Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 379/21
Data wyroku: 2021-06-24 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Agata Kowalska, Jarosław Gołębiowski
Słowa kluczowe: Testament
Podstawa prawna: art. 952 kc

Sygn. akt II Ca 379/21

POSTANOWIENIE
Dnia 24 czerwca 2021 r.
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym:
Przewodniczący: Jarosław Gołębiowski
Sędziowie: del. Agata Kowalska
Dariusz Mizera (spr)
Protokolant: Katarzyna Pielużek
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2021 r.
sprawy z wnioskuZ. S. (1),P. S.,J. S.,A. K.,Z. S. (2)
z udziałemH. K.i małoletniejK. K. (1)reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowegoH. K.
o stwierdzenie nabycia spadku
na skutek apelacji wniesionej przez wnioskodawczynięZ. S. (1)
od postanowienia Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim
z dnia 26 lutego 2021 r. sygn. akt I Ns 493/20

postanawia:

oddalić apelację.

Jarosław Gołębiowski
Agata Kowalska Dariusz Mizera
Sygn. akt II Ca 379/21

UZASADNIENIE
W dniu 5 lipca 2016 r. wnioskodawcyZ. S. (1)iH. S. (1)wnieśli do tut. Sądu wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po córce, zmarłej w dniu(...)r.R. K. (1)na podstawie testamentu ustnego spisanego w dniu 22.12.2015 r. W uzasadnieniu wskazano, iż spadkodawczyni wydziedziczyła mężaH. K., gdyż nie opiekował się nią w trakcie choroby. Sprawie nadano nr(...). Jako uczestnicy wskazani zostaliH. K., mąż zmarłej, orazK. K. (1), córka zmarłej.
Na terminie rozprawy w dniu 27.10.2016 r. wnioskodawcy poparli wniosek i wnieśli o odebranie zapewnienia spadkowego. Pełnomocnik uczestnika przyłączył się do wniosku co do zasady, wnosił o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie ustawy, kwestionując testament ustny.
Postanowieniem z dnia 26 lutego 2021 r. Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim po rozpoznaniu sprawy z wnioskuZ. S. (1),J. S.,P. S.,Z. S. (2),A. K.przy udzialeH. K.,K. K. (1)o stwierdzenie nabycia spadku
1. stwierdził, że spadek poR. K. (2) z domu S., córceH.iZ., zmarłej(...)roku wP., ostatnio stale zamieszkałej wM., na podstawie ustawy nabyli: mążH. K., synZ.iI.oraz córkaK. K. (1), córkaH.iR.po 1/2 (jednej drugiej) części każdy z nich z dobrodziejstwem inwentarza;
2. ustalił, iż każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.
Sąd ustalił, następujący stan faktyczny
SpadkodawczyniR. K. (1)była leczona operacyjnie z powodu raka piersi lewej, wykonano u niej wycięcie guza piersi i biopsję węzła wartowniczego, wyniki badania histopatologicznego potwierdził istnienie raka piersi i mikroprzerzut do węzła chłonnego pachy.
R. K. (1)została zakwalifikowana do radioterapii uzupełniającej, którą przebyła w wymiarze niepełnym (ze względu na ujawnione w międzyczasie przerzuty do kości) w okresie 02.03-24.03.2015 r.
W kwietniu 2015 r. chora została poddana radioterapii paliatywnej ! na obszarze miednicy. Następnie, została poddana chemioterapii paliatywnej od maja 2015 r.
R. K. (1)od dnia 11.12.2015 r. do 21.12.2015 r. przebywała na Oddziale(...)w(...)im.M. K.wŁ., gdzie przebyła radioterapię paliatywną na mózgowie.
