Sąd Rejonowy w Piszu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 232/23
Data wyroku: 2024-12-30 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: sędzia Magdalena Łukaszewicz
Słowa kluczowe: Dział spadku
Podstawa prawna: 684 kpc, 688 kpc

Sygn. akt I Ns 232/23

POSTANOWIENIE
Dnia 30 grudnia 2024 r.
Sąd Rejonowy w Piszu I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: sędzia Magdalena Łukaszewicz
Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anita Topa
po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2024 roku na rozprawie
sprawy z wnioskuA. O.
z udziałemM.(...),M. O.,H. S.,G. S.,Z. S.,T. S.
o dział spadku i podział majątku wspólnego
p o s t a n a w i a:

I
dokonać podziału majątku wspólnegoL.(...)oraz działu spadku poL.(...)zmarłej w dniu 12.01.2011 r. wP.iJ. O.zmarłym w dniu 13.02.2016 r. wO., w skład którego wchodzi stanowiący odrębną nieruchomośćlokal mieszkalny nr (...), położony wbudynku nr (...)przyulicy (...)wP., wraz z pomieszczeniem przynależnym i udziałem w nieruchomości wspólnej, dla którego w Sądzie Rejonowym w Piszu prowadzona jestksięga wieczysta (...), o wartości 312 730 zł, w ten sposób, że zarządzić sprzedaż opisanej wyżej nieruchomości w drodze licytacji publicznej;

II
ustalić, że uczestniczkaM. O.poniosła nakłady z majątku osobistego na nieruchomość opisaną w punkcie I. o wartości 62 790 zł (sześćdziesiąt dwa tysiące siedemset dziewięćdziesiąt złotych);

III
ustalić, że uczestniczkaM. O.otrzyma należność opisaną w punkcie II. z sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości opisanej w punkcie I.;

IV
ustalić, że wnioskodawcaA. O.otrzyma 6/16 części, uczestniczkiM.(...)otrzymają po 3/16 części, a uczestnicyH. S.,G. S.,Z. S.iT. S.otrzymają po 1/16 części sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości opisanej w punkcie I., pozostałej po zaspokojeniu kosztów sprzedaży i zwrocie nakładów zgodnie z punktem III.;

V
zwrócić wnioskodawcyA. O.kwotę 620,71 zł (sześćset dwadzieścia złotych 71/100) tytułem niewykorzystanej w sprawie zaliczki zapisanej pod poz.(...)sum na zlecenie Sądu Rejonowego w Piszu;

VI
zwrócić uczestniczceM. O.kwotę 620,71 zł (sześćset dwadzieścia złotych 71/100) tytułem niewykorzystanej w sprawie zaliczki zapisanej pod poz.(...)sum na zlecenie Sądu Rejonowego w Piszu;

VII
orzec, iż uczestnicy postępowania ponoszą pozostałe koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie we własnym zakresie.

