Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto w Poznaniu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 569/23
Data wyroku: 2024-03-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Asesor sądowy Michał Przybył

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
21 marca 2024 r.
Sąd Rejonowy Poznań - Stare Miasto wP.Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: Asesor sądowyM. P.
Protokolant: protokolant sądowyP. D.
po rozpoznaniu 21 marca 2024 r. wP.
na rozprawie
sprawy z powództwaN.M.,L. M.,B. M. (1)
przeciwkoB. M. (2)
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną

1
uznaje za bezskuteczną wobec powodów czynność prawną dokonaną przezB. M. (2)orazG. M.w postaci umowy darowizny z 9 stycznia 2019 r. zawartej przed notariuszemM. M. (2)o numerze rep. A.(...)dotyczącej prawa własności nieruchomości ornej położonej wZ., oznaczonej jakodziałka (...)o powierzchni 0,3083 ha, dla której Sąd Rejonowy Poznań - Stare Miasto wP.prowadziksięgę wieczystą numer (...)

w celu zaspokojenia wierzytelności alimentacyjnej powodów wynikającej z prawomocnego wyroku z 20 października 2017 r. wydanego przez Sąd Okręgowy w Poznaniu w sprawie o sygnaturze akt XII C 2211/16 oraz wyroku z 9 listopada 2020 r. wydanego przez Sąd Rejonowy Poznań - Stare Miasto w sprawie o sygnaturze akt IV RC 457/19,

2
kosztami procesu w całości obciąża pozwaną i zasądza od pozwanej na rzecz powodów 3.617 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

3
Nakazuje pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa-Sądu Rejonowego Poznań-Stare Miasto wP.1000 zł tytułem nierozliczonych kosztów sądowych od których powodowie byli zwolnieni.

Asesor sądowyM. P.

UZASADNIENIE
Pozwem z 19 października 2021 r.M. M. (3), w imieniu małoletnichN.M.,L. M.iB. M. (1)wniosła przeciwkoB. M. (2)o uznanie za bezskuteczną umowy darowizny z 9 stycznia 2019 r., zawartej między pozwaną aG. M., której przedmiotem była nieruchomość położona wZ.KW nr(...), w tymdziałka (...). Ponadto domagała się zwrotu kosztów procesu.
W uzasadnieniu wskazano, żeG. M.posiada zaległości alimentacyjne względem dzieci – małoletnich powodów - oraz względem Funduszu alimentacyjnego. Egzekucja komornicza jest bezskuteczna, zaś w czasie, w którym nie uiszczał alimentów przeniósł nieruchomość wZ.na rzecz swojej matki – pozwanejB. M. (2), nieodpłatnie w drodze darowizny.
W odpowiedzi na pozew pozwana wniosła o oddalenie powództwa i koszty procesu.
W uzasadnieniu podano, że powodowie nie wykazali faktu, że darowizna spowodowała powstanie lub zwiększenie się niewypłacalnościG. M., ani faktu, że nabyta przez pozwaną rzecz stanowiła korzyść majątkową. Równocześnie pozwana wskazała, żeG. M., dobrze zarabia i posiada majątek pozwalający na zaspokojenie pozostałej wierzytelności powodów.

