Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych II instancja
Sygnatura akt: VII Ua 63/23
Data wyroku: 2024-11-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Agnieszka Stachurska, sędzia Agnieszka Stachurska
Słowa kluczowe: Odsetki, Zasiłek chorobowy, Zasiłek macierzyński
Podstawa prawna: art. 85 ust 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 31zd ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19

Sygn. akt VII Ua 63/23

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 listopada 2024 roku
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Agnieszka Stachurska
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 listopada 2024 roku w Warszawie
sprawyA. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
o odsetki
w związku z odwołaniemA. K.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
z dnia 8 grudnia 2022r., znak:(...)
na skutek apelacji wniesionej przez organ rentowy
od wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi - Południe w Warszawie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 czerwca 2023r., sygn. akt VI U 3/23

1
oddala apelację;

2
przyznaje adwokatowiŁ. K.ze Skarbu Państwa- kasy Sądu Okręgowego Warszawa – Praga kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonejA. K.z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.

sędzia Agnieszka Stachurska

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 7 czerwca 2023r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi - Południe w Warszawie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, orzekając w sprawie odwołaniaA. K.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z dnia 8 grudnia 2022 roku, znak:(...), zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że uznał za dokonaną po przekroczeniu ustawowego terminu wypłatę zasiłku chorobowego za okres od 20 kwietnia 2020 roku do 7 października 2020 roku oraz zasiłku macierzyńskiego za okres od 8 października 2020 roku do 6 października 2021 roku oraz przyznałA. K.prawo do odsetek od niewypłaconych w terminie świadczeń.
Sąd Rejonowy ustalił, że ZUS(...)Oddział wW.decyzją z dnia 28 sierpnia 2020 roku odmówiłA. K.prawa do zasiłku chorobowego za okres od 20 kwietnia 2020 roku do 31 sierpnia 2020 roku, decyzją z dnia 23 września 2020 roku odmówił prawa do zasiłku chorobowego za okres od 1 września 2020 roku do 14 października 2020 roku, a decyzją z dnia 3 listopada 2020 roku odmówił prawa do zasiłku macierzyńskiego za okres od 8 października 2020 roku do 6 października 2021 roku. We wszystkich tych decyzjach, jako uzasadnienie, wskazano wydanie decyzji z dnia 27 sierpnia 2020 roku, nr(...), o niepodleganiu przezA. K.ubezpieczeniom społecznym, w tym ubezpieczeniu chorobowemu. Wskazana decyzja powoływała się na okoliczność, że zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych zostało dokonane, by umożliwić ubezpieczonej uzyskanie prawa do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. Ubezpieczona odwołała się od tej decyzji i wyniku jego rozpoznania Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 9 września 2022 roku, wydanym w sprawie o sygn. akt VII U 488/22, zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdził, żeA. K.jako pracownik u płatnika składekT. R.podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 2 marca 2020 roku oraz zasądził od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej kwotę 180,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy podał, że nie można stwierdzić, że zgłoszenieA. K.do ubezpieczeń społecznych nosiło znamiona świadomego i zamierzonego działania, którego celem było uzyskanie w sposób nieuprawniony świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Sąd dodał, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS nie ma argumentów, które można byłoby uznać za wystarczające do sformułowania takiego twierdzenia, tym bardziej, że umowa była faktycznie realizowana, co potwierdził zgromadzony przez Sąd materiał dowodowy. Sąd Okręgowy dalej podał, że dowodem potwierdzającym fakt wykonywania przezA. K.pracy są dokumenty, zeznania świadków oraz zeznania ubezpieczonej, które wskazują, że wykonywała ona zadania, jakie zostały przypisane do powierzonego jej stanowiska pracy. Ubezpieczona była osobą z doświadczeniem w branży, aT. R.potrzebowała takiej osoby, do której miałaby zaufanie. W ocenie Sądu zatrudnienie ubezpieczonej było więc racjonalne z punktu widzenia działalnościsalonu (...). Sąd Okręgowy w uzasadnieniu wyroku wskazał, że ustalając stan faktyczny oparł się na dokumentach, które znajdowały się w aktach ZUS (świadectwo pracy z 21 listopada 2016 roku, zaświadczenie z 2 lutego 2020 roku, oświadczenieT. R., umowa o pracę z dnia 2 marca 2020 roku, zdjęcia, listy płac), a także na zeznaniach przesłuchanych na rozprawie świadkówA. W.iM. K.oraz na zeznaniachA. K.. Oprócz dokumentów znajdujących się w aktach ZUS, Sąd dopuścił dowód z dokumentów dotyczących szukania pracy przez ubezpieczoną w innych miejscach i zawartych przez nią umów z innymi podmiotami.
W dalszej części ustaleń faktycznych Sąd Rejonowy wskazał, że decyzją z dnia 14 listopada 2022 roku ZUS uchylił swoje decyzje z dnia 28 sierpnia 2020 roku, z dnia 23 września 2020 roku i z dnia 3 listopada 2020 roku oraz przyznałA. K.prawo do zasiłku chorobowego za okres od 20 kwietnia 2020 roku do 7 października 2020 roku w wysokości 100% podstawy wymiaru i przyznał jej prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres od 8 października 2020 roku do 6 października 2021 roku w wysokości 80% podstawy wymiaru.
Powyższy stan faktyczny Sąd Rejonowy ustalił w oparciu o dowody z dokumentów znajdujące się zarówno w aktach prowadzonej sprawy, jak i w aktach sprawy toczącej się przed Sądem Okręgowym Warszawa - Praga w Warszawie (sygn. akt VII U 488/22) oraz w aktach organu rentowego. Ponadto oparł się na zeznaniach ubezpieczonej, które zostały ocenione jako wiarygodne.
Dokonując rozważań prawnych, Sąd Rejonowy przypomniał, że zgodnie zart. 85 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jeżeli Zakład – w terminach przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń społecznych lub świadczeń zleconych do wypłaty na mocy odrębnych przepisów albo umów międzynarodowych – nie ustalił prawa do świadczenia lub nie wypłacił tego świadczenia, jest obowiązany do wypłaty odsetek od tego świadczenia w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie określonych przepisami prawa cywilnego. Nie dotyczy to przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłaceniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności.
W ocenie Sądu Rejonowego ZUS ponosi odpowiedzialność za niewydanie w terminie decyzji przyznających świadczenia zasiłkowe ubezpieczonej oraz za niewypłacenie w terminie zasiłku chorobowego za okres od 20 kwietnia 2020 roku do 7 października 2020 roku i zasiłku macierzyńskiego za okres od 8 października 2020 roku do 6 października 2021 roku.
Oceniając w sposób powyżej wskazany, Sąd Rejonowy zwrócił uwagę na linię orzeczniczą, zgodnie z którą zgodnie z treścią art. 85 ust. 1 u.s.u.s. organ rentowy ponosi odpowiedzialność, jeżeli szkoda ubezpieczonego jest wynikiem zawinionego zachowania organu. Należy wskazać, że podejmując próbę klasyfikacji błędów organu rentowego, można je podzielić na błędy w wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu prawa oraz błędy w ustaleniach faktycznych, będące skutkiem naruszenia przepisów proceduralnych. Błąd w wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu prawa jest popełniany wówczas, gdy na podstawie prawidłowo i kompletnie zebranego materiału dowodowego i po ustaleniu niezbędnych okoliczności organ rentowy wydaje decyzję odmawiającą ustalenia prawa, ponieważ błędnie dokonuje interpretacji obowiązujących regulacji w przedmiotowym stanie faktycznym. W takiej sytuacji sąd nie uzupełnia ustaleń faktycznych dokonanych przez organ rentowy. Jeżeli zatem organ rentowy dokonał nieprawidłowej wykładni lub błędnego zastosowania prawa, to ubezpieczonemu należą się odsetki od kwoty świadczenia przyznanego wyrokiem sądu, liczone od upływu terminu, w którym organ rentowy powinien był wydać prawidłową decyzję uwzględniającą wniosek. Bardziej złożona jest prawna kwalifikacja błędu w ustaleniach faktycznych jako przesłanka uzasadniająca odpowiedzialność organu rentowego. Możliwa jest bowiem sytuacja, iż przyznanie prawa do świadczenia nastąpi na skutek ustaleń faktycznych sądu. Aby stwierdzić w takiej sytuacji, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za to opóźnienie, konieczne jest wykazanie, że w przepisanym terminie organ rentowy nie dysponował materiałem umożliwiającym przyznanie świadczenia z uwzględnieniem jednakże tego, czy organ rentowy w ramach swoich kompetencji i nałożonych obowiązków poczynił wszystkie możliwe ustalenia faktyczne i wyjaśnił wszystkie okoliczności konieczne do wydania decyzji. Jeżeli bowiem zmiana decyzji w postępowaniu odwoławczym będzie uzasadniona ustaleniami co do takich okoliczności, które nie były i nie mogły być znane organowi rentowemu, to nie będzie podstaw do uznania, iż opóźnienie jest następstwem okoliczności, za które ponosi on odpowiedzialność (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 16 maja 2017 roku, sygn. akt III AUa 551/16). Powyższą linię potwierdził również w bardziej aktualnym orzecznictwie SN wskazując, że jeśli zmiana (odmownej) decyzji nastąpiła w postępowaniu odwoławczym i była uzasadniona ustaleniami faktycznymi, które nie były i nie mogły być znane organowi rentowemu, bo zostały dokonane na podstawie dowodów niedostępnych temu organowi, to nie można uznać, iż organ rentowy popadł w opóźnienie w rozumieniu art. 85 ust. 1 u.s.u.s. (postanowienie SN z dnia 4 listopada 2021 roku, sygn. akt II USK 309/21). Za warty przywołania Sąd Rejonowy uznał również  pogląd Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 października 2019 roku, sygn. akt III AUa 331/19, wskazał, że w odniesieniu do wad postępowania dowodowego (orzeczniczego) w sprawach wymagających ustalenia niezdolności do pracy, przyjmuje się, że odpowiedzialność organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji jest wyłączona wtedy, gdy:

1
w postępowaniu sądowym przedstawiono nowe dowody lub okoliczności, które miały znaczenie dla zmiany ustaleń w zakresie zdolności do pracy, a za wcześniejsze nieprzedstawienie tychże odpowiada ubezpieczony;

2
w toku procesu przeprowadzono obszerne postępowanie dowodowe, zwłaszcza w sytuacji rozbieżnych wniosków opinii biegłych, w tym, kiedy na skutek takiego postępowania dochodzi do ustalenia niezdolności do pracy po przeprowadzeniu dowodów z opinii kilku biegłych tych samych lub pokrewnych specjalności.

W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy uznał, że ZUS nie wykorzystał w pełni swoich możliwości przeprowadzania postępowania dowodowego w zakresie przesłuchania świadków, których przesłuchał Sąd Okręgowy w sprawie VII U 488/22, zaś co do istotnej dokumentacji, to dysponował nią w chwili wydawania błędnejdecyzji nr (...). Sąd I instancji miał na uwadze również, że Sąd Okręgowy, zmieniającdecyzję nr (...), w uzasadnieniu wyroku wskazał materiał dowodowy, na którym się oparł. Z analizy tego materiału wynika, że były to dokumenty, dostępne dla ZUS, ponieważ zostały zebrane przez sam organ. Poza tymi dowodami Sąd ograniczył się do przeprowadzenia dowodu z dokumentów i sms-ów dotyczących szukania pracy przez ubezpieczoną, a także z zeznań dwóch świadków i samej ubezpieczonej. Niewątpliwie są to środki dowodowe, do których ZUS mógłby mieć dostęp, jeśli tylko przeprowadziłby pełne postępowanie dowodowe. ZUS miał bowiem możliwość zarówno zobowiązaniaA. K.do przedstawienia dokumentów dotyczących jej dotychczasowego zatrudnienia i szukania przez nią pracy, jak i miał możliwość przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków. Jednocześnie podkreślone zostało, że świadkowie przesłuchani przez Sąd to jedna z pracownic salonu oraz matka ubezpieczonej, a więc osoby, które w sposób oczywisty mogły mieć wiedzę odnośnie pracyA. K.uT. R..
Mając powyższe na uwadze, Sąd Rejonowy ocenił, że nie sposób uznać, aby ZUS nie miał możliwości dotarcia do tych środków dowodowych, zatem nie przeprowadził pełnego postępowania dowodowego przed wydaniemdecyzji nr (...), której konsekwencją było wydanie decyzji odmawiających ubezpieczonej prawa do świadczeń zasiłkowych. Sąd Rejonowy zauważył także, że sam Sąd Okręgowy w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie VII U 488/22 wskazał jednoznacznie, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS nie ma argumentów, które można byłoby uznać za wystarczające do sformułowania twierdzenia o dokonaniu zgłoszenia jedynie w celu uzyskania świadczeń i o niewykonywaniu w rzeczywistości pracy przez ubezpieczoną. Sąd Okręgowy dostrzegł więc braki w argumentacji ZUS, które niewątpliwie były też spowodowane brakami w postępowaniu dowodowym, którego ZUS nie przeprowadził w pełni. Wobec tego Sąd Rejonowy ocenił, że ZUS ponosi odpowiedzialność za nieprzeprowadzenie pełnego postępowania dowodowego, a dowody, które przeprowadził Sąd Okręgowy i które legły u podstaw uznania, że decyzja wymaga zmiany, mogły być również przeprowadzone przez sam organ rentowy przed wydaniemdecyzji nr (...). Zdaniem Sądu I instancji nie ma też żadnych okoliczności usprawiedliwiających wskazane braki w postępowaniu dowodowym, tym samym nie zachodzi przesłanka uwalniająca ZUS od odpowiedzialności, skodyfikowana w art. 85 ust. 1 ustawy systemowej.
W dalszej części uzasadnienia Sąd Rejonowy odniósł się do kwestii zastosowania art. 31zd ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021r., poz. 2095; dalej też jako: ustawa covidowa), zgodnie z którym jeżeli termin wydania decyzji lub wypłaty świadczeń przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przypada w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii albo w okresie 30 dni następujących po ich odwołaniu, w razie przekroczenia tego terminu Zakład nie jest zobowiązany do wypłaty odsetek ustawowych za opóźnienie określonych przepisami prawa cywilnego. ZUS w odpowiedzi na pozew powołał się na tę regulację, uzasadniając brak prawa do odsetek po stronie odwołującej się. Sąd Rejonowy zaznaczył, że miał na uwadze to, iż faktycznie termin wypłaty poszczególnych świadczeń dochodzonych przez odwołującą się, czyli zasiłku chorobowego za okres od 20 kwietnia 2020 roku do 7 października 2020 roku oraz zasiłku macierzyńskiego za okres od 8 października 2020 roku do 6 października 2021 roku, przypadał w okresie objętym dyspozycją art. 31 zd ustawy covidowej. Jednak regulacja ta, w takim kształcie nie jest zgodna zKonstytucją RP. Sąd co prawda nie jest Trybunałem Konstytucyjnym i nie ma kompetencji do uchylenia mocy obowiązującej danych aktów prawnych niezgodnych zKonstytucją RPw modelu kontroli abstrakcyjnej. Sąd ma jednak prawo do tzw. rozporoszonej kontroli konstytucyjności przepisów, a więc może w konkretnym stanie prawnym uznać, że dane unormowanie jest niezgodne zKonstytucją RP, co ma przełożenie jedynie na tę konkretną sprawę. Sąd Rejonowy skorzystał w niniejszej sprawie z tej kompetencji i po zbadaniu stanu prawnego doszedł do wniosku o niezgodności zKonstytucją, w realiach niniejszej, konkretnej sprawy, przepisu art. 31 zd ustawy covidowej w zakresie, w jakim pozbawia on ubezpieczoną prawa do odsetek od niewypłaconych w terminie z winy ZUS świadczeń zasiłkowych.
Sąd miał na uwadze, że zgodnie zart. 2 Konstytucji RPRzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Jak wskazuje się w piśmiennictwie i orzecznictwie sprawiedliwość społeczna jest definiowana jako dążenie do zachowania równowagi w stosunkach społecznych i powstrzymywanie się od kreowania nieusprawiedliwionych, niepopartych obiektywnymi wymogami i kryteriami przywilejów dla wybranych grup obywateli, a także podkreśla się, że sprawiedliwość społeczna jest celem, który ma urzeczywistniać demokratyczne państwo prawne. Nie jest demokratycznym państwem prawnym państwo, które nie realizuje idei sprawiedliwości. Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że zasada sprawiedliwości społecznej nie ma jednorodnego charakteru. Niewątpliwie wiążą się z nią m.in. równość praw, solidarność społeczna, minimum bezpieczeństwa socjalnego oraz zabezpieczenie podstawowych warunków egzystencji dla osób pozostających bez pracy nie z własnej woli (M. Florczak-Wątor [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, red. P. Tuleja, LEX/el. 2021, art. 2, a także wyroki TK: z dnia 12 kwietnia 2000 roku, sygn. K 8/98, z dnia 25 lutego 1997 roku, sygn. K 21/95 i z dnia 22 czerwca 1999 roku, sygn. K 5/99).
