Sąd Okręgowy w Sieradzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 95/21
Data wyroku: 2022-06-03 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Dagmara Kos
Słowa kluczowe: Kredyt
Podstawa prawna: art. 69 ustawy Prawo bankowe

Sygnatura akt I C 95/21

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 3 czerwca 2022 r.
Sąd Okręgowy w Sieradzu – Wydział I Cywilny wskładzie następującym:
Przewodniczący: sędzia Dagmara Kos
Protokolant: Joanna Wołczyńska – Kalus
po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2022 roku w Sieradzu na rozprawie
sprawy z powództwaJ. L.iT. L.
przeciwko(...) Bank (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.
o ustalenie nieważności umowy i zapłatę ewentualnie o zapłatę

1
zasądza od pozwanego(...) Bank (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.łącznie na rzecz powodówJ. L.iT. L.kwotę 105.875,54 (sto pięć tysięcy osiemset siedemdziesiąt pięć złotych pięćdziesiąt cztery grosze) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 7 listopada 2019 r. do dnia zapłaty,

2
ustala, że nie istnieje pomiędzy stronami stosunek prawny wynikający z umowy kredytu na cele mieszkaniowe(...)nr(...)zawartej w dniu 2 czerwca 2008 r. pomiędzyJ. L.iT. L.a(...) Bank Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.,

3
w pozostałym zakresie powództwo oddala,

4
zasądza od pozwanego(...) Bank (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.łącznie na rzecz powodówJ. L.iT. L.kwotę 4.634,00 (cztery tysiące sześćset trzydzieści cztery) złote z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu w tym kwotę 3.600,00 (trzy tysiące sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sygn. akt I C 95/21

UZASADNIENIE
W pozwie z dnia 13 maja 2020 r. skierowanym przeciwko pozwanemu(...) Bank (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.do Sądu Rejonowego w Wieluniu powodowieJ. L.iT. L.wnieśli o zasądzenie od pozwanego łącznie na ich rzecz kwoty 31.790,42 zł tytułem zwrotu nienależnie pobranych przez pozwanego rat kapitałowo – odsetkowych w wyższej wysokości niż powodowie powinni spłacić w okresie od 15 września 2009 r. do 16 sierpnia 2019 r. z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 18 października 2019 r. do dnia zapłaty oraz o zasądzenie od pozwanego łącznie na ich rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych w tym kosztów zastępstwa procesowego w podwójnej wysokości oraz kosztów postępowania pojednawczego i opłaty skarbowej od pełnomocnictw.
(pozew- k.2-22)
Nakazem zapłaty z dnia 29 maja 2020 r. wydanym w postępowaniu upominawczym w sprawie sygn. akt VIII Nc 187/20 Sąd Rejonowy w Wieluniu nakazał pozwanemu aby zapłacił łącznie powodom kwotę 31.790,42 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 18 października 2019 r. do dnia zapłaty i kwotę 4.008,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.
(nakaz zapłaty- k.65)
Od wydanego nakazu zapłaty pozwany wniósł sprzeciw i wnosił o oddalenie powództwa i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Z ostrożności procesowej na wypadek unieważnienia umowy kredytu podnosił ewentualny zarzut potrącenia wierzytelności powodów o zapłatę dochodzonej w niniejszej sprawie kwoty z wzajemną wierzytelnością pozwanego o zwrot kwoty udzielonego powodom kredytu to jest kwoty 180.000,00 zł. Ponadto z ostrożności procesowej na wypadek unieważnienia umowy kredytu oraz nieuwzględniania ewentualnego zarzutu potrącenia zgłosił ewentualny zarzut zatrzymania kwoty 180.000,00 zł stanowiącej roszczenie pozwanego w stosunku do powodów o zwrot kwoty udzielonego powodom kredytu.
(sprzeciw- k.72-111)
W piśmie procesowym z dnia 15 stycznia 2021 r. powodowie dokonali zmiany powództwa i wnosili o zasądzenie od pozwanego łącznie na ich rzecz kwoty 105.875,54 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 18 października 2019 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu nienależnych świadczeń spełnionych rzez powodów na rzecz pozwanego w okresie od dnia 15 września 2009 r. do dnia 16 sierpnia 2019 r. z uwagi na bezwzględną nieważność umowy kredytu(...)nr(...)z dnia 2 czerwca 2008 r. i ustalenie nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu na cele mieszkaniowe(...)nr(...)z dnia 2 czerwca 2008 r. ewentualnie o zasądzenie od pozwanego łącznie na ich rzecz kwoty 31.790,42 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 18 października 2019 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu nienależnie pobranych przez pozwanego rat kapitałowo – odsetkowych w wyższej wysokości niż powodowie powinni spłacić w okresie od 15 września 2009 r. do 16 sierpnia 2019 r. w związku z wykonywaniem umowy kredytu na cele mieszkaniowe(...)nr(...)z dnia 2 czerwca 2008 r. oraz o zasądzenie od pozwanego łącznie na ich rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych w tym kosztów zastępstwa procesowego w podwójnej wysokości oraz kosztów postępowania pojednawczego i opłaty skarbowej od pełnomocnictw.
(pismo procesowe zmieniające powództwo- k.231-243)
Postanowieniem z dnia 17 lutego 2021 r. Sąd Rejonowy w Wieluniu stwierdził swą niewłaściwość rzeczową i przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Sieradzu.
(postanowienie Sądu Rejonowego w Wieluniu- k.255)
W piśmie procesowym z dnia 13 kwietnia 2021 r. pozwany wnosił o oddalenie zmodyfikowanego powództwa.
(pismo procesowe pozwanego- k.269-277)
Na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2021 r. pełnomocnik powodów popierał powództwo a pełnomocnik pozwanego wnosił o oddalenie powództwa.
(protokół rozprawy z dnia 13 sierpnia 2021 r. na płycie CD 00:02:37 – 00:07:46- koperta k.380)
Na rozprawie w dniu 27 maja 2022 r. pełnomocnik powodów popierał powództwo w zmodyfikowanym kształcie i wnosił o obciążenie pozwanego kosztami procesu w tym kosztami zawezwania do próby ugodowej a pełnomocnik pozwanego wnosił o oddalenie powództwa i na wypadek nie uwzględnienia ewentualnego zarzutu potrącenia podnosił zarzut zatrzymania kwoty 180.000,00 zł.
(protokół rozprawy z dnia 27 maja 2022 r. na płycie CD 00:16:39 – 01:09:49- koperta k.380)

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:
W 2008 r. będący małżonkami pozostającymi w ustroju wspólności majątkowej powodowieJ. L.iT. L.potrzebowali środków finansowych na budowę domu. Na ten cel potrzebna im była kwota 150.000,00 – 200.000,00 zł. W celu jej pozyskania postanowili oni zaciągnąć kredyt.
(zeznania powodów:T. L.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 13 sierpnia 2021 r. 00:07:56 – 00:39:39 w zw. protokołem rozprawy na płycie CD z dnia 27 maja 2022 r. 00:21:40 – 00:27:45- koperta k.380,J. L.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 27 maja 2022 r. 00:27:45 – 00:50:28- koperta k.380)
Powodowie sprawdzali możliwość zaciągnięcia kredytu w różnych bankach i w żadnym z nich nie mieli zdolności kredytowej, by zaciągnąć kredyt złotówkowy.(...) Bank Spółka Akcyjnaz siedzibą wW., którego następcą prawnym jest pozwany, powodom przedstawiona została oferta zawarcia umowy kredytu indeksowanego kursem franka szwajcarskiego. Pracownik banku poinformował ich, iż kurs franka szwajcarskiego jest stabilny i że od kilku lat pozostaje na takim samym poziomie, nie pokazywał im jednak jak historycznie kształtował się on w poprzednich latach. Mówił im on że frank szwajcarski jest bezpieczną walutą i że od kilku lat bank udziela kredytów indeksowanych tą walutą. Nie przedstawiał im on symulacji zmiany wysokości rat w przypadku wzrostu kursu waluty CHF oraz nie udzielił im informacji co oznaczają pojęcia spread, LIBOR czy WIBOR. Powodowie nie byli też informowani w jaki sposób bank tworzy własne tabele kursowe.
