Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 2297/23
Data wyroku: 2024-08-01 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Dorota Krawczyk

Sygn. akt IC 2297/23

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 01 sierpnia 2024 roku
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, Wydział I Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: Sędzia SO Dorota Krawczyk
Protokolant: Agnieszka Jachymska
po rozpoznaniu w dniu 01 sierpnia 2024 roku w Piotrkowie Trybunalskim
na posiedzeniu jawnym
sprawy z powództwaP. Z.– Syndyka masy upadłości osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej – działającego w imieniu własnym lecz na rzecz upadłegoW. Ś.
przeciwkoB. A.
o wydanie rzeczy oraz ustalenie istnienia prawa

1
nakazuje pozwanejB. A.wydanie do masy upadłościW. Ś., osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej obejmującej likwidację majątku dłużnika:

a
udziału ½ części w prawie własności nieruchomości położonej w Twardej, woj.(...), Powiat(...), GminaT.oznaczonej w ewidencji gruntów nrdziałek (...), dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim prowadziksięgę wieczystą NR (...).

b
udziału 1/6 części w prawie własności nieruchomości położonej w Twardej, woj.(...), Powiat(...), GminaT.oznaczonej w ewidencji gruntów nrdziałki (...), dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim prowadziksięgę wieczystą NR (...)

2
ustala, że :

a
udział ½ części w prawie własności nieruchomości położonej w Twardej, woj.(...), Powiat(...), GminaT.oznaczonej w ewidencji gruntów nrdziałek (...), dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim prowadziksięgę wieczystą NR (...).

b
udział 1/6 części w prawie własności nieruchomości położonej w Twardej, woj.(...), Powiat(...), GminaT.oznaczonej w ewidencji gruntów nrdziałki (...), dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim prowadziksięgę wieczystą NR (...)

stanowią składniki masy upadłościW. Ś., osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej w upadłości obejmującej likwidację majątku dłużnika, podlegające zbyciu w toku postępowania upadłościowego:
3. znosi wzajemnie koszty procesu między stronami.
Sygn. akt I C 2297/23

