Sąd Rejonowy w Bartoszycach
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II K 216/22
Data wyroku: 2023-02-28 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON

UZASADNIENIE

Formularz UK 1

Sygnatura akt

II K 216/22

Jeżeli wniosek o uzasadnienie wyroku dotyczy tylko niektórych czynów lub niektórych oskarżonych, sąd może ograniczyć uzasadnienie do części wyroku objętych wnioskiem. Jeżeli wyrok został wydany w trybieart. 343, art. 343a lub art. 387 k.p.k.albo jeżeli wniosek o uzasadnienie wyroku obejmuje jedynie rozstrzygnięcie o karze i o innych konsekwencjach prawnych czynu, sąd może ograniczyć uzasadnienie do informacji zawartych w częściach 3–8 formularza.

USTALENIE FAKTÓW

Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Oskarżony

Czyn przypisany oskarżonemu (ewentualnie zarzucany, jeżeli czynu nie przypisano)

1

J. S. (1)

w dniu 2 października 2014r. wD., działając wspólnie i w porozumieniu z ustalonym mężczyzną, w celu udaremnienia wykonania grożącegoJ. S. (2)orzeczenia przez sąd przepadku równowartości korzyści majątkowej osiągniętej z popełnienia przestępstwa zart. 18 § 3 k.k.w zw. zart. 56 § 1 k.k.s.w zb. zart. 62 § 2 k.k.s.i grożącej kary grzywny za to przestępstwo, będące przedmiotem postanowienia o przedstawieniu zarzutów z dnia 25 kwietnia 2014r. w sprawie Ap V Ds. 7/13 Prokuratury Apelacyjnej wB., ogłoszonego mu w dniu 7 maja 2014r. oraz w celu udaremnienia wykonania grożącegoJ. S. (2)na etapie postępowania przygotowawczego sygn. Ap V Ds. 7/13 postanowienia prokuratora o zabezpieczeniu majątkowym na poczet ww. należności, udaremniła zaspokojenie wierzycielaJ. S. (2), którym jest Skarb Państwa przez to, że składnik majątkuJ. S. (2), zagrożony zajęciem w postępowaniu karnym na poczet wyżej wymienionych należności, w postaci lokalu mieszkalnego o powierzchni 128 m2, położonego w miejscowościS.,ul. (...)(który w dniu 27 grudnia 1985r. przekazała mu aktem darowizny), przyjęła odJ. S. (2)tytułem darowizny na podstawie aktu notarialnego z dnia 2 października 2014r. nr repertorium(...), czym utrudniła postępowanie przygotowawcze sygn. Ap Ds. 7/13 Prokuratury Apelacyjnej wB.poprzez uniemożliwienie skutecznego dokonania przez prokuratora zabezpieczenia majątkowego na wyżej wymienionej nieruchomości na poczet grożącejJ. S. (2)grzywny i w ten sposób udzieliła mu pomocy w uniknięciu odpowiedzialności karnej za zarzucane mu przestępstwo w postaci uiszczenia grożącej grzywny
tj. o przestępstwo zart. 300 § 2 k.k.w zw. zart. 21 § 2 k.k.w zb. zart. 239 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.

Przy każdym czynie wskazać fakty uznane za udowodnione

Dowód

Numer karty

J. S. (1)ma obecnie 82 lata, jest wdową, mąż zmarł 24 lutego 2015 r., posiada dwóch dorosłych synów, jeden przebywa na stałe w Niemczech, a drugiJ. S. (2)mieszka z nią od około 2 lat i się nią opiekuje. Utrzymuje się z emerytury w wysokość 2.058 zł. Wymieniona posiada wyksztalcenie średnie techniczne. Ostatnio pracowała na stanowisko kierownika wSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wS..
Posiada mieszkanie własnościowe o pow. 46,9 m2położone wS., w którym obecnie zamieszkuje, a także lokal mieszkalny o powierzchni 128 m2, położony w miejscowościS.,ul. (...).
W dniu 27 grudnia 1985 r. na skutek ustanowienia odrębnej własności lokaliP. S.iJ. S. (1)przekazali swojemu synowiJ. S. (2)umową darowizny lokal mieszkalny o powierzchni 128 m2, położony w miejscowościS.,ul. (...)nrksięgi wieczystej (...)na mocy aktu notarialnego RepertoriumAnr(...).
W dniu 2 października 2014 r.J. S. (2)umową darowizny zwrócił matceJ. S. (1)przedmiotową nieruchomość na mocy aktu notarialnego RepertoriumAnr(...).
(...)Wydział Zamiejscowy Departamentu ds. Przestępczości Zorganizowanej i Korupcji Prokuratury Krajowej wB.nadzoruje śledztwo o sygn. akt PK VII WZ Ds.5.2016, które dotyczy działalności zorganizowanej grupy przestępczej w latach 2011-2013 zajmującej się popełnianiem przestępstw, zwłaszcza skarbowych przy wykorzystaniu kontrolowanych przez grupę podmiotów gospodarczych, polegających na narażeniu oraz doprowadzeniu Skarbu Państwa do nienależnego zwrotu podatkowej należności publicznoprawnej w postaci podatku naliczonego w rozumieniu przepisów o podatku od towarów i usług oraz uszczupleniu podatku należnego VAT stanowiące wielką wartość, tj. o czyny zart. 258 § 1 kk,art. 76 § 1 kks,art. 56 § 1 kks,art. 62 § 2 kks,art. 271 § 3 kk,art. 286 § 1 kk,art. 299 § 1 i 5 kk.
W ramach tego postepowania w dniu 25 kwietnia 2014 r. organ prowadzący śledztwo wydał postanowienie o zażądaniu odJ. S. (2)dokumentów wskazanych w postanowieniu oraz o dokonaniu przeszukania lokalu zajmowanego przezJ. S. (1).J. S. (1)w dniu 28 kwietnia 2014 r. został przesłuchana w miejscu swojego zamieszkania na okoliczność tego gdzie przebywaJ. S. (2).
Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2014 r.J. S. (2)przedstawiono zarzut popełnienia przestępstwa zart. 258 § 1 kkoraz zart. 18 § 3 kkw zw. zart. 56 § 1 kksw zb. zart. 62 § 2 kks.
Wymieniony w dniu 7 maja 2014 r. został dwukrotnie przesłuchany w charakterze podejrzanego. Nie przyznał się wówczas do popełniania zarzucanych mu czynów. Podczas obu przesłuchań, zapytany o stan majątkowy, oświadczył do protokołu, że nie posiada żadnego majątku.
W toku postępowania, w wyniku weryfikacji wyjaśnieńJ. S. (2), prokurator ustalił, że posiada on majątek w postaci lokalu mieszkalnego o powierzchni 128 m2, położonego w miejscowościS.,ul. (...), dla której Sąd Rejonowy wB.prowadzi księgę wieczystą nr OLI(...).
Następnie, w dniu 3 listopada 2014 r.,J. S. (2)ogłoszono postanowienie o uzupełnieniu zarzutów i przesłuchano go ponownie w charakterze podejrzanego.
Prokurator w dniu 13 marca 2015 r. wydał postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym na mieniuJ. S. (2), zabezpieczając grożącą mu karę grzywny w kwocie nie mniejszej niż 100000 zł. Powyższego zabezpieczenia dokonano poprzez ustanowienie na rzecz Skarbu Państwa hipoteki przymusowej na lokalu mieszkalnego o powierzchni 128 m2, położonego w miejscowościS.,ul. (...).
Do skutecznego zabezpieczenia jednak nie doszło, albowiem Sąd Rejonowy wB., postanowieniem z dnia 23 marca 2015 r., odmówił dokonania wpisu hipoteki w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości z uwagi na fakt, że jej właścicielką od dnia 2 października 2014 r. jestJ. S. (1). Powyższe skutkowało uchyleniem przez prokuratora w dniu 25 czerwca 2015 r. postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym.
Na podstawie ustaleń śledztwa i zgromadzonego materiału dowodowego przedstawiony zostałJ. S. (1)zarzut popełnienia czynu zart. 300 § 2 kkw zb. zart. 239 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kk.

