Sąd Okręgowy w Łodzi
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 1379/23
Data wyroku: 2023-11-08 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Jacek Chrostek
Słowa kluczowe: Renta rodzinna
Podstawa prawna: ART.65 USTAWY O EMERYTURACH I RENTACH Z FUS

Sygn. akt VIII U 1379/23

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 29 czerwca 2023 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.po rozpatrzeniu wnioskuG. M.z dnia 6 czerwca 2023 roku odmówił jej prawa do renty rodzinnej po zmarłym w dniu 31 maja 2023 rokuT. M..
W uzasadnieniu ZUS wskazał, że zmarłyT. M.nie spełnił warunków wymaganych do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy z powodu braku wymaganych 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych w 10- leciu przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy (zgonem). W 10- leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności (zgonem) tj. od 31 maja 2013 roku do dnia 30 maja 2023 rokuT. M.udowodnił: 1 rok, 6 miesięcy i 28 dni okresów składkowych oraz 1 miesiąc i 1 dzień okresów nieskładkowych – łącznie 1 rok, 7 miesięcy i 29 dni (brak 5 lat ubezpieczenia). Łączy staż pracy wyniósł: 29 lat, 3 miesiące, 13 dni okresów składkowych oraz 2 lata, 5 miesięcy i 6 dni okresów nieskładkowych. Razem 31 lat, 8 miesięcy i 19 dni. Ponadto zgon nastąpił po upływie 18 miesięcy od ustania ostatniego ubezpieczenia dniu 14 lutego 2015 roku.
(decyzja – k. 28 plik III załączonych do sprawy akt organu rentowego)
Odwołanie od w/w decyzji wniosłaG. M.wnosząc o jej zmianę i przyznanie prawa do renty rodzinnej po zmarłym w dniu 31 maja 2023 rokuT. M..
Zdaniem odwołującej ZUS niezasadnie nie uwzględnił przy ustalaniu prawa do renty rodzinnej okresu podlegania przezT. M.ubezpieczeniu społecznemu rolników od 02.12.1995 r. do 22.03.1996 r., a także okresów jego pracy w gospodarstwie rolnym rodziców po 16 roku życia.
(odwołanie – k. 3-7)
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
(odpowiedź na odwołanie – k. 11-13)
Na rozprawie w dniu 23 października 2023 roku wnioskodawczyni poparła odwołanie, zaś pełnomocnik ZUS wniósł o jego oddalenie.
(końcowe stanowiska stron – rozprawa z dnia 23 października 2023 roku e-protokół (...):00:49 – 00:05:50 – płyta CD – k. 26)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

G. M.,urodzona (...), z wnioskiem o rentę rodzinną po zmarłym mężu wystąpiła w dniu 06.06.2023 r.
(wniosek – k. 21-25 verte plik III załączonych do sprawy akt organu rentowego)
Mąż wnioskodawczyniT. M.,urodzony w dniu (...)zmarł w dniu 31.05.2023 r.
(okoliczności bezsporne, a ponadto odpis skrócony aktu małżeństwa – k. 1 plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego)
W dziesięcioleciu przypadającym przed datą zgonuT. M., to jest w okresie od 31.05.2013 r. do 30.05.2023 r., zmarły posiadał jedynie 1 rok, 6 miesięcy i 28 dni okresów składkowych oraz 1 miesiąc i 1 dzień okresów nieskładkowych – łącznie 1 rok, 7 miesięcy i 29 dni.
Łączny staż ubezpieczeniowyT. M.wyniósł 5 lat, 5 miesiące i 19 dni okresów składkowych 29 lat, 3 miesiące, 13 dni okresów składkowych oraz 2 lata, 5 miesięcy i 6 dni okresów nieskładkowych. Razem 31 lat, 8 miesięcy i 19 dni.
(karta przebiegu zatrudnienia – k. 19-19 verte,  decyzja – k. 28 plik III załączonych do sprawy akt organu rentowego)
T. M.nie miał ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy ani emerytury.
(okoliczności bezsporne, decyzja – k. 20  plik III załączonych do sprawy akt organu rentowego)
T. M.wykonywał pracę jako kierowca, ostatnio wSpółdzielni (...)wR., nie występował o przyznanie mu emerytury w związku z pracą w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
(okoliczności przyznane przez wnioskodawczynię na rozprawie w dniu 23 października 2023 roku e-protokół (...):00:49 – 00:05:50 – płyta CD – k. 26)

Powyższych ustaleń Sąd Okręgowy dokonał w oparciu o powołane - niekwestionowane przez strony – dokumenty, w tym na podstawie okoliczności przyznanych przez sama wnioskodawczynię na rozprawie w dniu 23 października 2023 roku.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje :
Odwołanie jest niezasadne.
Stosownie doart. 65 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz.U.2023.0.1251) renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń. Przy ocenie prawa do renty przyjmuje się, że osoba zmarła była całkowicie niezdolna do pracy.
