pozwu ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8.04.2009 r., V CSK 405/08, OSNC-ZD 2010, Nr B, poz. 44; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27.09.2002 r., IV CKN 1320/00, OSG 2003, Nr 6, poz. 50; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15.05.2014 r., IV CSK 470/13, Legalis; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6.08.2014 r., I CZ 49/14; Legalis). Szczegółowo odniósł się do tej kwestii Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 maja 2014 r., IV CSK 470/13 wskazując: „ Sąd drugiej instancji jest związany postanowieniem oddalającym zarzut, którego uwzględnienie uzasadniałoby odrzucenie pozwu wtedy, jeżeli sam je wydał, tj. nie ma on możliwości odrzucenia pozwu z powodu braku tej przesłanki, której istnienie poprzednio stwierdził, oddalając zażalenie na postanowienie odmawiające odrzucenia pozwu. Jest także związany poglądem prawnym dotyczącym jej kwestii wyrażonym na podstawieart. 386 § 6 k.p.c.W innych wypadkach sąd drugiej instancji może przełamać moc wiążącą postanowienia sądu pierwszej instancji”.
Wbrew twierdzeniom apelantki postanowieniem wydanym na podstawieart. 222 k.p.c.związany jest także sąd I instancji, który je wydał, a więc nie może w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie odmiennie dokonać oceny rozstrzygniętego uprzednio w nim zarzutu, chyba że doszło do zmiany okoliczności sprawy (za. W. Siedleckim, Nieważność procesu cywilnego, str. 106).
Reasumując, w niniejszej sprawie sądy obu instancji uznały zarzut niedopuszczalności drogi sądowej za niezasadny i Sąd odwoławczy, będąc związany swoim wcześniejszym postanowieniem z dnia 23 czerwca 2022 r. sygn. akt II Cz 126/22, nie mógł ponownie zająć się tą kwestią ani z urzędu ani w drodze zarzutu apelacyjnego.
Zupełnie niezrozumiałym jest zarzut apelacji naruszeniaart. 397 § 2 k.p.c., który to przepis odnosi się do sytuacji sporządzania uzasadnienia z urzędu i na wniosek od postanowień wydanych na skutek rozpoznania zażalenia.
Nie podlega uwzględnieniu zawarty w apelacji zarzut naruszenia prawa procesowego –art. 233 § 1 k.p.c.
Stwierdzić należy, że strona która podnosi taki zarzut i chce podważyć ocenę dowodów, nie może ograniczyć się do przedstawienia własnej oceny, nawet jeśli jej ocena jest przekonująca. Konieczne jest bowiem wskazanie istotnych błędów logicznego rozumowania, sprzeczności oceny z doświadczeniem życiowym, braku wszechstronności rozważenia zebranego materiału dowodowego. Przedstawiona w apelacji ocena materiału dowodowego, odmienna od oceny Sądu I instancji, stanowi jedynie polemikę i nie odnosi skutku. Sędziowskiej ocenie dowodów nie można bowiem przeciwstawić własnej oceny. Konieczne jest wskazanie przyczyn, dla których w tej konkretnej sprawie ocena dowodów nie spełnia reguł wskazanych wart. 233 § 1 k.p.c.(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27.08.2002 r., II CKN 817/00, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23.01.2001 r., IV CKN 970/00).
Konsekwencją naruszenia przepisuart. 233 § 1 k.p.c.winno być zatem dokonanie nieprawidłowych ustaleń faktycznych. Tymczasem w przedmiotowej sprawie nie zaistniała taka okoliczność. Sąd Rejonowy w sposób wszechstronny i szczegółowy przeanalizował zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i poddał go ocenie, której nie można przypisać dowolności czy braku logiki. Ustalenia te Sąd Okręgowy uznaje za prawidłowe i przyjmuje za własne, uzupełniając o fakty ustalone w toku postępowania apelacyjnego.
Wbrew twierdzeniom apelantki Sąd I instancji wyprowadził prawidłowe wnioskiz zeznań świadkaJ. O. (1). Świadek w żadnym momencie nie potwierdził, że nieruchomość objęta wnioskiem została darowanaM. K. (4)przez rodziców w latach 60- tych i w dacie 4 listopada 1971 był on jej samoistnym posiadaczem.
Świadek zeznał wprost: „On tylko mówił, że rodzice zamierzają mu przekazać. (…) Nie mówił nigdy, że już mu przekazali. (…) Od rodzicówM.nigdy nie słyszałem, żeby przekazali mu gospodarstwo”.
Okoliczności podnoszonych przezZ.P.nie potwierdziły pozostałe wnioskodawczynie przesłuchane w sprawie, zdecydowanie zaprzeczył im świadekJ. K. (2), a sama zainteresowana nie wystąpiła z dalszą inicjatywą dowodową. Tym samym podnoszone przez apelantkę twierdzenia jawią się jako czysto polemiczne. WersjiZ.P.sprzeciwiają się także ustalenia zawarte w dokumentach uwłaszczeniowych i sam przebieg administracyjnego postępowania uwłaszczeniowego, czynności podejmowane przez jego uczestników –M.iS.małżonkówK., świadczące o wykonywaniu przez nich faktycznego władztwa nad nieruchomością i ich woli posiadania jak właściciel.
Twierdzenia forsowane w niniejszej sprawie przezZ.P.znalazły się takżew uzasadnieniu wniosku w sprawie o zasiedzenie sygn. akt I Ns 948/14, ale ze względu na czas i okoliczności założenia tamtej sprawy nie można przypisać im przymiotu wiarygodności.
Rację ma natomiast skarżąca zarzucając naruszenieart. 1 ust 1 ustawy z dnia26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.
Niewątpliwie w celu wypełnienia ustawowych przesłanek z powołanego wyżej przepisu konieczne jest wykazanie w jaki sposób nastąpiło objęcie w posiadanie nieruchomości przez rolnika, tj. czy nastąpiło na podstawie jednej z umów wskazanych w tym przepisie.W przeciwnym razie ustawodawca kieruje wprost do art. 1 ust. 2 ustawy, co oznacza konieczność wykazania odpowiednio długiego czasu posiadania (5 lat, a w przypadku uzyskania posiadania w złej wierze – 10 lat).
Zgodzić się należy ze skarżącą, że z poczynionych przez Sąd I instancji ustaleń nie wynika, na podstawie jakiej umowyS.iM.małżonkowieK.objęli nieruchomość w posiadanie. Materiał dowodowy pozwala natomiast na stwierdzenie faktu długoletniego samoistnego posiadania przez wyżej wymienionych, tj. spełnienia wymogówzart. 1 ust. 2 ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, co koresponduje z treścią decyzji(...)Komisji(...)z dnia 5.09.1977 r. nr(...)i jej uzasadnieniem.
Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.zmienił zaskarżone postanowienie w punkcie pierwszym w ten sposób, że jako podstawę stwierdzenia nabycia własności nieruchomości wskazano art. 1 ust. 2 powołanejw wyżej ustawy.
W pozostałym zakresie apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
Agata Kowalska