STAN FAKTYCZNY:
G. M.jest synemB. M. (2), byłym mężemM.M.oraz ojcemN.M.,L. M.iB. M. (1). Wyrokiem Sądu Okręgowego w Poznaniu w sprawie XII C 2211/16 z 20.10.2017 r. został zobowiązany do miesięcznych świadczeń alimentacyjnych na rzecz małoletnich dzieci w kwotach po 550 zł na córki oraz 500 zł na małoletniego syna. Wyrokiem zaocznym Sądu Rejonowego Poznań Stare Miasto wP.z 9.11.2020 r. w sprawie IV RC 457/19 zobowiązanie alimentacyjne zostało podniesione do 750 zł na rzecz córek oraz 700 zł na rzecz syna.G. M.nie realizował obowiązku alimentacyjnego, za co został skazany prawomocnym wyrokiem nakazowym Sądy Rejonowego Poznań-Stare Miasto wP.z 10.03.2021 r. w sprawie VIII K 114/21.G. M.skazany został w nim za uchylanie się od realizacji obowiązku alimentacyjnego w okresie od 1.02.2018 r. do 25.10.2020 r. Umową darowizny z 9.01.2019 r., czyli zawartą w okresie objętym ww. wyrokiem nakazowym, przeniósł nieodpłatnie na rzecz swojej matkiB. M. (2)własność niezabudowanej nieruchomości składającej się z działek gruntu o numerach 17/11 i 17/24 o łącznym obszarze 0,4092 ha położonych wZ., gminaS., powiat(...), województwo(...)w § 9 umowy darowiznyG. M.iB. M. (2)zgodnie oświadczyli, że wartość rynkowa przedmiotu darowizny wynosi 120000 zł. Alimenty zaległe na dzień 19 października 2023 r. wynosiły 61446,33 zł. Pozwana znała sytuację majątkową i rodzinną synaG.. Mieszka wspólnie z nim.

