Sąd Apelacyjny w Poznaniu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 904/22
Data wyroku: 2023-03-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Roman Walewski
Podstawa prawna: art. 136 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. aktIII AUa 904/22

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 marca 2023 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Roman Walewski
Protokolant: Krystyna Kałużna
po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2023 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym
sprawyA. B.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
o wypłatę niezrealizowanego świadczenia
na skutek apelacjiA. B.
od wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze
z dnia 24 lutego 2022 r. sygn. akt IV U 2319/21

oddala apelację.

sędzia Roman Walewski

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 02.11.2021 r., znak:(...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ., na podstawie przepisówart. 136 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2021 r. poz. 291 z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku z dnia 12.10.2021 r., odmówiłA. B.prawa do wypłaty niezrealizowanego świadczenia po zmarłym w dniu 04.10.2021 r.R. B..
W uzasadnieniu powyższej decyzji organ rentowy wskazał, że wnioskodawczyni nie jest jedną z osób wymienionych w art. 136 ust. 1 ustawy emerytalnej, jako osoby uprawnione do świadczeń, które przysługiwały osobie zmarłej od dnia jej śmierci, ani nie udokumentowała, że zmarły pozostawał na jej utrzymaniu.
Odwołanie od tej decyzji złożyła wnioskodawczyniA. B., domagając się wypłaty niezrealizowanego świadczenia po zmarłym synuR. B..
W uzasadnieniu wskazała, że od śmierci jej męża w 2006 r., opiekę nad nią realizował jej synR. B., który mieszkał wraz z odwołującą i osobiście prowadził całe gospodarstwo domowe. Syn wnioskodawczyni przez cały ten czas, aż do dnia śmierci, tj. do 04.10.2021 r., bezpośrednio przyczyniał się do jej utrzymania. Ponosił koszty związane z utrzymania związane z gospodarstwem domowym, leczeniem wnioskodawczyni, rehabilitacją, remontami i organizowaniem wczasów. Odwołująca podała, że nie posiada żadnych oszczędności, a realizacja tych potrzeb znacznie przekraczała jej możliwości finansowe. Na dowód powyższych twierdzeń do odwołania załączyła m.in. kserokopie rachunków za czynsz, media, sprzęty gospodarstwa domowego.
Sąd Okręgowy IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze wyrokiem z dnia 24 lutego 2022r. (sygn. akt: IV U 2319/21) oddalił odwołanie.
Podstawą rozstrzygnięcia wyroku sądu I instancji były następujące ustalenia i rozważania.
R. B.,urodzony (...), syn wnioskodawczyniA. B., od 01.06.2016 r. uprawniony był do emerytury pomostowej oraz do dodatku pielęgnacyjnego, przyznanego decyzją z 31.10.2019 r.
Decyzją z dnia 01.03.2021 r., znak:(...)organ rentowy przyznałR. B.prawo do emerytury na podstawieart. 24 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poczynając od dnia 11.02.2021 r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. Na podstawie tej decyzji wysokość emerytury określono na kwotę 3.499,93 zł brutto, a dodatku pielęgnacyjnego 239,66 zł
W dniu 04.10.2021r.R. B.zmarł.
Od 01.11.2021 r. wstrzymano wypłatę świadczenia.
Wnioskiem z dnia 12.10.2021 r.A. B.domagała się wypłaty niezrealizowanego świadczenia po zmarłej osobie uprawnionej do świadczeń emerytalno-rentowych –R. B., oświadczając, że jest jego matką.
Na podstawie powyżej przedstawionego stanu faktycznego, sąd I instancji wydał powyższy wyrok uznając odwołanie za bezzasadne.
W ocenie sądu I instancji w przedmiotowej sprawie należało ustalić, czy wnioskodawczyniA. B.była - w świetle przepisu art. 136 ustawy emerytalnej - uprawniona do niezrealizowanego świadczenia po zmarłym świadczeniobiorcy – synuR. B..
Sąd Okręgowy przytoczył treśćart. 136 ust. 1 i 3 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 53 ze zm. – dalej ustawa emerytalna).
Jak podkreślał sąd I instancji, przepis art. 136 ust. 1 ustawy emerytalnej wymienia kategorie osób uprawnionych do wypłaty niezrealizowanego świadczenia.
Osoby z kategorii drugiej będą miały prawo do świadczenia niezrealizowanego, o ile nie ma osób uprawnionych z kategorii pierwszej. Podobnie osoby z kategorii trzeciej będą miały takie prawo, jeśli nie ma osób z kategorii pierwszej i drugiej.