UZASADNIENIE
A. O.wniósł o dokonanie podziału majątku wspólnegoL.(...)oraz działu spadku poL.(...)zmarłej w dniu 12 stycznia 2011 roku wP.iJ. O.zmarłym w dniu 13 lutego 2016 roku wO., w skład którego wchodzi stanowiący odrębną nieruchomośćlokal mieszkalny nr (...)położony wbudynku mieszkalnym nr (...)przyulicy (...)wP., wraz z pomieszczeniem przynależnym i udziałem w nieruchomości wspólnej, dla którego Sąd Rejonowy w Piszu prowadziksięgę wieczystą (...), o wartości 360 000 złotych, poprzez przyznanie ww. nieruchomości uczestniczkom postępowaniaM.(...)oraz zasądzenie na rzecz wnioskodawcy stosownej spłaty odpowiadającej jego udziałowi w majątku spadkowym.
W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że spadkodawcyL.(...)mieli dwoje dzieci: synaK. O.i synaA. O..K. O.zmarł, a spadek po nim nabyły uczestniczki postępowania: żonaM. O.i córkaM.(...). Po śmierciK. O., uczestniczki zamieszkały w przedmiotowym lokalu mieszkalnym i wyłącznie one korzystają z tego lokalu do dnia dzisiejszego. Wnioskodawca zamieszkuje na stałe za granicą, nie korzysta i nie zamierza korzystać ze spornej nieruchomości. Wnioskodawca próbował porozumieć się z uczestniczkąM. O.w kwestii działu spadku, jednak bezskutecznie.
Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2023 roku, Sąd Rejonowy w Piszu wezwał do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowaniaH. S.,G. S.,Z. S.iT. S.. Nie zajęli oni stanowiska w sprawie.
Uczestniczka postępowaniaM. O.co do zasady przychyliła się do wniosku. Konsekwentnie i stanowczo nie wyraziła zgody na przyznanie jej przedmiotowej nieruchomości. Podała, że nie wiąże swojej przyszłości z Polską, zamierza na stałe wyprowadzić się za granicę. Ponadto, nie posiada środków finansowych na spłatę uczestników. Dlatego też wniosła o przyznanie spornego lokalu mieszkalnego na rzecz wnioskodawcy za spłatą na rzecz pozostałych uczestników postępowania stosowną do przysługujących im udziałów.
Uczestniczka wniosła nadto o ustalenie, że poczyniła ona nakład ze swojego majątku osobistego na nieruchomość spadkową w łącznej kwocie 71 147,45 złotych, w postaci prac remontowo-budowlanych oraz zakupu stałego wyposażenia lokalu, oraz o rozliczenie ww. należności w niniejszym postępowaniu.
Nadto uczestniczka wniosła o rozliczenie w niniejszym postępowaniu kwoty 18 447,13 złotych, jaką poniosła ze swojego majątku osobistego na utrzymanie nieruchomości spadkowej, tj. na pokrycie należnych za lokal opłat czynszowych.
Ustanowiony przez sąd opiekuńczy reprezentant małoletniej uczestniczkiM.(...)-M. W.(postanowienie k. 254), co do zasady przychylił się do wniosku o podział majątku wspólnego i dział spadku. Zajął stanowisko analogiczne do stanowiska uczestniczkiM. O..
Wnioskodawca wniósł o oddalenie ww. wniosków uczestniczki postępowania. Z ostrożności procesowej zakwestionował podaną przez uczestniczkę wartość nakładów i wniósł o dopuszczenie w tym zakresie dowodu z opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości. Nadto, w ocenie wnioskodawcy, część poczynionych przez uczestniczkę nakładów uznać należy za nakłady zbytkowe i dokonane bez zgody pozostałych współwłaścicieli nieruchomości.
Wobec stanowiska uczestniczki, wnioskodawca wniósł o zarządzenie sprzedaży przedmiotowej nieruchomości w drodze licytacji publicznej i podział sumy uzyskanej ze sprzedaży stosownie do udziałów posiadanych przez uczestników postępowania.

Sąd ustalił, co następuje:
L.iJ.małżonkowie(...)w czasie trwania związku małżeńskiego, nabyli prawo własności stanowiącego odrębną nieruchomośćlokalu mieszkalnego nr (...)położonego wbudynku mieszkalnym nr (...)przyulicy (...)wP., wraz z pomieszczeniem przynależnym i udziałem w nieruchomości wspólnej, dla którego to lokalu w Sądzie Rejonowym w Piszu prowadzona jestksięga wieczysta (...).
Małżonków łączył ustrój ustawowej wspólności majątkowej. Udziały małżonków w majątku wspólnym były równe.
(okoliczności bezsporne, dowód: wydruk zksięgi wieczystej (...)k. 15-20)
L. O.zmarła 14 listopada 2006 roku wP..
W dacie śmierci pozostawała w związku małżeńskim zJ. O.i posiadała dwóch synów:K.(...).
K.(...)odrzucili spadek po matce. W dacie otwarcia spadku, nie posiadali zstępnych.
Sąd Rejonowy w Piszu postanowieniem z dnia 19 października 2023 roku wydanym w sprawie I Ns 232/23 stwierdził, że spadek poL.(...)nabyli:
- mążJ. O.s.W.iW.w 4/8 części,
- córka bratankaZ. S.c.A.iR.w 1/8 części,
- syn bratankaT. S.s.A.iR.w 1/8 części,
- syn bratanicyH. S.s.K.iK.w 1/8 części,
- córka bratanicyG. S.c.Ł.iK.w 1/8 części.
(okoliczności bezsporne, dowód: postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku poL.(...)k. 184)