(zeznania powodów:T. L.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 13 sierpnia 2021 r. 00:07:56 – 00:39:39 w zw. protokołem rozprawy na płycie CD z dnia 27 maja 2022 r. 00:21:40 – 00:27:45- koperta k.380,J. L.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 27 maja 2022 r. 00:27:45 – 00:50:28- koperta k.380)
W czasie zawierania przez powodów umowy kredytu nie istniał wymóg, by na etapie przedstawiania oferty kredytowej klientom banku, przedstawiać im sposób w jaki sposób tworzone były tabele kursowe banku. U pozwanego obowiązywała wówczas instrukcja służbowa „Zasady ustalania i stosowania kursów walut obcych w złotych”, który to dokument był dokumentem wewnętrznym.
(zeznania świadków:K. D.- k.321-342,A. K.- k.329v-332,I. K.- k.344v-347)
Powodowie czytali przed podpisaniem umowę kredytu. Powód nie przeczytał jej w całości, gdyż wiele postanowień umowy było dla niego niejasnych, skupił się on na zapoznaniu się z harmonogramem spłaty kredytu, gdyż zależało mu na równych ratach. Powódka także nie rozumiała niektórych zapisów umowy.
(zeznania powodów:T. L.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 13 sierpnia 2021 r. 00:07:56 – 00:39:39 w zw. protokołem rozprawy na płycie CD z dnia 27 maja 2022 r. 00:21:40 – 00:27:45- koperta k.380,J. L.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 27 maja 2022 r. 00:27:45 – 00:50:28- koperta k.380)
W dniu 2 czerwca 2008 r. powodowie zawarli z(...) Bank Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.umowę kredytu na cele mieszkaniowe(...)nr(...). Zgodnie z § 2 tej umowy bank udzielił im kredytu w kwocie 180.000,00 zł waloryzowanego kursem CHF na okres 360 miesięcy od dnia 2 czerwca 2008 r. do dnia 10 czerwca 2038 r. Okres wykorzystania kredytu miał wynosić 12 miesięcy a okres spłaty kredytu z odsetkami 348 miesięcy. Kwota kredytu denominowanego (waloryzowanego) w CHF lub transzy kredytu miała zostać określona według kursu kupna dewiz dla wyżej wymienionej waluty zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu wykorzystania kredytu lub transzy kredytu. Zgodnie z § 2 ust. 3 umowy o wysokości wykorzystanego kredytu denominowanego (waloryzowanego) wyrażonej w walucie CHF, wysokości odsetek w okresie karencji oraz wysokości rat kapitałowo – odsetkowych w wyżej wymienionej walucie bank miał poinformować kredytobiorców w terminie 7 dni od dnia całkowitego wykorzystania kredytu na zasadach określonych w Ogólnych Warunkach Kredytowania. W myśl § 3 ust. 1 umowy kredyt przeznaczony był na budowę domu jednorodzinnego zlokalizowanego na ul.(...)wR.. W myśl § 4 ust. 1 umowy uruchomienie kredytu miało nastąpić w 5 transzach: w dniu 2 czerwca 2008 r. w wysokości 13.000,00 zł, w dniu 9 czerwca 2008 r. w wysokości 22.000,00 zł, w dniu 16 czerwca 2009 r. w wysokości 37.0000,00 zł, w dniu 1 września 2008 r. w wysokości 58.000,00 zł i w dniu 1 lutego 2009 r. w wysokości 50.000,00 zł w formie przelewu na rachunek w(...) Bank Spółka Akcyjna. Stosownie do postanowień § 4 ust. 1a umowy każda transza kredytu wykorzystywana miała być w złotych przy jednoczesnym przeliczeniu wysokości transzy według kursu kupna dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu wykorzystania danej transzy. Zgodnie z § 4 ust. 2 tej umowy kredytu uruchomienie pierwszej transzy kredytu miało nastąpić po spełnieniu warunków określonych w § 2 pkt 1, 3, 4, 6 i 7 Ogólnych Warunków Kredytowania oraz po spełnieniu przez kredytobiorców warunków w postaci złożenia pisemnej dyspozycji wypłaty pierwszej transzy i ubezpieczeniu kredytobiorców w(...) S.A.W myśl § 4 ust. 3 tej umowy kredytu uruchomienie kolejnych transz kredytu miało nastąpić po spełnieniu warunków w postaci złożenia przez kredytobiorców pisemnej dyspozycji wypłaty dla każdej kolejnej transzy i spełnieniu warunków wymaganych przez bank i określonych w umowie kredytowej.
(zeznania powodów:T. L.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 13 sierpnia 2021 r. 00:07:56 – 00:39:39 w zw. protokołem rozprawy na płycie CD z dnia 27 maja 2022 r. 00:21:40 – 00:27:45- koperta k.380,J. L.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 27 maja 2022 r. 00:27:45 – 00:50:28- koperta k.380, kserokopia umowy- k.27-29, kserokopia ogólnych warunków kredytowania- k.30-32)
Zgodnie z § 8 ust. 1 umowy oprocentowanie kredytu miało być zmienne i stanowić sumę zmiennej stawki odniesienia i stałej marży banku w wysokości 2,20 punktów procentowych. Zgodnie z § 8 ust. 2 umowy w dniu zawarcia umowy oprocentowanie wynosiło 4,98 % w stosunku rocznym. W myśl § 8 ust. 5 umowy podstawą do ustalenia oprocentowania była stawka LIBOR 3 – miesięczny, z zaokrągleniem do dwóch miejsc po przecinku, publikowana na stronie LIBOR01 serwisu Reuters lub też na jakimkolwiek ekranie zastępczym o godzinie 11:00 czasu „londyńskiego” z dnia roboczego poprzedzającego dzień dokonania zmiany. Stosownie do § 8 ust. 6 umowy w przypadku, gdy w okresie kredytowania wysokość oprocentowania kredytu przekroczyłaby czterokrotność stopy kredytu lombardowego NBP stopa procentowa kredytu miała być równa czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP przez okres tego przekroczenia. Oprocentowanie kredytu zmieniało się w zależności od zmiany stopy referencyjnej LIBOR 3 – miesięczny.
(kserokopia umowy- k.27-29)
Zabezpieczeniem spłaty kredytu, odsetek a także innych związanych z kredytem należności w myśl § 10 ust. 1 umowy była hipoteka umowna kaucyjna do kwoty najwyższej 360.000,00 zł ustanowiona na rzecz(...) Bank Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.na nieruchomości położonej wR.przy ul.(...), dla której Sąd Rejonowy w Wieluniu Zamiejscowy X Wydział KW wP.prowadziksięgę wieczystą KW nr (...)i cesja na rzecz Banku praw z umowy ubezpieczenia budowy domu jednorodzinnego od ognia i innych zdarzeń losowych.
