Sąd Rejonowy w Toruniu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 743/24
Data wyroku: 2024-11-06 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: asesor sądowy Paweł Kamiński
Słowa kluczowe: Postępowanie spadkowe
Podstawa prawna: art. 926kc, art. 948kc, art.950kc, art. 1012kc, art. 1015kc

Sygn. akt I Ns 743/24

POSTANOWIENIE
Dnia 6 listopada 2024 r.
Sąd Rejonowy w Toruniu I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: asesor sądowy Paweł Kamiński
Protokolant: starszy sekretarz sądowy Karolina Kotowska
po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2024 r. w Toruniu
na rozprawie
sprawy z wnioskuZ. C.
z udziałemA. C.,M. C. (1),K. C. (1)iM. C. (2)
o stwierdzenie nabycia spadku poK. C. (2)

I
stwierdza, że spadek poK. C. (2), synuZ.iA., numerPESEL (...), zmarłym 14 września 2024 roku wT., mającym ostatnie miejsce zwykłego pobytu w miejscowościŁ., na podstawie testamentu w formie aktu notarialnego z dnia 7 grudnia 2016 roku Repertorium A numer(...), sporządzonego przed notariuszem wT.Ł. C., otwartego i ogłoszonego w Sądzie Rejonowym w Toruniu w dniu 6 listopada 2024 roku nabyli bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste):Z. C., synS.iG.,urodzony (...)wS.orazA. C.córkaJ.iK.,urodzona (...)wW.po ½ (jednej drugiej) części każde z nich;

II
ustala, że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

Sygn. akt I Ns 743/24T., dnia 19 grudnia 2024 roku

UZASADNIENIE
WnioskodawcaZ. C.wnioskiem z dnia 2 października 2024 roku (data złożenia wniosku w sądzie) wniósł o stwierdzenie nabycia spadku po synuK. C. (2)na podstawie testamentu. Uzasadniając wniosek wskazał, że spadkodawcaK. C. (2)zmarł 14 września 2024 roku. Spadkodawca zawierał związek małżeński jeden raz, zM. C. (1)i pozostawił dwie małoletnie córki,K. C. (1)iM. C. (2). Wnioskodawca wskazał, że zmarły nie miał więcej dzieci, ani nie miał dzieci pozamałżeńskich. W skład spadku według twierdzeń wnioskodawcy wchodzi gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni około 31,8095 ha. Zmarły sporządził w dniu 7 grudnia 2016 roku testament notarialny, w którym do całości spadku powołał do całości spadku swoich rodzicówZ. C.iA. C.. Wnioskodawca wniósł o otwarcie i ogłoszenie testamentu spadkodawcy.
Przewodniczący nie zarządził wniesienia odpowiedzi na wniosek przez uczestników.
Na rozprawie w dniu 6 listopada 2024 roku uczestniczkaA. C.oraz pełnomocnik uczestniczkiM. C. (1)oświadczyli, że zgadzają się z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku.
Sąd ustalił, co następuje:
K. C. (2)zmarł 14 września 2024 roku wT.. Jego ostatnim zwykłym miejscem zwykłego pobytu byłŁ..

Dowód

: odpis skrócony aktu zgonuK. C. (2)– k. 5, zapewnienie spadkoweZ. C.złożone na rozprawie w dniu 6 listopada 2024 roku znacznik czasowy od 00:23:42 do 00:20:05 potwierdzone przezA. C.iM. C. (1)znacznik czasowy 00:29:05 do 00:29:19 – k. 38v-39
W chwili śmierciK. C. (2)był żonaty zM. C. (1)i miał dwójkę dzieci:K. C. (1)iM. C. (2). Był żonaty jeden raz, zM. C. (1), która jest także matkąK. C. (1)iM. C. (2). Nie miał dzieci pozamałżeńskich, ani przysposobionych. W skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne w miejscowościŁ.. Wcześniej nie toczyła się jakakolwiek sprawa spadkowa po zmarłym. Nie był sporządzany akt poświadczenia dziedziczenia, przed rozprawą nie były składane oświadczenia spadkowe. Spadkodawca nie uznał nikogo za niegodnego dziedziczenia, nikogo nie wydziedziczył, nikt również nie zrzekał się dziedziczenia po nim. Rodzicami zmarłego byliZ. C.iA. C..