Art. 66 w/w ustawy stanowi, że renta rodzinna przysługuje także uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci pobierała zasiłek przedemerytalny, świadczenie przedemerytalne lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne. W takim przypadku przyjmuje się, że osoba zmarła spełniała warunki do uzyskania renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.
Osoby ubiegające się o rentę rodzinną wywodzą swoje uprawnienia do tego świadczenia z prawa osoby zmarłej, będącej ich poprzednikiem prawnym. Dlatego też w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega spełnienie przesłanek przez osobę zmarłą, a dopiero następnie ustalane jest prawo do tego świadczenia wnioskodawcy - członka rodziny po osobie zmarłej. /I ACa 1362/17 - wyrok SA Łódź z dnia 11-10-2018/
Renta rodzinna jest prawem pochodnym zmarłego. Aby można było ubiegać się o przyznanie renty rodzinnej, w pierwszej kolejności należy ustalić, czy zmarłemu przysługiwałaby renta z tytułu niezdolności do pracy, przy czym przyjęto fikcję prawną, uznając zmarłego za całkowicie niezdolnego do pracy. Warunki uzyskania przez osobę trwale niezdolną do pracy renty z tytułu niezdolności do pracy określa art. 57 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Jeśli zmarły w chwili śmierci nie spełniał tych warunków, nie może zostać przyznana renta rodzinna na podstawie art. 65 ust. 1 tej samej ustawy. /III AUa 1989/17 - wyrok SA Gdańsk z dnia 19-07-2018/ Dla przyznania prawa do renty rodzinnej nie mają znaczenia żadne inne okoliczności, jak tylko kwestia posiadania przez zmarłego w chwili śmierci ustalonego prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy bądź też spełniania warunków wymaganych do uzyskania jednego z tych świadczeń. Brak uprawnień zmarłego do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy pociąga za sobą również brak uprawnień członków rodziny do renty rodzinnej po ubezpieczonym. Dochodzone świadczenie nie jest bowiem świadczeniem przyznawanym z uwagi na potrzeby, nawet najbardziej uzasadnione, ale świadczeniem pochodnym od okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. /III AUa 2064/15 - wyrok SA Gdańsk z dnia 03-02-2016/
ZmarłyT. M.(urodzony (...)) w chwili śmierci (31.05.2023 r.) nie miał osiągniętego wieku emerytalnego, a wobec tego nie było podstaw do rozpatrywania jego uprawnień do emerytury. Zbadania natomiast wymagało czy zmarły ubezpieczony spełniał warunki wymagane do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy.
Przesłanki nabycia uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy określa przepis art. 57 ust. 1. Zgodnie z tym przepisem renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który:
1) jest niezdolny do pracy;
2) ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy;
3) niezdolność do pracy powstała w okresach, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2, pkt 3 lit. b, pkt 4, 6, 7 i 9, ust. 2 pkt 1, 3–8 i pkt 9 lit. a, pkt 10 lit. a, pkt 11, 12 i pkt 13 lit. a, pkt 14 lit. a i pkt 15–17 oraz art. 7 pkt 1–3, pkt 5 lit. a, pkt 6 i 12, oraz w okresach pobierania świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego określonych w przepisach o świadczeniach rodzinnych lub zasiłku dla opiekuna określonego w przepisach o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, za które nie było obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów;
4) nie ma ustalonego prawa do emerytury z Funduszu lub nie spełnia warunków do jej uzyskania.
Przepisu ust. 1 pkt 3 nie stosuje się do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy (art. 57 ust. 2 w/w ustawy).
Stosownie do art. 58 ust. 1 w/w ustawy warunek posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego, w myśl art. 57 ust. 1 pkt 2, uważa się za spełniony, gdy ubezpieczony osiągnął okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie co najmniej:
1) 1 rok - jeżeli niezdolność do pracy powstała przed ukończeniem 20 lat;
2) 2 lata - jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 20 do 22 lat;
3) 3 lata - jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 22 do 25 lat;
4) 4 lata - jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 25 do 30 lat;
5) 5 lat - jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat.
W myśl ust. 2 art. 58 okres, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, powinien przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy; do tego dziesięcioletniego okresu nie wlicza się okresów pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty rodzinnej oraz okresów pobierania świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego określonych w przepisach o świadczeniach rodzinnych lub zasiłku dla opiekuna określonego w przepisach o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, za które nie było obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.
Zgodnie z art. 58 ust. 4 - przepisu ust. 2 nie stosuje się do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy, o którym mowa w art. 6 okresy składkowe, wynoszący co najmniej 25 lat dla kobiety i 30 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy.
Z kolei zgodnie z art. 57 ust. 2 określonego w art. 57 ust. 1 pkt. 3 warunku aby niezdolność do pracy powstała we wskazanych okresach albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ich ustania nie stosuje się do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy.