(kserokopia umowy- k.27-29)
W myśl § 9 ust. 2 umowy po okresie wykorzystania kredytu kredytobiorcy mieli spłacać kredyt wraz z odsetkami w 348 ratach miesięcznych płatnych w dniu 10 każdego miesiąca począwszy od 10 lipca 2009 r. Spłata rat kapitałowo – odsetkowych miała być dokonywana w złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo – odsetkowych według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu spłaty. Zgodnie z § 9 ust. 3 umowy raty kapitałowo – odsetkowe ustalone zostały w wysokości równej. Zgodnie z § 9 ust. 4 umowy w okresie wykorzystania kredytu kredytobiorcy mieli spłacać należne bankowi odsetki. Jak wynikało z § 9 ust. 6 umowy kredytobiorcy zobowiązani byli do spłaty odsetek w każdym miesiącu okresu wykorzystania kredytu w dniu 10 każdego miesiąca. Wysokość należnych odsetek określona była w CHF a ich spłata miała być dokonywana w złotych po uprzednim przeliczeniu należnych odsetek według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu spłaty. W § 9 ust. 7 umowy kredytobiorcy upoważnili bank do obciążania/ składania dyspozycji przelewu środków z ich rachunku prowadzonego w Banku kwotą wymagalnych zobowiązań wynikających z umowy.
(zeznania powodów:T. L.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 13 sierpnia 2021 r. 00:07:56 – 00:39:39 w zw. protokołem rozprawy na płycie CD z dnia 27 maja 2022 r. 00:21:40 – 00:27:45- koperta k.380,J. L.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 27 maja 2022 r. 00:27:45 – 00:50:28- koperta k.380, kserokopia umowy- k.27-29)
W § 11 ust. 4 umowy zawarte zostało oświadczenie powodów, z którego wynikało, że zostali oni poinformowani przez bank o ryzyku związanym ze zmianą kursów walut i że rozumieją oni wynikające z tego konsekwencje.
(kserokopia umowy- k.27-29)
W dniu 12 czerwca 2008 r. powodowie(...) Bank Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.zawarli aneks nr 1 do umowy kredytu na cele mieszkaniowe(...)nr(...), na podstawie którego zmieniony został § 4 ust. 1 umowy w ten sposób, iż uruchomienie kredytu miało nastąpić w 5 transzach: w dniu 2 czerwca 2008 r. w wysokości 13.000,00 zł, w dniu 9 czerwca 2008 r. w wysokości 22.000,00 zł, w dniu 16 czerwca 2008 r. w wysokości 37.0000,00 zł, w dniu 1 września 2008 r. w wysokości 58.000,00 zł i w dniu 1 lutego 2009 r. w wysokości 50.000,00 zł w formie przelewu na rachunek w(...) Bank Spółka Akcyjnaoraz § 9 ust. 2 umowy w ten sposób, że po okresie wykorzystania kredytu kredytobiorcy mieli spłacać kredyt wraz z odsetkami w 348 ratach miesięcznych płatnych w dniu 15 każdego miesiąca począwszy od 15 lipca 2009 r. a także § 9 ust. 6 umowy w ten sposób, że kredytobiorcy zobowiązani byli do spłaty odsetek w każdym miesiącu okresu wykorzystania kredytu w dniu 15 każdego miesiąca.
(kserokopia aneksu nr 1- k.33)
W wykonaniu umowy pozwany wypłacił powodom kwotę 180.000,00 zł. Kredyt został wypłacony w pięciu transzach. Pierwszą transzę kredytu wypłacono im w dniu 16 czerwca 2008 r. w wysokości 13.000,00 zł co stanowiło równowartość 6.306,70 CHF, drugą transzę wypłacono im w dniu 25 czerwca 2008 r. w wysokości 22.000,00 zł, co stanowiło równowartość 10.782,73 CHF, trzecią w dniu 17 lipca 2008 r. w wysokości 37.000,00 zł co stanowiło równowartość 19.052,52 CHF, czwartą w dniu 30 stycznia 2009 r. w wysokości 58.000,00 zł co stanowiło równowartość 20.404,57 CHF i piątą w dniu 24 czerwca 2009 r. w wysokości 50.000,00 zł co stanowiło równowartość 17.068,34 CHF.
(kserokopia zaświadczenia- k.34-36)
W okresie od 15 września 2009 r. do 16 sierpnia 2019 r. powodowie wpłacili na poczet spłaty kredytu kwotę 105.875,54 zł.
(kserokopia zaświadczenia- k.34-36)
Wnioskiem z dnia 14 sierpnia 2019 r. skierowanym do Sądu Rejonowego dla Warszawy – Woli w Warszawie powodowie zawezwali pozwanego do próby ugodowej. We wniosku tym zawezwali go do zawarcia ugody, na mocy której pozwany zapłaci m solidarnie kwotę 106.979,90 zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w okresie od 14 sierpnia 2009 r. do 14 sierpnia 2019 r. na podstawie umowy kredytu nr(...)z dnia 2 czerwca 2008 r. z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 14 sierpnia 2019 r. do dnia zapłaty z uwagi na nieważność umowy ewentualnie w przypadku uznania stanowiska powodów w zakresie abuzywnego charakteru kwestionowanych zapisów umowy przy zanegowaniu nieważności całej umowy wnosili o zawarcie ugody, na mocy której pozwany zapłaci im kwotę 38.000,00 zł z tytułu nienależnie pobranych rat kapitałowo – odsetkowych w wyższej wysokości, niż powinni oni zapłacić w okresie od 14 sierpnia 2009 r. do 14 sierpnia 2019 r. w związku z zastosowaniem niedozwolonych klauzul umownych w umowie kredytu nr(...)z dnia 2 czerwca 2008 r. z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 14 sierpnia 2019 r. do dnia zapłaty. W odpowiedzi na wniosek o zawezwania do próby ugodowej pozwany w dniu 30 grudnia 2019 r. złożył w Sądzie Rejonowym dla Warszawy – Woli w Warszawie pismo procesowe, w którym poinformował powodów, że nie znajduje podstaw do zawarcia ugody. Na posiedzeniu w dniu 14 lutego 2020 r. przez Sądem Rejonowym dla Warszawy – Woli w Warszawie w sprawie sygn. akt II Co 3258/19 z wniosku powodów o zawezwanie pozwanego do próby ugodowej pełnomocnik powodów popierał wniosek a w imieniu pozwanego nikt się nie stawił.
(kserokopia wniosku- k.37-39, pismo pozwanego- k.42, wydruk protokołu- k.43)
W piśmie z dnia 27 września 2019 r. powodowie skierowali do pozwanego reklamację, w której wezwali go do zapłaty kwoty 105.875,54 zł stanowiącej nienależnie pobrane raty kapitałowo – odsetkowe w okresie od 15 września 2009 r. do 16 sierpnia 2019 r. bądź w przypadku uznania, że umowa dalej wiąże kwoty 31.790,42 zł w terminie 30 dni od otrzymania pisma. Reklamację tą pozwany otrzymał w dniu 7 października 2019 i pismem z dnia 17 października 2019 r. pozwany poinformował powodów, że nie uznaje ich reklamacji
(kserokopia reklamacji- k.44-47, pismo pozwanego- k.48-49)
Ustaleń stanu faktycznego Sąd dokonał w oparciu o powołane wyżej dokumenty, których treści strony nie kwestionowały a pozostałe złożone dokumenty Sąd pominął, jako że nie miały one znaczenia dla rozstrzygnięcia.
Sąd pominął wniosek powodów o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości finansowej na okoliczności wskazane w pozwie uznając, iż wskazane okoliczności nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia.