Jednocześnie Sąd Rejonowy zaznaczył, że zasada sprawiedliwości społecznej łączy się z zasadą równości obywateli wobec prawa, ale to zasada równości ma bardziej szczegółowy charakter, stąd też, gdy dochodzi do naruszenia zasady równości to właśnie na to naruszenie należy się powołać, a nie na naruszenie zasad sprawiedliwości społecznej. Zasada równości jest zaś wyrażona wart. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Oczywiście zasada równości nie sprowadza się do tego, że każdy ma być traktowany przez władze tak samo, ale istotna jest pewna cecha relewantna, która wyróżnia daną grupę osób w danej sytuacji prawnej i właśnie poszczególni członkowie tej grupy powinni być traktowani równo, w podobny sposób, przez organy władzy. Jak wskazał TK w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 października 2010 roku, sygn. P 25/09, „w swym dotychczasowym orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny opiera się na takim rozumieniu zasady równości, zgodnie z którym wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących jak i faworyzujących”.
Sąd Rejonowy podkreślił, że niewątpliwie ZUS stanowi jeden z organów administracji publicznej, wydający decyzje administracyjne dotyczące praw i obowiązków obywateli, które to decyzje są następnie kontrolowane w unikalnej procedurze odwoławczej angażującej nie sąd administracyjny, a wcześniej organ wyższego rzędu w rozumieniuk.p.a., ale sąd powszechny. Wracając na grunt zasad konstytucyjnych, Sąd Rejonowy zaznaczył, że ZUS powinien więc traktować równo obywateli znajdujących się w podobnych sytuacjach.
Następnie, Sąd Rejonowy zwrócił uwagę, że w niniejszej sprawie analizowany jest przepis art. 31zd ustawy covidowej, dlatego przedmiotem uwagi sądu była realizacja zasady równości obywateli w sytuacji dotyczącej prawa do odsetek za niewypłacenie w terminie świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Niewątpliwie cechą relewantną obywateli traktowanych przez ZUS jest fakt, że nie otrzymali oni świadczenia w terminie, co miało miejsce w wyniku zawinionych działań ZUS. Zgodnie z art. 31 zd ustawy covidowej ci obywatele, którzy nie otrzymali świadczeń w okresie przed ogłoszeniem stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii mieli pełne prawo do odsetek od ZUS, natomiast ci, których termin wypłaty świadczeń wypadał w tych okresach już takiego prawa są pozbawieni. Należy więc przyjrzeć się argumentacji, która legła u podstaw ograniczenia podstawowych praw i wolności konstytucyjnych obywateli RP. Otóż w ocenie Sądu Rejonowego, sam fakt wprowadzenia licznych ograniczeń w funkcjonowaniu państwa, a zwłaszcza systemu pracy zdalnej, czy pracy zmianowej nie może przemawiać za wprowadzeniem regulacji pozbawiającej obywateli prawa do zasiłku. Również sam fakt dużej liczby zachorowań na covid-19, co mogło przekładać się na absencje pracowników ZUS, a co za tym idzie skutkować niemożnością dotrzymania terminów ustawowych na wydanie decyzji, nie może usprawiedliwiać pozbawienia obywateli, którzy przecież w tym samym momencie też zmagali się ze skutkami pandemii i choroby, świadczeń odsetkowych. Ustawodawca wprowadzając art. 31 zd ustawy covidowej usprawiedliwił w ten sposób ZUS, ale pominął zupełnie obywateli płacących składki na ZUS, którzy w tym samym momencie, w momencie pandemii, kryzysu nią wywołanego, w okresie panującej choroby i strachu z nią związanego, byli pozbawieni świadczeń chorobowych, czy tak jak odwołującą się w niniejszej sprawie również zasiłku macierzyńskiego. Sąd Rejonowy podkreślił, że nie widzi podstaw, ani tym bardziej usprawiedliwienia w kontekście zasady równości, będącej jedną z emanacji zasady sprawiedliwości społecznej, oraz jednym z filarów państwa prawa, jakim jest Rzeczpospolita Polska, dla wprowadzenia takiej regulacji jak art. 31 zd ustawy covidowej, a tym bardziej do dalszego jej funkcjonowania w porządku prawnym nawet i dziś, gdy już gros ograniczeń związanych z pandemią covid–19 zostało dawno zniesionych, a urzędy pracują z pełnym obłożeniem pracowników, jak przed pandemią. Sąd Rejonowy miał też na uwadze, że w niniejszej sprawie nie doszło do sytuacji, gdy ZUS usprawiedliwia się niewydaniem w terminie decyzji tym, że nastąpiły braki kadrowe związane z absencją chorobową, czy to pracą zmianową. ZUS nie wydał w niniejszej sprawie decyzji wobec braków w przeprowadzonym postępowaniu dowodowym, a nie wobec długotrwałości tego postępowania.
Sąd Rejonowy podkreślił również, że nie można zapominać o prawie do zabezpieczenia społecznego, które wypływa zart. 67 Konstytucji RP, zgodnie z którym obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa (ust. 1); obywatel pozostający bez pracy nie z własnej woli i nie mający innych środków utrzymania ma prawo do zabezpieczenia społecznego, którego zakres i formy określa ustawa (ust. 2). Również i z tym prawem nie sposób pogodzić regulacji z art. 31 zd ustawy covidowej, która jawnie pozbawia odwołującą się prawa do odsetek od niewypłaconych w terminie z winy ZUS-u świadczeń zasiłkowych.