J. O.zmarł 13 lutego 2016 roku w(...).
Sąd Rejonowy w Piszu postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2022 roku wydanym w sprawie I Ns 225/22 stwierdził, że spadek poJ. O.nabyli:
- synK. O.w ½ części,
- synA. O.w ½ części.
K. O.zmarł 28 października 2021 roku wE..
Sąd Rejonowy w Piszu postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2022 roku wydanym w sprawie I Ns 225/22 stwierdził, że spadek poK. O.nabyły:
- żonaM. O.w ½ części,
- córkaM.(...)w ½ części.
(okoliczności bezsporne, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku poJ.(...)k. 17 akt sprawy I Ns 225/22 Sądu Rejonowego w Piszu)
Po śmierciK. O., jego żonaM. O.i małoletnia córkaM.(...)przeprowadziły się z Wielkiej Brytanii doP.i zamieszkały w opisanym wyżejlokalu mieszkalnego nr (...)położonego wbudynku mieszkalnym nr (...)przyulicy (...), z którego z wyłączeniem pozostałych współwłaścicieli korzystają do dnia dzisiejszego.
(okoliczności bezsporne)
M. O.poniosła nakłady z majątku osobistego na remont ww. lokalu mieszkalnego, o łącznej wartości 62 790 złotych.
Wartość rynkowa prawa własności ww. lokalu mieszkalnego, według stanu na dzień 7 sierpnia 2024 roku i według cen aktualnych wynosi 312 730 złotych.
(dowód: opinia biegłego sądowego z zakresu szacowania nieruchomości k. 281-315)