Sąd pominął także wniosek pozwanego o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości na okoliczności wskazane w sprzeciwie od nakazu zapłaty uznając, iż także i one nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Powodowie domagali się w pierwszej kolejności ustalenia, że umowa kredytu na cele mieszkaniowe(...)nr(...)jest nieważna oraz zasądzenia od pozwanego na ich rzecz kwoty 105.875,54 zł, stanowiącej sumę świadczeń pobranych przez pozwanego w wykonaniu umowy z ich konta bankowego z tytułu rat kapitałowo – odsetkowych w okresie od dnia 15 września 2009 r. do dnia 16 sierpnia 2019 r.
Jak wynika zart. 189 kpcpowód może żądać ustalenia przez Sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że interes prawny w rozumieniu tego przepisu istnieje wówczas, gdy zachodzi niepewność stanu prawnego lub prawa, powodująca potrzebę ochrony prawnej. Niepewność ta musi mieć charakter obiektywny, to jest istnieć na podstawie rozumnej oceny sytuacji, w której powód występuje z tego rodzaju powództwem. Dlatego też nie można zakwestionować interesu prawnego w żądaniu ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma ono znaczenie zarówno dla obecnych jak i przyszłych możliwych, ale obiektywnie prawdopodobnych stosunków prawnych i praw, czy sytuacji prawnej podmiotu występującego z żądaniem (patrz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2006 r., II CK 395/05).
W ocenie Sądu powodowie mają interes prawny w ustaleniu nieważności umowy kredytu. Podpisanie przez strony umowy kredytu wygenerowało bowiem długoterminowy stosunek prawny, który zgodnie z jego treścią nie został dotychczas wykonany. Stwierdzenie nieważności umowy przesądza nie tylko o potencjalnej możliwości domagania się zwrotu już spełnionych świadczeń ale także rozstrzyga w sposób ostateczny o braku obowiązku spełniania w przyszłości wynikających z umowy świadczeń, a więc o zezwoleniu na zaprzestanie spłaty kolejnych rat kredytu. Orzeczenie stwierdzające nieważność umowy niweczy jej skutki ex tunc i z uwagi na związanie zarówno stron, jak i innych sądów jego treścią z mocyart. 365 § 1 kpc, jako swoisty prejudykat, ma istotne znaczenie dla dalszych czynności stron w związku ze spłacaniem kredytu przez powodów. (patrz wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 28 października 2018 roku, sygn. I ACa 623/17) Orzeczenie ustalające znosi zatem wątpliwości stron i zapobiega dalszemu sporowi o roszczenia banku wynikające z umowy. To zaś przesądza o wykazaniu przez powodów posiadania przez nich interesu prawnego w ustaleniu nieważności umowy kredytu.
Zgodnie zart. 69 ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 roku prawo bankowew brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia przez strony umowy (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 2439 ze zm.), przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. W myślart. 69 ust. 2 prawa bankowegoumowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: strony umowy, kwotę i walutę kredytu, cel, na który kredyt został udzielony, zasady i termin spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.
Z powyższego wynika, że umowa kredytu jest umową nazwaną. Wynikająca z ustawy definicja tej umowy wskazuje, że jest ona umową dwustronnie zobowiązującą. Z jednej strony, bank zobowiązany jest do oddania do dyspozycji drugiej strony kwoty kredytu, a jednocześnie staje się uprawniony do uzyskania spłaty oddanej do dyspozycji kredytobiorcy kwoty. Z drugiej strony, kredytobiorca ma prawo domagać się od banku wypłaty kredytu, a potem obciąża go obowiązek zwrotu oddanej do jego dyspozycji kwoty. Wobec nałożenia na kredytobiorcę obowiązku zapłacenia bankowi odsetek oraz prowizji, które mają charakter wynagrodzenia za korzystanie ze środków pieniężnych banku, umowa kredytu jest odpłatna. Jest też umową konsensualną, to znaczy dochodzi do skutku w wyniku samego uzgodnienia przez strony jej podstawowych postanowień. Przedmiotem kredytu musi być określona kwota pieniężna. W umowie muszą być też określone zasady spłaty sumy kredytu.
W chwili zawarcia umowy kredytu przez powodówprawo bankowenie przewidywało literalnie możliwości udzielania kredytów denominowanych i indeksowanych. Dopieroustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw(Dz.U. nr 165, poz. 984), która weszła w życie w dniu 26 sierpnia 2011 r., dodano wart. 69 ust. 2 pkt 4 a, zgodnie z którym w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, umowa o kredyt powinna określać szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo – odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu. Ponadto ustawą tą doart. 69dodano ust. 3, zgodnie z którym w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo – odsetkowych oraz dokonać przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie. W tym przypadku w umowie o kredyt określa się także zasady otwarcia i prowadzenia rachunku służącego do gromadzenia środków przeznaczonych na spłatę kredytu oraz zasady dokonywania spłaty za pośrednictwem tego rachunku.
Choćustawa prawo bankowew chwili zawarcia umowy przez powodów i poprzednika prawnego pozwanego literalnie nie przewidywała możliwości udzielania kredytów indeksowanych, nie budzi wątpliwości Sądu dopuszczalność konstruowania w tym czasie zarówno umów kredytu indeksowanego (waloryzowanego) do waluty obcej, w których wysokość kwoty kredytu wyrażonej w złotych jest określana (indeksowana) według kursu danej waluty obcej w dniu wydania, jak i umów kredytu denominowanego w walucie obcej, w których wartość kwoty kredytu jest wyrażona w walucie obcej, ale jest uruchamiana w złotych po przyjętym kursie przeliczeniowym. Zastosowanie bowiem konstrukcji przeliczeń pomiędzy walutą krajową i walutami zagranicznymi w celu ustalenia wysokości świadczeń, do których obowiązany jest kredytobiorca w ramach realizacji obowiązku zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu i zapłaty odsetek nie narusza istoty umowy kredytu. Nadal zachowana jest zasada, zgodnie z którą bank udostępnia kredytobiorcy kapitał kredytu, kredytobiorca go wykorzystuje i zobowiązany jest do zwrotu. Zastosowanie przeliczeń oznacza jedynie modyfikację wysokości świadczeń, do których zobowiązane będą strony, ale nie ingeruje w ogólną konstrukcję umowy. Zabieg taki mieści się w granicach swobody umów (art. 3531kc) W przypadku umów kredytu indeksowanego miała miejsce modyfikacja istniejącej umowy nazwanej – umowy kredytu, która doprowadziła do wykształcenia się w obrocie pewnego rodzaju tych umów, cechujących się określonymi zasadami ustalania świadczeń stron. Wykształcenie się w praktyce umów o określonych cechach doprowadziło następnie do ich częściowej regulacjiustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw.
Zgodnie z art. 4 powołanej wyżej ustawy w przypadku kredytów lub pożyczek pieniężnych zaciągniętych przez kredytobiorcę lub pożyczkobiorcę przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ma zastosowanie art. 69 ust. 2 pkt 4 a w stosunku do tych kredytów lub pożyczek pieniężnych, które nie zostały całkowicie spłacone – do tej części kredytu lub pożyczki, która pozostała do spłacenia. W tym zakresie bank dokonuje bezpłatnie stosownej zmiany umowy kredytowej lub umowy pożyczki. Wskazany przepis wprost potwierdza zatem stosowanie przepisów dodanych ustawą nowelizującąprawo bankowedo umów zawartych przed tą nowelizacją. W tej sytuacji nielogicznym byłoby uznanie, że wyrażona w nim norma nie ma zastosowania, gdyż wcześniej zawarte umowy kredytu indeksowanego czy denominowanego są nieważne jako niedopuszczalne w dacie ich zawierania.
