Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 992/22
Data wyroku: 2022-12-30 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Paweł Hochman
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: art. 361 kc

Sygn. akt II Ca 992/22

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 30 grudnia 2022 r.
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący

Sędzia Paweł Hochman

po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2022 r. w Piotrkowie Trybunalskim
na posiedzeniu niejawnym

    sprawy z powództwa(...)z siedzibą wP.

przeciwkoTowarzystwu (...)z siedzibą wW.
o zapłatę
na skutek apelacji wniesionej przez pozwanego
od wyroku Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim
z dnia 6 października 2022 r. sygn. akt I C 377/22
1. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie pierwszym sentencji w ten tylko sposób, że zasądzoną w nim kwotę 5.879,00 złotych obniża do kwoty 3.899,10 (trzy tysiące osiemset dziewięćdziesiąt dziewięć złotych dziesięć groszy), a w pozostałym zakresie oddala powództwo i apelację;
2. znosi wzajemnie między stronami koszty procesu za instancję odwoławczą.
Paweł Hochman
Sygn. akt II Ca 992/22

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 29 marca 2022 r. powód(...)z siedzibą wP.wniósł o zasądzenie od pozwanegoTowarzystwa (...)z siedzibą wW., kwoty 6.494,40 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 7 stycznia 2021 r. do dnia zapłaty tytułem odszkodowania za koszty najmu pojazdu zastępczego, holowania pojazdu uszkodzonego oraz opłaty za parking. Powód wniósł również o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na pozew z dnia 20 lipca 2022 r. pozwany nie uznał powództwa, wniósł o jego oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania. Pozwany wniósł o zawiadomienieK. W.o toczącym się procesie i wezwanie go do wzięcia w nim udziału w charakterze interwenienta ubocznego, albowiem w razie niekorzystnego dla pozwanego rozstrzygnięcia będzie mu przysługiwało roszczenie regresowe wobec przypozwanego.
Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2022 r. Sąd zawiadomił w trybieart. 84 §1 k.p.c.zawiadomić o toczącym się postępowaniuK. W.celem umożliwienia mu wstąpienia do sprawy w charakterze interwenienta ubocznego.
Wyrokiem z dnia 6 października 2022 r. Sąd Rejonowy w Piotrkowie Tryb. zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 5.879,40 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 7 stycznia 2021 r. do dnia zapłaty oraz oddalił powództwo w pozostałym zakresie. Ponadto Sąd Rejonowy orzekł o kosztach procesu zgodnie z zasadą stosunkowego rozdzielenia pozostawiając szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu(...)r. doszło do kolizji drogowej, w wyniku której uszkodzeniu uległ pojazdB.onr rej. (...). Pojazd ten był własnościąD. B.. Sprawcą wypadku był kierujący innym pojazdem posiadający polisę OC w firmie pozwanego.
W dniu 22 grudnia 2020 r. poszkodowany zawarł z powodemN. M.umowę cesji, na podstawie której, przelał na jego rzecz wierzytelność o odszkodowanie, jaką posiadał wobec pozwanego w związku z uszkodzeniem swojego pojazdu.
Szkoda została zgłoszona pozwanemu w dniu 12 października 2020 r. i zarejestrowana pod nr(...). Pozwany co do zasady uznał swą odpowiedzialność i przystąpił do likwidacji szkody jako całkowitej.
W dniu 3 listopada 2020 r. pozwany przesłał powodowi wycenę wartości pojazdu oraz ofertę zakupu wraku pojazdu.
Po zakończeniu likwidacji pozwany wypłacił odszkodowanie w wysokości 5.707,20 zł tytułem kosztów najmu pojazdu zastępczego, 492 zł tytułem kosztów holowania oraz 787,20 zł tytułem kosztów zaparkowania uszkodzonego pojazdu. Wypłata odszkodowania nastąpiła w dniu 10 listopada 2020 r.
Poszkodowany z uwagi na uszkodzenie pojazdu w kolizji wynajął auto zastępcze od powoda. Nie posiadał innego pojazdu, który mógłby wykorzystywać od własnych, codziennych potrzeb.
Poszkodowany uzyskał dane podmiotów współpracujących z pozwanym wypożyczające pojazdy(...)oraz(...). Z otrzymanych regulaminów wynajmu pojazdu zastępczego uzyskał informację dotyczące warunków najmu, wynikał z nich szereg ograniczeń, m. in. udział własny i dodatkowe kary umowne.
Powód oferował pojazd „od ręki” i najkorzystniejsze warunki najmu (brak ograniczeń w korzystaniu z pojazdu, brak kar umownych, brak limitu przebiegu na czas najmu, brak udziału własnego w szkodzie).
Poszkodowany wynajął auto o zbliżonych parametrach i klasie do auta uszkodzonego tj.V. (...).
Poszkodowany wynajmował auto od 10 października 2020 r. do dnia 17 listopada 2020 r. (7 dni od czasu wypłacenia odszkodowania przez(...)tj. 10 listopada 2020 r.), po stawce 282,90 zł brutto. Łączny koszt najmu wyniósł 11.033,10 zł (39 dni x 282,90 zł).
Pozwany zwrócił koszty najmu pojazdu zastępczego w części tj. co do kwoty 5.7007,20 zł uznając za refundowane 32 dni najmu przy stawce 178,35 zł brutto.
Uszkodzony pojazd po kolizji został załadowany na holownik i przewieziony z miejsca zdarzanie do miejsca zamieszkania poszkodowanego, a następnie przewieziony do warsztatu naprawczego.
Powód za obie te usługi naliczył łączną kwotę w wysokości 1.045,50 zł.
Pozwany wypłacił z tego tytułu zaniżoną kwotę 492 zł, odmawiając równocześnie wypłaty należności z tytułu holowania do warsztatu.
