Sąd Okręgowy w Suwałkach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III U 206/22
Data wyroku: 2023-01-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Danuta Poniatowska
Słowa kluczowe: Emerytura pomostowa
Podstawa prawna: art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych i in.

Sygn. akt III U 206/22

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 stycznia 2023r.
Sąd Okręgowy wS.III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

sędzia Danuta Poniatowska

Protokolant:

Marta Majewska-Wronowska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2023r. wS.
sprawyZ. W.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
o prawo do emerytury pomostowej
w związku z odwołaniemZ. W.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
z dnia 15 marca 2022 r. znak(...)

1

oddala odwołanie;

2

zasądza odZ. W.na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.180 (sto osiemdziesiąt) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego .

UZASADNIENIE
Decyzją z 15.03.2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwO., wskazując na przepisyustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t. j. Dz.U. z 2022 r. poz. 504 ze zm.) orazustawy z dnia 19.12.2008 r. o emeryturach pomostowych(t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1924 ze zm.), odmówiłZ. W.prawa do emerytury pomostowej.
Argumentował, iżZ. W.po 31.12.2008 r. nie wykonywał prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniuart. 3 ust.1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.
Do stażu pracy w szczególnych warunkach Zakład nie uwzględnił okresu od 1.10.2014 r. do 30.11.2014 r., ponieważ nie wykonywał wówczas prac kierowców pojazdów uprzywilejowanych, wymienionych wustawie o emeryturach pomostowych(załącznik 2 pozycja 9). Fakt złożenia dokumentów zgłoszeniowych ZUS-ZSWA nie jest wystarczającym dowodem na uwzględnienie okresu zatrudnienia, jako pracy wykonywanej w szczególnych warunkach.
W odwołaniu od powyższej decyzjiZ. W.domagał się jej zmiany i ustalenia prawa do emerytury pomostowej. Podniósł, że jego praca wKopalni (...)polegała na wydobywaniu surowców skalnych 10 metrów spod lustra wody, przy grubości piasku w asortymenciew przedziale od 0,2 do 3,5 cm. Jego praca polegała również na przeróbcei sortowaniu tych surowców na poszczególne granulaty.
Wskazał również, że w 1979 r. uzyskał uprawnienia do prowadzenia ciężkich maszyn budowlanych i drogowych ((...)wielkość maszyn0,6 m(

    3)) i od tego czasu do 1991 r. pracował w warunkach szkodliwychwPrzedsiębiorstwie (...)wE.na stanowisku(...)W warunkach szkodliwych pracował również od 1991 r. do 2005 r. wPrzedsiębiorstwie Budownictwa (...)na stanowisku(...).
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie od odwołującego zwrotu kosztów zastępstwa procesorowego. Podtrzymał podstawy skarżonej decyzji.
Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