Dowód

: wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z 20.10.2017 r. w sprawie XII C 2211/16 (k. 9), wyrok zaoczny Sądu Rejonowego Poznań Stare Miasto wP.z 9.11.2020 r. w sprawie IV RC 457/19 (k. 10), wyrok nakazowy Sądu Rejonowego Poznań-Stare Miasto wP.z 10.03.2021 r. w sprawie VIII K 114/21 (k. 11), wydrukKW (...)(k. 12-16), zaświadczenie komornika z 19.10.2023 r. (k. 222), wypis z rejestru gruntów z 3.11.2023 r. (k. 225), wyrys z mapy ewidencyjnej z 3.11.2023 r. (k. 226), zeznania świadkaD. M.(k. 250), zeznania świadkaG. M.(k. 250), umowa darowizny z 9.01.2019 r. (k. 261-264), zeznania świadkaA. M.(k. 270), zeznania powódkiN.M.(k. 271), zeznania matki powodów małoletnichM.M.(k. 271), zeznania pozwanejB. M. (2)(k. 271), zaświadczenie komornika (k. 209 akt Kmp 14/18 Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym Poznań-Stare Miasto wP.J. K.)
OCENA DOWODÓW:
Dowody, w oparciu o które ustalono stan faktyczny sprawy Sąd uznał za wiarygodne.
Prawdziwość ani autentyczność dokumentów, jak również okoliczność złożenia oświadczeń o treści w nich wskazanej, nie została w toku procesu przez żadną ze stron zaprzeczona. Sąd nie znalazł podstaw, aby zakwestionować dokumenty z urzędu.
Zeznania świadkaA. M.były wiarygodne w ocenie Sądu i korespondowały z pozostałym materiałem dowodowym. Wiedzę o sytuacji życiowej i majątkowej stron orazG. M.świadek czerpała głównie od siostry –M.M., ale również sama widziała jak żyje się siostrze i jej dzieciom. Treści przez nią przedstawione nie budziły wątpliwości Sądu. ZeznaniaN.M.orazM.M., jakkolwiek zainteresowane były wynikiem sprawy, to także były w ocenie Sądu w pełni wartościowe i prawdziwe. Rzetelnie przedstawiały swoją sytuację życiową, nie nadając jej żadnego pozytywnego wyłącznie dla siebie uzasadnienia czy interpretacji. Odmiennie należy ocenić zeznaniaD. M., który ukazywał wyłącznie okoliczności korzystne dla swojego brata, niezgodne z zebranym materiałem dowodowym, podkreślając elementy na korzyść pozwanej m.in. bezwartościowość działki, rzekomy brak zaległości alimentacyjnych i łożenie na potrzeby dzieci. Podobnie Sąd ocenił zeznaniaG. M.jako niewiarygodne. Chybione były twierdzenia o bezwartościowości działki w sytuacji, kiedy w akcie notarialnym – umowie darowizny z 9 stycznia 2019 r. oznaczono jej wartość, jak również pozwanaB. M. (2)wskazywała, że celem darowizny od syna – faktycznie zwrotu dokonanej wcześniej przez nią darowizny – było zabezpieczenie finansowe na starość. Depozycje te były jednoznacznie sprzeczne – albowiem bezwartościowa działka nie może takiego zabezpieczenia stanowić. Płatność alimentów przezG. M.również nie była wiarygodna, gdyż ukrywał on swoje miejsce zatrudnienia, wcześniej zbył nieruchomości wartościowe, a z informacji od komornika sądowego wynika jednoznacznie istnienie zaległości alimentacyjnych. Zeznania pozwanejB. M. (2)także były niewiarygodne. Mieszka ona z synem zna jego sytuację życiową i rzekomy cel darowizny działki miałby dotyczyć jej zabezpieczenia na starość, w momencie kiedy musi brać pożyczki na cele zdrowotne, mają 4 synów, których w przeszłości obdarowała nieruchomościami, jest niewiarygodne w ocenie Sądu. Do tego jakim zabezpieczeniem miałaby by bezwartościowa nieruchomość. Stan zdrowia pozwanej pozostawał bez znaczenia dla sprawy, albowiem zarabia ona, porusza się samochodem i ma źródła utrzymania.
OCENA PRAWNA:
Powództwo było w pełni zasadne.
Zgodnie zart. 527 k.c.: Gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć. Czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności. Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Przywołać należy takżeart. 528 k.c.Jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Zgodnie zaś zart. 529 k.c.Jeżeli w chwili darowizny dłużnik był niewypłacalny, domniemywa się, iż działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. To samo dotyczy wypadku, gdy dłużnik stał się niewypłacalny wskutek dokonania darowizny.
Wnosząc powództwo o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną strona powodowa musi wykazać fakt bycia wierzycielem dłużnika, uzyskanie korzyści majątkowej przez osobę trzecią, świadomość osoby o działaniu dłużnika w celu pokrzywdzenia wierzycieli oraz powstanie niewypłacalności lub zwiększenie niewypłacalności dłużnika.