Uszkodzony pojazd został w dniu 10 października 2020 r. zaparkowany na strzeżonym parkingu urządzonym przez powoda.
Parkowanie zakończyło się w dniu 16 listopada 2020 r., kiedy poszkodowanemu udało się sprzedać wrak.
Łączny koszt parkowania wyniósł 1.402,20 zł (38 dni x 36,90 zł brutto).
Pozwany wypłacił z tytułu parkowania kwotę 787,20 zł, przyjmując za refundowany okres 32 dni i stawkę za parkowanie 24,60 zł brutto.
Poszkodowany nie posiadał miejsca parkingowego ani garażu, wcześniej auto parkował na ulicy. Z samochodu po uszkodzeniu nie było wycieków, ale wystawały ostre elementy przy błotniku. Na naprawę poszkodowany zdecydował się kilka dni po szkodzie.
Poszkodowany, po telefonie od powoda, oddał auto zastępcze na 4-5 dni przed odebraniem naprawionego auta.
Sąd Rejonowy wyjaśnił, że pominął w trybieart. 235[2]§ 1 pkt 2 k.p.c.dowód z opinii biegłego zgłoszony przez pełnomocnika powoda albowiem pozwany nie kwestionował rynkowości stawki najmu, parkowania i holowania zastosowanej przez powoda. Wyjaśnił również, że powyższy stan faktyczny ustalił na podstawie zaoferowanego przez strony materiału dowodowego, w tym szczególnie zeznaniach samego poszkodowanego, jaki dowodów z dokumentów, w tym akt szkodowych, których rzetelność i wiarygodność nie były przez strony kwestionowane.
Odwołując się do faktów spornych Sąd pierwszej instancji podniósł, że za zasadny uznać należało okres 39 dni najmu pojazdu zastępczego w stawce zaproponowanej przez powoda, przy czym propozycja pozwanego dotycząca najmu nie była dla poszkodowanego adekwatna do potrzeb i przewidywała kary, zatem skorzystanie z propozycji powoda było jak najbardziej zasadne. Sąd uznał jedynie 32 dni parkowania za zasadne skoro z arkusza naprawy wynikało, że od dnia 3 listopada 2020r. wiedział o rozliczeniu szkody jako całkowitej i to w tym dniu otrzymał od pozwanego ofertę sprzedaży wraku pojazdu. Drugie holowanie Sąd uznał za zasadne skoro w dniu szkody poszkodowany nie wiedział, w którym warsztacie będzie dokonywał naprawy pojazdu.
W następstwie powyższych ustaleń, Sąd Rejonowy uznał, że powództwo zasługiwało na uwzględnienie w przeważającej części.
Zważył, że powód uzyskał wobec pozwanej roszczenie odszkodowawcze na skutek umowy przelewu wierzytelności, co ma podstawę wart. 509 k.c.i wart. 510 § 1 k.c.Podkreślił, że w doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że przedmiotem przelewu może być co do zasady każda wierzytelność - pieniężna i niepieniężna, wierzytelność, której źródłem jest zobowiązanie naturalne. Przedmiotem przelewu może być też wierzytelność niewymagalna, czy też wierzytelność przyszła. Istotnym jest jedynie, by w dniu zawarcia umowy przelewu wierzytelność będąca przedmiotem przelewu była w sposób dostateczny oznaczona. Wierzytelność objęta umową cesji z dnia 22 grudnia 2020 r. oznaczona została poprzez wskazanie, że dotyczy odszkodowania od określonego w umowie podmiotu, oznaczone zostało także zdarzenie, z którego wierzytelność ta wynika i wskazano jego datę. W ocenie Sądu powyższe spełnia warunek dostatecznego oznaczenia wierzytelności.
Podstawą prawną roszczenia powoda jest umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego zawarta zTowarzystwem (...)z siedzibą wW.. Powód na podstawieart. 19 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych(t. jedn. Dz. U. z 2019r., poz. 2214 ze zm., dalej: ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych) uprawniony był do dochodzenia od pozwanego odpowiedzialności za szkodę powstałą w dniu 9 października 2020r. Odnosząc się do pozostałych podstaw prawnych zgłoszonego roszczenia wskazał, iż zgodnie zart. 822 § 1 k.c.przez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej ubezpieczyciel zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, wobec których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo ubezpieczony. Świadczenie ubezpieczenia obejmuje zapłatę sumy pieniężnej odpowiadającej wysokości poniesionej przez poszkodowanego szkody (art. 805§ 1 i 2 k.c.). Odpowiedzialność odszkodowawczą z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych regulują przepisyustawyz 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych(t. jedn. Dz. U. z 2019r., poz. 2214 ze zm., dalej: ustawa). Zgodnie z art. 34 ust. 1 i 36 ust. 1 ustawy, z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są zobowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, której następstwem jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia bądź też utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia, zaś odszkodowanie ustala się i wypłaca w granicach odpowiedzialności cywilnej posiadacza lub kierującego pojazdem mechanicznym, najwyżej jednak do ustalonej w umowie ubezpieczenia sumy gwarancyjnej. Ustalenie odszkodowania z ubezpieczenia OC następuje według ogólnych zasad określonych wart. 361-363 k.c., z tym jedynie zastrzeżeniem, że zakład ubezpieczeń zobowiązany jest tylko do świadczenia pieniężnego, najwyżej jednak do ustalonej w umowie ubezpieczenia sumy gwarancyjnej (art. 822 § 1 k.c.i art. 36 ust. 1 ustawy).