Na podstawieart. 5 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychprzy ustalaniu prawa do emerytury i renty i obliczaniu ich wysokości uwzględnia się, z zastrzeżeniemust. 2-5, okresy składkowe, o których mowa wart. 6oraz okresy nieskładkowe, o których mowa wart. 7. Przy czym w myślust. 2 art. 5przy ustalaniu prawa do emerytury i renty oraz obliczaniu ich wysokości okresy nieskładkowe uwzględnia się w wymiarze nieprzekraczającym jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych.
Zgodnie zaś z art. 116 ust. 1 i 5 ustawy postępowanie w sprawach świadczeń wszczyna się na podstawie wniosku zainteresowanego, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Do wniosku w sprawie przyznania świadczeń powinny być dołączone dowody uzasadniające prawo do świadczeń i ich wysokości, określone w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego.
W myśl ogólnych zasad postępowania cywilnego to na wnioskodawczyni spoczywał ciężar udowodnienia faktów uzasadniających jej roszczenie, a na stronie pozwanej obowiązek udowodnienia okoliczności uzasadniających jej wniosek o oddalenie odwołania. Z treściart. 232 k.p.c.wynika, że strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Powyższego nie zmienia możliwość prowadzenia przez Sąd postępowania dowodowego z urzędu.
Z ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie wynika, że mąż wnioskodawczyni -urodzony w dniu (...)zmarł w dniu 31.05.2023 r. Określony przepisem art. 57 ust. 1 pkt. 2 w zw. z art. 58 ust. 1 pkt. 5 i ust. 2 wymóg posiadania minimum pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego przypadającego w ciągu ostatniego dziesięciolecia poprzedzającego datę jego śmierci, to jest w okresie od 31.05.2013 r. do 30.05.2023 r., bezsprzecznie nie został przez niego spełniony, gdyż w okresie tym zmarły wykazał jedynie 1 rok, 6 miesięcy i 28 dni okresów składkowych oraz 1 miesiąc i 1 dzień okresów nieskładkowych – łącznie 1 rok, 7 miesięcy i 29 dni. Jednocześnie zmarły nie posiadał 30 lat okresów składkowych, a jedynie 29 lat, 3 miesiące i 13 dni. Ponadto zgonT. M.nastąpił w okresie dłuższym niż 18 miesięcy od ustania ostatniego ubezpieczenia (14.02.2015 r.).
W niniejszej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia przy ustalaniu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, tak jakby chciała tego wnioskodawczyni, okresów pracy zmarłegoT. M.w gospodarstwie rolnym rodziców po 16 roku życia na podstawie przedłożonego przez nią do odwołania zaświadczenia z KRUS o okresie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przez zmarłego od 02.12.1995 r. do 22.03.1996 r.
Wnioskodawczyni nie dostrzega, że jej małżonek nie miał wcześniej ustalonego prawa do emerytury i renty z tytułu niezdolności do pracy.
Według art. 10 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również następujące okresy, traktując je, z zastrzeżeniem art. 56, jak okresy składkowe: 1) okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki, 2) przypadające przed dniem 1 lipca 1977 r. okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16 roku życia, 3) przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5 - 7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.
Art. 10 ust 2 w/w ustawy wskazuje, że okresy wymienione w ust. 1 pkt 1 uwzględnia się także przy ustalaniu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe ustalone na zasadach określonych w art. 5 -7 są krótsze od okresu wymaganego do przyznania renty, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.
Powołując się na treść art. 10 ustawy podnieść należy, że przepis ten mówi o okresach tzw. uzupełniających, a więc takich, które można uwzględnić jako składkowe tylko wówczas, gdy ubezpieczonemu brakuje okresów, wymienionych w art. 5-7 ustawy. Istotne jest również, że okresy uzupełniające dolicza się tylko w zakresie niezbędnym do uzupełnienia.
Podsumowując uznać należy, ze wnioskodawczyni bezpodstawnie domaga się doliczenia okresu związanego z pracą zmarłego męża w gospodarstwie rolnym rodziców po 16 roku życia skoro zmarły „wypracował sobie” wymagany okres ubezpieczeniowy w ZUS.
Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 26 września 2008 r. II UK 120/08 (Art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychzezwala na uzupełnienie „brakujących” a niezbędnych dla ustalenia prawa do renty okresów składkowych i nieskładkowych o okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono składki). Zagadnieniem podobnym do tych, które przedstawia skarżąca zajmował się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 kwietnia 2008 r., III UK 118/07. W wyroku tym Sąd Najwyższy stwierdził, żeart. 10 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychjest przepisem o treści jednoznacznej. Przepis ten zezwala na uzupełnienie „brakujących” a niezbędnych dla ustalenia prawa do renty okresów składkowych i nieskładkowych o okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono składki.
Sąd Okręgowy podziela w pełni pogląd prawny, wyrażony w zacytowanych orzeczeniach.
Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy, na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.orzekł jak w sentencji.
Niezależnie od powyższych rozważań należy dodatkowo pouczyć wnioskodawczynię, że może wystąpić do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie renty w drodze wyjątku na podstawieart. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Zarządzenie: odpis wyroku z uzasadnieniem
doręczyć wnioskodawczyni.