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 20 grudnia 2023 roku powódP. Z.- Syndyk masy upadłościW. Ś., osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, wniósł o
1) nakazanie pozwanejB. A.wydania do masy upadłościW. Ś.- osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej w upadłości obejmującej likwidację majątku dłużnika:
a) udziału 1/2 części w prawie własności nieruchomości położonej w Twardej, oznaczonej nrdziałek (...)dla której Sąd Rejonowy w TomaszowieM.. prowadziksięgę wieczystą nr (...),
b) udziału 1/6 części w prawie własności nieruchomości położonej w Twardej, oznaczonej nrdziałek (...)dla której Sąd Rejonowy w TomaszowieM.. prowadziksięgę wieczystą nr (...)oraz o :
2) ustalenie, że:
a) udział 1/2 części w prawie własności nieruchomości położonej w Twardej, oznaczonej nrdziałek (...)dla której Sąd Rejonowy w TomaszowieM.. prowadziksięgę wieczystą nr (...),
b) udział 1/6 części w prawie własności nieruchomości położonej w Twardej, oznaczonej nrdziałek (...)dla której Sąd Rejonowy w TomaszowieM.. prowadziksięgę wieczystą nr (...)
stanowią składniki masy upadłościW. Ś.- osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej w upadłości obejmującej likwidację majątku dłużnika, podlegające zbyciu wtoku postępowania upadłościowego.
Dodatkowo pozew zawierał wniosek o zabezpieczenie powództwa poprzez ustanowienie zakazu zbywania i obciążania przez pozwanąB. A.
- udziału 1/2 części w prawie własności nieruchomości położonej w Twardej, oznaczonej nrdziałek (...)dla której Sąd Rejonowy w TomaszowieM.. prowadziksięgę wieczystą nr (...),
- udziału 1/6 części w prawie własności nieruchomości położonej w Twardej, oznaczonej nrdziałek (...)dla której Sąd Rejonowy w TomaszowieM.. prowadziksięgę wieczystą nr (...)i przekazanie na podstawieart. 7563 § 2 i 3 k.p.c.odpisu postanowienia w przedmiocie zabezpieczenia roszczenia Sądowi Rejonowemu w TomaszowieM.. - Wydział Ksiąg Wieczystych celem dokonania odpowiedniego wpisu wksiędze wieczystej nr (...)oraz wksiędze wieczystej nr (...)i celem doręczenia odpisu tego postanowienia obowiązanemu.
Strona powodowa wnosiła również o zasądzenie od pozwanej na rzecz upadłegoW. Ś.- kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu strona powodowa powołała się na interes prawny w uzyskaniu tytułu legitymującego do zbycia przedmiotowej nieruchomości w toku postępowania upadłościowego wynikający z braku istnienia orzeczenia ustalającego prawo do rozporządzania nieruchomością. Ponadto wskazał, że upadły nie jest ujawniony jako właściciel w księdze wieczystej i syndyk nie będzie dysponował żadnym innym dokumentem, który stwierdzałby bezskuteczność ex lege umowy darowizny.
Tym samym w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z rzadką i wyjątkową sytuacją, kiedy pomimo przysługiwania powodowi roszczenia „o świadczenie" zachowuje on jednocześnie interes prawny w uzyskaniu orzeczenia ustalającego (art. 189 k.p.c.) (k. 3-8).
W odpowiedzi na pozew pozwanaB. A.uznała powództwo w całości,wniosła o odstąpienie od obciążenia jej kosztami procesu, a dodatkowo domagała się zasądzenia na rzecz pozwanej kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na pozew pozwanaB. A.wnosiła o rozpoznanie sprawy pod jej nieobecność (k. 56).
Pozwana w piśmie z dnia 25.07.2024 r. (k. 70) wnosiła o rozpoznanie sprawy pod jej nieobecność z uwagi na fakt, iż jest żołnierzem zawodowym i pełni służbę w różnych miejscach.
W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew pozwana potwierdziła fakt zawarcia w dniu 6 kwietnia 2023 roku umowy darowizny, a jednocześnie wskazała, że o zaistnieniu sporu dowiedziała się dopiero z treści pozwu doręczonego jej w dniu 10 kwietnia 2024r. oraz zaprzeczyła jakoby niepodejmowanie próby pozasądowego rozstrzygnięcia sporu było powodowane jedyną możliwością zabezpieczenia masy przed jej uszczuplaniem oraz podniosła, że nie znajduje to żadnego potwierdzenia w stanie faktycznym, ani załączonym materiale dowodowym. Pozwana podniosła, że nie miała dostatecznej wiedzy co do sytuacji prawnej w jakiej znalazł się darczyńca po ogłoszeniu jego upadłości konsumenckiej i mającego wówczas zastosowania odpowiednich przepisów lex specialis ustawy Prawo Upadłościowe i w żaden sposób nie dała podstawy do podejrzeń syndykowi masy upadłości jej ojca, aby w przyszłości rzekomo utrudniała, czy jak wprost pisze powód uniemożliwiała włączenie do masy upadłości udziałów w nieruchomościach objętych żądaniami pozwu (k. 55-60).
Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2024 roku Sąd postanowił dokonać zabezpieczenia roszczenia przez ustanowienie zakazu zbywania i obciążania przez pozwanąB. A.
a) udziału 1/2 części w prawie własności nieruchomości położonej w Twardej, woj.(...), Powiat(...), GminaT.oznaczonej w ewidencji gruntów nrdziałki (...), dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim prowadziksięgę wieczystą NR (...)
b) udziału 1/2 części w prawie własności nieruchomości położonej w Twardej, woj.(...), Powiat(...), GminaT.oznaczonej w ewidencji gruntów nrdziałek (...), dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim prowadzi księgę wieczystąNR (...)(k. 46).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Postanowieniem z dnia 20 września 2023 r. sygn. akt PT1P/GU/216/2023 Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim ogłosił upadłośćW. Ś.jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, wyznaczając syndyka w osobieP. Z..
/dowód: postanowienie SR w Piotrkowie Tryb. z dnia 20 września 2023 r. sygn. akt PT1P/GU/216/2023 k. 43-44/
Do dnia 6 kwietnia 2023 r.W. Ś.przysługiwały:
a) udział 1/2 części w prawie własności nieruchomości położonej w Twardej, oznaczonej nrdziałek (...)dla której Sąd Rejonowy w TomaszowieM.. prowadziksięgę wieczystą nr (...),
b) udział 1/6 części w prawie własności nieruchomości położonej w Twardej, oznaczonej nrdziałek (...)dla której Sąd Rejonowy w TomaszowieM.. prowadziksięgę wieczystą nr (...).
Na podstawie umowy darowizny zawartej w dniu 6 kwietnia 2023 r. przed notariuszem wT.M.. -R.M.Rep. A 2089/2023W. Ś.darował pozwanej - swojej córceB. A.:
a) udział 1/2 części w prawie własności nieruchomości położonej w Twardej, oznaczonej nrdziałek (...)dla której Sąd Rejonowy w TomaszowieM.. prowadziksięgę wieczystą nr (...),
b) udział 1/6 części w prawie własności nieruchomości położonej w Twardej, oznaczonej nrdziałek (...)dla której Sąd Rejonowy w TomaszowieM.. prowadziksięgę wieczystą nr (...).
W. Ś.pismem z dnia 27.11.2023 roku zwrócił się do Sądu Rejonowego w TomaszowieM.. Wydział Ksiąg Wieczystych z prośbą o przyśpieszenie wpisu do ksiąg wieczystych zmian wynikających z aktu notarialnego z dnia 6 kwietnia 2023 roku rep. A 2089/2023 z uzasadnieniem: „…jesteśmy w trakcie sprzedaży tej działki i ze względu na brak wpisu Bank zwleka z przyznaniem pożyczki osobie kupującej. Proszę o jak najszybsze załatwienie podania.”
/dowód: akt notarialny z dnia 6 kwietnia 2023 roku rep. A 2089/2023 k. 61-63, pismo powoda z dnia 27 listopada 2023 roku k. 45, wydruki z ksiąg wieczystych k. 16-26/
W dacie dokonania spornej darowizny powód posiadał szereg zobowiązań m.in. w(...) Bank S.A.,(...) S.A.,(...) S.A.,(...) Bank (...) S.A., w których spłacie powód zaczął zalegać. Szacunkowa kwota zobowiązań wynosiła 126.758,06zł.
Na zaległości finansowe powoda wpływ miały m.in. problemy zdrowotne, które uniemożliwiały powodowi podjęcie dodatkowego zatrudnienia. Zdolności zarobkowe powoda znacznie spadły , a jego zaległości finansowe wobec wierzycieli stawały się coraz większe.
/dowód: wniosek dłużnika o ogłoszenie upadłości k. 27-33, wezwania do zapłaty k. 34, wypowiedzenie umowy k. 35-38, karty informacyjne k. 40 verte, k. 41 verte - 42, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności k. 41, decyzja o waloryzacji emerytury z dnia 1-03-2023r k. 42 verte/
W dniu 10 sierpnia 2023 roku powód wystąpił do Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. z wnioskiem o ogłoszenie upadłości konsumenckiej.
Na skutek wniosku upadłego Sąd Rejonowy w Piotrkowie Tryb. V Wydział Gospodarczy postanowieniem z dnia 20 września 2023 r. wydanym w sprawie sygn. akt PT1P/GU/216/2023 of, ogłosił upadłośćW. Ś.jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, wyznaczając syndyka w osobieP. Z..
/dowód: wniosek dłużnika o ogłoszenie upadłości k. 27-33, postanowienie SR w Piotrkowie Tryb. z dnia 20 września 2023 r. sygn. akt PT1P/GU/216/2023 k. 43-44/