Sąd I instancji zaznaczył, że co prawda prawo do zabezpieczenia społecznego wyrażone wKonstytucji RPnie stanowi samo z siebie podstawy do wysunięcia konkretnych roszczeń o konkretne świadczenie z ZUS, jednak stanowi ono pewien wzorzec, z którym należy porównać wprowadzone przepisy pod kątem ich zgodności z tym wzorcem, pod kątem zapewnienia przez te przepisy realizacji faktycznej prawa do zabezpieczenia społecznego. Niewątpliwieart. 31zd ustawy covidowej nie realizuje tej zasady, a wręcz jest z nią sprzeczny, pozbawia bowiem odwołującą się prawa do odsetek bez wskazania konkretnego uzasadnienia. Uzasadnieniem takim nie może być bowiem sam tylko stan zagrożenia epidemicznego, czy stan epidemii, każdorazowo powinny być bowiem badane okoliczności faktyczne, które tym stanem zostały w danej sprawie wprowadzone, czy rzeczywiście przemawiają one za uwolnieniem ZUS-u od odpowiedzialności za niewypłacenie świadczeń w terminie. W niniejszej sprawieart. 31zd ustawy covidowej stanowi automatyczne usprawiedliwienie ZUS, który w skrajnej sytuacji mógłby w ogóle nie wypłacać świadczeń bez żadnego uzasadnienia i obywatel nie mógłby nic z tym zrobić, a w szczególności nie mógłby uzyskać żadnej rekompensaty za okres pozostawania bez świadczeń. Warto zaś zauważyć, że odwołująca się pozostawała bez świadczeń w okresie największego nasilenia choroby i obostrzeń związanych z pandemią, a więc w okresie najtrudniejszym w przeciągu ostatnich lat, jeśli patrzeć globalnie na całe społeczeństwo. W ocenie Sądu Rejonowego, stoi w istotnej sprzeczności z przywołanymi wyżej przepisamiKonstytucji RPsytuacja, w której w okresie pandemii odwołująca się jest pozbawiona wszelkich świadczeń zasiłkowych przez ZUS, który nie przeprowadza pełnego postępowania dowodowego, którego decyzja po zaskarżeniu zostaje nie dość, że zmieniona przez Sąd, to jeszcze sam Sąd Okręgowy dostrzega, że brak w niej było jakiejkolwiek sensownej argumentacji na poparcie sformułowanego rozstrzygnięcia. Jednocześnie ta odwołująca się nie otrzymuje od ZUS żadnej rekompensaty, ze względu na ustawowe uwolnienie organu rentowego od wszelkiej odpowiedzialności za błędy. Sąd Rejonowy ocenił, że sytuacja taka jest tym bardziej rażąca, albowiem niemal codziennie styka się ze sprawami, w których ZUS odmawia świadczeń osobom ze względu na błędy w obliczeniu składki, które czasem dotyczą niewielkich kwot, ze względu na spóźnienie w opłaceniu składki, które mieści się w paru dniach, czy ze względu na brak dokumentacji, co z kolei wynika z braku jednolitych pouczeń ze strony ZUS wobec obywateli. Widać więc skrajną dysproporcję, w której z jednej strony ZUS bezwzględnie odmawia prawa do świadczeń nawet w sytuacjach, w których oczywistym jest, że należy to świadczenie przyznać, a z drugiej nie ponosi żadnej odpowiedzialności za opieszałość w postępowaniu prowadzącą do niewypłacenia świadczenia przez szereg kolejnych miesięcy.
Kontynuując wywód, Sąd Rejonowy zauważył, że zgodnie zart. 31 ust. 3 Konstytucji RPograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Sąd miał jednak na uwadze, że ograniczenie zasady równości zart. 32 Konstytucji RPoraz prawa do zabezpieczenia społecznego zart. 67 Konstytucji RP, które nastąpiło w wyniku wprowadzeniaart. 31zd ustawy covidowej, nie ma żadnego uzasadnienia patrząc przez pryzmatart. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Nie jest ono bowiem konieczne dla ochrony bezpieczeństwa państwa lub porządku publicznego, czy też dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. W szczególności nie ma żadnego związku pomiędzy brakiem odpowiedzialności ZUS za niewydanie w terminie decyzji a koniecznością ochrony zdrowia czy porządku publicznego w kontekście walki z pandemią covid-19. W istocie kwestia pandemii stała się, w ocenie Sądu Rejonowego, jedynie wygodnym usprawiedliwieniem dla ustawodawcy dla wprowadzenia tak skandalicznej regulacji, jaką jestart. 31zd ustawy covidowej. Sąd Rejonowy zacytował spostrzeżenia Sądu Najwyższego wyrażone w uzasadnieniu uchwały z dnia 26 kwietnia 2023 roku, sygn. akt III PZP 6/22: „pandemia COVID-19 stała się dla władz na całym świecie okazją do skokowego i drastycznego ograniczenia podstawowych praw i wolności obywatelskich, wprowadzanych chaotycznie, bezmyślnie i często bezprawnie pod pozorem ochrony zdrowia i życia. Władze godziły w wolność osobistą obywateli, wolność przemieszczania się, wolność gromadzenia się, wolność wykonywania działalności zawodowej, wolność prowadzenia działalności gospodarczej, prawo do edukacji, prawo do sądu, a także prawo do opieki zdrowotnej. Tylko niektóre z tych ograniczeń udało się - przy braku jakiejkolwiek kontroli konstytucyjności prawa sprawowanej przez sąd konstytucyjny - podważyć w toku postępowania przed sądami karnymi (...) i administracyjnymi (...). Jest również rzeczą powszechnie znaną, że ochrona zdrowia stanowiła w polskim procesie legislacyjnym pretekst dla bezrefleksyjnego uchwalania i wprowadzania (zwłaszcza w trybie tzw. wrzutek sejmowych lub w przygotowanych przez władze wykonawczą pakietach przepisów) takich rozwiązań, które w normalnych czasach nie znalazłyby poparcia racjonalnie myślących i działających parlamentarzystów; o parlamentarzystach respektującychKonstytucję RPnie wspominając. Tym samym w latach 2020-2021 doszło do bezprecedensowej kumulacji ingerencji ustawodawcy zwykłego oraz władzy wykonawczej w sferę podstawowych praw i wolności obywateli. Skala tej ingerencji jest tak znaczna, że można mówić - co jest istotne z punktu widzenia stosowania konstytucyjnej ochrony praw i wolności obywatelskich - o "przekroczeniu pewnej masy krytycznej" negatywnych zmian w sferze wszelkich praw jednostki, nie tylko w zakresie prawa jednostki do sądu, o które to prawo chodzi w niniejszej sprawie”.
Sąd Rejonowy w pełni podzielił sformułowaną przez SN oceną, uznając, żew zupełności należy ją odnieść między innymi właśnie do analizowanej w niniejszej sprawie regulacji z art. 31 zd ustawy covidowej. Ponadto, Sąd Rejonowy nadmienił, że także Rzecznik Praw Obywatelskich zauważył problem dotyczący obowiązywania tego przepisu, jednak jego starania nie doprowadziły do zmiany stanu prawnego. Pomimo planowanej zmiany ustawowej w projekcie ustawy o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (projekt nr UD368), ostatecznie kwestia ta nie została poruszona i w ostatecznym kształcie ustawa procedowana w Sejmie jako druk nr 2721 nie wspomniała o tej regulacji.
Z powyższych względów, uznając niekonstytucyjność art. 31 zd ustawy covidowej, w zakresie, w jakim pozbawia ona odwołującą się w niniejszej sprawie prawa do odsetek od niewypłaconych w terminie świadczeń zasiłkowych, a konkretnie sprzeczność tego unormowania zart. 32 ust. 1 oraz art. 67 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, Sąd uznał, żeA. K.zachowuje prawo do odsetek zgodnie zart. 85 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych(wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi – Południe z dnia 7 czerwca 2023r. wraz z uzasadnieniem, k. 143, 147 -151 a.s.).
Apelację od powyższego wyroku złożył Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW., zarzucając mu:

1
naruszenia przepisu postępowania, mającego wpływ na wynik sprawy, tj.art. 233 § 1 k.p.c.poprzez przyjęcie, że w chwili składania przez odwołującą wniosków o wypłatę zasiłku chorobowego i zasiłku macierzyńskiego istniały wszystkie niezbędne dowody do przyznania odwołującej prawa do ww. zasiłków, pomijając przy tym, że dopiero wyrokiem Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z 9 września 2022r., sygn. akt VII U 488/22, zmieniono zaskarżoną decyzję ZUS z 27 sierpnia 2020r., nr(...), w ten sposób, że stwierdzono, żeA. K.jako pracownik u płatnika składekT. R.podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 2 marca 2020r., co oznacza, iż ww. prawomocny wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Pragą w Warszawie jest ostatnim dokumentem stanowiącym podstawę do wypłaty zasiłku chorobowego i zasiłku macierzyńskiego;

2
naruszenia prawa materialnego, tj.



art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwaprzez niewłaściwe jego zastosowanie, gdyż bez wątpienia ostatnim dokumentem w sprawie jest wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z 9 września 2022r., sygn. akt VII U 488/22, a wypłata zasiłków powinna nastąpić w terminie 30 dni licząc od dnia wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do ustalenia prawa do zasiłku, tj. od dnia uprawomocnienia się ww. wyroku w dniu 29 października 2022r.;

art. 31 zd ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem(...)19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r., poz. 374) poprzez jego niezastosowanie i przyznanie odwołującej prawa do odsetek za zwłokę w wypłacie zasiłku chorobowego oraz zasiłku macierzyńskiego w sytuacji, gdy naruszony przepis wprowadza generalną zasadę zwolnienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wypłaty odsetek wskazując, że jeżeli termin wydania decyzji lub wypłaty świadczeń przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przypada w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii albo w okresie 30 dni następujących po ich odwołaniu, w razie przekroczenia tego terminu, Zakład nie jest zobowiązany do wypłaty odsetek ustawowych za opóźnienie określonych przepisami prawa cywilnego.

