Sąd Rejonowy w Mrągowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 60/21
Data wyroku: 2024-12-10 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON

Sygn. aktI Ns 60/21

UZASADNIENIE
R. C.wystąpiła do tutejszego Sądu z wnioskiem o upoważnieniejej do dokonania czynności zwykłego zarządu w zakresie wystąpienia z wnioskiemo ustanowienie za jednorazowym wynagrodzeniem służebności drogi koniecznej na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości stanowiącej działkę gruntu onumerze ewidencyjnym (...), położonej w miejscowościI., gminaM., dla którejto nieruchomości Sąd Rejonowy w Mrągowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą (...), polegającej na prawie przejścia i przejazdu przez nieruchomość niezbudowaną stanowiącą działkę gruntu onumerze ewidencyjnym (...), położonąw miejscowościI., gminaM., dla której Sąd Rejonowy w MrągowieIV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą (...)oraz ustanowienie służebności w przywołanym wyżej kształcie. W toku postępowania zmodyfikowała swoje stanowisko w sprawie w ten sposób, że wniosła o upoważnienie jejdo dokonania czynności zwykłego zarządu w zakresie wystąpienia z wnioskiemo ustanowienie służebności drogi koniecznej za jednorazowym wynagrodzeniem na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości stanowiącej działkę gruntu onumerze ewidencyjnym (...), położonej w miejscowościI., gminaM., dla którejto nieruchomości Sąd Rejonowy w Mrągowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą (...), polegającej na prawie przejścia i przejazdu przez nieruchomości położone w miejscowościI., gminaM.w granicach działki gruntu onumerze ewidencyjnym (...), dla której Sąd Rejonowy w Mrągowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą (...)oraz działki gruntu onumerze ewidencyjnym (...), dla której Sąd Rejonowy w Mrągowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą (...)oraz ustanowienie służebności w przywołanym kształcie zgodnie z projektem ustanowienia drogi koniecznej przedstawiony przez powołanegow sprawie biegłego sądowegoM. S.z dnia 19 września 2022 roku.
Uczestniczka postępowaniaP. K.sprzeciwiła się wnioskowi wskazując,że ustanowienie drogi koniecznej w sposób proponowany przez wnioskodawczynię jest obiektywnie utrudnione naturalnym uksztaltowaniem terenu i wiąże się z wydatkami, których wartość kilkukrotnie przewyższa wartość działki gruntu onumerze ewidencyjnym (...). Zaznaczała przy tym, że wnioskodawczyni dopiero po 12 latach od daty nabycia na własność udziału w nieruchomości objętej żądaniem wniosku zaczęła przejawiać zainteresowanie działką i stało się to dopiero, kiedyP. K.wraz z mężem wybudowali na sąsiadującejz działką gruntu onumerze ewidencyjnym (...)– działce onumerze ewidencyjnym (...)budynek mieszkalny. Jednocześnie na dalszym etapie postępowania pod wątpliwość poddała celowość prowadzenia postępowania o ustanowienie drogi koniecznej, a to z uwagi na toczące się równolegle postępowanie o zniesienie współwłasności.
Uczestnicy postępowaniaP. G.iJ. G.stali na stanowisku,że najdogodniejszym i najbardziej ekonomicznym połączeniem działki gruntu onumerze ewidencyjnym (...), położonej w miejscowościI., gminaM., dla której Sąd Rejonowy w Mrągowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą (...)z drogą publiczną byłoby jej poprowadzenie przez działkę gruntuonumerze ewidencyjnym (...), położoną w miejscowościI., gminaM., dla której Sąd Rejonowy w Mrągowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą (...). Sprzeciwiali się przy tym wyznaczeniu służebności drogi koniecznej przez należącą do nichdziałkę numer (...)wskazując m.in., że uzyskali dla tej działki warunki zabudowy, a tym samym ewentualne poprowadzenie drogi koniecznej przez nią w istotny sposób wpłynęłoby na możliwości korzystania z niej. Z uwagi na toczące się równolegle postępowanie o zniesienie współwłasności nieruchomości, której dotyczy wniosek, również poddali pod wątpliwość celowość prowadzenia niniejszego postępowania, w tymw szczególności zwracając uwagę na względy ekonomiczne.
Sąd ustalił, co następuje:
R. C.orazP. K.są współwłaścicielkami nieruchomości stanowiącej działkę gruntu onumerze ewidencyjnym (...), położonej w miejscowościI., gminaM., dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy w Mrągowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą (...)– po 1/2 części każda z nich. Nieruchomość ta stanowi nieruchomość rolną, która obejmuje grunty orne klasy(...)i IVao powierzchni 0,2400 ha.
(dowód: wydrukKW (...)– k. 416-418, dane elektroniczne z(...)dlaKW (...))
Z przedmiotową nieruchomością sąsiadują:

a
nieruchomości stanowiące własnośćP. K., tj. nieruchomość stanowiąca działkę gruntu onumerze ewidencyjnym (...)oraz nieruchomość stanowiąca działkę gruntu onumerze ewidencyjnym (...),

b
nieruchomość stanowiąca własność na zasadzie wspólności majątkowej ustawowej małżeńskiejP. G.iJ. G.– nieruchomość stanowiąca działkę gruntuonumerze ewidencyjnym (...).

(bezsporne, a nadto dowód: wydrukKW (...)– k. 205-211,(...), opinia biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografiiM. S.– k. 389-396, k. 450-451)
W najbliższym sąsiedztwie nieruchomości stanowiącej działkę gruntu onumerze ewidencyjnym (...), położonej w miejscowościI., gminaM., dla którejnieruchomości Sąd Rejonowy w Mrągowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą (...), są urządzone trzy zjazdy: indywidualny nadziałkę gruntu numer (...), wspólny na działki gruntu onumerze ewidencyjnym (...)oraz zjazdnadziałkę gruntu numer (...)należącą do GminyM.będącą drogą wewnętrzną umożliwiającą dojazd do jezioraI.i działek graniczących z jeziorami. Istnieje przy tym kilka wariantów ustanowienia służebności drogowej na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości stanowiącej działkę gruntu onumerze ewidencyjnym (...), położonejw miejscowościI., gminaM., dla której to nieruchomości Sąd RejonowywM.IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą (...).
(dowód: opinia biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografiiM. S.–k. 152-161389-396, k. 450-451)
Przed Sądem Rejonowym w Mrągowie toczy się postępowanie pod sygn. aktI Ns 314/21 z wnioskuP. K.z udziałem m.in.R. C.o zniesienie współwłasności nieruchomości stanowiącej działkę gruntu onumerze ewidencyjnym (...), położonej w miejscowościI., gminaM., dla którejto nieruchomości Sąd Rejonowy w Mrągowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą (...). Strony tego postępowania przedstawiły odmienne stanowiska co do sposobu zniesienia współwłasności, tj. podział cywilny lub podział fizyczny. Przedmiotowe postępowanie zostało zainicjowane w dniu 14 września 2021 roku i obecnie znajduje się na etapie pozyskiwania wiadomości specjalnych co do możliwości podziału nieruchomości. Postanowieniem z dnia 14 maja 2024 roku Sąd RejonowywM.dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografiiM. S.na okoliczność ustalenia, czy zniesienie współwłasności nieruchomości stanowiącej działkę gruntu onumerze ewidencyjnym (...), położonej w miejscowościI., dla której Sąd Rejonowy w Mrągowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą (...)poprzez jej fizyczny podział odpowiadający udziałom przysługującym stronom w prawie własności tej nieruchomości – przy uwzględnieniu możliwego dostępudo przedmiotowej nieruchomości do drogi publicznej na zasadach ustanowionej służebności drogi koniecznej – jest możliwy, a jeśli nie – ewentualne zaproponowanie innego racjonalnego sposobu podziału nieruchomości.
(bezsporne, a nadto dowód: akta sprawy I Ns 314/21)
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów, których autentyczność i prawdziwość nie budziła wątpliwości, jak i których wiarygodności nie kwestionowała żadna ze stron oraz w oparciu o opinię biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografiiM. S., które nie budziły wątpliwości Sądu pod względem formalnym oraz merytorycznym.
Sąd zważył, co następuje:
Wniosek na chwilę zamknięcia rozprawy był niezasadny i nie zasługiwałna uwzględnienie.