⚫

dane osobopoznawcze k. 284

⚫

kserokopia akt notarialnego Rep. A Nr(...)k. 159-160

⚫

kserokopia aktu notarialnego Rep. A Nr(...)k.161-163

⚫

postanowienie Prokuratora Prokuratury Okręgowej wB.z dnia 22 lutego 2023 r. o wszczęciu śledztwa o czyny z art.art. 76 § 1 kksw zb. zart. 62 § 2 kksw zw. zart. 37 § 1 pkt 1 i 5 kksw zw. zart. 6 § 2 kks,art. 286 § 1 kkw zw. zart. 294 § 1 kki zart. 258 § 1 kkk. 5-11

⚫

postanowienie z dnia 25 kwietnia 2014 r. o zażądaniu odJ. S. (2)dokumentów k. 309-310

protokół przesłuchaniaJ. S. (1)k.311-312

przedstawieniu zarzutówJ. S. (2)k.18-19

⚫

protokoły przesłuchaniaJ. S. (2)w części dotyczącej danych dot. stanu majątkowego k. k. 18 -25v,

⚫

postanowienie Prokuratora Prokuratury Okręgowej wB.z dnia 3 listopada 2014 r. o uzupełnieniu postanowienia o przedstawieniu zarzutów k. 34-35

protokół przesłuchaniaJ. S. (2)z dnia 18 listopada 2014 r. 36-39

postanowienie Prokuratora Prokuratury Okręgowej wB.z dnia 13 marca 2015 r. o zabezpieczeniu majątkowym na mieniuJ. S. (2)k. 43-46

postanowienie Sądu Rejonowego wB.o oddaleniu wniosku o wpis w księdze wieczystej k. 341

postanowienie Sądu Rejonowego wB.z dnia 23 marca 2015 r. k. 49

postanowienie Prokuratora Prokuratury Okręgowej wB.z dnia 25 czerwca 2015 r. o uchyleniu postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym k. 47-48

Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Oskarżony

Czyn przypisany oskarżonemu (ewentualnie zarzucany, jeżeli czynu nie przypisano)

Przy każdym czynie wskazać fakty uznane za nieudowodnione

Dowód

Numer karty

OCena DOWOdów

1.1

Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 1.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

dokumenty urzędowe zgromadzone w postępowaniu przygotowawczym oraz sądowym
wyjaśnienia oskarżonejJ. S. (1)
zeznaniaJ. S. (2)

W niniejszej sprawie, stan faktyczny nie budził zasadniczych wątpliwości. Podstawą wyrokowania Sąd uczynił zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy, stanowiący przede wszystkim dokumenty wskazane przez organ prokuratorski w akcie oskarżenia, ujawnione na rozprawie w trybieart. 393 i 394 k.p.k.. Są to w przeważającej części dokumenty procesowe, urzędowego pochodzenia, sporządzone przez kompetentne osoby zgodnie z zakresem ich kwalifikacji i uprawnień, a w związku z tym wiarygodność i autentyczność tych dokumentów nie budziła wątpliwości stron i również Sąd nie znalazł żadnych podstaw do ich podważania.
Sąd dał wiarę wyjaśnieniom oskarżonej, w których nie przyznała się ona do zarzuconego jej przestępstwa podając, iż przyjmując w 2014 r. od synaJ. S. (2)darowiznę w postaci mieszkania o powierzchni 128 m2, położonego w miejscowościS.,ul. (...). nie miała świadomości, iż popełnia przestępstwo. Do wniosku takiego Sąd doszedł po analizie całokształtu zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego, analizując przede wszystkim daty poszczególnych czynności zarówno dokonywanych przez oskarżoną, jej syna, a także przez organ prowadzący postępowanie przeciwkoJ. S. (2). Sąd nie znalazł powodów aby odmówić wiarygodności twierdzeniom oskarżonej z powodów wskazywanych przez prokuraturę, a dotyczących tego, iż oskarżona w trakcie postepowania podawała różne powody decyzji o przyjęciu darowizny, a także tego co działo się już po przyjęciu tej darowizny z przedmiotowym lokalem.
Wskazana w uzasadnieniu aktu oskarżenia ocena twierdzeń oskarżonej, w ocenie Sądu, odnośni się w większym stopniu do motywów, jakim kierował sięJ. S. (2), zawierając z matką w 2014 r. umowę darowizny, a nie samej oskarżonej. Natomiast do zeznań świadkaJ. S. (2)podejść należało z wyjątkową ostrożnością z uwagi na to, iż po pierwsze jest on osoba najbliższą dla oskarżonej miał on zatem interes w tym aby podawać jedynie okoliczność na jej korzyść. Po drugie nie można tracić z pola widzenia tego, iż wobec niego toczy się postepowanie przygotowawczego, w którym postawiono mu dość poważne zarzuty, a także zarzut zart. 300 § 2 k.k.(k.122v).

