Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 2570/21
Data wyroku: 2023-09-26 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Ciężar dowodu
Podstawa prawna: art. 6 kc, art. 222 kc

Sygn. akt III Ca 2570/21

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 5 października 2021 r. Sąd Rejonowy zZ.w sprawie z powództwaJ. S. (1)przeciwkoI. K.o wydanie rzeczy, ewentualnie zapłatę:

1
oddalił powództwo w zakresie żądania głównego oraz żądania ewentualnego;

2
zasądził odJ. S. (1)na rzeczI. K.kwotę 3.617 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty;

3
nie obciążył powódki obowiązkiem zwrotu nieuiszczonych kosztów sądowych.

Apelację od tego wyroku wniosła powódka, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu skarżąca zarzuciła:

I
naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, a to:

a
art. 6 k.c.w zw. zart. 253 k.p.c.w zw. zart. 245 k.p.c.poprzez błędne przyjęcie przez

Sąd I instancji, że to na powódce ciążył obowiązek dowodowy wykazania, że pomiędzy pozwaną a ojcem powódki -J. K. (1)nie doszło do podpisania umowy sprzedaży z dnia 28 września 2018 r., że umowa została sfałszowana, w sytuacji gdy to na pozwanej ciążył obowiązek wykazania, że dokument z dnia 28 września 2018 r. jest prawdziwy, że umowa sprzedaży z dnia 28 września 2018 r. została zawarta pomiędzy nią aJ. K. (1);

b
art. 233 § 1 k. p. c.w zw. zart. 231 k.p.c.poprzez brak wszechstronnego rozważenia

zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz dokonanie sprzecznej z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego oceny zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego, wyciągnięcie wniosków niewynikąjących z dowodów i wniosków sprzecznych z materiałem dowodowym, co doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych, polegające na przyjęciu, m.in. że:

-

zeznania powódkiJ. S. (1)są niewiarygodne przede wszystkim w

części co do faktu przekazania jej przez pozwaną dokumentacji od instalacji gazowej założonej w samochodzieS. (...), żądania od niej przez pozwaną 10.000 zł po śmierci ojca, a także w zakresie dotyczącym okoliczności powstania umowy sprzedaży ww. pojazdu z dnia 28 września 2018 r., w sytuacji gdy znajdują one potwierdzenie w pozostałym zebranym w sprawie materiale dowodowym: zeznaniach świadkaJ. S. (2), zeznaniach świadkaM. B.oraz dokumentach zebranych w sprawie, w szczególności w: dokumentacja pojazduS. (...)(dowód rejestracyjny, karta pojazdu, dokumentacja do Wydziału Komunikacji), wydruku wiadomości e-mail z dnia 26 maja 2019 r., wydruku wiadomości e- mail z dnia 23 i 28 listopada 2019 r., opinii biegłego tj.:opinii nr (...)z dnia 27.07.2020 r. z przeprowadzonych badań w specjalności kryminalistycznej klasyczne badanie dokumentów,opinii nr (...)z dnia 28.07.2020r. z przeprowadzonych badań w specjalności kryminalistycznej techniczne badania dokumentów,opinii nr (...)z dnia 05.10.2020 r. z przeprowadzonych badań w specjalności kryminalistycznej techniczne badania dokumentów, opinii ustnej uzupełniającej z dnia 08.09.2020 r.

-

zeznania pozwanejI. K.przede wszystkim w zakresie udzieleniaJ.