W przedmiotowej sprawie ustalono, że brak jest osób z pierwszej i drugiej kategorii.
Świadczenie należne po zmarłym uprawnionym do emerytury/renty wypłaca się innemu członkowi rodziny (kategoria trzecia) tylko wtedy, gdy spełnia on warunki do uzyskania renty rodzinnej lub gdy zmarły pozostawał na utrzymaniu członka rodziny.
Wobec tego należało rozważyć, czy odwołująca jest „innym członkiem rodziny uprawnionym do renty rodzinnej lub na którego utrzymaniu pozostawała ta osoba”.
Niespornym jest, że wnioskodawczyni była matką zmarłego. Bezspornym pozostaje również, że nie jest ona uprawniona do renty rodzinnej po zmarłymR. B..
Zatem, aby móc mówić o jej prawie do wypłaty niezrealizowanego świadczenia, konieczne było wykazanie przez nią, że zmarłyR. B.pozostawał na jej utrzymaniu. Tymczasem w odwołaniu od zaskarżonej decyzji wnioskodawczyniA. B.dowodziła, że to ona pozostawała na utrzymaniu zmarłego, a nie odwrotnie.
Co istotne,R. B.otrzymywał świadczenie w znacznie wyższej wysokości, aniżeli odwołująca. Zmarły uprawniony był do świadczenia w kwocie, która pozwalała mu na pokrycie kosztów utrzymania, jego sytuacja finansowa pozwalała mu na własne utrzymanie.
W świetle powyższego brak było podstaw, aby uznać, że zmarły świadczeniobiorca pozostawał na utrzymaniu wnioskodawczyni.
Mając to wszystko na uwadze, na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c., sąd I instancji oddalił odwołanie.
Wyrok ten, w całości, apelacją zaskarżyła odwołującaA. B.zarzucając naruszenie art. 136 ust. 1 ustawy emerytalnej orazart. 233 § 1 k.p.c.poprzez dowolną a nie szczegółową ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, żeA. B.nie nabyła prawa do renty rodzinnej.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o:
1. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z akt sprawy toczącej się przed Sądem Okręgowym w Zielonej Górze sygnatura akt IV U 89/22 oraz zwrócenie się do sądu w Zielonej Górze o przekazanie akt sprawy , albowiem Sąd Okręgowy w Zielonej Górze na rozprawie 23.05.2022 r. rozpoznał sprawę i przyznał na podstawie zebranych dowodów i zeznań świadków prawo do renty rodzinnejA. B.,
2. zmianę zaskarżonego wyroku poprzez przyznanieA. B.prawa do renty rodzinnej ewentualnie na wypadek gdyby wyrok w sprawie nie uprawomocnił się zawieszenie niniejszego postępowania do czasu rozstrzygnięcia sprawy.
Pozwany wniósł o oddalenie apelacji.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelacja okazała się bezzasadna, ponieważ, w ostatecznym rozrachunku, za chybione należało uznać podniesione w niej zarzuty.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, sąd I Instancji przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe, a zebrany materiał poddał wszechstronnej ocenie z zachowaniem granic swobodnej oceny dowodów przewidzianej przezart. 233 § 1 k.p.c.Na tej podstawie Sąd Okręgowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne i rozważania prawne, które tutejszy sąd w pełni podziela i przyjmuje za własne bez potrzeby ponownego ich przytaczania.
Zgodnie z treściąart. 136 ust. 1 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychtj. z dnia 28 stycznia 2022 r. (Dz.U. z 2022 r. poz. 504.) w razie śmierci osoby, która zgłosiła wniosek o świadczenia określone ustawą, świadczenia należne jej do dnia śmierci wypłaca się małżonkowi, dzieciom, z którymi prowadziła wspólne gospodarstwo domowe, a w razie ich braku - małżonkowi i dzieciom, z którymi osoba ta nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego, a w razie ich braku - innym członkom rodziny uprawnionym do renty rodzinnej lub na których utrzymaniu pozostawała ta osoba.
Niezasadny okazał się zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.. Zgodnie z jego treścią sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.