W dniu 5 stycznia 2016 r. nastąpiło pogorszenie jej stanu ogólnego, spadkodawczyni została przewieziona do szpitala, zgon nastąpił w dniu(...)r. ¦ ,
R. K. (1)iH. K.zawarli związek małżeński w dniu(...)r.W dniu (...) urodziła sięich jedyna córka,K. K. (1).
Aktem darowizny z dnia 27.08.2007 r.W. B.orazA. K.przekazały na rzeczR. K. (1)niezabudowaną działkę budowlaną, położoną we wsiM., w gminieR., oznaczoną nr(...)powierzchni(...)ha oraz niezabudowaną działkę budowlaną położoną we wsiM., w gminieR.i
oznaczoną nr(...)o powierzchni(...)ha. Wartość darowizny ze StronyW.określono na kwotę 8.280 zł, a odA.na kwotę 5.460 zł.
Małżonkowie mieszkali ze sobą, z przerwami, do 2010 r. Po tym czasie mieli kontakt telefoniczny, uczestnik nie interesował się dzieckiem.
W styczniu 2011 r. spadkodawczyni razem z córką przeprowadziła się od męża do rodziców - wnioskodawców -Z.iH. S. (2), z którymi mieszkała do śmierci W miejscowościM.. Rodzice pomagali jej w wychowani córki,K..
Spadkodawczyni zbudowała dom, w którym zamieszkali również jej rodzice oraz bratZ. S. (2). Budowa domu nie była wspierana, ani finansowana przezH. K.. W budowie pomagali jej rodzice i rodzeństwo.
W dniu 27.09.2013 r. zawarła umowę kredytu(...)( nr(...)) z Bankiem(...)wP., Oddział wR.. Kredyt wyniósł 50.000 zł. Oświadczenie współmałżonka nie zostało wypełnione. Jako poręczycie solidarny weksla in blanco wskazana zostałaA. F.orazA. K..R. K. (1)złożyła oświadczenia, iż od dnia 07.01.2008 r. żyje w separacji z mężem, bez orzeczenia ; sądowego. Kredyt miał być na cel wykończenia domu.
R. K. (1)pracowała jako katechetka, była osobą religijną. Spadkodawczyni nie składała pozwu o alimenty, separację i rozwód.
Po informacji o chorobie nowotworowej spadkodawczyni,H. K.od grudnia 2014 r. zamieszkał razem z nią i dzieckiem w domu wM.. Spadkobierczyni chciała by mąż wrócił, żeby dziecko nie zostało same. Uczestnik opiekował się chorą żoną, jeździł razem z nią na wizyty do lekarzy. W związku z chorobą żony oraz opieką nad dzieckiem uczestnik brał często wolne w pracy - w okresie od 30.03.2015 r. do 26.10.2015 r. pracował tylko w dniach 12-16.04.2015 r.
J. S.,P. S.,Z. S. (2)orazA. K.są dziećmiZ.iH. S. (2)oraz rodzeństwem dla zmarłejR. K. (1).
Spadkodawczynią przed śmiercią opiekowali się także rodzice, rodzeństwo oraz znajomi.
W grudniu 2015 r., po powrocie ze szpitala spadkodawczyni była kontaktowa, przywitała się z pracownikami, którzy zbudowali jej kominek. Po domu się poruszała sama. Do domu wniosła ją załoga karetki. Rozmawiała normalnie, rzeczowo. Cieszyła się z kominka, popłakała się. Podczas świąt Bożego Narodzenia była w stanie siedzieć przy stole.
W dniu 22 grudnia 2015 r. w miejscowościM.spisano pismo zatytułowane „oświadczenie spadkodawcy-testament ustny”, w którego treści wskazano, żeR. K. (1)w dniu 22.12.2015 r. w obecności świadkówM. L.,S. K.,J. P., oświadczyła, że jej ostatnią wolą jest aby spadek po niej odziedziczyli w całości rodziceZ. S. (1)iH. S. (1), a wydziedziczaH. K.gdyż się nią nie opiekował. Oświadczenie zostało spisane przezA. K.i podpisane przez ww. świadków.
S. K.jest mężemA. K., szwagrem spadkodawczyniR. K. (1).
A. K.przed sprawą proponowała uczestnikowi by dom przepisać notarialnie na rodziców - chciała by zrzekł się dziedziczenia. Uczestnik się na to nie zgodził. Uczestnik o istnieniu testamentu ustnego dowiedział się wraz z otrzymaniem wniosku w przedmiotowej sprawie.