Bezspornym w sprawie było istnienie wierzytelności alimentacyjnej małoletnich powodów oraz pełnoletniej jużN.M.przeciwkoG. M.. Również bezdyskusyjnym było zawarcie umowy darowizny 9 stycznia 2019 r. międzyG. M.a pozwaną, w rezultacie której pozwana uzyskała korzyść majątkową w postaci dwóchdziałek (...)położonych wZ., dla których prowadzona jest w tut. Sądzie KW nr(...). Zgromadzony materiał pozwolił na ustalenie, że pozwana miała świadomość zobowiązań alimentacyjnych synaG.oraz jego niewypłacalności. Mieszkali wspólnie, prowadzili gospodarstwo domowe,G. M.zarabiał niewielkie pieniądze, dodatkowo umowa została zawarta w okresie, objętym wyrokiem nakazowym tut. Sądu za niealimentację wydanym przeciwkoG. M.. Miał on pełną świadomość działania w celu pokrzywdzenia wierzycieli, sam nawet w toku zeznań, jak również jego brat oraz matka, przyznali że działka mogła być warta 8 zł za m2. Niska wartość, czego nie ustalono w toku procesu, bo było to zbędne dla rozstrzygnięcia, nie prowadziłaby do zmiany rozstrzygnięcia. Nie ulega wątpliwości, żedziałka nr (...)położona wZ.stanowi nieruchomość rolną, której zabudowa byłaby możliwa, tylko wymagałaby nakładów. Jednoznacznie przedstawia ona wartość majątkową, z którejG. M.mógł zaspokoić, choćby w części zobowiązania alimentacyjne. Błędna jest argumentacja pozwanej, jakoby powodowie nie wykazali powstania lub zwiększenia niewypłacalnościG. M., albowiem wciąż posiada on znaczne zaległości alimentacyjne, egzekucja komornicza nie przynosi oczekiwanych rezultatów, a nadto w umowa darowizny została zawarta w czasie kiedyG. M.wcale nie uiszczał należności alimentacyjnych. Został w końcu za to skazany prawomocnym wyrokiem nakazowym. Podobnie chybione są twierdzenia, jakoby przedmiot darowizny nie stanowił korzyści majątkowej. Jest to wręcz oczywiste, że działka nieobciążona ma wartość majątkową i stanowi korzyść. Równocześnie pozwana,D. M.iG. M., wskazywali, że miałaby ona niską wartość po 6-8 zł za m2. Jednakże to zawsze jest wartość, z której możliwe było zaspokojenie. Dodatkowo zeznania pozwanej i ww. świadków pozwalały na ustalenie, że celem umowy darowizny była ochrona majątku przed ewentualną egzekucją komorniczą. Wskazywali odmienne i niespójne motywacje prowadzące do zawarcia ww. umowy. Same strony umowy zresztą wpisały wartość przedmiotu darowizny do umowy, więc twierdzenia o braku korzyści majątkowej są całkowicie bezzasadne.
Dokonana darowizna jako bezpłatne przysporzenie na rzecz pozwanej, aktualizuje zastosowanieart. 528 k.c.i brak konieczności wykazywania świadomości pozwanej co do zamiaru pokrzywdzenia wierzycieli alimentacyjnych przezG. M.. W niniejszej sprawie,B. M. (2)miała jednak tego świadomość, pozostaje w zażyłej relacji z synem, wspólnie mieszkając i prowadząc gospodarstwo domowe. Bliskość tego stosunku aktualizuje domniemanie zart. 527 § 3 k.c.co do świadomości osoby trzeciej co do zamiaru dłużnika.G. M.wciąż posiada zaległości alimentacyjne, w czasie zawierania umowy darowizny zmienił pracę z legalnej na inną. Należy mieć na uwadze, że również wcześniej w 2018 r. co wynika z akt sprawy IV RC 457/19 sprzedał on inną nieruchomość w celu zaspokojenia innych zobowiązań, pozostając już wtedy dłużnikiem alimentacyjnym. Również w ty względzie pozwana błędnie twierdziła o wyłączeniu stosowaniart. 528 k.c.z racji braku uzyskania korzyści majątkowej, albowiem sama pozwana zeznała, że celem darowizny dla niej było uzyskanie zabezpieczenia majątkowego na starość.
Niezasadna były także twierdzenia dotyczące krytycznego stanu zdrowia pozwanej i trudnej sytuacji bytowej. Pozwana, owszem jest chora, z racji wieku trudnym byłoby oczekiwać innego stanu rzeczy, jednakB. M. (2)ma kilku synów od których może oczekiwać wsparcia, zarówno fizycznie w opiece, jak i majątkowo. Nadto, świadomie zawarła umowę darowizny z synem, w celu ochrony niejako "rodzinnego majątku/ziemi" Zna sytuację majątkową syna, pracuje, osiąga dochody, pomaga równieżG. M.. Całkowicie bezzasadne są argumenty o niezgodności żądania powodów z zasadami współżycia społecznego. Fakt, że wnuki pozywają swoją babcię, jest rezultatem, świadomego wyboru pozwanej o wsparciu swojego syna i ochronie majątku. Zawierając umowę darowizny zaakceptowała naruszenie zasad współżycia społecznego rzezG. M., który unikał płatności zobowiązań alimentacyjnych.
Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w pkt 1 sentencji wyroku.
KOSZTY PROCESU:
O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji na podstawieart. 98 § 1, 11, 3 i 4 k.p.c.
Powodowie wygrali niniejsze postępowanie, należało więc zasądzić na ich rzecz zwrot wszystkich poniesionych przez nich kosztów postępowania od pozwanej jako przegrywającej spór w całości.
Na koszty procesu po stronie powodowej w łącznej wysokości 3614 zł składały się 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz kwota 3600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego (na podstawie § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 t.j.). Od kosztów procesu powodom należą się również odsetki ustawowe za opóźnienie liczone od daty uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty. W punkcie 3 orzeczono zgodnie z art. 113 u.k.s.c. ściągnięcie od przegrywającego – pozwanej – kwoty 1.000 zł tytułem opłaty sądowej od pozwu, od której powodowie byli zwolnieni.

Asesor sądowyM. P.