Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII U 535/23
Data wyroku: 2023-10-24 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Kosicka
Słowa kluczowe: Kapitał początkowy
Podstawa prawna: art. 6 ust. 2 pkt 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

sygn. akt VII U 535/23

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
24 października 2023 r.

Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w następującym składzie:
Przewodniczący SSO Małgorzata Kosicka
po rozpoznaniu 24 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Warszawie
odwołania Andrzeja Ruty
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddziału wW.
z 3 lutego 2023 r., znak(...)(...)
o wysokość kapitału początkowego
oddala odwołanie.

Sygn. akt VII U 535/23

UZASADNIENIE

A. R.złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z 3 lutego 2023 r., znak:(...)(...)odmawiającej mu ponownego obliczenia kapitału początkowego. W uzasadnieniu odwołaniaA. R.wskazał, że przy składaniu wniosku o przeliczenie kapitału początkowego załączył dokumenty potwierdzające, że od 1975 r. uczęszczał doZespołu Szkół (...)wW., a podczas pobierania nauki zawodu pracował bezpośrednio na Wydziałach Produkcyjnych(...) Zakładów (...), wobec czego okres ten powinien zostać mu doliczony do kapitału początkowego
    (odwołanie z 1 marca 2023 r. k. 3 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.wniósł o oddalenie odwołania na podstawieart. 477(
    14)§ 1 k.p.c.W uzasadnieniu odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wskazał, że ubezpieczony 27 stycznia 2023 r. złożył wniosek w sprawie ustalenia kapitału początkowego, do którego załączył zaświadczenie Kuratorium Oświaty wW., z którego wynika, że od 1 września 1976 r. do 30 kwietnia 1980 r. uczęszczał do Liceum Zawodowego przyZespole Szkół Zawodowych (...)wW.i że szkoły tej nie ukończył. Organ rentowy wskazał, że od 1975 r. problematykę zatrudnienia małoletniego regulujekodeks pracy. Okres praktycznej nauki zawodu jest okresem zatrudnienia tylko wówczas, gdy młodociany (uczeń szkoły zawodowej) jest jednocześnie zatrudniony przez pracodawcę na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego. Wówczas okres nauki zawodu podlega zaliczeniu do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze (np. uprawnienie do świadczenia emerytalnego). Fakt ten powinien być udokumentowany świadectwem pracy wydanym przez pracodawcę, u którego odbywała się nauka zawodu. Organ wskazał, że odwołujący powinien zatem dostarczyć świadectwo pracy, zwłaszcza że od 18 grudnia 1978 r. stał się pełnoletni. Kolejno organ rentowy powołał się na art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o emeryturach, zgodnie z którym za okresy składkowe uważa się również przypadające przed dniem 15 listopada 1991 r. okresy za które została opłacona składka na ubezpieczenie społeczne albo za które nie było obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, zatrudnienia po ukończeniu 15 lat życia na obszarze Państwa Polskiego- w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy, jeżeli w tych okresach pracownik ten pobierał wynagrodzenie lub zasiłki z ubezpieczenia społecznego: chorobowy, macierzyński lub opiekuńczy albo rentę chorobową. Jak wynika z akt sprawy odwołujący nie dostarczył umowy zawartej z zakładem pracy ani świadectwa pracy za ten okres, zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu albo wpisów w legitymacji ubezpieczeniowej, a więc dokumentów potwierdzających pracowniczy status w spornym okresie. Wobec powyższego organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania
    (odpowiedź na odwołanie z 21 marca 2023 r. k.4-5 a.s.).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
A. R.,urodził się (...)Ubezpieczony od 1 września 1976 r. do 30 kwietnia 1980 r. uczęszczał do Liceum Zawodowego przy Zespole Szkół Zawodowych w(...) Zakładów (...)wW., jednak szkoły nie ukończył. Odwołujący nie zdał w czwartej klasie liceum i klasę tą powtarzał. W czasie nauki odwołujący odbywał praktyki zawodowe - miał trzy dni nauki i dwa dni praktyk. Za wykonywaną pracę nie otrzymał wynagrodzenia.

A. R.od 13 października 1980 r. do 1 września 1983 r. zatrudniony był wZakładach (...)wW.na stanowisku montera. Od 7 września 1983 r. do 7 września 1984 r. był zatrudniony w(...) Zakładach (...)wW.na stanowisku elektromechanika. Od 7 grudnia 1984 r. do 12 kwietnia 1985 r. zatrudniony był wZakładach Wytwórni (...)na stanowisku kontrolera jakości. Od 14 października 1985 r. do 30 listopada 1986 r. pracował w(...) zakładach (...)na stanowisku montera układów elektronicznych. Od 10 grudnia 1986 r. do 31 marca 1989 r. był zatrudniony w(...) Zakładach Radiowych (...)na stanowisku montera. Od 2 maja 1989 r. do 31 marca 1990 r. zatrudniony był wprzedsiębiorstwie (...)urządzeń elektronicznych(...)na stanowisku elektronika. Od 4 maja 1990 r. do 13 lipca 1990 r. zatrudniony był wPrzedsiębiorstwie (...) sp. z o.o.na stanowisku montera. Od 15 lipca 1990 r. od 31 lipca 1991 r. zatrudniony był wPrzedsiębiorstwie Produkcyjno - Usługowym (...)na stanowisku zaopatrzeniowca. Od 28 września 1992 r. pracował na stanowisku handlowca współce (...) sp. z o.o.wW.. Od 24 września 1993 r. pracował na stanowisku dyrektora handlowego w(...)(...), a od 1992 r. do 1999 r. prowadził własną działalność gospodarczą

    (świadectwa pracy i umowy o pracę znajdujące się w aktach rentowych odwołującego, zaświadczenie o przebiegu nauczania z 3 stycznia 2023 r. k.163 a.r., zeznaniaA. R., k. 25 a.s.).

23 lutego 2021 r.A. R.złożył wniosek o ustalenie kapitału początkowego. Decyzją z 15 marca 2021 r. ustalono kapitał początkowy odwołującego przyjmując jako podstawę wymiaru kapitału początkowego kwotę 274,09 zł(wniosek z 23 lutego 2021 r. k.3 a.r. decyzja z 15 marca 2021 r. k.37 a.r.).
Decyzją z 3 stycznia 2022 r. ponownie ustalono kapitał początkowy odwołującego ustalając jako podstawę wymiaru kwotę 448,43 zł.Do decyzji załączono pismo z informacją m. in. o tym, że celem zaliczenia okresu praktyki zawodowej w czasie nauki w szkole, należy dostarczyć dokumenty potwierdzające fakt zawarcia umowy między uczeniem a zakładem oraz okres jej obowiązywania, przy czym może być to świadectwo pracy, zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu lub wpis w legitymacji ubezpieczeniowej (decyzja z 3 stycznia 2022 r. k.127-133 a.s.).
27 czerwca 2022 r.A. R.złożył wniosek w sprawie ponownego ustalenia kapitału początkowego załączając dodatkowe dokumenty dotyczące jego zatrudnienia. Decyzją z 5 lipca 2022 r. ustalono ponownie kapitał początkowy odwołującego przyjmując za podstawę wymiaru kapitału początkowego kwotę 520,71 zł. Ponownie poinformowano odwołującego w załączniku do decyzji, że w celu zaliczenia okresu praktyk zawodowych w czasie nauki w szkole, należy dostarczyć dokumenty potwierdzające fakt zawarcia umowy między uczniem, a zakładem oraz okres jej obowiązywania, może być to świadectwo pracy, zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu lub wpis w legitymacji ubezpieczeniowej( wniosek z 27 czerwca 2022 r. k. 135 , decyzja z 5 lipca 2022 r. k. 149 a.r.).
Wnioskiem z 27 stycznia 2023 r.A. R.wniósł o ponowne ustalenie kapitału początkowego załączając do wniosku zaświadczenie o przebiegu nauczania wydane przez Kuratorium Oświaty wW.z 3 stycznia 2023 r.(wniosek z 27 stycznia 2023 r. k.159 a.s., zaświadczenie o przebiegu nauczania z 3 stycznia 2023 r. k. 163 a.r.)
Decyzją z 3 lutego 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił ponownego ustalenia kapitału początkowego wskazując, że przedłożone dowody nie powodują zmiany wartości kapitału początkowego(decyzja z 3 lutego 2023 r. k.165 a.r.).
Od decyzji z 3 lutego 2023 r. znak:(...)(...)A. R.złożył odwołanie inicjując przedmiotowe postepowanie(odwołanie z 1 marca 2023 r., k.3 a.s.).
W toku postępowania tutejszy sąd zwrócił się do szeregu instytucji mogących posiadać w swoich zasobach dokumentację dotyczącą zatrudnienia odwołującego w spornym okresie. Kuratorium Oświaty wW.wskazało, że co prawda posiada dokumentację dotyczącą szkoły do której uczęszczał odwołujący, jednak jest to dokumentacja dotycząca jedynie przebiegu nauczania, a umowy o płatną praktykę uczniowską w tym umowy o naukę zawodu zawierane były pomiędzy zakładem pracy a pracownikiem młodocianym.Archiwum (...), wskazało, że w teczkach osobowych na nazwiskoA. R.sygn. 15143/83 (za okres zatrudnienia od 13 października 1980 r. do 1 września 1983 r.) i sygn. 17327/86 (za okres zatrudnienia od 14 października 1985 r. do 30 listopada 1986 r.) nie ma dokumentów na temat praktycznej nauki zawodu. W piśmie z 24 sierpnia 2023 r. Archiwum Państwowe wskazało, że posiada dokumentację pracowniczą zPrzedsiębiorstwa Produkcji (...)wW.(w tymZakład Produkcji (...)do Sprzętu Elektronicznego(...),(...),(...)oraz(...) Zakłady (...)do Sprzętu Elektronicznego), jednak na spisie akt osobowych brak jest dokumentówA. R.ur. (...)(sprawdzono również w obrębie dokumentacji płacowej natomiast nie figuruje w niej nazwisko odwołującego). W piśmie wskazano również, że nie odnaleziono umów zawieranych z(...)w sprawie praktycznej nauki zawodu uczniów liceum zawodowego przyZespół Szkół Zawodowych (...)wW.obrazujących w szczególności wymiar czasu pracy uczniów. Uzyskano również informację z(...)Urzędu Wojewódzkiego wW., który wskazał, że w dokumentacji osobowej pracowników zatrudnionych wZakładzie (...)wP.(dawniej(...) Zakłady (...)wP.) przekazanej do archiwum zakładowego(...)Urzędu Wojewódzkiego wW.nie ma akt osobowych odwołującego się

     (pismo z 9 maja 2023 r. k.12 a.s., pismo z 18 maja 2023 r. k.16 a.s., pismo z 3 lipca 2023 r. k.20 a.s., pismo z 24 sierpnia 2023 r. k.29 a.s., pismo z 15 września 2023 r. k.34 a .s., pismo z 21 września 2023 r. k.36 a.s.).

Powyższy stan faktyczny sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów zgromadzonych w aktach organu rentowego oraz aktach sprawy zgromadzonych w toku przedmiotowego postępowania. Jak również w oparciu o zeznania ubezpieczonego. Zdaniem sądu, dokumenty, w zakresie, w jakim sąd oparł na nich swoje ustalenia, są wiarygodne, wzajemnie się uzupełniają i tworzą spójny stan faktyczny. Nie były one przez strony kwestionowane w zakresie ich autentyczności i zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy, a zatem okoliczności wynikające z treści tych dokumentów należało uwzględnić przy dokonywaniu ustaleń faktycznych.
Zeznania odwołującego w zakresie, w którym wskazał w jakim okresie uczęszczał do szkoły oraz zorganizowane były zajęcia edukacyjne i praktyczne zasługiwały na uwzględnienie, ponieważ znajdują odzwierciedlenie w pozostały zabranym materiale dowodowym.
Sąd zważył, co następuje:
OdwołanieA. R.było nieuzasadnione.
Zgodnie z treścią przepisuart. 173 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1251), dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., którzy przed dniem wejścia w życie ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek, ustala się kapitał początkowy.
Stosownie do art. 174 ust. 1-3 powoływanej ustawy kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniem ust. 2-12. Przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy: okresy składkowe, o których mowa w art. 6; okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5; okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1-4 i 6-12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2.
Sporną kwestię należy rozpatrywać przy uwzględnieniu treściart. 6 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(test jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 1251), zwanej dalej ustawą emerytalną, zgodnie z którym za okresy składkowe uważa się również przypadające przed 15 listopada 1991 r. okresy zatrudnienia po ukończeniu 15 lat życia na obszarze Państwa Polskiego - w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy, jeżeli w tych okresach pracownik pobierał wynagrodzenie lub zasiłki z ubezpieczenia społecznego: chorobowy, macierzyński lub opiekuńczy albo rentę chorobową.
W rozpatrywanej sprawie spór dotyczył możliwości uwzględnienia przy ustalaniu wysokości kapitału początkowego ubezpieczonego nauki zawodu od 1 września 1976 r. do 30 kwietnia 1980 r. Ubezpieczony na dowód odbywania praktycznej nauki zawodu w ww. okresie nie przedstawił żadnego dokumentu.A. R.przedstawił jedynie zaświadczenie o przebiegu nauczania wystawione przez Kuratorium Oświaty wW.z 3 stycznia 2023 r., w którym wskazano, żeA. R.uczęszczał od 1 września 1976 r. do 30 kwietnia 1980 r. do Liceum Zawodowego przyzespole Szkół Zawodowych (...)wW., jednak szkoły tej nie ukończył.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.nie uwzględnił ubezpieczonemu okresu odbywania praktycznej nauki zawodu powołując się na okoliczność, żeA. R.nie przedstawił żadnego dowodu na potwierdzenie odbywania praktyk w spornym okresie.
Sąd, jednakże nie jest związany ograniczeniami dowodowymi określonymi dla dowodzenia przed organami rentowymi, co wynika z treściart. 473 k.p.c.i sprawia, że każdy fakt może być dowodzony wszelkimi środkami, które sąd uzna za pożądane, a ich dopuszczenie za celowe. Wedługart. 473 § 1 k.p.c.w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przed sądem przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu z zeznań świadków i z przesłuchania stron. Ten wyjątek od ogólnych zasad, wynikających zart. 247 k.p.c., sprawia, że każdy istotny fakt, może być dowodzony wszelkimi środkami dowodowymi, które sąd uzna za pożądane, a ich dopuszczenie za celowe (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 4 października 2007 r., I UK 111/07). Pogląd wyrażony w cytowanym wyżej orzecznictwie jest uzasadniony tym, że z uwagi na upływ lat ubezpieczeni wnioskujący o ustalenie kapitału początkowego lub przyznanie im prawa do świadczenia emerytalnego mogą napotkać pewne trudności w należytym udokumentowaniu nie tylko przebiegu zatrudnienia czy też faktu otrzymywania konkretnych składników wynagrodzeń bądź ich wysokości, lecz również samej okoliczności zatrudnienia w danym zakładzie pracy. Praktyka orzecznicza zna zresztą wiele przypadków, w których dostęp ubezpieczonych do pełnych akt osobowych jest problematyczny. Przyczyną tego stanu rzeczy najczęściej jest likwidacja zakładu pracy, w którym ubezpieczony przed laty pracował, zagubienie dokumentacji w związku z krótkim termin jej obowiązkowej archiwizacji czy przejęciem zakładu pracy przez inny podmiot, lecz również niestaranne prowadzenie dokumentacji kadrowo-płacowej przez byłego pracodawcę. Ujemne konsekwencje związane z trudnościami w dokumentowaniu okresów składkowych czy też wysokości wynagrodzeń z lat odległych nie powinny jednak obciążać wyłącznie ubezpieczonych, przy czym nie można również odpowiedzialności za taki stan rzeczy przenosić w całości na Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Oznacza to, że w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość mogą być udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi, przewidzianymi wkodeksie postępowania cywilnego, z tym że zaliczenie nieudokumentowanych okresów składkowych do uprawnień oraz wzrostu świadczeń emerytalno-rentowych wymaga dowodów nie budzących wątpliwości, spójnych i precyzyjnych (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 9 stycznia 1998 r., II UKN 440/97 i z 4 lipca 2007 r., I UK 36/07, wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 30 października 2013 r., III AUa 269/13; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 15 marca 2006 r., III AUa 1096/05). Mając to na uwadze, sąd przeprowadził postępowanie dowodowe związane ze spornym okresem pracy i przygotowania do zawodu ubezpieczonego. Niemniej jednak analizując zgromadzony materiał dowodowy, sąd ocenił, że organ rentowy zasadnie doszedł do wniosku, że nie jest możliwe zakwalifikowanie spornego okresu odbywania przezA. R.praktycznej nauki zawodu jako okresu składkowego.
W przedmiotowej sprawie, ubezpieczonyA. R.nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających fakt zatrudnienia przez zakład pracy w celu przyuczenia dozawoduna podstawie indywidualnej umowy o pracę. Ponadto w toku postępowania przed sądem zwrócono się do Kuratorium Oświaty wW.o przesłanie dokumentacji dotyczącej umów zawieranych z(...) Zakładami (...)w sprawie praktycznej nauki zawodu(...) liceum Zawodowegoprzyzespole Szkół Zawodowych (...)wW.w okresie od 1 września 1976 r. do 30 kwietnia 1980 r. Uzyskano odpowiedź, że kuratorium posiada jedynie dokumentację dotyczącą przebiegu nauczania. Również wArchiwum (...)Stowarzyszenia (...)wskazano, że nie posiada ono jakichkolwiek dokumentów osobowo- płacowych uczniów, jak również jakichkolwiek umów, porozumień i innych dokumentów zawieranych w sprawie praktycznej nauki zawodu. Ponadto w piśmie wskazano, że w teczkach osobowych odwołującego brak jest dokumentów na temat praktycznej nauki zawodu, o czym odwołujący został poinformowany pismem z 22 czerwca 2021 r. Tym samym przyjąć należy, że ubezpieczony w żaden sposób nie wykazał przed sądem, że pracował na podstawie takiej umowy, a ponadto instytucje państwowe do których zwrócił się tut. sąd nie dysponują żadnymi informacjami mogącymi potwierdzić wykonywanie praktyki zawodowej w spornym okresie przez odwołującego. Z przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowego wynika, że w okresie od 1 września 1976 r. do 30 kwietnia 1980 r. ubezpieczony uczęszczał do Liceum Zawodowego przyzespole Szkół Zawodowych (...)wW., a szkoły tejA. R.nie ukończył. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala jednak bezsprzecznie stwierdzić, że praktyki które w tym czasie miałA. R.odbywały się na podstawie indywidualnej umowy zawartej pomiędzy odwołującą, a zakładem pracy.
Ubezpieczony nie przedłożył ani umowy o naukęzawodu,ani też zaświadczenia zakładu pracy potwierdzającego zawarcie takiej umowy, a także nie wskazała żadnych innych dowodów potwierdzających jego stanowisko w sprawie. Ponadto w toku postępowania sąd również ustał okoliczności na które powoływał się odwołujący - jednak bezskutecznie, brak jest bowiemdokumentacji potwierdzającej, że w spornym okresie czasu odwołujący faktycznie wykonywał pracę w ramach nauki zawodu. Jak już zostało wskazane, ubezpieczony przede wszystkim nie dysponowała indywidualną umową o praktyczną naukęzawodu,natomiast brak takiej umowy nie pozwala na uznanie, że okres ten może być zaliczony do ogólnego stażu pracy. Przedstawiony przezA. R.materiał dowodowy nie świadczy o tym, aby między nim a zakładem pracy, w którym pracował w czasie nauki w szkole zawodowej została zawarta indywidualna umowa o naukęzawodu,co z kolei ma decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Same jedynie twierdzenia ubezpieczonego, który wskazywał, że w spornym okresie czasu odbywał praktyki okazały się niewystarczające dla dokonania odmiennej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Okoliczność zawarcia takiej umowy nie wynika także z pozostałego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Dowody zebrane w toku postępowania przed sądem nie pozwalają ustalić, aby z uczniami szkoły, do której uczęszczał odwołujący zawierano indywidualne umowy o praktyczną naukęzawodu. W ocenie sądu z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w spornym okresie odwołujący nie posiadał statusu pracownika, nawet jeżeli odbywał w konkretnej jednostce część nauki w postaci zajęć praktycznych. Powyższego nie należy mylić z sytuacją, w której uczeń odbywał w zakładzie zajęcia praktyczne w ramach nauki w szkole zawodowej. Taka praktyka wynikała bowiem z procesu kształcenia uczniówzawoduobjętych jedynie administracyjno-prawnym stosunkiem pomiędzy uczniem, a szkołą. Nie miała ona natomiast podstawy w stosunku pracy i w związku z tym, nie może stanowić okresu zatrudnienia i nie podlega wliczeniu do stażu ubezpieczeniowego.
W świetle powyższego uznać zatem należało, że w omawianym okresie odwołujący nie posiadał statusu pracownika. Tym samym nie ma podstaw do zwiększenia ilości okresów składkowych, zatem prawidłowa jest decyzja organu rentowego, odmawiająca ponownego ustalenia kapitału początkowego.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, sąd na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.oddalił odwołanie, o czym orzekł w sentencji wyroku.