K.pożyczki w kwocie 25 000 zł, jak również ustaleń dotyczących samochodu markiS. (...), w tym zawarcia umowy sprzedaży tego pojazdu w dniu 28 września 2018 r. zJ. K. (1)jako zabezpieczenie tej pożyczki są wiarygodne, w sytuacji gdy w niniejszej sprawie brak jest jakiegokolwiek dowodu, który potwierdzałby w istocie wersję prezentowaną przez pozwaną, a nadto zeznania te są sprzeczne z pozostałym zebranym w sprawie materiałem dowodowym m.in. z zeznaniami powódkiJ. S. (1), zeznaniami świadkaJ. S. (2), zeznaniami świadkaM. B.oraz dowodami z dokumentów m.in. z: dokumentacją pojazduS. (...)(dowód rejestracyjny, karta pojazdu, dokumentacją do Wydziału Komunikacji), wydrukiem wiadomości e-maił z dnia 26 maja 2019 r., wydrukiem wiadomości e-mail z dnia 23 i 28 listopada 2019 r., opinią biegłego tj.:opinią nr (...)z dnia 27.07.2020 r. z przeprowadzonych badań w specjalności kryminalistycznej klasyczne badanie dokumentów,opinią nr (...)z dnia 28.07.2020 r. z przeprowadzonych badań w specjalności kryminalistycznej techniczne badania dokumentów,opinią nr (...)z dnia 05.10.2020 r. z przeprowadzonych badań w specjalności kryminalistycznej techniczne badania dokumentów, opinią ustną uzupełniającą z dnia 08.09.2020 r.,

-

pominięciu, że z zeznań świadkaJ. S. (2), których wiarygodności Sąd I

instancji nie podważył, wynika, że podczas spotkania powódki z pozwaną, po śmierciJ. K. (1), w jego mieszkaniu naul. (...)wŁ., pozwana przekazała powódce dokumenty od instalacji gazowej założonej w samochodzieS. (...),

-

pominięciu, że, jak wynika z opinii biegłego nr(...)z dnia 05.10.2020 r. z

przeprowadzonych badań w specjalności kryminalistycznej techniczne badania dokumentów:

⚫

środki kryjące, którymi wykonano wypełnienia wtórne na dokumencie

przerobionym- umowie sprzedaży z dnia 28 września 2018 r. (oprócz zapisu serii i nr dowodu osobistego Sprzedającego) oraz wypełnienia na dokumencie stanowiącym drugi egzemplarz umowy (oprócz podpisu Sprzedającego, który został nakreślony innym środkiem kryjącym) zostały wykonane za pomocą tego samego środka kryjącego lub środków kryjących o takich samych właściwościach optycznych(str. 14-15 opinii)

⚫

wypełnienia wtórne na dokumencie - umowie przerobionej, podpis Kupującego

oraz podpis Sprzedającego na dokumencie przerobionym zostały nakreślone środkami kryjącymi o odmiennych właściwościach optycznych, a także różnymi narzędziami pisarskimi (wkładami do pióra kulkowego)(str. 12- opinii)

-

pominięciu dowodu z dokumentów w postaci wydruku wiadomości e-mail z listopada

2019 r., z których wynika, że pozwana, zaraz po śmierciJ. K. (1), żądała od powódki zwrotu kwoty 10.000 zł, którą zapłacić miała za fakturę z firmy ojca powódki, natomiast nie żądała od niej zwrotu kwoty 25.000 zł ani też wydania pojazduS. (...)wraz kluczykami i dokumentacją

-

pominięciu dowodów z dokumentów w postaci dokumentacji składanej do Wydziału

(...)(wnioski, potwierdzenia zapłaty, karty informacyjne pojazdu) oraz pozwolenia czasowego i wynikającej z tych dokumentów okoliczności, że jako właściciel pojazdu w maju 2019 r. wskazywany był przezJ. K. (1)on sam a nie pozwana

-

przyjęciu, że powódka nie udowodniła, że umowa sprzedaży z dnia 28 września 2018

r. została sfałszowana, że nie doszło do zawarcia umowy przeniesienia własności pojazdu markiS. (...)na pozwaną, w sytuacji gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy (m.in. zeznania powódki, zeznania świadkówJ. S. (2)orazM. B.oraz dowodu z dokumentów) wskazuje, że umowa taka nie została w istocie zawarta przez ojca powódki z pozwaną (ani jako umowa sprzedaży ani jako umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie jako zabezpieczenie pożyczki)