Sąd ocenił i zważył, co następuje:
Powództwo jest zasadne.
W odpowiedzi na pozew pozwanaB. A.uznała powództwo w całości. Zgodnie zart. 213 § 2 KPCSąd jest związany uznaniem powództwa, chyba że uznanie jest sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa.
Uznanie powództwa stanowi jedną z form zachowania się pozwanego w procesie cywilnym. Jest to akt dyspozycyjności materialnej pozwanego, w którym przyznaje on okoliczności faktyczne przytoczone przez powoda oraz uznaje samo żądnie pozwu, wyrażając jednocześnie zgodę na wydanie wyroku uwzględniającego to żądanie (por. wyr. SN z 14.9.1983 r. III CRN 188/83, OSNC 1984, Nr 4, poz. 60). Przyjmuje się zatem, że uznanie powództwa składa się z oświadczenia wiedzy i woli pozwanego złożonych jednocześnie.
Ustawodawca nie przewiduje szczególnej formy uznania powództwa. Może być ono zatem dokonane ustnie na rozprawie bądź poza rozprawą, w formie pisma procesowego (art. 125 KPC).
Uznanie powództwa nie zostało również ograniczone żadnym terminem.
Sąd jest związany uznaniem powództwa, co oznacza, że powinien uwzględnić wyrażoną w ten sposób wolę pozwanego i w zakresie, w jakim powództwo zostało uznane, wydać wyrok zgodny z żądaniem powoda.
Związanie sądu uznaniem powództwa nie zwalnia go jednak od oceny skuteczności oświadczenia pozwanego. Uznanie powództwa pozostaje bezskuteczne, jeżeli jest sprzeczne z prawem, z zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa. Ocena skuteczności uznania powinna być dokonana wyłącznie w świetle materiału procesowego znajdującego się w aktach sprawy. Jeżeli żadna z tych okoliczności nie zachodzi sąd jest obowiązany wydać wyrok zgodny z uznaniem powództwa, bez względu na to, czy uznanie znajduje uzasadnienie w okolicznościach sprawy (wyr. SN z 22.2.2010 r., IV CSK 436/09,L.).
Zgodnie z treścią art. 127 ust 1 p.u. bezskuteczne w stosunku do masy upadłości są czynności prawne dokonane przez upadłego w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, którymi rozporządził on swoim majątkiem, jeżeli dokonane zostały nieodpłatnie albo odpłatnie, ale wartość świadczenia upadłego przewyższa w rażącym stopniu wartość świadczenia otrzymanego przez upadłego lub zastrzeżonego dla upadłego lub dla osoby trzeciej. W niniejszej sprawie kwestionowana przez syndyka czynność dokonana została w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości (co nastąpiło 10 sierpnia 2023 r.), a czynność prawna miała charakter nieodpłatny (darowizna).
W świetle powyższych okoliczności oraz treści art. 127 ust 1 p.u. w zw. z art. 134 p.u. w zw. z art. 4912ust. 1 p.u. żądanie wydania opisanych na wstępie udziałów nieruchomościach do masy upadłościW. Ś.oraz ustalenie, że w/w udziały w nieruchomościach stanowią składnik masy upadłości podlegający zbyciu w toku postępowania upadłościowego jest uzasadnione.
