Sąd Rejonowy w Kłodzku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 500/23
Data wyroku: 2024-01-05 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, REASON

Sygn. akt I C 500/23

UZASADNIENIE
PowodowieJ. K.iB. K.w pozwie skierowanym przeciwko pozwanej(...)Kasie OszczędnościowejBankowi (...) S.A.z siedzibą wW.Oddziałowi 1 wK.wnieśli ustalenie, że nie istnieje pomiędzy nimi a stroną pozwaną stosunek prawny wynikający z umowy kredytu hipotecznego(...)nr 203-(...)zawartej w dniu 10 kwietnia 2007 r. pomiędzy powodami a stroną pozwaną, na skutek nieważności tej umowy w całości, zasądzenie od pozwanej na rzecz i do niepodzielnej ręki powodów kwoty 61 859,11 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 11 lutego 2023 r. i zasądzenie od strony pozwanej na rzecz każdego z powodów kosztów procesu wg norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwu powodowie wskazali, że w przedmiotowej umowie zastosowano postanowienia umowne dotyczące m. in. waloryzacji kredytu oraz rat kredytu określone w § 1 pkt 8, § 2 ust.1, § 5 ust. 3 i 4, § 13 ust. 7, § 13 ust. 3, § 19 i § 22 ust. 2 umowy, które stanowią niedozwolone postanowienia umowne. Ponadto powodowie podnieśli, że postanowienia wprowadzające mechanizm waloryzacji zostały sformułowane niejednoznacznie, a powodowie nie otrzymali jasnej informacji, że wyrażenie salda kredytu w walucie obcej prowadzi do możliwych wahań codziennych wysokości zadłużenia wyrażonego w PLN. Powodowie podnieśli, że nie otrzymali symulacji, co stanie się, jeśli nastąpi znaczny wzrost kursu lub kryzys finansowy, a postanowienia umowne nie były z nimi indywidualnie uzgadniane i powodowie nie mieli jakiegokolwiek wpływu na treść zawieranej umowy, natomiast taką pozycję miała bank, który kształtował mechanizm ustalania kursów walut jednostronnie, korzystał z mechanizmu tzw. spreadu. W ocenie powodów klauzula ryzyka walutowego jako abuzywna stanowi niezależną podstawę ustalenia nieważności umowy (niezależnie od abuzywności klauzuli kursów tabelarycznych) i w związku z tym przedmiotowa umowa jest nieważna. Powodowie wskazali, że stwierdzenie nieważności umowy jest dla nich korzystne. Jako alternatywne podstawy oceny umowy jako nieważnej, powodowie wskazali na przepisyart.3531k.c.iart. 69 ust. 1 i 2pr. bankowego oraz jej sprzeczność z zasadami współżycia społecznego, co w konsekwencji prowadzi do obowiązku zwrotu świadczenia nienależnego w postaci rat kapitałowo – odsetkowych, które od dnia zawarcia umowy do 15 grudnia 2022 r. wyniosły 61 859,11 zł, a które pozwana winna zwrócić w oparciu oart.405 k.c.zw zart.410 k.c.
Strona pozwana w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powodów na rzecz pozwanej kosztów procesu wg norm przepisanych kwestionując roszczenie co do zasady, a z ostrożności procesowej również co do wysokości podnosząc zarzut nieudowodnienia. Strona pozwana zaprzeczyła: by była obowiązana do zapłaty dochodzonej pozwem na podstawie wskazanych podstaw prawnych, by umowa kredytu była sprzeczna z jakimikolwiek przepisami prawa polskiego lub wspólnotowego, z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami, by umowa kredytu była nieważna i by zawierała klauzule niedozwolone, by postanowienia umowne nie były ustalane indywidualnie z kredytobiorcami, by nie zostali oni prawidłowo poinformowani o ryzyku walutowym, by w przypadku stwierdzenia abuzywności postanowień umownych składających się na tzw. klauzulę przeliczeniową/denominacyjną umowa nie dała się dalej wykonywać, by była bezpodstawnie wzbogacona, by umowa kredytu nie pozwalała na określenie kwoty kredytu i by nie było wiadomym, jaka kwota ma być wypłacona powodom, czy jaką mają spłacić, by kursy walut w Tabeli kursów pozwanej były ustalane swobodnie, jednostronnie w oderwaniu od realiów rynkowych, by umowa miała charakter umowy złotowej, by ryzyko ponosili wyłącznie powodowie. Strona pozwana podniosła także, że powodowie mieli możliwość spłaty rat kredytu bezpośrednio w walucie(...)od chwili zawarcia umowy, mogli również negocjować kurs(...), a ponadto, że publikowała swoje tabele kursowe, a więc kurs poddawał się weryfikacji. Strona pozwana podniosła również, że w wyrokach(...)potwierdził prymat utrzymania umowy przed nieważnością

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

PowodowieJ. K.iB. K.załatwiali formalności związane z uzyskaniem kredytu na remont swojego budynku położonego w(...)za pośrednictwem agenta. Chcieli uzyskać kredyt w złotówkach. Już w pozwanym Banku okazało się, że zdolność kredytową w złotówkach mają niską i pracownik banku zaproponował kredyt w(...)mówiąc, że nie będzie potrzebna umowa poręczenia oraz poinformował, że frank szwajcarski jest stabilną walutą, która nie ma wahań oraz, że ok.80 % kredytów udzielanych jest w(...). Powodom nie przedstawiono kursów za lata poprzednie, nie negocjowali żadnych postanowień umownych.