O ile bowiem w momencie złożenia niniejszego wniosku ustanowienie drogi koniecznej mogło być uzasadnione, tak w toku postępowania przesłanki te się zdezaktualizowały. Zainicjowane bowiem zostało postępowanie o zniesienie współwłasności nieruchomości stanowiącej działkę gruntu onumerze ewidencyjnym (...), położonej w miejscowościI., gminaM., dla której Sąd Rejonowy w Mrągowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą (...). Na gruncie przedmiotowego postępowania strony nie przedstawiły zgodnej propozycji zniesienia współwłasności nieruchomości. Wręcz przeciwnie, ich stanowiska co do sposobu zniesienia współwłasności nieruchomości byłyi są zgoła odmienne.R. C.forsuje dokonanie zniesienia współwłasności nieruchomości poprzez jej fizyczny podział odpowiadający udziałom przysługującym stronom w prawie własności tej nieruchomości, czemu stanowczo przeciwna jestP. K.. Nie ulega wątpliwości, że w ramach tego postępowania Sąd obowiązany będzie do ustalenia –po przeprowadzeniu postępowania dowodowego w całości – jaki sposób zniesienia współwłasności będzie zasadny w przypadku nieruchomości stanowiącej działkę gruntuonumerze ewidencyjnym (...), położonej w miejscowościI., gminaM.. Sąd rozpoznający sprawę o zniesienie współwłasności nieruchomości, której dotyczy niniejszy wniosek może stwierdzić, że należy dokonać podziału nieruchomości na części odpowiadające wartościom udziałów współwłaścicieli – jeżeli zachodzą warunki do dokonania podziałuw naturze – z uwzględnieniem wszelkich okoliczności zgodnie z interesem społeczno-gospodarczym, a różnice wartości wyrównać przez dopłaty pieniężne (art. 623 kpc).
Nie ulega przy tym wątpliwości, że zniesienie współwłasności nieruchomości poprzez jej fizyczny podział wiąże się immanentnie z koniecznością ustanowienia służebności drogi koniecznej, jeśliin concretozajdzie taka potrzeba. W razie podziału fizycznego nieruchomości Sąd orzeka bowiem w tej kwestii z urzędu. Niedopuszczalnym jest bowiem wydzielenie nieruchomości pozbawionych dostępu do drogi publicznej. Natomiast gdyby podział fizyczny nieruchomości nie był możliwy, Sąd będzie mógł przyznać nieruchomość jednemuze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych – uwzględniając wszelkie okoliczności sprawy (art. 212 § 2 kc). Sąd powinien ustalić, czy którykolwiek ze współwłaścicieli wyraża wolę przejęcia nieruchomości na własność. W razie pozytywnego ustalenia w tym zakresie Sąd bada, czy przyznanie nieruchomości danemu uczestnikowi jest zasadne, a zwłaszcza czyma on zdolność do spłaty pozostałych. W razie zgłoszenia takiego wniosku przez kilka stron Sąd rozstrzyga konflikt między nimi, biorąc pod uwagę przede wszystkim ich uzasadnione interesy w nabyciu własności nieruchomości wspólnej. W przypadku zaś braku chęci przejęcia nieruchomości na własność przez którąkolwiek ze stron, Sąd postanowi o sprzedaży nieruchomości w drodze licytacji sądowej. W zależności zatem od tego, jaką decyzję w kwestii zniesienia współwłasności nieruchomości podejmie Sąd, potrzeba ustanowienia służebności drogi koniecznej – w zasadzie w zależności od tego, komu finalnie przypadnie nieruchomość, czy też zostanie sprzedana – będzie aktualna albo też zupełnie się zdezaktualizuje. Zakładając zatem, że kwestia prawa własności nieruchomości, której dotyczy żądanie wniosku – wobec braku porozumienia stron – zostanie rozstrzygnięta wkrótce na gruncie postępowania prowadzonego pod sygn. akt I Ns 314/21 uznać należy, że zupełnie bezcelowymi pozbawionym sensu byłoby decydowanie o potrzebie ustanowienia drogi koniecznejna gruncie niniejszego postępowania.