-

przyjęciu, że pozwana pożyczyłaJ. K. (1)kwotę 25 000 zł, a następnie

zawarła zJ. K. (1)umowę sprzedaży samochoduS. (...)z dnia 28 września 2018 r. jako zabezpieczenie tej pożyczki,

-

przyjęciu, że pozwana zawarła zJ. K. (1)umowę przewłaszczenia na

zabezpieczenie, a w konsekwencji że to pozwanej przysługuje prawo własności ww. pojazdu

II
naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:

a
art. 720 § 1 i 2 k.c.poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że pomiędzy pozwaną

aJ. K. (1)została zawarta umowa pożyczki na kwotę 25 000 zł

b
art. 65 § 1 i 2 k.c.w zw. zart. 83 § 1 k.c.w zw. zart. 535 § 1 k.c.w zw. zart. 3531

k.c.poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że pomiędzy pozwaną a ojcem powódkiJ. K. (1)doszło do zawarcia umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie,
ewentualnie z ostrożności procesowej:
naruszenie przepisów postępowania, a toart. 102 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie i obciążenie powódki obowiązkiem zapłaty kosztów zastępstwa procesowego, w sytuacji gdy powódka był subiektywnie przekonana o zasadności swojego roszczenia, a nadto okoliczności sprawy, trudna sytuacja życiowa i majątkowa uzasadniają odstąpienie od obciążenia ją kosztami postępowania w całości.
W konsekwencji podniesionych zarzutów pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i zobowiązanie pozwanejI. K., aby wydała powódceJ. S. (1)samochód markiS. (...)o numerze nadwozia(...)oraznumerze rejestracyjnym (...)wyprodukowany w 2014 roku wraz z kompletem kluczyków oraz dokumentacją pojazdu, w tym dowodem rejestracyjnym nr blankietu DR/BAK(...),ewentualniezmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kwoty 20 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia pozwanej pisma z modyfikacją powództwa do dnia zapłaty tytułem równowartości samochodu markiS. (...), ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto powódka wniosła o zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, za postępowanie w I i II instancji wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty
W odpowiedzi na apelację pozwana wniosła o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej kosztów postępowania przed sądem II instancji - kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu.
Sąd II instancji podziela wszelkie ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego oraz ocenę dowodów wyrażoną w pisemnych motywach rozstrzygnięcia i przyjmuje za własne.
Zarzut naruszeniaart. 6 k.c.w zw. zart. 253 k.p.c.w zw. zart. 245 k.p.c.nie jest trafny.
Naruszenieart. 6 k.c.mogłoby potencjalnie wchodzić w rachubę, gdyby sąd wadliwie zidentyfikował stronę, która powinna wykazać określone okoliczności i w konsekwencji obciążył ją w nieuzasadniony sposób skutkami ich niewykazania, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Apelująca zarzuca, iż Sąd Rejonowy błędnie uznał, iż to na powódce ciążył obowiązek wykazania, że pomiędzy pozwaną a ojcem powódkiJ. K. (1)nie doszło do podpisania umowy sprzedaży. Jednakże powódka zdaje się nie zauważać, że została obarczona obowiązkiem wykazania co do tego, że przysługuje jej prawo własności przedmiotowego pojazdu. Powódka nie dysponowała żadnymi dowodami pozytywnymi na te okoliczność, zatem mogła dowodzić swych twierdzeń jedynie poprzez zakwestionowanie prawa własności pojazdu przysługującego pozwanej na podstawie zawartej umowy. W konsekwencji, to na pozwanej ciążył obowiązek wykazania, że umowa sprzedaży pojazdu z dnia 28 września 2018 r. została sfałszowana lub (na wypadek gdyby nie została sfałszowana) ma charakter pozorny. Z tej też przyczyny nietrafnym jawi się zarzut naruszeniaart. 