Sąd Okręgowy w Sieradzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 358/22
Data wyroku: 2023-12-15 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Dagmara Kos
Słowa kluczowe: Kredyt
Podstawa prawna: art. 69 Prawa Bankowego

Sygnatura akt I C 358/22

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 15 grudnia 2023 r.
Sąd Okręgowy w Sieradzu – Wydział I Cywilny wskładzie następującym:
Przewodniczący: sędzia Dagmara Kos
Protokolant: Kinga Brocka
po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2023 roku w Sieradzu na rozprawie
sprawy z powództwaA. Z. (1)iA. Z. (2)
przeciwkoR.Bank (...)z siedzibą wW.prowadzącemu w Polsce działalność gospodarczą za pośrednictwem oddziałuR.Bank (...)(Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce z siedzibą wW.
o ustalenie nieważności umowy i zapłatę ewentualnie o zapłatę

1
ustala, że umowa o kredyt hipoteczny nr(...)zawarta w dniu(...)pomiędzyA. Z. (1)iA. Z. (2)a(...) Spółka AkcyjnaOddział w Polsce z siedzibą wW.jest nieważna,

2
zasądza od pozwanegoR.Bank (...)z siedzibą wW.prowadzącego w Polsce działalność gospodarczą za pośrednictwem oddziałuR.Bank (...)(Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce z siedzibą wW.łącznie na rzecz powodówA. Z. (1)iA. Z. (2)kwotę 152.412,37 (sto pięćdziesiąt dwa tysiące czterysta dwanaście złotych trzydzieści siedem groszy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 4 listopada 2023 r. do dnia zapłaty,

3
w pozostałym zakresie powództwo oddala,

4
zasądza od pozwanegoR.Bank (...)z siedzibą wW.prowadzącego w Polsce działalność gospodarczą za pośrednictwem oddziałuR.Bank (...)(Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce z siedzibą wW.łącznie na rzecz powodówA. Z. (1)iA. Z. (2)kwotę 6.061,98 (sześć tysięcy sześćdziesiąt jeden złotych dziewięćdziesiąt osiem groszy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem częściowego zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 358/22

UZASADNIENIE
W pozwie z dnia 23 września 2022 r. skierowanym przeciwko pozwanemuR.Bank (...)z siedzibą wW.prowadzącemu w Polsce działalność gospodarczą za pośrednictwem oddziałuR.Bank (...)(Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce z siedzibą wW.powodowieA. Z. (1)iA. Z. (2)wnieśli o ustalenie, że umowa o kredyt hipoteczny nr(...)z dnia 13 stycznia 2010 r., której stronami sąA. Z. (1)i(...) Spółka AkcyjnaOddział w Polsce z siedzibą wW.wraz z załącznikiem nr 1 do umowy w postaci regulaminu Kredytu Hipotecznego Udzielanego przez(...)jest nieważna oraz o zasądzenie solidarnie na ich rzecz od pozwanego kwoty 157.511,91 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wytoczenia powództwa do dnia zapłaty w przypadku ustalenia przez Sąd, że umowa o kredyt hipoteczny nr(...)z dnia 13 stycznia 2010 r. wraz z załącznikiem nr 1 są nieważne i nie wiążą powodów a ewentualnie w przypadku stwierdzenia przez Sąd, że umowa o kredyt hipoteczny nr(...)z dnia 13 stycznia 2010 r. wraz z załącznikiem nr 1 są ważne i zawierają niedozwolone klauzule umowne wnosili o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kwoty 46.710,23 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wytoczenia powództwa do dnia zapłaty. Wnosili też oni o zasądzenie od pozwanego na rzecz każdego z powodów z osobna kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.
(pozew- k.3-24)
W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości i o zasądzenie od powodów na jego rzecz kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego oraz kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa według norm przepisanych.
(odpowiedź na pozew- k.100-131)
Na rozprawie w dniu 10 lutego 2023 r. pełnomocnik powodów popierał powództwo a pełnomocnik pozwanego wnosił o oddalenie powództwa i wnosił o zasadzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów procesu. Na rozprawie tej pełnomocnik pozwanego złożył oświadczenie o ewentualnym skorzystaniu przez bank z prawa zatrzymania i podnosił zarzut zatrzymania świadczenia, ktre w razie uwzględnienia roszczenia objętego powództwem przysługiwało będzie stronie powodowej od pozwanego do czasu zaoferowania pozwanemu zwrotu świadczenia w postaci kwoty kredytu w wysokości 136.500,00 zł wypłaconego stronie powodowej albo zabezpieczenia roszczenia o jego zwrot.
(protokół rozprawy z dnia 10 lutego 2023 r. na płycie CD 00:03:04 – 00:03:53- koperta k.252)
Na rozprawie w dniu 24 listopada 2023 r. pełnomocnik powodów popierał powództwo i wnosił o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów zwrotu kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych a pełnomocnik pozwanego wnosił o oddalenie powództwa i zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego i podtrzymywał zarzut zatrzymania.
(protokół rozprawy z dnia 24 listopada 2023 r. na płycie CD 00:02:02 – 00:11:21- koperta k.252)

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:
W 2009 r. będący małżonkami pozostającymi w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej powodowieA. Z. (1)iA. Z. (2), potrzebowali środków finansowych na remont domu i spłatę kredytu, jaki zaciągnęli na zakup domu. Potrzebna im była na ten cel kwota 135.000,00 zł i w celu jej pozyskania postanowili oni zaciągnąć kredyt.
(zeznania powodów:A. Z. (2)- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 24 listopada 2023 r. 00:05:38 – 00:06:39 w zw. z protokołem rozprawy z dnia 10 lutego 2023 r. 00:04:04 – 00:24:14- koperta k.252,A. Z. (1)- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 24 listopada 2023 r. 00:06:39 – 00:07:08 w zw. z protokołem rozprawy z dnia 10 lutego 2023 r. 00:24:14 – 00:36:08- koperta k.252)
Powodowie udali się do agencji pośrednictwa kredytowego, która miała im wyszukać ofertę kredytową i wyszukała im ofertę kredytu oferowanego przez(...) Spółka AkcyjnaOddział w Polsce z siedzibą wW., którego następcą prawnym jest pozwany. Dalsze rozmowy w sprawie uzyskania kredytu powodowie prowadzili z przedstawicielem tego banku. Przedstawiciel banku nie przedstawił powodom oferty kredytu złotówkowego a jedynie ofertę kredytu indeksowanego kursem franka szwajcarskiego, którą wyszukała dla powodów agencja pośrednictwa kredytowego. Przedstawiciel banku informował powodów, iż wahania kursu franka szwajcarskiego są niewielkie i że od kursu tej waluty zależeć będzie wysokość rat kredytu. Nie pokazywał on im informacji historycznej, z której wynikałoby, jak w poprzednich latach kształtował się kurs franka szwajcarskiego. Nie była też przez niego przedstawiana powodom symulacja zmiany wysokości ich zobowiązania w przypadku wzrostu kursu waluty CHF. Powodowie nie byli też informowani w jaki sposób bank tworzy własne tabele kursowe.