Bezpośrednią podstawą prawną zgłoszonego roszczenia jestart. 436 § 2 k.c.w zw.zart. 415 k.c.Wobec tego, że pozwano ubezpieczyciela sprawcy zdarzenia, odpowiedzialność strony pozwanej znajduje również podstawę wart. 805 § 1 i § 2 punkt 1 k.c.,art. 821 k.c.iart. 822 § 1-4 k.c.oraz w przepisachustawy z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. W myślart. 415 k.c.w zw. zart. 436 § 2 k.c., posiadacz pojazdu mechanicznego odpowiada na zasadzie winy za szkodę powstałą w razie zderzenia się mechanicznych środków komunikacji poruszanych za pomocą sił przyrody.
Zgodnie z treścią przepisuart. 361 k.c., statuującego zasadę pełnego odszkodowaniaw granicach odpowiedzialności odszkodowawczej za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła, naprawienie szkody obejmuje wszelkie poniesione straty (utracone korzyści pozostają poza sferą zainteresowania w niniejszej sprawie). Wysokość odszkodowania powinna zatem odpowiadać rzeczywistym skutkom zdarzenia, z którego wniknęła szkoda. Naprawienie szkody (odszkodowanie) w tych granicach następuje według wyboru poszkodowanego - przez przywrócenie do stanu poprzedniego bądź przez zapłatę określonej sumy pieniężnej i powinno obejmować wszystkie straty, które poszkodowany poniósł wskutek zaistnienia szkody (art. 361 § 2 k.c.). Każdorazowo granice obowiązku naprawienia szkody wyznaczone są przez normalny związek przyczynowy między zdarzeniem wywołującym szkodę, a szkodą.
W ocenie Sądu meritii, w przedmiotowej sprawie fakt zaistnienia szkody i podstawa wypłaty z jej tytułu odszkodowania przez pozwanego były bezsporne. Rozstrzygnięcia natomiast wymagała kwestia zakresu odpowiedzialności pozwanej z tytułu przedmiotowej szkody - dokładniej jej wysokości.
Powyżej wskazany zakres odszkodowania obejmuje również rekompensatę za brak możliwości korzystania przez poszkodowanego z własnego pojazdu, uszkodzonego na skutek zdarzenia. Możliwości korzystania z samochodu osobowego nie należy traktować jako luksusu, gdyż w obecnych czasach jest normą posiadanie pojazdu osobowego. Poszkodowanyw niniejszej sprawie wskazał, że samochód zastępczy był mu niezbędny do użytku. Okoliczność niezbędności korzystania przez poszkodowanego z pojazdu zastępczego została wykazana w toku postępowania.
Odszkodowanie za najem pojazdu zastępczego należało uznać za uzasadnionew wysokości 11.033,10 zł tj. 39 dni x 282,90 zł.
Powód wynajął poszkodowanemu auto za stawkę ustaloną na poziomie 282,90 zł/dzień, która jest stawką rynkową, czego nie negował pozwany.
Strona powodowa udowodniła swoje roszczenie w zakresie stawki za najem nie tylko w oparciu o zawarte umowy najmu pojazdu zastępczego, ale i za pomocą innych dowodów,w tym: fakturę VAT, umowę cesji oraz dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, które wzajemnie ze sobą korelują.
Natomiast zgodnie z ogólną zasadą ciężaru dowodu wynikającą zart. 6 k.c., obowiązek wykazania, że wysokość stawki najmu pojazdu zastępczego, wynikająca z dokumentów przedłożonych przez powoda, jest nieuzasadniona należał do strony pozwanej. Pełnomocnik pozwanego nie sprostał jednak spoczywającemu na nim obowiązkowi i nie dostarczył wystarczających dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Dobowa stawka najmu zastosowana przez powoda w zawartej z poszkodowanym umowie najmu pojazdu zastępczego (430,50 złotych) w ocenie Sądu była stawką rynkową i nie była wygórowana. Zdaniem Sądu Rejonowego, istotnym jest, by stawka obowiązująca u danego usługodawcy nie była stawką nadmierną i to rażąco. Takiego zarzutu powodowi poczynić nie można.
Co do okresu najmu Sąd uznał, że poszkodowany miał prawo do skorzystania z oferty najmu pojazdu zastępczego przez 39 dni. Skoro odszkodowanie wpłynęło na konto poszkodowanego w dniu 10 listopada 2020 r. to najem powinien zakończyć się z dniem najpóźniej 17 listopada 2020 r. Okres sprzed 17 listopada 2020 r. był niewątpliwie zasadnyw całości skoro to przez opieszałość pozwanego podczas postępowania likwidacyjnego wynikała potrzeba skorzystania z auta zastępczego ponieważ powód, zanim nie otrzymał pełnego odszkodowania od pozwanego, nie miał obowiązku zakupu nowego auta, czy też naprawy pojazdu uszkodzonego. Nadto, powód skorzystał z należnego poszkodowanemu czasu na zagospodarowanie pojazdu po wypłacie odszkodowania (sprzedaż wraku i zakup nowego samochodu), który jest zwyczajowo przyjęty w wysokości 7 dni od dnia otrzymania odszkodowania, i co jest ugruntowane w orzecznictwie sądowym.
Zatem koszty 11.033,10 zł za najem pojazdu zastępczego uznać należało za zasadne,a przy uwzględnieniu, że pozwany wypłacił powodowi 5.707,20 zł tytułem odszkodowania za najem pojazdu zastępczego w postępowaniu likwidacyjnym, zasądzeniu podlegała kwota 5.325,90 zł stanowiąca różnicę pomiędzy powyższymi.
W kwestii propozycji najmu ze strony pozwanej Sąd uznał, że poszkodowany miał prawo do skorzystania z oferty powoda po stawkach rynkowych i nie przyczynił się tym samym do nadmiernego powiększenia szkody. Oferty pozwanego były albo obarczone szeregiem ograniczeń i obciążeń, albo nierealne, o czym zeznał świadek - poszkodowany pierwotnie,a zatem nie budziło zdziwienia Sądu, czemu poszkodowany zdecydował się na najem auta zastępczego od powoda, którego oferta nie przewidywała ograniczeń i odpowiadała uzasadnionym potrzebom poszkodowanego.