6 k.c.Ponadto na marginesie należy dodać, że pomimo, iż umowa sprzedaży jest dokumentem prywatnym, w niniejszej sprawie dowodzono jej prawdziwości poprzez przedłożenie prawomocnych postanowień: prokuratora Prokuratury RejonowejŁ.o umorzeniu dochodzenie prowadzonego w sprawie o sygn. akt PR 2 Ds. 2623/2019 w sprawie zaboru w celu przywłaszczenia w dniu 2 grudnia 2019 roku wŁ.samochodu markiS. (...)onr rej. (...)p wartości 25.000 zł na szkodęJ. S. (1), tj. o czyn zart. 278 § 1 k.k.oraz w sprawie podrobienia umowy kupna sprzedaży pojazdu z 28 września 2018 roku wŁ.w bliżej nieustalonym czasie, ale nie wcześniej niż w dniu jw. i nie później niż w dniu 23 listopada 2019 roku poprzez sfałszowanie na niej podpisu sprzedającego pojazdJ. K. (1)celem użycia tak sfałszowanej umowy jako autentycznej, tj. o czyn zart. 270 § 1 k.k.– wobec braku danych dostatecznie uzasadniających popełnienie przestępstwa, a także Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi postanowieniem wydanym w dniu 18 lutego 2021 roku w sprawie V Kp 704/20 utrzymującym w mocy powyższe postanowienie.
Sąd Okręgowy uznał za niezasadne zarzuty naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.Wbrew przekonaniu apelującej, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy Sąd Rejonowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zgromadzony materiał dowodowy i nie naruszył przy tym dyspozycjiart. 233 § 1 k.p.c.Przeprowadzona przez ów Sąd ocena tegoż materiału jest w całości logiczna i zgodna z zasadami doświadczenia życiowego, zaś podniesiony w tym zakresie zarzut stanowi w istocie jedynie niczym nieuzasadnioną polemikę z prawidłowymi i nieobarczonymi błędami ustaleniami Sądu I instancji. Apelująca nie przedstawiła żadnych dowodów przeciwnych, mogących podważyć ocenę Sądu Rejonowego, zaś argumenty, podniesione w treści apelacji, uznać należy za nietrafne.
Kwestionując zawartą pomiędzy pozwaną aJ. K. (1)umowę sprzedaży samochodu, powódka skupia całą swą uwagę na jednym z jej egzemplarzy, co do którego w postępowaniu wykazano, że jest on umową przerobioną. Niemniej, podkreślenia wymaga, że umowa sprzedaży z dnia 28 września 2013 roku została sporządzona w dwóch egzemplarzach, przy czym jeden z nich został uznany za w pełni wiarygodny, bowiem jak wykazało przeprowadzone badanie techniczne dokumentów, na egzemplarzu umowy zarejestrowanym w Wydziale Komunikacji Urzędu MiastaŁ., nie ujawniono żadnych śladów przerabiania, usuwania i nadpisywania, a podpis na obu egzemplarzach umowy zostały nakreślone przez tego wykonawcę, którego bezwpływowe podpisy, jako własnoręczne podpisyJ. K. (1), przedstawiono do celu ekspertyzy w charakterze materiału porównawczego. Umowa sprzedaży pojazdu dla swej ważności nie wymaga zachowania żadnej szczególnej formy. Co więcej, warunkiem jej zawarcia nie jest sporządzenie umowy w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach. Zatem wyeliminowanie z obrotu prawnego jednego ze sporządzonych egzemplarzy umowy nie jest jednoznaczne z przyjęciem, iż do zawarcia umowy nie doszło. Wobec powyższego wskazać należy, że pomiędzy pozwaną aJ. K. (1)doszło do zawarcia umowy sprzedaży samochodu markiS. (...), choć jak słusznie ocenił Sąd Rejonowy, umowa ta miała charakter pozorny.