Dowód: zeznania powoda – k.119 verte – 120
W dniu 10 kwietnia 2007 r. powodowieJ. K.iB. K.otrzymali do podpisu umowę, która była już przygotowana i zawarli ze stroną pozwaną(...) Bankiem (...) S.A.z siedzibą wW.Oddziałem 1 wK., zgodnie z którą bank zobowiązał się postawić do dyspozycji kredytobiorców kredyt w kwocie 24 872,74 CHF na remont budynku mieszkalnego, w tym na spłatę kredytu gotówkowego w kwocie 7 196,68 zł i na cele dowolne w kwocie 933,40 zł (obejmującej również prowizję za udzielenie kredytu. (§ 2 umowy). Wypłata kredytu miała nastąpić jednorazowo kredytobiorcom na wskazany rachunek, a ze względu na finansowanie zobowiązań w kraju kredyt miał być wypłacony w walucie polskiej przy zastosowaniu kursu kupna dla dewiz (aktualna Tabela kursów) obowiązujący w(...) SAw dniu realizacji zlecenia płatniczego. Wypłata kredytu miała nastąpić do 30 maja 2007 r. (§ 5 umowy). Kredyt miał być spłacany do 15 marca 2037 zł w wysokości podanej w zawiadomieniu w ratach annuitetowych. (§ 12 ust. 4 umowy). Spłata zadłużenia kredytobiorców z tytułu kredytu i odsetek następowała przez potrącenie banku swoich wierzytelności z tytułu udzielonego kredytu z rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego, na którym powodowie jako kredytobiorcy zobowiązani byli do posiadania środków w 15 dniu każdego miesiąca w wysokości umożliwiającej uregulowanie należności z tytułu kredytu. (§ 13 ust.3 umowy). Strona pozwana zobowiązała się wysyłać kredytobiorcom raz na trzy miesiące zawiadomienie o wysokości o należnych spłat na co najmniej 10 dni przed terminem spłaty. (§ 13 ust. 5 umowy). Potrącanie środków z rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego w walucie polskiej następuje w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty w walucie wymienialnej, w której udzielony jest kredyt, wg obowiązującego w(...) SAw dniu wymagalności, kursu sprzedaży dla dewiz (aktualna Tabela kursów). (§ 13 ust.7 umowy). W § 19 umowy postanowiono, że jeżeli spłata zadłużenia przeterminowanego i odsetek nastąpi w walucie innej niż waluta polska: 1) w formie bezgotówkowej – kwota wpłaty zostaje przeliczona na kwotę stanowiącą równowartość w walucie polskiej – według kursu kupna dla dewiz (aktualna Tabela kursów) obowiązującego w(...) SAw dniu wpływu środków, 2) w formie gotówkowej – kwota wpłaty zostaje przeliczona na kwotę stanowiącą równowartość w walucie polskiej – według kursu kupna dla pieniędzy (aktualna Tabela kursów) obowiązującego w(...) SAw dniu wpływu środków. W przypadku nadpłaty , wypłata kwoty nadpłaty dokonana w formie przelewu na wskazany rachunek w walucie polskiej, przy zastosowaniu kursu kupna dla dewiz (aktualna Tabela kursów), obowiązującego w(...) SAw dniu wpłaty albo na wskazany rachunek walutowy. W treści umowy zawarto postanowienie, że kredytobiorca został poinformowany o ryzyku zmiany kursów waluty polegającej na wzroście wysokości zadłużenia z tytułu kredytu oraz wysokości rat kredytu wyrażonych w walucie polskiej, przy wzroście kursów waluty oraz o ryzyku stopy procentowej polegającym na wzroście raty spłaty przy wzroście stawki referencyjnej. Środki z kredytu wypłacono powodom 11 kwietnia 2007 r. w kwocie 397,96 CHF i została pobrana tytułem prowizji, 21 338,97 CHF, co stanowiło równowartość 48 972,94 zł i 3 135,81 CHF, co stanowiło równowartość 7 196,68 CHF.
Dowód: umowa kredytu hipotecznego(...)nr 203-(...)– k.19 - 27
zeznania powoda – k.119 verte – 120
pismo(...) SAz dnia 10.01.2023 r. – k.28
Treść umów kredytu u strony pozwanej była ustalana według standardowych szablonów uchwalonych przez zarząd, natomiast pracownicy strony pozwanej uzupełniali te wzorce umowne w zakresie celu kredytowania, stawki oprocentowania wg tabeli, marżę banku. Przy ustalaniu kwoty kredytu ustalali ją w odniesieniu do kursu zgodnie z tabelami kursowymi. Negocjacje kursu zdarzały się, lecz bardzo rzadko.
Dowód: zeznania świadkaK. B.– k.119
W pozwanym Banku była rekomendacjaSstanowiąca deklarację banku z informacją, że klient jest poinformowany o ryzyku.
Dowód: zeznania świadkaT. B.– k.135
W okresie od 15 czerwca 2007 r. do 15 grudnia 2022 r. powodowie wpłacili stronie pozwanej z tytułu spłat rat kredytu 42 032,17 zł kapitału, 19 826,65 zł odsetek i 0,29 zł odsetek karnych.
Dowód: zestawienie spłaty kredytu – k.28 – 33
Powodowie pismem z dnia 1 lutego 2023 r. wezwali stronę pozwaną do zapłaty kwoty 61 859,11 zł tytułem zwrotu nienależnego świadczenia spełnionego od dnia zawarcia umowy do dnia 15 grudnia 2022 r. w następstwie uznania umowy o kredyt za nieważną w związku z wprowadzeniem przez bank do umowy klauzul abuzywnych, w terminie 7 dni id dnia otrzymania wezwania. Stronie pozwanej doręczono to wezwanie 3 lutego 2023 r.
Dowód: wezwanie do zapłaty – k.34, potwierdzenie nadania – k.35, wydruk ze śledzenia przesyłek – k.36

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie.