Spadkodawczyni miała bardzo dobre relacje z córką.
M. L.była znajomą spadkodawczyni i jej rodziny.
J. P.jest dla zmarłej siostrą cioteczną - matkaJ. P.orazH. S. (1)byli rodzeństwem.
Po śmierci spadkodawczyni,Z. S. (2)w dniu 18.02.2016 r. spłacił pozostały do spłaty kredyt spadkobierczyni w wysokości 10.935,98 zł.
H. K.złożył zapewnienie spadkowe, z treści którego wynikało, że jako spadkobierców ustawowych pozostawiła jego jako męża oraz córkęK.. Spadkodawczyni nie posiadała więcej dzieci w tym poza małżeńskich i przysposobionych. Spadkodawczyni nie sporządziła testamentu. Przed śmiercią 05.01.2016r. została zabrana do szpitala, wcześniej przebywała w domu wM.. W tym domu również mieszkają teść i teściowa, to był dom żony, nie teściów. To jest nowy dom. Nikt ze spadkobierców ustawowych po śmierci spadkodawczyni nie składał żadnych oświadczeń w przedmiocie przyjęcia lub odrzucenia spadku, nie było umów dotyczących spadku, nikt nie zrzekał się dziedziczenia, nikt nie został uznany za niegodnego dziedziczenia. To jest po spadkodawczyni pierwsza sprawa spadkowa. Nie został sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia.
Spadkodawczyni w dniu 22.12.2015 r. nie znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Spadkodawczyni mogła w tym dniu samodzielnie, tj. Własnoręcznie sporządzić cały testament i podpisać się pod nim, mogła w tym dniu udać się do notariusza. W tym dniu istniała obawa rychłej śmierci, zarówno subiektywna, jak i obiektywna.
LekarzM. M.opiekował się spadkodawczynią przez okres około pół roku, a lekarzK. S.była lekarzem prowadzącym zmarłą w grudniu 2015 r. Stan ogólnie dobry może być potraktowany jako brak pogorszenia. Stan ogólnie dobry oznacza, że pacjent jest w kontakcie logiczno-słownym, odpowiadającym na pytania, spełniającym polecenia, co jest warunkiem radioterapii. W grudniu chora dostała skierowanie na oddziału na następny rok. Największy kontakt w szpitalu z lekarzami miał mąż chorej,H. K.. Wyleczenie choroby spadkodawczyni nie było możliwe.
Wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2019 r. w sprawie o sygn. akt(...)Sąd Okręgowy oddalił powództwo małż.Z.iH. S. (1)o uznanieH. K.za niegodnego dziedziczenia.
WnioskodawcaH. S. (1)zmarł dnia(...)r. Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim w dniu 15 czerwca 2020 r. w sprawie o sygn. akt(...)w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po zmarłymH. S. (1)zawiesił postępowanie.
Sąd ustalił san faktyczny w oparciu o akta sprawy(...), akty stanu cywilnego, akta sprawy(...)prowadzonej przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, w tym orzeczenia kończącego postępowanie z uzasadnieniem oraz w oparciu o zeznania stron i świadków, jak również opinie biegłych oraz dokumentację medyczną.
Sąd pominął opinię główną oraz opinie uzupełniające sporządzone przezD. P., a uwzględnił opinię biegłejK. P., która to opinia była logiczna oraz pozostawała w spójności z zeznaniami świadkówM. L.,S.
K.,J. P.,A. K.orazT. Z.iS. J., orazK. S., która zajmowała się chorą bezpośrednio przed opuszczeniem przez nią szpitala w dniu 21.12.2015 r. Sąd przyjął zatem, że w dniu 22.12.2015 r. spadkodawczyni była w stanie rozmawiać, wykonywać polecenia, była pozytywnie nastawiona, a jej stan pozwalał na świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Sąd uznał że spadkodawczyni mogła wówczas własnoręcznie sporządzić cały testament i podpisać się pod nim, mogła też w tym dniu udać się do notariusza. Bezspornym był fakt, że : w dniu 22.12.2015 r. istniała obawa rychłej śmierci spadkodawczyni, zarówno subiektywna, jak i obiektywna.
