Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII U 646/23
Data wyroku: 2024-09-06 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Kosicka
Słowa kluczowe: Kapitał początkowy
Podstawa prawna: art. 173 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt VII U 646/23

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
26 lipca 2024 r.
Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w następującym składzie:
Przewodniczący: SSO Małgorzata Kosicka
po rozpoznaniu 26 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Warszawie
sprawy z odwołaniaE. G.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
z 28 lutego 2023 r., znak(...)(...)
o wysokość kapitału początkowego
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ustala wysokość kapitału początkowegoE. G.na 162 010,53 zł (sto sześćdziesiąt dwa tysiące dziesięć złotych pięćdziesiąt trzy grosze) przy uwzględnieniu stażu składkowego 277 miesięcy, wskaźnika 155,63 % i współczynnika proporcjonalnego 69,95 %.
Sygn. akt VII U 646/23

UZASADNIENIE

E. G.złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z 28 lutego 2023 r., znak:(...)(...)o ponownym ustaleniu kapitału początkowego
    (odwołanie z 20 marca 2023 r. – k. 3 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ rentowy wskazał, żeE. G.pobiera emeryturę przyznaną decyzją z 13 sierpnia 2020 r. Ubezpieczony 16 lutego 2023 r. złożył wniosek o ponowne obliczenia świadczenia z uwzględnieniem przeliczonego kapitału początkowego do którego dołączył dokumentację z(...) sp. z o.o.Zaskarżoną decyzją z 28 lutego 2023 r. organ rentowy ustalił kapitał początkowy odwołującego. Do jego wyliczenia przyjęto okres składkowy w wymiarze 22 lat , 6 miesięcy i 18 dni oraz okres nieskładkowy wynoszący 24 dni. Do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego oraz obliczenia wskaźnika wysokości tej podstawy przyjęto przeciętną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z 10 kolejnych lat kalendarzowych, tj. 1 stycznia 1981 r. – 31 grudnia 1990 r. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego wyniósł 127,29%. Do ustalenia wartości kapitału początkowego organ rentowy nie przyjął okresu od 15 października 1977 r. do 6 listopada 1977 r., tj. okresu od zwolnienia z wojska do podjęcia zatrudnienia, ponieważ nie jest on wymieniony w ustawie o emeryturach i rentach z FUS (Dz.U. z 2022r., poz. 504) jako okres składkowy i nieskładkowy. Ponadto nie przyjęto okresu przebywania na urlopie bezpłatnym od 2 kwietnia 1981r. do 28 października 1981 r. Organ rentowy w dalszym ciągu nie uwzględnił wynagrodzenia z lat 1991-1994, ponieważ zaświadczenie zPrzedsiębiorstwa (...) Sp. z o.o.nie spełnia wymogów formalnych - nie podano w nim czasu trwania zatrudnienia, brak daty urodzenia. Ponadto zaświadczenie podpisała inna osoba, niż widniejąca na pieczątce. Za wskazany okres przyjęto wynagrodzenie minimalne zgodnie z art. 15 ust. 2a ustawy emerytalnej
    (odpowiedź na odwołanie z 13 kwietnia 2023 r. – k. 4-6 a.s.).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
E. G.,ur. (...), pobiera emeryturę przyznaną od 12 sierpnia 2020 r,, tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego(decyzja ZUS z 13 sierpnia 2020 r. – k. 4 a.r.).
Odwołujący się w okresie od 2 kwietnia 1981 r. do 28 października 1981 r. zatrudniony był na budowie eksportowej w Libii na stanowisku cieśli w brygadzie zK., następnie został brygadzistą. Wysokość wynagrodzenia ubezpieczonego w tym okresie odpowiadała wynagrodzeniuC. T.. Natomiast w okresie od 27 lutego 1989 r. do 14 lipca 1989 r. w ZSRR(zaświadczenie z 22 maja 2023 r. – k. 19 a.r.; aktaC. T.– a.r.; zeznaniaE. G.– k. 21 a.s.).