W wyroku Sądu Najwyższego z 27 września 2002 roku w sprawie IV CKN 1316/00 wskazano, że ocena wiarygodności i mocy dowodów przeprowadzonych w danej sprawie wyraża istotę sądzenia w części dotyczącej ustalenia faktów, tj. rozstrzygania spornych kwestii na podstawie własnego przekonania sędziego powziętego w wyniku bezpośredniego zetknięcia się z dowodami. Powinna odpowiadać regułom logicznego myślenia wyrażającym formalne schematy powiązań między podstawami wnioskowania i wnioskami oraz uwzględniać zasady doświadczenia życiowego będące wyznacznikiem granic dopuszczalnych wniosków i stopnia prawdopodobieństwa ich przydatności w konkretnej sytuacji.
Jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadził wnioski logicznie poprawne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego, to taka ocena dowodów nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów przewidzianej wart. 233 k.p.c., choćby dowiedzione zostało, że z tego samego materiału dałoby się wysnuć równie logiczne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego wnioski odmienne.
Tylko w przypadku wykazania, że brak jest powiązania, w świetle kryteriów wyżej wzmiankowanych, przyjętych wniosków z zebranym materiałem dowodowym, możliwe jest skuteczne podważenie oceny dowodów dokonanej przez sąd; nie jest tu wystarczająca sama polemika naprowadzająca wnioski odmienne, lecz wymagane jest wskazanie, w czym wyraża się brak logiki lub uchybienie regułom doświadczenia życiowego w przyjęciu wniosków kwestionowanych.
W postanowieniu z 2 grudnia 1999 roku w sprawie III CKN 122/99 Sąd Najwyższy uznał, że sąd orzekający nie przekracza granic swobodnej oceny dowodów, gdy jego przekonanie odnośnie mocy poszczególnych dowodów i ich znaczenia dla sprawy oparte zostało na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego, przy uwzględnieniu zasad doświadczenia życiowego i pozostaje w zgodzie z zasadami logicznego wnioskowania.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, sąd I instancji przeprowadził w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe w sposób staranny, nieuchybiający zasadzie swobodnej oceny dowodów wyrażonej wart. 233 § 1 k.p.c.Zgromadzone dowody Sąd Okręgowy oceniał wszechstronnie, tj. wiarygodność i moc poszczególnych dowodów oceniona została w odniesieniu do całokształtu pozostałych dowodów. Sąd I instancji dokonał ustalenia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia w sprawie i Sąd Apelacyjny podstawę faktyczną wyroku w pełni aprobuje.
Sąd Apelacyjny stwierdza , że odwołująca ,jako matka zmarłegoR. B.,byłaby uprawniona do niezrealizowanego świadczenia tylko w razie wykazania, że jest uprawniona do renty rodzinnej po synu albo, że jej syn pozostawał na jej utrzymaniu.
Słusznie uznał Sąd Okręgowy, żeR. B.nie pozostawał na utrzymaniu matkiA. B..R. B.uprawniony był do emerytury w kwocie wyższej niż renta rodzinna po zmarłym mężu przysługująca matce, a jego sytuacja finansowa pozwalała mu na pokrycie kosztów własnego utrzymania. SamaA. B.wskazywała zresztą w odwołaniu, że to ona pozostawała na utrzymaniu zmarłego synaR. B., a nie odwrotnie.
W tej sytuacji pozostawała jedynie kwestia prawa do renty rodzinnej jako podstawa do uzyskania dochodzonego w niniejszym postępowaniu świadczenia.
Faktem jest, że odwołująca wyrokiem Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 23.05.2022r. w sprawie sygn. akt IV U 89/22 uzyskała prawo do renty rodzinnej poR. B.. Ponieważ organ rentowy złożył apelację od tego wyroku , sąd wyrokujący w niniejszej sprawie wstrzymał się z rozstrzygnięciem do czasu rozpoznania tejże apelacji.
Niestety, wynik tamtego postępowania okazał się niekorzystny dla odwołującej, ponieważ prawomocnym wyrokiem z dnia 19 stycznia 2023r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawieA. B.przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.o rentę rodzinną po zmarłymR. B., zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 23 maja 2022r. sygn. akt: IV U 89/22 i oddalił odwołanie. Sąd ten przesądził zatem prawomocnie, że odwołująca nie jest uprawniona do renty rodzinnej po zmarłym synuR. B..
W tym stanie rzeczy odwołująca nie spełnia przesłanek wymaganych do wypłaty na jej rzecz niezrealizowanego świadczenia po zmarłym synuR. B..
Wobec uznania, że zarzuty apelacyjne były bezzasadne oraz mając na uwadze powyższe ustalenia faktyczne i rozważania prawne - na podstawieart.385 k.p.c.– należało orzec o oddaleniu złożonej w niniejszej sprawie apelacji.
sędzia Roman Walewski