Stosownie do treści przepisuart. 134 ust. 1„jeżeli czynność upadłego jest bezskuteczna z mocy prawa lub została uznana za bezskuteczną, to co wskutek tej czynności ubyło z majątku upadłego lub do niego nie weszło, podlega przekazaniu do masy upadłości”. Przepisart. 134 ust 1 p.u.n.reguluje skutki bezskuteczności czynności prawnej, niezależnie od tego, w jakim trybie ta bezskuteczność została stwierdzona, a zatem dotyczy zarówno: bezskuteczności z mocy prawa (art. 125-128 p.u.n.), bezskuteczności stwierdzonej postanowieniem sędziego-komisarza (art. 129-130 p.u.n.), bezskuteczności stwierdzonej wyrokiem w postępowaniu wytoczonym przez syndyka (nadzorcę, zarządcę) (art. 527 KCw zw. zart. 132PrUpN), jak i bezskuteczności stwierdzonej wyrokiem na skutek powództwa wytoczonego przez wierzyciela i rozstrzygniętego, ale nie wyegzekwowanego przed ogłoszeniem upadłości, (por. Piotr Zimmerman, Prawo upadłościowe i naprawcze Komentarz - komentarz do art. 134 p.u.n.).
W odróżnieniu od klasycznej skargi pauliańskiej, konsekwencją uwzględnienia skargi syndyka, jest utrata przez pozwaną prawa zarządu przedmiotem skargi i jest ona traktowana jak każdy inny składnik masy upadłości. Ten skutek uznania za bezskuteczną czynności upadłego wynika z faktu, iż z chwilą ogłoszenia upadłości upadły traci prawo zarządu swym majątkiem na rzecz syndyka (art. 75 p.u.) Skutek taki nie następuje natomiast w postępowaniu egzekucyjnym, co uzasadnia regulację z art. 134 ust 1 p.u.
Przepisy art. 127 i nast. p.u. znajdują zastosowanie także do upadłości konsumenckiej z mocy art. 4912ust. 1 p.u. )
Mając powyższe na względzie uzasadnione jest roszczenie powoda o wydanie nieruchomości opisanych w petitum pozwu.
Mając na uwadze powyższe Są stwierdził, że uznanie powództwa nie jest sprzeczne z prawem, z zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa i na podstawieart. 213 § 2 KPC,art. 127 ust. 1 p.u w zw. zart. 134 p.u w zw. zart. 4912ust. 1 p.u orzekł jak pkt 1 wyroku.
Pomimo wytoczenia powództwa o świadczenie (wydanie nieruchomości) powód zachowuje także interes prawny w uzyskaniu orzeczenia ustalającego. Gdyby bowiem Syndyk poprzestał na sformułowaniu roszczenia o wydanie nieruchomości, ewentualny wyrok uwzględniający powództwo zawierałby w sentencji jedynie rozstrzygnięcie nakazujące wydanie nieruchomości. Z treści sentencji takiego orzeczenia nie będzie jednak wynikało uprawnienie Syndyka do dokonania sprzedaży nieruchomości w toku postępowania upadłościowego. Pamiętać przy tym należy, że likwidacja składników mienia nieruchomego w toku postępowania upadłościowego następuje w drodze zawarcia notarialnej umowy sprzedaży, a tym samym zachodzi konieczność uzyskania przez syndyka dokumentu, który legitymizowałby go jako podmiot uprawniony do sprzedaży nieruchomości. Bezskuteczność czynności upadłego oparta o przepis art. 127 ust 1 p.u. nie uzasadnia dokonania żadnych zmian własnościowych, bowiem skutkiem regulacji z art. 127 ust 1 p.u. jest wyłącznie bezskuteczność, a nie nieważność czynności prawnej. W konsekwencji w dziale II księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości nadal widniałby pozwana, a syndyk uzyskałby jedynie prawo do traktowania tej nieruchomości tak, jakby nigdy nie „wyszła" z masy upadłości.