Sad zważył, co następuje:
Zgodnie zart. 31 § 1 k.r.o.majątkiem wspólnym małżonków są przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. Przepisart. 43 § 1 k.r.o.zawiera domniemanie, iż oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym.
Zgodnie zart. 46 k.r.o.od chwili ustania wspólności ustawowej do majątku, który był nią objęty, jak również do podziału tego majątku w sprawach nie unormowanych wkodeksie rodzinnym i opiekuńczymstosuje się odpowiednio przepisy o wspólności majątku spadkowego i dziale spadku. Podobne odesłanie w kwestiach proceduralnych do przepisów o dziale spadku zawiera przepisart. 567 § 3 k.p.c.
Skład i wartość majątku wspólnego oraz spadku ulegającego podziałowi ustala sąd (art. 684 k.p.c.).
Zasadą jest, iż podział majątku wspólnego i dział spadku obejmuje składniki należące do danego majątku w dacie ustania wspólności/otwarcia spadku oraz istniejące w chwili dokonywania podziału.
Przepisy regulujące postępowanie o dział spadku (art. 680-689 k.p.c.), jak i przepisy normujące podział majątku wspólnego (art. 566-567 k.p.c.), nie określają wprost sposobów podziału. Odsyłają do uregulowań dotyczących zniesienia współwłasności (art. 688 k.p.c.).
W myślart. 622 § 2 k.p.c.w zw. zart. 688 k.p.c., gdy wszyscy współwłaściciele złożą zgodny wniosek co do sposobu zniesienia współwłasności, sąd wydaje postanowienie odpowiadające treści wniosku, jeżeli projekt podziału nie sprzeciwia się prawu ani zasadom współżycia społecznego, ani też nie narusza w sposób rażący interesu osób uprawnionych.
Rzecz, która nie daje się podzielić, może być przyznana stosownie do okoliczności jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie do przepisówkodeksu postępowania cywilnego(art. 212 § 2 k.c.).
W niniejszej sprawie bezspornie ustalono, że w skład majątku wspólnego spadkodawców wchodziło prawo własności stanowiącego odrębną nieruchomośćlokalu mieszkalnego nr (...)położonego wbudynku mieszkalnym nr (...)przyulicy (...)wP., wraz z pomieszczeniem przynależnym i udziałem w nieruchomości wspólnej, dla którego to lokalu w Sądzie Rejonowym w Piszu prowadzona jestksięga wieczysta (...).
Bezspornie ustalono również, że udziały spadkodawców w opisanym wyżej prawie własności w całości wyczerpują majątek spadkowy.
Aktualnie, na skutek spadkobrania, współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości są:
- wnioskodawcaA. O.w udziale 6/16 części,
- uczestniczkaM.(...)w udziale po 3/16 części,
- uczestnicyZ. S.,T. S.,H. S.iG. S.w udziale po 1/16 części.
UczestnicyZ. S.,T. S.,H. S.iG. S.nie zajęli stanowiska w sprawie. NatomiastA. O.,M.(...)nie wyrazili zgody na przyznanie im przedmiotowej nieruchomości.
W konsekwencji nie możliwe było przyjęcie rozwiązania, które sprowadzałoby się do przyznania przedmiotowego prawa własności jednemu ze współwłaścicieli. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 04.11.1998r. w sprawie II CKN 347/98 stwierdził, że nie możliwe jest przyznanie rzeczy jednemu z dotychczasowych współwłaścicieli wbrew jego woli. Narzucanie własności rzeczy nie byłoby racjonalne. Do właściciela bowiem, a nie do Sądu, należy ocena, czy rzecz jest mu potrzebna. Brak zgody współwłaścicieli na przyznanie im rzeczy jest okolicznością, która zgodnie zart. 212 § 2 k.c.uzasadnia sprzedaż rzeczy.
Wobec braku zgody zainteresowanych na przyznanie im przedmiotowego lokalu, Sąd zarządził sprzedaż tej nieruchomości. Sprzedaż taka odbywa się zgodnie z przepisamikodeksu postępowania cywilnegona podstawie przepisów o sprzedaży rzeczy w toku postępowania egzekucyjnego, w drodze licytacji.
Odnosząc się do roszczenia uczestniczkiM. O.o rozliczenie w niniejszym postępowaniu poniesionych przez niego wydatków na utrzymanie lokalu, w pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie zart. 618 § 1 k.p.c.w sprawach o podział majątku wspólnego i dział spadku sąd rozstrzyga także wzajemne roszczenia współwłaścicieli z tytułu posiadania rzeczy. Roszczenia o których mowa w tym przepisie, to przede wszystkim roszczenia związane z korzystaniem z rzeczy wspólnej, pobieraniem z niej pożytków i przychodów oraz dokonanych nakładów.
W myślart. 207 k.c.pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów; w takim samym stosunku współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną.
