Sąd Okręgowy w Sieradzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 95/23
Data wyroku: 2023-05-24 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Katarzyna Powalska, sędzia Joanna Składowska
Słowa kluczowe: Nieważność czynności prawnej
Podstawa prawna: art. 83 kc

Sygn. akt I Ca 95/23

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 maja 2023 roku
Sąd Okręgowy w Sieradzu Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Joanna Składowska
Sędzia Katarzyna Powalska
T. C.
Protokolant : Iwona Bartel
po rozpoznaniu na rozprawie
sprawy z powództwaT. G.przeciwkoI. Ł.iM. Ł.
o stwierdzenie nieważności czynności prawnych
na skutek apelacji pozwanegoM. Ł.
od wyroku Sądu Rejonowego w Wieluniu
z dnia 23 listopada 2022 r., sygnatura akt I C 85/22

1
oddala apelację;

2
zasądza odM. Ł.na rzeczT. G.1 800 (jeden tysiąc osiemset) złotych z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 1 czerwca 2023 r. do dnia zapłaty.

Sygn. aktI Ca 95/23

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z 23 listopada 2022 r., wydanym pod sygn. akt I C 85/22, Sąd Rejonowy w Wieluniu stwierdził nieważność zawartej w dniu 20 września 2002 r. przed notariuszemA. M.z Kancelarii Notarialnej wW.numer repertorium A. -(...)pomiędzy powodemT. G.i pozwanymiI. Ł.iM. Ł.pozornej umowy sprzedaży nieruchomości położonej wK., gminaW.oznaczonej numeremdziałki (...)objętejksięgą wieczystą numer (...)i ukrytej pod pozorną umową sprzedaży umowy darowizny tej nieruchomości (pkt 1), zasądzając od pozwanegoM. Ł.na rzecz powodaT. G.kwotę 6 117,00 złotych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty z tytułu kosztów postępowania (pkt 2) oraz nie obciążając pozwanejI. Ł.kosztami postępowania (pkt 3).
Rozstrzygniecie zapadło przy następujących ustaleniach i wnioskach:
Aktem notarialnym z dnia 20 września 2002 r. podpisanym w Kancelarii Notarialnej notariuszaA. M.wW.za numerem Repertorium A. 3924/2002T. G.orazM.iI.małżonkowieŁ.zawarli umowę sprzedaży nieruchomości położonej wK.oznaczonej numeremdziałki (...)o powierzchni 2,72 ha, zabudowanej murowanym budynkiem mieszkalnym oraz budynkami gospodarczymi, dla której w Sądzie Rejonowym w Wieluniu V Wydziale Ksiąg Wieczystych prowadzona jest obecnieksięgą wieczysta numer (...)określając cenę nieruchomości na kwotę 50 000,00 złotych. W dziale III księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości wpisana była w chwili zawarcia aktu notarialnego dożywotnia służebność osobista na rzeczJ.iH.małżonkówG., a w dziale IV księgi wieczystej hipoteka na rzecz Banku Spółdzielczego wW.w kwocie 200 000,00 starych złotych.T. G.otrzymał nieruchomość na podstawie umowy darowizny objętej aktem notarialnym z dnia 30 czerwca 1997 r. od rodzicówJ.iH.małżonkówG., na rzecz których ustanowił nieodpłatną dożywotnią służebność osobistą polegającą na korzystaniu z dwóch izb mieszkalnych, współużytkowaniu wspólnych części budynku, wody, energii elektrycznej, c.o. oraz opiece w razie choroby lub niedołęstwa oraz opłacaniu na rzeczH. G.składek ubezpieczeniowych w KRUS do czasu przyznania świadczeń emerytalnych lub rentowych.
Strony zamierzały zawrzeć umowę darowizny nieruchomości, ponieważ powód po otrzymaniu nieruchomości od rodziców ułożył sobie życie poza domem rodzinnym, a pozwani po zawarciu związku małżeńskiego zamieszkali na tej nieruchomości. Pozwani, kierując się informacją, jakoby mieli zapłacić wyższy podatek w wypadku zawarcia umowy darowizny,
postanowili zawrzeć z powodem pozorną umowę sprzedaży. Pozwani nie zapłacili powodowi ceny sprzedaży, a powód nie domagał się pozwanych zapłaty.T. G.iI. Ł.ustalili z rodzicami i siostrą sposób podziału majątku rodzinnego w ten sposób, iż pozwana wraz z mężem otrzyma nieruchomość zabudowaną położoną wK.w zamian za opiekę nad rodzicami, powód otrzyma działkę rolną położoną wK., a siostra powoda i pozwanej miała otrzymać ziemię po bracie matki i uprawiać działki rolne należące do pozwanej i powoda. Rodzeństwo nie przewidywało dokonania rozliczeń finansowych między sobą. Pozwani nie posiadali oszczędności przed ślubem, do 2001 r. studiowali zaocznie
i płacili czesne, okresowo byli bezrobotni. Z przyjęcia weselnego zebrali około 7 000,00 złotych, które przeznaczyli na wymianę okien w domu. W prezencie ślubnym rodzice i babka pozwanego dali kwoty po 1 000,00 złotych. Pozwani nie otrzymali innych darowizn. Po ślubie prowadzili remont budynku mieszkalnego. W 2002 r. zakupili samochód za 16 500,00 złotych. Na przełomie roku 2002/2003 pozwani mieli kontrolę z Urzędu Skarbowego zmierzającą do wykazania, skąd pochodziły pieniądze na zakup nieruchomości i samochodu. Pozwani poprosili wówczas rodzinę o podpisanie dokumentówo rzekomych darowiznach na kwotę 51 000,00 złotych.
Między pozwanymi toczy się w Sądzie Okręgowym w Sieradzu sprawa o rozwód (bezsporne).
W ocenie Sądu pierwszej instancji, w świetle poczynionych ustaleń, zasadne jest przyjęcie, że strony w dniu 20 września 2002 r. zawarły pozorną umowę sprzedaży nieruchomości, która jest nieważna z mocyart. 83 § 1 k.c.
Jednocześnie Sąd zauważył, że zgodnie z przyjętym przez Sąd Najwyższy w uchwalez 9 grudnia 2011 r. III CZP 79/11 (publ. Legalis numer 392319) poglądem, nieważna jest umowa darowizny nieruchomości ukryta pod pozorną umową sprzedaży tej nieruchomości.
Przytaczając argumenty zawarte w uzasadnieniu wskazanej uchwały Sąd przyjął, że stan faktyczny w niniejszej sprawie odpowiada stanowi w nim omówionemu, a strony zawarły pozorną, nieważną umowę sprzedaży nieruchomości dla ukrycia umowy darowizny, która ze względu na to, iż oświadczenie woli o nieodpłatnym przeniesieniu własności nie zostało wyrażone z zachowaniem formy aktu notarialnego jest nieważna.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd orzekł jak w punkcie 1. sentencji.
O kosztach procesu orzeczono na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.orazart. 101 k.p.c.
Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwanyM. Ł., zaskarżając orzeczenie w całości i zarzucając:

1
naruszenie przepisów prawa materialnego, a toart. 83 § 1 k.c.,art. 56 k.c.,art. 535 k.c.,art. 888 § 1 k.c.,art. 5 k.c., polegające na błędnej ich wykładni i tym samym stwierdzeniu, że umowa sprzedaży nieruchomości położonej w m. Kadłub, gm.W.nrdziałki 62, nr (...)zawarta w dniu 20 września 2002 r. przed notariuszemA. M.z Kancelarii Notarialnej wW.Rep A. 3924/2002 pomiędzy powodemT. G.a pozwanymi i jego żonąI. Ł.jest nieważna z uwagi na jej pozorność i ukrytej pod nią umowy darowizny;

2
naruszenie przepisów postępowania, a toart. 233 k.p.c., poprzez dowolną, a nie swobodą oraz jednostronną ocenę materiału dowodowego poprzez bezzasadne danie wiary zeznaniom wyłącznie powodaT. G.oraz pozwanejI. Ł., a także świadkomH. G.iP. K., przy braku wyjaśnienia odmowy waloru wiarygodności świadkomR. D.iS. Ł., a także zeznaniom pozwanegoM. Ł., w szczególności w sytuacji, gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowegow sposób jednoznaczny wynika, że postępowanie w przedmiotowe sprawie stanowi rezultat zawiązanej pomiędzy członkami rodzinyG.porozumienia – planu, w wyniku realizacji którego ma dojść do pozbawienia mnie majątku stanowiącego wspólność majątkową małżeńską, braku jakiejkolwiek analizy powyższego w aspekcie przedmiotu tego postępowania w aspekcie motywacji działańI. Ł.oraz jej brata i matki, przy kompletnym braku odniesienia się do treści zeznań pozwanego oraz pozostałych świadków.

W oparciu o wskazane zarzuty skarżący wniósł o:

1
zmianę wyroku i oddalenie w całości powództwa;

2
zasądzenie od powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych za obie instancje;

ewentualnie o:

3
uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Powód i pozwana domagali się oddalenia apelacji na koszt skarżącego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.
Wbrew zarzutom skarżącego, Sąd Rejonowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, w takim zakresie, na jaki zezwalały przeprowadzone dowody, po dokonaniu ich oceny zgodnie z kryteriami wskazanymi wart. 233 k.p.c.Zgodnie zaś z wymogamiart. 3271k.p.c., wskazał, na jakich dowodach się oparł, a jakim dowodom odmówił wiarygodności i z jakich przyczyn. Ustalenia te Sąd Okręgowy uznaje za własne.
Skuteczne postawienie zarzutu dokonania błędnych ustaleń, będących konsekwencją niewłaściwej oceny materiału dowodowego wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Wyrażenie przez stronę odmiennego poglądu, co do oceny poszczególnych dowodów jest jej prawem, jednakże możliwość przedstawienia innej wersji stanu faktycznego, nie świadczy jeszcze o nadużyciu swobodnej oceny dowodów. Jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł wyrażonych wart. 233 § 1 k.p.c.i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Skarżący tymczasem na żadne błędy w rozumowaniu Sądu nie wskazuje, skupiając się na prezentacji własnej wersji zdarzeń.
Ustalenia Sądu żadną miarą nie mają zaś charakteru dowolnych. Dokonując ich Sąd powołał się przede wszystkim na zeznania świadkówH. G.iP. K.oraz powoda i pozwanej. Wyjaśnił przy tym, w jakim zakresie i z jakich przyczyn nie dał wiary zeznaniom świadkaS. Ł.iR. D.oraz pozwanegoM. Ł..
Należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, iż zasady logiki i doświadczenia życiowego wskazują, że małżonkowieŁ.nie posiadali we wrześniu 2002 r. kwoty 50 000,00 złotych na zapłacenie ceny kupna nieruchomości. Związek małżeński zawarliw marcu 2002 r., a wcześniej studiowali zaocznie, opłacali studia, okresowo pozostawali bezrobotni. W prezencie ślubnym otrzymali jedynie około 7 000,00 złotych, którą to kwotę przeznaczyli na zakup okien do budynku mieszkalnego wK., który zresztą modernizowali i remontowali. W krótkim czasie dokonali też zakup samochodu. Nadto, sprzeczne z powołanymi zasadami byłoby przyjęcie, że pozwani zapłacili za nieruchomość bratu pozwanej, który zaledwie 5 lat wcześniej otrzymał ją w darowiźnie od rodziców, urządził sobie centrum życiowe w innym miejscu, nie czynił na niej żadnych inwestycji i w sytuacji, kiedy pozwana miała przejąć opiekę nad rodzicami.
Dokonanie właściwych ustaleń faktycznych determinowało również prawidłowe zastosowanie prawa materialnego, a w szczególnościart. 83 k.c., z którego jednoznacznie wynika, że nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru.
Trzeba zauważyć, że uzasadnienie środka zaskarżenia zawiera szereg argumentów poza jurydycznych, które pozostają bez wpływu na ocenę prawidłowości rozstrzygnięcia. Skarżący koncentruje się na motywacji powoda do wystąpienia z powództwem w związkuz rozpadem małżeństwa pozwanych. Tymczasem powody, dla których powód powołuje się na pozorność czynności prawnej nie mają znaczenia dla oceny zasadności zgłoszonego roszczenia. Podobnie jak okoliczności, które nastąpiły po zwarciu umowy.
Należy z całą mocą podkreślić, że pozorność umowy pociąga za sobą jej nieważnośćz mocy samego prawa, zatem bez potrzeby zajścia jakichkolwiek dalszych zdarzeń, a wyrok ma charakter jedynie deklaratoryjny - ustalający (art. 189 k.p.c.). Na nieważność czynności prawnej pozornej może zaś powołać się każdy, także osoba, która złożyła pozorne oświadczenie woli. Żądanie ustalenia nieważności czynności prawnej z powodu złożenia pozornego oświadczenia woli, jak również podniesienie zarzutu pozorności nie ulega przedawnieniu ani prekluzji.
Nie może być mowy o zastosowaniuart. 56 k.c., który dotyczy ważnych czynności prawnych, aniart. 535 k.c.Oświadczenie woli złożone dla pozoru jest nieważne bezwzględnie od początku (ab initio) - od chwili zawarcia nie wywołuje skutków prawnych, nie tylko w niej wyrażonych, lecz również tych, które wynikają z ustawy, z zasad współżycia społecznegoi z ustalonych zwyczajów.
Skarżący zarzuca również naruszenieart. 5 k.c., lecz nie wyjaśnia na czym miałoby polegać i nie przedstawia żadnych argumentów w tym zakresie, nie sposób zatem odnieść się do tej kwestii. Jeśliby uznać, że za uznaniem roszczenia za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego zdaniem pozwanego przemawia fakt dokonywania przez niego i jego żonę nakładów na nieruchomość, to należy zauważyć, że nakłady te mogą zostać rozliczone na podstawieart. 224i następnychk.c.
Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy, na podstawieart. 385 k.p.c., oddalił apelację jako bezzasadną, o czym orzeczono jak w punkcie 1. wyroku.
O kosztach postępowania apelacyjnego, należnych od pozwanego na rzecz strony powodowej Sąd Okręgowy orzekł w punkcie 2. wyroku, na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w zw. z art.art. 391 § 1 k.p.c.Wysokość opłaty za czynności profesjonalnego pełnomocnika - 1 800 złotych - ustalono w oparciu o § 2 pkt 5 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.