Sąd Rejonowy prawidłowo odmówił wiarygodności zeznaniom powódki w zakresie, w jakim wskazała, że dzień po śmierciJ. K. (1)otrzymała odI. K.dokumentację dotyczącą założonej wS. (...)instalacji gazowej. Twierdzenia te są gołosłowne. Co prawda powódka wskazuje, że na tę okoliczność zeznawał również świadekJ. S. (2), jednakże jako mąż powódki nie jest osobą bezstronną, a ma interes w pozytywnym dla powódki rozstrzygnięciu. Apelująca nie przedstawiła obiektywnego dowodu na tę okoliczność, przede wszystkim nie złożyła wskazywanej dokumentacji. Wbrew zarzutom powódki, Sąd Rejonowy nie zakwestionował okoliczności żądania od powódki przez pozwaną kwoty 10.000 zł, a jedynie nie dał wiary co do rzekomej wypowiedzi pozwanej „już wiesz, co się stanie z twoim samochodem”.
Zeznania pozwanejI. K., wbrew zapatrywaniu skarżącej, są wiarygodne co do udzieleniaJ. K. (1)pożyczki w kwocie 25.000 zł oraz okoliczności zawarcia umowy sprzedaży pojazduS. (...). Pozwana dysponowała środkami, z których mogła udzielićJ. K. (1)pożyczki, łączyły ją z nim zażyłe, partnerskie relacje. Nie jest niczym zaskakującym, że pozwana nie ustalała, dlaczego jej partner chce pożyczyć od niej pieniądze, zwłaszcza, że prowadził on działalność gospodarczą, a ona działała w stosunku do niego w zaufaniu. Ponadto należy wskazać, że, jak wynikało z zeznań powódki i osób bliskich zmarłemu,J. K. (1)nie rozmawiał z bliskimi o swojej sytuacji finansowej, o swych zobowiązaniach. Powódka zarzuca, że pozwana winna wiedzieć, z jakich powodówJ. K. (1)potrzebował pieniędzy, jednakże sama, jako córka, nie miała wiedzy o jego sytuacji finansowej.
Natomiast odnośnie umowy sprzedaży, biorąc pod uwagę dowód z dokumentu w postaci egzemplarza umowy, zarejestrowanego w Wydziale Komunikacji, wskazać należy, że zeznania pozwanej co do jej zawarcia znalazły potwierdzenie w tym dokumencie. Co prawda powódka wskazywała, że autentyczny egzemplarz umowy sprzedaży mógł nie zostać podpisany świadomie przezJ. K. (1), a pozwana wypełniła bez jego wiedzy i zgody egzemplarz umowy podpisany przez niego in blanco, jednakże są to nie tylko twierdzenia gołosłowne, a wręcz domysł powódki. Powódka nie wykazała, byJ. K. (1)w ogóle podpisywał jakiekolwiek dokumenty in blanco, nie przedstawiła żadnego egzemplarza takiego dokumentu z podpisem zmarłego. Powódka nie uprawdopodobniła również, jak pozwana miała wejść w posiadanie tego dokumentu. Z tej też przyczyny twierdzenia powódki należało ocenić jako nieudowodnione.
Umowa sprzedaży samochodu, jak wskazał Sąd Rejonowy była umową pozorną, zatem dotkniętą sankcją nieważności, jednakże umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie była ważna i skuteczna. Umowa przewłaszczania na zabezpieczenie dla swej ważności i skuteczności nie wymaga fizycznego wydania przedmiotu zabezpieczenia przed ziszczeniem się warunku. Jak wynikało z zeznań pozwanej, umowa sprzedaży miała być zawarta na wszelki wypadek, gdybyJ. K. (2)nie zwrócił jej pożyczki, miała stanowić dla niej zabezpieczenie. Prawdopodobnym jest, że skoro umowa została zawarta jedynie „na wszelki wypadek” i miała być zniszczona po zwrocie pożyczki, strony nie zakładały, iżJ. K. (1)nie spłaci pożyczki, dlatego cały czas zachowywał się jak właściciel pojazdu, opłacał ubezpieczenie, użytkował go, występował w oficjalnych dokumentach jako właściciel, czynił co do tego przedmiotu plany na przyszłość. Nie trudno sobie też wyobrazić, że zmarły nikomu nie powiedział o zawartej z pozwaną umowie. Jak już wyżej wskazano,J. K. (1)nie rozmawiał o kwestiach finansowych z członkami najbliżej rodziny, a informacja o zawartej umowie wiązałaby się z koniecznością poinformowania ich o pożyczce. Z tej też przyczyny Sąd Rejonowy doszedł do słusznych wniosków, że pomiędzy pozwaną aJ. K. (1)doszło do zawarcia umowy pożyczki w kwocie 25.000 zł, a następnie do zawarcia umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie.
