Sąd Rejonowy w Ciechanowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 58/24
Data wyroku: 2024-10-29 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: sędzia Lidia Grzelak
Słowa kluczowe: Postępowanie spadkowe, Dziedziczenie
Podstawa prawna: art. 679 § 1 kpc
Teza: I wniosek oddalić;
II pozostawić wnioskodawczynię  i uczestników postępowania przy poniesionych kosztach postępowania związanych z ich udziałem w sprawie.

Sygn. akt I Ns 58/24

POSTANOWIENIE
Dnia 29 października 2024 r.
Sąd Rejonowy w Ciechanowie I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: sędzia Lidia Grzelak
Protokolant st. sek. sąd.W. W.
po rozpoznaniu w dniu 24 października 2024 r. w Ciechanowie
na rozprawie
sprawy z wnioskuM. K.
z udziałemJ. K. (1)i Skarbu Państwa – Starosty(...)
o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku w sprawie I Ns 290/84
postanawia:

1
wniosek oddalić;

2
pozostawić wnioskodawczynię i uczestników postępowania przy poniesionych kosztach postępowania związanych z ich udziałem w sprawie.

Sygn. akt I Ns 58/24

UZASADNIENIE
WnioskodawczyniM. K.złożyła wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Ciechanowie z dnia 7 listopada 1984 r. wydanego w sprawie I Ns 290/84 i stwierdzenie, że spadek poK. K.zmarłym dnia 7 kwietnia 1979 r. wC., ostatnio stale zamieszkałym wS.gminaG., nabył na podstawie ustawy synJ. K. (2)w całości.
Uczestniczka postępowaniaJ. K. (1)przyłączyła się do wniosku.
Uczestnik postępowania Skarb Państwa – Starosta(...)wnosił o oddalenie wniosku.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Sąd Rejonowy w Ciechanowie prawomocnym postanowieniem z dnia 8 czerwca 1979 r. wydanym w sprawie I Ns 659/79, stwierdził, że spadek poK. K., zmarłym dnia 7 kwietnia 1979 r. wC., na podstawie ustawy nabyła w całości matkaH. K., z tym, że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne położone we wsiS.gminaG., na podstawie ustawy nabyła w całości matkaH. K..
Prawomocnym postanowieniem z dnia 7 listopada 1984 r. wydanym w sprawie I Ns 290/84 z wnioskuJ. K. (2)Sąd Rejonowy w Ciechanowie uchylił postanowienie Sądu Rejonowego w Ciechanowie z dnia 8 czerwca 1979 r. w sprawie I Ns 659/79 z wnioskuH. K.o stwierdzenie praw do spadku poK. K.i stwierdził, że spadek poK. K.zmarłym dnia 7 kwietnia 1979 r. wC., ostatnio stel zamieszkałym wS.gminaG.na podstawie ustawy nabył w całości synJ. K. (2), z tym że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne płożone we wsiS.na podstawie ustawy nabył w całości Skarb Państwa z obowiązkiem spłaty odpowiadającej wartości gospodarstwa rolnego – po odliczeniu długów związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego na rzecz matkiH. K.( akta I Ns 290/84 ).
J. K. (2)zmarł dnia 29 marca 2015 r. Spadek po nin nabyły wprost żonaJ. K. (1)i córkaM. K.po ½ ( części ( akt poświadczenia dziedziczenia k. 9 - 12 ).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie akt sprawy I Ns 290/84 tut. Sądu oraz aktu poświadczenia dziedziczenia poJ. K. (2).
Sąd zważył, co następuje:
Stosownie do przepisuart. 679 § 1 kpc,dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku, z zastosowaniem przepisów niniejszego rozdziału. Jednakże ten, kto był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może tylko wówczas żądać zmiany postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mógł powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed upływem roku od dnia, w którym uzyskał tę możność. ( § 2 )Wniosek o wszczęcie takiego postępowania może zgłosić każdy zainteresowany.( § 3 )W razie przeprowadzenia dowodu, że spadek w całości lub w części nabyła inna osoba niż wskazana w prawomocnym postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, sąd spadku, zmieniając to postanowienie, stwierdzi nabycie spadku zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że przyznanie spadkowego gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło w zakwestionowanym postanowieniu Sadu Rejonowego w Ciechanowie z dnia 7 listopada 1984 r. wydanym w sprawie I Ns 290/84 na podstawie niekonstytucyjnych przepisów w zakresie dziedziczenia gospodarstw rolnych, co wynika wprost z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2001 r. wydanego w sprawie P 4/99.
Jak ustalono,J. K. (2)był wnioskodawcą w sprawie I Ns 290/84.J. K. (2)zmarł dnia 29 marca 2015 r., a zatem po wejściu w życie wskazanego powyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, obowiązującego od dnia 14 lutego 2001 r. ( orzeczenie opublikowane Dz. U. z 2001 r. nr 11 poz. 91 ).
Z treści uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego w Ciechanowie z dnia 7 listopada 1984 r. wydanego w sprawie I Ns 290/84 wynika, że podstawę prawną orzeczenia o dziedziczeniu gospodarstwa rolnego wchodzącego w skład spadku poK. K.przez Skarb Państwa stanowił przepisart. 1063 § 2 kc.
W powołanym powyżej wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził m. in., że:

1
Art. 1059 kodeksu cywilnegow brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 26 października 1971 r. zmieniającąustawę – Kodeks cywilnyjest zgodny zart. 64 ust.1 i 2w związku zart. 21 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejw zakresie, w którym odnosi się do spadków otwartych przed dniem ogłoszenia niniejszego wyroku w Dzienniku Ustaw, oraz jest niezgodny zart. 64 ust. 1 i 2w związku zart. 21 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejw zakresie, w którym odnosi się do spadków otwartych od tego dnia; a także jest niezgodny zart. 32 ust.1 i 2 i art. 64 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;

2
Art. 1063 kodeksu cywilnegow brzmieniu ogłoszonym 18 maja 1964 r. ( Dz. U. Nr 16 poz. 93 ) i zmienionym przez ustawę z dnia 26 października 1971 r. zmieniającąustawę – Kodeks cywilny( Dz. U. nr 27 poz. 252 ) jest niezgodny zart. 21 ust.1 i 2 oraz art. 64 ust. 1 i 3w związku zart. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Wyrok ten ma istotne znaczenie dla stosowania i wykładni przepisów regulujących dziedziczenie gospodarstw rolnych, przy czym Trybunał jednoznacznie określił w nim jakie skutki wynikają z takiego rozstrzygnięcia, w szczególności co do spadków otwartych przed ogłoszeniem tego wyroku. Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności zKonstytucjąartykułów 1059, 1060, 1062, 1064 i 1087 kcodnosi się tylko do spraw spadkowych dotyczących spadków otwartych po dniu ogłoszenia niniejszego wyroku w Dzienniku Ustaw jako po dniu jego wejścia w życie (art. 190 ust. 3 Konstytucji). Odmienne natomiast wnioski Trybunał Konstytucyjny wyprowadził jedynie co doart. 1063 kcw brzemieniu obowiązującym do 6 kwietnia 1982 r. i przewidującym dziedziczenie gospodarstw rolnych przez Skarb Państwa, oceniając, że sprzeczność takiego rozwiązania zKonstytucjąjest w tym przypadku tak widoczna i jednoznaczna, że uzasadnia to spowodowanie utraty mocy obowiązującej tego przepisu w pełnym zakresie.
Mocą zatem wskazanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, Skarb Państwa utracił status spadkobiercy ustawowego gospodarstwa rolnego w stosunku do spadków otwartych przed dniem 6 kwietnia 1982 r., o ile nie doszło do stwierdzenia praw do spadku, chyba że Skarb Państwa dziedziczyłby na podstawie powszechnegoprawa spadkowego.
Obecne brzmienieart. 1063 kc:Jeżeli ani małżonek spadkodawcy, ani żaden z jego krewnych powołanych do dziedziczenia z ustawy nie odpowiada warunkom przewidzianym dla dziedziczenia gospodarstwa rolnego albo jeżeli uprawnionymi do dziedziczenia są wyłącznie osoby, które w chwili otwarcia spadku są trwale niezdolne do pracy, gospodarstwo dziedziczą spadkobiercy na zasadach ogólnych, wynika ze zmiany wprowadzonej przez  przez art. 1 pkt 17 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U.82.11.81) z dniem 6 kwietnia 1982 r.