Opinia biegłegoD. P.częściowo potwierdziła wnioski płynące z opiniiK. P.co do faktu, że spadkodawczyni mogła własnoręcznie podpisać testament i nie znajdowała się w stanie wyłączającym świadome powzięcie decyzji ! i wyrażenie woli. W pozostałym zakresie opiniaD. P.nie miała pokrycia i w pozostałym materiale dowodowym, gdyż świadkowie potwierdzili, że spadkobierczyni była ; w złym stanie, ale objawy nie było na tyle uciążliwe, aby uniemożliwiałyR. K. (2)- :K.spisanie własnoręcznie testamentu, czy też udanie się do notariusza, lub jego sprowadzenie do miejsca zamieszkania spadkobierczyni.
Zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla wydania rozstrzygnięcia w sprawie.
Sąd zważył, iż w przedmiotowej sprawie wnioskodawcyZ.iH. S. (1)wnosili o stwierdzenie nabycia spadku poR. K. (1)na podstawie testamentu. Po śmierci do wniosku przyłączyli sięJ. S.,P. S.,Z. S. (2)orazA. K.. UczestnikH. K.oraz uczestniczkaK. K. (1), reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego, którym jestH. K., wnosili o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie ustawy.
Stosownie do treściart. 926 § 1 k.c.powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu, przy czym dziedziczenie ustawowe ustępuje dziedziczeniu na podstawie testamentu.
Rozstrzygając w przedmiocie spadku poR. K. (1), w pierwszej
kolejności Sąd ustala, czy spadkodawczyni pozostawiła ważny testament.
Sąd uznał, że pismo sporządzone w dniu 22.12.2015r. nie stanowi ważnego testamentu ustnegoR. K. (1).
Zgodnie zart. 952 § 1 k.c.jeżeli istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo jeżeli wskutek szczególnych okoliczności zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe lub bardzo utrudnione, spadkodawca może oświadczyć ostatnią wolę ustnie przy jednoczesnej obecności co najmniej trzech świadków. Treść testamentu ustnego może być stwierdzona w ten sposób, że jeden ze świadków albo osoba trzecia spisze oświadczenie spadkodawcy przed upływem roku od jego złożenia, z podaniem miejsca i daty oświadczenia oraz miejsca i daty sporządzenia pisma, a pismo to podpiszą spadkodawca i dwaj świadkowie albo wszyscy świadkowie (art. 952 § 2 k.c.).
W myślart. 949 k.c,950 k.c.,951 k.c.do grupy testamentów zwykłych należą testament sporządzony własnoręcznie, testament notarialny oraz testament allograficzny.
Na podstawie opinii biegłejK. P., dokumentacji medycznej oraz zeznań świadków - lekarzy prowadzących spadkodawczynię w trakcie choroby stwierdzić należało, że, co prawda, istniała obawa, zarówno subiektywna jak i obiektywna, rychłej śmierciR. K. (1), jednakże zachowanie zwykłej formy testamentu nie było niemożliwe, ani znacznie utrudnione, co wynika wprost z opinii powołanych w sprawie biegłych, w szczególności z opinii biegłejK. P.. -
Bezpośrednio przed datą 22.12.2015 r. spadkodawczyni, przebywając w szpitalu, była W stanie podpisać zgodę na wykonane zabiegi. RadiologK. S., która zajmowała się chorą chwilę przed opuszczeniem przez nią szpitala potwierdziła, że spadkodawczyni była w stanie rozmawiać, wykonywać polecenia, była pozytywnie nastawiona.
