Sąd Okręgowy w Warszawie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1516/20
Data wyroku: 2024-04-23 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Ligoń-Krawczyk
Słowa kluczowe: Bankowe prawo, Nieważność umowy, Klauzule abuzywne
Podstawa prawna: art 385^1^ kc, art 58 kc, art 69 Prawo Bankowe

Sygn. akt I C 1516/20

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 23 kwietnia 2024 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie, I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: SSO Ewa Ligoń-Krawczyk
Protokolant: starszy sekretarz sądowy Ewa Kocielnik
po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2024 r. w Warszawie
na rozprawie sprawy z powództwaM. W.,E. W.
przeciwko(...) Bankowi (...) S.A.z siedzibą wW.
o ustalenie i zapłatę ewentualnie o zapłatę ewentualnie o zapłatę

I
oddala powództwo,

II
ustala, że powodowie przegrali proces w 100% i pozostawia rozliczenie kosztów postępowania referendarzowi sądowemu po uprawomocnieniu się wyroku.

Sygn. aktI C 1516/20

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 25 czerwca 2020 r.(data prezentaty, k. 3)M. W.iE. W., zastępowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli przeciwko(...) Bank (...) Spółce Akcyjnejz siedzibą wW.o:

1
zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kwoty 115.295,85 zł oraz 14.383,15 CHF, w ten sposób, że zapłata na rzecz jednego z powodów zwalnia bank z zapłaty na rzecz drugiego, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 1 czerwca 2020 r. do dnia zapłaty,

ewentualnie

2
stwierdzenie, że umowa kredytu mieszkaniowego(...)nr(...)z 24 lutego 2006 r. jest nieważna w całości, względnie nie istnieje od samego początku,

3
zasądzenie tytułem wzajemnego zwrotu świadczeń od strony pozwanej na rzecz powodów kwoty 115.295,85 zł oraz 14.383,15 CHF w ten sposób, że zapłata na rzecz jednego z powodów zwalnia bank z zapłaty na rzecz drugiego, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 1 czerwca 2020 r., do dnia zapłaty – z tytułu nieważności umowy.

ewentualnie,

4
zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kwoty 35.190,82 zł z tytułu nadpłat rat ww. umowy kredytu na dzień 2 marca 2020 r., w ten sposób, że zapłata na rzecz jednego z powodów zwalnia bank z zapłaty na rzecz drugiego, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 1 czerwca 2020 r., do dnia zapłaty – z tytułu występowania w umowie klauzul niedozwolonych (§ 1 pkt. 8, § 2 ust. 1, § 5 ust. 4, § 13 ust. 7, § 18 ust. 1 oraz § 19 pkt 1) i 2), a także § 30 umowy.).

(pozew – k. 3-58).
W odpowiedzi na pozew(...) Bank (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych(odpowiedź na pozew, k. 226-254).
Pismem procesowym z dnia 16 listopada 2022 r.(data prezentaty – k. 612)strona powodowa dokonała modyfikacji powództwa wnosząc o:

1
stwierdzenie, że umowa kredytu mieszkaniowego nr(...)z 24 lutego 2006 r. jest nieważna w całości, względnie nie istnieje od samego początku;

2
zasądzenie od strony pozwanej –(...) Bank (...) S.A.na rzecz powodów kwoty 115.295,85 zł oraz 14.383,15 CHF w ten sposób, że zapłata na rzecz jednego z powodów zwalnia bank z zapłaty na rzecz drugiego, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 1 czerwca 2020 r., do dnia zapłaty – z tytułu nieważności umowy.

Ewentualnie:

3
zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kwoty 115.295,85 zł oraz 14.383,15 CHF, w ten sposób, że zapłata na rzecz jednego z powodów zwalnia bank z zapłaty na rzecz drugiego, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 1 czerwca 2020 r. do dnia zapłaty – z tytułu nieważności umowy,

Ewentualnie:

4
zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kwoty 35.190,82 zł z tytułu nadpłat rat ww. umowy kredytu na dzień 2 marca 2020 r., w ten sposób, że zapłata na rzecz jednego z powodów zwalnia bank z zapłaty na rzecz drugiego, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 1 czerwca 2020 r., do dnia zapłaty – z tytułu występowania w umowie klauzul niedozwolonych (§ 1 pkt. 8, § 2 ust. 1, § 5 ust. 4, § 13 ust. 7, § 18 ust. 1 oraz § 19 pkt 1) i 2), a także § 30 umowy.