Koszty parkowania były zasadne co do 32 dni, od dnia 10 października, kiedy powód otrzymał ostateczną weryfikację kosztów naprawy, do dnia 10 listopada 2020 r. kiedy to wpłynęło odszkodowanie, a zarazem kiedy minął tydzień od dnia otrzymania ostatecznej wyceny wartości pojazdu oraz ofertę zakupu wraku pojazdu, co znajduje potwierdzeniew arkuszu naprawy uszkodzonego pojazdu sporządzonego przez powoda. Zatem, od 3 listopada 2020 r. powód miał 7 dni na zagospodarowanie wraku poprzez jego sprzedaż, a gdyby poszkodowany zdecydował się na naprawę pomimo rozliczenia szkody jako całkowitej, tow dniu 10 listopada 2020 r. parkowanie również powinno się zakończyć, skoro wtedy wpłynęło odszkodowania i auto można było przyjąć do naprawy. W tym zakresie, z uwagi na powyższe, powództwo należało oddalić, tj. w zakresie 615 zł stanowiącej różnicę pomiędzy kosztami parkowania wynikającymi z faktury, a kwotą jaką pozwany uiścił na rzecz poszkodowanegow postępowaniu likwidacyjnym.
Stawka za dobę parkowania nie była przez pozwanego negowana.
W części dotyczącej holowania Sąd uznał, że pozwany niesłusznie odmówił wypłaty należności z tytułu holowania do warsztatu, wypłacając jedynie kwotę 492 zł tytułem holowania w postępowaniu likwidacyjnym. Uszkodzony pojazd po kolizji został załadowany na holownik i przewieziony z miejsca zdarzanie do miejsca zamieszkania poszkodowanego,a następnie przewieziony do warsztatu naprawczego, co miało uzasadnienie w tym, że w dniu szkody poszkodowany nie wiedział, w którym warsztacie będzie dokonywał naprawy pojazdu, co potwierdził świadek - poszkodowany pierwotnie - w złożonych zeznaniach. Stawka za holowanie została przez pozwanego zaakceptowana. Mając na uwadze powyższe, cała kwotaz faktury tytułem holowania była zasadna tj. 1.045,50 zł, zatem powodowi należała się dopłata w wysokości 553,50 zł.
Z uwagi na powyższe, Sąd zasądził odTowarzystwa (...)z siedzibą wW.na rzecz powoda(...)z siedzibą wP.kwotę 5.879,40 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w rozumieniuart. 481 § 2 k.c.w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2016 r. liczonymi od dnia 7 stycznia 2020r. (dzień następujący po dniu 6 stycznia 2020 r., który był oznaczony w fakturze na dzień zapłaty) do dnia zapłaty.
Powództwo w zakresie przewyższającym zasądzoną kwotę tytułem odszkodowania podlegało oddaleniu jako nienależne i nieudowodnione, z uwagi na powyższe.
O kosztach procesu orzeczono na podstawieart. 100 zd. 1 k.p.c., który stanowi, że w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań, koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Szczegółowe wyliczenie tych kosztów zostało pozostawione Referendarzowi sądowemu na podstawieart. 108 § 1 zd. 2 k.p.c.
Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany. Pozwany zaskarżył wyrok w części - w zakresie pkt 1 wyroku co do kwoty 5.325,90 zł oraz w zakresie pkt. 3 - orzeczenia o kosztach procesu.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisu postępowania:
a)art 227 k.p.c., poprzez jednoczesne ustalenie przez Sąd, że pojazdB.nr rej. (...)po kolizji z dnia 09.10.2022r. został naprawiony oraz sprzedany jako wrak, co wzajemnie się wyklucza,
b)art. 227 k.p.c.poprzez dowolne (nie oparte na wnikliwej i opisanej w uzasadnieniu wyroku w sposób przekonujący analizie dowodu z dokumentów w postaci warunków umów najmu w firmach współpracujących z pozwanym i warunków najmu u powoda) niezgodne z dowodem z dokumentów ustalenie, że warunki najmu w firmach współpracujących z pozwanym były co do kwestii innych, niż stawka najmu i bezgotówkowe rozliczenie kosztu najmu na tyle niekorzystne, że poszkodowany miał uzasadnione podstawy, aby skorzystać z najmu u powoda, pomimo że ten oferował pojazd zastępczy ze stawka dzienną najmu o 37% (104,55 zł) wyższą, w tym nie mające oparcia w treści warunków najmu ustalenie, że warunki te przewidywały udział własny najemcy w szkodzie,
c)art. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c.art. 242 k.p.c., poprzez bezzasadne pominięcie dowodów:
-z dokumentu - zlecenia holowania z dnia 10.10.2022r. - z którego wynikało, że pojazdB.nr rej. (...), holowany początkowo do miejsca zamieszkania poszkodowanego (P.,ul. (...)) został w dniu następnym po kolizji przewieziony do warsztatu naprawczego prowadzonego przez powoda (P.ul. (...)), gdzie miała być wykonywana naprawa, co oznacza, że przechowywanie pojazdu wiązało się ściśle z wykonywaniem przez powoda usługi naprawczej, zleconej przez poszkodowanego jeszcze przed dokonaniem przez pozwanego oceny charakteru szkody (uznania jej za całkowitą).
-zeznań świadkaR. B., złożonych na rozprawie w dniu 29 września 2022r. (od 4.10 do 11.30 min), z których wynikało, że:
• poszkodowany w dniu 09.10.2022r. zlecił zholowanie uszkodzonego pojazdu do miejsca swego zamieszkania, gdzie pojazd był parkowany aż do podjęcia decyzjio wykonaniu jego naprawy (co miało miejsce w dniu następnym) co czyni nieuzasadnionym twierdzenie, że pojazd ten z uwagi na uszkodzenia wymagał parkowania w innym miejscu, niż to, w którym był parkowany przed kolizją, co czyni niezasadnym dochodzenie odszkodowania za koszty parkowania pojazdu.