Nadto, świadkowieM. L.,S. K.,J. P.,, którzy pojawili się u spadkobierczyni w dniu 22.12.2015 r., co do zasady potwierdzili, że stan zdrowiaR. K. (1)był zły, ale jednak była ona w stanie siedzieć, wstać, poruszać się w asyście innych osób. Rodzeństwo spadkobierczyni przyznało również, że spadkobierczyni w święta Bożego Narodzenia, dwa dni po sporządzeniu pisma, siedziała przy wigilijnym stole. Zatem, spadkobierczyni miała możliwość sporządzenia testamentu w zwykłej formie, zarówno : własnoręcznego, jak również w formie testament notarialnego i allograficznego. Sąd nie miał wątpliwości, że sporządzenie własnoręcznego testamentu przez testatorkę było znacznie utrudnione, ale wnioskodawczyni, ani uczestnicy przyłączający się do wniosku, nie udowodnili tego, żeR. K. (1)nie była w stanie złożyć ostatniej woli przed notariuszem, bądź też w formie allograficznej.
Nadto, wskazać należało, że testament został podpisany przez świadkaS. K., który był szwagrem zmarłej, orazJ. P., siostrę cioteczną zmarłej.
Zgodnie zart. 957 § 1 k.c., który dotyczy niezdolność względnej bycia świadkiem testamentu nie może być świadkiem przy sporządzaniu testamentu osoba, dla której w testamencie została przewidziana jakakolwiek korzyść. Nie mogą być również świadkami: małżonek tej osoby, jej krewni lub powinowaci pierwszego i drugiego stopnia oraz osoby pozostające z nią w stosunku przysposobienia.
W myśl § 2 omawianego art. jeżeli świadkiem była jedna z osób wymienionych w paragrafie poprzedzającym, nieważne jest tylko postanowienie, które przysparza korzyści tej osobie, jej małżonkowi, krewnym lub powinowatym pierwszego lub drugiego stopnia albo osobie pozostającej z nią w stosunku przysposobienia. Jednakże gdy z treści testamentu lub z okoliczności wynika, że bez nieważnego postanowienia spadkodawca nie sporządziłby testamentu danej treści, nieważny jest cały testament.
S. K., będący powinowatym w linii prostej I stopnia dlaZ.iH. S. (1), orazJ. P.będąca krewną drugiego stopnia dlaH. S. (1), bez wątpienia należą do powyższego grona osób, a nadto zgodnie z treścią spisanego oświadczenia spadkobierczyni miała przekazać cały majątek na rzecz rodziców,Z.iH. S. (1), a zatem postanowienie przysparzające korzyść tym osobom obejmowało całą treść oświadczenia, co implikowałoby uznanie, że cały testament jest nieważny. Podkreślić należało, że niespełnienie przesłanki zart. 957 k.c.nie mogło zostać sanowane poprzez przesłuchanie innych świadków, gdyż jedynym świadkiem, który znajdował się w trakcie składania ustnego : oświadczenia woli spadkodawczyni, poza świadkamiM. L.,S. K.orazJ. P., była spisująca oświadczenie,A. K., która jest córką wnioskodawców.
Dodatkowo podkreślić należało, iż mąż zmarłej,H. K., nie został uznany przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim za niegodnego dziedziczenia.
Mając na uwadze powyższe ustalania polegające na tym, że spadkodawczyni w dniu 22 grudnia 2015 r. była w stanie sporządzić testament w formie zwykłej, czy to w postaci testamentu odręcznego, czy notarialnego lub alograficznego, a jednocześnie we wskazanej dacie istniała rychła obawa jej śmierci, Sąd ustalił, że spadkodawczyni nie pozostawiła testamentu. Dodatkowo, przedstawione przez wnioskodawców pismo nie mogło zostać uznane za testament także z uwagi na niezdolnośćS. K.orazJ. P.do bycia jego świadkami.
Wobec powyższego, Sąd ustalił, że dziedziczenie winno nastąpić na podstawie ustawy
Porządek dziedziczenia ustawowego określaart. 931 k.c.i następnekodeksu cywilnego. W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być niniejsza niż jedna czwarta całości spadku.
Sąd stwierdził, że spadek poR. K. (2) z domu S., córceH.iZ., zmarłej(...)roku wP., ostatnio stale zamieszkałej wM., na podstawie ustawy nabyli mążH. K.oraz córkaK. K. (1), po 1/2 części każdy z nich z dobrodziejstwem inwentarza.
Nie odstępując od zasady wyrażonej wart. 520 § 1 k.p.c.Sąd ustalił, że każdy uczestnik postępowania ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie.
