Sąd Rejonowy w Gdyni
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 454/23
Data wyroku: 2024-08-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Tadeusz Kotuk
Słowa kluczowe: Zachowek
Podstawa prawna: art. 5 kc, art. 991 kc

Sygn. akt I C 454 23

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 sierpnia 2024 r.
Sąd Rejonowy w Gdyni I Wydział Cywilny:Przewodniczący: sędzia Tadeusz KotukProtokolant: st. sekr. sąd. Anna Szymańska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2024 r. wG.sprawy z powództwaB. S.przeciwkoA. K.
o zachowek

I
zasądza od pozwanegoA. K.na rzecz powódkiB. S.kwotę 15.000 zł (piętnastu tysięcy złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od dnia 12 września 2023 r. do dnia zapłaty;

II
w pozostałym zakresie powództwo oddala;

III
zasądza od pozwanegoA. K.na rzecz powódkiB. S.kwotę 1.479,25 zł (jeden tysiąc czterysta siedemdziesiąt dziewięć złotych dwadzieścia pięć groszy) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty – tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 454/23

UZASADNIENIE

Stan faktyczny
H. B.zmarła 20 stycznia 2018 r. Spadek po niej nabyła w całości (z dobrodziejstwem inwentarza) na podstawie testamentuN. K..
Okoliczności bezsporne
N. K.zmarła 18 listopada 2022 r. Spadek po niej nabył w całościA. K..
Okoliczności bezsporne
W krąg spadkobierców ustawowych poH. B.wchodzili:Z. B.,I. R.,B. S.orazN. K.(jako spadkobiercaL. K., zmarłej 8 lutego 2007 r.).
Okoliczności bezsporne
W skład spadku poH. B.wchodzi prawo do odrębnej własności lokalu mieszkalnego przyul. (...)wG.(księga wieczysta (...)), o wartości rynkowej 429.900 zł (wg stanu z daty otwarcia spadku i cen aktualnych).
Dowód: opinia biegłej, k. 213-235
Nabycie przez spadkobierczynię w/w prawa do lokalu zostało w całości sfinansowane przez pozwanegoA. K.wraz z żoną, łączne wydatki (w 2005 r.) wyniosły około 16.000 zł.
W ostatnich latach życia powódka nie przejawiała żadnego zainteresowania życiem spadkodawczyni, ani sytuacją zobowiązanej do zachowkuN. K.(cierpiącej na przewlekłą chorobę nowotworową) – poza pozwaniem tej ostatniej kilka miesięcy przez jej śmiercią.
Dowód: zeznania pozwanego, k. 146v
Ocena dowod ów
Zeznania pozwanego są wiarygodne, szczere i logiczne. Spadkodawczyni – jak z nich wynika, była osobą ubogą, nie posiadała żadnych oszczędności, stąd logicznym jest, że pozwany (żołnierz zawodowy, a więc osoba o stabilnym zatrudnieniu i pewnym dochodzie) miał możliwości finansowe sfinansowania nabycia lokalu (łącznie około 16.000 zł w 2005 r., po uwzględnieniu bonifikaty).
Opinia biegłej jest zdaniem sądu w pełni wiarygodna, rzetelna, oparta na poprawnej metodyce. Twierdzenia pozwanego podważającego wynika opinii są czysto polemiczne i odwołują się do okoliczności o charakterze subiektywnym (wpływ pobliskiego placu zabaw na PłycieR.). Jasnym jest, że dla osób o innych zapatrywaniach (np. rodzin z małymi dziećmi) takie sąsiedztwo może być uznane za bardzo korzystne.
Pozostałe okoliczności sprawy są niesporne.
Przedłożona na ostatnim terminie rozprawy dokumentacja medyczna powódki dotyczy okresu od marca 2024 r. i – jako taka – nie ma żadnego znaczenia dla sprawy, tak w ujęciu materialnoprawnym, jak i procesowym. Zostało to wyraźnie wytłumaczone na rozprawie przez Przewodniczącego.
Kwalifikacja prawna
Co do zasady powódce przysługuje prawo do zachowku z mocyart. 991 k.c., jako jednej z czworga uprawnionych do dziedziczenia ustawowego w częściach równych, w wysokości takiego połowy udziału.