(zeznania powodów:A. Z. (2)- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 24 listopada 2023 r. 00:05:38 – 00:06:39 w zw. z protokołem rozprawy z dnia 10 lutego 2023 r. 00:04:04 – 00:24:14- koperta k.252,A. Z. (1)- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 24 listopada 2023 r. 00:06:39 – 00:07:08 w zw. z protokołem rozprawy z dnia 10 lutego 2023 r. 00:24:14 – 00:36:08- koperta k.252)
W dniu 15 października 2009 r. powodowie złożyli na druku bankowym wniosek o udzielenie kredytu w kwocie 140.000,00 zł w walucie CHF wypłaconego jednorazowo na spłatę kredytu mieszkaniowego i remont domu. W dniu 19 października 2009 r. powodowie złożyli wypełnione przez nich „Oświadczenie wnioskodawcy związane z ubieganiem się o kredyt hipoteczny indeksowany do waluty obcej”, w którym znajdowało się oświadczenie, że zostali zapoznani przez pracownika banku z kwestią ryzyka kursowego w przypadku udzielenia kredytu indeksowanego do waluty obcej oraz, że będąc w pełni świadomi ryzyka kursowego rezygnują z możliwości zaciągnięcia kredytu w złotych i dokonują wyboru zaciągnięcia kredytu indeksowanego do waluty obcej, że znane im są postanowienia „Regulaminu kredytu hipotecznego udzielanego przez(...)w odniesieniu do kredytów indeksowanych do waluty obcej, że zostali poinformowani, że aktualna wysokość kursów waluty obcej dostępna jest w placówkach banku oraz na oficjalnej stronie internetowej banku, że zapoznali się z dokumentem o nazwie „Informacje istotne dla oceny ryzyka i kosztów związanych z zawarciem umowy o kredyt hipoteczny w(...). Ponadto znajdowało się w nim oświadczenie, że są świadomi, że ponoszą ryzyko kursowe związane z wahaniem kursów waluty, do której indeksowany jest kredyt, że kredyt zostanie wypłacony w złotych na zasadach opisanych w Regulaminie, że saldo zadłużenia kredytu wyrażone jest w walucie obcej, raty kredytu wyrażone są w walucie obcej i podlegają spłacie w złotych na zasadach opisanych w ww. Regulaminie i że na wysokość zobowiązania względem banku wynikającego z umowy o kredyt oraz na wysokość rat spłaty kredytu wpływ ma ryzyko kursowe w tym spread walutowy (oraz jego zmiany) wyrażony jako różnica stosowanych przez bank zgodnie z Tabelą kursów sprzedaży i kupna waluty obcej, do której indeksowany jest kredyt oraz kształtowanie się kursów w czasie. Decyzją z dnia 16 października 2009 r. poprzednik prawny pozwanego zdecydował o udzieleniu kredytu powodom.
(kserokopia wniosku- k.147-149, kserokopia oświadczenia wnioskodawców związanego z ubieganiem się o kredyt hipoteczny indeksowany do waluty obcej- k.151, kserokopia decyzji kredytowej- k.153-154)
Przed zawarciem umowy powodowie dwa razy spotkali się z przedstawicielem banku u pośrednika kredytowego. Podpisać umowę pojechali do banku. Przestawiono im wówczas umowę kredytu do podpisania. Powodowie przeczytali tę umowę przed podpisaniem. Pytali pracownika banku o niezrozumiałe dla nich kwestie a ten uspokajał ich, że jest to dobra i bezpieczna oferta.
(zeznania powodów:A. Z. (2)- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 24 listopada 2023 r. 00:05:38 – 00:06:39 w zw. z protokołem rozprawy z dnia 10 lutego 2023 r. 00:04:04 – 00:24:14- koperta k.252,A. Z. (1)- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 24 listopada 2023 r. 00:06:39 – 00:07:08 w zw. z protokołem rozprawy z dnia 10 lutego 2023 r. 00:24:14 – 00:36:08- koperta k.252)
W dniu 25 stycznia 2010 r. powodowie zawarli z(...) Spółka AkcyjnaOddział w Polsce z siedzibą wW.umowę kredytu hipotecznego nr(...). Zgodnie z § 2 ust. 1 i 3 tej umowy bank udzielił im kredytu w kwocie 136.500,00 zł indeksowanego do waluty obcej CHF na okres 240 miesięcy. W myśl § 2 ust. 2 umowy kredyt miał być przeznaczony na budowę domu systemem gospodarczym i spłatę kredytu mieszkaniowego w innym banku. Jak wynikało z § 7 ust. 4 Regulaminu kredytu hipotecznego udzielanego przez(...), stanowiącego integralną część umowy, wypłata kredytu miała nastąpić w złotych według kursu nie niższego niż kurs kupna zgodnie z Tabelą obowiązującą w momencie wypłaty środków z kredytu. Saldo zadłużenia z tytułu kredyt miało zostać wyrażone w walucie obcej i obliczane według kursu stosowanego przy uruchomieniu kredytu zaś aktualne saldo zadłużenia w walucie kredytu kredytobiorcy mieli otrzymywać listownie. Stosownie do postanowień § 2 pkt 12 Regulaminu kredytu hipotecznego udzielanego przez(...)Tabelą, o której mowa w Regulaminie, jest tabela kursów walut obcych obowiązująca w Banku.
(zeznania powodów:A. Z. (2)- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 24 listopada 2023 r. 00:05:38 – 00:06:39 w zw. z protokołem rozprawy z dnia 10 lutego 2023 r. 00:04:04 – 00:24:14- koperta k.252,A. Z. (1)- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 24 listopada 2023 r. 00:06:39 – 00:07:08 w zw. z protokołem rozprawy z dnia 10 lutego 2023 r. 00:24:14 – 00:36:08- koperta k.252, kserokopia umowy kredytu- k.37-42, kserokopia Regulaminu kredytu hipotecznego udzielanego przez(...)k.43-52)
Zgodnie z § 5 ust. 1 umowy kredyt miał być wypłacony w transzach. Jak wynikało z § 5 ust. 2 umowy warunkiem wypłaty kredytu było spełnienie przez kredytobiorców warunków uruchomienia kredytu w tym określonych w decyzji kredytowej przekazanej kredytobiorcom. Zgodnie z § 5 ust. 3 umowy transze miały być wypłacane na podstawie złożonej w banku przez kredytobiorców pisemnej dyspozycji wypłaty środków z kredytu według wzoru obowiązującego w banku, przy czym w myśl § 5 ust. 5 umowy termin złożenia pierwszej dyspozycji wypłaty nie mógł przekraczać 60 dni od dnia zawarcia umowy. Zgodnie z § 5 ust. 4 umowy kredyt miał być wypłacony na rachunek bankowy wskazany przez kredytobiorców w dyspozycji wypłaty środków z kredytu, zgodnie z przeznaczeniem kredytu. Jak wynikało z § 8 ust. 1 Regulaminu uruchomienie kredytu miało nastąpić na podstawie złożonej w banku dyspozycji wypłaty środków z kredytu w terminie nieprzekraczającym 7 dni roboczych od dnia następującego po dniu złożenia dyspozycji oraz spełnienia przez kredytobiorców warunków określonych w umowie.
(zeznania powodów:A. Z. (2)- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 24 listopada 2023 r. 00:05:38 – 00:06:39 w zw. z protokołem rozprawy z dnia 10 lutego 2023 r. 00:04:04 – 00:24:14- koperta k.252,A. Z. (1)- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 24 listopada 2023 r. 00:06:39 – 00:07:08 w zw. z protokołem rozprawy z dnia 10 lutego 2023 r. 00:24:14 – 00:36:08- koperta k.252, kserokopia umowy kredytu- k.37-42)
Zgodnie z § 2 ust. 4 umowy kredytobiorcy zobowiązali się do zapłaty prowizji od udzielenia kredytu w wysokości 2.047,50 zł.
