Sąd Rejonowy w Mrągowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 159/24
Data wyroku: 2024-06-13 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON

Sygn. aktI Ns 159/24

UZASADNIENIE
WnioskodawcaR. W.wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku poD. W.zmarłej 17 grudnia 2018 roku wK.(Niemcy), ostatnio stale tam zamieszkałej.
W uzasadnieniu swojego stanowiska podniósł, że spadkodawczyni była obywatelką polską i przez wiele ostatnich lat życia pracowała i mieszkała w Niemczech wK.. Podniósł, że w Polsce pozostał majątek spadkodawczyni w postaci nieruchomościwR., co skutkować winno właściwością Sądu Rejonowego w Mrągowie.
Sąd ustalił, co następuje:
SpadkodawczyniD. W.zmarła 17 listopada 2018 rokuwK.(Niemcy). Do Niemiec wyjechała wiele lat temu w celach zarobkowych i tamna stałe zamieszkała. Ostatnim miejscem jej stałego pobytu była miejscowośćK..
(bezsporne, a nadto dowód: odpisy aktów stanu cywilnego – k. 5-6)
Sąd zważył, co następuje:
Wniosek podlegał odrzuceniu.
Okolicznością bezsporną jest, że spadkodawczyni przed śmiercią stale zamieszkiwała na terenie Niemiec. W tej sytuacji podstawową kwestią było ustalenie, czy sąd polski posiada jurysdykcję do rozpoznania sprawy o stwierdzenie nabycia poD. W.. Sąd bowiem zobligowany jest do rozważenia kwestii, czy w danej sprawie posiada kompetencje do orzekania, bowiem kwestię jurysdykcji krajowej Sąd zobowiązany jest wziąć pod uwagęw każdym stanie sprawy, a w razie stwierdzenia jej braku koniecznym jest odrzucenie wniosku. Wedleart. 1099 § 1 i § 2 kpcbrak jurysdykcji krajowej sąd bierze pod rozwagę z urzęduw każdym stanie sprawy, a w razie stwierdzenia braku jurysdykcji krajowej sąd odrzuca pozew lub wniosek. Brak jurysdykcji krajowej stanowi przyczynę nieważności postępowania.
W świetle przytoczonych regulacji nie ulega wątpliwości, że przesądzenie, czyw niniejszej sprawie dopuszczalna jest jurysdykcja krajowa, stanowi zagadnienie wstępne warunkujące merytoryczne rozpoznawanie niniejszej sprawy.
W niniejszej sprawie znajdzie zastosowanie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr(...)z dnia 12 grudnia 2012 roku w sprawie jurysdykcjii uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnychi handlowych, które zgodnie z jego art. 81 wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowanew państwach członkowskich Unii Europejskiej, zgodnie z Traktatem ustanawiającym Wspólnotę Europejską, a zatem wyłącza ono zastosowanie przepisówkodeksu postępowania cywilnego.
Bezpośrednio we wszystkich krajach członkowskich Unii Europejskiej, w tym Polsce, obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 650/2012 z dnia 4 lipca2012 roku w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia orazw sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego (zwane dalej: Rozporządzeniem). Przepisy Rozporządzenia mają charakter uniwersalny w tym sensie,że wyłączają stosowanie łączników jurysdykcyjnych przewidzianych w prawie krajowym.
Kwestia jurysdykcji ogólnej do orzekania co do ogółu spraw dotyczących spadku uregulowana jest w art. 4 Rozporządzenia. Przepis ten jednoznacznie wskazuje, że sądy państwa członkowskiego, w którym zmarły miał swoje miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci, mają jurysdykcję do orzekania co do ogółu spraw dotyczących spadku. Jurysdykcja ogólna została oparta na jednym łączniku, którym jest miejsce zwykłego pobytu spadkodawcy w chwili jego śmierci. Wobec powyższego w sytuacji, gdy spadkodawca miał miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci w państwie członkowskim, sądy tego państwa mają jurysdykcję do orzekania w sprawie spadkowej. U podstaw takiego rozstrzygnięcia leżało przekonanie, że sprawy spadkowe wykazują ścisły związek z państwem, w którym spadkodawca miał zwykły pobyt w chwili śmierci.