Bezsporne między stronami było zawarcie umowy kredytu WłasnyK.hipoteczny w dniu 10 kwietnia 2007 r. Istota sporu sprowadzała się do ustalenia, czy przedmiotowa umowa jest nieważna, a w związku z tym, czy między stronami istnieje stosunek prawny wynikający z przedmiotowej umowy oraz czy zachodzą przesłanki zasądzenia na rzecz powodów części należności uiszczonej przez nich na rzecz pozwanego w toku realizacji tej umowy.
W ocenie sądu, umowa kredytu zawarta przez strony w dniu 10 kwietnia 2007 r. jest nieważna z uwagi na to, że zawiera nie tylko postanowienia abuzywne, które nie mogą być zastąpione jakimikolwiek innymi regulacjami prawnymi, o czym niżej, ale także nie spełnia wymogów zart.69 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe(dalej: Pr. bankowe).
Sąd rozstrzygając sprawę oparł się na dokumentach dołączonych do pozwu, dotyczących przedmiotowej umowy i z nią związanych nie uwzględniając w stanie faktycznych dołączonych do odpowiedzi na pozew na płycie CD opinii, analiz, projektów ustaw i innych, bowiem nie dotyczyły one niniejszej sprawy. Sąd uznał również za wiarygodne dowody z zeznań powoda, które są spójne i logiczne w kontekście zaoferowanych dowodów z dokumentów. Zeznania świadków zawnioskowanych przez stronę pozwaną,K. B.iT. B.w istocie nie miały większego znaczenia dla sprawy, ponieważ świadkowie ci nie mieli wiedzy o rozmowach prowadzonych z powodami, ponieważ w nich nie uczestniczyli. Wprawdzie świadekK. B.zeznała, że były symulacje kursów(...)oraz informacja o ryzyku walutowym, lecz nie posiadała wiedzy, w jaki konkretnie sposób takie informacje były przekazywane i czy istotnie przekazano je powodom, ponieważ świadek wprawdzie podpisywała umowę w imieniu strony pozwanej, lecz bezpośrednio z klientami nie prowadziła rozmów i nie była przy podpisywaniu umowy przez kredytobiorców. Podobnie świadek wskazała na możliwość wyboru sposobu spłaty kredytu przy składaniu wniosku, lecz była to wiedza jedynie teoretyczna ze względu na to, że wniosku powodów nie przyjmowała i nie prowadziła rozmów przed podpisaniem umowy z nimi. Podobnie świadekT. B., będący w tamtym czasie dyrektorem Oddziału wK.miał wiedzę, że była rekomendacjaS, nie pamiętał jednak procedury informacyjnej o ryzyku czy kwestii tworzenia tabel kursowych, informacji dotyczących tzw. spreadu. Stwierdzić należy, że strona pozwana w żaden sposób nie udowodniła, by w pozwanym Banku była jakakolwiek standardowa procedura informowania osób ubiegających się o kredyt denominowany, nie przedłożyła ani symulacji dotyczących różnicy spłat kredytu złotowego, ani denominowanego czy indeksowanego do waluty wymienialnej, symulacji dotyczącej spłat kredytu denominowanego czy indeksowanego w razie wzrostu lub spadku kursu waluty, w której kredyt miał być zaciągany, w niniejszej sprawie franka szwajcarskiego, ani historycznego kursu franka szwajcarskiego 10, 20 czy nawet 30 lat, 40 lat wstecz, skoro kredyty były zaciągane na taki okres. Wbrew treści odpowiedzi na pozew, nie zostały dołączone do niej ani wniosek o udzielenie kredytu mieszkaniowego, ani dyspozycja wypłat transz kredytu, wzoru umowy ramowej, przykładowego potwierdzenia transakcji wymiany walut z negocjowanym kursem, informacji o ryzyku kursowanym i ryzyku stopy procentowej dla kredytobiorców zaciągających kredyty hipoteczne. Strona pozwana nie wskazała, czy dokumenty te znajdują się na płycie i mimo braku tego obowiązku, sąd zapoznał się z zawartością płyty i stwierdzić wypada, że znajdują się tam opinie i analizy, druki sejmowe z projektem ustawy zupełnie nieprzydatne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, natomiast brak jest dokumentów powołanych w uzasadnieniu odpowiedzi na pozew. Zatem strona pozwana nie uczyniła zadość obowiązkowi wynikającemu zart. 6 k.c.iart. 232 zd. 1 k.p.c.skoro nie wykazała, że informowała o ryzyku walutowym, że przedstawiała symulacje, że była możliwość negocjacji umowy. Zdaniem sądu takie informacje powinny być załącznikami do wniosku kredytowego. W związku z tym sąd uznał zeznania powoda w całości za wiarygodne.
Natomiast zupełnie nieprzydatne okazało się, w szczególności w odniesieniu do orzeczeń(...)w zakresie kredytów tzw. frankowych, przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości ze specjalnością w zakresie rynków walutowych, ponieważ dowód w istocie sprowadzałyby się do przedstawienia sposobu i zasad funkcjonowania banków, zabezpieczaniem się przed ryzykami, co jest bez znaczenia dla niniejszej sprawy. Nadto, okoliczności związane z kwestią tabeli kursowych, ich ustalaniem są również nieistotne, bowiem powodowie nie mieli możliwości ich negocjacji, a nadto pozwany Bank stosował do wypłat należności kurs kupna, zaś do spłat przez pozwanych, kurs sprzedaży(...).