Dowód

: odpis skrócony aktu zgonuK. C. (2)– k. 5, odpis skrócony aktu małżeństwaK. C. (2)iM. C. (1)– k. 8, odpis skrócony aktu małżeństwaZ. C.iA. C.– k. 7, odpis skrócony aktu urodzeniaK. C. (1)– k. 9, odpis skrócony aktu urodzeniaM. C. (2)– k. 10, zapewnienie spadkoweZ. C.złożone na rozprawie w dniu 6 listopada 2024 roku znacznik czasowy od 00:23:42 do 00:20:05 potwierdzone przezA. C.iM. C. (1)znacznik czasowy 00:29:05 do 00:29:19 – k. 38v-39
7 grudnia 2016 rokuK. C. (2)sporządził testament notarialny przedŁ. C.notariuszem wT., zarejestrowany w repertorium A nr 6080/2016, w którym do całości spadku powołał w częściach równych swoich rodziców to jest: swego ojcaZ. C., synaS.iG.,urodzonego dnia (...)wS.posiadającego numerPESEL (...)oraz swoją matkęA. C., córkęJ.iK.,urodzoną dnia (...)wW., posiadającą numerPESEL (...). Był to jedyny testament sporządzony przez spadkodawcę.

Dowód

: wypis testamentu notarialnego z dnia 7 grudnia 2016 roku – k. 6, zapewnienie spadkoweZ. C.złożone na rozprawie w dniu 6 listopada 2024 roku znacznik czasowy od 00:23:42 do 00:20:05 potwierdzone przezA. C.iM. C. (1)znacznik czasowy 00:29:05 do 00:29:19 – k. 38v-39
Na rozprawie w dniu 6 listopada 2024 roku otwarty i ogłoszony został testament sporządzony przezK. C. (2)w formie aktu notarialnego w dniu 7 grudnia 2016 roku przed notariuszem wT.Ł. C.za Repertorium A numer:(...).

Dowód

: protokół otwarcia i ogłoszenia testamentu – k. 37
Również na rozprawie w dniu 6 listopada 2024 roku wnioskodawcaZ. C.oraz uczestniczkaA. C.złożyli oświadczenia o przyjęciu przypadającego im na podstawie testamentu w formie aktu notarialnego sporządzonego w dniu 7 grudnia 2016 roku przed notariuszem wT.Ł. C.za Repertorium A numer:(...)spadku poK. C. (2)bez ograniczenia odpowiedzialności za długi.

