Sąd Rejonowy w Piszu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 92/21
Data wyroku: 2024-12-13 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: sędzia Jakub Błesiński
Słowa kluczowe: Stwierdzenie nabycia spadku
Podstawa prawna: art. 926 KC
Teza: Stwierdzenie nabycia spadku - zapis windykacyjny.

Sygn. akt I Ns 92/21

POSTANOWIENIE
Dnia 13 grudnia 2024 r.
Sąd Rejonowy w Piszu I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: sędzia Jakub Błesiński
Protokolant: sekretarz sądowy Paula Milewska
po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2024 roku na rozprawie
sprawy z wnioskuP. L.i małoletniejA. S. (1)reprezentowanej przez przedstawicielkę ustawowąA. S. (2)
z udziałemI. K.
o stwierdzenie nabycia spadku poJ. L.

I
stwierdza, że spadek poJ. L.(PESEL (...)) s.J.iJ.z domuK., zmarłym w dniu 05.04.2020 r. wP., ostatnio stale zamieszkałym wW., na podstawie ustawy nabyły:

-

córkaI. K.c.J. B.iB.K.z domuA.,ur. (...)wW.– w udziale 1/2 części,

-

córkaP. L.c.J. B.iB.K.z domuA.,ur. (...)wW.– w udziale 1/2 części;

II
stwierdza, że przedmiot zapisu windykacyjnego w postaci:

1
prawa własności stanowiącego odrębną nieruchomośćlokalu mieszkalnego numer (...)położonego wbudynku mieszkalnym numer (...)przyulicy (...)wR., dla którego w Sądzie Rejonowym w Piszu prowadzona jestksięga wieczysta (...), wraz z udziałem w nieruchomości wspólnej, poJ. L.(PESEL (...)) s.J.iJ.z domuK., zmarłym w dniu 05.04.2020 r. wP., ostatnio stale zamieszkałym wW., na podstawie testamentu notarialnego sporządzonego przed notariuszemK. T.w dniu 19 marca 2020 roku za numerem Repertorium A.(...), otwartego i ogłoszonego w niniejszej sprawie w dniu 10.11.2021 r., nabyła córkaI. K.w całości,

2
prawa własności nieruchomości stanowiącej działkę gruntu onumerze geodezyjnym (...), położonej w obrębieW., gminaR., powiat(...), dla której w Sądzie Rejonowym w Piszu prowadzona jestksięga wieczysta (...), oraz prawa własności nieruchomości stanowiącej działkę gruntu onumerze geodezyjnym (...), położonej w obrębieW., gminaR., powiat(...), dla której w Sądzie Rejonowym w Piszu prowadzona jestksięga wieczysta (...), poJ. L.(PESEL (...)) s.J.iJ.z domuK., zmarłym w dniu 05.04.2020 r. wP., ostatnio stale zamieszkałym wW., na podstawie testamentu notarialnego sporządzonego przed notariuszemK. T.w dniu 19 marca 2020 roku za numerem Repertorium A.(...), otwartego i ogłoszonego w niniejszej sprawie w dniu 10.11.2021 r., nabyła córkaP. L.w całości;

II
nakazuje pobrać od uczestniczki postępowaniaI. K.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Piszu kwotę 7 637,24 zł (siedem tysięcy sześćset trzydzieści siedem złotych 24/100) tytułem zwrotu wydatków tymczasowo pokrytych z budżetu Skarbu Państwa.

III
orzeka, iż zainteresowani ponoszą pozostałe koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie we własnym zakresie.