• poszkodowany zdecydował się naprawiać pojazd i w tym celu przetransportował goz miejsca, na które zholowano pojazd po kolizji do warsztatu powoda, w tym samym dniu, w którym rozpoczął najem pojazdu zastępczego (a następnego dnia po zaistnieniu kolizji), co oznacza, że pojazd ten nie był przedmiotem umowy przechowania wraku pojazdu do czasu jego zbycia, ale przedmiotem umowy o dzieło - wykonanie naprawy powypadkowej, w której integralnie zawarty jest obowiązek pieczy wykonawcy naprawy w stosunku do pojazdu, a co w konsekwencji czyni niezasadnym dochodzenie odszkodowania za koszty parkowania pojazdu oraz uzasadnia ustalenie okresu uzasadnionego najmu przy założeniu, że pojazd będzie naprawiany bezzwłocznie po oddaniu go do warsztatu, a uzasadniony okres najmu odpowiada okresowi od dnia powstania szkody do dnia wykonania oględzin likwidacyjnych oraz od dnia następnego po tych oględzinach przez okres, w jakim starannie działający profesjonalny warsztat naprawczy powinien wykonać umowę o naprawę powypadkową pojazdu.
d) bezzasadne uznanie za wiarygodne zeznań świadkaR. B.(złożonych na rozprawie w dniu 29 września 2022r. od 11.31 do 15.15 min), że uszkodzony pojazdB.nr rej. (...)był przed kolizją parkowany na ulicy, w sytuacji gdy posesja przyul. (...)wP.ma duży plac położony za budynkiem mieszkalnym, przeznaczony do parkowania pojazdów.
e) bezzasadne uznanie za wiarygodne zeznań świadkaR. B.(złożonych na rozprawie w dniu 29 września 2022r. od 11.31 do 15.15 min), dotyczących tego, że:
• poszkodowany zapoznał się z warunkami najmu pojazdów zastępczych w firmach współpracujących z pozwanym i podjął decyzję o skorzystaniu z najmu pojazdu zastępczego u powoda, po porównaniu ofert wszystkich tych firm, w sytuacji gdy świadek ten przyznał, że nie znał nawet stawki najmu z umowy, jaką zawarł z powodem.
• poszkodowany zdecydował się na naprawę kilka dni po szkodzie, w sytuacji, gdy pojazd został zholowany do warsztatu następnego dnia po szkodzie, a świadek zeznał, że „wstawił auto do warsztatu i czekał, aż będzie zrobione” oraz „w tym dniu, w którym auto odwiozłem do naprawy to wynająłem auto zastępcze”, co jednoznacznie wskazuje, że decyzja o naprawie pojazdu zapadła jeszcze przed zgłoszeniem szkody (czego w imieniu poszkodowanego dokonał powód, dopiero w dniu 12.10.2020r.).
Skarżący zgłosił również zarzut obrazy prawa materialnego:
a)art. 6 k.c.- poprzez jego błędne zastosowanie, polegające na wadliwym uznaniu, że w przypadku gdy poszkodowany podjął już w dniu następnym po uszkodzeniu pojazdu decyzję o jego naprawie (nie czekając na stanowisko ubezpieczyciela w zakresie sposobu ustalenia odszkodowania: metodą szkody „całkowitej”, czy też „częściowej”) powód, który był związany przyjętym zleceniem i zobowiązany do wykonania naprawy pojazdu z zachowaniem należytej staranności (również w zakresie terminowości wykonania usługi) mógł wykazać długość uzasadnionego najmu pojazdu zastępczego poprzez odwołanie się do sposobu likwidacji szkody (jako całkowitej), a w konsekwencji błędne przyjęcie przez Sąd, że na najem pojazdu zastępczego wpływ miała data wypłaty odszkodowania za pojazd, ustalonego metodą szkody całkowitej, podczas gdy prawidłowe zastosowanie tego przepisu w okolicznościach niniejszej sprawy uzasadniało pogląd, że powód powinien wykazać okres uzasadnionego najmu w odwołaniu się do wykonanej naprawy pojazdu, udowadniając, że rozpoczął ją niezwłocznie po wykonaniu oględzin likwidacyjnych przez pozwanego i zachował staranność profesjonalistyw kwestii terminowości wykonania tej usługi,
b)art. 361 § 1w zw. zart. 354 § 2 i 1 k.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnej ocenie, że miał uzasadnione podstawy po temu, aby nie skorzystać z usługi najmu w firmie współpracującej z pozwanym, co zostało mu zaproponowane w toku likwidacji szkody, pomimo że poszkodowany zeznał, że nie znał nawet warunków podstawowych (stawki najmu) w firmie powoda, co uniemożliwiało jakiekolwiek rozsądne porównanie warunków najmu we wszystkich firmach, z których usług mógł skorzystać.
Powołując się na treśćart. 368 § 1 pkt 5 k.p.c.art. 386 § 1 k.p.c.skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt 1. i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda jedynie kwoty 553,50 zł. i oddalenie powództwa w pozostałej części, orzeczenie o kosztach postępowania za I instancję z uwzględnieniem zmiany pkt 1. wyroku, jak również o zwrot kosztów postępowania za instancję odwoławczą.
Wniósł również o dopuszczenie dowodu z dokumentu - wydruku obrazu satelitarnego posesji przyul. (...)wP.- dla wykazania, że nieruchomości tej, poza budynkiem mieszkalnym, znajduje się obszerny plac, wykorzystywany do parkowania pojazdów, mogący służyć poszkodowanemu do bezpiecznego przechowywania uszkodzonego pojazduB.nr rej. (...)po kolizji, bez konieczności parkowania pojazdu w inny, szczególny sposób.