(kserokopia umowy- k.37-42)
Zgodnie z § 3 ust. 1 umowy kredyt był oprocentowany według zmiennej stopy procentowej, która na dzień sporządzenia umowy wynosiła 4,45000 % w stosunku rocznym z zastrzeżeniem postanowień Regulaminu w zakresie ustalania wysokości oprocentowania. Jak wynikało z § 3 ust. 2 umowy zmienna stopa oprocentowania ustalana była jako suma stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF) oraz stałej marży banku w wysokości 4,20 punktów procentowych.
(kserokopia umowy- k.37-42)
Zgodnie z § 7 ust. 1 umowy zabezpieczeniem spłaty kredytu wraz z odsetkami i innymi należnościami wynikającymi z umowy była pierwsza hipoteka kaucyjna do kwoty 273.000,00 zł ustanowiona na rzecz banku nadziałce nr (...)położonej wŁ., dla której Sąd Rejonowy w Łasku prowadziksięgę wieczystą KW nr (...)i cesja praw na rzecz banku z polisy ubezpieczenia tej nieruchomości/budowy od ognia i innych zdarzeń losowych.
(kserokopia umowy- k.37-42)
W myśl § 6 ust. 1 umowy kredytobiorcy mieli dokonywać spłat rat kredytu obejmujących część kapitałową i odsetkową w terminach i wysokościach określonych w umowie. Zgodnie z § 6 ust. 2 i 4 umowy kredyt miał być spłacany w 240 miesięcznych ratach równych. W myśl § 6 ust. 6 umowy raty kredytu oraz inne należności związane z kredytem miały być pobierane z rachunku bankowego wskazanego w treści pełnomocnictwa a kredytobiorcy zobowiązali się do utrzymywania wystarczających środków na tym rachunku, uwzględniając możliwe wahania kursowe. W myśl § 9 ust. 1 Regulaminu raty spłaty pobierane miały być z rachunku bankowego kredytobiorców prowadzonego w złotych wskazanego w umowie. Jak wynikało z § 9 ust. 2 Regulaminu raty kredytu podlegające spłacie wyrażone miały być w walucie obcej i w dniu wymagalności raty kredytu pobierane z rachunku bankowego według kursu sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązująca w Banku na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu a jeśli dzień wymagalności raty kredytu przypada na dzień wolny od pracy stosować się miało kurs sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w Banku na koniec ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu. Stosownie do § 13 ust. 7 Regulaminu wcześniejsza spłata dokonywana miała być w oparciu o kurs sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w Banku w momencie realizacji dyspozycji.
(zeznania powodów:A. Z. (2)- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 24 listopada 2023 r. 00:05:38 – 00:06:39 w zw. z protokołem rozprawy z dnia 10 lutego 2023 r. 00:04:04 – 00:24:14- koperta k.252,A. Z. (1)- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 24 listopada 2023 r. 00:06:39 – 00:07:08 w zw. z protokołem rozprawy z dnia 10 lutego 2023 r. 00:24:14 – 00:36:08- koperta k.252, kserokopia umowy kredytu- k.37-42, kserokopia Regulaminu kredytu hipotecznego udzielanego przez(...)k.43-52)
W dniu podpisania umowy powodowie złożyli oświadczenie, że zostali zapoznani przez pracownika banku z kwestią ryzyka zmiany stopy procentowej i są świadomi ponoszenia ryzyka zmiany stopy procentowej w związku z umową, która ma wpływ na wysokość zobowiązania względem banku wynikającego z umowy o kredyt oraz na wysokość rat spłaty kredytu oraz, że zostali zapoznani przez pracownika banku z kwestią ryzyka kursowego w przypadku udzielenia kredytu indeksowanego do waluty obcej i będąc w pełni świadomymi ryzyka kursowego rezygnują z możliwości zaciągnięcia kredytu w złotych i dokonują wyboru zaciągnięcia kredytu indeksowanego do waluty obcej, że znane im są postanowienia umowy o kredyt hipoteczny oraz „Regulaminu kredytu hipotecznego udzielanego przez(...)w odniesieniu do kredytów indeksowanych do waluty obcej i że zostali poinformowani, że aktualna wysokość kursów waluty obcej dostępna jest w placówkach banku a także, że są świadomi ponoszenia ryzyka kursowego związanego z wahaniem kursów waluty, do której indeksowany jest kredyt, że kredyt zostanie wypłacony w złotych na zasadach opisanych w Regulaminie, że saldo zadłużenia kredytu wyrażone jest w walucie obcej, że raty kredytu są wyrażone w walucie obcej i podlegają spłacie w złotych na zasadach opisanych w Regulaminie, że na wysokość zobowiązania względem banku wynikającego z umowy o kredyt oraz na wysokość rat spłaty kredytu wpływ ma ryzyko kursowe a w tym spread walutowy (oraz jego zmiany) wyrażony jako różnica stosowanych przez bank zgodnie z Tabelą kursów sprzedaży i kupna waluty obcej, do której indeksowany jest kredyt oraz kształtowanie się kursów w czasie.
(zeznania powodów:A. Z. (2)- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 24 listopada 2023 r. 00:05:38 – 00:06:39 w zw. z protokołem rozprawy z dnia 10 lutego 2023 r. 00:04:04 – 00:24:14- koperta k.252,A. Z. (1)- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 24 listopada 2023 r. 00:06:39 – 00:07:08 w zw. z protokołem rozprawy z dnia 10 lutego 2023 r. 00:24:14 – 00:36:08- koperta k.252, kserokopia oświadczenia- k.165)
W wykonaniu umowy poprzednik prawny pozwanego wypłacił powodom kwotę 136.500,00 zł.
(zaświadczenie- k.64-76)
W okresie od 17 marca 2010 r. do 15 maja 2020 r. powodowie wpłacili w oparciu o umowę kredytu kwotę 152.412,37 zł.
(zaświadczenie- k.64-76)
Ustaleń stanu faktycznego Sąd dokonał w oparciu o zeznania powodów oraz powołane wyżej dokumenty, których treści strony nie kwestionowały a pozostałe złożone dokumenty Sąd pominął, jako że nie miały one znaczenia dla rozstrzygnięcia.
Sąd nie dał wiary zeznaniom powodów w tej części, w której podawali oni, że w związku z umową kredytu musieli zawrzeć umowę ubezpieczenia na życie u ubezpieczyciela wskazanego przez bank i musieli też zawrzeć umowę ubezpieczenia nieruchomości także u ubezpieczyciela wskazanego przez bank. Jeśli chodzi o wymóg zawarcia umowy ubezpieczenia na życie przez kredytobiorców to ich zeznaniom nie można dać wiary. Pozostają one bowiem w sprzeczności z treścią umowy kredytu. Jeśli zaś chodzi o ubezpieczenie nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych, to jakkolwiek było ono wymagane dla zawarcia umowy, jednakże z umowy nie wynika, by bank narzucał powodom u jakiego ubezpieczyciela mają zawrzeć umowę ubezpieczenia. W tej sytuacji zeznaniom powodów, z których wynikało, że bank narzucał ubezpieczyciela, Sąd nie dał wiary.
Przy ustaniu stanu faktycznego Sąd pominął zeznania świadkaA. S.z uwagi na to, iż nie pracował on jeszcze w(...) Spółka AkcyjnaOddział w Polsce z siedzibą wW.w czasie zawierania przez powodów umowy kredytu z tym bankiem i stąd nie było możliwym do ustalenia w oparciu o jego zeznania czy przedstawiona przez niego ogólna procedura zawierania umów kredytowych stosowana przez ten bank była zastosowana w przypadku powodów.