1.2

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 1.1 albo 1.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

PODSTAWA PRAWNA WYROKU

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Oskarżony

☐

1.3
Podstawa prawna skazania albo warunkowego umorzenia postępowania zgodna z zarzutem

Zwięźle o powodach przyjętej kwalifikacji prawnej

☐

1.1
Podstawa prawna skazania albo warunkowego umorzenia postępowania niezgodna z zarzutem

Zwięźle o powodach przyjętej kwalifikacji prawnej

☐

1.4
Warunkowe umorzenie postępowania

Zwięzłe wyjaśnienie podstawy prawnej oraz zwięźle o powodach warunkowego umorzenia postępowania

☐

1.5
Umorzenie postępowania

Zwięzłe wyjaśnienie podstawy prawnej oraz zwięźle o powodach umorzenia postępowania

☒

1.6
Uniewinnienie

Zwięzłe wyjaśnienie podstawy prawnej oraz zwięźle o powodach uniewinnienia

OskarżonejJ. S. (1)postawiono zarzut popełnienia przestępstwa zart. 300 § 2 k.k.w zw. zart. 21 § 2 k.k.pozostającego w zbiegu zart. 239 § 1 k.k.Sąd I instancji mając na względzie całokształt zgromadzonego materiału dowodowego uznał, iż oskarżona nie wyczerpała ustawowych znamion strony przedmiotowej ani podmiotowej zarzuconego jej czynu, a tym samym nie popełniła przestępstwa wskazanego w akcie oskarżenia.
Przepis zart. 300 § 2 kkstanowi, iż kto w celu udaremnienia wykonania orzeczenia sądu lub innego organu państwowego, udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza składniki swojego majątku zajęte lub zagrożone zajęciem, bądź usuwa znaki zajęcia, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Ustawodawca w przepisieart. 300 § 2 kk, przez użycie słów "swojego wierzyciela" i "składniki swego majątku", ograniczył podmiotowo odpowiedzialność za wskazane przestępstwotylko do dłużnika, a poprzez przepisart. 308 kktakże osoby, które nie będąc dłużnikami zajmują się prowadzeniem spraw majątkowych dłużników. Przepis ten nie posługuje się wprawdzie wprost pojęciem "dłużnik" na określenie podmiotu czynu zabronionego, jednakże do istoty tego przestępstwa należy działanie "na szkodę swojego wierzyciela", a co za tym idzie, sprawcą czynu może być jedynie dłużnik.
W niniejszej sprawie zasadnicze wątpliwości Sądu Rejonowego budzi kwestia spełnienia przez oskarżoną znamienia „kto”, czyli dłużnika. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż czyn zart. 300 § 2 k.k.ma charakter indywidualny i jego sprawcą może być tylko dłużnik właściwy, współdłużnik lub gwarant, czyli osoba współodpowiedzialna, jak również osoby, o których mowa wart. 308 k.k., tj. np. osoby faktycznie zastępujące dłużnika, zajmujące się sprawami majątkowymi.
Mając na względzie treść ww. regulacjiart. 300 § 2 k.k.Sąd doszedł do wniosku, iż w istniejącej w realiach przedmiotowej sprawy konfiguracji oskarżona nie była bezpośrednio dłużnikiem pokrzywdzonego co nie pozwala na zaliczenie jej do kręgu podmiotów ponoszących odpowiedzialność zart. 300 § 2 k.kOskarżona nie pozostawała bowiem w żadnym stosunku zobowiązaniowym z pokrzywdzonym i tym samym przyjmując od syna w dniu 2 października 2014 r. przedmiotową nieruchomość nie udaremniła ona zaspokojenia swojego wierzyciela. Określając ekstensję terminu "dłużnik" (podobnie terminu "wierzyciel"), należy się odwołać do przepisów prawa cywilnego, w szczególności prawa o zobowiązaniach. Pojęcie dłużnika oznacza podmiot zobowiązany do spełnienia określonego świadczenia na mocy stosunku cywilnoprawnego, którego drugą stroną jest wierzyciel (art. 353 § 1 k.c.). Odnosi się zarówno do odpowiedzialności osobistej (całym majątkiem), jak i rzeczowej (ograniczonej do określonego przedmiotu majątkowego), a także do poręczyciela, który jest dłużnikiem z własnego zobowiązania i odpowiada jako współdłużnik solidarny. Zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie to spełnić (art. 353 § 1 k.c.). Treścią zobowiązania są określone prawa i obowiązki podmiotów w nim uczestniczących. Mówiąc najogólniej, dłużnik to strona zobowiązana w stosunku prawnym zobowiązaniowym do spełnienia określonego świadczenia, natomiast wierzyciel to strona mogąca żądać tego świadczenia. Ciążący na dłużniku dług jest korelatem wierzytelności (zob. szerzej S. Grzybowski (w:) System Prawa Cywilnego..., t. 3, cz. 1, red. Z. Radwański, Ossolineum 1981, s. 41 i n.). W takim też duchu wydany został wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 stycznia 2000 r. V KKN 192/99, zgodnie z którym ustawodawca w przepisieart. 300 § 2 k.k.ograniczył podmiotowo odpowiedzialność tylko do dłużnika oraz podmiotów wskazanych wart. 308 k.k.