Z. W.(ur. (...)) w dniu 3.09.2021 r. złożył wniosek o emeryturę pomostową. W dniu 25.10.2021 r. dołączył świadectwo pracy, z którego wynikało, że był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w(...)wE.od 7.03.2016 r. do 19.10.2021 r. Rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło na podstawieart. 30 §1 pkt 1 k.p.
Decyzją z 17.11.2021 r. organ rentowy odmówił wnioskodawcy prawa do emerytury pomostowej wskazując naart. 4 ustawy o emeryturach pomostowych. Organ rentowy podniósł, że nie udowodnił on okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszącego co najmniej 15 lat i po dniu 31.12.2008 r. nie wykonywał prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy. Do stażu pracy w warunkach szczególnych uwzględnił okres od 6.05.1991 r. do 28.02.2005 r. łącznie 13 lat 8 miesięcy i 16 dni (po wyłączeniu okresów zwolnień lekarskich). Natomiast nie uwzględnił okresów:
- od 1.05.1980 r. do 22.04.1981 r., od 15.05.1983 r. do 31.03.1984 r. oraz od 4.09.1984 r. do 6.05.1991 r. ponieważ odwołujący nie przedłożył świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych.
- od 1.10.2014 r. do 30.11.2014 r. ponieważ płatnik nie złożył informacji o wykonywaniu przez wnioskodawcę, w tym okresie pracy w warunkach szczególnych.
W dniu 14.12.2021 r. odwołujący wystąpił z wnioskiem o ponowne „naliczenie emerytury pomostowej” wskazując na nowe dowody przedstawione na okoliczność pracy w warunkach szczególnych. Decyzją z 3.02.2022 r. organ rentowy ponownie odmówił odwołującemu prawa do emerytury pomostowej, powielając argumentację przedstawioną w decyzji z 17.11.2021 r.
W dniu 18.02.2022 r. odwołujący przedstawił dodatkową dokumentację pracowniczą za okres zatrudnienia wPrzedsiębiorstwie (...)wE.od 4.09.1984 r. do 6.05.1991 r. i wKopalni (...) s.c.od 1.10.2014 r. do 30.11.2014 r., co skutkowało wydaniem 15.03.2022 r. skarżonej decyzji.
Udowodniony przez wnioskodawcę ogólny staż ubezpieczeniowy wynosi 31 lat 3 miesiące i 23 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Wykazany staż pracy w szczególnych warunkach - 22 lata 2 miesiące i 25 dni.
W sprawie spornym był okres zatrudniania wnioskodawcy od 1.10.2014 r. do 30.11.2014 r. wKopalni (...) s.c.w(...). Wnioskodawca był zatrudniony stale i w pełnym wymiarze czasu na stanowisku(...)Do jego obowiązków należała obsługa specjalistycznej(...), która była ustawiona na gruncie stałym. Za jej pomocą wnioskodawca pozyskiwał żwir ze stałego gruntu lub spod wody i przenosił za pomocą koparki na wskazane miejsce. Urobek po wyschnięciu, najczęściej następnego dnia, przerabiano w kruszarce. Odwołujący za pomocą koparki przenosił urobek na kruszarkę (zeznania świadkaJ. S.k. 31 -31v wyjaśnienia odwołującego k. 30v).
W celu ustalenia, czy w spornym okresie odwołujący pracował w warunkach szczególnych zgodnie z załącznikiem 1 pkt 2, ewentualnych innych, stanowiącym załącznik doustawy o emeryturach pomostowych, Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego z zakres bezpieczeństwa i higieny pracy. Biegły dysponował aktami osobowymi odwołującego oraz zeznaniami świadkaJ. S.– byłego pracodawcy odwołującego oraz wyjaśnieniami wnioskodawcy. Biegły zaopiniował, iż w spornym okresie odwołujący nie pracował warunkach szczególnych, gdyż praca(...)przy wydobyciu i następnie kruszeniu żwiru, nie była pracą udostępniającą lub eksploatacyjną związanymi z urabianiem minerałów skalnych. Biegły zaznaczył, że żwir, który był jedynym minerałem pozyskiwanym przez(...), a tym samym przez odwołującego, nie był minerałem skalnym (opinia k. 35-48).
Wniosek pełnomocnika odwołującego o uzupełnienie opinii przez biegłego (k.59-60), Sąd oddalił na podstawieart. 235(

