Sąd Okręgowy w Suwałkach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III U 264/23
Data wyroku: 2023-10-05 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Danuta Poniatowska
Słowa kluczowe: Dodatki do emerytur i rent
Podstawa prawna: art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych

Sygn. akt III U 264/23

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 października 2023r.

Sąd Okręgowy w Suwałkach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

sędzia Danuta Poniatowska

Protokolant:

Marta Majewska-Wronowska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2023r. w Suwałkach
sprawyJ. T.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
o prawo do rekompensaty
w związku z odwołaniemJ. T.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
z dnia 30 marca 2023 r. znak(...)

zmienia zaskarżoną decyzję i przyznajeJ. T.prawo do rekompensaty;

      zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.na rzeczJ. T.(...)((...)) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

UZASADNIENIE
Decyzją z 30.03.2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwO., powołując się na przepisyustawy z dnia 19.12.2008 r. o emeryturach pomostowych(t. jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 164 ze zm.),ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t. jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 504 ze zm.) odmówiłJ. T.prawa do rekompensaty. Wskazał, że wnioskodawczyni legitymuje się stażem pracy w warunkach szczególnych wynoszącym 8 lat 1 miesiąc i 24 dni, zamiast wymaganych co najmniej 15 lat.
W odwołaniu od tej decyzjiJ. T.wniosła o jej zmianę i uwzględnienie do pracy w warunkach szczególnych zatrudnienia w(...)wE.w okresie od 1.01.1988 r. do 31.10.2000 r. na stanowisku(...). Wnosiła o przesłuchanie na potwierdzenie tego faktu świadków.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie. Podtrzymał podstawy skarżonej decyzji i podniósł, iż sporny okres nie został zaliczony do stażu pracy w warunkach szczególnych z uwagi na brak w świadectwa pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.
Sąd ustalił, co następuje:
J. T.(ur. (...)) wystąpiła z wnioskiem o emeryturę 9.11.2020 r. Decyzją z 8.12.2020 r. przyznano jej prawo do emerytury na podstawieart. 24 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t. jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 53 ze zm.), począwszy od(...)r., to jest od osiągnięcia wieku emerytalnego. Wypłatę emerytury zawieszono z uwagi na kontynuowanie zatrudnienia. Następnie - 30.12.2020 r. -J. T.przedłożyła świadectwo pracy, wskazujące na rozwiązanie z dniem 29.12.2020 r. stosunku pracy za porozumieniem stron w związku z przejściem na emeryturę. Decyzją z 11.01.2021 r. ustalonoJ. T.wysokość emerytury i podjęto jej wypłatę od 1.12.2020 r.
Z wnioskiem o przyznanie rekompensaty z tytułu zatrudnienia w warunkach szczególnych,J. T.wystąpiła 24.01.2023 r. Wskazała, że pracę w szczególnych warunkach wykonywała w(...)wE.od 1.01.1988 r. do 30.10.2000 r. i w(...)wE.od 1.11.2000 r. do 31.12.2008 r. jako(...).
Zaskarżoną decyzją z 30.03.2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwO., powołując się na przepisyustawy z dnia 19.12.2008 r. o emeryturach pomostowych(t. jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 164 ze zm.) iustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t. jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 504 ze zm.) odmówiłJ. T.prawa do rekompensaty. Wskazał, że wnioskodawczyni legitymuje się stażem pracy w warunkach szczególnych wynoszącym 8 lat 1 miesiąc i 24 dni, zamiast wymaganych co najmniej 15 lat.
Do stażu pracy w warunkach szczególnych organ rentowy uwzględnił okres od 1.11.2000 r. do 31.12.2008 r. z tytułu zatrudnienia w(...) Sp. z o.o.wE.na stanowisku(...)w zespołach pomocy doraźnej(...)na podstawie świadectwa pracy wystawionego przez pracodawcę 10.03.2023 r. (k.(...)akt rentowych(...)). Pracodawca wskazał, że w tym okresieJ. T.wykonywała stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, prace w zespołach pomocy doraźnej(...)wymienione w Wykazie A, Dział XII pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) na stanowisku(...)zgodnie z Wykazem A, Dział XII poz. 4 lit. a pkt 3 zarządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 12.07.1983 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu zdrowia i opieki społecznej (Dz. Urz. MZiOS Nr 8, poz.40 ze zm.). Staż pracy w warunkach szczególnych wyniósł 8 lat 1 miesiąc i 24 dni okresów składkowych.
Sporny pozostawał okres zatrudnienia od 1.01.1988 r. do 31.10.2000 r. w(...)wE., udokumentowany świadectwem pracy sporządzonym przez likwidatora pracodawcy 23.01.2001 r. (k.(...)- akta(...)). W świadectwie tym likwidator pracodawcy wskazał w punkcie 8. na cały okres zatrudnienia, jako praca wykonywana w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze. Wymaganego świadectwa pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze nie sporządzono, a pracodawca uległ likwidacji.
Sąd pozyskał akta osobowe wnioskodawczyni z całego okresu jej zatrudnienia w(...)wE.od 1.01.1988 r. do 31.10.2000 r. i w(...) Sp. z o.o.wE.od 1.11.2000 r. do 31.12.2008 r. Akta te są kompletne, zawierają umowy o pracę, zakresy czynności, informacje o zmianach wynagrodzenia, awansach, przeniesieniach na inne stanowisko, świadectwa pracy i inne (koperta k.(...)oraz koperta - dołączona do akt).
Na podstawie tych akt, Sąd ustalił, żeJ. T.w okresie od 2.07.1981 r. do 31.12.1987 r. wykonywała pracę na stanowisku(...)w(...)(k.(...)akt osobowych). Następnie na zasadzie porozumienia między zakładami pracy od 1.01.1988 r. podjęła zatrudnienie w(...)wE.w(...)na stanowisku(...). Podejmując zatrudnienie wnioskodawczyni podpisała 21.01.1988 r. trzy zakresy czynności na stanowiskach: dyspozytorka(...). Kolejny zakres czynności został sporządzony i podpisany przez pracownika 8.09.1999 r. i wskazuje również na czynności na stanowiskach:(...)E.,(...)(...). Ponadto w aktach osobowych znajduje się aneks do zakresu czynności (bez daty, z chronologii akt wynika, że podpisany został w połowie 1995 r.), który stanowi, że(...)zatrudniona w(...)wE.podlega Przełożonej(...)i w ramach swego zatrudnienia praca(...)podlega rotacji, to znaczy może pracować na stanowisku(...)wZespole (...)– zgodnie z posiadanymi zakresami czynności.