Sąd pominął dowód z opinii biegłego z zakresu finansów i rachunkowości na fakty wskazane w pozwie uznając, iż nie miały one znaczenia dla rozstrzygnięcia.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Powodowie domagali się w pierwszej kolejności ustalenia, że umowa o kredyt hipoteczny nr(...)zawarta w dniu 25 stycznia 2010 r. pomiędzy nimi a poprzednikiem prawnym pozwanego(...) Spółka AkcyjnaOddział w Polsce z siedzibą wW.jest nieważna oraz zasądzenia od pozwanego solidarnie na ich rzecz kwoty 157.511,91 zł w związku z nieważnością tej umowy i pobraniem przez pozwanego świadczeń nienależnych.
Jak wynika zart. 189 kpcpowód może żądać ustalenia przez Sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że interes prawny w rozumieniu tego przepisu istnieje wówczas, gdy zachodzi niepewność stanu prawnego lub prawa, powodująca potrzebę ochrony prawnej. Niepewność ta musi mieć charakter obiektywny, to jest istnieć na podstawie rozumnej oceny sytuacji, w której powód występuje z tego rodzaju powództwem. Dlatego też nie można zakwestionować interesu prawnego w żądaniu ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma ono znaczenie zarówno dla obecnych jak i przyszłych możliwych, ale obiektywnie prawdopodobnych stosunków prawnych i praw, czy sytuacji prawnej podmiotu występującego z żądaniem (patrz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2006 r., II CK 395/05).
W ocenie Sądu powodowie mają interes prawny w ustaleniu nieważności umowy kredytu, niezależnie od losów równolegle zgłaszanego przez nich żądania zapłaty. Podpisanie przez powodów i poprzednika prawnego pozwanego umowy kredytu wygenerowało bowiem długoterminowy stosunek prawny, który zgodnie z jego treścią nie został dotychczas wykonany. Ewentualne uwzględnienie roszczenia powodów o zwrot dokonanych przez nich do tej pory świadczeń na rzecz pozwanego na podstawie tejże umowy nie ureguluje w sposób definitywny wzajemnych relacji stron. Wniosek przeciwny byłby zasadny tylko przy przyjęciu, że prawomocne orzeczenie sądu wiąże nie tylko w zakresie sentencji, ale również motywów rozstrzygnięcia, co do czego nie ma jednak zgody w orzecznictwie i doktrynie. Stwierdzenie natomiast nieważności umowy przesądza nie tylko o potencjalnej możliwości domagania się zwrotu już spełnionych świadczeń ale także rozstrzyga w sposób ostateczny o braku obowiązku spełniania w przyszłości wynikających z umowy świadczeń, a więc o zezwoleniu na zaprzestanie spłaty kolejnych rat kredytu. Orzeczenie stwierdzające nieważność umowy niweczy jej skutki ex tunc i z uwagi na związanie zarówno stron, jak i innych sądów jego treścią z mocyart. 365 § 1 kpc, jako swoisty prejudykat, ma istotne znaczenie dla dalszych czynności stron w związku ze spłacaniem kredytu przez powodów. (patrz wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 28 października 2018 roku, sygn. I ACa 623/17) Orzeczenie ustalające znosi zatem wątpliwości stron i zapobiega dalszemu sporowi o roszczenia banku wynikające z umowy. To zaś przesądza o wykazaniu przez powodów posiadania przez nich interesu prawnego w ustaleniu nieważności umowy kredytu.
Zgodnie zart. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. prawo bankowew brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia przez strony umowy (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 2488), przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. W myślart. 69 ust. 2 prawa bankowegoumowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: strony umowy, kwotę i walutę kredytu, cel, na który kredyt został udzielony, zasady i termin spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.
Z powyższego wynika, że umowa kredytu jest umową nazwaną. Wynikająca z ustawy definicja tej umowy wskazuje, że jest ona umową dwustronnie zobowiązującą. Z jednej strony, bank zobowiązany jest do oddania do dyspozycji drugiej strony kwoty kredytu, a jednocześnie staje się uprawniony do uzyskania spłaty oddanej do dyspozycji kredytobiorcy kwoty. Z drugiej strony, kredytobiorca ma prawo domagać się od banku wypłaty kredytu, a potem obciąża go obowiązek zwrotu oddanej do jego dyspozycji kwoty. Wobec nałożenia na kredytobiorcę obowiązku zapłacenia bankowi odsetek oraz prowizji, które mają charakter wynagrodzenia za korzystanie ze środków pieniężnych banku, umowa kredytu jest odpłatna. Jest też umową konsensualną, to znaczy dochodzi do skutku w wyniku samego uzgodnienia przez strony jej podstawowych postanowień. Przedmiotem kredytu musi być określona kwota pieniężna. W umowie muszą być też określone zasady spłaty sumy kredytu.
W chwili zawarcia umowy kredytu przez powodówprawo bankowenie przewidywało literalnie możliwości udzielania kredytów denominowanych i indeksowanych. Dopieroustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw(Dz.U. nr 165, poz. 984), która weszła w życie w dniu 26 sierpnia 2011 r., dodano wart. 69 ust. 2 pkt 4 a, zgodnie z którym w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, umowa o kredyt powinna określać szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo – odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu. Ponadto ustawą tą doart. 69dodano ust. 3, zgodnie z którym w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo – odsetkowych oraz dokonać przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie. W tym przypadku w umowie o kredyt określa się także zasady otwarcia i prowadzenia rachunku służącego do gromadzenia środków przeznaczonych na spłatę kredytu oraz zasady dokonywania spłaty za pośrednictwem tego rachunku.
Choćustawa prawo bankowew chwili zawarcia umowy przez powodów i poprzednika prawnego pozwanego literalnie nie przewidywała możliwości udzielania kredytów indeksowanych, nie budzi wątpliwości Sądu dopuszczalność konstruowania w tym czasie zarówno umów kredytu indeksowanego (waloryzowanego) do waluty obcej, w których wysokość kwoty kredytu wyrażonej w złotych jest określana (indeksowana) według kursu danej waluty obcej w dniu wydania, jak i umów kredytu denominowanego w walucie obcej, w których wartość kwoty kredytu jest wyrażona w walucie obcej, ale jest uruchamiana w złotych po przyjętym kursie przeliczeniowym. Zastosowanie bowiem konstrukcji przeliczeń pomiędzy walutą krajową i walutami zagranicznymi w celu ustalenia wysokości świadczeń, do których obowiązany jest kredytobiorca w ramach realizacji obowiązku zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu i zapłaty odsetek nie narusza istoty umowy kredytu. Nadal zachowana jest zasada, zgodnie z którą bank udostępnia kredytobiorcy kapitał kredytu, kredytobiorca go wykorzystuje i zobowiązany jest do zwrotu. Zastosowanie przeliczeń oznacza jedynie modyfikację wysokości świadczeń, do których zobowiązane będą strony, ale nie ingeruje w ogólną konstrukcję umowy. Zabieg taki mieści się w granicach swobody umów (art. 3531kc) W przypadku umów kredytu indeksowanego miała miejsce modyfikacja istniejącej umowy nazwanej – umowy kredytu, która doprowadziła do wykształcenia się w obrocie pewnego rodzaju tych umów, cechujących się określonymi zasadami ustalania świadczeń stron. Wykształcenie się w praktyce umów o określonych cechach doprowadziło następnie do ich częściowej regulacjiustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw.