Wobec braku po stronie Syndyka tytułu własności nieruchomości, uprawnienia masy upadłości w stosunku do nieruchomości nie pozostają jednak odzwierciedlone w jakiejkolwiek formie, co powoduje wobec podmiotów na zewnątrz stan niepewności co do osoby Syndyka jako podmiotu uprawnionego do zbycia przedmiotowej nieruchomości. Powyższa okoliczność uniemożliwiałaby skuteczną sprzedaż nieruchomości w toku postępowania upadłościowego, co dotyczy zarówno poszukiwania potencjalnego nabywcy nieruchomości, jak i przeniesienia jej własności na nabywcę w przypisanej formie. Realizacja powyższego wymaga więc wyposażenia Syndyka w odpowiedni ku temu środek, który w przedmiotowej sprawie przybiera postać wyroku ustalającego istnienie prawa do zbycia nieruchomości w toku postępowania upadłościowego. Jednocześnie brak jest w tym zakresie alternatywnych sposobów ochrony interesu masy upadłości. W szczególności wskazać należy, że w ślad za wynikającym z art. 134 ust. 1 p.u. obowiązkiem przekazania do masy upadłości rzeczy, która wyszła z majątku upadłego, nie powstaje roszczenie zwrotnego przeniesienia prawa własności tejże rzeczy.
Z tych wszystkich względów , nie ulega wątpliwości , że powód ma interes prawny w uzyskaniu tytułu legitymującego do zbycia przedmiotowej nieruchomości w toku postępowania upadłościowego. W braku istnienia orzeczenia ustalającego prawo do rozporządzania nieruchomością notariusz nie sporządzi umowy sprzedaży przedmiotowej nieruchomości. Upadły nie jest bowiem ujawniony jako właściciel w księdze wieczystej i syndyk nie będzie dysponował żadnym innym dokumentem, który stwierdzałby bezskuteczność ex lege umowy darowizny.
W sprawie występuje tym samym rzadka i dość wyjątkowa sytuacja, kiedy pomimo przysługiwania powodowi roszczenia „o świadczenie" zachowuje on jednocześnie interes prawny w uzyskaniu orzeczenia ustalającego (art. 189 k.p.c.).
W wypadku uznania powództwa przez pozwanego Sąd w orzeczeniu kończącym uprawniony jest do wzajemnego zniesienia kosztów procesu, w tym układzie bowiem obie strony dążyły do osiągnięcia takiego samego wyniku procesu i żadna z tych stron procesu nie przegrała ani też nie wygrała. Sytuacja taka uzasadnia zastosowanie per analogiamart. 104 KPCwobec braku wyraźnego jej rozstrzygnięcia w ustawie (post. SN z 28.11.1972 r., I CZ 141/72,L.).
Uznanie powództwa nie zostało ograniczone żadnym terminem. Może ono zatem nastąpić w toku całego postępowania, najwcześniej jednak po doręczeniu pozwanemu odpisu pozwu. Moment, w którym pozwany uznaje powództwo może mieć jednak znaczenie dla rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. Zgodnie bowiem zart. 101 KPC, zwrot kosztów należy się pozwanemu pomimo uwzględnienia powództwa, jeżeli nie dał powodu do wytoczenia sprawy i uznał przy pierwszej czynności procesowej żądanie pozwu i na tą okoliczność powoływała się pozwana. Ale w analizowanej sprawie rację ma również powód co do konieczności wytoczenia powództwa i uzyskania rozstrzygnięcia w postaci wyroku, braku możliwości zawarcia skutecznej ugody pozasądowej i uzasadnionej obawy sprzedaży darowanych udziałów przez pozwaną o czym świadczy pismoW. Ś.skierowane do SR w TomaszowieM.. Wydział Ksiąg Wieczystych o przyśpieszenie wpisu, bo klient, który chce kupić sporną nieruchomość nie może uzyskać kredytu.
Pozwana nie była reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, nie poniosła też żadnych kosztów sądowych.
Zatem zasadnym w analizowanej sprawie, w ocenie Sądu, było wzajemne zniesienie kosztów procesu.
Sędzia SO Dorota Krawczyk
Z/Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pozwanej z pouczeniem o sposobie i terminie wniesienia apelacji.