Skład spadku (substrat zachowku) obejmuje prawo do lokalu mieszkalnego o wartości wskazanej wyżej.
Wstępne wyliczenie arytmetyczne zachowku należnego powódce przedstawiałoby się następująco: 429.900 zł / 4 / 2 = 53.737,50 zł. Jest to jedynie punkt wyjścia do dalszych rozważań na temat jego należytej wysokości.
Zasądzenie pełnej wysokości zachowku w okolicznościach sprawy byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (naruszenieart. 5 k.c.), a konkretnie – zasadą sprawiedliwości w stosunkach międzyludzkich i powszechnym poczuciem moralności.
Nabycie przez spadkobierczynię lokalu stanowiącego jedyny składnik spadku zostało w całości sfinansowane przez pozwanego (i jego żonę). Gdyby nie to zaangażowanie finansowe pozwanego, nie byłoby żadnych aktywów spadkowych i – w konsekwencji – powódka nie otrzymałaby żadnego zachowku. Nie może więc być tak, że powódka będzie czerpać wymierną korzyść finansową kosztem osoby, która sprawiła, że w ogóle powódce przysługuje jakieś roszczenie. Byłoby to skrajnie nieuczciwe w odczuciu społecznym. Należy więc odpowiednio obniżyć zachowek, aby jego wysokość była sprawiedliwa i nie naruszałaart. 5 k.c.Obniżenie to powinno być znaczące, nie tylko z uwagi na przedstawione wyżej okoliczności, ale także na fakt, że powódka nie interesowała się w ogóle sytuacją życiową i zdrowotną swojej matki w ostatnich latach jej życia i nie przedstawiła w tym zakresie żadnego usprawiedliwienia w toku procesu. Takie zachowanie powódki jest skrajnie niemoralne. Sąd mając powyższe na uwadze ostatecznie doszedł do wniosku, że zachowek powinien wynieść 15.000 zł. Należy dodatkowo zauważyć, że nawet równowartość 16.000 zł w 2005 r. (suma wyłożona przez pozwanego na wykup lokalu wraz z wszystkimi dodatkowymi wydatkami) po zwaloryzowaniu (tj. uwzględnieniu skumulowanej inflacji od 2005 r.) wynosiłaby w roku 2024 około 32.000 zł (powyższe obliczenie ma charakter jedynie ilustracyjny, nie stanowiło bezpośredniej podstawy obniżenia zachowku, ale potwierdza szacunkowo słuszność zmiarkowania).
Powszechnie w orzecznictwie przyjmowało się (dla stanu prawnego do czasu nowelizacjiKodeksu cywilnegow zakresie przepisów regulujących zachowek, tj. spadków otwartych 22 maja 2023 r.), że zastosowanieart. 5 k.c.w sprawach o zachowek – co do zasady wyjątkowe – nie powinno też całkowicie pozbawiać uprawnionego prawa do zachowku, poza sytuacjami absolutnie wyjątkowymi (np. czynami o charakterze kryminalnym względem spadkodawcy).
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak wpunkcie I.na mocyart. 991 k.c.w zw. zart. 5 k.c.w zw. zart. 455 k.c.w zw. zart. 481 § 1 i § 2 k.c.Stosowano stan prawny przed nowelizacjąKodeksu cywilnego, która weszła w życie 22 maja 2023 r. (otwarcie spadku nastąpiło przed tą datą).
Wpunkcie II.oddalono powództwo w pozostałym zakresie na mocyart. 5 k.c.
Koszty
O kosztach orzeczono zgodnie zart. 100 k.p.c.rozdzielając je stosunkowo przy uwzględnieniu wskaźnika wygranej każdej ze stron. Powódka wygrała proces w 25%. Poniosła następujące koszty: 500 zł (opłata sądowa od pozwu), 5.400 zł (opłata za czynności adwokackie w stawce minimalnej, § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, ze zm.), opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł). 25% z sumy tych kosztów to: 1.479,25 zł, zasądzone od pozwanego w punkcie III.