Zgodnie z art. 4 powołanej wyżej ustawy w przypadku kredytów lub pożyczek pieniężnych zaciągniętych przez kredytobiorcę lub pożyczkobiorcę przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ma zastosowanie art. 69 ust. 2 pkt 4 a w stosunku do tych kredytów lub pożyczek pieniężnych, które nie zostały całkowicie spłacone – do tej części kredytu lub pożyczki, która pozostała do spłacenia. W tym zakresie bank dokonuje bezpłatnie stosownej zmiany umowy kredytowej lub umowy pożyczki. Wskazany przepis wprost potwierdza zatem stosowanie przepisów dodanych ustawą nowelizującąprawo bankowedo umów zawartych przed tą nowelizacją. W tej sytuacji nielogicznym byłoby uznanie, że wyrażona w nim norma nie ma zastosowania, gdyż wcześniej zawarte umowy kredytu indeksowanego czy denominowanego są nieważne jako niedopuszczalne w dacie ich zawierania.
Zgodnie zart. 3851kcpostanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Z przepisu tego wynika zatem, że aby uznać postanowienie umowne za niedozwolone powinny zostać spełnione następujące przesłanki:
- postanowienie nie było indywidualnie uzgodnione (nie było negocjowane),
- postanowienie nie dotyczy sformułowanych jednoznacznie głównych świadczeń stron,
- w wyniku zawarcia w umowie tego postanowienia prawa i obowiązki konsumenta zostały ukształtowane w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami,
- doszło tym samym do rażącego naruszenia interesów konsumenta.
Zgodnie zart. 3852kcoceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.
W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostawało, że powodowie zawierając umowę kredytu działali jako konsumenci. Sąd nie miał też wątpliwości, że kredytobiorcy nie mieli wpływu na kształt postanowień dotyczących klauzul indeksacyjnych zawartych w § 2 pkt 12, § 7 ust. 4, § 9 ust. 2 i § 13 ust. 7 Regulaminu kredytu hipotecznego udzielanego przez(...), stanowiącego integralną część umowy. Od ich decyzji zależało czy zawrzeć umowę, w jakiej wysokości chcieliby zaciągnąć kredyt i na jaki okres. Pozwany nie wykazał natomiast, że kredytobiorcy indywidualnie uzgodnili wyżej wskazane postanowienia dotyczące klauzuli waloryzacyjnej, w tym sposób ustalenia wysokości kursów waluty po jakich miały być przeliczone kredyt do wypłaty oraz wysokość rat. W tym miejscu zaznaczyć należy, że zgodnie zart. 3851§ 4 kcciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje.
Pojęcie postanowień określających główne świadczenia stron kojarzone jest ze świadczeniami charakteryzującymi daną umowę, określającymi jej istotę, czyli tzw. essentialia negotii, rozumiane jako cechy, według których dokonuje się kwalifikacji konkretnej czynności prawnej do ustawowo wyróżnionych typów czynności. Ocena powinna być dokonywana w odniesieniu do konkretnej umowy z uwzględnieniem indywidualnych okoliczności.
Zdaniem Sądu głównego świadczenia stron, w przypadku umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, dotyczą również klauzule indeksacyjne określające kurs wymiany waluty obcej w jakiej ustalane jest zobowiązanie kredytobiorcy i przeliczana jest wysokość podlegającej spłacie w PLN raty kredytu. Decydują one bowiem o wysokości głównych świadczeń kredytobiorcy oraz o wysokości tzw. spreadu walutowego, stanowiącego de facto element wynagrodzenia banku za udzielony kredyt.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że klauzule indeksacyjne zawarte w § 7 ust. 4, § 9 ust. 2 i § 13 ust. 7 Regulaminu kredytu hipotecznego udzielanego przez(...), stanowiącego integralną część umowy dotyczą głównych świadczeń stron umowy. Rozważenia zatem wymagało czy powyższe postanowienia umowne zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co zgodnie zart. 3851§ 1 kcwykluczałoby ich kontrolę pod kątem nieuczciwego charakteru w obrocie z konsumentami.
W ocenie Sądu zapisy § 7 ust. 4 Regulaminu kredytu hipotecznego udzielanego przez(...), stanowiącego integralną część umowy stanowiące, że „wypłata kredytu następuje w złotych według kursu nie niższego niż kurs kupna zgodnie z Tabelą obowiązującą w momencie wypłaty środków z kredytu a saldo zadłużenia z tytułu kredytu wyrażone jest w walucie obcej i obliczane jest według kursu stosowanego przy uruchomieniu kredytu zaś aktualne saldo zadłużenia w walucie kredytu kredytobiorcy otrzymują listownie” oraz § 2 pkt 12 tego Regulaminu stanowiącego, że „tabelą jest Tabela kursów walut obcych obowiązująca w Banku” są postanowieniami, które naruszają wymóg przejrzystości materialnej umowy co do wyrażonej w walucie CHF wartości udzielonego kredytu. Na podstawie tych postanowień umowy nie można bowiem określić kwoty pieniężnej odpowiadającej wartości udzielonego kredytu w walucie obcej jako walucie rozliczeniowej. Ustalenie tej kwoty zależało bowiem od dwóch niewiadomych – kursu wymiany waluty i momentu jego ustalenia. Kurs wymiany waluty ma bowiem określać tabela kursowa banku, będąca aktem wewnętrznym, jednostronnym przedsiębiorcy, nieweryfikowalnym jeżeli chodzi o zasady ustalania wysokości kursu CHF. Brak jest nadto możliwości wskazania w sposób pewny momentu ustalenia tego kursu skoro jak wynika z § 8 ust. 1 Regulaminu uruchomienie kredytu miało nastąpić na podstawie złożonej w banku dyspozycji wypłaty środków z kredytu w terminie nieprzekraczającym 7 dni roboczych od dnia następującego po dniu złożenia dyspozycji oraz spełnienia przez kredytobiorców warunków określonych w umowie.
Zgodnie więc z tymi postanowieniami łączącej strony umowy ustalenie salda zadłużenia konsumentów miało nastąpić według kursu kupna waluty CHF obowiązującego w dniu wykorzystania kredytu. W oparciu o takie zapisy umowy nie sposób jest uznać, że całkowity koszt zaciąganego przez powodów jako konsumentów zobowiązania został określony w sposób jednoznaczny.
Także zapis § 9 ust. 2 Regulaminu stanowiący, że „raty kredytu podlegające spłacie wyrażone są w walucie obcej i w dniu wymagalności raty kredytu pobierane są z rachunku bankowego według kursu sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w Banku na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu a jeśli dzień wymagalności raty kredytu przypada na dzień wolny od pracy stosuje się kurs sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w Banku na koniec ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu” oraz zapis § 13 ust. 7 tego Regulaminu stanowiący, że „wcześniejsza spłata dokonywana jest w oparciu o kurs sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w Banku w momencie realizacji dyspozycji” są postanowieniami, które naruszają wymóg przejrzystości materialnej umowy. W tym przypadku nie sposób jest określić wysokości świadczeń powodów, gdyż zostały one uzależnione od pozostających poza umową tabel kursowych ustalanych przez kredytodawcę w oparciu o niewyjaśnione kryteria.
To te właśnie zapisy nie określają w sposób prosty i zrozumiały głównych świadczeń stron umowy.
Reasumując stwierdzić należy, że analiza powyższych zapisów umowy nie pozwala przyjąć, iż zostały one wyrażone prostym i zrozumiałym językiem jak wymaga tego art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG lub, że zgodnie zart. 3851§ 1 kczostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Nie sposób jest przyjąć, aby w oparciu o nie przeciętny konsument mógł ustalić lub zweryfikować wysokość swojego zobowiązania, w tym obciążającej go raty spłaty kredytu czyli aby miał pełną świadomość i pełne rozeznanie co do wysokości obciążających go świadczeń. Tym samym zakwestionowane klauzule mogły podlegać kontroli w ramach systemu ochrony konsumentów przed stosowaniem nieuczciwych warunków umowy przez przedsiębiorców.