Zarzut naruszeniaart. 720 § 1 i 2 k.p.c.nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie zart. 720 § 1 k.c.przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.
Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe wykazało, że pozwana dysponowała kwotą, z której mogła udzielićJ. K. (1)pożyczki. W żadnej mierze nie wykazano, by przekazana zmarłemu kwota miała stanowić darowiznę, wręcz przeciwnie, pozwana cały czas utrzymywała, że jej partner miał jej przekazane pieniądze zwrócić. Skoro zatem pomiędzy pozwaną aJ. K. (1)doszło do przeniesienia na własnośćJ. K. (1)określonej ilości pieniędzy i zobowiązał się on zwrócić tę samą ilość pieniędzy, spełnione zostały przesłanki zawarcia umowy pożyczki.
Zarzut naruszeniaart. 65 § 1 i 2 k.c.w zw. zart. 83 § 1 k.c.w zw. zart. 535 § 1 k.c.w zw. zart. 3531k.c.nie zasługuje na uwzględnienie.
W myślart. 65 § 1 k.c.oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje. W umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu (§ 2).
Umowa zawarta pomiędzy pozwaną aJ. K. (1)została nazwana umową sprzedaży, jednakże, jak słusznie ocenił Sąd Rejonowy, umowa ta była pozorna. Niemniej, wobec ustaleń stron, okoliczności, w jakich oświadczenia ich woli zostały złożone, zasad współżycia społecznego oraz ustalonych zwyczajów, pomiędzy stronami doszło do zawarcia umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie. Należy podkreślić, że przeniesienie własności samochoduS. (...)miało na celu zabezpieczyć pozwaną w przypadku niespłacenia jej pożyczki przez partnera. Cel zawarcia umowy zatem był jasny. Ponadto strony jednoznacznie określiły, że jeżeli do zwrotu pożyczki dojdzie, umowę będą uznawały za niebyłą, a właścicielem samochodu pozostanieJ. K. (1). Tym samym ustalenia pomiędzy stronami zawierały wszystkie essentialia negoti umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie.
Dodać również należy, że umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie jest dopuszczalna na zasadzie swobody umów, jednakże nie została ujęta wKodeksie cywilnym. Zatem strony umowy, nie będące prawnikami, nie musiały mieć wiedzy, w jaki sposób poprawnie skonstruować takową umowę w formie pisemnej. Strony zawarły zatem pozorną umowę sprzedaży w formie pisemnej, ale umowa zawarta w formie ustnej dotyczyła przewłaszczenia na zabezpieczenie.
Nie można zgodzić się ze skarżącą, że Sąd Rejonowy niewłaściwie nie zastosował przepisart. 102 k.p.c.Przepis ten ustanawia zasadę słuszności, będącą odstępstwem od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Jest rozwiązaniem szczególnym, niepodlegającym wykładni rozszerzającej, wykluczającym stosowanie wszelkich uogólnień, wymagającym do swego zastosowania wystąpienia wyjątkowych okoliczności. Przepis ten nie precyzuje pojęcia wypadków szczególnie uzasadnionych, pozostawiając ich kwalifikację Sądowi przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2013 r., sygn. I CZ 183/12, publ. LEX nr 1388472). O wypadkach szczególnie uzasadnionych w rozumieniuart. 102 k.p.c.można mówić w sytuacji, gdy prowadzą one do przekonania, że ponoszenie kosztów pozostawałoby w sprzeczności z powszechnym odczuciem sprawiedliwości oraz zasadami współżycia społecznego. Należą do nich okoliczności związane z przebiegiem sprawy – charakter zgłoszonego roszczenia, jego znaczenie dla strony, subiektywne przekonanie o zasadności roszczenia, przedawnienie roszczenia oraz leżące poza procesem – sytuacja majątkowa i życiowa strony (vide postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2013 roku, sygn. V CZ 124/12, publ. LEX nr 1341727).