J. T.pracowała w(...)do likwidacji(...)wE.tj. do 31.10.2000 r., a następnie od 1.11.2000 r. podjęła zatrudnienie w(...) Sp. z o.o.wE.r. na takim samym stanowisku, co dokumentuje zakres czynności(...)zatrudnionej w(...)(...)wE.Sp. z o.o. podpisany przez pracownika 2.11.2000 r. (akta osobowe kopert k.(...)). Zakres czynności został określony przez nowego pracodawcę w podobny sposób, jak zakresy czynności w(...). Wskazano w nim również czynności na stanowiskach:(...). Określono też, że(...)podlega(...)przełożonej(...)oraz kierownikowi(...).
W związku z takim określeniem stanowiska pracy w zakresach czynności, niezbędne było szczegółowe ustalenie, jak zorganizowana była praca w(...)i co należało do stałego zakresu obowiązków odwołującej się. Zostało to sprecyzowane w zeznaniach świadków:K. S.iE. M., które pracowały razem w(...)wE., a następnie w(...)wE.oraz wyjaśnieniach odwołującej się (protokół rozprawy k.(...)).
Na tej podstawie Sąd ustalił, żeJ. T.pracowała w(...). Była to(...). W skład zespołu wyjazdowego(...)wchodził lekarz, pielęgniarka „R”, sanitariusz i kierowca. Był też podstawowy zespół karetki, który stanowili lekarz, sanitariusz i kierowca, bez pielęgniarki. Pielęgniarka przełożona sporządzała grafiki dyżurów i w tych grafikachJ. T.rozdysponowana była jako(...). Był stałyzespół (...), było ich 5-6, na dyżurze jedna(...)przez 12 godzin. Na stanowisku(...)również pracowały(...)one też stanowiły stały zespół (5 osób). Do godz. 15:00 ambulatorium w(...)nie funkcjonowało, ponieważ lekarze w przychodni zabezpieczali pacjentów. Lekarz przychodził do ambulatorium(...)po 15:00. Dyżur(...)w(...)trwał od 7:00 do 19:00 lub 8:00 do 20:00, 12 godzin, pełen etat. Przed 15:00 był jeden lekarz wyjazdowy. Dyspozytor zgłaszał wyjazd i w zależności od potrzeb jechał zespół podstawowy (lekarz, sanitariusz, kierowca) lub reanimacyjny (lekarz, pielęgniarka, sanitariusz, kierowca). Gdy zespół wracał z wyjazdu do zadań(...)należało sterylizowanie materiałów, gazy, dezynfekcja karetki, sprawdzenie sprzętu i inne prace przygotowawcze. Gdy(...)przyjmowała dyżur, sprawdzała gotowość karetki, aparat ambu, defibrylator, laryngoskop, teczkę z lekami, terminy ważności leków, czy wszystkie leki i płyny dożylne są uzupełnione, czy są wszystkie potrzebne materiały do wyjazdu.
W trakcie oczekiwania na dyspozycję wyjazdu, oprócz prac przygotowawczych(...)wykonywała na polecenie lekarza np. EKG, iniekcje, badania ciśnienia, w gabinecie chirurgicznym przygotowała materiały do sterylizacji, również igły, strzykawki. Wtedy wykonywała typowe prace(...)nie mogła tylko siedzieć i czekać na wyjazd. Tak było do 15:00 i po tej godzinie. Lekarz ambulatoryjny(...)nie zawsze miał(...)do pomocy. Gdy dyspozytor zlecał wyjazd, asystująca mu(...)zostawiała lekarza i jechała karetką(...), w razie potrzeby lekarzowi w ambulatorium asystował sanitariusz.(...)nie wykonywały pracy dyspozytorki, ponieważ były stałe dyspozytorki, a do nich nie należałaJ. T., która była na stałe zatrudniona jako(...)Sporadycznie, w przypadku krótkotrwałych nieobecności dyspozytorki spowodowanych np. chorobą, na zlecenie przełożonej(...)zastępowały(...), ale zwykle odbywało się to poza grafikiem dyżurów(...), w ramach ich czasu wolnego, jako praca w nadgodzinach. W przypadku długotrwałych nieobecności dyspozytorki, podejmowano inne decyzje. Przesunięcie(...)” na stanowisko(...)na dłuższy okres powodowałoby braki w obsadzeniu grafiku(...). Natomiast do gabinetów zabiegowych nie było przydzielonej(...)między wyjazdami pracowały tam(...). Tak samo pracowali lekarze. Kiedy nie było wyjazdu, pracowali w gabinecie, jeżeli był wyjazd, zostawiali pacjentów, którzy czekali do powrotu karetki.