Niejednoznaczność postanowień dotyczących klauzul indeksacyjnych pozwalała badać czy postanowienia te nie były abuzywne. Należało zatem ustalić czy wskazane postanowienia umowne, kształtowały prawa i obowiązki kredytobiorców w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały ich interesy.
Dobre obyczaje to reguły postępowania niesprzeczne z etyką i moralnością. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są: niedoinformowanie drugiej strony umowy, spowodowanie jej dezorientacji, wywołanie u klienta błędnego przekonania, wykorzystanie niewiedzy klienta lub jego naiwności, ukształtowanie stosunku prawnego niezgodnie z zasadą równorzędności stron. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są działania potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające od przyjętych standardów postępowania.
Rażące naruszenie interesów konsumenta ma miejsce wówczas, gdy umowa przewiduje nieusprawiedliwione dysproporcje, na niekorzyść konsumenta, w rozłożeniu umownych praw i obowiązków. Chodzi o zawarcie w umowie postanowień, które szczególnie mocno godzą w interesy majątkowe konsumenta.
W ocenie Sądu wprowadzenie do umowy klauzul zawartych w § 2 pkt 12, § 7 ust. 4, § 9 ust. 2 i § 13 ust. 7 Regulaminu kredytu hipotecznego udzielanego przez(...), stanowiącego integralną część umowy jest działaniem wbrew dobrym obyczajom. Na podstawie powyższych postanowień kredytodawca przyznał bowiem sobie prawo do przeliczenia zobowiązania powodów po kursie określonym w tabeli kursowej i do jednostronnego regulowania wysokości rat kredytu waloryzowanego walutą CHF poprzez wyznaczenie w tabelach kursowych kursu sprzedaży CHF oraz wartości spreadu walutowego. Przedmiotowe postanowienia dawały kredytodawcy uprawnienie do określenia wysokości kursu sprzedaży i kupna CHF bez jakichkolwiek wytycznych, ram czy ograniczeń. Pozwany miał więc dowolność w kształtowaniu wysokości zobowiązania powodów, których kredyt indeksowany był kursem CHF. Postanowienia dotyczące waloryzacji są niedozwolone również z uwagi na to, że ustalają inną wysokość kursu przyjętego dla przeliczeń kwoty udzielonego kredytu ze złotówek na franka szwajcarskiego i inną wysokość kursu przyjętego dla przeliczeń przy ustalaniu wysokości wymaganej spłaty z franka szwajcarskiego na złotówki.
Takie ukształtowanie klauzuli waloryzacyjnej, zgodnie z którym bank może w sposób dowolny i niepoddający się weryfikacji ustalać kursy waluty, stanowiące narzędzie indeksacji, a tym samym wpływać na wysokość własnych korzyści i generować dodatkowe i nieprzewidziane umową koszty dla kredytobiorcy, rażąco narusza zasadę równowagi kontraktowej na niekorzyść konsumenta i dobre obyczaje (patrz wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 21 października 2011 r., VI ACa 420/11).
Klauzulą abuzywną jest postanowienie umowne zezwalające stronie (bankowi) na dowolne kształtowanie wysokości świadczenia drugiej strony. Takie postanowienie nie przestaje być niedozwolone tylko dlatego, że zostało wykorzystane ze stosunkowo niewielkim pokrzywdzeniem kontrahenta. Niedozwolony charakter klauzuli i konieczność jej wyeliminowania z umowy wynika bowiem z nieakceptowalnego oddania jednej ze stron uprawnienia do określenia wysokości świadczenia drugiej strony, niezależnie od tego czy strona zastrzegająca korzystne dla siebie świadczenie wykorzystała swą uprzywilejowaną pozycję tylko w umiarkowanym stopniu. W świetle bowiemart. 3851kckontroli podlega treść umowy, a nie sposób jej wykonania czy też sposób ewentualnego wykorzystania badanego postanowienia umownego przez przedsiębiorcę, na którego korzyść postanowienie to zostało zastrzeżone. Postanowienie umowne skutkujące rażącą dysproporcją uprawnień i obowiązków kontraktowych na niekorzyść konsumenta jest abuzywne od chwili zawarcia umowy, bez względu na to czy i jak przedsiębiorca skorzysta z przewidzianych w nim uprawnień. Ocena zgodności postanowień umowy z dobrymi obyczajami dokonywana jest na dzień zawarcia umowy. Oznacza to, że kontroli podlega samo uprawnienie do stosowania danej klauzuli a nie sposób jego wykorzystania. Z tej przyczyny wysokość kursów CHF, jakie bank przyjmował do przeliczenia salda kredytu do wypłaty i ustalenia wysokości rat kredytu, nie miała znaczenia dla oceny abuzywnego charakteru postanowień umowy.
Zapisy zawarte w § 2 pkt 12, § 7 ust. 4, § 9 ust. 2 i § 13 ust. 7 Regulaminu kredytu hipotecznego udzielanego przez(...), stanowiącego integralną część umowy, w ocenie Sądu, nie tylko kształtują prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami ale też rażąco naruszają ich interesy. W ocenie Sądu powodowie po analizie wskazanych postanowień umowy nie mogli uzyskać wiedzy o wysokości ich zobowiązania w walucie CHF, która to wysokość miała się przekładać na wysokość rat kredytu, jakie zobowiązani byli spłacać. Ponadto zapisy umowy dają kredytodawcy prawo do pobierania tzw. spreadu walutowego pomimo braku ku temu ekonomicznego uzasadnienia, a nadto spread ten, rzutujący na wysokość zobowiązania powodów, jest ustalany przez kredytodawcę w sposób jednostronny, a zatem dowolny.
W przypadku kredytów udzielanych, wypłacanych i spłacanych w walucie polskiej, a jedynie waloryzowanych kursem waluty obcej nie dochodzi do żadnych realnych transakcji walutowych związanych bezpośrednio z udzieleniem kredytów, a jedynie do obliczeń matematycznych, których celem jest określenie wartości kredytów udzielonych w PLN oraz wartości poszczególnych rat spłaty według miernika wartości, jakim jest kurs waluty obcej. Kredytodawca nie ponosi zatem żadnych kosztów zakupu waluty w celu wypłaty konkretnego kredytu udzielanego w złotych, ani kosztów jej sprzedaży na rzecz kredytobiorcy i nie powinien oczekiwać ich zwrotu oraz dodatkowego wynagrodzenia (zysku) z tytułu takich czynności. W tym przypadku koszty i wynagrodzenie kredytodawcy powinny zawierać się w ramach odsetek i ujętej w nich marży. Celem indeksacji powinno być zachowanie na przestrzeni ustalonego, długiego okresu na jaki udzielane są kredyty, jednolitej wartości wzajemnych świadczeń stron. Stwierdzić tym samym należy, że wynikający z umowy obowiązek powodów ponoszenia kosztów spreadu walutowego stanowi nieuczciwą praktykę banku, mającą zagwarantować mu dodatkowe oprócz charakterystycznego dla umowy kredytu oprocentowania, wynagrodzenie.