Mając na względzie poczynione uwagi teoretyczne brak jest podstaw, ażeby oskarżona, która nie pozostawała w żadnym stosunku zobowiązaniowym z pokrzywdzonym, spełniała kryterium pojęcia „ dłużnika” w rozumieniuart. 300 § 2 k.k.Oskarżona nie była także ani współdłużnikiem, ani też gwarantem, czy poręczycielem. Nie była także osobą wskazana wart. 308 kk. Przez "zajmowanie się sprawami majątkowymi" rozumie się wszelkie zachowania polegające na: "rozstrzyganiu w tych sprawach, współdziałaniu w nich lub wpływaniu na rozstrzygnięcia, a więc na rozporządzaniu mieniem, dokonywaniu czynności prawnych, dotyczących mienia lub spraw majątkowych". Oskarżona zapytana o tą okoliczność na rozprawie zaprzeczyła aby zajmowała się sprawami majątkowymi syna (k.285). Mając na uwadze wiek oskarżonej, a także to, iżJ. S. (2)dopiero od niedawna z nią zamieszkuje brak powodów aby odmówić wiarygodności jej twierdzeń w tym zakresie.
W piśmiennictwie prezentowane są odmienne stanowiska odnośnie tego czy podmiotem przestępstw określonych wart. 300 § 1–3 kkmoże być tylko osoba ponosząca względem wierzyciela odpowiedzialność osobistą czy może to być także dłużnik rzeczowy. J. Majewski wKodeks karny. Komentarz doart. 278-363 k.k., wyd. V, red. W. Wróbel, A. Zoll, Warszawa 2022 wskazuje, iż poza kręgiem podmiotów zdatnych do popełnienia przestępstw indywidualnych określonych wart. 300 § 1–3stoją osoby, które ponoszą względem jakiegoś podmiotu jedynie odpowiedzialność rzeczową, związaną z oznaczonym przedmiotem majątkowym (tzw. dłużnicy rzeczowi) (tak samo I. Smanio, Glosa..., s. 192–193; odmiennie P. Cichulski, Przepisy karne..., s. 279; M. Wiśniewski, Prawnokarna ochrona..., s. 27; J. Skorupka, Karnoprawna ochrona..., s. 253 i n.; J. Skorupka, Pojęcie dłużnika..., s. 35–36; R. Zawłocki, Przestępstwa..., s. 34; SN w wyroku z 12.04.2018 r., II KK 411/17, OSNKW 2018/9, poz. 58. Wymienieni uważając, iż nie zasługuje na aprobatę pogląd jakoby „osoba trzecia”, o której mowa wart. 527 § 1 k.c., tj. osoba, która uzyskała korzyść majątkową wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzyciela w warunkach opisanych w wymienionym przepisie, sama stawała się dłużnikiem owego wierzyciela i przez to podmiotem zdatnym do popełnienia przestępstwa indywidualnego określonego wart. 300 § 2. Rzeczona osoba nie jest dłużnikiem pokrzywdzonego wierzyciela, w szczególności nie staje się nim wskutek uprawomocnienia się wyroku uwzględniającego powództwo ze skargi paulińskiej ani tym bardziej wskutek wydania przez sąd postanowienia o zabezpieczeniu takiego powództwa. Wyrok uwzględniający powództwo ze skargi paulińskiej, tj. uznający czynność prawną dokonaną z pokrzywdzeniem wierzyciela korzystającego z takiej skargi za bezskuteczną względem niego, nie kreuje po stronie osoby trzeciej żadnego osobnego zobowiązania względem pokrzywdzonego wierzyciela, umożliwia on wprawdzie wierzycielowi przeprowadzenie egzekucji wprost z majątku osoby trzeciej, ale jej podstawy nie stanowi własne zobowiązanie tej osoby, lecz zobowiązanie nielojalnego dłużnika.
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela stanowisko, wskazane w wyrok Sądu Najwyższego z 12 kwietnia 2018 r., II KK 411/17, OSNKW 2018, nr 9, poz. 58, iż odpowiedzialnym na podstawie wskazanego przepisu może być nie tylko dłużnik osobisty lecz także osoba odpowiadająca rzeczowo. Odpowiedzialność rzeczowa może istnieć równocześnie z odpowiedzialnością osobistą tej samej osoby, lecz może się od niej całkowicie odłączyć. Odpowiedzialny rzeczowo może być dotychczasowy dłużnik wierzyciela, lecz może nim być także inna osoba.Żadne względy nie przemawiają za ograniczeniem zakresu podmiotów sprawczych zart. 300 - 302 k.k.tylko do dłużników osobistych. W przeciwnym bowiem wypadku bezkarna pozostałaby cała rzesza dłużników rzeczowych(zob. Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz. Tom II, pod. red R. Zawłockiego i A. Wąska, wyd. IV, s. 1474, teza 289; P. Cichulski, Przepisy karne materialne pomocne w postępowaniu windykacyjnym. Monitor Prawniczy 2000, nr 5, s. 279; M. Wiśniewski, Prawnokarna ochrona wierzytelności majątkowych uczestników obrotu gospodarczego. Kraków 2000, s. 27 - 30; J. Skorupka, Karnoprawna ochrona wierzycieli. Toruń 2001. s. 253 - 255; J. Skorupka, Pojęcie dłużnika w typach przestępstw na szkodę wierzycieli. PS 1999, nr 6, s. 35 - 36; R. Zawłocki, Przestępstwa przeciwko wierzycielom w polskim prawie karnym. Sopot 2007, s. 134 - 135; M. Kozaczek. Karnoprawna ochrona rzeczowych zabezpieczeń wierzytelności, cz. I. Prawo Bankowe 2005, nr 12, s. 56; A. Matusiak. Dłużnik jako podmiot przestępstwa utrudniania dochodzenia roszczeń. Ius Novum 2015, nr 1, s. 86).