Zgodnie zart. 3851kcpostanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Z przepisu tego wynika zatem, że aby uznać postanowienie umowne za niedozwolone powinny zostać spełnione następujące przesłanki:
- postanowienie nie było indywidualnie uzgodnione (nie było negocjowane),
- postanowienie nie dotyczy sformułowanych jednoznacznie głównych świadczeń stron,
- w wyniku zawarcia w umowie tego postanowienia prawa i obowiązki konsumenta zostały ukształtowane w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami,
- doszło tym samym do rażącego naruszenia interesów konsumenta.
Zgodnie zart. 3852kcoceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.
W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostawało, że powodowie zawierając umowę kredytu działali jako konsumenci. Sąd nie miał też wątpliwości, że kredytobiorcy nie mieli wpływu na kształt postanowień dotyczących klauzul indeksacyjnych zawartych w § 2 ust. 2, § 4 ust. 1a i § 9 ust. 2 i 6 umowy. Od ich decyzji zależało czy zawrzeć umowę, w jakiej wysokości chcieliby zaciągnąć kredyt i na jaki okres. Pozwany nie wykazał natomiast, że kredytobiorcy indywidualnie uzgodnili wyżej wskazane postanowienia dotyczące klauzuli waloryzacyjnej, w tym sposób ustalenia wysokości kursów waluty po jakich miały być przeliczone kredyt do wypłaty oraz wysokość rat. W tym miejscu zaznaczyć należy, że zgodnie zart. 3851§ 4 kcciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje.
Pojęcie postanowień określających główne świadczenia stron kojarzone jest ze świadczeniami charakteryzującymi daną umowę, określającymi jej istotę, czyli tzw. essentialia negotii, rozumiane jako cechy, według których dokonuje się kwalifikacji konkretnej czynności prawnej do ustawowo wyróżnionych typów czynności. Ocena powinna być dokonywana w odniesieniu do konkretnej umowy z uwzględnieniem indywidualnych okoliczności.
Zdaniem Sądu głównego świadczenia stron, w przypadku umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, dotyczą również klauzule indeksacyjne określające kurs wymiany waluty obcej w jakiej ustalane jest zobowiązanie kredytobiorcy i przeliczana jest wysokość podlegającej spłacie w PLN raty kredytu. Decydują one bowiem o wysokości głównych świadczeń kredytobiorcy oraz o wysokości tzw. spreadu walutowego, stanowiącego de facto element wynagrodzenia banku za udzielony kredyt.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że klauzule indeksacyjne zawarte w § 2 ust. 2, § 4 ust. 1a i § 9 ust. 2 i 6 umowy dotyczą głównych świadczeń stron umowy. Rozważenia zatem wymagało czy powyższe postanowienia umowne zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co zgodnie zart. 3851§ 1 kcwykluczałoby ich kontrolę pod kątem nieuczciwego charakteru w obrocie z konsumentami.
W ocenie Sądu zapisy § 2 ust. 2 umowy stanowiące, że „kwota kredytu denominowanego (waloryzowanego) w CHF lub transzy kredytu miała zostać określona według kursu kupna dewiz dla wyżej wymienionej waluty zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu wykorzystanie kredytu lub transzy kredytu” oraz § 4 ust. 1a umowy stanowiące, że „każda transza kredytu wykorzystywana jest w złotych przy jednoczesnym przeliczeniu wysokości transzy według kursu kupna dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu wykorzystania danej transzy są postanowieniami, które naruszają wymóg przejrzystości materialnej umowy co do wyrażonej w walucie CHF wartości udzielonego kredytu. Na podstawie tych postanowień umowy nie można bowiem określić kwoty pieniężnej odpowiadającej wartości udzielonego kredytu w walucie obcej jako walucie rozliczeniowej. Ustalenie tej kwoty zależało bowiem od dwóch niewiadomych – kursu wymiany waluty i momentu jego ustalenia. Kurs wymiany waluty ma bowiem określać tabela kursowa banku, będąca aktem wewnętrznym, jednostronnym przedsiębiorcy, nieweryfikowalnym jeżeli chodzi o zasady ustalania wysokości kursu CHF. Brak jest nadto możliwości wskazania w sposób pewny momentu ustalenia tego kursu skoro jak wynika z § 4 ust. 2 i 3 umowy kwoty poszczególnych transz kredytu miały być uruchomione po spełnieniu warunków szczegółowo określonych w § 4 ust. 2 i 3 umowy.
Zgodnie więc z tymi postanowieniami łączącej strony umowy ustalenie salda zadłużenia konsumentów miało nastąpić według kursu kupna waluty CHF obowiązującego w dniu wykorzystania transzy kredytu przy czym okres wykorzystania kredytu wynosił 12 miesięcy. W oparciu o takie zapisy umowy nie sposób jest uznać, że całkowity koszt zaciąganego przez powodów jako konsumentów zobowiązania został określony w sposób jednoznaczny.
Także zapisy § 9 ust. 2 i 6 umowy stanowiące, że spłata rat kapitałowo – odsetkowych dokonywana jest w złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo – odsetkowych według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu spłaty oraz, że spłata należnych odsetek dokonywana jest w złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo – odsetkowych według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu spłaty są postanowieniami, które naruszają wymóg przejrzystości materialnej umowy. W tym przypadku nie sposób jest określić wysokości świadczeń powodów, gdyż zostały one uzależnione od pozostających poza umową tabel kursowych ustalanych przez kredytodawcę w oparciu o niewyjaśnione kryteria.
To te właśnie zapisy nie określają w sposób prosty i zrozumiały głównych świadczeń stron umowy.
Reasumując stwierdzić należy, że analiza powyższych zapisów umowy nie pozwala przyjąć, iż zostały one wyrażone prostym i zrozumiałym językiem jak wymaga tego art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG lub, że zgodnie zart. 3851§ 1 kczostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Nie sposób jest przyjąć, aby w oparciu o nie przeciętny konsument mógł ustalić lub zweryfikować wysokość swojego zobowiązania, w tym obciążającej go raty spłaty kredytu czyli aby miał pełną świadomość i pełne rozeznanie co do wysokości obciążających go świadczeń. Tym samym zakwestionowane klauzule mogły podlegać kontroli w ramach systemu ochrony konsumentów przed stosowaniem nieuczciwych warunków umowy przez przedsiębiorców.
Niejednoznaczność postanowień dotyczących klauzul indeksacyjnych pozwalała badać czy postanowienia te nie były abuzywne. Należało zatem ustalić czy wskazane postanowienia umowne, kształtowały prawa i obowiązki kredytobiorców w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały ich interesy.
Dobre obyczaje to reguły postępowania niesprzeczne z etyką i moralnością. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są: niedoinformowanie drugiej strony umowy, spowodowanie jej dezorientacji, wywołanie u klienta błędnego przekonania, wykorzystanie niewiedzy klienta lub jego naiwności, ukształtowanie stosunku prawnego niezgodnie z zasadą równorzędności stron. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są działania potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające od przyjętych standardów postępowania.
Rażące naruszenie interesów konsumenta ma miejsce wówczas, gdy umowa przewiduje nieusprawiedliwione dysproporcje, na niekorzyść konsumenta, w rozłożeniu umownych praw i obowiązków. Chodzi o zawarcie w umowie postanowień, które szczególnie mocno godzą w interesy majątkowe konsumenta.