Należy podkreślić, że cena sądu, czy zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony, o którym mowa wart. 102 k.p.c., ma charakter dyskrecjonalny, oparty na swobodnym uznaniu, kształtowanym własnym przekonaniem sądu oraz oceną okoliczności rozpoznawanej sprawy. W związku z tym może być podważona przez sąd wyższej instancji tylko wtedy, gdy jest rażąco niesprawiedliwa (videwyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2019 r., V CSK 380/18, LEX nr 2783298).
W rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy nie dopatrzył się istnienia szczególnie uzasadnionego przypadku przemawiającego za zastosowaniem regulacjiart. 102 k.p.c., który co do zasady jest instytucją wyjątkową i odstępstwem od ogólnej zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Ocena, czy w sprawie zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony zezwalający na zastosowanieart. 102 k.p.c.pozostawiona została uznaniu sądu stanowiąc jego suwerenne uprawnienie jurysdykcyjne, przy czym musi ona mieć na względzie całokształt okoliczności sprawy, w tym okoliczności związane z przebiegiem procesu, ale również pozostające poza jego obszarem, np. stan majątkowy stron, ich sytuację życiową, oceniane przede wszystkim z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Powódka, negując rozstrzygnięcie dotyczące kosztów wskazywała, że nie powinna być obciążona obowiązkiem zapłaty kosztów zastępstwa procesowego z przyczyn związanych z przebiegiem procesu, tj. subiektywnego przekonania powódki o zasadności roszczenia, a także z powodu okoliczności leżących poza jego obszarem – trudnej sytuacji materialnej i wychowywaniem chorego syna. Zważyć natomiast należy, że powódka nie przedstawiła na tę okoliczność żadnych dowodów. Co prawda do pozwu powódka załączyła oświadczenie o stanie majątku, dochodach i źródłach utrzymania, jednakże zawarte w niej informacje dotyczą sytuacji sprzed ponad dwóch lat, zatem pozostają nieaktualne. Odnośnie natomiast okoliczności subiektywnego przekonania o zasadności powództwa, wskazać należy, że każda osoba decydująca się na złożenie pozwu jest przekonana o jego zasadności, jak bowiem wskazują zasady logiki, gdyby nie była przekonana o wygranej, nie ryzykowałaby choćby konieczności poniesienia kosztów sądowych. Zatem uznać należy, że subiektywne przekonanie o zasadności powództwa nie jest żadną szczególną przesłanką. Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądów powszechnych, niewystarczające jest powoływanie się jedynie na trudną sytuację majątkową osoby przegrywającej sprawę, nawet jeśli była podstawą zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Z tej też przyczyny należy uznać, że Sąd Rejonowy słusznie nie znalazł podstaw do zastosowaniaart. 102 k.p.c.w niniejszej sprawie.
Podsumowując powyższy wywód stwierdzić należy, iż wywiedziona przez powódkę apelacja nie zawierała zarzutów, mogących podważyć rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego i w konsekwencji podlegała oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy rozstrzygnął w oparciu oart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w zw. z § 2 pkt 5 oraz § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2015 r. poz. 1800 ze zm.) zasądzając na rzecz pozwanej kwotę 1.800 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego w apelacji.