Apelację od powyższego orzeczenia w imieniu wnioskodawczyni złożyła jej pełnomocnik zaskarżając postanowienie w całości.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie przepisów prawa:
1. materialnego:
-art. 952 § 1 kcpoprzez uznanie, iż w przedmiotowej sprawie uR. K. (1)nie istniała obawa rychłej śmierci, pomimo iż była ona w stanie skrajnego wyczerpania chorobą nowotworową, pomimo iż jednoznacznie wniosek taki wynika z treści opinii dr n. med.K. P.specjalisty onkologii klinicznej z dnia 15 października 2018 r.
-art. 97 § 1 i 2 kcpoprzez uznanie, iż świadkowie ostatniej woli zmarłej, nie mogą być uznani za świadków, a w konsekwencji uznania testamentu ustnego za nieważny, co doprowadziło do stwierdzenia, iż dziedziczenie po zmarłejR. K. (1)następuje na podstawie przepisów ustawy, w sytuacji, w której Sąd nie ustalił, co sklada się na „korzyść”, o której mowa w przepisie, z uwagi na pomoc rodziny zmarłej,
-art. 5 kc- poprzez jego niezastosowanie, pomimo w świetle okoliczności ujawnionych w toku postępowania dowodowego, w szczególności oświadczenia zmarłej już z 3 września 2013 r. ( k. 153 akt sprawy oraz 151 akt sprawy), z którego wynika iż od 2008 r. pozostaje ona w separacji faktycznej z mężem, zeznań świadków i stron postępowania (protokoły posiedzenia m.in., z dnia 27 października 2016 r., 2 lutego 2017 r., 27 kwietnia 2017 r., 5 lutego 2021 r.) wynika, skrajnie negatywna postawaH. S. (2)wobec żony przejawiająca się w braku szacunku, wsparcia, pomocy przez wiele lat, a także braku jakiegokolwiek wsparcia również w kwestii małoletniej córki.
2. procesowego, mających istotny wpływ na wynik sprawy :
art. 233 § 1 kpcpoprzez zaniechanie przez Sąd dokonania wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego w szczególności:
- dokumentacji medycznej potwierdzającej stan zdrowia zmarłejR. K. (1)w grudniu 2015 r.
- oświadczenia zmarłej już z 3 września 2013 r. ( k. 153 akt sprawy oraz 151 akt sprawy), z którego wynika iż od 2008 r. pozostaje ona w separacji faktycznej z mężem,
- protokołów badania lekarskiego z dnia 29 lutego 2020 r. oraz 14 listopada 2020 r. lek med.D. P.- specjalisty chirurgii ogólnej i onkologicznej, wskazującej na brak możliwości zachowania przez testatorkę formy zwykłej testamentu z uwagi na utrudnienia w zakresie własnoręczności sporządzenia testamentu,
- potwierdzających relacje między małżonkami z uwagi na bardzo negatywną postawęH. K.wobec żony, ale również małoletniej córki, faktycznego sprawowania opieki nad zmarłą przez jej rodzinę, a nie męża, pojawienia się osoby męża dopiero w końcowej fazie choroby żony, potwierdzeniem w dokumentacji jeszcze za życia przez zmarłą, iż pozostają w separacji faktycznej od wielu lat, co winno skutkować, aby rozstrzygnięcie w zakresie dziedziczenia winno być uwzględnione również w perspektywie relacji miedzy stronami, a kontekście oświadczenia ostatniej woli przez zmarłą, co winno w ostateczności skutkować jeżeli nie uznaniem testamentu, stwierdzeniem nabycia spadku przez małoletnią córkę.
Powołując się na powyższe zarzuty skarżąca wnosiła o :
1) zmianę postanowienia w całości i uznanie, że spadek po zmarłej w dniu(...)r. na podstawie testamentu ustnego — zgodnie z jej wolą - na podstawie testamentu ustnego nabywają matkaZ. S. (1)w ½ orazH. S. (1)w ½ z dobrodziejstwem inwentarza.