Jednocześnie sposób, w jaki kredytodawca zastrzegł sobie ten dodatkowy zysk mijał się z zasadą transparentności i przejrzystości umowy. W postanowieniach umownych nie zostały bowiem sprecyzowane w jakikolwiek sposób kryteria ustalania przez kredytodawcę kursu kupna i kursu sprzedaży CHF. Dla oceny abuzywności postanowienia, będącego współźródłem spreadu walutowego, istotne jest zaś to, czy przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o istnieniu różnicy, ogólnie obserwowanej na rynku papierów wartościowych, między kursem sprzedaży a kursem kupna waluty obcej, ale również oszacować potencjalnie istotne konsekwencje ekonomiczne, jakie niosło dla niego zastosowanie kursu sprzedaży przy obliczaniu rat kredytu, którymi zostanie ostatecznie obciążony. Dla przeciętnego bowiem konsumenta, a więc konsumenta dobrze poinformowanego oraz dostatecznie uważnego i ostrożnego istotna jest nie tylko świadomość zastosowania różnych kursów walut przy wypłacie i spłacie kredytu oraz ich zmienności, ale także orientacja co do skali wynikającego stąd, dodatkowego obciążenia finansowego.
Z treści umowy wynika, że bank udzielając kredytu w złotówkach ryzykował stratę jedynie kwoty, która została wypłacona powodom, co mogło nastąpić w przypadku znacznego spadku wartości waluty wskazanej jako waluta indeksacji. Natomiast w przypadku powodów wysokość ich zobowiązania mogła osiągnąć niczym nieograniczoną wysokość już na początkowym etapie (wraz ze spadkiem wartości waluty krajowej w stosunku do waluty indeksacji). Do tego mogło dojść również w czasie wykonywania zobowiązania po kilku lub kilkunastu latach. Ponadto umowa nie przewidywała instrumentów, które pozwoliłyby powodom na zmianę sposobu wykonywania umowy po wystąpieniu niekorzystnego dla nich wzrostu kursu walut.
Z tych też względów wskazane powyżej uregulowania umowy należy uznać za niedozwolone, gdyż mogły doprowadzić i ostatecznie doprowadziły, gdy porównamy wysokość udzielonego kredytu, wysokość spłaconego kredytu i wysokość zadłużenia, do ukształtowania stosunku zobowiązaniowego niezgodnie z zasadą równorzędności stron, czyli do nierównomiernego rozłożenia praw i obowiązków między stronami. Ponadto naruszyły one dobre obyczaje, ponieważ doszło do wykorzystania przewagi kontraktowej banku, który dokonując wcześniej fachowej oceny ryzyka kursowego zabezpieczył swoje interesy, a nie interesy powodów, których informowano jedynie, iż oferowany im produkt bankowy jest bezpieczny.
W tym miejscu należy wskazać, że bank nie wykonał także swoich obowiązków w zakresie poinformowania powodów o ryzyku kursowym. Oświadczenia złożone przez powodów na etapie ubiegania się o kredyt i w dniu zawarcia umowy nie czynią zadość tym obowiązkom. Wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na wiele lat mechanizmu działania ryzyka kursowego, wymagało szczególnej staranności banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak by powodowie mieli pełną wiedzę co do konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy. Przedkontraktowy obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający powodom, że zaciągnięcie takiego kredytu jest bardzo ryzykowne a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywania regularnych spłat. Z poczynionych w sprawie ustaleń nie wynikało, by taki obowiązek informacyjny został przez bank wykonany w sposób ponadstandardowy, dający powodom pełne rozeznanie w tym zakresie. Na tę okoliczność pozwany nie przedstawił w zasadzie żadnych dowodów a dowód z zeznań zawnioskowanego świadka został przez Sąd pominięty, gdyż nie uczestniczył on w procesie zawierania umowy z powodami i nie pracował w banku, z którym powodowie zawarli umowę kredytu, w chwili, gdy była ona zawierana. Ponadto, rzeczywistość pokazała, że określenie nawet w przybliżeniu skali ryzyka walutowego związanego z tego rodzaju kredytami okazało się całkowicie nietrafione.
Dysproporcja praw i obowiązków stron na niekorzyść powodów jako słabszej strony stosunku zobowiązaniowego jest nieusprawiedliwiona a brak równowagi kontraktowej występuje w stopniu, który rażąco narusza interes majątkowy konsumentów, zobowiązując ich do spłaty zaciągniętego kredytu w wysokości arbitralnie ustalonej przez bank. Jednostronna swoboda kształtowania przez bank sytuacji finansowej powodów uniemożliwiała przy tym sprawdzenie zasadności i prawidłowości decyzji banku, co również narusza prawo powodów do uzyskania pełnej i rzetelnej informacji o czynnikach kształtujących ich obowiązki. Naruszony jest zatem również ich interes pozamajątkowy w postaci niepewności co do okoliczności wpływających na wysokość ich zobowiązania.
To, że powodowie dokonali wyboru kredytu indeksowanego do waluty CHF i oświadczyli, że zostali poinformowani przez bank o ryzyku związanym ze zmianą kursów walut, nie oznacza bowiem, że wyrazili zgodę na regulowanie w ramach umowy kredytu swoich praw i obowiązków w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami czy też, że wyrazili zgodę na rażące naruszenie ich interesów.
Wobec niejednoznacznych postanowień umowy określających główne świadczenia stron nie sposób jest również przyjąć, że powodowie zawarli umowę kredytu pozostając w pełni świadomi co do wynikających z niej obciążeń a tym samym, że byli w pełni rozeznani co do ryzyka jakie na siebie przyjmują. Co do złożonych przez nich oświadczeń, że zostali zapoznani przez pracownika banku z kwestią ryzyka kursowego i są świadomi ponoszenia ryzyka kursowego związanego z wahaniem kursów waluty, do której indeksowany jest kredyt to należy mieć na uwadze, że w oparciu o treść tych oświadczeń nie da się ustalić jakie konkretnie informacje odnośnie ryzyka kursowego przedstawione zostały powodom. Udzielenia powodom takich konkretnych informacji przed zawarciem umowy nie udowodnił również pozwany, do czego zgodnie z zasadą rozkładu ciężaru dowodowego określoną wart. 6 kcbył obowiązany. Brak jest też dowodu na to, by powodowie zostali pouczeni o zasadach konstruowania przez bank tabel kursowych stanowiących podstawę określenia kursu waluty na potrzeby ustalenia wysokości ich zobowiązania i wysokości rat kredytu oraz aby zostali poinformowani o tym jakie będą konsekwencje wysokiego (tj. wykraczającego poza normalne, typowe wahania) wzrostu wartości waluty do jakiej kredyt jest indeksowany, którego to wzrostu, z uwagi na długi okres na jaki został zaciągnięty kredyt, nie można przecież było wykluczyć.
Powyższe prowadzi do wniosku, że brak jest podstaw aby przyjąć, iż w chwili zawierania umowy kredytowej powodowie mogli mieć pełne rozeznanie co do tego jak duże jest ryzyko zmiany kursu waluty na przyszłość na przestrzeni wielu lat obowiązywania umowy kredytowej i jakie to będzie miało dla nich skutki ekonomiczne.
Przechodząc do oceny skutków uznania postanowień zawartych w umowie za niedozwolone postanowienia umowne, należy mieć na uwadze, że co do zasady uznanie postanowień umowy za niedozwolone nie powinno powodować upadku całej umowy, gdyż jak stanowiart. 3851§ 2 kcjeżeli postanowienia umowy nie wiążą konsumenta zgodnie z § 1 tego artykułu, strony są umową związane w pozostałym zakresie.