W podpowiedzi na apelację pełnomocnik powoda wniósł o
oddalenie apelacji i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył co następuje.
Apelacja jest częściowo uzasadniona i skutkuje zmianą zaskarżonego wyroku.
Na wstępie należy przypomnieć, że wnosząc skargę apelacyjną pełnomocnik pozwanego zakwestionował zasadność przyznania powodowi dalszego odszkodowania z tytułu kosztów wynajmu pojazdu zastępczego, w kwocie 5.325,90 zł. Powyższe wynika z określonego w skardze apelacyjnej zakresu zaskarżenia, który pomimo, że pozostaje nietożsamy w wskazaną wartością przedmiotu zaskarżenia (3879,00 zł.) ma w ocenie Sądu Okręgowego decydujące dla określenia zakresu skargi apelacyjnej znaczenie. Wskazać należy również, że jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wskazana wyżej kwota 5325,90 zł. została zasądzona właśnie tytułem zwrotu kosztów najmu pojazdu zastępczego, przypominając jednocześnie, że roszczenie o dalsze odszkodowanie za parkowanie pojazdu na parkingu strzeżonym co do kwoty 615 zł Sąd pierwszej instancji oddalił, oraz że zasądzając kwotę 5879,40 zł. Sąd uwzględnił roszczenie o zapłatę nie pokrytych w postępowaniu likwidacyjnym kosztów holowania uszkodzonego pojazdu w kwocie 553,50 zł.
Powyższa uwaga determinuje stwierdzenie, że zawarte w skardze apelacyjnej zastrzeżenia dotyczące odszkodowania za parkowanie uszkodzonego pojazdu nie mają żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia, co zwalnia Sąd drugiej instancji od ich oceny. Jednocześnie przyjąć należy, że wnosząc skargę apelacyjną strona pozwana nie zakwestionowała zasadności przyznania dodatkowego odszkodowania związanego z kosztami holowania uszkodzonego pojazdu.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego Sąd Okręgowy przyznaje rację skarżącemu, który wskazał, że w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia doszło do niekonsekwencji w ustaleniach faktycznych w ramach których Sąd pierwszej instancji przyjmuje, że uszkodzony pojazdB.nr rej. (...)został naprawiony jednocześnie wskazując, że poszkodowany sprzedał uszkodzony pojazd bez naprawy. Przysądzając powyższą okoliczność, Sąd Okręgowy uznaje, że poszkodowany pomimo wyliczenia odszkodowania przy założeniu, że szkoda ma charakter całkowity, nie zdecydował się na zbycie uszkodzonego pojazdu faktycznie wykonał naprawę tego pojazdu, zaznaczając iż powyższą okoliczność uznać należało w przedmiotowej sprawie za bezsporną.
W uzupełnieniu powyższych uwag wskazać należy, że dokonując powyżej przedstawionej korekty ustaleń faktycznych należy dodatkowo wyjaśnić, iż opisane wyżej uchybienie nie sposób wiązać z naruszeniemart. 227 k.p.c.Wyjaśnić należy, że powyższy przepis nie jest źródłem obowiązków ani uprawnień jurysdykcyjnych sądu, a jedynie określa wolę ustawodawcy ograniczenia kręgu faktów, które mogą być przedmiotem dowodu w postępowaniu cywilnym. Jednocześnie twierdzenie, iżart. 227 k.p.c.został naruszony przez sąd rozpoznający sprawę ma uzasadnienie tylko w sytuacji, gdy wykazane zostanie, że sąd przeprowadził dowód na okoliczności niemające istotnego znaczenia w sprawie i ta wadliwość postępowania dowodowego mogła mieć wpływ na wynik sprawy, bądź gdy sąd odmówił przeprowadzenia dowodu na fakty mające istotne znaczenie w sprawie, wadliwie oceniając, iż nie mają one takiego charakteru. Żadna z wskazanych wyżej sytuacji nie zaistniała w przedmiotowej sprawie. Potrzeba poczynienia powyższych uwag wynika również z tego, że naruszenieart. 227 k.p.c.pełnomocnik skarżącego wiąże również z dowolnym, niezgodnym z dowodem z dokumentów ustaleniem, że warunki najmu w firmach współpracujących z pozwanym były co do kwestii innych, niż stawka najmu i bezgotówkowe rozliczenie kosztu najmu na tyle niekorzystne, że poszkodowany miał uzasadnione podstawy, aby skorzystać z najmu u powoda. Odwołując się do wyjaśnień dotyczących charakteru normy wynikającej zart. 227 k.p.c.Sąd Okręgowy stwierdza, że skarżący w sposób nieprawidłowy skonstruował powołany zarzut apelacyjny. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd Rejonowy uznał fakt wskazania przez pozwanego na możliwość najmu pojazdu zastępczego za istotny dla rozstrzygnięcia, dokonując tym samym oceny tego fakty zgodnie z dyspozycjąart. 227 k.p.c.
Zagadnieniem otwartym pozostaje natomiast ocena prawidłowości wniosków jakie wywiódł Sąd pierwszej instancji z porównania ofert najmu pojazdów zastępczych jakie skierowano do poszkodowanego i ustalenie czy wybór oferty powoda był usprawiedliwiony i spowodował powiększenia powstałej szkody (o czym poniżej).