W tym miejscu należy zaakcentować, iż w uzasadnieniu wyroku nie ma potrzeby, czy obowiązku wyrażania szczegółowego stanowiska do wszystkich poglądów prezentowanych przez strony, o ile nie miały one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 1998 roku, II UKN 282/98, Legalis nr 44600). Celem uzasadnienia wyroku nie jest bowiem ocena stanowisk stron, ale wyjaśnienie motywów rozstrzygnięcia.
Zwrócić należy uwagę, że z treści umowy kredytu jednoznacznie wynika, że kredyt został udzielony powodom na remont budynku mieszkalnego w(...)z przeznaczeniem na potrzeby własne i na spłatę kredytu gotówkowego w kwocie 7 196,68 zł. Zatem już przed podpisaniem umowy wiadomym było, że kredyt nie będzie mógł być wypłacony w walucie wymienialnej, w niniejszej sprawie franku szwajcarskim, ponieważ taki był wypłacany w przypadku finansowania zobowiązań za granicą i w przypadku zaciągnięcia kredytu na spłatę kredytu walutowego. Z treści umowy kredytu takie okoliczności nie wynikają. Mimo to w § 5 ust.3 pkt 1 umowy takie postanowienie wpisano, choć było bez znaczenia w sprawie, a świadczy o braku negocjacji umowy, a nadto sporządzeniu jej, jak zeznała świadekK. B., według zatwierdzonego uchwałą zarządu szablonu.
Kolejna kwestia podlegająca rozważeniu to, czy istotnie umowa z dnia 10 kwietnia 2007 r. zawierała w swojej treści niedozwolone postanowienia umowne i z tego względu należy je wyeliminować, czy też takiej możliwości nie ma i w związku z tym – jak zarzucali powodowie - przedmiotowa umowa jest nieważna.
Przepisart. 76 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejwyraża podstawową zasadę ochrony konsumentów, stanowiąc, że władze publiczne chronią konsumentów, użytkowników i najemców przed działaniami zagrażającymi ich zdrowiu, prywatności i bezpieczeństwu oraz przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi. Zakres tej ochrony określa ustawa. W myślart. 3851§ 1 k.c.postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Zgodnie z treścią przepisuart. 3851§ 1 k.c.do uznania danego postanowienia umownego za niedozwolone i wyeliminowania go z praktyki stosowania, konieczne jest stwierdzenie łącznego występowania czterech przesłanek. Funkcjaart. 3851§ 1 k.c.sprowadza się z jednej strony do tego, że regulacja w nim zawarta stanowi normę interpretacyjną, a z drugiej do tego, że treść tego przepisu powoduje powstanie swoistego "domniemania abuzywności", tj. że dana klauzula umowna jest zakazanym postanowieniem umownym ( wyrok SA w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2013 roku, VI ACA 1324/12). Za nieuzgodnione indywidualnie ustawodawca określił te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (art. 3851§ 3 k.c.).
Przepis art.69 ust. 2 Pr. bankowego w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia przedmiotowej umowy kredytu stanowił, że umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: 1) strony umowy, 2) kwotę i walutę kredytu, 3) cel, na który kredyt został udzielony, 4) zasady i termin spłaty kredytu, 5) wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, 6) sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, 7) zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, 8) terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, 9) wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, 10) warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.  Zatem do elementów przedmiotowo istotnych takiej umowy należało m. in. określenie kwoty i waluty kredytu.
Nie budzi wątpliwości, że powodom został udzielony kredyt tzw. denominowany do(...)(klauzula waloryzacyjna). Nie sposób uznać, że kredyt hipoteczny udzielony powodom na podstawie umowy z dnia 10 kwietnia 2007 r. był kredytem walutowym, ponieważ takim kredytem byłby kredyt, w którym kwota kredytu oznaczona byłaby w walucie obcej, w tej walucie i w takiej wysokości byłaby wypłacona oraz w walucie obcej byłaby spłacana. Mimo zawarcia postanowienia w § 5 ust.3 pkt 1 przedmiotowej umowy, kredyt nie został wypłacony powodom we frankach szwajcarskich. Powodom postawiono do dyspozycji kredyt w wysokości 24 872,74 CHF, a wypłacono w złotych polskich (po przeliczeniu kwoty w(...)na złoty polski wg kursu kupna(...)) jednorazowo. Choć brak jest dowodu na tę okoliczność z daty wypłaty kredytu, to wskazać należy, że w piśmie(...) SAz dnia 10 stycznia 2023 r. zawierającym zestawienie spłaty kredytu, zawarta jest na wstępie informacja, że środki z kredytu wypłacono 11 kwietnia 2007 r., lecz bez odniesienia do wartości kursu(...)w tym dniu wg ceny kupna. Jednak okoliczność ta nie była kwestionowana przez strony, ponieważ wynika wprost z § 5 ust. 1, 3 pkt 2 i ust. 4. Zawierając umowę 10 kwietnia 2007 r. strona pozwana miała obowiązek wypłacić kwotę kredytu do 30 maja 2007 r., zatem jednoznacznie wynika, że powodowie w istocie nie mieli pełnej wiedzy, co do wysokości środków pieniężnych w złotówkach, które zostaną im przekazane do dyspozycji, a to nie odpowiadało art.69 Pr. bankowego, bowiem – co powszechnie wiadomo – kursy walut mogą zmieniać się codziennie. Zwrócić należy uwagę, że w postanowieniach umownych w ogóle nie ma mowy o wysokości kwoty w złotym polskim po przeliczeniu kwoty 24 872,74 CHF, nawet na dzień zawarcia umowy. Taki zapis mógł się przecież znaleźć, tak jak to miało miejsce w przypadku określenia stawki referencyjnej ( § 7 ust. 1 umowy). Jak wskazano wyżej, w § 5 ust.4 umowy zawarto klauzulę odnoszącą się do kursu kupna franka szwajcarskiego z dnia realizacji zlecenia, a więc z dnia wypłaty środków. Natomiast w § 13 ust.7 umowy spłata zadłużenia miała następować przez potracenie środków ze wskazanego rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego w walucie polskiej w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty w walucie wymienialnej, w której udzielono kredytu według obowiązującego w dniu wymagalności kursu sprzedaży dla dewiz. Zatem strona pozwana korzystnie dla siebie przy wypłacie kwoty kredytu stosowała kurs kupna(...), natomiast przy spłacie raty kurs sprzedaży(...). Ponadto między datą sporządzenia zawiadomienia o wysokości rat, a datą faktycznej wymagalności raty mogło dochodzić do sytuacji, że mimo zabezpieczenia wysokości na(...)zgodnie z treścią zawiadomienia, środki te mogły okazać się niewystarczające w razie wzrostu kursu(...).
Odnosząc się do zarzutu strony pozwanej, jakoby do zawarcia umowy kredytu doszło wskutek indywidualnego uzgadniania postanowień umownych stwierdzić jednoznacznie wypada, że z zeznań powoda nie wynika, by pozwany Bank prowadził z powodami jakiekolwiek rozmowy dotyczące postanowień, które miały znaleźć się w umowie co do zastosowania kursu kupna(...)przy wypłacie kwoty kredytu, a kursu sprzedaży przy ustalaniu wysokości raty. Ponadto sąd dał wiarę powodowi, że powodowie jako potencjalni kredytobiorcy byli przekonywani przez pracownika Banku o stabilności kursu(...)i udzielaniu ok.80 % kredytów w(...). Nie wynika jednak z zeznań powodów, a tym bardziej z zeznań zawnioskowanych przez stronę pozwaną świadków, czy i za jaki okres wstecz była przedstawiana powodom historia kursów franka. Zdaniem sądu, rzeczą strony pozwanej jako profesjonalisty było przedstawienie, czy to w postaci wykresów, czy zestawień kursów franka za okres 40 lat, bowiem na taki czas powodowie zaciągnęli kredyt.
Ponadto, co do zarzutu strony pozwanej, iż powodowie dokonali takiego sposobu spłaty rat, jaki określono w § 13 ust.7 umowy, to brak jest jakiegokolwiek dowodu świadczącego o tym, że powodom przestawiono możliwość spłaty rat kredytu poza wyżej wskazanym, z rachunku walutowego kredytobiorców, czy z rachunku prowadzonego w walucie kredytu, na który kredytobiorca miał dokonywać wpłat z tytułu udzielonego kredytu lub w innej walucie niż walutę kredytu. Tych okoliczności strona pozwana zupełnie nie udowodniła, a zawnioskowani przez nią świadkowie nie prowadzili rozmów z powodami, tylko podpisywali umowę kredytu z powodami jako osoby uprawnione do takiej czynności. W ocenie sądu możliwości takie nie występowały ze względu na stosowany przez stronę pozwaną wzorzec, a nie wynegocjowany przez powodów sposób spłaty raty. Powszechnie wiadomo, że banki zainteresowane były sprzedażą swoich produktów, w szczególności kredytów denominowanych czy indeksowanych do(...), gdy większość klientów banków nie miała takiej samej zdolności kredytowej do uzyskania kredytu w złotym polskim, jak we franku szwajcarskim. Stawiało to w korzystnej sytuacji bank, który zarabiał nie tylko na prowizji, ale także na tzw. spreadzie. W ocenie sądu nie budzi wątpliwości, iż(...) S.A.zastosowało w postanowieniach § 1 pkt 8, § 2 ust.1 ,§ 5 ust.4, § 13 ust. 7, § 19 oraz umowy niedozwolone postanowienia umowne. O zastosowaniu gotowych wzorców w umowie świadczy chociażby zapis z § 5 ust. 3 pkt 1 umowy, którego w istocie – gdyby umowa nie była oparta na wzorcu – nie powinno być w przedmiotowej umowie, co wskazano wyżej. Powodowie nie finansowali zobowiązań za granicą, co wynika jednoznacznie z postanowień § 2 us. 1 umowy. Gdyby negocjacje w przedmiocie umowy zostały przeprowadzone, to zapis ten - § 5 ust.3 pkt 1 powinien być chociażby przekreślony.
Dodatkowo, zauważyć wypada, że analiza dotychczasowego orzecznictwa sądów powszechnych w sprawach tzw. frankowych, bez bliższego oznaczenia banku jako strony procesu, wobec anonimizacji, pozwalała na określenie, którego banku sprawa dotyczy, ponieważ w innych sprawach w przepisach umów (dot. także kredytów hipotecznych) § 5, 6, 12, 13 znajdowały się identyczne postanowienia jak w przedmiotowej sprawie. Podobnie było w sprawach prowadzonych przed tut. sądem o sygn. akt I C 2850/17 i I C 702/21.