W okresie od 6 maja 1991 r. do 6 grudnia 1995 r. ubezpieczony zatrudniony był w(...) sp. z o.o.w pełnym wymiarze czasu pracy od godz. 7.00 do godz. 15.00, w systemie akordowym, w okresie od 5 maja do 31 grudnia 1991 r. jego wynagrodzenie wyniosło 10 000 „st.” zł za godzinę. Ubezpieczony otrzymywał wynagrodzenie od 1 lutego 1992 r. – 12 000 zł /h (k. 47 a.r.), od 1 września 1993 r. stawka 16 000 zł /h (k. 44 a.r.), 2.01.1995 r – 3,50 z /h. Odwołujący się otrzymał wynagrodzenie: 1991 r. – 35.073.200 st. zł; 1992 r. – 64.710.400 st. zł; 1993 r. – 73.726.400 st. zł; 1994 r. – 96.749.200 st. zł. W 1995 r. zarobił 14 059,95 zł – przeciętnie miesięcznie 1278,18 zł. Pobierał w tym okresie premie uznaniowe, a ostatnio od 2.01.1995 r. dodatek funkcyjny jako brygadzista robót inżynieryjno – sanitarnych(notatka głównej księgowejT. D.– k. 13 a.r.l PIT-11 – k. 38-40 a.s.; świadectwo pracy z 6 grudnia 1995 r. – k. 5 a.r.; umowa o pracę z 6 maja 1991 r. – 6 a.r.; zeznaniaE. G.– k. 21 a.s.; legitymacja ubezpieczeniowa – a.r.).
Ubezpieczony 16 lutego 2023 r. złożył wniosek o ponowne obliczenia świadczenia z uwzględnieniem przeliczonego kapitału początkowego do którego dołączył dokumentację z(...) sp. z o.o.(wniosek z 16 lutego 2023 r.- a.r.).
Zaskarżoną decyzją z 28 lutego 2023 r., znak:(...)(...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.ponownie ustalił kapitał początkowy odwołującego, ustalając jego wysokość na dzień 1 stycznia 1999 r. na kwotę 138 138,55 zł. Do ustalenia wartości kapitału początkowego Zakład przyjął podstawę wymiaru kapitału początkowego w kwocie 1558,95 zł. Do ustalenia wartości kapitału początkowego przyjęto okres składkowy w wymiarze 22 lat, 6 miesięcy i 18 dni oraz okres nieskładkowy wynoszący 24 dni. Do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego oraz obliczenia wskaźnika wysokości tej podstawy przyjęto przeciętną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z 10 kolejnych lat kalendarzowych, tj. 1 stycznia 1981 r. – 31 grudnia 1990 r. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego wyniósł 127,29%. Do ustalenia wartości kapitału początkowego organ rentowy nie przyjął okresu od 15 października 1977 r. do 6 listopada 1977 r., tj. okresu od zwolnienia z wojska do podjęcia zatrudnienia, ponieważ nie jest on wymieniony w ustawie o emeryturach i rentach z FUS (Dz.U. z 2022 r., poz. 504) jako okres składkowy i nieskładkowy. Ponadto nie przyjęto okresu przebywania na urlopie bezpłatnym od 02 kwietnia 1981r. do 28 października 1981 r. Organ rentowy w dalszym ciągu nie uwzględnił wynagrodzenia z lat 1991-1994, ponieważ zaświadczenie zPrzedsiębiorstwa (...) Sp. z o.o.nie spełnia wymogów formalnych - nie podano w nim czasu trwania zatrudnienia, brak daty urodzenia. Ponadto zaświadczenie podpisała inna osoba, niż widniejąca na pieczątce. Za wskazany okres przyjęto wynagrodzenie minimalne zgodnie z art. 15 ust. 2a ustawy emerytalnej
    (decyzja ZUS z 28 lutego 2023 r. – k. 72-73 a.s.).

22 maja 2023 r. ubezpieczony złożył do organu rentowego wniosek o ponowne obliczenie świadczenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.odmówił ponownego obliczenia kapitału początkowego i emerytury, wskazując, że przedłożone dokumenty nie powodują zmiany wysokości świadczenia (wniosek
    k. 26 t. II a.r.; decyzja ZUS z 23 czerwca 2023 r. – k. 21 t. II a.r.; decyzja ZUS z 23 czerwca 2023 r. – k. 32 t. II a.r).

Powyższy stan faktyczny sąd ustalił na podstawie materiału dowodowego zebranego w aktach sprawy, w tym aktach rentowych, akt osobowych oraz na podstawie zeznańE. G., jak również w oparciu o opinię z zakresu księgowości i rachunkowości.
Zeznania odwołującego się zostały przez sąd ocenione jako wiarygodne, bowiem były spójne i logiczne.