Po likwidacji(...)i powstaniuspółki (...)nie było zmian w pracyJ. T.. Przeszła z tym samym stanowiskiem i zakresem obowiązków do(...), tak jak prawie cały personel.
Z akt osobowych wynika, żeJ. T.przebywała na urlopie bezpłatnym od 14.08.1994 r. do 31.08.1994 r., od 1.07.1994 r. do 14.07.1994 r. i od 1.06.1994 r. do 30.06.1994 r. z powodu ważnych spraw rodzinnych (potwierdzone to jest również w świadectwie pracy). Innych długotrwałych nieobecności nie było.
Zebrany materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że odwołująca się w spornym okresie od 1.01.1988 r. do 31.10.2000 r. świadczyła pracę stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w(...)wE.na stanowisku(...)wymienione w Wykazie A, Dział XII pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Ten okres zatrudnienia wynosi ponad 11 lat okresów składkowych, co łączne z niespornym okresem uwzględnionym przez organ rentowy daje ponad wymagane 15 lat stażu pracy w warunkach szczególnych.
Sąd zważył, co następuje:
Zgodnie zart. 2 pkt 5 ustawy z dnia 19.12.2008 r. o emeryturach pomostowych(t. jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 164 ze zm.), rekompensata jest odszkodowaniem za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat (art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych).
Wykonywanie pracy w warunkach szczególnych kwalifikuje się zgodnie zart. 32 ust. 2 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t. jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 504 ze zm.). Za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Przepisami, do których odsyłaart. 32 ust. 4 tej ustawy jest rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r.w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Zgodniez treścią § 1 ust. 1 tego rozporządzenia pracami w szczególnych warunkach są prace wymienione w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia.
Wnioskodawczyni nie ubiegała się o przyznanie prawa do emerytury w obniżonym wieku, ani emerytury pomostowej w związku z pracą w warunkach szczególnych.
Pracodawca nie wydał wnioskodawczyni za sporny okres świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Obecnie nie może ona uzyskać takiego świadectwa, gdyż pracodawca uległ likwidacji. Świadectwo takie nie jest jednak jedynym dowodem na okoliczność świadczenia pracy w warunkach szczególnych. Świadectwo wykonywania pracy nie jest dokumentem urzędowym w rozumieniu przepisuart. 244 § 1 i 2 k.p.c., gdyż podmiot wydający to świadectwo nie jest ani organem państwowym, ani organem wykonującym zadania z zakresu administracji państwowej. W postępowaniu sądowym traktuje się je jako dokument prywatny w rozumieniu przepisuart. 245 k.p.c., który stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Dokument taki podlega kontroli zarówno co do prawdziwości wskazanych w nim faktów, jak i co do prawidłowości wskazanej podstawy prawnej. Dlatego sama treść świadectwa jest niewystarczająca (nie przesądza) na etapie sądowego postępowania odwoławczego czy dana praca była faktycznie pracą w szczególnych warunkach. Wymaga ono weryfikacji i oparcia się na posiadanej przez zakład pracy dokumentacji z akt osobowych pracodawcy oraz w razie możliwości innych dowodów. Istotne jest faktyczne wykonywanie czynności, a nie nazwa stanowiska zajmowanego przez pracownika.
W niniejszej sprawie do oceny charakteru pracy wnioskodawczyni wystarczające były akta osobowe i zeznania przesłuchanych świadków. Po szczegółowej analizie dokumentacji pracowniczej i obowiązujących regulacji prawnych, Sąd uznał, że wnioskodawczyni w spornym okresie od 1.01.1988 r. do 31.10.2000 r. świadczyła pracę w(...)wS.na stanowisku(...)wymienione w Wykazie A, Dział XII pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.).