W ocenie Sądu wprowadzenie do umowy klauzul zawartych w § 2 ust. 2, § 4 ust. 1a i § 9 ust. 2 i 6 jest działaniem wbrew dobrym obyczajom. Na podstawie powyższych postanowień kredytodawca przyznał bowiem sobie prawo do przeliczenia zobowiązania powodów po kursie określonym w tabeli kursowej i do jednostronnego regulowania wysokości rat kredytu waloryzowanego walutą CHF poprzez wyznaczenie w tabelach kursowych kursu sprzedaży CHF oraz wartości spreadu walutowego. Przedmiotowe postanowienia dawały kredytodawcy uprawnienie do określenia wysokości kursu sprzedaży i kupna CHF bez jakichkolwiek wytycznych, ram czy ograniczeń. Pozwany miał więc dowolność w kształtowaniu wysokości zobowiązania powodów, których kredyt indeksowany był kursem CHF. Postanowienia dotyczące waloryzacji są niedozwolone również z uwagi na to, że ustalają inną wysokość kursu przyjętego dla przeliczeń kwoty udzielonego kredytu ze złotówek na franka szwajcarskiego i inną wysokość kursu przyjętego dla przeliczeń przy ustalaniu wysokości wymaganej spłaty z franka szwajcarskiego na złotówki.
Takie ukształtowanie klauzuli waloryzacyjnej, zgodnie z którym bank może w sposób dowolny i niepoddający się weryfikacji ustalać kursy waluty, stanowiące narzędzie indeksacji, a tym samym wpływać na wysokość własnych korzyści i generować dodatkowe i nieprzewidziane umową koszty dla kredytobiorcy, rażąco narusza zasadę równowagi kontraktowej na niekorzyść konsumenta i dobre obyczaje (patrz wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 21 października 2011 r., VI ACa 420/11).
Klauzulą abuzywną jest postanowienie umowne zezwalające stronie (bankowi) na dowolne kształtowanie wysokości świadczenia drugiej strony. Takie postanowienie nie przestaje być niedozwolone tylko dlatego, że zostało wykorzystane ze stosunkowo niewielkim pokrzywdzeniem kontrahenta. Niedozwolony charakter klauzuli i konieczność jej wyeliminowania z umowy wynika bowiem z nieakceptowalnego oddania jednej ze stron uprawnienia do określenia wysokości świadczenia drugiej strony, niezależnie od tego czy strona zastrzegająca korzystne dla siebie świadczenie wykorzystała swą uprzywilejowaną pozycję tylko w umiarkowanym stopniu. W świetle bowiemart. 3851kckontroli podlega treść umowy, a nie sposób jej wykonania czy też sposób ewentualnego wykorzystania badanego postanowienia umownego przez przedsiębiorcę, na którego korzyść postanowienie to zostało zastrzeżone. Postanowienie umowne skutkujące rażącą dysproporcją uprawnień i obowiązków kontraktowych na niekorzyść konsumenta jest abuzywne od chwili zawarcia umowy, bez względu na to czy i jak przedsiębiorca skorzysta z przewidzianych w nim uprawnień. Ocena zgodności postanowień umowy z dobrymi obyczajami dokonywana jest na dzień zawarcia umowy. Oznacza to, że kontroli podlega samo uprawnienie do stosowania danej klauzuli a nie sposób jego wykorzystania. Z tej przyczyny wysokość kursów CHF, jakie bank przyjmował do przeliczenia salda kredytu do wypłaty i ustalenia wysokości rat kredytu, nie miała znaczenia dla oceny abuzywnego charakteru postanowień umowy.
Zapisy zawarte w § 2 ust. 2, § 4 ust. 1a i § 9 ust. 2 i 6 umowy, w ocenie Sądu, nie tylko kształtują prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami ale też rażąco naruszają ich interesy. W ocenie Sądu powodowie po analizie wskazanych postanowień umowy nie mogli uzyskać wiedzy o wysokości ich zobowiązania w walucie CHF, która to wysokość miała się przekładać na wysokość rat kredytu, jakie zobowiązani byli spłacać. Ponadto zapisy umowy dają kredytodawcy prawo do pobierania tzw. spreadu walutowego pomimo braku ku temu ekonomicznego uzasadnienia, a nadto spread ten, rzutujący na wysokość zobowiązania powodów, jest ustalany przez kredytodawcę w sposób jednostronny, a zatem dowolny.
W przypadku kredytów udzielanych, wypłacanych i spłacanych w walucie polskiej, a jedynie waloryzowanych kursem waluty obcej nie dochodzi do żadnych realnych transakcji walutowych związanych bezpośrednio z udzieleniem kredytów, a jedynie do obliczeń matematycznych, których celem jest określenie wartości kredytów udzielonych w PLN oraz wartości poszczególnych rat spłaty według miernika wartości, jakim jest kurs waluty obcej. Kredytodawca nie ponosi zatem żadnych kosztów zakupu waluty w celu wypłaty konkretnego kredytu udzielanego w złotych, ani kosztów jej sprzedaży na rzecz kredytobiorcy i nie powinien oczekiwać ich zwrotu oraz dodatkowego wynagrodzenia (zysku) z tytułu takich czynności. W tym przypadku koszty i wynagrodzenie kredytobiorcy powinny zawierać się w ramach odsetek i ujętej w nich marży. Celem indeksacji powinno być zachowanie na przestrzeni ustalonego, długiego okresu na jaki udzielane są kredyty, jednolitej wartości wzajemnych świadczeń stron. Stwierdzić tym samym należy, że wynikający z umowy obowiązek powodów ponoszenia kosztów spreadu walutowego stanowi nieuczciwą praktykę banku, mającą zagwarantować mu dodatkowe oprócz charakterystycznego dla umowy kredytu oprocentowania, wynagrodzenie.
Jednocześnie sposób, w jaki kredytodawca zastrzegł sobie ten dodatkowy zysk mijał się z zasadą transparentności i przejrzystości umowy. W postanowieniach umownych nie zostały bowiem sprecyzowane w jakikolwiek sposób kryteria ustalania przez kredytobiorcę kursu kupna i kursu sprzedaży CHF. Dla oceny abuzywności postanowienia, będącego współźródłem spreadu walutowego, istotne jest zaś to, czy przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o istnieniu różnicy, ogólnie obserwowanej na rynku papierów wartościowych, między kursem sprzedaży a kursem kupna waluty obcej, ale również oszacować potencjalnie istotne konsekwencje ekonomiczne, jakie niosło dla niego zastosowanie kursu sprzedaży przy obliczaniu rat kredytu, którymi zostanie ostatecznie obciążony. Dla przeciętnego bowiem konsumenta, a więc konsumenta dobrze poinformowanego oraz dostatecznie uważnego i ostrożnego istotna jest nie tylko świadomość zastosowania różnych kursów walut przy wypłacie i spłacie kredytu oraz ich zmienności, ale także orientacja co do skali wynikającego stąd, dodatkowego obciążenia finansowego.
Z treści umowy wynika, że bank udzielając kredytu w złotówkach ryzykował stratę jedynie kwoty, która została wypłacona powodom, co mogło nastąpić w przypadku znacznego spadku wartości waluty wskazanej jako waluta indeksacji. Natomiast w przypadku powodów wysokość ich zobowiązania mogła osiągnąć niczym nieograniczoną wysokość już na początkowym etapie (wraz ze spadkiem wartości waluty krajowej w stosunku do waluty indeksacji). Do tego mogło dojść również w czasie wykonywania zobowiązania po kilku lub kilkunastu latach. Ponadto umowa nie przewidywała instrumentów, które pozwoliłoby powodom na zmianę sposobu wykonywania umowy po wystąpieniu niekorzystnego dla nich wzrostu kursu walut.