W toku postępowania sąd przeprowadził również dopuścić dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu rachunkowości na okoliczność ustalenia wysokości kapitału początkowegoE. G.przy uwzględnieniu, że w okresie zatrudnienia od 6.05.1991 r. do 6.12.1995 r. współce (...)jego wynagrodzenie wynosiło w okresie od 6.05.do 31.12.1991 r. 10 000 „st.” zł za godzinę i był on zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy oraz odpowiadało wysokości wskazanej przez pracodawcę w informacjach o dochodach za okres od 1.01. do 30.11.1992 r. i od 1.12.1992 r. do 30.11.1993 r. i za 1994 r. oraz za 1995 r. złożonych do akt emerytalnych.  W ocenie Sądu sporządzoną przez biegłego opinię cechuje fachowość i rzetelność. Organ rentowy kwestionował ustalenia biegłego sądowego. Nadto, sąd dopuścić dowód z uzupełniającej opinii biegłego sądowegoA. G.na okoliczność ustalenia wysokości kapitału początkowegoE. G.przy uwzględnieniu, że w okresie zatrudnienia od 6.05.1991 r. do 6.12.1995 r. współce (...)jego wynagrodzenie opowiadało wysokości wskazanej przez główną księgową tego przedsiębiorstwa (w aktach organu rentowego) oraz przy uwzględnieniu okresu zatrudnienia od 2.04. do 28.10.1981 r., w czasie którego wysokość wynagrodzenia zastępczego odwołującego się odpowiadało wynagrodzeniuC. T.. Biegły dokładnie wyjaśnił cel i sposób przeprowadzenia dokonanych operacji rachunkowych, a ostateczne kalkulacje w tym zakresie zdaniem sądu nie budziły wątpliwości.
Sąd zważył, co następuje:
OdwołanieE. G.zasługiwało na uwzględnienie.
Wskazać należy, że kapitał początkowy, zgodnie z treściąart. 173 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 504), ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., którzy przed dniem wejścia w życie ww. ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek. Kapitał początkowy stanowi równowartość kwoty obliczonej według zasad określonych w art. 174 ustawy, pomnożonej przez wyrażone w miesiącach średnie dalsze trwanie życia, ustalone zgodnie z art. 26 ust. 3 ustawy dla osób w wieku 62 lat (art. 173 ust. 2). Wartość kapitału początkowego ustala się na dzień wejścia w życie ustawy (art. 173 ust. 3). W myśl art. 174 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniemust. 2-12. Przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy:
1) okresy składkowe, o których mowa w art. 6;
2) okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5;
3) okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1-3 i 6-12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2 (art. 174 ust. 2).
Z kolei w myślart. 174 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych wart. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18z tym, że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed dniem 1 stycznia 1999r. Dyspozycja powołanegoart. 174 ust. 3odsyła do treściart. 15. Zgodnie zart. 15 ust. 1 i 6, podstawę wymiaru emerytury stanowi przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne na podstawie przepisów prawa polskiego:
1) w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych, wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę, albo
2) w okresie 20 lat kalendarzowych przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku, wybranych z całego okresy podlegania ubezpieczeniu.
Zasady określające sposób postępowania przed organem rentowym oraz dowody wymagane w tym postępowaniu określa rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. z 2011r. nr 237, poz. 1412). Zgodnie z § 22 ust. 1 rozporządzenia środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania oraz spółdzielczej umowy o pracę jest świadectwo pracy, zaświadczenie płatnika składek lub innego właściwego organu, wydane na podstawie posiadanych dokumentów lub inny dokument, w tym w szczególności:
1) legitymacja ubezpieczeniowa;
2) legitymacja służbowa, legitymacja związku zawodowego, umowa o pracę,
wpis w dowodzie osobistym oraz pisma kierowane przez pracodawcę do pracownika w czasie trwania zatrudnienia.