Wskazując na powyższe zarzuty, organ rentowy na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania w całości, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie od odwołującej się na rzecz organu rentowego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych.
W uzasadnieniu apelacji pełnomocnik organu rentowego odwołał się doart. 64 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwai nawiązując do niego, podniósł, że okoliczności niniejszej sprawy wskazują, że ostatnim dokumentem istotnym do ustalenia prawa do zasiłku chorobowego i zasiłku macierzyńskiego było orzeczenie Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z 9 września 2022r., sygn. akt VII U 488/22, w którym Sąd zmienił zaskarżoną decyzję ZUS z 27 sierpnia 2020r., nr(...), w ten sposób, że stwierdził, żeA. K.jako pracownik u płatnika składekT. R.podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 2 marca 2020r. Zdaniem organu rentowego z analizy ww. wyroku wynika, że dopiero w postępowaniu sądowym przedstawiono dowody w postaci zeznań świadków, których przeprowadzenie umożliwiło ostateczne wyjaśnienie wątpliwości co do zatrudnienia ubezpieczonej od dnia 2 marca 2020r. jako pracownika u płatnika składekT. R.. Ustaleń tych nie można było przeprowadzić w toku postępowania przed organem rentowym. W ocenie organu rentowego nie można zatem przyjąć, że w chwili składania wniosków o wypłatę zasiłku chorobowego i zasiłku macierzyńskiego istniały wszystkie niezbędne dowody do przyznaniaA. K.prawa do ww. zasiłków. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest obowiązany do wypłaty odsetek, gdy opóźnienie w ustaleniu prawa i wypłacie świadczenia pieniężnego z ubezpieczenia społecznego jest skutkiem przyczyn niezależnych od ZUS. Jeżeli zmiana decyzji w postępowaniu odwoławczym jest uzasadniona ustaleniami co do takich okoliczności, które nie były i nie mogły być znane organowi rentowemu, to nie będzie podstaw do uznania, iż opóźnienie jest następstwem okoliczności, za które ponosi on odpowiedzialność. Ponadto organ rentowy ponownie podniósł, że zgodnie z ww. art. 31zd ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem(...)19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, jeżeli termin wydania decyzji lub wypłaty świadczeń przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przypada w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii albo w okresie 30 dni następujących po ich odwołaniu, w razie przekroczenia tego terminu Zakład nie jest zobowiązany do wypłaty odsetek ustawowych za opóźnienie określonych przepisami prawa cywilnego(apelacja organu rentowego, k. 154 – 155 a.s.).
W odpowiedzi na apelację pełnomocnikA. K.wniósł o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych, oświadczając, że nie zostały one uiszczone ani w całości, ani w części. Uzasadniając przedstawione stanowisko, wskazał że organ rentowy poprzez odmowę prawa do odsetek od świadczenia wypłaconego na skutek orzeczenia narusza art. 64 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa orazart. 85 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż zaległy zasiłek, który podlega wypłacie na skutek orzeczenia sądu powinien zostać uregulowany wraz z odsetkami za opóźnienie określonymi przepisami prawa cywilnego. Sprzeczna jest z przepisami prawa argumentacja organu rentowego, w której odmowę wypłaty odsetek uzasadniono okolicznością braku odpowiedzialności za wypłacenie zasiłku po terminie i przyjęto, że odsetki są należne jedynie, jeśli Zakład nie wypłaci świadczenia w terminie 30 dni od dnia wpływu wyroku. Tak dokonaną ocenę stanowiska organu rentowego pełnomocnikA. K.motywował tym, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest inicjatorem postępowania o podleganie ubezpieczeniom społecznym, zaś w toku postępowania sądowego nie zostały ujawnione żadne nowe okoliczności nieznane ZUS-owi w momencie wstrzymania wypłaty zasiłku, zatem niewypłacenie zasiłku w ciągu 30 dni od dnia złożenia wniosku o zasiłek jest opóźnieniem, za które ZUS ponosi odpowiedzialność. W dalszej części, pełnomocnik powołał się na treść uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt: I UK 191/05, w którym podkreślono, że skoro wypłata zasiłku chorobowego następuje nie później niż w ciągu 30 dni od daty złożenia dokumentów niezbędnych do stwierdzenia uprawnień, tj. zaświadczeń lekarskich, to przedstawienie przez ubezpieczonego takiego dokumentu wraz z wnioskiem o zasiłek chorobowy powoduje obowiązek wydania decyzji przez ZUS nie później niż przed upływem 30 dni od jego uzyskania. Opóźnienie w ustaleniu prawa lub w jego wypłacie wywołuje przewidziany w art. 64 ust. 2 ustawy zasiłkowej obowiązek zapłaty przez ZUS odsetek w wysokości i na zasadach określonych wustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Wskazano także na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2011r., sygn. akt. II UK 22/11, w którym sąd uznał, że: „(...) przesłanką, powstania obowiązku organu rentowego wypłaty odsetek jest opóźnienie tego organu w ustaleniu prawa do świadczenia pieniężnego lub zapłaty tego świadczenia. (...) W orzecznictwie utrwalony został pogląd, że zawarte wart. 85 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychokreślenie: „nie ustalił prawa do świadczenia" oznacza zarówno niewydanie w terminie decyzji przyznającej świadczenie, jak i wydanie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia, mimo spełnienia warunków do jego uzyskania". Mając na uwadze powyższe, pełnomocnik odwołującej wskazała na niezasadność apelacji(odpowiedź na apelację, k. 170 – 171 a.s.).
S ą d Okr ę gowy zwa ż y ł , co nast ę puje:
Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.
Sąd Okręgowy w pełni zaaprobował ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego i przyjął je za własne, podzielił również wywody prawne zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie znajdując podstaw do jego zmiany czy uchylenia.
W pierwszej kolejności analizy wymagał zarzut apelacji, w którym podniesiono naruszenie prawa procesowego, albowiem ocena dotycząca kolejnych zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego może być dokonana tylko przy prawidłowo zrekonstruowanym stanie faktycznym sprawy.