Pojęcie wydatków użyte wart. 207 k.c.jest w orzecznictwie rozumiane szeroko. Przyjmuje się, że w pojęciu tym mieszczą się także nakłady, nie tylko konieczne, lecz także inwestycyjne, prowadzące do zwiększenia wartości rzeczy wspólnej. Wydatkiem w rozumieniu tego unormowania jest nie tylko wydatek zmierzający do zachowania wspólnego prawa, lecz także wydatek poniesiony na normalną eksploatację rzeczy. Z kolei ciężarami w rozumieniuart. 207 k.c.są m.in. podatki i inne świadczenia o charakterze publicznoprawnym obciążające współwłaścicieli nieruchomości będącej przedmiotem współwłasności.
Wbrew twierdzeniom uczestniczki, w niniejszym postępowaniu nie podlegają rozliczeniu kwoty poniesione przez nią od 2016 roku na utrzymanie przedmiotowego lokalu, tj. na opłacenie czynszu. Faktem jest, że od 2016 roku wszelkie wydatki i ciężary związane z przedmiotowym lokalem mieszkalnym ponosi uczestniczkaM. O.. Nie bez znaczenia pozostaje jednak fakt, że od tej daty przedmiotowy lokal znajduje się w wyłącznym posiadaniu uczestniczkiM. O., która zamieszkuje w tym lokalu wspólnie z małoletnią córką, a tym samym to wyłącznie uczestniczka i jej córka pobierają pożytki z tej rzeczy wspólnej. W ocenie Sądu, fakt korzystania przez ww. uczestniczki z lokalu wchodzącego w skład spadku i pobierania z niego pożytków z wyłączeniem pozostałych współwłaścicieli, uzasadnia oddalenie roszczenia o rozliczenie kosztów utrzymania przedmiotowego lokalu.
Rozliczeniu podlegają natomiast niewątpliwie poniesione przez uczestniczkę nakłady z majątku osobistego na remont przedmiotowego lokalu. Fakt wykonania prac remontowych, potwierdzają załączone do akt sprawy faktury, rachunki, wydruki zamówienia oraz zeznania świadkaM. W.. Sąd uznał te dowody za wiarygodne, bowiem wzajemnie się uzupełniały.
Wartość ww. nakładów, wobec braku zgodnego w tej kwestii stanowiska wnioskodawcy i uczestniczki, Sąd ustalił w oparciu o opinię powołanego w sprawie biegłego sądowego z zakresu szacowania nieruchomości, na kwotę 62 790 złotych. Jednocześnie biegły określił, że aktualna wartość rynkowa przedmiotowego prawa własności, z uwzględnieniem przeprowadzonych przez uczestniczkę prac remontowych, wynosi 312 730 złotych. Oczywistym jest jednak, że ostateczną wysokość ceny ustali prawo rynku i faktyczne zainteresowanie nabyciem prawa własności przedmiotowej nieruchomości. W przypadku szerokiego zainteresowania potencjalnych nabywców, niewątpliwie znajdzie to bezpośrednie przełożenie na podwyższenie ceny, za jaką nieruchomość będzie sprzedana w toku licytacji.
Sąd w pełni podzielił opinię biegłego. Jest ona jasna i pełna, wyjaśnia wszystkie istotne okoliczności, uzasadnia przedstawione w niej wnioski i dokonane wyliczenia, a równocześnie jest poparta wiedzą i doświadczeniem zawodowym biegłego. Ponadto opinia ta nie była kwestionowana przez uczestników.
W oparciu o przepisart. 625 k.p.c., Sąd ustalił, że wnioskodawca otrzyma 6/16 części, uczestniczkiM.(...)otrzymają po 3/16 części, a uczestnicyH. S.,G. S.,Z. S.iT. S.otrzymają po 1/16 części sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości opisanej w punkcie I., pozostałej po zaspokojeniu kosztów sprzedaży i zwrocie na rzecz uczestniczki wartości poniesionych przez nią nakładów.
O kosztach opinii powołanego w sprawie biegłego, Sąd rozstrzygnął w oparciu o przepisart. 520 § 2 k.p.c., uznając, iż ze względu na charakter sprawy oraz fakt, że wyłącznie wnioskodawca i uczestniczka byli zainteresowani wynikiem niniejszego postępowania, winni w równym stopniu ponieść koszt wynagrodzenia i wydatków biegłego, który wyniósł łącznie 2 758,59 złotych i w całości pokryty został z zaliczek wpłaconych przez wnioskodawcę i uczestniczkę (po 2 000 złotych).
Na podstawieart. 80 ust. 1w zw. zart. 84 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(tj. Dz.U. z 2020r., poz. 755), Sąd zwrócił wnioskodawcy i uczestniczce kwoty po 620,71 złotych tytułem niewykorzystanych w sprawie zaliczek (2 000 zł – 1 379,30 zł).
O pozostałych kosztach postępowania orzeczono na podstawieart. 520 § 1 k.p.c., zgodnie z którym każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.