Utrzymanie w mocy umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej nie będzie możliwe zwłaszcza wówczas gdy uznanie zawartych w niej postanowień za klauzule abuzywne doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnicy kursów walutowych, ale również pośrednio do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją przedmiotowego kredytu do waluty. Skoro zaś klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy kredytu, to obiektywna możliwość utrzymania obowiązywania przedmiotowej umowy wydaje się w tych okolicznościach niepewna.
W ocenie Sądu utrzymanie w mocy łączącej strony umowy kredytu indeksowanego do waluty CHF bez uznanych za niedozwolone postanowień regulujących mechanizm indeksacji jest niemożliwe, gdyż prowadziłoby do zmiany charakteru prawnego tego stosunku obligacyjnego. Wyeliminowane zostałoby bowiem pośrednio z tej umowy ryzyko kursowe związane z indeksacją przedmiotu kredytu do waluty obcej to jest CHF, determinujące zastosowanie w dalszym ciągu obowiązującego postanowienia o oprocentowaniu kredytu określanego według stopy międzybankowej tej waluty tj. LIBOR. Pozostawienie umowy w kształcie okrojonym poprzez wyeliminowanie z niej klauzul indeksacyjnych określających przecież główne świadczenia stron umowy, zdaniem Sądu, stanowiłoby naruszenieart. 3531kcwyrażającego zasadę swobody umów. Byłoby sprzeczne z istotą, naturą stosunku zobowiązaniowego, który strony chciały wykreować. Bez takich bowiem postanowień nie może dojść do ważnego zawarcia umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej. O zaniknięciu ryzyka kursowego można mówić w sytuacji, w której skutkiem eliminacji niedozwolonych klauzul kształtujących mechanizm indeksacji jest przekształcenie kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej w zwykły (tzn. nieindeksowany) kredyt złotowy, oprocentowany według stawki powiązanej ze stawką LIBOR. Zarazem należy uznać, że wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umów kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (bezskutecznością).
Wyeliminowanie z umowy zapisów regulujących mechanizm indeksacji nie pozwala na utrzymanie w mocy tak ukształtowanego stosunku prawnego jako sprzecznego z naturą (charakterem prawnym) zobowiązania, które strony chciały wykreować. Umowę w tak okrojonym kształcie uznać należy za nieważną. Nie można bowiem zastąpić zawartych w niej niedozwolonych postanowień przepisami o charakterze dyspozytywnym.
Mając na uwadze powyższe Sąd ustalił, że umowa o kredyt hipoteczny nr(...)zawarta w dniu 25 stycznia 2010 r. pomiędzyA. Z. (1)iA. Z. (2)a(...) Spółka AkcyjnaOddział w Polsce z siedzibą wW.jest nieważna.
Powodowie poza żądaniem ustalenia nieważności umowy zgłosili także jako żądanie główne żądanie zasądzenia na ich rzecz od pozwanego kwoty 157.511,91 zł. Zasądzenia tej kwoty powodowie domagali się tytułem zwrotu zapłaconych przez nich rat kredytu w kwocie 152.412,37 zł oraz zwrotu zapłaconych składek za ubezpieczenie na życie i ubezpieczenie nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych w łącznej kwocie 5.099,54 zł.
Zgodnie zart. 405 kckto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Przepis ten stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego, to jest takiego, w którym ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia (art. 410 § 1 i 2 kc).
Skutkiem stwierdzenia nieważności umowy kredytu w całości jest uznanie, że spełnione przez obie strony tej umowy świadczenia nie miały oparcia w łączącej je umowie. Na postawie umowy kredytu powodowie w okresie od 17 marca 2010 r. do 15 maja 2020 r. wpłacili raty kredytu w łącznej kwocie 152.412,37 zł. Jeśli zaś chodzi o składki na ubezpieczenie na życie i na ubezpieczenie nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych, to powodowie wpłacili je pozwanemu na podstawie innych niż umowa kredytu tytułów. Umowa nie nakładała bowiem na powodów obowiązku ubezpieczania się na życie a jeśli chodzi o ubezpieczenie nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych nie narzucała powodom z jakim ubezpieczycielem mają taką umowę zawrzeć. Zatem składki ubezpieczeniowe były od powodów pobierane na rzecz ubezpieczycieli na podstawie innych niż umowa kredytu tytułów.
Mając na uwadze powyższe Sąd w związku z uznaniem za nieważną umowy kredytu hipotecznego nr(...)zawartej w dniu 25 stycznia 2010 r. zasądził od pozwanego łącznie na rzecz powodów kwotę 152.412,37 zł a w pozostałym zakresie powództwo oddalił jako niezasadne.
Zwrot świadczenia nienależnego powinien nastąpić po wezwaniu dłużnika, gdyż zgodnie zart. 455 kcjeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Powodowie wezwali pozwanego do zwrotu nienależnie pobranych rat kredytu pozwem, który został pozwanemu doręczony w dniu 3 listopada 2022 r. a zatem roszczenie powodów w tym dniu stało się wymagalne. Stąd odsetki ustawowe za opóźnienie od zasądzonej na rzecz powodów kwoty Sąd zasądził od dnia 4 listopada 2022 r. do dnia zapłaty a w pozostałym zakresie żądanie zasądzenia odsetek Sąd oddalił.
Jeśli chodzi o zgłoszony przez pozwanego zarzut zatrzymania, to należy stwierdzić, że można go stosować jedynie przy umowach wzajemnych, a umowy kredytu, które są z pewnością umowami dwustronnie zobowiązującymi i odpłatnymi, nie są umowami wzajemnymi, gdyż nie spełniają kryteriów zart. 487 § 2 kc.Cechą wyróżniającą umowy wzajemnej jest rola, jaka została jej wyznaczona we wzajemnych relacjach. Istota tych umów polega na tworzeniu podstaw do wymiany dóbr i usług. Nie każda jednak umowa dwustronnie zobowiązująca jest umową wzajemną. Mając zatem na uwadze powyższe, Sąd nie uwzględnił zarzutu zatrzymania.
Ponieważ roszczenie ewentualne zgłoszone zostało na wypadek nie uwzględnienia przez Sąd żądania ustalenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu wobec nieważności tej umowy, a Sąd żądanie to uwzględnił, zbędnym było zajmowanie się nim.
Powodowie dochodzili zasądzenia na ich rzecz kwoty 157.511,91 zł. Sąd zasądził na ich rzecz kwotę uwzględnił ich roszczenie powoda o zapłatę co do kwoty 152.412,37 zł a zatem wygrali oni sprawę w 97 %. Zgodnie zart. 100 kpcw takich proporcjach Sąd rozdzielił koszty procesu.
Na koszty poniesione przez powodów złożyły się opłata od pozwu w kwocie 1.000,00 zł, wynagrodzenia pełnomocnika powodów w kwocie 5.400,00 zł ustalonego stosownie do treści § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł. Łącznie zatem powodowie ponieśli koszty procesu w wysokości 6.417,00 zł.
Pozwany poniósł w tej sprawie koszty wynagrodzenia pełnomocnika w kwocie 5.400,00 zł ustalone stosownie do treści § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935) i koszty opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł. Łącznie zatem pozwany poniósł koszty procesu w kwocie 5.417,00 zł.
Łącznie koszty postępowania wyniosły 11.834,00 zł. Powodowie powinni ponieść 3 % tych kosztów a więc kwotę 355,02 zł. Ponieważ ponieśli oni wyższe koszty Sąd zasądził od pozwanego łącznie na ich rzecz kwotę 6.061,98 zł tytułem częściowego zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty