Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 529/21
Data wyroku: 2023-02-16 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grzegorz Krężołek
Słowa kluczowe: Odszkodowanie, Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: 445 § 1, 444 § 1 i 2 kc
Teza: Zmniejszenie widoków powodzenia na przyszłość, o jakim mowa w art 444 § 2 wyraża się uszczerbkiem majątkowym, związanym z utratą korzyści, jakie poszkodowany mógłby osiągać, gdyby nie wyrządzono mu szkody na osobie, w związku z posiadanymi wysokimi kwalifikacjami zawodowymi czy innymi szczególnymi jego umiejętnościami i predyspozycjami, ktorymi legitymowal sie w chwili zajscia zdarzenia szkodzacego. Podstawy osiagniecia tych wyjatkowych dochodow bedacych wyznacznikiem swiadczenia rentowego na tej podstawie, musza zostac zniweczone lub istotnie ograniczone nastepstwami zdrowotnymi tego zdarzenia.

Sygn. akt I ACa 529/21

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 lutego 2023 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Grzegorz Krężołek

Protokolant:

Krzysztof Malinowski

po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2023 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwaŁ. S. (1)
przeciwko(...) S.A.wS.
o zapłatę
na skutek apelacji obu stron
od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach
z dnia 12 stycznia 2021 r. sygn. akt I C 3453/16
1. zmienia zaskarżony wyrok w punktach I, II, III, V i VI w ten sposób, że:
a/ punktowi I nadaje treść:
„ I. zasądza od(...) S.A.wS.na rzecz powodaŁ. S. (1), tytułem zadośćuczynienia, kwotę 60 000 zł /sześćdziesiąt tysięcy złotych/ wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 13 kwietnia 2008 r. do dnia 31 grudnia 2015 r.i ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty”,
b/ w punkcie II wymienioną w nim kwotę 2520 zł, obniża do kwoty 1800 zł /jeden tysiąc osiemset złotych/, oddalając powództwo o przyznanie odszkodowania także w zakresie różnicy pomiędzy tymi sumami wrazz ustawowymi odsetkami i ustawowymi odsetkami za opóźnienie,
c/ punktowi III nadaje treść:
„III. zasądza od(...) S.A.wS.na rzecz powodaŁ. S. (1), tytułem renty wyrównawczej:
- kwoty po 255,48 zł /dwieście pięćdziesiąt pięć złotych czterdzieści osiem groszy/, płatne miesięcznie do 10 dnia każdego następującego po sobie miesiąca, za okres pomiędzy 1 stycznia 2009 r. i 31 grudnia 2009 r. z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w płatności którejkolwiek z rat,
- kwoty po 270,07 zł /dwieście siedemdziesiąt złotych siedem groszy/, płatne miesięcznie do 10 dnia każdego następującego po sobie miesiąca za okres pomiędzy 1 stycznia 2010 r. i 31 grudnia 2010 r. z ustawowymi odsetkami, w razie opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat,
- kwoty po 294,17 zł /dwieście dziewięćdziesiąt cztery złote siedemnaście groszy/, płatne miesięcznie do 10 dnia każdego następującego po sobie miesiąca, za okres pomiędzy 1 stycznia 2011 r. i 31 grudnia 2011 r.z ustawowymi odsetkami, w razie opóźnienia w płatności którejkolwiekz rat,
- kwoty po 322,92 zł /trzysta dwadzieścia dwa złote dziewięćdziesiąt dwa grosze/, płatne miesięcznie do 10 dnia każdego następującego po sobie miesiąca, za okres pomiędzy 1 stycznia 2012 r. i 31 grudnia 2012 r.z ustawowymi odsetkami, w razie opóźnienia w płatności którejkolwiekz rat,
- kwoty po 326 zł /trzysta dwadzieścia sześć złotych/, płatne miesięcznie do 10 dnia każdego następującego po sobie miesiąca, za okres pomiędzy 1 stycznia 2013 r. i 31 grudnia 2013 r. z ustawowymi odsetkami, w razie opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat,
- kwoty po 354,09 zł /trzysta pięćdziesiąt czary złote dziewięć groszy/, płatne miesięcznie do 10 dnia każdego następującego po sobie miesiąca, za okres pomiędzy 1 stycznia 2014 r. i 31 grudnia 2014 r. z ustawowymi odsetkami, w razie opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat,
- kwoty po 369,08 zł /trzysta sześćdziesiąt dziewięć złotych osiem groszy/, płatne miesięcznie do 10 dnia każdego następującego po sobie miesiąca, za okres pomiędzy 1 stycznia 2015 r. i 31 grudnia 2015 r.z ustawowymi odsetkami, w razie opóźnienia w płatności którejkolwiekz rat,
- kwoty po 375,84 zł /trzysta siedemdziesiąt pięć złotych osiemdziesiąt cztery grosze/, płatne miesięcznie do 10 dnia każdego następującego po sobie miesiąca, za okres pomiędzy 1 stycznia 2016 r. i 31 grudnia 2016 r. z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, w razie opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat,
- kwoty po 427,73 zł /czterysta dwadzieścia siedem złotych siedemdziesiąt trzy grosze/, płatne miesięcznie do 10 dnia każdego następującego po sobie miesiąca, za okres pomiędzy 1 stycznia 2017 r. i 31 grudnia 2017 r. z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, w razie opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat,
- kwoty po 457, 50 zł /czterysta pięćdziesiąt siedem złotych pięćdziesiąt groszy/, płatne miesięcznie do 10 dnia każdego następującego po sobie miesiąca, za okres pomiędzy 1 stycznia 2018 r. i 31 grudnia 2018 r.z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, w razie opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat oraz
począwszy od 1 stycznia 2019 r. kwoty po 494,39 zł /czterysta dziewięćdziesiąt cztery złote trzydzieści dziewięć groszy/, płatne miesięcznie do 10 dnia każdego następującego po sobie miesiącaz ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat, do dnia zapłaty” ,
d/ punktowi V nadaje treść:
„V. odstępuje od obciążania powodaŁ. S. (1)częścią opłaty sądowej i wydatków związanych z postępowaniem, które podlegałyby ściągnięciu z zasądzonego na jego rzecz roszczenia”,
e/ w punkcie VI wymienioną w nim kwotę 1535 zł obniża do kwoty 1380,60 zł /jeden tysiąc trzysta osiemdziesiąt złotych sześćdziesiąt groszy/, a kwotę 2400 zł do kwoty 2088 zł /dwa tysiące osiemdziesiąt osiem złotych/;
2. oddala apelacje obu stron w pozostałych częściach;
3. nie obciąża powoda kosztami postępowania apelacyjnego należnymi stronie pozwanej.
Sygn. akt : I ACa 529/21

UZASADNIENIE
W częściowym uwzględnieniu żądańŁ. S. (1), skierowanych przeciwko(...) SAwS.z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę , odszkodowania i renty z tytułu utraconych zarobków oraz zwiększonych potrzeb wywołanych następstwami wypadku komunikacyjnego , który miał miejsce 7 października 2007r wmiejscowości W.w województwie(...), Sąd Okręgowy w Kielcach , wyrokiem z dnia 12 stycznia 2021r :
- zasądził od(...) S.A.wS.na rzeczŁ. S. (1)kwotę 108 000 zł tytułem zadośćuczynienia, z ustawowymi odsetkami za zwłokę:
- od kwoty 80 000 zł od dnia 13 kwietnia 2008 roku do dnia 31 grudnia 2015 roku oraz ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty,
- od kwoty 28 000 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 2 kwietnia 2019 roku do dnia zapłaty[ pkt I],
- zasądził od zasądza od(...) S.A.wS.na rzeczŁ. S. (1)kwotę 2520 zł, tytułem odszkodowania z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 21 stycznia 2009 roku do dnia 31 grudnia 2015 roku i z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty[ pkt II]
III zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda comiesięczną rentę w kwocie 350 zł począwszy od dnia 1 stycznia 2009 roku do dnia 31 grudnia 2011 roku, natomiast od dnia 1 stycznia 2012 roku w kwocie 500 zł płatną do 10 dnia każdego miesiąca z ustawowymi odsetkami na wypadek uchybienia płatności którejkolwiek z rat[ pkt III],
- w pozostałej części oddalił powództwo[ pkt IV ],
-nakazał pobrać odŁ. S. (1)na rzecz Skarbu Państwa (Sąd Okręgowy w Kielcach), z zasądzonego na jego rzecz roszczenia, kwotę 2300 zł, tytułem nieuiszczonych wydatków oraz kwotę 3400 zł , tytułem nieuiszczonej opłaty od oddalonej części powództwa[ pkt V ],
- nakazał pobrać od(...) S.A.wS.na rzecz Skarbu Państwa (Sąd Okręgowy w Kielcach ) kwotę 1535 zł, tytułem nieuiszczonych wydatków oraz kwotę 2400 zł, tytułem nieuiszczonej opłaty od uwzględnionej części powództwa[ pkt VI ] oraz
- zniósł wzajemnie między stronami koszty zastępstwa procesowego[ pkt VII sentencji orzeczenia ].
Sąd Okręgowy ustalił następujące fakty istotne dla rozstrzygnięcia :
W dniu 7 października 2007 roku wW., gm.Ł.doszło do wypadku drogowego, na skutek którego śmierć poniosła kierująca pojazdemA. S. (1), natomiastR. B.iŁ. S. (1)doznali uszkodzeń ciała.
Podczas jazdy po łuku drogi w lewo, kierująca samochodem, nie dostosowała prędkości do trudnych warunków jazdy (zakręt jezdni w lewo) i w końcowej fazie pokonywania zakrętu utraciła panowanie nad torem ruchu samochodu. Pojazd utracił stateczność i przemieścił się na lewy pas drogi. Kierująca, prawdopodobnie usiłując zapobiec zjechaniu pojazdu , dokonała nagłego skrętu kierownicą w prawo i samochód wpadł w poślizg i przemieścił się ruchem złożonym, postępowym do przodu i obrotowym w prawo poza prawe pobocze i środkową częścią lewego boku uderzył w drzewo. Na podstawie długości śladów zarzucania i trwałych odkształceń samochodu spowodowanych tym uderzeniem oszacowano, że prędkość samochodu wynosiła 79 km/h, natomiast prędkość dopuszczalna w miejscu wypadku wynosiła 50 km/h.
W dniu 19 grudnia 2007 roku Prokuratura Rejonowa weW.wydała postanowienie o umorzeniu śledztwa w związku ze śmierciąA. S. (1).
W chwili zdarzenia, samochód był ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej w(...) S.A.(obecnie(...) S.AwS.) na podstawie umowy stwierdzonejpolisą (...) nr (...).
Bezpośrednio po wypadku powód został przetransportowany do(...)Szpitala Zespolonego wK., gdzie leczony był na Oddziale Neurochirurgii i Neurotraumatologii, w okresie od 7 października 2007 roku do 8 listopada 2007 roku. Następnie został przeniesiony do Szpitala wS., gdzie przebywał do 22 grudnia 2007 roku i tam był pooddawany rehabilitacji.
UŁ. S. (1)stwierdzono: uraz czaszkowo-mózgowy, złamania podstawy i sklepienia czaszki, stłuczenia i obrzęk mózgu, krwawienie podpajęczynkowe, porażenie mięśni lewego oka oraz połowiczne porażenie lewostronne, zaburzenia osobowości o podłożu organicznego uszkodzenia OUN, brak pamięci krótko- i długotrwałej, występowanie zaburzeń poznawczych na tle organicznego uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego.
Poszkodowany doznał także obrażeń twarzy. Obecnie ma na niej po nich bliznę w okolicy brody, która jest zagojona prawidłowo i względnie estetycznie.
Trwały uszczerbek na zdrowiu związany z nią wynosi 1%. Powstanie rany tłuczonej okolicy bródkowej, a w konsekwencji blizny tej okolicy nie ma w chwili obecnej żadnego wpływu na funkcjonowanie organizmu powoda. Rana wywoływała ból związany z gojeniem o umiarkowanym nasileniu przez okres do około tygodnia . Później, do dwóch tygodni ból ten był nieznaczny. Leczenie rany nie wymagało stosowania leków ani środków medycznych. Nie wyłączało poszkodowanego z życia codziennego i zawodowego, ani nie uniemożliwia podjęcia i wykonywania przez niego pracy.
Na skutek stłuczenia mózgu doznanego w wypadku z dnia 7 października 2007 roku powód przejawia organiczne zaburzenia osobowości z deficytami funkcji poznawczych. Świadczą o tym: obojętny nastrój, tępy afekt, osłabienie pamięci, trudności w koncentracji uwagi, zapamiętywaniu i odtwarzaniu zdarzeń i faktów, ubogi zasób sów i pojęć, osłabienie myślenia abstrakcyjnego, uczuciowości, a także nadpobudliwość emocjonalną, oraz zaburzenia snu.
Zaburzenia neurologiczne i psychiatryczne uwarunkowane organicznie ze zmianami charakterologicznymi w zależności od stopnia nasilenia , wskazują na trwały uszczerbek na zdrowiu. Biorąc pod uwagę funkcjonowanie powoda przed i po wypadku oraz uwzględniając względną stabilność jego stanu psychicznego należy ten stały uszczerbek na zdrowiu ocenić na poziomie 60%.
Powód wymagał pomocy psychiatry i psychologa przez około rok po wypadku. W tym czasie występowały u niego zaburzenia depresyjne związane tak z wypadkiem jak i jego skutkami oraz tragicznym zgonem żony. Pojawiły się pojedyncze objawy pourazowe w postaci stanów lękowych w sytuacjach przypominających wypadek, typowe dla osób w stanach nagłego zagrożenia życia.
Tuż po zdarzeniu linia życiowa powoda uległa gwałtownej zmianie: stracił swoją żonę, kontakt z córką, którą zajęła się teściowa powoda, obniżyła się jego aktywność zawodowa.
W związku z następstwami wypadku, pojawiły się problemu neurologiczne i psychiatryczne o długofalowym charakterze. Cierpienie psychiczne wywołane wypadkiem oceniono jako przewlekłe i umiarkowane, co jest w dużym stopniu uwarunkowane organicznymi zaburzeniami osobowości, deficytem funkcji poznawczych oraz ograniczonym krytycyzmem.
Z dalszej części ustaleń wynika , że przed zdarzeniem szkodzącym zdiagnozowano uŁ. S. (1)oligofazję wynikającą z niepełnosprawności intelektualnej, która powstała w okresie rozwojowym i związana jest z zaburzeniami procesów poznawczych i uczenia się.
Naukę szkolną kontynuował w utworzonych klasach szkół specjalnych, kształcących uczniów z upośledzeniem umysłowym. Ukończył 8-letnią szkołę podstawową wS., a następnie rozpoczął naukę wK.w szkole specjalnej, której nie ukończył. W międzyczasie pracował również w piekarni, ale z uwagi na to, że nie radził sobie z powierzonymi obowiązkami został z niej zwolniony.
Konsekwencją urazu doznanego w dniu 7 października 2007 roku było obniżenie sprawności procesów poznawczych, które nałożyło się na pierwotną niepełnosprawność intelektualną. Niemniej, powód nie jest na skutek doznanych obrażeń ograniczony w funkcjonowaniu w codziennym życiu, nie wymaga obecnie opieki osób trzecich.
Przed wypadkiemŁ. S. (1)pozostawał w związku małżeńskim zA. S. (2), z którego urodziła się ich córka. Pracował wówczas od około 3 lat uT. W.prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą(...), początkowo bez umowy, a następnie ,od 1 września 2007r na podstawie umowy o pracę , jako tynkarz.
Na jej podstawie osiągał uzyskiwał miesięczne zarobki w wysokości 936 zł brutto.
Sąd Okręgowy ustalił również , iż podczas pobytu w szpitalu powodem zajmował się nie tylko personel szpitala, ale także jego matka oraz rodzeństwo. Pomoc ta polegała na zmianie pampersów, przywożeniu czystej odzieży i praniu zabrudzonej oraz karmieniu.
Po powrocie do domu synem zajmowała się matka , wykonując za niego wszelkie czynności życia codziennego. Dopiero po upływie około pół roku od daty wypadku poszkodowany zaczął samodzielnie chodzić, jednak nadal używał do tego celu specjalnego balkonika.
W okresie letnim 2019r wyprowadził się od rodziców do wynajętego domu, sam sprząta, gotuje, pierze i robi zakupy.
Jego córką w dalszym ciągu zajmują się dziadkowie macierzyści, którzy zostali ustanowieni dla dziecka rodziną zastępczą.
Powód otrzymuje zasiłek stały , który do października 2012 roku wynosił 444 zł, następnie do października 2015 roku 529 zł, od listopada 2015 zł-604 zł, zaś od października 2018 roku -645 zł
Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 29 maja 2009 roku stwierdzono, żeŁ. S. (1)jest całkowicie niezdolny do pracy od dnia 7 października 2007 roku do dnia 30 czerwca 2010 roku. Powód nie otrzymywał jednak renty z tytułu niezdolności do pracy, wobec niespełnienia warunku posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego.
Ocenę prawną roszczeń powoda , które uznał za usprawiedliwione w części , Sąd Okręgowy oparł na stwierdzeniach i wnioskach , które można podsumować w następujący sposób :
a/ uzasadniony jest zarzut obronny ubezpieczyciela w ramach którego twierdził , że powód przyczynił się do powstania szkody. Sąd ocenił , iż skala tego przyczynienia jest jednak mniejsza aniżeli określał je zakład ubezpieczeń . Wynosi ono nie pięćdziesiąt , a trzydzieści procent.
W tej kwestii Sąd I instancji argumentował , iż kierująca pojazdem żona powodaA. S. (1)nie posiadała uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi. Powód, co przyznał , wiedział o tym fakcie, a mimo to zdecydował się na jazdę samochodem przez nią prowadzonym.
Właśnie brak tych uprawnień , a tym samym wiedzy teoretycznej i praktycznej przyczynił się powstania wypadku. Jak wynika bowiem z materiału dowodowego zebranego w toku śledztwa ,kierująca nie zastosowała się do ograniczenia prędkości w obszarze zabudowanym oraz nie dostosowała sposobu kierowania pojazdem, a zwłaszcza prędkości do trudnych warunków jazdy. Podczas jazdy po łuku drogi w lewoA. S. (1)nie dostosowała prędkości do tych warunków (zakręt w lewo, ciemno, drogę nie oświetlona lampami ulicznymi) i w końcowej fazie pokonywania zakrętu, utraciła panowanie nad torem ruchu samochodu, który utracił stateczność ruchu i przemieścił się na lewy pas. Kierująca prawdopodobnie usiłując zapobiec zjechaniu pojazdu na lewą stronę drogi dokonała zbyt raptownej korekty toru jazdy(skrętu kierownicą w prawo), na skutek czego samochód wpadł w poślizg.
b/na skutek wypadkuŁ. S. (1)doznał poważnych obrażeń ciała.
Pozwany ubezpieczyciel nie kwestionował w postępowaniu zasady swojej odpowiedzialności gwarancyjnej wobec ofiary wypadku za wyrównanie doznanych przez poszkodowanego krzywdy i uszczerbku majątkowego.
W ramach postępowania likwidacyjnego wypłacił powodowi 60 000złotych zadośćuczynienia za krzywdę , uznając , że przyczynił się do szkody, w wymiarze o jakim była uprzednio mowa.
Sąd Okręgowy, rozważając wymiar należnego powodowi świadczenia z tytułu zadośćuczynienia dla którego podstawą normatywną jestart. 445 §1 kcocenił , szeroka odwołując się do powszechnie aprobowanej wykładni pojęcia zadośćuczynienia za skutki uszkodzenia ciała oraz do ustalonych w sprawie faktów mających wpływ na rozmiar i trwałość krzywdy powoda uznał , iż sumą właściwie wyrównującą ten uszczerbek jest, w przypadkuŁ. S. (1), kwota 240 000złotych .
Przy przyjęciu 30 procentowego stopnia przyczynienia pokrzywdzonego do szkody oraz uwzględniając , iż dotąd otrzymał z tytułu wyrównania tego uszczerbku od ubezpieczyciela kwotę 60 000zł, uznał , iż należne powodowi dodatkowe zadośćuczynienie zamyka się w kwocie 108 000 złotych. Odsetki ustawowe oraz odsetki ustawowe za opóźnienie od kwot cząstkowych składających się na tę sumę , zostały zasądzone zgodnie z jego żądaniem , przy uwzględnieniu faktu rozszerzenia jego zakresu ilościowego pismem procesowym złożonym na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2019r , w odwołaniu się do treściart. 481 kc,
c/ oceniając zgłoszone przez powoda roszczenia natury odszkodowawczej, Sąd powołując się na przepisart. 444 §1kci powszechnie przyjmowaną przez utrwalone orzecznictwo sądowe jego wykładnię, za usprawiedliwione , co do zasady, uznał żądnie odszkodowawcze , obejmujące koszty opieki nad powodem , niezbędnej po opuszczeniu szpitala.
Wskazał , iż po powrocie do domu, samodzielnie chodził po pomieszczeniach mieszkalnych nie był to jeszcze pewny chód, musiał trzymać innych przedmiotów. Natomiast po pół roku od wypadku przemieszczał się już zupełnie samodzielnie . Jak wynika z karty leczenia w Oddziale Rehabilitacji Neurologicznej kontrolował czynności fizjologiczne. Z powyższego wynika, iż potrzebował pomocy osoby trzeciej przez pół roku.
Sąd uznał, że wystarczającą była, w tym czasie 4 godzinna pomoc każdego dnia. Twierdzenie poszkodowanego , iż pomoc ta była niezbędną przez osiem godzin na dobę nie zostało wykazane , tym bardziej mieszkał wówczas we wspólnym gospodarstwie z rodzicami. Matka powoda nigdzie nie pracowała i prowadziła na co dzień całe gospodarstwo domowe. Stawka jaką Sąd przyjął za godzinę takiej opieki w 2008r. to 5 zł., biorąc pod uwagę wysokość minimalnego wynagrodzenia w 2008r oraz to , że pomoc synowi świadczyła matka niepracująca zawodowo .
W konsekwencji ocenił , iż koszt tej opieki zamknął się w kwocie 3 600 zł ,jako iloczynie 180 dni, czerech godzin oraz stawki 5 zł.
Przyjmując 30% przyczynienia, odszkodowanie należneŁ. S. (1)to kwota 2520 zł.
Jest to całość świadczenia należnego poszkodowanemu z tego tytułu albowiem nie dowodził on w postępowaniu poniesienia innych kosztów związanych ze swoim leczeniem czy rehabilitacją,
d/ w części uznając za usprawiedliwione żądanie przyznania świadczenia rentowego na podstawieart. 444 §2 kc, którego podstaw poszkodowany upatrywał w ograniczeniu na skutek następstw wypadku swoich możliwości zarobkowych oraz widoków powodzenia na przyszłość, odpierając, jako niezasadny , zważywszy na datę sformułowania roszczeń odszkodowawczych wobec ubezpieczyciela, zarzut przedawnienia podniesiony przez stronę pozwaną , Sąd Okręgowy , po bardzo obszernym , ponad niezbędną miarę rozbudowanym redakcyjnie wywodzie, na temat charakteru renty z tytułu utraty możliwości zarobkowych argumentował , iżŁ. S. (1)z tytułu zatrudnienia uT. W., jak wynika z treści umowę o pracę, otrzymywał najniższe wynagrodzenie, którego kwota netto wynosiła w 2007 roku- 936 zł miesięcznie.
Następnie otrzymywał zasiłek stały z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej , którego kwoty wynosiły w skali miesiąca w kolejnych okresach poddanych ocenie : 440 zł, 529zł, 645 zł.
Na potrzeby wyliczeń wysokości należnego świadczenia z tego tytułu , Sąd instancji dokonał swoistych uśrednień świadczeń z tytułu najniższego wynagrodzenia w poszczególnych latach okresów , które przyjął , oraz świadczeń , które w tym samym czasie poszkodowany otrzymywał ze środków pomocy społecznej.
Wyliczenie Sądu I instancji przedstawiało się następująco :
Najniższe wynagrodzenia w roku 2009 wynosiło- 1034 zł, w roku 2010 roku -1067 zł, w 2011 roku-1123 zł, 2012 roku -1215 zł, 2013 roku -1296 zł, 2014 roku- 1361 zł, 2015 roku -1418 zł, w 2016 roku - 1499 zł, 2017 roku -1620 zł, w 2018 roku 1700 zł, w 2019 roku -1823 zł, w 2020 roku -2106 zł. Sąd uśrednił te kwoty grupując lata 2009 − 2011 , co dało przeciętną wysokość najniższego wynagrodzenia za te lata w kwocie 1074 zł, ( 1034 zł +1067 zł +1123 zł=3224 zł/3224zł:3 = 1074 zł, latach 2012 - 2014 –wyniosło ono 1290 zł, latach 2015 -2017 wyniosło 1500 zł , a w latach-2018 2020 kwotę 1700 zł .
Przyjmując że powód w latach 2009 − 2011 mógłby średnio zarabiać 1074 zł uwzględniając otrzymywany przezeń zasiłek stały, w wysokości 550 zł miesięcznie oraz ustalony stopień przyczynienia do szkody na poziomie 30 % Sąd uznał , że rzeczywistą utratę zdolności zarobkowania powoda oraz widoków na przyszłość w okresie od 1 stycznia 2009 roku do 31 grudnia 2011 roku określa kwota 350 zł miesięcznie
Natomiast począwszy od 1 stycznia 2012 roku utrata taka odpowiada kwocie 500 zł. w skali miesiąca
Wyliczył ją w oparciu o następujące, przyjęte przez siebie , założenia:
- uśrednione wynagrodzenie za lata 2012- 2014 wynosiło 1290 zł minus pobierany zasiłek stały 550 zł daje różnicę 740 zł,
- uśrednione wynagrodzenie za lata 2015 - 2017 wynosiło 1500 zł po pomniejszeniu o zasiłek otrzymywany przez powoda daje kwotę 950 zł,
-za lata 2018- 2020 uśrednione wynagrodzenie wynosiło w 1700 zł pomniejszone o 550 zł zasiłku stałego daje kwotę 1150 zł.
Następnie te kwoty wynikające z różnicy pomiędzy uśrednionym wynagrodzeniem a otrzymywanym zasiłkiem stałym , Sąd I instancji zsumował , a otrzymany wynik uśrednił. (2840 zł:3= 946 zł).
Kwotę ten sposób uzyskaną, ograniczył o skalę przyczynienia i na tych podstawach sformułował wniosek końcowy , zgodnie z którym, począwszy od 1 stycznia 2012r należne poszkodowanemu świadczenie rentowe odpowiada kwotom po 500 złotych miesięcznie.
Przy tym , zdaniem Sądu I instancji,Ł. S. (1)jest całkowicie niezdolny do pracy, co podkreślili biegli lekarze –specjaliści z zakresu psychiatrii. Nie zmienia tej oceny stwierdzenie biegłej -lekarza neurologa, że może wykonywać proste prace o charakterze pomocniczym.
Nie można przyjąć, aby umiejętność wykonywania takich prac dawała powodowi jakąkolwiek możliwość ich wykorzystania przy stałym zatrudnieniu , biorąc pod uwagę stwierdzony u niego stopień naruszenia sprawności organizmu.
W pozostałej części żądania wyrównawcze jako nie udowodnione a przez to niezasadne, zostały oddalone.
Zastosowanymi przez Sąd Okręgowy podstawami rozstrzygnięć o kosztach procesu pomiędzy stronami oraz w zakresie obowiązków poniesienia przez nie nieuiszczonych kosztów sądowych, były normyart. 100 kpcoraz113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
Sąd Okręgowy przyjął na potrzeby dokonanych rozliczeń , iżŁ. S. (1)wykazał swoje żądania w skali 40 % , w pozostałym zakresie w sporze ulegając.
Apelacje od tego orzeczenia złożyły obydwie strony.
Ł. S. (1)zakwestionował je w zakresie rozstrzygnięć zawartych w punktach :
a/ IV , w części oddalającej powództwo co do świadczenia rentowego , w kwotach miesięcznych przekraczających te , które zostały zaskarżonym wyrokiem uwzględnione ,
b/ V, na podstawie którego z roszczenia zasądzonego na jego rzecz , Sąd I instancji nakazał pobrać sumy odpowiadające opłacie sadowej od oddalonej części powództwa oraz w ten sam sposób obliczonej części wydatków związanych z postępowaniem [sumy 2 300zł i 3400 zł ].
We wniosku środka odwoławczego powód domagał się takiej zmiany wyroku z dnia 12 stycznia 2021r ., w następstwie której wysokość świadczenia rentowego na rzecz , liczonego w zamkniętych okresach rocznych , począwszy od 1 stycznia 2009r do grudnia 2018r oraz na przeszłość, począwszy od 1 stycznia 2019r będzie odpowiadać tej, oznaczonej w kwotach wskazanych szczegółowo przez autora apelacji / por k. 400 akt /. Nadto wobec apelującego zniesiony zostanie obowiązek pokrycia z zasądzonego roszczenia obowiązków fiskalnych na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Kielcach , wynikający z treści punktu V sentencji orzeczenia poddanego kontroli instancyjnej.
PonadtoŁ. S. (1)domagał się przyznania na swoją rzecz od strony przeciwnej kosztów procesu oraz postępowania apelacyjnego.
Środek odwoławczy został oparty na zarzutach :
- naruszenia prawa procesowego , w sposób mający dla treści zaskarżonego orzeczenia istotne znaczenie , a toart. 233§1 kpc, poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów i zastąpienie jej oceną dowolną , sprzeczną z regułami doświadczenia życiowego.
Zdaniem skarżącego błąd ten doprowadzić do niepoprawnego określenia wysokości podstawy ustalenia rozmiaru należnego poszkodowanemu świadczenia rentowego. Sąd I instancji Nubie uwzględnił bowiem, w ramach przeprowadzonych wyliczeń wymiaru tego świadczenia , iż powód mógłby , gdyby nie następstwa zdrowotne wypadku nadal osiągać comiesięczne dochody , co najmniej w wysokości najniższego wynagrodzenia,
- naruszenia prawa materialnego poprzez nieprawidłowe, w sytuacji osobistej i zdrowotnej powoda, niezastosowanieust. 4 art. 113 ustawy z dnia 28 lipca 2005r o kosztach sądowych w sprawach cywilnychmimo , że istniały ku temu dostateczne podstawy, wynikając również z charakteru roszczeń wyrównawczych dochodzonych przez poszkodowanego.
Ubezpieczyciel swoim środkiem odwoławczym objął część wyroku Sądu Okręgowego , kwestionując:
- punkt I sentencji , co do przyznanej [ tytułem zadośćuczynienia ] kwoty 78 000zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie,
- punkt II , co do zasądzonej jako odszkodowania kwoty 1800 złotych,
- punkt III - w zakresie zasądzenia świadczenia rentowego, w całości , podobnie jak
punkty V i VI dotyczące kosztów sądowych i kosztów procesu.
We wniosku apelacji strona pozwana domagała się w pierwszej kolejności uchylenia zaskarżonego wyroku w zaskarżonych częściach i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania .
Ewentualnie postulowała jego zmianę poprzez oddalenie powództwa w całości oraz obciążenia powoda kosztami procesu i postępowania apelacyjnego.
Apelacja zakładu ubezpieczeń została oparta na zarzutach :
1/ procesowych :
a/art. 232w zw. zart. 227 , 228 i 233 §1 kpc, co doprowadziło do wadliwego ustalenia rozmiaru przyczynienia sięŁ. S. (1)do szkody , zważywszy na okoliczności w jakich podjął podróż samochodem z żoną , która nie miała uprawnień do kierowania pojazdem.
Zdaniem skarżącego przyczynienie to powinno , przy eliminacji zarzucanych Sądowi nieprawidłowości , zostać ustalone na poziomie 50 %.,
b/art. 233 §1 kpc, jako konsekwencji przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów i zastąpienie jej oceną dowolną , co spowodowało , iż Sąd niepoprawnie zweryfikował złożone w postępowaniu opinie biegłych : psychiatry , psychologa , a także neurologa i na tej podstawie w sposób nieusprawiedliwiony wnioskami tych opracowań, potwierdził istotny wpływ następstw wypadku w którym brał udział powód na jego aktualny stan jego zdrowia psychicznego i możliwości podjęcia zatrudnienia. Podnoszonej wady , którą ubezpieczyciel w istocie utożsamił z zarzutem wady ustaleń , upatrywał także w dowodowej ocenie wniosków opinii neurologicznej , potwierdzającej , iż osłabienie lewych kończyn powoda spowodowanych następstwami zdrowotnymi wypadku, jest bardzo niewielkie[ z czego skarżący zakład ubezpieczeń wyciąga wniosek , żeŁ. S. (1)zachował możliwość podjęcia zatrudnienia, co powinno wpływać na ograniczenie , względnie całkowitą odmowę przyznania mu świadczenia rentowego. Tym bardziej , że obecnie jest samodzielny i pracuje w gospodarstwie rodzinnym] .
Nieprawidłowość faktyczna dotyczyła także , zdaniem autora apelacji, ustalenia zgodnie z którym powód zawarł zT. W.ważną umowę o pracę bezpośrednio przed wypadkiem i nadal gdyby nie jego konsekwencje, mógł być na jej podstawie i warunkach zatrudniony / w charakterze tynkarza/.
2/ materialnych ;
a/ nieprawidłowego zastosowaniaart 361 §1 kcpoprzez ustalenie wysokości przyznanych świadczeń : zadośćuczynienia, odszkodowania i renty w zawyżonych rozmiarach , bez uwzględnienia prawidłowego rozmiaru przyczynienia się poszkodowanego do szkody ,
b/art. 444§2 kcw zw. zart. 8241§1 kcwobec nieprawidłowej wykładni tej normy i zasądzenia na rzecz powoda renty względnie ustalenie wysokości tego świadczenia w rażąco nadmiernym rozmiarze,
c/art. 445 §1 kcw zw zart. 361 kcpod postacią nieprawidłowego zastosowania tego przepisu i ustalenie wysokości zadośćuczynienia należnego pokrzywdzonemu powodowi na rażąco nadmiernym poziomie ,
d/§10 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 grudnia 2002w sprawie szczegółowych zasad orzekania o stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu , poprzez nie wzięcie pod uwagę przez Sąd I instancji tego, w jaki sposóbŁ. S. (1)funkcjonował na co dzień przed wypadkiem, w tym jego ówczesnego poziomu intelektualnego,
e/art. 83 §1 kc, w konsekwencji nieprawidłowego niezastosowania tego przepisu i uznanie , że powód przed wypadkiem zawarł zT. W.ważną umowę o pracę , co bezpośrednio przełożyło się na określenie wysokości możliwych do uzyskania przezeń dochodów z zatrudnienia , a tym samym zdecydowało o przyznaniu poszkodowanemu , mimo buraku ku temu dostatecznych podstaw, świadczenia rentowego.
Odpowiadając na apelacje oponentów procesowych , strony domagały się ich oddalenia jako pozbawionych uzasadnionych podstaw oraz przyznania na swoją rzecz kosztów postępowania apelacyjnego.
Ponadto zakład ubezpieczeń złożył pismo procesowe , które stanowiło polemikę z argumentami , które znalazły się w odpowiedzi złożonej przezŁ. S. (1)/ 417-419 akt /
Rozpoznając apelacje stron, Sąd Apelacyjny rozważył :
Środki odwoławcze są usprawiedliwione w części , prowadząc do zmiany objętego nimi orzeczenia , w sposób wskazany w orzeczeniu zmieniającym wydanym przez Sąd Odwoławczy.
W pozostałych zakresach , jako niezasadne , podlegają oddaleniu.
Rozpoczynając ich ocenę od apelacji ubezpieczyciela i weryfikując sformułowane przez(...) SAwS.zarzuty procesowe , przypomnieć należy , że  zarzut tego rodzaju jest uzasadniony jedynie wówczas , gdy spełnione zostaną równocześnie dwa warunki.
Strona odwołująca się do niego wykaże , że rzeczywiście sposób postępowania Sądu naruszał indywidualnie oznaczoną normę [ normy ] formalne. Jednocześnie nieprawidłowości te prowadziły do następstw , które miały istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia. Nieco inaczej kwestię tę ujmując , zarzut procesowy jest usprawiedliwiony jedynie wówczas, jeżeli zostanie dowiedzione , że gdyby nie potwierdzone błędy proceduralne Sądu niższej instancji , orzeczenie kończące spór stron miałoby inną treść.
Ponadto skuteczne postawienie zarzutu naruszeniaart. 233§1 kpci ściśle z nim powiązanego zarzutu natury faktycznej wymaga od strony wykazania na czym , w odniesieniu do zindywidualizowanych dowodów, polegała nieprawidłowość postępowania Sądu, w zakresie ich oceny i poczynionych na jej podstawie ustaleń.
W szczególności strona ma wykazać dlaczego obdarzenie jednych dowodów wiarygodnością czy uznanie, w odróżnieniu od innych, szczególnego ich znaczenia dla dokonanych ustaleń , nie da się pogodzić z regułami doświadczenia życiowego i [lub ] zasadami logicznego rozumowania , czy też przewidzianymi przez procedurę regułami dowodzenia.
Nie oparcie stawianego zarzutu na tych zasadach , wyklucza uznanie go za usprawiedliwiony, pozostając dowolną , nie doniosłą z tego punktu widzenia polemiką oceną i ustaleniami Sądu niższej instancji.
/ por. w tej materii , wyrażające podobne stanowisko , powołane tylko przykładowo, orzeczenia Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2001, sygn. IV CKN 970/00 i z 6 lipca 2005 , sygn. III CK 3/05 , obydwa powołane za zbiorem Lex/
Ponadto nie można tracić z pola widzenia również , że swobodna ocena dowodów stanowi jeden z podstawowych elementów składających się na jurysdykcyjną kompetencję Sądu , który dowody bezpośrednio przeprowadza.
Ma to m. in. i takie następstwo , że nawet w sytuacji w której z treści dowodów można , w zakresie ustaleń , wyprowadzić równie logiczne , chociaż przeciwne do przyjętych przez Sąd I instancji wnioski , zarzut naruszenia normyart. 233 §1 kpc, pomimo to , nie zostanie uznany za usprawiedliwiony.
Dopóty ,dopóki ocena przeprowadzona przez Sąd ocena mieści się w granicach wyznaczonych przez tę normę procesową i nie doznały naruszenia wskazane tam jej kryteria , Sąd Odwoławczy obowiązany jest ocenę tę , a co za tym idzie także wnioski z niej wynikające dla ustalań faktycznych , aprobować .
To , w jaki sposób apelujący ubezpieczyciel motywuje te zarzuty pozwala na podzielenie ich tylko w tej części , która dotyczy okoliczności decydujących określeniu zakresu przyczynienia sięŁ. S. (1)do powstania szkody.
Ustalając wymiar tego przyczynienia , Sąd I instancji nie wziął pod rozwagę wszystkich - wynikających z treści zgromadzonych w sprawie dowodów faktów w tym w szczególności tych , które wynikają zeznań powoda / por. k. 276 v- 277 akt /.
Na ich podstawie można potwierdzić , iż przyczyną którą m. in zdecydowała o tym , że to jego małżonka usiadła za kierownicą samochodu , nie mając do tego uprawnień , co za tym idzie także umiejętności prowadzenia pojazdu było to , że zarówno poszkodowany jak i jego kolega , który miał być odwieziony do swojego miejsca zamieszkania , byli nietrzeźwi. [ jak to określił powód zeznając „ byli lekko wypici „ ].
Stan taki tym bardziej nie pozwolił powodowi prawidłowo ocenić zarówno samej sytuacji w jakiej doszło do rozpoczęcia podróży ale też skali niebezpieczeństwa jakie łączyło się z jej warunkami. Gdyby był trzeźwy i oceniał tę sytuacje rozsądnie, do powierzenia kierowania samochodemA. S. (1)najprawdopodobniej by nie doszło.
Tego elementu faktycznego , przy ocenie rozmiaru przyczynienia się powoda do szkody, Sąd Okręgowy w zupełności nie wziął pod uwagę.
Zmieniając zatem w tym zakresie , na skutek częściowego podzielenia zarzutu wady oceny i ustaleń tę ich część , Sąd II instancji konstatuje , iżŁ. S. (1), podobnie jak i jego kolega - drugi pasażer samochoduR. B.w chwili zdarzenia byli nietrzeźwi.
W pozostałej części zarzuty procesowe i dotyczące ustaleń postawione przez ubezpieczyciela nie są trafne .
Opierają się bowiem na odmiennej , afirmowanej przesz stronę pozwaną wersji okoliczności dotyczących wpływu następstw wypadku na stan zdrowia powoda , w tym w szczególności na zdolność do samodzielnego , codziennego funkcjonowania oraz możliwości podjęcia zatrudnienia.
Zarzuty te skarżący opiera na odwołaniu się do treści opinii biegłego neurologaA. W./ k. 106-110 akt / z których wyciąga wniosek , iż poszkodowany z uwagi na jedynie nieznaczne , nabyte na skutek wypadku osłabienie lewych kończyn , może podjąć proste prace pomocnicze.
Zakład ubezpieczeń dostrzega jednak , że biegła wyraźnie wskazała , że wnioski swojego opracowania formułuje jedynie z punktu widzenia oceny następstw neurologicznych , a doniosła jest również medyczna ocena ich z punktu widzenia psychiatrycznego.
Z opinii biegłych z zakresu psychiatrii i psychologiiM. Ć.orazR. P./ por. k. 305-310 oraz 335 i 344-346 akt / wynika , iż na skutek wypadku powód doznał organicznych zaburzeń osobowości z deficytami funkcji poznawczych , które mają charakter trwały.
Stwierdzono u niego także zaburzenia depresyjne i stany lękowe , przekładające się na ograniczenie zdolności zawodowych.
Powód jest, także biorąc pod uwagę jego deficyty intelektualne jakie stwierdzono u niego przed wypadkiem , osobą mało samodzielną , męczliwa o obniżonej aktywności życiowej , a w nowych sytuacjach społecznych oczekującej pomocy i bierną. Oboje biegli wskazali , że sformułowanych przez nich wniosków nie podważa okoliczność , iż bieżące czynności życia codziennego wykonuje on samodzielnie.
Opiniujący psychiatra określił stały uszczerbek na zdrowiu poszkodowanego , wywołany stwierdzonymi po wypadku jego następstwami następstw na / uśrednionym / poziomie 60 %.
Wszystkie te okoliczności analizowane łącznie , nie pozwalają , wbrew zarzutom skarżącego zakładu ubezpieczeń, skutecznie podważyć wniosków faktycznych Sądu I instancji dotyczących możliwości podjęcia przez poszkodowanego po wypadku stałego zatrudnienia.
Ustaleń tych skutecznie nie podważa także odwołanie się przez stronne apelującą do relacji świadkaM. S., który twierdził , iż powód wykonuje proste prace w gospodarstwie rolnym. Tego rodzaju stwierdzenie , wynikające także z relacji samego poszkodowanego, przesłuchanego w charakterze strony , potwierdza jedynie konstatacje biegłych z zakresu psychiatrii i psychologii , że codzienne czynności pomimo stwierdzonego u niego trwałego uszczerbku na zdrowiu mogą być przez niego wykonywane.
Także z uzupełniającego przesłuchaniaŁ. S. (1)na rozprawie apelacyjnej w dniu 6 lutego 2023r., zapis dźwiękowy minuty 2- 21 ,/ zapis skrócony k. 484 akt / wynika ,iż prace w gospodarstwie rodzinnym jakie przedsiębierze mają charakter tylko pomocniczy ,a do stałej pracy - w tym jak przed wypadkiem na budowach – nie nadaje się . Trzęsie się mu ręka , nie widzi na jedno oko.
Niezasadnie też , w ramach omawianych zarzutów , strona pozwana kwestionuje ustalenie Sądu meriti , zgodnie z którym poszkodowany był przed wypadkiem zatrudniony na podstawie umowy o pracę wprzedsiębiorstwie (...). Skarżąca ogranicza się bowiem w tym zakresie do sugestii , iż umowa ta nie odzwierciedlała rzeczywistego zdarzenia na podstawie którego poszkodowany otrzymywał wynagrodzenie za pracę, a wobec tego brak jest podstaw do przyjęcia , jak uczynił to Sąd niższej instancji, iż wynagrodzenie takie w wymiarze najniższego w skali miesiąca ,mógłby uzyskiwać w dalszym ciągu.
Poza własnym stanowiskiem w tym zakresie, strona pozwana nie zdołała wykazać, że powoda z pracodawcą przed wypadkiem taka - formalnie zawarta - umowa nie łączyła.
Ale nawet gdyby przyjąć ,iż depozycja zakładu ubezpieczeń odpowiada rzeczywistości i tak nie miałoby to znaczenia dla ustaleń doniosłych dla oceny roszczenia Ł.S. (1)z tytułu renty.
Oto bowiem z innej części ustaleń faktycznych , które nie są przez skarżącego podważane , wynika , iż przed wypadkiem pracował on w charakterze pracownika fizycznego najpierw w piekarni , a następnie jako tynkarz na budowach prowadzonych w okolicachW., a do czynności tynkarskich został przyuczony przez kolegów - także pracownikówfirmy (...).
Skoro tak , to nawet nie sformalizowanie tego zatrudnienia w postaci umowy o pracę na piśmie, pozwala na przyjęcie , iż nie doznając obrażeń ciała i trwałego uszczerbku na zdrowiu, na poziomie określonym przez biegłego lekarza psychiatrę , mógłby nadal te czynności wykonywać osiągając dochody miesięczne równe co najmniej wynagrodzeniu minimalnemu.
Taka suma może zatem być podstawą wyjściową dla określenia należnej mu renty z tytułu utraty zdolności [ możliwości ] zarobkowych - o której będzie mowa szerzej w dalszej części motywów.
W pozostałym zakresie omawiane zarzuty strony pozwanej nie są wobec tego trafne , co powoduje , że Sąd Odwoławczy przyjmuje za własne ustalenia poczynione przez Sąd Okręgowy.
W części uzasadnione są także, sformułowane przez stronę pozwaną zarzuty materialne
Uzupełnione przez Sąd II instancji ustalenie faktyczne poprzez konstatację , iż tuż przed wypadkiem powód był pod wpływem alkoholu , który to stan zniekształcając racjonalnie podejmowanie decyzji w zakresie wyrażenia zgody na to aby samochodem kierowała bez uprawnień i umiejętności praktycznych jego małżonka ma tę konsekwencję ,iż w połączeniu z innymi faktami dotyczącymi samego zdarzenia drogowego , uzasadnionym jest stanowisko zakładu ubezpieczeń , który w ramach pierwszego z zarzutów materialnych, kwestionuje sposób zastosowania przez Sąd Okręgowy normyart. 362 §1 kpc.
Opisane okoliczności uzasadniają bowiem wniosek , że stopień przyczynienia się powoda do szkody jest wyższy niż przyjęty przez Sąd niższej instancji , wynosząc 50 %.
W konsekwencji w części uzasadnione są także zarzuty naruszeniaart. 445 §1 kcw zw. zart. 8241§1 kcoraz444 §2 kco ile kwestionują one wysokość zasądzonych na rzecz powoda świadczeń wyrównawczych z tytułu zadośćuczynienia , odszkodowania oraz renty.
Rozważając wysokość należnego pokrzywdzonemu powodowi świadczenia z tytułu zadośćuczynienia, wskazać na wstępie należy , iż Sąd I instancji , po przeprowadzeniu analizy ustalonych w sprawie faktów opisujących rozmiar tego uszczerbku a także intensywność krzywdy, wywołaną trwałością następstw doznanych uszkodzeń ciała a także konsekwencji w psychice powoda , na które zwracali szczególną uwagę biegły psychiatra oraz psycholog ,w tym na efekt ich nałożenia się na stwierdzone u niego , jeszcze przed wypadkiem, niedobory poznawczo - intelektualne, wyrażone także nie ukończeniem procesu nauczania odbywanego w edukacyjnych placówkach specjalnych , ocenił , że kwotą właściwie wyrównującą krzywdę jest w przypadkuŁ. S. (1)240 000 złotych.
W ramach rozważanego zarzutu naruszeniaart. 445 §1 kcw zw. zart.361kcSąd II instancji nie dostrzega w okolicznościach ustalonych w postępowaniu [ których powtarzanie w tym miejscu jest z przyczyn teleologicznych niecelowe ] dostatecznej podstawy do podważenia przyjętego przez Sąd Okręgowy rozmiaru kwoty kompensującej ten uszczerbek pokrzywdzonego
Ze względu na niewymierny charakter krzywdy oceniając jej rozmiar, bierze się pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, w tym m.in.: czas trwania i intensywności cierpień fizycznych i psychicznych, nieodwracalność skutków urazu, rodzaj wykonywanej pracy, szanse na przyszłość, wiek poszkodowanego, poczucie nieprzydatności społecznej, stopień winy i postawę sprawcy oraz inne okoliczności podobnej natury. Zadośćuczynienie powinno uwzględniać nie tylko krzywdę istniejącą w chwili orzekania, ale również tę , którą poszkodowany będzie w przyszłości na pewno odczuwać oraz krzywdę dającą się z dużym prawdopodobieństwem przewidzieć. Długotrwałość cierpień i rodzaju skutków ma istotne znaczenie dla określenia wysokości zadośćuczynienia. Jednocześnie wysokość tego świadczenia powinna być utrzymana w rozsądnych granicach.
Przy tym trzeba uwzględnić także to , że możliwość korygowania wysokości kwoty wyrównującej taki uszczerbek przez Sąd II instancji może mieć miejsce jedynie wówczas , gdy świadczenie ustalone w zaskarżonym wyroku jest , w świetle ustaleń określone w sposób obiektywnie nieprawidłowy , w sposób nie budzący wątpliwości , jest nadmiernie wysokie lub zbyt niskie.
Można to potwierdzić wtedy , gdy według tej obiektywnej oceny , dochodzi do dysonansu pomiędzy poprawnie sformułowanymi przez Sąd niższej instancji ogólnymi przesłankami określenia wysokości zadośćuczynienia ,a zindywidualizowanymi podstawami jej oznaczenia wobec konkretnego pokrzywdzonego i jego sytuacji w jakiej się znalazł na skutek następstw zdarzenia szkodzącego wywołującego krzywdę .
Takiego dysonansu uzasadniającego taką ingerencję postulowaną przez stronę pozwaną w przypadkuŁ. S. (1)nie można potwierdzić.
Zatem przyjmując jako wyjściową ustaloną przez Sąd niższej instancji kwotę 240 000 zł. Sąd Odwoławczy, określając wysokość świadczenia należnego powodowi z tego tytułu, uwzględnił przyjęty poziom przyczynienia do zdarzenia szkodzącego i jego następstw oraz to, iż tytułu zadośćuczynienia otrzymał wcześniej od ubezpieczyciela 60 000 złotych.
W konsekwencji, zmieniając orzeczenie poddane kontroli instancyjnej w tym zakresie , przy podzieleniu w części wskazany zarzut materialny, określił świadczenie dodatkowe należne powodowi na kwotę 60 000 złotych, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, począwszy od dnia 13 kwietnia 2008 r do 31 grudnia 2015r i ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016r do dnia zapłaty [ pkt1 a/ orzeczenia zmieniającego ].
Oceniając kolejny zarzut materialny, w ramach którego zakład ubezpieczeń kwestionuje sposób ustalenia wysokości zasądzonych świadczeń odszkodowawczego i rentowego, Sąd II instancji w części podzielając go, na wstępie wskazuje , iż żadna ze stron składających apelacje, nie kwestionowała wysokości świadczenia odszkodowawczego należnego ofierze wypadku , które odpowiadało ustalonym przez Sąd niższej instancji kosztom opieki nad powodem , w okresie przyjętym w orzeczeniu / kwota 3 600złotych/
Biorąc pod rozwagę jednak – inny – wyższy - stopień przyczynienia się poszkodowanego do szkody, rozmiar obowiązku spełnienia tego świadczenia przez stronę pozwaną także musiał ulec ograniczeniu do sumy 1800 złotych wraz z odsetkami , których początkowej daty naliczenia oraz charakteru strona pozwana nie kwestionowała / pkt 1 b/ orzeczenia zmieniającego /,
Również zasadnie w części ubezpieczyciel kwestionuje sposób w jaki Sąd Okręgowy określił wymiar świadczenia rentowego należnego powodowi.
Na wstępie należy zauważyć , że zgodnie z treścią żądania wyrównawczego Ł.S. (1)z tego tytułu, renta miała być mu należna zarówno z racji utraty na skutek następstw zdrowotnych wypadku możliwości zarobkowych jak i zniweczenia widoków powodzenia na przyszłość.
Okoliczności faktycznych wskazujących na tę ostatnią przyczynę przyznania tego świadczenia jednak nie wykazał.
Zmniejszenie widoków powodzenia na przyszłość musi wyrażać się uszczerbkiem majątkowym, związanym z utratą korzyści, jakie poszkodowany mógłby osiągać, gdyby nie wyrządzono mu szkody na osobie, w związku z posiadanymi wysokimi kwalifikacjami zawodowymi czy innymi szczególnymi jego umiejętnościami. Uszczerbek ten musi uwzględniać realne możliwości poszkodowanego istniejące w chwili zdarzenia wyrządzającego szkodę
/ por. także w tej materii, powołany jedynie ilustracyjnie judykat SN z dnia 8 lipca 2005, sygn. II CK 771/09 , powołany za zbiorem Lex /.
Tego rodzaju szczególnych cech, które przełożyć by się mogły na wyjątkowe dochody osiągniecie których zostało zniweczone następstwami zdrowotnymi zdarzenia szkodzącego z 7 października 2007r , powód nie starał się nawet dowodzić , a jego stan zdrowia , przed wypadkiem takie szczególne predyspozycje wykluczał.
Zatem wysokość należnego świadczenia rentowego mogła być odnoszona tylko do tych możliwości zarobkowych , w których został ograniczony, a jakie realnie mógł osiągać.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego , nie ma racji skarżący zakład ubezpieczeń , który generalnie neguje takie możliwości po stronie powoda , skupiając się na ewentualnym braku formalnej umowy o pracę , jaką poszkodowany miał podpisać z właścicielem firmy budowlanej T.W..
Z ustaleń dokonanych w postępowaniu wynika jednak , żeŁ. S. (1)posiadał umiejętności praktyczne do podjęcia zatrudnienia , najpierw jako pracownik fizyczny w piekarni, a potem jako przyuczony do zawodu tynkarz, wykorzystujący technologię tynków nakładanych mechanicznie.
Usprawiedliwionym jest zatem wniosek, iż ta niewykwalifikowana praca , oparta na czynnościach powtarzalnych i wykonywana pod nadzorem, pozwalała mu na osiąganie comiesięcznego dochodu na poziomie płacy minimalnej.
Możliwość taką utracił na skutek wypadku , którego następstwa z przyczyn na jakie powoływali się w szczególności biegli psychiatra i psycholog , wykluczyły go z możliwości dalszego wykonywania prac budowlanych.
Trzeba przy tym przypomnieć jego zeznanie przed Sądem II instancji, w ramach którego wskazywał , że jego aktualna aktywność ogranicza się do prac pomocniczych w gospodarstwie rodzinnym - po jego do niego powrocie i zamieszkaniu na powrót z matką . Mówił także , że dawany pracodawca wykluczył jego udział w pracach na budowie do których obecnie się już nie nadaje.
Gdy do tego dodać , iż poszkodowany na problemy natury psychicznej nie widzi dobrze na jedno z oczu i ma deficyty poznawcze i intelektualne, realnie jego stan oceniając, nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia , pozwalającego na osiągniecie tego minimalnego wynagrodzenia.
Nie można też nie zwrócić uwagi na niekwestionowaną przez strony okoliczność zgodnie z którą został mu przyznany praktycznie od okresu bezpośrednio powypadkowego zasiłek stały z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej wS.. Wydanie takiej decyzji i systematyczne wydłużanie okresu zasiłkowego także , chociaż pośrednio, potwierdza niezdolność powoda do osiągania dochodu poprzez osobistą jego aktywność na rynku pracy , w obecnym stanie zdrowia somatycznego i psychicznego.
Nie można też nie zwrócić uwagi , że ubezpieczyciel negując istnienie podstaw do przyznaniaŁ. S. (1)świadczenia rentowego z tytułu utraty możliwości zarobkowych , co czynił także w postępowaniu rozpoznawczym przed Sądem I instancji, nie wnioskował przeprowadzenia dowodów prowadzących do wykazania , że taka zdolność została u powoda zachowana.
Samo odwołanie się do wybranego fragmentu wypowiedzi biegłej z zakresu neurologii potwierdzającej tylko nieznaczne osłabienie obu lewych kończyn poszkodowanego spowodowanego konsekwencjami wypadku, nie jest wystarczającym do wnioskowania , że powód ma realna możliwość uzyskania stałych dochodów wynikających z zatrudnienia.
Opisane już po wielokroć jego deficyty zdrowotne są, w ocenie Sądu II instancji , podstawą do oceny przeciwnej oczywiście , jeżeli uzyskanie zatrudnienia przyjmować w sposób rzeczywisty a nie tylko teoretycznie niewykluczony przy wykorzystaniu zachowanych zdolności do jego podjęcia.
Oceniając przez pryzmat zarzutu materialnego strony pozwanej , a i również zarzutu procesowego powoda, sformułowanego w jego apelacji za pomocą którego także i on podważa sposób w jaki Sąd Okręgowy określił w zaskarżonym orzeczeniu sposób ustalenia wysokości tego świadczenia wyrównawczego w okresie objętym żądaniemŁ. S. (1), podzielić należy stanowiska obu skarżących , że sposób ten jest wadliwy przez swoją dowolność.
Nie jest bowiem jasne, na jakiej podstawie Sąd , w sposób swoisty, pogrupował przyjęte przez siebie okresy czasu , a w ich ramach uśrednił zarówno sumy minimalnego wynagrodzenia , które powód mógłby nadal uzyskiwać oraz należności , które na przestrzeni czasu w różnych kwotach otrzymywał z GOSP wS.z tytułu zasiłków stałych.
Dlatego , przy podzieleniu w części zarzutów obu stron , za pomocą których zakwestionowały dokonane przez Sąd Okręgowy wyliczenia wysokości świadczeń rentowych,
Sąd II instancji dokonał w tym zakresie zmiany zaskarżonego wyroku / pkt 1 c/ orzeczenia zmieniającego /, przyjmując dla wyliczeń własnych tego świadczenia- uwzględniwszy treść apelacyjnego żądania powoda w tym zakresie , także co do tego od jakiej daty początkowej domagał się jego przyznania oraz , że zgodnie z nim, świadczenia rentowe były oznaczone w zamkniętych okresach rocznych , a na przyszłość były dochodzone poczawszy od 1 stycznia 2019r.-
następujące założenia wyjściowe:
1/ gdyby nie następstwa wypadku , począwszy od 1 stycznia 2009rŁ. S. (1)mógłby uzyskiwać za pracę wynagrodzenie minimalne ,
2/ zasiłek stały z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wS.pobierał od lipca 2009r , a jego wysokość wynosiła naówczas miesięcznie po 444złote , by ulec podwyższeniu od października 2012 do poziomu 529 złote miesięcznie, od października 2015r do kwot po 604 złote i od października 2018 – do stycznia 2019r po 645 złotych miesięcznie / zaświadczenie GOPS wS.k. 202-205 akt /.,
3. przy wyliczeniach tego dochodu , w sytuacji gdy w ciągu roku dochodziło do podwyższenia tego świadczenia , Sąd przyjmował średnią tego świadczenia, w całym zamkniętym okresie rocznym ,
4. do wyliczeń było przyjęte minimalne wynagrodzenie w poszczególnych latach 2009- 2019, ogłaszane w Monitorze Polskim lub Dziennikach Ustaw, przy czym było ono wielkością netto.
Przy określeniu tej wielkości , Sąd skorzystał z dostępnego w sieci Internet kalkulatora przeliczeniowego ze strony(...)/ kalkulatory netto – brutto,
5. w ten sposób uzyskiwana różnica pomiędzy minimalnym wynagrodzeniem/ netto/ w kolejnych okresach rocznych i wysokością świadczenia zasiłkowego uzyskiwanego w tym samym czasie przez Ł.S. (1)w(...)wS., była ograniczana o przyjęty przez Sąd Odwoławczy rozmiar przyczynienia się poszkodowanego do szkody.
W ten sposób uzyskana suma odpowiadała wysokości świadczenia rentowego określonego w zmienianej części zaskarżonego wyroku.
Przy takich założeniach wyliczenie to przedstawia się następująco :
- za 2009r - 255, 48 zł [ 954, 96 – 444] x 0, 5
- za 2010r - 270, 07 zł [ 984,15 – 444]x 0, 5 ,
- za 2011r- 294, 17zł [ 1032,34-444 ]x0,5,
- za 2012r- 322, 92 zł [ 111,85-466]x0,5,
- za 2013r -326 zł [ 1181-529]x0,5
- za 2014r – 354,09zł [ 1237,19-529]x0,5,
-za 2015r – 369,08zł [ 1286,16- 548]x0,5,
-za 2016r - 375, 84 zł [ 1355,68-604]x0,5,
- za 2017r – 427,73zł [ 1459,47-604]x0,5,
- za 2018r.- 457,50 zł [ 1530-615]x0,5, a
- począwszy od 1 stycznia 2019r - 494,39 zł [ 1633, 78 – 645] x. 05
W pozostałym zakresie żądanie przyznania renty z tytułu utraty możliwości zarobkowych zostało ocenione jako nieuzasadnione.
Nie jest uzasadniony zarzut materialny skarżącego ubezpieczyciela , naruszeniaart. 83 §1 kc, którego upatruje w przyjęciu przez Sąd Okręgowy , iż powoda łączyła w chwili wypadku umowa o pracę zT. W., prowadzącym przedsiębiorstwo budowlane.
Z przyczyn o których była już mowa nawet uznanie , iż taka formalna umowa nie była pomiędzy nimi podpisana nie prowadziło to do oddalenia roszczenia o zasądzenie renty, skoro ówczesne wyuczone umiejętności praktyczne oraz doświadczenie zawodowe, pozwalały powodowi na osiąganie dochodów z pracy na poziomie minimalnego wynagrodzenia , którego skutki wypadku go pozbawiły.
Taka konsekwencja zdarzenia szkodzącego, nawet gdyby założyć tezę faktyczną podnoszoną przez ubezpieczyciela jako odpowiadającą rzeczywistemu stanowi rzeczy, powoduje , że świadczenie rentowe , na podstawieart. 444§2 kcjestŁ. S. (1)należne.
Częściowe uwzględnienie apelacji zakładu ubezpieczeń , prowadzące do ograniczenia rozmiaru ilościowego świadczeń , które jest zobowiązany spełnić wobec poszkodowanego , spowodował także stosowne ograniczenie zakresu , w jakim strona pozwana jest zobowiązaną do pokrycia części opłaty sądowej od uwzględnionej części powództwa oraz części wydatków.
Po dokonanej przez Sąd Odwoławczy zmianie wyroku , rozmiar w jakim powoda można uznać za wygrywającego spór , z pewnym przybliżeniem, wynosi 36 % w miejsce określonego przez Sąd I instancji poziomu 40 %.
Stąd też w do takiej skali zostały ograniczone w reformowanym rozstrzygnięciu obowiązki finansowe strony pozwanej wobec Skarbu Państwa wymienione w punkcie VI jego sentencji - odpowiednio do kwot 1380,60 zł i 2088zł / pkt 1 e/ orzeczenia zmieniającego/.
Z podanych powodów uznając , iż apelacja zakładu ubezpieczeń jest uzasadniona tylko w części, Sąd II instancji zmienił zaskarżone orzeczenie w sposób wskazany wpkt 1 lit a/, b/ , c/ i e/ na podstawieart. 386 §1 kpc
W pozostałym zakresie jako niezasadną oddalił ją , w oparciu oart. 385 kpc.
Oceniając apelację powoda Sąd Odwoławczy uznał ją za uzasadnioną tylko w takim zakresie w jakim skarżący zakwestionował w niej ściągniecie z zasądzonego roszczenia części opłaty sądowej oraz powstałych w postępowaniu wydatków , wyłożonych tymczasowo przez Skarb Państwa.
Jak już wskazano wyżej ,Ł. S. (1)sformułował tylko jeden zarzut procesowy w ramach którego negował przyjętą przez Sąd I instancji podstawę wyliczeń wysokości należnej mu renty.
Jego realizacji upatrywał w nie przyjęciu jako podstawy ustalenia tego świadczenia takich wyliczeń , które sam w motywach zarzutu przedstawił.
Z przyczyn o których była już mowa wcześniej, krytyka metody wyliczenia renty dokonana przez Sąd I instancji jest trafna ale nie prowadzisz do uznania zarzutu powoda za uzasadniony.
Oto bowiem w prawdzie ma rację skarżący , że metoda ta jest dowolna , skutkując wadliwymi wyliczeniami rozmiarów tego świadczenia.
Tym niemniej także wyliczenie skarżącego jakie znalazło się w apelacji jest nieprawidłowe albowiem przyjmuje jako punkt wyjścia kwoty wynagrodzenia minimalnego w skali brutto a nie netto , a ponadto nie podzielone przez Sąd II instancji założenie zgodnie z którym przyczynienie się powoda do szkody jest takie jak ustalił je Sąd I instancji [30 %].
Odparcie tak motywowanego zarzutu ma to następstwo , że fakty ustalone przez Sąd Okręgowy , po ich korekcie przez Sąd Odwoławczy w zakresie o jakim była także już mowa , Sąd Apelacyjny ten przyjmuje za własne .
W ich świetle nie ma też podstaw do tego aby uwzględnić wniosek apelacyjnyŁ. S. (1)w zakresie podwyższenia świadczenia rentowego w sposób przez niego wskazywany, szczególnie że z przyczyn podanych uprzednio, podstawy faktyczna i normatywna dla takiego podwyższenia nie zachodzą.
Ma natomiast rację poszkodowany, gdy kwestionując orzeczenie Sądu I instancji w zakresie punktu V sentencji , domaga się nie obciążania go kosztami i wydatkami mającymi być ściągniętymi z zasądzonego na jego rzecz roszczenia .
Sąd I instancji tej części rozstrzygnięcia w istocie nie uzasadnił , przez co jego apelacyjna weryfikacja jest utrudniona , szczególnie zważywszy na argumenty , które powołuje obecnie skarżący.
Braki te same w sobie nie decydują o zasadności postawionego przez powoda zarzutu naruszenia art. 113 ust.4 ustawy o kosztach sądowych wobec jego niezastosowania ale stanowią składnik oceny , że nie sięgniecie do tej regulacji w sytuacji w jakiej znajduje się powód, było nieprawidłowe.
Zarówno charakter roszczeń dochodzonych pozwem , jak i ich rodło a także zakres następstw, których na skutek wypadku doznał powód, uzasadnia nie obciążania go żadnym z tych obowiązków finansowych wobec Skarbu państwa. Trzeba przy tym też pamiętać, iż świadczenie z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę nie powinno być ograniczane pokrzywdzonemu na potrzeby rozliczeń kosztowych. Jego przyznanie ma zgoła inny cel.
Nie można także zapominać o tym w jakiej sytuacji zdrowotnej tak somatycznej jak i psychicznej znalazł się na skutek zdarzenia szkodzącego znalazł się i znajduje się nadal poszkodowany.
Dlatego Sąd II instancji zmienił, na skutek częściowego uwzględnienia apelacjiŁ. S. (1)zaskarżony wyrok w punkcie V sentencji , na podstawieart. 386 §1 kpc. / pkt 1 lit d/ orzeczenia zmieniającego.
W pozostałym zakresie jako nie mająca usprawiedliwionych podstaw apelacja powoda została oddalona , w oparciu oart. 385 kpc
Te same, wskazywane wyżej argumenty faktyczne zdecydowały także o tym , że mimo , iż za wygrywającego spór na etapie odwoławczym, należy uznać zakład ubezpieczeń, Sąd II instancji , stosującart. 102 kpcw zw. zart. 391 §1 kpc, nie obciążył skarżącego powoda kosztami należnymi ubezpieczycielowi w postępowaniu apelacyjnym / pkt 3 sentencji wyroku/.