Wymaga przy tym zaznaczenia, że w postępowaniu sądowym w sprawach o świadczenia emerytalno-rentowe sąd nie jest związany takimi ograniczeniami w dowodzeniu, jakie odnoszą się do organu rentowego w postępowaniu administracyjnym. Wedługart. 473 § 1 k.p.c.w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przed sądem przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu z zeznań świadków i z przesłuchania stron. Ten wyjątek od ogólnych zasad, wynikających zart. 247 k.p.c., sprawia, że każdy istotny fakt, może być dowodzony wszelkimi środkami dowodowymi, które sąd uzna za pożądane, a ich dopuszczenie za celowe (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 4 października 2007r., I UK 111/07). Pogląd wyrażony w cytowanym wyżej orzecznictwie jest uzasadniony tym, że z uwagi na upływ lat ubezpieczeni wnioskujący o przyznanie im prawa do świadczenia emerytalnego lub jego przeliczenie mogą napotkać pewne trudności w należytym udokumentowaniu nie tylko przebiegu zatrudnienia czy też faktu otrzymywania konkretnych składników wynagrodzeń bądź ich wysokości, lecz również samej okoliczności zatrudnienia w danym zakładzie pracy. Praktyka orzecznicza zna zresztą wiele przypadków, w których dostęp ubezpieczonych do pełnych akt osobowych jest problematyczny. Przyczyną tego stanu rzeczy najczęściej jest likwidacja zakładu pracy, w którym ubezpieczony przed laty pracował, zagubienie dokumentacji w związku z krótkim termin jej obowiązkowej archiwizacji czy przejęciem zakładu pracy przez inny podmiot, lecz również niestaranne prowadzenie dokumentacji kadrowo-płacowej przez byłego pracodawcę. Ujemne konsekwencje związane z trudnościami w dokumentowaniu okresów składkowych czy też wysokości wynagrodzeń z lat odległych nie powinny jednak obciążać wyłącznie ubezpieczonych, przy czym nie można również odpowiedzialności za taki stan rzeczy przenosić w całości na Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Oznacza to, że w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość mogą być udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi, przewidzianymi wkodeksie postępowania cywilnego, z tym że zaliczenie nieudokumentowanych okresów składkowych do uprawnień oraz wzrostu świadczeń emerytalno-rentowych wymaga dowodów nie budzących wątpliwości, spójnych i precyzyjnych
    (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 9 stycznia 1998r., II UKN 440/97 i z 4 lipca 2007r., I UK 36/07, wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 30 października 2013r., III AUa 269/13; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 15 marca 2006r., III AUa 1096/05).

Kierując się powyższym sąd ocenił, że zgromadzone w przedmiotowej sprawie dowody pozwalały na rozstrzygnięcie zgodnie z żądaniem ubezpieczonego. Odnosząc się do okresu zatrudnienia od 6 maja 1991 r. do 6 grudnia 1995 r. w(...) sp. z o.o.wskazać należy, że zaświadczenie wystawione przez Główną Księgową, zdaniem ZUS, nie mogło stanowić podstawy do uznania go za prawidłowo wydany dokument płacowy, z uwagi na brak prawidłowego druku, brak podpisu kierownika jednostki i pieczęci nagłówkowej, jednakże faktyczną wysokość tak opisanego wynagrodzenia potwierdzają dodatkowe dokumenty PIT-11, składane do Urzędu Skarbowego, które wykazują niewielkie różnice pomiędzy zaświadczeniem Głównej Księgowej, a PIT-11. Nadto, zdaniem sądu należało uwzględnić również okres od 2 kwietnia 1981 r. do 28 października 1981 r., gdy odwołujący się zatrudniony był na budowie eksportowej w Libii przyjmując, że wysokość wynagrodzenia ubezpieczonego w tym okresie odpowiadała wynagrodzeniuC. T..
Sąd uznał, że odwołujący wykazał zasadność swojego stanowiska w zakresie podstaw do uwzględnienia przy obliczaniu kapitału początkowego dodatkowo wynagrodzeń osiąganych w spornych okresach. Powyższe skutkowało koniecznością przeliczenia kapitału początkowego i ponownego ustalenia wartości parametrów służących do jego ustalenia. Zgodnie z wyliczeniami biegłej nowo ustalony kapitał początkowy na dzień 1 stycznia 1999 r. wynosi 162.010,53 zł, a na obliczenie tej wartości złożyły się:
- okresy składkowe – 277 miesięcy,
- wskaźnik wysokości podstawy wymiaru obliczony z kolejnych 10 lat kalendarzowych od 1989-1998 – 155,63%,
- średnie dalsze trwanie życia – 217,6 miesięcy.
- współczynnik proporcjonalny – 69,95% .
Uznając dokonane przez biegłą obliczenia za prawidłowe i zgodne z zasadami obliczania kapitału początkowego regulowanymi cytowanymi na wstępie przepisami, sąd przyjął powyższe wartości i wyniki operacji rachunkowych rozstrzygając na korzyść odwołującego. Z uwagi na powyższe, sąd uwzględnił odwołanieE. G.i na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.dokonał stosownej zmiany skarżonej decyzji zgodnie sentencji wyroku.