Dowód

: oświadczenia o przyjęciu spadku na rozprawie w dniu 6 listopada 2024 roku znacznik czasowy od 00:20:03 do 00:21:19 – k. 38v, a także k. 40
Sąd zważył, co następuje:
Stan faktyczny w niniejsze sprawie Sąd ustalił na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dowodów z dokumentów urzędowych w postaci testamentu notarialnego oraz aktów stanu cywilnego. Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania wiarygodności tych dokumentów, a i żadne z uczestników postępowania wiarygodności tych dowodów nie podważało.
Podstawę ustaleń Sądu stanowiły nadto zapewnienia spadkowe złożone przez wnioskodawcęZ. C., które Sąd uznał za w pełni wiarygodne. Żaden z uczestników postępowania nie kwestionował treści złożonych zapewnień spadkowych, a wręcz przeciwnie – wszyscy potwierdzili ich treść. Znajduje ono także w znacznej mierze potwierdzenie w obiektywnych dowodach w postaci odpisów skróconych aktów stanu cywilnego i testamentu notarialnego.
Warto jeszcze zwrócić uwagę na kwestię uczestników postępowania. Osobą reprezentującą małoletnie uczestniczkiM. C. (2)iK. C. (1)była ich matka –M. C. (1). Zgodnie z treściąart. 98 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego(dalej:k.r.o.) rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka. Zgodnie zart. 98 § 2 k.r.o., jednakże żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka:
1) przy czynnościach prawnych między dziećmi pozostającymi pod ich władzą rodzicielską;
2) przy czynnościach prawnych między dzieckiem a jednym z rodziców lub jego małżonkiem, chyba że czynność prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka albo że dotyczy należnych dziecku od drugiego z rodziców środków utrzymania i wychowania.
Powyższy przepis stosuje się odpowiednio w postępowaniu przed sądem lub innym organem państwowym (art. 98 § 3 k.r.o.). W ocenie sądu w przedmiotowym postępowaniu brak było jednak podstaw, by uznać, żeM. C. (1)nie może reprezentowaćK. C. (1)iM. C. (2). Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po ojcu małoletnich uczestniczek i zarazem małżonkuM. C. (1)nie stanowi postępowania przy czynnościach prawnych między dziećmi a tym rodzicem. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 czerwca 1996 r. (II CRN 214/95, LEX nr 26273) wyjaśnił, że w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku, w którym małoletnie dziecko reprezentowane jest przez jedno z rodziców będące też spadkobiercą, regułą jest, iż nie zachodzi między nimi kolizja interesów, wykluczająca w myślart. 98 § 3 k.r.o.w związku z § 2 tego artykułu reprezentację dziecka przez tegoż rodzica. Jednakże wyjątkowo, gdy np. rodzic reprezentujący dziecko domaga się na swoją rzecz udziału w spadku ponad wynikający z treści testamentu albo podważa ważność testamentu sporządzonego na rzecz dziecka, działanie jego zmierza do uszczuplenia udziału w spadku przypadającego dziecku lub nawet do pozbawienia go tego udziału. Tak też działanie rodzica należy ocenić, gdy dochodzi on - obok dziecka - stwierdzenia dziedziczenia gospodarstwa rolnego wchodzącego w skład spadku na swoją rzecz, w okolicznościach nasuwających uzasadnione wątpliwości co do tego, czy spełnia warunki uprawniające go do tego dziedziczenia. W wymienionych sytuacjach kolizja interesu dziecka i rodzica sprzeciwia się reprezentowaniu dziecka przez tego rodzica. Jeżeli wówczas dziecka nie może reprezentować drugie z rodziców, powinien je reprezentować kurator ustanowiony przez sąd opiekuńczy (art. 99 k.r.o.). W przedmiotowej sprawie natomiastM. C. (1)nie domagała się na swoją rzecz żadnego udziału w spadku, nie domagała się go również na rzecz swoich dzieci – wnioskodawca wskazał bowiem, że domaga się stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu, w którym powołani do spadku zostali rodzice spadkodawcy, a nie jego dzieci i małżonek.