Wydając zaskarżone orzeczenie Sąd pierwszej instancji nie naruszył natomiastart. 233 § 1 k.p.c., co w konsekwencji prowadzi do przyjęcie, że poczynione w przedmiotowej sprawie ustalenia faktyczne były prawidłowe, nie wymagają istotnej korekty (poza wskazanym wyżej zagadnieniem) i stanowią podstawę również przedmiotowego rozstrzygnięcia. Dla uzasadnienia powyższego stanowiska podnieść należy, że związane z naruszeniem powołanego przepisu zarzuty odnoszące się do ustaleń dotyczących odszkodowania związanego z parkowaniem uszkodzonego pojazdu należy pominąć z uwagi na okoliczność, że zgłoszone w tym zakresie roszczenie zostało skutecznie oddalone w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. Wyjaśnienie powyższego zagadnienia w odniesieniu do roszczenia związanego z najmem pojazdu zastępczego wymaga natomiast wcześniejszego odniesienia się do zagadnień związanych z zastosowaniem przepisów prawa materialnego.
Zgodnie zart. 36 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych(t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 392 ze zm.), odszkodowanie należne od zakładu ubezpieczeń odpowiadającego w ramach ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkodę powstałą w związku z ruchem pojazdów ustala się i wypłaca w granicach odpowiedzialności cywilnej posiadacza lub kierującego pojazdem mechanicznym, najwyżej jednak do ustalonej w umowie sumy gwarancyjnej. Zakres akcesoryjnej odpowiedzialności ubezpieczyciela pokrywa się z zakresem odpowiedzialności cywilnoprawnej posiadacza lub kierującego pojazdem mechanicznym wynikającym z przepisówkodeksu cywilnegookreślających zakres odpowiedzialności odszkodowawczej. W myślart. 361 § 1 k.c.zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła.Art. 361 § 2 k.c.przewiduje także odpowiedzialność za straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. W orzecznictwie Sądu Najwyższego za utrwaloną przyjmuje się zasadę (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2012 r., III CZP 75/11, OSNC 2012, nr 7-8, poz. 81), że wynikające z powołanego wyżejart. 36 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r.reguły dotyczące odpowiedzialności ubezpieczyciela odpowiadającego wobec poszkodowanego w ramach ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkodę powstałą w związku z ruchem pojazdów przewidują zasadę pełnego odszkodowania ubezpieczyciela w granicach adekwatnego związku przyczynowego - z ograniczeniem jedynie kwotowym do przewidzianej sumy gwarancyjnej - nie zaś tylko do określonych roszczeń mających naprawić jedynie bezpośrednie skutki zdarzenia szkodzącego. Aktualnie, w orzecznictwie sądów powszechnych, nie budzi również żadnej wątpliwości, że zakres odpowiedzialności ubezpieczyciela z tytułu umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za uszkodzenie lub zniszczenie pojazdu mechanicznego obejmuje celowe i ekonomicznie uzasadnione wydatki na najem pojazdu zastępczego (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2011 r., III CZP 5/11 (OSNC 2012, nr 3, poz. 28)). Uprawnione wydaje się również stwierdzenie, że szkodę stanowią także inne konieczne wydatki związane ze zdarzeniem szkodzącym, chociażby związane z koniecznością pokrycia kosztów parkowania uszkodzonego pojazdu.
Podsumowując wyżej przedstawiony zakres odpowiedzialności odszkodowawczej wskazać należy, że doznaje on następujących ograniczeń: wydatki związane ze szkodą winny mieć charakter celowy i być ekonomicznie uzasadnione oraz pozostawać w adekwatnym związku przyczynowym, o którym mowa wart. 361 § 1 k.c., ze zdarzeniem szkodzącym.
W tym miejscu należy wyjaśnić, że w ocenie Sądu Okręgowego obowiązek udowodnienia, że poniesione koszty związane z likwidacją szkody miały wskazany wyżej charakter obciążą poszkodowanego (art. 6 k.c.). Odwołując się w tym miejscu do zagadnień będących przedmiotem rozstrzygnięcia wyjaśnić należy, domagając się odszkodowania obejmującego zwrot kosztów najmu pojazdu zastępczego poszkodowany winien wykazać, potrzebę wynajęcie pojazdu zastępczego, fakt że został wynajęty, oraz że poniesione w związku z tym koszty były celowe i ekonomicznie uzasadnione. Ostatni z wymienionych elementów niezbędnych dla wykazania zasadności omawianego roszczenia winien uwzględniać wykazanie zasadności kosztów związanych z najmem tak w aspekcie ceny omawianej usługi jak i czasu jej trwania.
Sąd Okręgowy przypomina, że wydając zaskarżone orzeczenie, Sąd meritii uznał, iż koszty 11.033,10 zł za najem pojazdu zastępczego uznać należało za zasadne, a przy uwzględnieniu, że pozwany wypłacił powodowi 5.707,20 zł tytułem odszkodowania za najem pojazdu zastępczego w postępowaniu likwidacyjnym, zasądzeniu podlegała kwota 5.325,90 zł. Sąd Okręgowy przypomina również, że wniesiona skarga apelacyjna kwestionuje powyższe rozstrzygniecie w całości a zarzuty związane z tym rozstrzygnięciem dotyczyły tak zasadności wynajęcia samochodu zastępczego na warunkach zaproponowanych przez powoda jak i długości okresu w jakim ten pojazd był wynajęty.
Uznając skargę apelacyjną za częściowo uzasadnioną Sąd Okręgowy uznał, że uwzględniając dochodzone roszczenie Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo przyjął, iż uzasadniony czas najmu pojazdu zastępczego winien wynieść w przedmiotowej sprawie 39 dni.