    2 )§ 1 pkt 5 k.p.c., uznając, że zmierza jedynie do przedłużenia postępowania, a wyjaśnienie wątpliwości składającej zastrzeżenia, nie wymaga wiadomości specjalnych z zakresu bhp (k. 94).
Sąd zważył, co następuje:
Zgodnie zart. 4 ustawy z dnia 19.12.2008 r. o emeryturach pomostowych(t. j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1924 ze zm.) - w brzmieniu obowiązując w dniu wydania skarżonej decyzji - prawo do emerytury pomostowej, z uwzględnieniemart. 5-12, przysługiwało pracownikowi, który spełniał łącznie następujące warunki:
1) urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r.;
2) ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat;
3) osiągnął wiek wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn;
4) ma okres składkowy i nieskładkowy, ustalony na zasadach określonych w art. 5-9 i art. 11 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn;
5) przed dniem 1 stycznia 1999 r. wykonywał prace w szczególnych warunkach lub prace w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS;
6) po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy;
7) nastąpiło z nim rozwiązanie stosunku pracy.
Od 20.04.2022 r. nie jest wymagany warunek rozwiązania stosunku pracy. W niniejszej sprawie nie miało to znaczenia.
W załączniku nr 1 doustawy o emeryturach pomostowych, stanowiącym „Wykaz prac w szczególnych warunkach”, w punkcie 2, na który należy powołać się w niniejszej sprawie, wskazano: „prace udostępniające lub eksploatacyjne związane z urabianiem minerałów skalnych”.
Z treści powołanegoart. 4wynika, iż przy kwalifikacji prac w warunkach szczególnych trzeba mieć na uwadze przepisyart. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowychoraz art. 32 i 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Przepisart. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowychposługuje się legalną definicją prac w szczególnych warunkach, zaliczając do nich prace związane z czynnikami ryzyka, mogące z wiekiem z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwale uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, stawiające przed pracownikami - mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej - wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku. Wykaz tych prac określa załącznik nr 1 do ustawy.
W art. 3 ust. 2 ustawy wskazano, że czynniki ryzyka, o których mowa w ust. 1, są związane z następującymi rodzajami prac:
1. w szczególnych warunkach determinowanych siłami natury:
a) prace pod ziemią,
b) prace na wodzie,
c) prace pod wodą,
d) prace w powietrzu;
2. w szczególnych warunkach determinowanych procesami technologicznymi:
a. prace w warunkach gorącego mikroklimatu - prace wykonywane w pomieszczeniach, w których wartość wskaźnika obciążenia termicznego WBGT wynosi 28°C i powyżej, przy wartości tempa metabolizmu pracownika powyżej 130 W/m2,
b. prace w warunkach zimnego mikroklimatu - prace wykonywane w pomieszczeniach o temperaturze powietrza poniżej 0°C,
c. bardzo ciężkie prace fizyczne - prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 8400 kJ, a u kobiet - powyżej 4600 kJ,
d. prace w warunkach podwyższonego ciśnienia atmosferycznego,
e. ciężkie prace fizyczne związane z bardzo dużym obciążeniem statycznym wynikającym z konieczności pracy w wymuszonej, niezmiennej pozycji ciała; przy czym ciężkie prace fizyczne to prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 6300 kJ, a u kobiet - powyżej 4200 kJ, a prace w wymuszonej pozycji ciała to prace wymagające znacznego pochylenia i (lub) skręcenia pleców przy jednoczesnym wywieraniu siły powyżej 10 kG dla mężczyzn i 5 kG dla kobiet (wg metody OWAS pozycja kategorii 4) przez co najmniej 50 % zmiany roboczej.
W myślart. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych, prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się. Wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy.
Z kolei wart. 3 ust. 4 ustawy o emeryturach pomostowychwskazano, że za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach uważa się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy, w pełnym wymiarze czasu pracy, prace, o których mowa w art. 3 ust. 1 tej ustawy.
Przepisy ustawy emerytalnej w zakresie warunków szczególnych odwołują się do przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Stosownie do treści § 2 ust. 1 tego rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w wyżej wymienionym rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Rozporządzenie podobnie jakustawa o emeryturach pomostowychzawiera załącznik z wykazami prac w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Druga grupa przesłanek do nabycia emerytury pomostowej została zawarta w art. 49 ustawy i była również rozważana przez Sąd. Stosownie do jego treści, prawo do emerytury pomostowej przysługuje również osobie, która:
1. po dniu 31.12.2008 r. nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy;
2. spełnia warunki określone w art. 4 pkt 1-5 i 7 i art. 5-12 tej ustawy;
3. w dniu wejścia w życie ustawy (tj. 1.01.2009 r.) miała wymagany w przepisach, o których mowa w pkt 2, okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy, tj. wynoszący 15 lat.
Z zestawienia art. 4 i 49 ustawy wynika, iż zasadniczym kryterium decydującym o zastosowaniu jednego z nich jest to, czy odwołujący po dniu 31.12.2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy, a więc pracę wyszczególnioną w wykazie prac stanowiących załączniki do ustawy.