Wyżej wskazane okoliczności pozwalają przyjąć, że(...) S.A.stosował określone wzorce umowne, bez możliwości wpływu konsumenta będącego kredytobiorcą – w tym przypadku powodów, na postanowienia umowy. Jeżeli postanowienia umowne nie były uzgadniane przez obie strony, to stosownie doart. 385( 1 )§ 1 k.c.nie wiążą one konsumenta, jeżeli kształtują jego obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Brak wiedzy na temat ryzyka związanego z zawarciem umowy i jej wykonywaniem narusza interesy powodów. W momencie zawierania umowy powodowie nie mieli świadomości dotyczącej wszystkich aspektów zobowiązania, które zaciągnęli, w tym przede wszystkim ryzyka kursowego. Strona pozwana nie przedstawiła dowodu, że w sposób prawidłowy i należyty uczyniła zadość obowiązkowi informacyjnemu w tym zakresie i pouczyła o ryzyku kursowym związanym ze spłatą kredytu w złotówkach po wcześniejszym przeliczeniu(...)na PLN. Co istotne, powodowie znając treść postanowienia § 13 ust. 7 umowy wiedzieli jedynie, że ich zobowiązanie będzie określane w przesyłanym im zawiadomieniu i przeliczane, lecz nie wiedzieli, jaki będzie kurs sprzedaży(...)w datach płatności poszczególnych rat, ponieważ Tabele kursów opracowywała strona pozwana. Umowa zupełnie nie określała sposobu, w jaki(...) S.A.ustalać będzie ten kurs, jakie dane będą miały na niego wpływ, jaka metodologia zostanie przyjęta, jaki mechanizm obliczeń będzie zastosowany. Powodowie nie mieli na nie żadnego wpływu.
Sąd nie neguje faktu, że strona pozwana w Tabelach kursów walut stosowała kursy rynkowe, lecz w niniejszej sprawie istotne było, że powodowie w chwili podpisywania umowy kredytu nie mieli wiedzy, w jaki sposób te Tabele były opracowywane, jak też, co istotniejsze, nie wynikało to w żaden sposób z umowy przedmiotowego kredytu, wskutek czego powodowie nie byli w stanie określić swojego zobowiązania.
Oczywistym jest, że świadczenie może być ustalone w taki sposób, że umowa wskazuje obiektywne, podstawy lub mierniki do jego określenia. W odniesieniu do przedmiotowej umowy tak nie było, wszak umowa nie określała żadnej obiektywnej podstawy określenia zobowiązania powodów, a uprawnienie to leżało wyłącznie w gestii strony pozwanej.
Z nieznanych też względów pozwany bank nie zaproponował powodom prowadzenia rachunku w walucie obcej – franku szwajcarskim, na który mogła zostać przekazana kwota kredytu i z którego powodowie mogli spłacać zadłużenie wynikające z przedmiotowej umowy. W § 31 ust. 2 postanowiono, że w całym okresie kredytowania kredytobiorca może dokonać zmiany waluty kredytu. W przypadku zmiany waluty kredytu zmianie może ulec wysokość zadłużenia z tytułu kredytu, wysokość stawki referencyjnej , wysokość marży oraz wysokość rat kredytu. Jednak nie jest to postanowienie umowne o możliwości spłaty raty we frankach. Zawnioskowane na okoliczność możliwości spłaty rat kredytu w(...)przez pozwaną pismo okólne dyrektora zarządzającego kierującego pionem finansowania nieruchomości z dnia 9 marca 2007 r. (jedyny dowód z dokumentu dołączony do odpowiedzi na pozew, ponieważ prócz niego dołączono potwierdzenie uiszczenia opłat skarbowych i pełnomocnictw), lecz z jego treści w żaden sposób nie wynika, jakiej treści były powołane w nim informacje oraz załączniki, a nadto, czy powodowie zostali z nimi zapoznani. Zatem dowód ten jest zupełnie chybiony.
Powodowie spłacali kredyt w złotym polskim, mimo wejścia w życie tzw. ustawy antyspreadowej w dniu 26 sierpnia 2011 r., na mocy nowelizacjiustawy Prawo bankowedokonanej ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011, Nr 165, poz.984.) Strona powodowa nie poinformowała ich o takiej możliwości po tej nowelizacji Pr. bankowego. Ponadto, wskazać należy, że nie wynika, by pozwany Bank dokonywał zakupu określonej ilości franków szwajcarskich i sprzedawał je następnie powodom celem spłaty raty. Spłata raty stanowiła jedynie operację księgową przeliczenia raty we frankach szwajcarskich na złoty polski po korzystnym dla pozwanej kursie sprzedaży(...). W związku z tym, uznać należało, że pozwany bank posłużył się gotowymi wzorcami zawierającymi postanowienia, które nie były uzgadniane i negocjowane z powodami. Strona pozwana nie przedstawiła żadnego dowodu przeciwnego.
Skoro umowa nie zawierała postanowień o wysokości świadczenia w złotych polskich, a zastosowany został miernik w postaci kursu kupna(...)w dacie wypłaty świadczenia, a także nie określono wysokości rat, w jakich miał być spłacany kredyt, to brak jest oznaczenia wysokości wzajemnych świadczeń stron, i co istotne, chodzi tu o świadczenia główne, co narusza przepis art.69 Pr. bankowego. Strona pozwana korzystnie dla siebie przeliczyła wysokość udzielonego kredytu we(...)wg kursu kupna, zaś wysokość raty wg kursu sprzedaży(...).
W związku z tym, że umowa kredytu została zawarta do 2037 r., zasadnie powodowie wnieśli o ustalenie, że nie istnieje między nimi stosunek prawny wynikający z zawartej w dniu 10 kwietnia 2007 r. umowy kredytu hipotecznego(...)nr 203-(...)ze względu na jej nieważność.
Sąd nie podziela stanowiska SN wyrażonego w uzasadnieniu wyroku z dnia 29 października 2019 r. IV CSK 309/18, że mimo niespełnienia przesłanek przedmiotowo istotnych umowy kredytu bankowego w postaci nieokreślenia kwoty kredytu udzielonego w złotych, umowa nie jest nieważna, a kwotę kredytu można określić i jest nią kwota pieniędzy, jaka została oddana w złotych do dyspozycji pozwanego w celu uiszczenia należności osobie trzeciej. Dalej SN wskazał, że kwota kredytu jest możliwą do ustalenia nominalną kwotą zadłużenia konsumenta wobec kredytodawcy. Zauważyć jednak należy, że konsument w dacie zawarcia umowy winien znać wysokość kredytu, nie zaś ją ustalać. Zdaniem Sądu rozpoznającego przedmiotową sprawę, istotne znaczenie ma okoliczność, iż data zawarcia umowy różni się od dat wypłaty środków (trzy transze jednego dnia). Powodowie nie wiedzieli w istocie, jaka dokładnie kwota zostanie im przelana w złotych polskich. Nie było w dacie zawarcia umowy żadnego obiektywnego mechanizmu, który pozwoliłby na ustalenie wysokości świadczenia kredytodawcy, a także wysokości świadczenia powodów na rzecz Banku. Ponadto, w rozpoznawanej sprawie, mając na względzie powołany wyrok SN, rozważyć należało, czy w przypadku powodów nominalną kwotą ich zadłużenia jest suma kwot przelanych przez(...) S.A.po przeliczeniu na złotówki, czy też suma wpłat dokonanych przez powodów na poczet spłaty kredytu.
Zdaniem Sądu, nie sposób uznać, że umowa jest ważna z pominięciem klauzul abuzywnych. Skoro doszło do wypłaty kredytu w trzech transzach kwot w PLN stanowiących równowartość 24 872,74 CHF, to brak jest podstaw prawnych umożliwiających obecnie przeliczenie wzajemnych zobowiązań stron, ponieważ nie ma możliwości przeliczenia tych świadczeń wg tabeli kursów NBP. Ponadto, zdaniem sądu, kwota ta nie może być ustalona za pomocą niedozwolonej klauzuli dotyczącej wyliczenia jej za pomocą kursu(...)ustalonego jedynie przez bank na podstawie zakwestionowanego przepisu § 5 ust. 4 umowy i następnie wyliczenia, jaką kwotę powinni byli powodowie spłacić przy uwzględnieniu stawki LIBOR. W związku z tym nie sposób uznać w pozostałej części przedmiotową umowę za wiążącą, zgodnie z dyspozycją art.6 ust.1 dyrektywy 93/13. W tym zakresie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wypowiedział się w uzasadnieniu wyroku z 3 października 2019 r. C-260/18 (akapit 44). Nie możliwości jej utrzymania z tego względu, że świadczenie główne nie zostało określone. Z tego względu uznać należało, że umowa jest nieważna. Nie może być mowy o tym, że kwota kredytu to kwota wyrażona w(...), bo tej kwoty powodowie nie otrzymali, lecz kwotę w złotych polskich po przeliczeniu kwoty w(...)na złoty polski wg przepisu § 5 ust.4 umowy. Choć przepisart.3271§ 2 k.p.c.określa, że uzasadnienie powinno być sporządzone w sposób zwięzły, to jednak zasadnym jest przytoczenie komentarza A. P. w Systemie Prawa Cywilnego (Pr. Zobowiązań – Część ogólna, t.5 pod red. E. Łętowskiej, s.205) w sytuacji kiedy oznaczanie świadczenia zostało pozostawione jednej ze stron, powinno być ono w zasadzie oparte na obiektywnej podstawie, a nie pozostawione do swobodnego uznania strony, w przeciwnym razie zobowiązanie w większości przypadków byłoby nieważne. Gdyby bowiem wierzyciel miał dokonać oznaczenia świadczenia w sposób dowolny, byłoby to niezgodne z zasadami współżycia społecznego, ponieważ nazbyt zagrażałoby interesom dłużnika. (…). W każdym razie stanowiłoby to więc naruszenieart.3531k.c.
Tak było w rozpoznawanej sprawie, na co wskazywano powyżej. Nadto, zwrócić należy uwagę, że świadomość stron nie ma znaczenia dla oceny nieważności umowy w kontekście jej niezgodności z prawem, jak również okoliczność, że powodowie rozumieli mechanizm denominacji. Nie wiedzieli jednak, w jaki sposób będą ustalane kursy kupna i sprzedaży(...), bo to pozostawało w gestii pozwanego Banku. Zdaniem sądu, nie mieli również świadomości ryzyka kursowego, bo to nie zostało im należycie i szczegółowo wyjaśnione poprzez przedstawienie historii kursu(...)za okres wstecz, w ocenie sądu, równy okresowi kredytowania, by naświetlić i unaocznić wahania kursu(...). Nie stanowi dostatecznego dowodu na tę okoliczność zawarcie w § 31 ust. 1 umowy oświadczenie kredytobiorcy, że został poinformowany o ryzyku zmiany kursów waluty polegającym na wzroście wysokości zadłużenia z tytułu kredytu oraz wysokości rat kredytu, wyrażonych w walucie polskiej, przy wzroście kursów waluty kredytu oraz stopy procentowej polegającym na wzroście raty spłaty przy wzroście stawki referencyjnej i że ponoszą ryzyka, w których mowa w pkt 1 ppkt a i b umowy.
W związku z tym stwierdzić należy, że część przepisów umowy dotycząca denominacji i braku indywidualnych uzgodnień nie powoduje upadku całej umowy, lecz w kontekście postanowień zawartych w § 5 ust.4 i § 13 ust.7 umowy w odniesieniu doart.69Pr. bankowego przedmiotowa umowa kredytu jest nieważna, bo choć postanowienia są abuzywne to określają mechanizm waloryzacji. Bez tych postanowień umowa nie może dalej wiązać, gdyż brak jest zasadniczych jej elementów, tj. określenia świadczenia stron. Dlatego należy w pełni podzielić stanowisko, iż pozostawienie umowy w kształcie okrojonym poprzez wyeliminowanie z niej klauzul denominacyjnych określających główne świadczenia stron umowy, stanowiłoby naruszenieart. 3531k.c.wyrażającego zasadę swobody umów. Byłoby sprzeczne z istotą, naturą stosunku zobowiązaniowego, który strony chciały wykreować . Dalsze utrzymanie umowy kredytowej, po wyeliminowaniu klauzul zakwestionowanych przez kredytobiorców, nie jest możliwe, dlatego trzeba przyjąć upadek całej umowy ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 roku, V CSK 382/18, OSNC zb. dod.(...); wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 13 listopada 2019 roku, I ACa 268/19, Legalis nr 2282846).