Sąd Okręgowy nie podziela jednocześnie zawartych w skardze apelacyjnej zarzutów, jakoby Sąd pierwszej instancji bezzasadne uznał za wiarygodne zeznań świadkaR. B., z których wynikało, że zapoznał się z warunkami najmu pojazdów zastępczych w firmach współpracujących z pozwanym i podjął decyzję o skorzystaniu z najmu pojazdu zastępczego u powoda, po porównaniu ofert wszystkich tych firm. Powyższych zeznań nie może skutecznie podważać przyznana przez świadka okoliczności, „nie znał stawki najmu z umowy, jaką zawarł z powodem”. Podkreślić należy, że poszkodowany oceniając przedstawione mu oferty najmu pojazdu był uprawniony do wyboru tej, która w sposób najkorzystniejszy spełni jego oczekiwania, trudno jednocześnie uznać aby jego obowiązkiem była ocena przedstawionych ofert pod kontem stosunku warunków najmu do ceny za wynajęcie samochodu.
Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy miało natomiast błędne w ocenie skarżącego ustalenie, że poszkodowany zdecydował się na naprawę kilka dni po szkodzie.
Powracając do wskazanego wyżej zakresu w jakim Sąd Okręgowy uwzględnił wniesioną skargę apelacyjną przypomnieć należy, że bezspornym jest, że poszkodowany faktycznie wykonał naprawę uszkodzonego pojazdu a jej przeprowadzenie zlecił  jeszcze przed wydaniem decyzji o sposobie wyliczenia odszkodowania. Powód nie wykazał jednocześnie, że naprawa pojazdu mogła się rozpocząć dopiero po otrzymaniu odszkodowania i że technologicznie uzasadniony czas naprawy wynosił tydzień od tej daty. Udowodnienie tych okoliczności jak wyjaśniono powyżej obciążało powoda (art. 6 k.c.). Sąd Okręgowy nie podziela jednocześnie stanowiska powoda , powielonego przez Sąd pierwszej instancji, że powód mógł korzystać z pojazdu zastępczego przez czas niezbędny dla tzw „zagospodarowania wraku”, w związku z decyzją o wyliczeniu odszkodowania w oparciu o metodę szkody całkowitej. Zastosowanie powyższej metody nie wykluczało co oczywiste decyzji poszkodowanego o restytucji uszkodzonego pojazdu, co wykluczało przyjęcie że po jego stronie pojawiła się potrzeba sprzedaży uszkodzonego pojazdu.
Powyższe stanowisko upoważnia do stwierdzenia, że zasadzone z omawianego tytułu odszkodowanie było zawyżone o kwotę 1980,30 zł., ustaloną wynagrodzenie za siedem dni najmu pojazdu zastępczego po cenie 282,90 zł za dobę.
Uznając za bezzasadne zawarte w skardze apelacyjnej żądanie, obniżenia kosztów związanych z najmem pojazdu zastępczego do stawki akceptowanej przez pozwanego – 175 zł brutto za dobę, Sąd Okręgowy wyjaśnia, że z zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że pozwany powiadomił poszkodowanego o przysługującym mu prawie do wynajęcia na koszt ubezpieczyciela pojazdu zastępczego w firmach współpracujących z pozwanym, oraz że cena najmu obowiązująca w firmach współpracujących stanowić będzie podstawę do ustalenia odszkodowania za wynajem pojazdu zastępczego. Wskazał również wypożyczalnie współpracujące, w których można dokonać najmu. Z nagrania rozmowy telefonicznej powoda z przedstawicielem pozwanego wynik, że powód zwrócił się o przedstawienie warunków najmu. W aktach sprawy próżno szukać dowodu, że taka czynność została podjęta przez stronę pozwaną. W tym kontekście nie sposób uznać, za nieuprawnione, że poszkodowany zdecydował się na skorzystanie z oferty powoda i wynajął u niego pojazd zastępczy. Odwołać się należy również do treści pisma na które powołuje się pozwany (k. 54) z którego wynikają przede wszystkim informację, że możliwość bezgotówkowego rozliczenia kosztów najmu pojazdu zastępczego w wypożyczalniach wskazanych w tym piśmie będzie poddana zobiektywizowanej ocenie przebiegu procesu likwidacji szkody.
W świetle powyższego za nieuzasadniony należy uznać zarzut, że Sąd pierwszej instancji oparł swe ustalenia w kwestii niedogodności warunków najmu wyłącznie na ogólnikowych zeznaniach poszkodowanego.
Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut, że dla dokonania porównania ofert powoda i firm współpracujących z pozwanym należałoby zapoznania się z warunkami najmu u powoda, a dowód w tym zakresie nie został przeprowadzony. Skarżący formułując go zdaje się nie dostrzegać, że zaletą oferty powoda była możliwości wynajmu pojazdu zastępczego bez żadnych dodatkowych nie wynikających z umowy najmu warunków.
Reasumując, przy właściwym zastosowaniu art.art. 361 § 1w zw. zart. 354 § 2 i 1 k.c.oraz zasad wynikających zart. 6 k.c.uznać należało, że zasadzone na rzecz powoda świadczenie zostało zawyżone i orzekł o jego obniżeniu do kwoty 3899,10 zł.
W pozostałym zakresie skarga apelacyjna podlegała oddaleniu.
Rozstrzygnięcie zapadło na podstawieart. 385 i 386 § 1 k.p.c.
Oczywistą konsekwencją powyższego rozstrzygnięcia jest zmiana stosunku w jakim strony wzajemnie przegrały wobec siebie proces, co wpłynie na rozstrzygniecie o kosztach procesu, które winno uwzględniać zasadę stosunkowego rozliczenia tych kosztów.
O kosztach procesu za instancję odwoławczą Sąd Okręgowy orzekł uznając, że zachodzą przesłanki do ich wzajemnego zniesienia (art. 100 k.p.c.) Przy założeniu, że powód wygrał sprawę w drugiej instancji w 62 %, oraz ustaleniu, że jego koszty wyniosły 900,- zł a koszty pozwanego 1400 zł. uznać należało, że pozwanego obciążała kwota 1364 zł a powoda 936 zł. Wyrównanie różnicy w wysokości 36 zł. jawiło jednak się jako niecelowe.
Paweł Hochman