Strona wnosząca apelację zarzuciła naruszenieart. 233 § 1 k.p.c., wskazując, że Sąd Rejonowy nieprawidłowo ocenił materiał dowodowy poprzez błędne przyjęcie, że w chwili składania przez ubezpieczoną wniosków o wypłatę zasiłku chorobowego i zasiłku macierzyńskiego istniały wszystkie niezbędne dowody do przyznania prawa do ww. zasiłków. Sąd Okręgowy nie podzielił wskazanego zarzutu apelującego, oceniając że Sąd I instancji nie dopuścił się żadnych uchybień w procesie oceny materiału dowodowego. Nadto dokonaną ocenę w sposób logiczny i przekonujący umotywował, choć wymaga ona uzupełnienia. Trzeba bowiem zwrócić uwagę, a co umknęło Sądowi Rejonowemu i organowi rentowemu, żeA. K., składając pisemne wyjaśnienia w organie rentowym dołączyła do niech szereg wydruków z mediów społecznościowych oraz zdjęć, potwierdzających jej pracę, ale także oświadczenia trzech osób, określonych jako świadkowie. Tymi osobami byłyM. K.,A. W.oraz nieżyjąca już w trakcie procesu sądowegoT. R.. PonadtoT. R., jako płatnik składek, złożyła odrębne pisemne wyjaśnienia, do których także dołączyła dokumenty, mające potwierdzić pracę ubezpieczonej. Organ rentowy wskazanych oświadczeń świadków nie zakwestionował, jeśli zaś uznawał je za niepełne, to miał możliwość wystąpienia do osób, które złożyły oświadczenia, o przekazanie dodatkowych informacji. Nic takiego się jednak nie stało, a mimo tego została wydana decyzja stwierdzająca, żeA. K.jako pracownikT. R.nie podlega ubezpieczeniom społecznym. Sąd Okręgowy, rozpoznając odwołanieA. K.od ww. decyzji, dysponował tymi samymi dowodami, które posiadał już wcześniej organ rentowy. Ubezpieczona dodatkowo przedstawiła tylko dokumenty dotyczące ubiegania się o zatrudnienie w innych miejscach pracy. Pozostałe pokrywały się zaś z tymi, które zgromadził ZUS. Jeśli chodzi natomiast o świadków, to w postępowaniu sądowym zostały przesłuchane te osoby, których oświadczeniaA. K.złożyła w postępowaniu wyjaśniającym prowadzonym przez organ rentowy. Osobą, której Sąd nie zdołał przesłuchać, z uwagi na śmierć, była tylkoT. R., ale organ rentowy przed wydaniem decyzji dysponował jej pisemnymi wyjaśnianiami oraz oświadczeniem złożonym w charakterze świadka.
W opisanej sytuacji bezzasadne jest twierdzenie organu rentowego, że dopiero postępowanie prowadzone przez Sąd Okręgowy pozwoliło na zgromadzenie dowodów wskazujących na potrzebę zmiany decyzji zaskarżonej przezA. K.. Sąd, prowadząc postępowanie, tylko powielił te dowody, które posiadał organ rentowy, a to nie oznacza, że dopiero w postępowaniu sądowym możliwe stało się ustalenie, że ubezpieczona faktycznie wykonywała pracę i powinna podlegać ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i chorobowemu. Takich ustaleń mógł dokonać sam ZUS, dysponując tym samym istotnym materiałem dowodowym, który zgromadził Sąd. To z kolei oznacza, że Sąd Rejonowy dokonał prawidłowej oceny, ostatecznie przyjmując, że wydanie decyzji – w kształcie, w jakim nie mogła się ostać po rozpoznaniu odwołania przez Sąd Okręgowy w sprawie VII U 488/22 – było wynikiem błędów po stronie organu rentowego.
Przechodząc do zarzutów naruszenia prawa materialnego, należy wskazać, że zgodniez przepisemart. 64 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa– którego naruszenie zarzucił organ rentowy – płatnicy składek wypłacają zasiłki w terminach przyjętych dla wypłaty wynagrodzeń lub dochodów, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych bieżąco po stwierdzeniu uprawnień. Zasiłki te wypłaca się nie później jednak niż w ciągu 30 dni od daty złożenia dokumentów niezbędnych do stwierdzenia uprawnień do zasiłków. Stosownie zaś do brzmieniaart. 64 ust. 2ww. ustawy, jeżeli płatnik składek nie wypłacił zasiłku w terminie, o którym mowa wust. 1, jest on obowiązany do wypłaty odsetek od tego zasiłku w wysokości i na zasadach określonych wustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.
Organ rentowy wskazywał na niewłaściwe zastosowanie przez sąd rejonowy ww. przepisu, co miało polegać na przyjęciu, że na organie rentowym ciąży obowiązek wypłaty odsetek za nieterminowe wypłacenie zasiłków, podczas gdy – zdaniem apelującego – podstawę wypłaty świadczeń stanowił dopiero wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z 9 września 2022r., sygn. akt VII U 488/22, który był dokumentem niezbędnym do stwierdzenia uprawnień ubezpieczonej do ich uzyskania.
Powyższe stanowisko, będące kanwą zarzutu naruszenia przepisuart.  64 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, Sąd Okręgowy ocenił jako błędne. Wskazać należy, że prezentowany przez organ rentowy pogląd, co do tego, że prawo do odsetek za zwłokę powstaje po uprawomocnieniu się wyroku ustalającego prawo do należności głównej, a wyrok traktowany jest jako ostatnia z okoliczności koniecznych do ustalenia prawa utrwalił się w judykaturze Sądu Najwyższego na gruncieart. 118 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 11 października 1991r., II PZP 1/91, OSP 1992 nr 11-12, poz. 256 z glosą A. Szpunara).Zgodnie z tym przepisem, organ rentowy wydaje decyzję w sprawie ustalenia prawa do świadczenia lub ustalenia jego wysokości po raz pierwszy w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji. W myśl ust. laart. 118w razie ustalenia prawa do świadczenia lub jego wysokości orzeczeniem organu odwoławczego za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji uważa się również z mocy prawa dzień wpływu prawomocnego orzeczenia organu odwoławczego. Jednakże powyższe stanowisko nie może być stosowane w przypadku ustalania prawa do świadczeń wypłacanych na podstawieustawy z dnia 25 czerwca 1999r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Ustawa ta nie zawiera podobnych unormowań w tym zakresie ani nie odsyła w tym przypadku do treści ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Abstrahując od powyższego, także za błędne należy uznać stanowisko organu rentowego w zakresie, w jakim organ rentowy propaguje pogląd, że wyrokowi z dnia 9 września 2022r., wydanemu w sprawie o sygn. VII U 488/22, przysługuje przymiot ostatniego dokumentu niezbędnego do przyznania prawa do świadczeń, co zdaniem organu rentowego miało wspierać tezę, że opóźnienie w wypłacie świadczeń jest następstwem okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności. Negując słuszność takiej argumentacji, należy podzielić w całej rozciągłości wywody Sądu I instancji co do tego, że organ rentowy dysponował dokumentami umożliwiającymi mu podjęcie decyzji o przyznaniu świadczeń, a w ramach swych kompetencji winien był w stosownym czasie poczynić wszystkie możliwe ustalenia konieczne do wydania decyzji – czego zaniechał – i to dopiero skutkowało tym, że ustaleń tych dokonał Sąd Okręgowy w postępowaniu VII U 488/22. Z tego powodu, wydany przez ten Sąd wyrok nie może być uznany za ostatnią okoliczność niezbędną do wydania decyzji, ponieważ już przed wszczęciem postępowania sądowego wszystkie niezbędne do wydania decyzji okoliczności były znane organowi rentowemu lub znane mogłyby być, gdyby procedował prawidłowo, korzystając ze wszystkich swoich uprawnień. Należy mieć bowiem  na uwadze, że zgodnie zart 87 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w trakcie przeprowadzania kontroli, której przedmiotem jest wykonywanie zadań i obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecznych przez płatników składek (art. 86 ust. 1 w/w ustawy), organ rentowy ma prawo żądać od płatników wszelkich informacji, a więc między innymi badać wszelkie księgi, dokumenty finansowo-księgowe i osobowe oraz inne nośniki informacji związane z zakresem kontroli, żądać udzielenia informacji przez płatnika składek i ubezpieczonego, przesłuchiwać świadków, przesłuchiwać płatnika składek i ubezpieczonego, jeżeli z powodu braku lub wyczerpania innych środków dowodowych pozostały nie wyjaśnione okoliczności mające znaczenie dla postępowania kontrolnego. Mając na uwadze treść cytowanego przepisu stwierdzić należy, że organ rentowy, w celu wyjaśnienia okoliczności istotnych dla postępowania kontrolnego, miał zatem wszelkie możliwości do poczynienia wyczerpujących ustaleń. Fakt, że możliwości te nie zostały przez organ rentowy wykorzystane w toku jego postępowania nakazuje przyjąć, że do opóźnienia w wypłacie świadczeń doszło w okolicznościach, za które organ rentowy ponosi odpowiedzialność. Zgodnie zart. 50 § 1 k.p.a.organ administracji publicznej może wzywać osoby do udziału w podejmowanych czynnościach i do złożenia wyjaśnień lub zeznań osobiście, przez pełnomocnika, na piśmie, jeżeli jest to niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy lub dla wykonywania czynności urzędowych. Na podstawieart. 7 k.p.a.w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto w rozumieniuart. 77 § 1 k.p.a.organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W realiach przedmiotowej sprawy, organ rentowy – jeśli uznawał to za konieczne - to pominął możliwość wezwania osób, których oświadczenia na piśmie złożyłaA. K.. W takiej sytuacji nie mógł argumentować, że dopiero sąd dysponował materiałem dowodowym, który umożliwił mu wydanie rozstrzygnięcia zmieniającego decyzję organu rentowego, ponieważ ZUS również taki materiał miał, a poza tym posiadał możliwości procesowe jego poszerzenia w razie konieczności. Reasumując, niewątpliwie wyrok w sprawie VII U 488/22 jest z punktu widzenia uprawnień ubezpieczonej ważną okolicznością – wszak zmienił błędną decyzję organu rentowego. Wbrew temu, co twierdzi organ rentowy, wyrok ten nie jest jednak dla ustalenia wzmiankowanych uprawnień okolicznością niezbędną, bowiem nie było obiektywnych przeszkód, by w toku postępowania przed organem rentowym, ów organ dokonał ustaleń tożsamych z tymi, jakie następnie poczynił Sąd.
Co zaś się tyczy trzeciego z podnoszonych zarzutów, tj. naruszenia art. 31zd ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem(...)19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, które to naruszenie polegać miało na niezastosowaniu ww. przepisu i w konsekwencji przyznaniu ubezpieczonej prawa do odsetek za zwłokę w wypłacie zasiłku chorobowego oraz zasiłku macierzyńskiego – wskazać należy, że sąd I instancji przeprowadził w tym przedmiocie w pisemnym uzasadnieniu orzeczenia wnikliwy wywód, przedstawiając rzeczową i spójną argumentację takiego stanowiska, które Sąd Okręgowy w pełni podziela, nie znajdując potrzeby powtarzania tych samych motywów na obecnym etapie postępowania.
Dodatkowo - dokonując rozważań dotyczących niezasadności ww. zarzutu – Sąd Okręgowy za konieczne uznał, by wskazać, że w realiach sprawy stosowanie art. 31zd przeczy celowi, jakim przy jego wprowadzaniu kierował się ustawodawca. Wzmiankowana ustawa stanowiła próbę adaptacji do rzeczywistości zaistniałej w wyniku epidemii(...)19. Początkowo, ów przepis chronić miał ZUS przed finansowymi konsekwencjami opóźnień w rozpatrywaniu spraw, co związane było ze zwiększoną liczbą wpływających wniosków o świadczenia chorobowe, powiększoną dodatkowo o sprawy związane z pomocą przyznaną płatnikom na okres epidemii. Jednak w miarę upływu czasu, jak sytuacja epidemiczna stabilizowała się, problem ten zdaniem sądu stracił na znaczeniu i zwolnienie z konieczności wypłaty odsetek przestało mieć swoje uzasadnienie. W ocenie Sądu Okręgowego regulacja art. 31 zd ww. ustawy nie może służyć organowi rentowemu, kiedy ten chce zwolnić się z obowiązku zapłaty odsetek od świadczeń, których nie przyznał na skutek własnych błędów w wadliwie wydanych decyzjach, co skutkowało opóźnieniem w wypłacie świadczeń – a taka sytuacja zaszła na gruncie rozpoznawanej sprawy. Nadawanie odmiennego znaczenia przepisowi art. 31 zd ww. ustawy – poprzez dosłowne jego stosowanie w każdej sytuacji i bez względu na przyczyny opóźnienia wypłaty świadczenia, skutkowałoby tak daleko idącym wyłączeniem odpowiedzialności organu rentowego od zapłaty odsetek, że w zasadzie pozwalałoby Zakładowi na bezkarne wydawanie wadliwych decyzji odmawiających przyznania świadczeń. Jeżeli bowiem nawet świadczeniobiorca odwołałby się od takiej decyzji do sądu i uzyskał prawomocny, korzystny dla siebie wyrok, to organ rentowy i tak byłby zobligowany jedynie do zapłaty należnej kwoty świadczenia, unikając zapłaty odsetek – a tym samym – finansowych skutków odpowiedzialności za spowodowane wydaniem wadliwej decyzji opóźnienie w spełnieniu należnego świadczenia. W ocenie Sądu Okręgowego, stosowanie ww. przepisu z upływem czasu – wobec dezaktualizacji przyczyn, dla których został wprowadzony – coraz bardziej zaczyna spełniać znamiona nadużycia prawa niż stanowi uzasadnioną reakcję na chwilowo nadmierne obciążenie organu rentowego, mające miejsce jedynie w pierwszych miesiącach trwania epidemii(...)19. Tak jak zostało to już wspomniane, przepis miał chronić organ rentowy przed opóźnieniami powstałymi bez jego winy, wynikłymi z ogromnej liczby wniosków o świadczenia z okresu epidemii(...)19 i tak przepis ten należałoby rozumieć. Tylko bowiem taka wykładnia przepisu pozwala zachować jego cel, zgodnie z jego istotą, jako przepisu wyjątkowo ograniczającego uprawnienia obywateli. W realiach rozpoznawanej sprawy – decyzja odmawiająca ubezpieczonej prawa do wnioskowanych świadczeń była wynikiem zawinionych błędów w procedowaniu organu rentowego – zatem brak jest podstaw do przyjęcia ochrony organu rentowego i zwolnienia go z obowiązku zapłaty odsetek od świadczeń, których wypłaty bezpodstawnie i błędnie odmówił.
Mając na względzie całokształt powyższych rozważań, Sąd Okręgowy ocenił, że apelacja nie zawierała zarzutów mogących skutkować zmianą lub uchyleniem zaskarżonego wyroku. W sprawie nie zachodziły nadto okoliczności, które Sąd Okręgowy winien wziąć pod uwagę z urzędu. Wyrok wydany przez Sąd I instancji zawiera trafne i odpowiadające prawu rozstrzygnięcie, zaś w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie występują przesłanki zaskarżenia mogące ten wyrok wzruszyć. W związku z powyższym, Sąd Okręgowy na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację jako bezzasadną.
Orzekając o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonejA. K.z urzędu w postępowaniu apelacyjnym, Sąd przyznał adwokatowiŁ. K.ze Skarbu Państwa – kasy Sądu Okręgowego Warszawa – Praga kwotę 120 zł podwyższoną o podatek od towarów i usług. Jej wysokość została ustalona na podstawie § 16 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu(Dz. U. 2024r., poz. 763).

s ę dzia Agnieszka Stachurska