Podkreślić z całą mocą należy, że w ocenie Sąduin concretonie zachodzi pomiędzy sprawą I Ns 60/21 a sprawą I Ns 314/21 związek zależności w rozumieniuart. 177 § 1 pkt 1 kpc, czyli sytuacji, w której rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania cywilnego. Po pierwsze, Sąd może a nie musi zawiesić postępowanie, więc nawet jeżeli rozstrzygnięcie rozpoznawanej sprawy zależyod rozstrzygnięcia, jakie może zapaść w innej sprawie, Sąd powinien ocenić, czy należy zawiesić postępowanie (tak wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 24 lutego 2006r. sygn. aktII CSK 141/05, publ. LEX nr 201027 oraz z dnia 17 maja 2017r. sygn. akt V CSK 494/16, publ. LEX nr 2350670). Po drugie zaś, zawieszenie postępowania na podstawieart. 177 § 1 pkt 1 kpcnie miało w zamyśle ustawodawcy stanowić instrumentu do uzyskiwania dowodów na potrzeby innych spraw (vide: postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2005r. sygn. akt I ACz 438/05, publ. LEX nr 1642243). Przyczyną zawieszenia postępowania cywilnego z uwagi na inne toczące się postępowanie cywilne może być tylko zależność prejudycjalna, a nie wzgląd na podobieństwo obu spraw. Wskazana wart. 177 § 1 pkt 1 kpcpodstawa do zawieszenia postępowania zachodzi, gdy rozstrzygnięcie sprawy zależy|od wyniku innego toczącego się postępowania cywilnego. Zależność ta musi być tego rodzaju, że orzeczenie, które ma zapaść w innym postępowaniu cywilnym, będzie prejudykatem, czyli podstawą rozstrzygnięcia sprawy, w której ma być zawieszone postępowanie. Zawieszenie postępowania na podstawieart. 177 § 1 pkt 1 kpcpowinno nastąpić nie tylko wówczas, gdy przemawiają za tym względy celowości i interes strony, ale i występuje stosunek prejudycjalności. Oznacza to, że orzeczenie, które ma zapaść w innej sprawie powinno stanowić przedsąd dla rozpoznawanej sprawy a jego treść, pośrednio – przez powagę rzeczy osądzonej – kształtować treść rozstrzygnięcia (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia13 czerwca 2023 roku sygn. akt I USKP 1/23, publ. LEX nr 3568281).
W przedmiotowym przypadku brak takiego stosunku prejudycjalności. Otóż bowiem – niezależnie od sposobu rozstrzygnięcia postępowania o zniesienie współwłasności – i tak brak byłoby podstaw do prowadzenia postępowania o ustanowienie drogi koniecznej. Jeśli Sąd prowadzący sprawę o zniesienie współwłasności zdecyduje się na fizyczny podział nieruchomości (o ile taki podział będzie w ogóle możliwy), to zobligowany będziedo ustanowienia ewentualnych dróg koniecznych do wydzielanych nieruchomości. Można więc – w formie skrótu myślowego – przyjąć, że roszczenie o ustanowienie drogi koniecznej zawiera się w roszczeniu o zniesienie współwłasności nieruchomości poprzez jej fizyczny podział. Jeśli natomiast Sąd prowadzący sprawę o zniesienie współwłasności zdecyduje się na podział cywilny nieruchomości, to wówczas roszczenie o ustanowienie drogi koniecznejipso iurewygaśnie. Podobny stan rzeczy wystąpiłby również przy ewentualnej sprzedaży licytacyjnej nieruchomości. Nie ma więcin concretonawet potencjalnej możliwości, by rozstrzygnięcie sprawy o zniesienie współwłasności wpłynęło na sposób rozstrzygnięcia sprawy niniejszej,tj. o ustanowienie drogi koniecznej. Wszelkie względy zarówno o charakterze prawnym, jak również związanym z ekonomią procesową i elementarną racjonalnością, przemawiająza bezprzedmiotowością dalszego prowadzenia niniejszego postępowania.
Jedynie na marginesie wskazać należy, że brak było podstaw do połączenia w/w spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Po pierwsze, brak jest pełnej tożsamości stronw obu postępowaniach (uczestnicy postępowaniaP. G.iJ. G.nie są stronąpostępowania o zniesienie współwłasności nieruchomości). Po drugie zaś, w przypadku zniesienia współwłasności nieruchomości – niezależnie od przyjętego sposobu tego zniesienia – nie zachodzi potrzeba wydawania odrębnego rozstrzygnięcia wniosku o ustanowienie drogi koniecznej.
Mając powyższe na uwadze – na podstawieart. 145 § 1 i § 2 kc– orzeczono jakw punkcie I postanowienia.
O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z ogólną regułą ponoszenia kosztóww postępowaniu nieprocesowym wyrażoną wart. 520 § 1 kpc(pkt III postanowienia).
W ślad za przyjętą regułą orzeczenia o kosztach postępowania na podstawieart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(tekst jednolity:Dz. U. z 2023r. poz. 1144) nałożono na wnioskodawczynięR. C.obowiązek uiszczenia kwoty 2.017,91 złotych tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych. Kwota ta stanowi nieuiszczone dotychczas koszty związane ze sporządzeniem opinii biegłego sądowego, tymczasowo poniesione przez Skarb Państwa, który to koszt został poniesionyz uwagi na stanowisko wnioskodawczyni.
/-/ sędzia Krzysztof Połomski