W związku z wyeliminowaniem Skarbu Państwa jako spadkobiercy ustawowego gospodarstwa rolnego i wejściem w życieart. 1063 kcw jego obecnym brzmieniu, powołanym powyżej, w ustawie nowelizującej z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianieustawy – Kodeks cywilny, w art. 15 tejże ustawy, przewidziane zostały roszczenia o przeniesienie własności nieruchomości rolnej wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego. Osoba, która dziedziczyłaby po spadkodawcy gospodarstwo rolne, które przed dniem 6 kwietnia 1982 r. odziedziczył z ustawy Skarb Państwa ze względu na brak spadkobierców odpowiadających przesłankom dziedziczenia gospodarstwa rolnego, może żądać, aby Skarb Państwa przeniósł na nią nieodpłatnie własność nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego. Przeniesienie własności następuje za zwrotem poniesionych nakładów. Artykuł ten przewiduje zatem możliwość odzyskania nieruchomości ( ewentualnie uzyskania odszkodowania ) wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego, które przed dniem 6 kwietnia 1982 r. odziedziczył z ustawy Skarb Państwa na podstawieart. 1063 kcw brzmieniu obowiązującym przed tą datą.
W ocenie Sądu, wbrew przekonaniu zatem wnioskodawczyniM. K., brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku, a w szczególności do uchylenia prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Ciechanowie z dnia 7 listopada 1984 r. wydanego w sprawie I Ns 290/84 w zakresie dziedziczenia gospodarstwa rolnego i ponownego orzekania w tym zakresie.
Jak wskazano powyżej, powołane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2001 r. wydanego w sprawie P 4/99 w zakresie w jakim dotyczy stwierdzenia niezgodności przepisuart. 1063 kcw brzmieniu obowiązującym przed dniem 6 kwietnia 1982 r. zKonstytucją Rzeczypospolitej Polskiejodnosi się do sytuacji, w których nie zapadło dotychczas orzeczenie w zakresie dziedziczenia gospodarstwa rolnego przez Skarb Państwa w trybie tego przepisu. W przypadku, gdy orzeczenie już zapadło i jest prawomocne, jak w sprawie I Ns 290/84, osoba, która dziedziczyłaby gospodarstwo rolne, bądź jej spadkobierca, ma roszczenie w stosunku do Skarbu Państwa stosownie do art. 15 ustawy z dnia 2 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny.
Nie zachodzą natomiast w sprawie okoliczności uzasadniające zastosowanie trybu wynikającego zart. 679 kpc; nie ma bowiem znaczenia, że wskutek zmiany stanu prawnego, wynikającego z powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w przypadku orzekania w tej samej sprawie tj. o stwierdzenie nabycia spadku poK. K.w zakresie dziedziczenia gospodarstwa rolnego, po wejściu w życie wskazanego orzeczenia Trybunału, orzeczenie niewątpliwie miałoby inną treść.
Dodatkowo wskazać należy, że skoro wnioskodawczyni jako podstawę wniosku o zmianę postanowienia wskazuje treść powołanego powyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, to uznać należy, że termin do wystąpienia z wnioskiem na tej podstawie powinien rozpocząć się z chwilą wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego tj. z dniem 14 lutego 2001 r. Legitymowanym więc do wystąpienia z wnioskiem był ojciec wnioskodawczyniJ. K. (2), który zmarł dopiero w 2015 r. Skoro był wnioskodawcą w sprawie I Ns 290/84 Sądu Rejonowego w Ciechanowie, to z wnioskiem powinien wystąpić w terminie roku od wejścia w życie wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego (art. 679 § 1in finekpc).
W związku z powyższym Sad orzekł jak w sentencji postanowienia.
O kosztach postępowania Sąd orzekł stosownie doart. 520 § 1 kpc.