Sygn. akt I Ns 92/21

UZASADNIENIE
MałoletniaA. S. (1)- zastąpiona przez przedstawicielkę ustawowąA. S. (2)- wniosła o stwierdzenie nabycia spadku po swoim ojcuJ. L.zmarłym 5 kwietnia 2020 roku wP., ostatnio przed śmiercią stale zamieszkałym wW..
Wnioskodawczyni wskazała, że w chwili śmierci spadkodawca był rozwiedziony. Ze związku małżeńskiego zB.A.-L.pozostawił dwie córki:P. L.iI. K.. Spadkodawca miał jeszcze dziecko pozamałżeńskie – wnioskodawczynięA. S. (1). Spadkodawca pozostawił dwa testamenty: holograficzny sporządzony w dniu 11 lutego 2014 roku oraz notarialny sporządzony 19 marca 2020 roku.
Wnioskodawczyni wniosła o stwierdzenie, że spadek poJ. L.na podstawie ww. testamentów nabyły osoby w tych testamentach powołane do spadku.
Z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku poJ. L.wystąpiła równieżP. L.. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt I Ns 376/21. Wnioskodawczyni wniosła o stwierdzenie nabycia spadku poJ. L.na podstawie testamentu notarialnego sporządzonego 19 marca 2020 roku.
Postanowieniem Sądu Rejonowego w Piszu z dnia 13 października 2021 roku, obie ww. sprawy zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
Uczestniczka postępowaniaI. K.co do zasady przychyliła się do wniosku o stwierdzenie nabycia spadku. Zakwestionowała ważność testamentu notarialnego. Zdaniem uczestniczki, w dacie sporządzenia tego testamentu spadkodawca znajdował się w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Znajdował się bowiem w fazie terminalnej choroby nowotworowej, w związku z którą przyjmował różnego rodzaju leki, w tym morfinę.
W dniu 10 listopada 2021 roku Sąd Rejonowy w Piszu dokonał otwarcia i ogłoszenia testamentu holograficznego i testamentu notarialnego spadkodawcyJ. L..

Sąd ustalił, co następuje:
SpadkodawcaJ. L.zmarł 5 kwietnia 2020 roku wP.. Ostatnio przed śmiercią stale zamieszkiwał wW.w gminieR..
W chwili śmierci spadkodawca był rozwiedziony.
Ze związku małżeńskiego zB.A.-L., spadkodawca pozostawił dwie córki:P. L.iI. K.. Spadkodawca miał jeszcze dziecko pozamałżeńskie –A. S. (1).
Innych dzieci, w tym pozamałżeńskich, przysposobionych, bądź takich które zmarły, spadkodawca nie miał.
P. L.,I. K.iA. S. (1)nie odrzuciły spadku i nie zrzekły się dziedziczenia po ojcu.
(okoliczności bezsporne, dowód: odpis skrócony aktu zgonu spadkodawcy k. 8; odpisy skrócone aktów urodzenia wnioskodawczyń i uczestniczki postępowania k. 8; odpis skrócony aktu małżeństwa uczestniczkiI. K.k. 6 akt sprawy I Ns 376/21 Sądu Rejonowego w Piszu; zapewnienie spadkowe k. 42-42v)
W dniu 11 lutego 2014 rokuJ. L.sporządził testament holograficzny, w którym dokonał zapisu windykacyjnego. Postanowił, że z chwilą otwarcia spadku:
- jego siostraB. L.nabywa „mieszkanie przyulicy (...)”,
- jego córkaP. L.nabywa „dom wW.” oraz „samochódL. (...)nr rej. (...)”
- jego córkiP. L.iI. K.nabywają na współwłasność w udziale po ½ części „dwie działki wW.o łącznej powierzchni 3,83 ha”,
- jego córkaA. S. (1)nabywa „kwotę 15 000 złotych”.
Nadto spadkodawca w testamencie tym oświadczył, że nakłada na swoją córkęP. L.obowiązek zapłaty na rzeczI. K.kwoty 50 000 złotych „w ramach równoważenia za dom”.
(dowód: testament holograficzny k. 39-39v)
W dniu 19 marca 2020 rokuJ. L.sporządził testament przed notariuszemK. T., Repertorium A. numer(...), w którym w § 1 dokonał zapisu windykacyjnego. Postanowił, że z chwilą otwarcia spadku:
- jego córkaI. K.nabywa prawo własności stanowiącego odrębną nieruchomośćlokalu mieszkalnego numer (...)położonego wbudynku mieszkalnym numer (...)przyulicy (...)wR., dla którego w Sądzie Rejonowym w Piszu prowadzona jestksięga wieczysta (...), wraz z udziałem w nieruchomości wspólnej,
- jego córkaP. L.nabywa prawo własności nieruchomości stanowiącej działkę gruntu onumerze geodezyjnym (...), położonej w obrębieW., gminaR., powiat(...), dla której w Sądzie Rejonowym w Piszu prowadzona jestksięga wieczysta (...), oraz prawo własności nieruchomości stanowiącej działkę gruntu onumerze geodezyjnym (...), położonej w obrębieW., gminaR., powiat(...), dla której w Sądzie Rejonowym w Piszu prowadzona jestksięga wieczysta (...).
W § 2 testamentu notarialnego spadkodawca oświadczył, że wkłada naP. L., jako zapisobiercę, obowiązek jednorazowego świadczenia pieniężnego na rzeczI. K.w kwocie 150 000 złotych, w ramach wyrównania udziałów w spadku, w terminie trzech miesięcy od otwarcia spadku poJ. L..
W § 3 testamentu notarialnego spadkodawca oświadczył, że wydziedzicza swoją córkęA. S. (1), ponieważ nie utrzymuje ona z nim żadnych kontaktów rodzinnych, nie wykazuje zainteresowania jego osobą, nie interesuje się stanem jego zdrowia, postępuje w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego nie dopełniając względem niego obowiązków rodzinnych, zerwała z nim więzy rodzinne i uczuciowe. Spadkodawca oświadczył, że nie przebacza córceA. S. (1)tych zachowań.
(dowód: testament notarialny k. 23)
W chwili sporządzania ww. testamentu notarialnego,J. L.miał 74 lata i cierpiał na rozsianą w otrzewnej chorobę nowotworową, w związku z którą przebywał na oddziale medycyny paliatywnejSzpitala (...)wP.. Został zdyskwalifikowany z dalszej diagnostyki i leczenia onkologicznego. Świadomy zaawansowania choroby nowotworowej, sam zadzwonił do notariuszaK. T., z którym umówił się na sporządzenie testamentu w formie aktu notarialnego.
W chwili sporządzania ww. testamentu notarialnego,J. L.miał zachowaną zdolność świadomego i swobodnego podjęcia decyzji i wyrażenia woli, rozpoznania znaczenia swoich czynów oraz skutków złożonego oświadczenia woli. Nie cierpiał na chorobę psychiczną lub innego rodzaju zaburzenia czynności psychicznych, nawet przemijające.
(dowód: dokumentacja zeznania świadkaK. T.k. 55-55v; opinia biegłego sądowego z zakresu psychiatriiJ. C.k. 76-81v; opinia zespołu biegłych z zakresu psychiatrii i psychologii zInstytutu (...) Sp. z o.o.z siedzibą wK.k. 167-186; dokumentacja medyczna spadkodawcy k. 110,113, 114, 117-120)

Sąd zważył, co następuje:
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie zart. 677 § 1 k.p.c.sąd stwierdzi nabycie spadku przez spadkobierców, choćby były nimi inne osoby niż te, które wskazali uczestnicy.
Sąd nie jest związany żądaniem wnioskodawcy, a także zgodnym żądaniem wszystkich uczestników postępowania co do osób, na których rzecz ma nastąpić stwierdzenie nabycia spadku. O tym bowiem Sąd orzeka samodzielnie i zgodnie z przepisami prawa oraz wynikami postępowania dowodowego.
Przepisart. 677 § 2 k.p.c.stanowi, że w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku sąd stwierdzi także nabycie przedmiotu zapisu windykacyjnego oznaczając przedmiot tego zapisu.
Przyjmuje się, że złożony wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, w przypadku, w którym podstawą dziedziczenia jest testament notarialny zawierający zapis windykacyjny, mieści w sobie wniosek o stwierdzenie zapisu windykacyjnego (teza 43 do komentarza do art. 677 k.p.c., red. Osajda 2018, Legalis).
Powołanie do spadku może wynikać z ustawy albo z testamentu (art. 926 § 1 k.c.). Dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą (art. 926 § 2 k.c.). Kolejność dziedziczenia określają przepisyart. 932-935 k.c.Jak wynika zart. 931 § 1 zd. 1 k.c., w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych.
Artykuł 926 § 2 k.c.wyraża generalną zasadę, iż powołanie do dziedziczenia z testamentu ma pierwszeństwo przed dziedziczeniem ustawowym. Zasada ta zabezpiecza pełną realizację swobody w dysponowaniu majątkiem na wypadek śmierci. Testamentowy tytuł powołania do spadku wyłącza - z zastrzeżeniem wyjątku określonego wart. 926 § 3 k.c.- powołanie z ustawy, także wówczas, gdy osoby powołane w testamencie należą do kręgu spadkobierców ustawowych.
Okoliczności faktyczne sprawy w zakresie kręgu spadkobiercówJ. L., Sąd ustalił na podstawie zapewnienia spadkowego złożonego przez wnioskodawczynięP. L., znajdującego potwierdzenie w przedłożonych aktach stanu cywilnego. Dowody te Sąd ocenił jako w pełni wiarygodne, jako że ich prawdziwość nie nasuwała jakichkolwiek wątpliwości i nie była kwestionowana przez żadną ze stron niniejszego postępowania.
W sprawie bezspornie ustalono, że spadkodawca pozostawił dwa testamenty: holograficzny sporządzony 11 lutego 2014 roku oraz notarialny sporządzony 19 marca 2020 roku. Nie budziła wątpliwości Sądu wiarygodność tych testamentów.
Oba testamenty spadkodawcy zawierają zapis windykacyjny. Należało zatem ustalić, czy treść ostatniego testamentu (notarialnego) nie pozostaje w sprzeczności z treścią testamentu holograficznego i czy testament notarialny nie stanowi odwołania testamentu holograficznego.
W myślart. 943 k.c.spadkodawca może w każdej chwili odwołać zarówno cały testament, jak i jego poszczególne postanowienia. Przede wszystkim może ono polegać na przekreśleniu (testamentu albo niektórych zawartych w nim postanowień) i opatrzeniu przekreślenia podpisem i datą dokonania oraz stwierdzeniem o odwołaniu. Zgodnie zart. 946 k.c.odwołanie testamentu może nastąpić bądź w ten sposób, że spadkodawca sporządzi nowy testament, bądź też w ten sposób, że w zamiarze odwołania testament zniszczy lub pozbawi go cech, od których zależy jego ważność, bądź też wreszcie w ten sposób, że dokona w testamencie zmian, z których wynika wola odwołania jego postanowień.
W ocenie Sądu, sporządzonym w dniu 19 marca 2020 roku testamentem notarialnym, spadkodawca odwołał cały testament holograficzny. Treść testamentu notarialnego pozostaje bowiem w całkowitej sprzeczności z testamentem holograficznym. Przedmiot zapisu windykacyjnego w postaci stanowiącego odrębną nieruchomośćlokalu mieszkalnego nr (...)położonego przyulicy (...)wR., nabyła – zgodnie z nowym testamentem – córka spadkodawcyI. K., a nie siostra spadkodawcy, zaś przedmiot zapisu windykacyjnego w postaci dwóch nieruchomości położonych wW.(działki nr (...), o łącznej powierzchni 3,75 ha, nabyła – zgodnie z nowym testamentem – córka spadkodawcyP. L.w całości, nie zaś córkiP. L.iI. K.w udziale po ½ części. Odnośnie zawartego w testamencie holograficznym zapisu, którego przedmiotem był „dom wW.”, Sąd na podstawie wglądu do ksiąg wieczystych ustalił, że to wspomniana wyżej nieruchomość stanowiąca działkę gruntu o nr geod.(...)jest zabudowana. W dacie sporządzenia testamentu notarialnego, spadkodawca nie był właścicielem innej zabudowanej nieruchomości, nieruchomości lokalowej czy budynkowej położonej wW.. Z ustaleń Sądu wynika również, że w dacie sporządzenia testamentu notarialnego spadkodawca nie posiadał pojazdu wskazanego w testamencie holograficznym. Nadto, w nowym testamencie notarialnym, spadkodawca wydziedziczył swoją małoletnią córkęA. S. (1), na rzecz której w testamencie holograficznym dokonał zapisu windykacyjnego, którego przedmiotem była kwota 15 000 złotych.
Zgodnie zart. 1008 k.c., spadkodawca może w testamencie wydziedziczyć osobę uprawnioną do zachowku – to jest: zstępnych, małżonka i rodziców – jeżeli:

1
wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

2
dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;

3
uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Wydziedziczenie to jedna z instytucji prawnych, której zastosowanie skutkuje wykluczeniem danego spadkobiercy od dziedziczenia. W judykaturze wskazuje się, iż uporczywym niedopełnieniem obowiązków rodzinnych względem spadkodawcy, będącym podstawą wydziedziczenia w rozumieniuart. 1008 pkt 3 k.c.jest długotrwałe lub wielokrotne (uporczywe) zaniedbywanie potrzeb materialnych i emocjonalnych spadkodawcy. W szczególności więc wskazuje się tu na niealimentację, gdy spadkodawca znajduje się w niedostatku, jak też na brak wsparcia i opieki w chorobie oraz długotrwały brak utrzymywania kontaktów rodzinnych i nieinteresowanie się jego sprawami.
Przyczyna wydziedziczenia powinna wynikać z testamentu (art. 1009 k.c.). Spadkodawca nie może wydziedziczyć uprawnionego do zachowku, jeżeli mu przebaczył (art. 1010 § 1 k.c.).
Osoba wydziedziczona nie może zostać spadkobiercą ustawowym i traktowana jest tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku. Wydziedziczony członek rodziny nie jest uprawniony ani do dziedziczenia, ani do zachowku.
W ocenie Sądu, w testamencie notarialnym sporządzonym 19 marca 2020 roku spadkodawca skutecznie i zgodnie z prawem wydziedziczył swoją córkęA. S. (1). Wskazał przy tym przyczynę wydziedziczenia (uporczywe nie dopełnianie względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych) oraz oświadczył, że córce tej nie przebacza. Wobec tego, wnioskodawczynięA. S. (1)należało potraktować tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku po ojcu. W dacie otwarcia spadku,A. S. (1)była małoletnia, nie posiadała zstępnych.
Uczestniczka postępowaniaI. K.zakwestionowała ważność sporządzonego przez spadkodawcę testamentu notarialnego, powołując się na spowodowany chorobą nowotworową stan spadkodawcy wyłączający świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli.
Zarzut powyższy nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym w niniejszej sprawie materiale dowodowym.
Przesłuchany w charakterze świadka notariuszK. T.zeznał, że mimo trwającej pandemii, jako organ zaufania publicznego nie miał problemu z wejściem na oddział paliatywny, na którym hospitalizowany był spadkodawca. Wskazał, że personel medyczny był o tej wizycie uprzedzony przez spadkodawcę. W ramach procedur covidowych świadek otrzymał specjalny strój i maseczkę. Podał, że spadkodawca sam do niego zadzwonił, poprosił o przyjście i sporządzenie testamentu. Świadek zeznał, że nie miał żadnych wątpliwości co do świadomości i stanu psychicznego spadkodawcy. Stan psychofizyczny spadkodawcy był bardzo dobry, był on w pełni zorientowany i zdeterminowany, żeby sporządzić testament o takiej, a nie innej treści.
Sąd nie miał wątpliwości, by zeznania powyższe uznać za wiarygodne, tym bardziej, że znalazły one potwierdzenie w opiniach powołanych w sprawie biegłych sądowych, o czym będzie mowa poniżej.
Oceny ważności testamentu notarialnego z dnia 19 marca 2000 roku, Sąd dokonał na podstawie dwóch opinii biegłych sądowych.
Biegły sądowy z zakresu psychiatriiJ. C. (2)w sporządzonej na piśmie opinii stwierdził, że w chwili sporządzania testamentu notarialnego, spadkodawcaJ. L.miał zachowaną zdolność świadomego i swobodnego podjęcia decyzji i wyrażenia woli, rozpoznania znaczenia swoich czynów oraz skutków złożonego oświadczenia woli. Nie cierpiał na chorobę psychiczną lub innego rodzaju zaburzenia czynności psychicznych, nawet przemijające.
Następnie, wobec zarzutów podniesionych przez pełnomocnika uczestniczki i pełnomocnika małoletniej wnioskodawczyni, do akt sprawy załączona została dokumentacja medyczna spadkodawcy, która była przedmiotem dogłębnej analizy biegłych sądowych z zakresu psychologii i psychiatrii zInstytutu (...)- (...) Sp. z o.o.z siedzibą wK., którzy także stwierdzili, że w chwili sporządzania testamentu notarialnego spadkodawca nie znajdował się w stanie wyłączającym zdolność do świadomego lub swobodnego podjęcia decyzji i wyrażenia swojej woli.
Sąd w pełni podziela obie opinie biegłych sądowych, które są logiczne i spójne. Biegli w sposób bardzo dokładny omówili wszystkie okoliczności, które doprowadziły ich do określonych wniosków co do zdolności testowaniaJ. L.. W sposób logiczny i przejrzysty uzasadnili swoje stanowisko. Nie sposób w opiniach biegłych odnaleźć jakichś błędów czy nieścisłości. Nadto, opinia biegłych zInstytutu (...)nie była kwestionowana przez uczestników niniejszego postępowania. W konsekwencji należy, zdaniem Sądu, przyjąć, że skoro w chwili sporządzania testamentu notarialnego spadkodawca nie pozostawał w stanie wyłączonej świadomości lub swobody, to testament ten jest ważny.
Zgodnie z powszechnie przyjętym poglądem, stan wyłączający świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli charakteryzuje się brakiem rozeznania, niemożnością zrozumienia posunięć własnych i innych osób, niezdawaniem sobie sprawy ze znaczenia i skutków własnego postępowania. Oświadczenie woli testatora jest natomiast swobodne, jeżeli spadkodawca nie kieruje się motywami intelektualnymi lub pobudkami uczuciowymi, mającymi charakter chorobowy, nie pozostaje pod dominującym wpływem czyjejkolwiek sugestii i zachowuje wewnętrzne poczucie swobody postępowania. W wyroku z dnia 7 lutego 2006 r. wydanym w sprawie IV CSK 7/05 Sąd Najwyższy podkreślił, że stan wyłączający świadomość to - najogólniej rzecz ujmując - brak rozeznania, niemożność rozumienia zachowań własnych i zachowań innych osób, niezdawanie sobie sprawy ze znaczenia i skutków własnego postępowania. Stan taki musi przy tym wynikać z przyczyny wewnętrznej, a więc ze stanu, w jakim znajduje się osoba składająca oświadczenie woli, a nie z okoliczności zewnętrznych, w jakich osoba ta się znalazła.
Sformułowanieart. 82 k.c.wskazuje, że wada oświadczenia woli określona w tym przepisie obejmuje dwa różne stany faktyczne, które mogą występować samodzielnie, trzeba jednak zauważyć, że granica między stanem wyłączającym świadome powzięcie decyzji, a stanem wyłączającym swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli jest bardzo płynna. Powzięcie decyzji i wyrażenie woli jest swobodne, gdy zarówno proces decyzyjny, jak i uzewnętrznienie woli nie zostały zakłócone przez destrukcyjne czynniki wynikające z właściwości psychiki czy procesu myślowego osoby składającej oświadczenie woli. Stan wyłączający swobodę musi również wynikać z przyczyny wewnętrznej, umiejscowionej w samym podmiocie składającym oświadczenie woli, a nie w sytuacji zewnętrznej. Tak pojmowanemu brakowi swobody towarzyszyć będzie natomiast najczęściej także pewne ograniczenie świadomości. Stan wyłączający świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli nie może być rozumiany dosłownie, wobec czego nie musi oznaczać całkowitego zniesienia świadomości i ustania czynności mózgu. Wystarczy istnienie takiego stanu, który oznacza brak rozeznania, niemożność rozumienia posunięć własnych i posunięć innych osób oraz niezdawanie sobie sprawy ze znaczenia i skutków własnego postępowania (podobnie postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2011 r. w sprawie I CSK 115/11).
Podkreślić należy, że brak jest choćby przykładowego wskazania przyczyn wyłączających stan świadomości albo swobody, co wskazuje na intencję ustawodawcy w zakresie ochrony spadkodawcy. Stan ten może zatem wynikać z jakichkolwiek przyczyn, np. niedorozwoju umysłowego, choroby psychicznej lub innego rodzaju, choćby przemijających, zaburzeń czynności psychicznych (np. upojenia alkoholowego, wysokiej gorączki, hipnozy, obłożnej choroby, starczego wieku, agonii). W każdym przypadku jednak chodzi o przyczynę wewnętrzną, umiejscowioną po stronie testatora, nie zaś wynikłą wyłącznie z okoliczności zewnętrznych, w jakich osoba ta sporządzała testament.
Jak słusznie zauważyli biegli zInstytutu (...), w niniejszej sprawie brak jest jakichkolwiek danych, aby spadkodawca leczył się w przeszłości psychologicznie czy psychiatrycznie, aby był osobą labilną psychicznie, ani, aby ktoś wywierał na niego presję. Notariusze często mają do czynienia z osobami starszymi, chorymi, sporządzającymi testamenty. Spadkodawca w chwili sporządzenia testamentu przebywał na szpitalnym oddziale paliatywnym. Gdy więc notariusz powziął jakąkolwiek wątpliwość co do stanu spadkodawcy, miałby możliwość skonsultowania tych wątpliwości/obaw z personelem medycznym. Sama sytuacja choroby nowotworowej, przebywanie w szpitalu nie powodują zaburzeń sprawczości i zmiany umiejscowienia kontroli. Jak wynika z zeznań świadkaK. T., spadkodawca sam zadzwonił do notariusza i poprosił go o spotkanie w celu sporządzenia testamentu.
W ocenie Sądu, sporządzony przez spadkodawcę testament notarialny nie stanowi powołania do całego spadku w trybieart. 961 k.c., lecz zapis windykacyjny.
O ile bowiem także w przypadku testamentu notarialnego z powołaniem do rzeczy nie jest wykluczone zastosowanieart. 961 k.c., o tyle nie może być mowy o zastosowaniuart. 961 k.c.w sytuacji, gdy w testamencie notarialnym wskazano jeden z przedmiotów takiego zapisu wymienionych enumeratywnie wart. 9811§ 2 k.c.i ponadto takiemu rozrządzeniu towarzyszy po pierwsze użycie sformułowania, że jest to zapis windykacyjny lub po drugie opisowe lecz jednoznaczne ujęcie językowe tego, że wolą testatora jest, by wskazana przez niego osoba nabyła dany przedmiot od razu w momencie otwarcia spadku po tym testatorze. Jedynie w braku któregoś z powyższych sformułowań trzeba będzie uznać, że mimo sporządzenia testamentu w formie notarialnej mamy do czynienia nie z zapisem windykacyjnym lecz z zapisem zwykłym lub testamentem w wyniku zastosowania normy zart. 961 k.c.Jest tak dlatego, żeart. 961 k.c.zgodnie z jego treścią ma zastosowanie jedynie w razie wątpliwości (teza 3. do komentarza do art. 9815k.c. red. Gniewek 2019, Legalis). Zestawienie treści testamentu notarialnego sporządzonego przez spadkodawczynię z treściąart. 9811§ 1 i 2 k.c.pokazuje, że treść testamentu jest powtórzeniem treściart. 9811§ 1 k.c.i obejmuje jedno z praw opisanych w jego§ 2, azatem nie może być mowy o tym, że jest on testamentem w rozumieniuart. 961 k.c., lecz zapisem windykacyjnym.
Mając na uwadze treść złożonego w niniejszej sprawie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, a także przytoczone powyżej stanowisko doktryny i obowiązujące przepisy, Sąd miał zatem obowiązek stwierdzić nabycie spadku i zapisu windykacyjnego po spadkodawcyJ. L..
W związku z powyższym, w oparciu oart. 1025 k.c.i powołane wyżej przepisy, Sąd Rejonowy w pkt I. postanowienia z dnia 13 grudnia 2024 roku stwierdził, że spadek poJ. L.na podstawie ustawy nabyły jego córki:I. K.iP. L.w udziale po ½ części.
Z zapewnienia spadkowego odebranego od wnioskodawczyni wynika, że wymienione wyżej spadkobierczynie nie podlegały ustawowemu wyłączeniu od dziedziczenia z tytułu odrzucenia spadku, zrzeczenia się go bądź uznania spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia.
Na podstawieart. 677 § 2 k.p.c.iart. 9811k.c., w punkcie II. postanowienia z dnia 13 grudnia 2024 roku Sąd Rejonowy stwierdził nabycie zapisu windykacyjnego zgodnie z wolą spadkodawcy wyrażoną w testamencie notarialnym sporządzonym 19 marca 2020 roku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł stosownie do treściart. 520 § 1 k.p.c.Zgodnie z tym przepisem każdy z uczestników postępowania nieprocesowego ponosi koszty postępowania związane ze swoim uczestnictwem w sprawie, co oznacza, że obciążają go koszty tej czynności, której sam dokonał, jak i czynności podjętej w jego interesie, także przez Sąd, na jego wniosek lub z urzędu. Sąd nie uznał za słuszne skorzystania z wyjątków od powyższej zasady, jakie oferują § 2 i § 3 cytowanego przepisu.
Koszt wynagrodzenia powołanych w sprawie biegłych sądowych z zakresu psychologii i psychiatrii wyniósł łącznie 7 510,26 złotych i tymczasowo pokryty został z budżetu Skarbu Państwa, podobnie jak koszt pozyskania kserokopii dokumentacji medycznej spadkodawcy (126,98 zł).
Mając na uwadze nieprocesowy charakter sprawy i przytoczoną wyżej treśćart. 520 § 1 k.p.c., na podstawieart. 83 ust. 2w zw. zart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(tj. Dz.U.z 2020r., poz. 755), Sąd nakazał pobrać od uczestniczkiI. K.na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w Piszu łącznie kwotę 7 637,24 złotych (7 510,26 zł + 126,98 zł) tytułem zwrotu wydatków tymczasowo pokrytych przez Skarb Państwa.