Z tych też względów wskazane powyżej uregulowania umowy należy uznać za niedozwolone, gdyż mogły doprowadzić i ostatecznie doprowadziły, gdy porównamy wysokość udzielonego kredytu, wysokość spłaconego kredytu i wysokość zadłużenia, do ukształtowania stosunku zobowiązaniowego niezgodnie z zasadą równorzędności stron, czyli do nierównomiernego rozłożenia praw i obowiązków między stronami. Ponadto naruszyły one dobre obyczaje, ponieważ doszło do wykorzystania przewagi kontraktowej banku, który dokonując wcześniej fachowej oceny ryzyka kursowego zabezpieczył swoje interesy, a nie interesy powodów, których informowano jedynie o stabilności franka szwajcarskiego i korzystniejszych warunkach oprocentowania w porównaniu do kredytu nieindeksowanego do waluty obcej.
W tym miejscu należy wskazać, że bank nie wykonał także swoich obowiązków w zakresie poinformowania powodów o ryzyku kursowym. Oświadczenia zawarte w umowie nie czynią zadość tym obowiązkom. Wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na wiele lat mechanizmu działania ryzyka kursowego, wymagało szczególnej staranności banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak by powodowie mieli pełną wiedzę co do konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy. Przedkontraktowy obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający powodom, że zaciągnięcie takiego kredytu jest bardzo ryzykowne a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywania regularnych spłat. Z poczynionych w sprawie ustaleń nie wynikało, by taki obowiązek informacyjny został przez bank wykonany w sposób ponadstandardowy, dający powodom pełne rozeznanie w tym zakresie. Na tę okoliczność pozwany nie przedstawił w zasadzie żadnych dowodów a dowód z zeznań zawnioskowanych świadków nie był przydatny dla ustaleń w tym zakresie, gdyż nie uczestniczyli oni w procesie zawierania umowy z powodami. Ponadto, rzeczywistość pokazała, że określenie nawet w przybliżeniu skali ryzyka walutowego związanego z tego rodzaju kredytami okazało się całkowicie nietrafione.
Dysproporcja praw i obowiązków stron na niekorzyść powodów jako słabszej strony stosunku zobowiązaniowego jest nieusprawiedliwiona a brak równowagi kontraktowej występuje w stopniu, który rażąco narusza interes majątkowy konsumentów, zobowiązując ich do spłaty zaciągniętego kredytu w wysokości arbitralnie ustalonej przez bank. Jednostronna swoboda kształtowania przez bank sytuacji finansowej powodów uniemożliwiała przy tym sprawdzenie zasadności i prawidłowości decyzji banku, co również narusza prawo powodów do uzyskania pełnej i rzetelnej informacji o czynnikach kształtujących ich obowiązki. Naruszony jest zatem również ich interes pozamajątkowy w postaci niepewności co do okoliczności wpływających na wysokość ich zobowiązania.
To, że powodowie dokonali wyboru kredytu indeksowanego do waluty CHF i oświadczyli, że zostali poinformowani przez bank o ryzyku związanym ze zmianą kursów walut, nie oznacza bowiem, że wyrazili zgodę na regulowanie w ramach umowy kredytu swoich praw i obowiązków w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami czy też, że wyrazili zgodę na rażące naruszenie ich interesów.
Wobec niejednoznacznych postanowień umowy określających główne świadczenia stron nie sposób jest również przyjąć, że powodowie zawarli umowę kredytu pozostając w pełni świadomi co do wynikających z niej obciążeń a tym samym, że byli w pełni rozeznani co do ryzyka jakie na siebie przyjmują. Co do złożonych przez nich oświadczeń o akceptacji ryzyka związanego ze zmianą kursów walut oraz co to tego, że rozumieją oni wynikające z tego konsekwencje to należy mieć na uwadze, że w oparciu o treść tych oświadczeń nie da się ustalić jakie konkretnie informacje odnośnie ryzyka kursowego przedstawione zostały powodom. Udzielenia powodom takich konkretnych informacji przed zawarciem umowy nie udowodnił również pozwany, do czego zgodnie z zasadą rozkładu ciężaru dowodowego określoną wart. 6 kcbył obowiązany. Brak jest też dowodu na to, by powodowie zostali pouczeni o zasadach konstruowania przez bank tabel kursowych stanowiących podstawę określenia kursu waluty na potrzeby ustalenia wysokości ich zobowiązania i wysokości rat kredytu oraz aby zostali poinformowani o tym jakie będą konsekwencje wysokiego (tj. wykraczającego poza normalne, typowe wahania) wzrostu wartości waluty do jakiej kredyt jest indeksowany, którego to wzrostu, z uwagi na długi okres na jaki został zaciągnięty kredyt, nie można przecież było wykluczyć.
Powyższe prowadzi do wniosku, że brak jest podstaw aby przyjąć, iż w chwili zawierania umowy kredytowej powodowie mogli mieć pełne rozeznanie co do tego jak duże jest ryzyko zmiany kursu waluty na przyszłość na przestrzeni wielu lat obowiązywania umowy kredytowej i jakie to będzie miało dla nich skutki ekonomiczne.
Przechodząc do oceny skutków uznania postanowień zawartych w umowie za niedozwolone postanowienia umowne, należy mieć na uwadze, że co do zasady uznanie postanowień umowy za niedozwolone nie powinno powodować upadku całej umowy, gdyż jak stanowiart. 3851§ 2 kcjeżeli postanowienia umowy nie wiążą konsumenta zgodnie z § 1 tego artykułu, strony są umową związane w pozostałym zakresie.
Utrzymanie w mocy umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej nie będzie możliwe zwłaszcza wówczas gdy uznanie zawartych w niej postanowień za klauzule abuzywne doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnicy kursów walutowych, ale również pośrednio do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją przedmiotowego kredytu do waluty. Skoro zaś klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy kredytu, to obiektywna możliwość utrzymania obowiązywania przedmiotowej umowy wydaje się w tych okolicznościach niepewna.
W ocenie Sądu utrzymanie w mocy łączącej strony umowy kredytu indeksowanego do waluty CHF bez uznanych za niedozwolone postanowień regulujących mechanizm indeksacji jest niemożliwe, gdyż prowadziłoby do zmiany charakteru prawnego tego stosunku obligacyjnego. Wyeliminowane zostałoby bowiem pośrednio z tej umowy ryzyko kursowe związane z indeksacją przedmiotu kredytu do waluty obcej to jest CHF, determinujące zastosowanie w dalszym ciągu obowiązującego postanowienia o oprocentowaniu kredytu określanego według stopy międzybankowej tej waluty tj. LIBOR. Pozostawienie umowy w kształcie okrojonym poprzez wyeliminowanie z niej klauzul indeksacyjnych określających przecież główne świadczenia stron umowy, zdaniem Sądu, stanowiłoby naruszenieart. 3531kcwyrażającego zasadę swobody umów. Byłoby sprzeczne z istotą, naturą stosunku zobowiązaniowego, który strony chciały wykreować. Bez takich bowiem postanowień nie może dojść do ważnego zawarcia umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej. O zaniknięciu ryzyka kursowego można mówić w sytuacji, w której skutkiem eliminacji niedozwolonych klauzul kształtujących mechanizm indeksacji jest przekształcenie kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej w zwykły (tzn. nieindeksowany) kredyt złotowy, oprocentowany według stawki powiązanej ze stawką LIBOR. Zarazem należy uznać, że wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umów kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (bezskutecznością).