Jednakże aby oskarżona mogłaby być uznana za dłużnika rzeczowego należałoby doprowadzić do uznania przez sąd czynności polegającej na umowie darowizny przedmiotowej nieruchomości za bezskuteczną względem wierzyciela na podstawie treściart. 527 k.c.Tylko wtedy wierzyciel uzyskałby prawo do egzekucji z przedmiotów majątkowych osoby trzeciej, które na skutek czynności uznanej za bezskuteczną wyszły z majątku dłużnika. W rezultacie więc, osoba trzecia, która stała się właścicielem mienia w wyniku dokonania tej czynności przez dłużnika, przy uwzględnieniu, że miała, lub powinna mieć wiedzę co do pokrzywdzenia wierzyciela, staje się również dłużnikiem wierzyciela w rozumieniuart. 300 § 2 k.k.Z akt postepowania nie wynika aby prokurator wystąpił o uznanie umowy darowizny z dnia 2 października 2014 r. za bezskuteczną wobecJ. S. (1). Oskarżyciel publiczny na rozprawie w dniu 17 października 2022 r. oświadczył, iż nie został złożony pozew o uznanie czynności prawnej w postaci darowizny na rzeczJ. S. (1)za bezskuteczną (k.287). Tylko w przypadku uznania przez sąd danej czynności za bezskuteczną względem wierzyciela, wierzyciel ten uzyskałby prawo do egzekucji z przedmiotów majątkowych osoby trzeciej, które na skutek czynności uznanej za bezskuteczną wyszły z majątku dłużnika. W ocenie Sądu tylko w przypadku uznania przez Sąd wskazanej czynności bezskuteczna można byłoby uznać, iżJ. S. (1)jest dłużnikiem rzeczowym Skarbu Państwa (jak przyjmuje oskarżyciel publiczny w niniejszym postepowaniu) czy dłużnikiem rzeczowym jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa tj. Prokuratury Apelacyjnej wB.(jak uznał Sąd rozpoznający niniejsza sprawę).
Przechodząc do dalszych rozważań wskazać należy, iż nawet gdyby przyjąć odmiennie i uznać oskarżoną za dłużnika jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa to podkreślenia wymaga to, iżart. 300 § 2 k.k.wskazuje jako przedmiot bezpośredniego działania sprawcy "mienie zajęte lub zagrożone zajęciem". Nie chodzi więc tu o jakiekolwiek mienie oskarżonego, ale o te składniki, które są zajęte lub też istnieje konkretne, realne niebezpieczeństwo ich zajęcia, z którym należy się liczyć (zob. wyrok SN z dnia 17 listopada 2011 r., sygn. V KK 226/11, OSNKW 2012, Nr 2, poz. 21).
Mienie jest „zajęte” z chwilą dokonania ustawowych formalności zajęcia przez uprawnioną do tego władzę, a stan „zajęcia” trwa ustawowo dopóty, dopóki nie zostanie uchylony w toku przepisanego postępowania (wyrok SN z 11.01.1938 r., I K 1482/37, OSN(K) 1938/7, poz. 163). Przez zajęcie należy rozumieć każdy akt procesowy właściwego organu odbierający jakiemuś podmiotowi swobodę w rozporządzaniu określonym prawem majątkowym, które mu przysługuje, niekiedy odebranie tej swobody następuje z mocy samego prawa (zob. aprobująco SN w wyroku z 15.06.2004 r., II KK 38/03, oraz w postanowieniu z 20.01.2005 r., I KZP 31/04, z glosami aprobującymi W. Zalewskiego oraz M. Kozaczka). Moment, od którego mienie należy uważać za zajęte, wyznaczają odpowiednie przepisy o egzekucji sądowej. Odnośnie egzekucji z nieruchomości stanowi o tym przepisart. 925 § 1 i 2 k.p.c.wskazujący, iż w stosunku do dłużnika nieruchomość jestzajęta z chwilą doręczenia mu wezwania.W stosunku do dłużnika, któremu nie doręczono wezwania, jako też w stosunku do osób trzecich,nieruchomość jest zajęta z chwilą dokonania wpisu w księdze wieczystej lub złożenia wniosku komornika do zbioru dokumentów.Jednakże w stosunku do każdego, kto wiedział o wszczęciu egzekucji, skutki zajęcia powstają z chwilą,gdy o wszczęciu egzekucji powziął wiadomość,chociażby wezwanie nie zostało jeszcze dłużnikowi wysłane ani wpis w księdze wieczystej nie był jeszcze dokonany.
W niniejszym stanie faktycznym mienie w postaci lokalu mieszkalnego o powierzchni 128 m2, położonego w miejscowościS.,ul. (...)na dzień2 października 2014 r.czyli na dzień darowizny nie było zajęte. Nie zostało bowiem wydane żadne orzeczenie skutkujące odebraniemJ. S. (1)swobody w rozporządzenia prawem do przedmiotowej nieruchomości. Dlatego należy sobie udzielić odpowiedzi czy mienie to było zagrożone zajęciem. W ocenie Sądu odpowiedź na to pytania także będzie negatywna.
Składniki majątku są „zagrożone zajęciem”, jeśli istnieje obiektywne, rzeczywiste i bezpośrednie niebezpieczeństwo ich zajęcia. Zaktualizowanie się stanu w postaci zagrożenia zajęciem składników mienia dłużnika należy oceniać w ścisłym kontekście orzeczeń już zapadłych lub jeszcze niezapadłych, jednakże w sytuacji, w której zachodzi okoliczność pozwalająca uznać, że obiektywnie realna jest ewentualność tego, iż orzeczenia te jednak zapadną. Składniki majątku dłużnika uznaje się za zagrożone zajęciem, jeżeli istniejekonkretne, realne niebezpieczeństwa ich zajęcia, a więc takie niebezpieczeństwo, z którym należy się liczyć(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2018 r., IV KK 308/17). Ta sytuacja wyzbycia się mienia ma miejsce już wtedy, gdy wierzyciel w sposób niedwuznaczny dałby oskarżonej do zrozumienia, że podjął decyzję o dochodzeniu swojego roszczenia majątkowego na drodze sądowej. Tym bardziej "zagrożenie zajęciem" wchodzi w grę, gdy orzeczenie uwzględniające pretensję wierzyciela zapadło ale można się dopuścić także wtedy, gdy egzekucja dopiero grozi, nie musi więc formalnie istnieć orzeczenie organu państwowego,jednakże przesłanki do stwierdzenia, że istnieje stan zagrożenia egzekucją, powinny mieć charakter obiektywny i być bezsporne(wyrok SO w Olsztynie z 7.12.2018 r., II K 97/18, LEX nr 2610420, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2011 r., V KK 226/11, OSNKW 2012, Nr 2, poz. 21).