2) ewentualnie w przypadku stwierdzenia przesłanek z przepisuart. 5 kc- zmianę postanowienia w części i uznanie, że spadek po zmarłej w dniu(...)r. na podstawie ustawy nabywa małoletniaK. K. (1)w całości z dobrodziejstwem inwentarza.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Apelacja wnioskodawczyni jest bezzasadna.
Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego i przyjmuje je za własne czyniąc je podstawą swojego rozstrzygnięcia.
Rozważając w pierwszej kolejności zarzut naruszenia prawa procesowego tj. naruszeniaart. 233 k.p.c.stwierdzić należy, że jest on bezzasadny. Skarżąca skupia się w zasadzie na relacji zmarłej z mężem oraz wskazuje na brak możliwości zachowania przez testatorkę zwykłej formy testamentu. Tymczasem okoliczność jak kształtowały się relacje zmarłej z mężem jest całkowicie obojętna dla rozstrzygnięcia. Jeśli zaś chodzi o ustalenie czy testatorka miała możliwość zachowania zwykłej formy testamentu z uwagi na utrudnienia w zakresie własnoręczności jego sporządzenia to istotnie można się zgodzić ze skarżącą, iż testatorka mogła mieć trudności ze sporządzeniem testamentu własnoręcznego. Nie było jednak żadnych przeszkód aby został sporządzony testament notarialny który także należy - jak to słusznie dostrzegł Sąd Rejonowy - do grupy testamentów zwykłych..
Odnosząc się w dalszej kolejności do zarzutów naruszenia prawa materialnego to;
Po pierwsze w błędzie jest skarżąca, iż Sąd uznał że uR. K. (1)nie istniała obawa rychłej śmierci. Lektura motywów zaskarżonego orzeczenia wprost wskazuje, iż Sąd uznał, iż takowa obawa istniała co znajduje zresztą potwierdzenie w opiniach biegłych niemniej jednak stwierdził nieważność testamentu na zupełnie innej podstawie.
Po drugie zarzut naruszeniaart. 957§ 1 i 2 k.c.( w apelacji błędnie przytoczony jakoart. 97§ 1 i 2 k.c.) jest także chybiony.
Zgodnie z treścią tego przepisu nie może być świadkiem przy sporządzaniu testamentu osoba, dla której w testamencie została przewidziana jakakolwiek korzyść. Nie mogą być również świadkami: małżonek tej osoby, jej krewni lub powinowaci pierwszego i drugiego stopnia oraz osoby pozostające z nią w stosunku przysposobienia.
W myśl § 2 omawianego artykułu jeżeli świadkiem była jedna z osób wymienionych w paragrafie poprzedzającym, nieważne jest tylko postanowienie, które przysparza korzyści tej osobie, jej małżonkowi, krewnym lub powinowatym pierwszego lub drugiego stopnia albo osobie pozostającej z nią w stosunku przysposobienia. Jednakże gdy z treści testamentu lub z okoliczności wynika, że bez nieważnego postanowienia spadkodawca nie sporządziłby testamentu danej treści, nieważny jest cały testament.
Słusznie Sąd Rejonowy dostrzegł, iż skoro dwójka w trojga świadków jest blisko spokrewniona ( spowinowacona) ze spadkodawcami którzy w myśl testamentu ustnego mieliby objąć cały spadek to w świetleart. 957§ 2 zd. 2 k.c.cały testament jest nieważny.
Po trzecie zarzut naruszeniaart. 5 k.c.jest w sposób oczywisty bezzasadny. Stwierdzenie nabycia spadku następuje z mocy prawa w tego rodzaju sprawach zaś stosowanieart 5 k.c.jest wyłączone. Niedopuszczalne jest bowiem korygowanie wbrew ustawie kręgu spadkobierców na podstawieart. 5 k.c., a do tego w istocie zmierza skarga apelacyjna formułując ten zarzut.
W efekcie rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego stwierdzające nabycie spadku po zmarłejR. K. (1)na podstawie ustawy jest prawidłowe dlatego też na podstawieart. 385 k.p.c.należało oddalić apelację jako bezzasadną.
Jarosław Gołębiowski Dariusz Mizera del. Agata Kowalska