Wyeliminowanie z umowy zapisów regulujących mechanizm indeksacji nie pozwala na utrzymanie w mocy tak ukształtowanego stosunku prawnego jako sprzecznego z naturą (charakterem prawnym) zobowiązania, które strony chciały wykreować. Umowę w tak okrojonym kształcie uznać należy za nieważną. Nie można bowiem zastąpić zawartych w nich niedozwolonych postanowień przepisami o charakterze dyspozytywnym.
Mając na uwadze powyższe Sąd ustalił, iż umowa kredytu na cele mieszkaniowe(...)nr(...)zawarta w dniu 2 czerwca 2008 r. pomiędzyJ. L.iT. L.a(...) Bank Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.jest nieważna.
Powodowie poza żądaniem ustalenia nieważności umowy kredytu zgłosili także jako żądanie główne żądanie zasądzenia na ich rzecz od pozwanego kwoty 105.875,54 zł. Zasądzenia tej kwoty powodowie domagali się tytułem zwrotu zapłaconych przez nich rat kredytu w okresie od 15 września 2009 r. do 16 sierpnia 2019 r.
Zgodnie zart. 405 kckto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Przepis ten stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego, to jest takiego, w którym ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia (art. 410 § 1 i 2 kc).
Skutkiem stwierdzenia nieważności umowy kredytu w całości jest uznanie, że spełnione przez obie strony tej umowy świadczenia nie miały oparcia w łączącej je umowie. Na postawie umowy kredytu powodowie w okresie od 15 września 2009 r. do 16 sierpnia 2019 r. wpłacili raty kredytu w łącznej kwocie 105.875,54 zł.
W sprzeciwie od nakazu zapłaty pozwany podniósł „ewentualnie” (na wypadek unieważnienia umowy) zarzut potrącenia wierzytelności pozwanego dotyczącej zwrotu kapitału wpłaconego powodom w kwocie 180.000,00 zł.
Zarzut potrącenia zgłoszony przez pozwanego był jednak nieskuteczny, gdyż oświadczenie o potrąceniu zostało złożone przez pełnomocnika procesowego pozwanego, który co prawda posiadał do tego umocowanie ale nie samym powodom a ich pełnomocnikowi procesowemu, który do odebrania takiego oświadczenia materialnoprawnego nie był upoważniony. Doręczenie pisma procesowego zawierającego takie oświadczenie o potrąceniu wierzytelności pełnomocnikowi procesowemu dłużnika wzajemnego nie wywiera natomiast skutków przewidzianych wart. 61 § 1 kc.(patrz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2016 r., II CSK 862/14, OSNC –ZD 2017nr A, poz. 8).
Ponadto powyższe oświadczenie było złożone warunkowo, co również powodowało jego nieskuteczność. Warunkowy charakter oświadczenia o potrąceniu wynikał z faktu, że pozwany twierdził stanowczo, że umowa zawarta przez jego poprzednika prawnego z powodami była ważna. Tymczasem przyjmuje się, że niedopuszczalne jest zastrzeganie warunku w przypadku składania jednostronnych oświadczeń woli o charakterze prawnokształtującym. Zastrzeżenie warunku w przypadku takiej czynności, powoduje jej nieważność z uwagi na sprzeczność z prawem, co wynika z treściart. 89 kc, który umożliwia zastrzeganie warunku tylko w przypadku czynności prawnych, których właściwość na to pozwala. Oświadczenie o potrąceniu ma zaś charakter jednostronnej czynności prawnej, której charakter nie pozwala na dokonywanie jej warunkowo.
Mając na uwadze powyższe Sąd w związku z uznaniem za nieważną umowy kredytu na cele mieszkaniowe(...)nr(...)zawartej w dniu 2 czerwca 2008 r. pomiędzyJ. L.iT. L.a(...) Bank Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.zasądził od pozwanego łącznie na rzecz powodów żądaną kwotę 105.875,54 zł.
Zwrot świadczenia nienależnego powinien nastąpić po wezwaniu dłużnika, gdyż zgodnie zart. 455 kcjeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Powodowie wezwali pozwanego do zwrotu nienależnie pobranych rat kredytu w kwocie 105.875,54 zł wpłaconych w okresie od 15 września 2009 r. do 16 sierpnia 2019 r. w reklamacji, która została doręczony pozwanemu w dniu 7 października 2019 r. W reklamacji tej powodowie domagali się zwrotu nienależnie pobranych rat kredytu w terminie 30 dni od otrzymania przez pozwanego reklamacji a zatem ich roszczenie stało się wymagalne w dniu 6 listopada 2019 r. i stąd odsetki ustawowe za opóźnienie od zasądzonej kwoty 105.875,54 zł Sąd zasądził od dnia 7 listopada 2019 r. do dnia zapłaty a w pozostałym zakresie żądanie zasądzenia odsetek oddalił.
Jeśli chodzi o zgłoszony przez pozwanego zarzut zatrzymania, to należy stwierdzić, że można go stosować jedynie przy umowach wzajemnych, a umowy kredytu, które są z pewnością umowami dwustronnie zobowiązującymi i odpłatnymi, nie są umowami wzajemnymi, gdyż nie spełniają kryteriów zart. 487 § 2 kc.Cechą wyróżniającą umowy wzajemnej jest rola, jaka została jej wyznaczona we wzajemnych relacjach. Istota tych umów polega na tworzeniu podstaw do wymiany dóbr i usług. Nie każda jednak umowa dwustronnie zobowiązująca jest umową wzajemną.
Ponieważ roszczenie ewentualne zgłoszone zostało na wypadek nie uwzględnienia przez Sąd żądania ustalenia nieważności umowy kredytu a Sąd żądanie to uwzględnił, zbędnym było zajmowanie się nim.
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawieart. 98 § 1 i 3 kpckierując się zasadą odpowiedzialności za wynik procesu i zasądził od pozwanego łącznie na rzecz powodów kwotę 4.634,00 zł, na którą to kwotę złożyły się opłata od pozwu w kwocie 1.000,00 zł, wynagrodzenie pełnomocnika powodów w kwocie 3.600,00 zł ustalone stosownie do treści§ 2 pkt 5w zw. z § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. poz. 1800 ze zm.) i opłaty skarbowe od pełnomocnictw w kwocie 34,00 zł. Sąd uznał jednocześnie, iż nakład pracy pełnomocnika powodów sprowadzający się do sporządzenia pozwu, pisma stanowiącego odpowiedź na sprzeciw, pisma stanowiącego zmianę powództwa, pisma zawierającego pytania do świadków i pisma odnoszącego się do zeznań świadka i udziału w dwóch rozprawach nie uzasadniał przyznania mu wynagrodzenia w wyższej niż stawka minimalna kwocie. Zdaniem Sądu brak było natomiast podstaw do zasądzania od pozwanego na rzecz powodów kosztów postępowania wywołanego wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej poprzedzającej postępowanie w tej sprawie. W myślart. 186 § 2 kpcjeżeli przeciwnik bez usprawiedliwienia nie stawi się na posiedzenie, sąd na żądanie wzywającego, który wniósł następnie w tej sprawie pozew, uwzględni koszty wywołane próbą ugodową w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. Choć pozwany nie stawił się na posiedzenie w sprawie wniosku o zawezwanie do próby ugodowej, to jednak jego niestawiennictwo potraktować należało jako usprawiedliwione w sytuacji, gdy przed jego rozpoczęciem poinformował on powodów, że nie zamierza zawrzeć z nimi wnioskowanej przez nich ugody. Niestawiennictwo pozwanego na posiedzeniu pojednawczym było więc usprawiedliwione jego niechęcią do zawarcia ugody.