W niniejszej sprawie ciężko doszukać się takiego zachowania wierzyciela. W ocenie sadu wierzyciel nie dał w żaden sposób, a już na pewno nie w sposób niedwuznaczny znać oskarżonej, że podjął decyzję o dochodzeniu swojego roszczenia względem niej. Sąd nie dopatrzył się także takiej czynności. W ocenie Sądu, samo postanowienie o przedstawieniu zarzutów wydane wobecJ. S. (2)nie powoduje stan zagrożenia zajęcia jego składników jego majątku, a tym bardziej składników majątkuJ. S. (1). Warunkiem karalności na podstawie przepisuart. 300 § 2 k.k.jest bowiem nie tylko istnienie roszczenia wierzyciela ale także świadomość sprawcy co do istnienia zagrożenia zajęcia składników jego majątku, a świadomość ta musi wiązać się z faktem, że wierzyciel już przystąpił lub ma poważny zamiar przystąpić w ten czy inny ujawniony sposób do egzekucji tego roszczenia.
Do powyższych wniosków Sąd doszedł analizując chronologię zdarzeń jakie następowały w niniejszym stanie faktycznym. Wskazać bowiem należy, iż darowizna na rzecz oskarżonej nastąpiła w dniu 2 października 2014 r., miało to miejsce pięć miesięcy po przedstawieniu zarzutówJ. S. (2), a prokurator dopiero w dniu 13 marca 2015 r. wydał postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym na mieniuJ. S. (2), zabezpieczając grożącą mu karę grzywny w kwocie nie mniejszej niż 100000 zł. Do skutecznego zabezpieczenia jednak nie doszło, albowiem Sąd Rejonowy wB., postanowieniem z dnia 23 marca 2015 r., odmówił dokonania wpisu hipoteki w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości z uwagi na fakt, że jej właścicielką od dnia 2 października 2014 r. jestJ. S. (1). Powyższe skutkowało uchyleniem przez prokuratora w dniu 25 czerwca 2015 r. postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym. Zapytana o tą okoliczność autorka aktu oskarżenia nie była w stanie podać, w jaki sposób wierzyciel dał znać oskarżonej, iż będzie od niej dochodził swoich roszczeń (k.287).
Sąd doszedł do przekonania, iż nie zostały także zrealizowane znamiona podmiotowe przestępstwa zart. 300 § 2 kkzarzucanego oskarżonej w postaci umyślności jej działania. Wskazać bowiem należy, iż karalność zachowania o jakim mowa wart. 300 § 2 k.k., została sprowadzona do zachowania umyślnego. Jest to przestępstwo kierunkowe co oznacza, że sprawca działa w celu udaremnienia wykonania orzeczenia sądu lub innego organu państwowego skutkującego egzekucją z majątku dłużnika. Z powyższego wynika również, iż jest to występek o charakterze skutkowym, a skutkiem jest właśnie udaremnienie lub uszczuplenie zaspokojenia roszczeń wierzyciela.
Natomiast w realiach niniejszej sprawy zdaniem Sądu nie sposób przypisaćJ. S. (1)zamiaru popełnienia przestępstwa kwalifikowanego zart. 300 § 2 kk. Wystarczy porównać daty – postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym wydane przez prokuratora prowadzącego śledztwo przeciwkoJ. S. (2), a darowizną, aby dojść do wniosku że nie można wysnuć wniosku iż oskarżona miała świadomości, że zapadło bądź też może zapaść wobec niej jakiekolwiek orzeczenie, w którym została lub zostanie zobowiązana do zapłaty określonej kwoty pieniędzy.
Chęć udaremnienia lub uszczuplenia zaspokojenia wierzyciela musi natomiast poprzedzać świadomość istnienia długu i obowiązku świadczenia na rzecz wierzyciela (M. Currit, Rozdział 1 Ustawowe znamiona przestępstw z art. 300 i 301 § 1 K.K. [w:] Pokrzywdzenie wierzyciela przez dłużnika. Przestępstwa z art. 300 i 301 § 1 k.k., Warszawa 2021). Nie sposób uznać, iż oskarżona w październiku 2014 r. miała świadomość posiadania zobowiązań, a wierzyciel jeszcze przed próbą zajęcia majątku oskarżonej czy samegoJ. S. (2)wyartykułował zamiar dochodzenia swoich roszczeń. Brak przesłanek aby przyjąć, że oskarżona w 2014 r. miała jakąkolwiek świadomość, że podejmując działania w postaci przyjęcia darowizny udaremnia lub co najmniej uszczupla zaspokojenie swoich czy jakikolwiek wierzycieli. Podkreślić jeszcze raz należy, iż momentem, od którego dłużnik ma świadomość, że zadysponowanie przez niego majątkiem (poprzez usunięcie, ukrycie, zbycie, darowanie, zniszczenie, obciążenie lub uszkodzenie jego składników) naraża go na odpowiedzialność zart. 300 § 2 k.k.jest moment, kiedywierzyciel w sposób niebudzący wątpliwości zasygnalizuje, że zamierza dochodzić swojej wierzytelności, w szczególności świadczy o tym na przykład wezwanie do zapłaty czy wniesienie pozwu.Taka świadomość musi istnieć także po stronie pomocnika czywspółdziałającego(wyrok SA w Lublinie z 28.10.2014 r., II AKa 183/14, LEX nr 1602953).
Ustalenia odnośnie świadomości sprawcy natomiast nie mogą opierać się na dowolnych założeniach, domysłach czy domniemaniach. Winny cechować się maksymalną dokładnością. Jeśli nie będzie możliwości dochowania takiej precyzji, to istniejące wątpliwości rozstrzygnięte zostaną zgodnie z regułą określoną wart. 5 § 2 k.p.k.Wprawdzie wskazuje się w orzecznictwie,iż nie tylko dopuszczalne, ale niekiedy konieczne jest zrekonstruowanie zamiaru także na podstawie okoliczności przedmiotowych(postanowienie SN z 14.01.2015 r., V KK 400/14, LEX nr 1648730) to w niniejszej sprawie wydaje się być to zbyt daleko idące. W ocenie Sądu nie można bezpośredniego czy ewentualnego zamiaruJ. S. (1)udaremnienia wierzyciela upatrywać w takich okolicznościach jak to, iż dokonanie darowizny mieszkania nastąpiło akurat wtedy, kiedyJ. S. (2)dowiedział się o toczącym się wobec niego postepowaniu iistniałomu na tamten czas czysto hipotetyczna możliwość dokonania zabezpieczenia grożących mu należności, a także tego, iż zwyczajowo przyjmuje się, iż to rodzice przekazują majątek dzieciom, a nie odwrotnie, wywieść, jak czynił to organ prowadzący postepowanie, iż oskarżona miała świadomość na dzień przyjęcia darowizny, że jest dłużnikiem jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa i że przyjmując ta darowiznę od syna działa z pokrzywdzeniem tej jednostki. O ile można hipotetycznie i niezobowiązująco przyjąć, żeJ. S. (2)wyzbył się swojego majątku w sytuacji gdy powinien mieć już pełną świadomość, że wierzyciel będzie dochodzić swoich należności to nie można tak samo przyjąć odnośnie do 82 – letniej, nie posiadająca prawniczego wykształcenia oskarżonej. Takiej świadomości, w ocenie Sadu, nie można wywieść z dokumentów przedstawionych przez organ prowadzący postępowanie przygotowawcze w postepowaniu sądowym (k.309-313, a mianowicie postanowienia z dnia 25 kwietnia 2014 r. o żądaniu wydania rzeczy i przeszukaniu zajmowanego przez oskarżoną lokalu w miejscowościS., protokołu przesłuchania jej, a także postanowienia z dnia 25 kwietnia 2014 r. zatrzymaniu i przymusowym doprowadzeniuJ. S. (2). Oskarżana przesłuchana na okoliczność tych dokumentów przyznała, iż faktycznie w zajmowanym przez nią mieszkaniu szukano jej syna, ale w żadnej mierze z jej twierdzeń nie wynika świadomość celu w jakim prokuratora poszukiwała jej syna. Nie sposób uznać, iż poprzez wskazane powyżej czynności oskarżona miała posiąść wiedze o tym, iż jej syn będzie bądź już jest dłużnikiem jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa i że jego mienie w niedalekiej przyszłości zostanie zabezpieczone na poczet grożącej mu kary grzywny.
Oskarżonej zarzucono popełnienie przestępstwa zart. 300 § 2 kkwspólnie i w porozumieniu zJ. S. (2). Prokurator wskazał w uzasadnieniu aktu oskarżenia, iż wprawdzie przestępstwo zart. 300 § 2 kkjest przestępstwem indywidualnym właściwym, co oznacza, że popełnić je może tylko dłużnik (w tym przypadkuJ. S. (2)) ale, zgodnie zart. 21 § 2 kk, jeżeli okoliczność osobista dotycząca sprawcy, wpływająca chociażby tylko na wyższą karność, stanowi znamię czynu zabronionego, współdziałający (w tej sprawieJ. S. (1)) podlega odpowiedzialności karnej przewidzianej za ten czyn, gdy o tej okoliczności wiedział, chociażby go nie dotyczyła.
Odnosząc się do powyższego podkreślić należy, iż z przepisuart. 21 § 2 kkwynika, iż warunkiem odpowiedzialności współdziałającego w popełnieniu przestępstwa indywidualnegojest wiedza (tzn. świadomość), o szczególnej cesze sprawcy to znaczy to, iż współdziała z podmiotem przestępstwa indywidualnego.Brak tej cechy po stronie współdziałającego nie wyłącza odpowiedzialności za przestępstwo indywidualne,jeżeli współdziałający wiedział, że sprawca posiadał wymaganą przez ustawę cechę.Okoliczność, że współdziałający wiedział, iż sprawca ma właściwości szczególne, od których wystąpienia uzależniona jest odpowiedzialność karna lub zależy surowsza karalność,nie może być oparta na domniemaniu, lecz należy ją ustalić w sposób niebudzący wątpliwości, gdyż ma ona istotne znaczenie dla oceny prawnej czynu tej osoby(por. wyrok SN z dnia 2 lutego 1989 r., II KR 285/88, OSNKW 1989, nr 5-6, poz. 41). Z uwagi na fakt, że ta przesłanka odpowiedzialności współdziałającego należy do strony podmiotowej (płaszczyzna intelektualna - świadomość), znajdują do niej zastosowanie reguły dowodowe obowiązujące w zakresie ustalenia okoliczności relewantnych dla strony podmiotowej czynu zabronionego (por. K. Buchała (w:) K. Buchała (red.), Z. Ćwiąkalski, M. Szewczyk, A. Zoll, Komentarz..., s. 149, P. Kardas [w:] Kodeks karny. Część ogólna. Tom I. Cześć I. Komentarz do art. 1-52, wyd. V, red. W. Wróbel, A. Zoll, Warszawa 2016, art. 21).
W ocenie Sądu, niemieszkająca z synem, nieodbierająca jego korespondencji, nieznająca treści przedstawionych mu zarzutów, oskarżona, w sytuacji gdy nie było nawet jeszcze wydanego postanowienia o zabezpieczeniu na mieniuJ. S. (2)grożącej mu kary grzywny, nie mogła na dzień przyjęcia darowizny wiedzieć, iż jej synJ. S. (2)jest czy tez może być dłużnikiem jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa, a tym samym nie może odpowiadać za przestępstwo zart. 300 § 2 kk.
Przechodząc do analizy drugiego czynu zarzuconego odkażonej w kumulatywnej kwalifikacji z powyżej wskazanym przepisem wskazać należy, iż przestępstwo stypizowane wart. 239 § 1 kkpolega na podjęciu działań (zaniechań) mających na celu udzielenie sprawcy przestępstwa pomocy w uniknięciu odpowiedzialności karnej, obliczonej na udaremnienie lub utrudnienie postępowania karnego przeciwko tej osobie, zarówno przed jego wszczęciem, jak i w każdym jego stadium. Zachowanie przestępcze określone w tym przepisie polega na stworzeniu takiej sytuacji, która rzutuje negatywnie na bieg postępowania niwecząc je, bądź też czyni je trudniejszym, żmudniejszym, wymagającym od organów ścigania przedsięwzięcia szeregu dodatkowych czynności dla wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności popełnionego przestępstwa. Dla bytu występku zart. 239 § 1 kknie ma decydującego znaczenia, jakie konkretne szkody spowodowano takim zachowaniem, istotne natomiast jest to by podjęte przez daną osobę działanie (zaniechanie) stwarzało przeszkody w wykryciu przestępstwa, jego sprawcy, czy udowodnieniu temu ostatniemu winy. Wystarczy zatem samo utrudnienie postępowania karnego przeciwko sprawcy przestępstwa, niezależnie od ilości i jakości zebranych przeciwko niemu dowodów. Wynik postępowania karnego jest obojętny dla realizacji znamion tego czynu (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 8 czerwca 2010 r., sygn. akt II AKa 135/10).
Uznając natomiast, iż oskarżona nie dopuściła się przestępstwa zart. 300 § 2 kkw zw. zart. 21 § 2 kktrudno byłoby przyjąć, iż można jej przypisać zarzut popełnienia przestępstwa zart. 239 § 1 kk. Skoro bowiem Sąd przyjął, iż działania oskarżonej w postaci przyjęcia darowizny były czynnościami legalnymi nie można uznać, iż przyjmując od syna darowiznę w jakikolwiek sposób chciała bądź godziła się a tym samym mogła przewidzieć to, że jej zachowanie w jakikolwiek sposób udaremni bądź utrudni skuteczność zabezpieczenia grożącej jej synowi kary grzywny w toczącym się przeciwko niemu postępowaniu.
Dla dokonania przestępstwa poplecznictwa wymagana jest wyłącznie świadomość (a nie pewność) określonej osoby, że pomaga ona uniknąć odpowiedzialności karnej sprawcy przestępstwa przez (niezgodne z prawem) utrudnienie lub udaremnienie postępowania karnego przeciwko takiemu sprawcy (por. także wyrok SA w Krakowie z 16.11.2005 r., II AKa 183/05; wyrok SA w Krakowie z 7.04.2011 r., II AKa 46/11). Jeżeli więc określona osoba ma pewność, że jej zachowanie realizuje znamiona przedmiotowe poplecznictwa, gdyż ma pewność występowania wszystkich okoliczności stanowiących znamiona przedmiotowe opisane wart. 239, to w takim wypadku rzeczywiście działa z zamiarem bezpośrednim. Natomiast jeżeli taka osoba jedynie przewiduje, że z wysokim prawdopodobieństwem pomaga sprawcy przestępstwa uniknąć odpowiedzialności karnej przez utrudnienie lub udaremnienie postępowania karnego, to w takim wypadku postać zamiaru takiej osoby będzie zależna od stwierdzenia,czy osoba posiadająca opisaną wyżej świadomość (ale nie pewność) chciała zrealizować znamiona poplecznictwa, czy też jedynie godziła się na taką ewentualność(por. też wyrok SN z 5.02.1973 r., I KR 340/72; wyrok SN z 4.12.2007 r., IV KK 276/07, LEX nr 351211; wyrok SA w Katowicach z 24.01.2008 r., II AKa 396/07, KZS 2008/7–8, poz. 77; wyrok SA w Łodzi z 22.06.2004 r., II AKa 50/04, KZS 2006/5, poz. 52; wyrok SA w Lublinie z 27.03.2003 r., II AKa 228/02, KZS 2004/1, poz. 50).Natomiast zachowanie osoby, która nie ma pewności ani też nie przewiduje, że z wysokim prawdopodobieństwem pomaga sprawcy przestępstwa uniknąć odpowiedzialności karnej, pozostaje poza zakresem zastosowaniaart. 239 kk.
Mając na uwadze wskazane powyżej ustalenia, rozważania poczynione przez Sąd nie pozwalają na zaaprobowanie zarzutów przedstawionych w akcie oskarżenia i jednoznacznie wskazują, iż brak jest podstaw do uznania, że oskarżona swym zachowaniem wyczerpała znamiona czynu opisanego w akcie oskarżenia.
Z tych względów, wobec zaistnienia przesłanki określonej wart. 17 § 1 pkt 2 kpkoraz w oparciu o treśćart. 5 § 2 kpk, kierując się zasadą domniemania niewinności, Sąd uniewinnił oskarżoną od dokonania zarzucanego jej czynu (pkt I wyroku).

KARY, Środki Karne, PRzepadek, Środki Kompensacyjne i środki związane z poddaniem sprawcy próbie

Oskarżony

Punkt rozstrzygnięciaz wyroku

Punkt z wyroku odnoszący siędo przypisanego czynu

Przytoczyć okoliczności

1Inne ROZSTRZYGNIĘCIA ZAwarte w WYROKU

Oskarżony

Punkt rozstrzygnięciaz wyroku

Punkt z wyroku odnoszący się do przypisanego czynu

Przytoczyć okoliczności

6. inne zagadnienia

W tym miejscu sąd może odnieść się do innych kwestii mających znaczenie dla rozstrzygnięcia,a niewyjaśnionych w innych częściach uzasadnienia, w tym do wyjaśnienia, dlaczego nie zastosował określonej instytucji prawa karnego, zwłaszcza w przypadku wnioskowania orzeczenia takiej instytucji przez stronę

7

KOszty procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

Pkt II

Sąd I instancji na podstawieart. 632 pkt 2 k.p.k.wobec uniewinnienia oskarżonej kosztami procesu obciążył Skarb Państwa.

1Podpis