Niesporne było, że odwołujący wykazał staż pracy w warunkach szczególnych w wymiarze 22 lat 2 miesięcy i 25 dni, ale wyłącznie na podstawie przepisówustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t. j. Dz.U. z 2022 r. poz. 504 ze zm.), natomiast nie udowodnił żadnego okresu pracy w warunkach szczególnych po 31.12.2008 r. w myśl nowej regulacji, tj.ustawy o emeryturach pomostowych(fakt będący przedmiotem sporu).
Przeprowadzone postępowanie dowodowe, w szczególności opinia biegłego z zakresu bhp, wykazało, że odwołujący nie legitymował się okresem pracy w szczególnych warunkach objętymart. 3 ust. 1 i 4 ustawy o emeryturach pomostowych, który uprawniałyby go do uzyskania prawa do emerytury pomostowej, czy to na podstawieart. 4czy też art. 49 tej ustawy. Praca(...), która była pracą w szczególnych warunkach w rozumieniu rozporządzenia z dnia 7.02.1983 r., nie jest ujęta jako praca w szczególnych warunkach wustawie o emeryturach pomostowych(jej załączniku nr 1). Ponadto wnioskodawca nie wykonywał takiej pracy (pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 4 w związku z załącznikiem nr 1 do tej ustawy) po dniu 31.12.2008 r. Jak wynikało z przytoczonej opinii biegłego z zakresu bhp, odwołujący nie pozyskiwał minerałów skalnych, ale żwir, a tym samym jego praca nie była związana z pracami udostępniającymi lub eksploatacyjnymi związanymi z urabianiem minerałów skalnych.
W ocenie Sądu, pomocny w prawidłowej ocenie wykonywanej w spornym okresie pracy odwołującego jest wyrok Sądu Najwyższego z 9.03.2022 r. sygn. akt I USKP. Sąd Najwyższy wyjaśnił w jego uzasadnieniu, że „Zgodnie z załącznikiem nr 1 doustawy o emeryturach pomostowych, pracami w szczególnych warunkach są między innymi prace udostępniające lub eksploatacyjne związane z urabianiem minerałów skalnych (poz. 2 załącznika nr 1). Pod pozycją tą wymieniono dwa rodzaje pracy w warunkach szczególnych. Po pierwsze, są to prace udostępniające związane z urabianiem minerałów skalnych. Po drugie, są to prace eksploatacyjne związane z urabianiem takich minerałów. Kluczowe dla zaliczenia pracy wykonywanej przed 1 stycznia 2009 r. jako pracy w warunkach szczególnych w rozumieniuustawy o emeryturach pomostowychjest wykonywanie czynności, które można kwalifikować jako udostępnianie złóż lub eksploatacje złóż minerałów skalnych (i tylko skalnych), które to czynności dodatkowo muszą być związane z ich urabianiem. Pracą, o której mowa pod tą pozycją, nie jest praca polegająca na samym udostępnianiu złoża, a zatem wykonywaniu wszelkich czynności przygotowawczych, które następnie pozwolą na eksploatację minerałów skalnych. Udostępnienie musi być bowiem związane z urabianiem minerałów przez pracownika wykonującego takie prace (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2018 r., I UK 70/17, LEX nr 2488719 oraz z dnia 18 listopada 2020 r., III UK 210/19, OSNP 2021 nr 7, poz. 80).
Podobnie z procesem eksploatacji minerałów skalnych związane zostało ich urabianie – jako warunek konieczny uznania ich za prace w warunkach szczególnych. Kluczowe znaczenie ma zatem odkodowanie znaczenia pojęcia „urabianie”. Sąd Najwyższy powołał się przy interpretacji na Mały Leksykon Górnictwa Odkrywkowego (Wojciech Glapa, Jan Izydor Korzeniowski, Wydawnictwa i Szkolenia Górnicze Burnat and Korzeniowski, Wrocław 2005, str. 110), wskazując, że „urabianie” to czynność odrywania (odspajania) skał od calizny, które może być wykonywane różnymi środkami, jak narzędzia ręczne i mechaniczne, maszyny, woda, ogień, materiały wybuchowe itp., a „urabianie skał” to odspajanie (odrywanie, oddzielenie) od calizny części skały za pomocą narzędzi, maszyn lub innych środków: ręczne – narzędziami ręcznymi, mechaniczne – narzędziami lub maszynami mechanicznymi, hydrauliczne – energią strumienia wody wyrzucanego pod ciśnieniem przez odpowiednie urządzenie lub/i przez zasysanie urobku spod wody pompą gruntową, termiczne – płomieniem palników termicznych, strzelaniem – energią gazów powstałych w wyniku wybuchu materiału wybuchowego umieszczonego w wyrobisku strzałowym. Z kolei calizna to skała nienaruszona robotami górniczymi, znajdująca się w swoim pierwotnym miejscu i ułożeniu przestrzennym (s. 17).
W ocenie Sądu,Z. W.wykonując w spornym okresie pracę(...)przy wydobyciu i następnie kruszeniu żwiru, nie wykonywał prac udostępniających lub eksploatacyjnych związanych z urabianiem minerałów skalnych (poz. 2 załącznika nr 1 doustawy o emeryturach pomostowych).
W orzecznictwie podkreśla się, że przesłanki do nabycia prawa do emerytury na podstawie przepisów o emeryturach pomostowych muszą być spełnione łącznie, co oznacza, że brak choćby jednego z tych warunków powoduje niemożność nabycia uprawnień emerytalnych (tak np. Sąd Apelacyjny weW.w wyroku z 26.04.2012 r., III AUa 252/12). W związku z tym, że emerytura pomostowa jest przywilejem, przesłanki których spełnienie jest wymagane do jej nabycia muszą być interpretowane ściśle. Mając to na uwadze stwierdzić należy, iż niespełnienie przesłanki legitymowania się okresem pracy w warunkach określonych wart. 3 ust. 1 i 4 ustawy o emeryturach pomostowych– pomimo spełnienia przesłanki posiadania odpowiedniego wieku oraz wymaganego stażu ubezpieczeniowego – skutkuje brakiem możliwości przyznania odwołującemu wnioskowanego świadczenia.
Mając powyższe na uwadze, na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.orzeczono, jak wpunkcie 1.
O kosztach zastępstwa procesowego Sąd orzekł na podstawieart. 98 § 1, 11i 3 k.p.c.w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t. j. Dz.U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.), zasądzając od przegrywającego spór odwołującego na rzecz organu rentowego kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
mt/DP