Stanowiska pracy, na których w istocie wykonywała swą pracę odwołująca występują też w zarządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 12 lipca 1983 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu zdrowia i opieki społecznej.
Zgodnie z tym zarządzeniem (Dział XII poz.4), takimi stanowiskami sąprace w zespołach pomocy doraźnej pogotowia ratunkowego:
a) zespoły pomocy doraźnej pogotowia ratunkowego (w zespołach wyjazdowych):
1) lekarz,
2) felczer,
3) pielęgniarka,
4) sanitariusz szpitalny,
5) sanitariusz (noszowy);
Wprawdzie praca(...)w(...)nie jest pracą o szczególnym charakterze, jednak czynności te miały charakter incydentalny, krótkotrwały, uboczny. Z zeznań świadków wynika, że zdarzały się nie częściej niż raz w roku. Umieszczenie tych zadań w zakresach czynności pozwalało pracodawcy elastycznie wykorzystać zespół, w razie nagłej potrzeby spowodowanej niedyspozycją innego pracownika. Należy zwrócić też uwagę, że był stały zespół(...)– 5 osób, spośród których przede wszystkim kompletowano zastępstwa. Odnośnie stanowiska(...), jak wynika również z zeznań przesłuchanych świadków, w(...)nie było wydzielonych stałych(...)czynności te wykonywały(...)w czasie oczekiwania na polecenie wyjazdu, po wykonaniu czynności niezbędnych do przygotowania i wyposażenia(...)do wezwania, co dotyczyło to również lekarzy. Zaliczenie okresu pracy do zatrudnienia w szczególnych warunków jest możliwe, gdy taka praca była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Statusu takiego nie posiada okres zatrudnienia, w którym pracownik wykonuje poza czynnościami zaliczonymi do prac w szczególnych warunkach również inne prace niewymienione w załączniku do rozporządzenia. Od tej zasady istnieją odstępstwa. Pierwsze z nich dotyczy sytuacji, kiedy inne równocześnie wykonywane prace stanowią integralną część większej całości dającej się zakwalifikować pod określoną pozycję załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. 1983 Nr 8, poz. 43). Drugie odstępstwo dotyczy przypadków, kiedy czynności wykonywane w warunkach nienarażających na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia mają charakter incydentalny, krótkotrwały, uboczny (por. wyrok Sądu Najwyższego z 12.05.2021 r., I USKP 21/21).
Na podstawie ustaleń faktycznych Sąd ocenił, dokonując odpowiedniej wykładni prawa, że w ustalonych okresach zatrudnienia odwołująca była pracownikiem wykonującym pracę w szczególnych warunkach w rozumieniuart. 32 ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
W tych okolicznościach należało przyjąć, że odwołująca się legitymuje się wymaganym, co najmniej 15 letnim okresem pracy w warunkach szczególnych, a w związku z tym na podstawieart. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19.12.2008 r. o emeryturach pomostowych(t. jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 164 ze zm.), przysługuje jej prawo do rekompensaty. Świadczenie to jest przyznawane tym ubezpieczonym, którzy nie mają możliwości skorzystania z emerytury w obniżonym wieku emerytalnym (art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS), ani z emerytury pomostowej. Wnioskodawczyni spełnia wszystkie warunki do nabycia prawa do rekompensaty.
W związku z powyższym, na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.orzeczono, jakwyroku.
O kosztach procesu Sąd orzekł na mocyart. 98 § 1 k.p.c.oraz § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.).