Przyjęta w Rozporządzeniu koncepcja jednolitości spadku ma bezpośrednie przełożenie na zakres jurysdykcji sądów państwa członkowskiego w sprawach spadkowych. Kompetencja ta rozciąga się bowiem na całość majątku zmarłego, niezależnie od jego składui wartości. Jak podkreślono w motywie 37 preambuły do Rozporządzenia „przez wzglądna pewność prawa oraz w celu uniknięcia fragmentaryzacji dziedziczenia, prawu temu powinien podlegać ogół spraw dotyczących spadku, to znaczy cały majątek spadkowy, bez względu na charakter składników tego majątku i niezależnie od tego, czy składniki majątku znajdują się w innym państwie członkowskim, czy w państwie trzecim” (vide:postanowienie Sąd Okręgowego w Olsztynie z dnia 29 września 2017 roku sygn. akt IX Cz 813/17)
Z powyższego wynika, że nawet fakt posiadania przez spadkodawczynię obywatelstwa polskiego, jak również ewentualnego umiejscowienia majątku na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nie może prowadzić do utrwalenia właściwości sądu polskiegow przypadku, gdy spadkodawczyni w chwili śmierci posiadała miejsce zwykłego pobytuna terenie Niemiec.
Pojęcie miejsca zwykłego pobytu jest autonomicznym pojęciem prawa Unii Europejskiej. Przywoływane powyżej Rozporządzenie nie zawiera definicji pojęcia miejsca zwykłego pobytu, jednakże istotnych wskazówek dotyczących okoliczności, które wymagają uwzględnienia przy rozumieniu tego pojęcia dostarcza motyw art. 23 i 24 Rozporządzenianr(...). I tak, pobyt zwykły określa się jako miejsce ześrodkowania życiowych interesów osoby fizycznej, miejsce, w którym znajduje się główne centrum egzystencji danej osoby, przy czym uwzględnienia wymagają okoliczności natury osobistej i zawodowej,a mniejsze znaczenie ma element czasu miejsce w którym znajduje się główny punkt więzi danej osoby i jej stosunków życiowych. W orzecznictwie europejskim utrwalił się pogląd,że do okoliczności, które należy brać pod uwagę przy jego ustalaniu zwykłego pobytu zalicza się w szczególności regularność obecności zmarłego w danym państwie oraz warunkii powody tej obecności, jak również posiadanie w nim kontaktów towarzyskich, stałej pracy, czy też powiązania administracyjne z organami określonego państwa.
Podkreślenia wymaga, że unormowaniu jurysdykcji zawartemu w art. 4 Rozporządzenia odpowiada art. 21 ust. 1, który wyraża zasadę, że prawem właściwym dla ogółu spraw dotyczących spadku jest prawo państwa, w którym spadkodawca miał miejsce zwykłego pobytu. Prawo to odnosi się do dziedziczenia wszystkich składników majątku spadkowego,w tym do nieruchomości, niezależnie od tego, w którym państwie znajdują się lub są położone – tzw. zasada jednolitości statutu spadkowego (vide: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Tom IV. (...) postepowanie cywilne. Sąd polubowny (arbitrażowy), wyd. V). Wyjątkiem jest przypadek, gdy zmarły wykazywał silniejszy związek z innym państwem (art. 21 ust. 2 Rozporządzenia), który jednak w niniejszej sprawie nie występuje.
Zgodnie z art. 15 Rozporządzenia, gdy do sądu państwa członkowskiego wniesiono sprawę spadkową, co do której sąd ten nie ma jurysdykcji na mocy niniejszego Rozporządzenia, sąd ten stwierdza z urzędu brak swojej jurysdykcji, czego następstwem jest postanowienieo odrzuceniu pozwu lub wniosku.
Mając zatem na uwadze powyższe względy – na podstawieart. 1099 § 1 kpcw zw.z art. 15 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 650/2012 z dnia 4 lipca2012 roku w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia orazw sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego – orzeczono o odrzuceniu wniosku (pkt I postanowienia).
/-/ sędzia Krzysztof Połomski