Za trafnością takiej argumentacji pośrednio przemawia także orzecznictwo(...)z którego wynika zakaz uzupełniania powstałej w ten sposób luki w umowie przepisami dyspozytywnymi – w szczególności pozwalającym na zastosowanie kursu średniego NBP (vide: wyrok z dnia 3 października 2019 roku, C-260/18, Legalis nr 2230278; oraz z dnia 29 kwietnia 2021 roku, C-19/20, Legalis nr 2562735). Stanowiska tego nie zmienia wyrok z 2 września 2021 roku (sygn. C-932/19, Legalis nr 2606025) m.in. z tego powodu, że w Polsce nie wprowadzono ustawowego kursu wymiany walut w umowach kredytów. Brak możliwości zastosowania średniego kursu NBP potwierdził także Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 2 marca 2022 roku (sygn. II CSKP 520/22, Legalis nr 2698157).
Niezależnie nawet od uznania, że umowa nie jest nieważna ze względu na treśćart. 58 k.c.stwierdzić należy, że brak możliwości stosowania norm o charakterze ogólnym nie pozwala na sięgnięcie do domniemanej woli stron lub utrwalonych zwyczajów (art. 65 k.c.iart. 56 k.c.), które w odniesieniu do innych stosunków prawnych pozwalały na ustalenie wartości świadczenia określonego w walucie obcej np. przez odniesienie się do tej waluty według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski. Nie ma przy tym możliwości sięgnięcia po przepisart. 358 § 2 k.c., który posługuje się takim właśnie kursem w przypadku możliwości spełnienia świadczenia wyrażonego w walucie obcej. Wspomniany przepis nie obowiązywał w dacie zawarcia umowy, bowiem wszedł w życie z dniem 24 stycznia 2009 r., zaś uznanie pewnych postanowień umownych za niedozwolone skutkuje ich wyeliminowaniem z umowy wprawdzie następczo, ale ze skutkiem już od daty jej zawarcia, co czyni niemożliwym zastosowanie przepisu, który wówczas nie obowiązywał.
Skoro w niniejszej sprawie po wyłączeniu nieuczciwych warunków, ze względu na zmianę charakteru umowy nie jest możliwe jej obowiązywanie, umowę należało uznać za nieważną od początku.
W świetleart. 189 k.p.c.zasadniczą przesłanką zasadności powództwa o ustalenie jest istnienie interesu prawnego w zgłoszeniu żądania ustalenia. Zawarta pomiędzy stronami umowa kredytowa wygenerowała długoterminowy stosunek prawny, który nie został dotychczas wykonany w całości. Ewentualne uwzględnienie roszczeń kredytobiorcy o zapłatę (zwrot) należności spełnionych dotychczas na rzecz banku nie reguluje w sposób definitywny wzajemnych relacji stron. Tymczasem stwierdzenie nieważności umowy przesądza nie tylko o możliwości domagania się zwrotu już spełnionych świadczeń, lecz również w sposób ostateczny o braku obowiązku spełniania na rzecz banku świadczeń w przyszłości, a więc o zezwoleniu na zaprzestanie spłaty kolejnych rat kredytu. Ustalające orzeczenie sądu znosi więc wątpliwości stron i zapobiega dalszemu sporowi o roszczenia banku wynikające z umowy. Na tym zaś polega interes prawny powodów w rozumieniuart. 189 k.p.c.
Mając te okoliczności na względzie, sąd ustalił na podstawieart.189 k.p.c., ze pomiędzy powodami a stroną pozwana nie istnieje stosunek prawny wynikający z umowy kredytu z dnia 10 kwietnia 2007 r. na skutek jej nieważności w całości.
W związku z tym, zgodnie z żądaniem, zasądził na mocyart.405 k.c.w zw. zart.410 k.c.mając na względzie teorię dwóch kondykcji kwotę 61 859,11 zł jako sumę wpłaconych przez powodów rat kapitałowo – odsetkowych (42 032,17 zł + 19 826,65 zł + 0,29 zł). Kwota ta wynika w sposób jednoznaczny, mimo że strona pozwana kwestionowała wysokość roszczenia, z pisma strony pozwanej z dnia 10 stycznia 2023 r., w którym wskazano jednoznacznie daty operacji, kwoty wpłacone oraz sposób ich zaliczenia na poczet kapitału, odsetek i odsetek karnych.
O odsetkach ustawowych za opóźnienie sąd orzekł mając na względzie przepisart.481 k.c.biorąc pod uwagę treść wezwania do zapłaty z w litego 2023 r. doręczonego stronie pozwanej w dniu 3 lutego 2023 r., to termin 7 – dniowy oznaczony w wezwaniu upłynął 10 lutego 2023 r. r., a więc odsetki należą się od dnia następnego, tj. 11 lutego 2023 r.
O kosztach orzeczono na podstawieart.98 § 1 i 3 k.p.c.zasądzając je w całości od pozwanej na rzecz powodów. Koszty te to opłata sądowa 1 000 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa i pełnomocnictw substytucyjnych 51 zł (3x17) i koszty zastępstwa procesowego w kwocie 5 400 zł (§ 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku.
5.01.2024 r.

ZARZĄDZENIE

1
Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi strony pozwanej;

2
K.. 14 dni.