Zgodnie z treściąart. 926 § 1 k.c., powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu. Pierwszeństwo ma dziedziczenie testamentowe. Dziedziczenie ustawowe wchodzi w grę co do całości spadku, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy lub gdy żadna z powołanych przez niego osób nie chce lub nie może być spadkobiercą (art. 926 § 2 k.c.). Każda osoba może rozrządzić swoim majątkiem na wypadek śmierci w drodze jednostronnej czynności prawnej, jaką jest testament. Zarówno samo sporządzenie testamentu, jak i jego treść, zależy wyłącznie od woli spadkodawcy. To spadkodawca decyduje bowiem o kręgu spadkobierców, tj. czy będą po nim dziedziczyć spadkobiercy ustawowi, czy też inne osoby. Spadkodawcy pozostawiona jest również swoboda uznania co do tego w jakiej części mają dziedziczyć poszczególni spadkobiercy.
Ustawodawca przewidział kilka równorzędnych form testamentów zwykłych. Zgodnie zart. 950 k.c.testament może być sporządzony w formie aktu notarialnego.
SpadkodawcaK. C. (2)sporządził testament notarialny w przewidzianej prawem formie. Jego treść była jednoznaczna, oczywista i logiczna, nie wymagała wykładni. W testamencie powołanych zostało do całości spadku w częściach równych dwoje spadkobierców –Z. C.iA. C., rodzice spadkodawcy. Brak było wątpliwości co do rzeczywistej woli spadkodawcy. Był to jedyny testament sporządzony przez spadkodawcę. Niewątpliwie również stwierdzenie, że do całości spadku spadkodawca powołuje w częściach równych swoich rodziców oznacza, że dziedziczą oni na podstawie tegoż testamentu po połowie spadku. W ocenie sądu to oświadczenie woli może być tłumaczone wyłącznie w ten jeden sposób (art. 948 § 1 i 2 k.c.).
W świetle stanowisk stron nie było również jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że sporządzony przezK. C. (2)testament był nieważny z uwagi na istnienie wad, o których mowa wart. 945 § 1 k.c., bądź by został przez spadkodawcę odwołany. Sąd także nie znalazł podstaw, by kwestionować ważność testamentu.
Zgodnie zart. 1012 k.c., spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić. Zgodnie z aktualnym brzmieniemart. 1015 § 2 k.c.brak oświadczenia spadkobiercy w terminie 6 miesięcy od powzięcia wiedzy o tytule swojego powołania jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
Strony potwierdziły, żeA. C.aniZ. C., nie składali oświadczenia o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku poK. C. (2)przed rozprawą. Oboje złożyli oświadczenia w przedmiocie przyjęcia spadku na rozprawie w dniu 6 listopada 2024 roku. Jako, żeK. C. (2)zmarł w dniu 14 września 2024 roku, oświadczenia zostały złożone w terminie. Oboje spadkobiercy powołani do spadku z mocy testamentu złożyli oświadczenie o przyjęciu spadku bez ograniczenia odpowiedzialności za długi.
Wobec powyższego Sąd, w myśl powołanych wyżej przepisów, w punkcie I postanowienia stwierdził, że spadek poK. C. (2), zmarłym 14 września 2024 roku na podstawie testamentu notarialnego z dnia 7 grudnia 2016 roku nabyli bez ograniczenia odpowiedzialności za długiZ. C.orazA. C.po ½ części każde z nich.
Dla porządku warto także zaakcentować, że wprawdzie z treści zapewnienia spadkowego złożonego przezZ. C.wynikało, że spadkodawca pozostawił po sobie gospodarstwo rolne, a zgodnie zart. 677 § 11pkt 5 k.p.c.postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku zawiera m.in. spadkobierców dziedziczących gospodarstwo rolne podlegające dziedziczeniu z ustawy oraz ich udziały w nim, to w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do zawierania rozstrzygnięcia o takiej treści w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku poK. C. (2). Do dziedziczenia w przedmiotowej sprawie doszło bowiem nie na podstawie ustawy, lecz testamentu. Dziedziczenie gospodarstwa rolnego na podstawie testamentu nie podlega zaś żadnym ograniczeniom. Gospodarstwo rolne wchodzi zatem do spadku dziedziczonego z mocy testamentu. Poza tym przepis ten w istocie rzeczy dotyczy spadków otwartych przed 14 lutego 2001 roku, czyli przed datą utraty mocy obowiązującejart. 1059 k.c., regulującego przesłanki, od których zależy możliwość nabycia gospodarstwa rolnego wchodzącego w skład spadku w drodze dziedziczenia ustawowego (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 października 2001 r. P 4/99, OTK 2001, Nr 1, poz. 5).
O kosztach postępowania w punkcie II postanowienia Sąd orzekł na podstawieart. 520 § 1 k.p.c., zgodnie z którym każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.