(pismo procesowe powodów zawierające modyfikację powództwa, k. 613-614).
W odpowiedzi na modyfikację powództwa pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych(pismo procesowe pozwanego zawierające odpowiedź na modyfikację powództwa, k. 634-639v).
Do czasu zamknięcia rozprawy stanowiska stron nie uległy zmianie(protokół rozprawy z 22 marca 2024 r., k. 79).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
M. W.iE. W.poszukiwali kredytu na realizację własnych celów mieszkaniowych. Udali się do banku celem zapoznania się z ofertą kredytową. Otrzymali informację, że najkorzystniejszy finansowo będzie dla nich kredyt w CHF. Przed zawarciem umowy otrzymali ją do zapoznania się z treścią, jednak nie zgłaszali żadnych zastrzeżeń w tym zakresie, w tym co do sposobu wyliczenia wysokości zobowiązania. Nie weryfikowali kursów historycznych CHF(zeznania powodaM. W., protokół k. 628-629, zeznania powódkiE. W., protokół k. 629).
Powodowie od ok. 2017 r. spłacają kredyt bezpośrednio w CHF. Spłacają go w dalszym ciągu(zeznania powodaM. W., protokół k. 628, nagranie 00:06:21)
Bank (...) S.A.posiadał w ofercie zarówno kredyty złotówkowe jak i walutowe. W pierwszej kolejności klientom przedstawiano obligatoryjnie ofertę kredytu w PLN, w dalszej kolejności w walucie. Po zapoznaniu się z obiema ofertami, to klienci samodzielnie podejmowali decyzję o jaki kredyt chcą się ubiegać i jaki składają wniosek. Już we wniosku pisemnie potwierdzali fakt przedstawienia im w kolejności oferty kredytu złotówkowego. Klienci na etapie wnioskowania byli informowani o ryzyku kursowym i ryzyku zmiennej stopy procentowej. Popularność kredytów walutowych wynikała z niskich stóp LIBOR na których oparte było oprocentowanie banku, co przekładało się na niższą ratę kredytową. Podczas spotkania z klientem omawiane były wszystkie warunki ewentualnego kredytu, oferta, symulacja, badanie zdolności kredytowej. Doradca podczas zawarcia umowy kredytowej odpowiadał na wszystkie pytania klientów(zeznania na piśmie świadkaR. M., k. 566-572v; zeznania świadkaA. D., zeznania na piśmie k. 588-594).
Mechanizm ustalania kursów z Tabelibanku (...) S.A.stanowił mechanizm zbliżony do innych podmiotów oferujących kredyty denominowane lub indeksowane kursem CHF(opinia biegłego sądowegoP. G.z 17 lipca 2023 r., k. 671).
W dniu
    24 lutego 2006 r.M. W.iE. W.zawarli z(...) Bank (...) Spółką Akcyjnąz siedzibą wW.umowę kredytu mieszkaniowego(...)nr(...)(dalej: Umowa).
Stosownie do § 1 pkt 6 Umowy, stawka referencyjna to wartość stawki referencyjnej, w zależności od wybranej waluty: a. LIBOR dla franka szwajcarskiego (CHF) dla międzybankowych depozytów trzymiesięcznych (LIBOR 3M) – dotyczy kredytów udzielanych w CHF. Z kolei aktualna Tabela kursów stanowiła Tabela kursów(...) SAobowiązującą w chwili dokonania przez(...) SAokreślonych w umowie przeliczeń kursowych(§ 1 pkt 8 Umowy).
Zgodnie z§ 2 ust. 1 Umowy, na warunkach określonych w umowie(...) SAzobowiązuje się postawić do dyspozycji Kredytobiorcy kredyt w kwocie 66.585,37 CHF na dofinansowanie zakupu nieruchomości stanowiącej samodzielnylokal mieszkalny nr (...)zlokalizowany przyul. (...)wK.z przeznaczeniem na potrzeby własne.
Wypłata kredytu miała być dokonana jednorazowo, w formie przelewu na wskazany rachunek – zgodnie z pisemną dyspozycją kredytobiorcy, z uwzględnieniem postanowień §4. Całkowita wypłata kredytu miała nastąpić do dnia 23 lutego 2036 r. (§ 5 ust. 1 i 2 Umowy).
Kredyt mógł być wypłacony:
1) w walucie wymienialnej – na finansowanie zobowiązań za granicą i w przypadku zaciągnięcia kredytu na spłatę kredytu walutowego;
2) w walucie polskiej – na finansowanie zobowiązań w kraju (§ 5 ust. 3 Umowy).
W myśl§ 5 ust. 4 Umowy, w przypadku, o którym mowa w ust. 3 pkt 2, stosuje się kurs kupna dla dewiz (aktualna Tabela kursów) obowiązujący w(...) SAw dniu realizacji zlecenia płatniczego.
W przypadku wypłaty kredytu albo transzy w walucie wymienialnej stosuje się kursy kupna/sprzedaży dla dewiz (tabela kursów), obowiązujące w(...) SAw dniu zlecenia płatniczego(§ 5 ust. 5 Umowy).
Zgodnie z § 7 ust. 1 Umowy wskazano, że w dniu zawarcia umowy stawka referencyjna wynosiła 1,100% , marża wynosiła 1,8 p.p. a oprocentowanie kredytu wynosiło 2,9100% w stosunku rocznym. Dla celów ustalenia stawki referencyjnej– (...) SAbędzie się posługiwać stawką LIBOR lub EURIBOR publikowaną odpowiednio o godz. 11.00 GMT lub 11.00 na stronie informacyjnej Reuters, w drugim dniu poprzedzającym dzień rozpoczynający pierwszy i kolejne trzymiesięczne okresy obowiązywania stawki referencyjnej, zaokrągloną według matematycznych zasad do czterech miejsc po przecinku. W przypadku braku notowań stawki referencyjnej LIBOR lub EURIBOR dla danego dnia do wyliczenia stopy procentowej stosuje się odpowiednio notowania z dnia poprzedzającego, w którym było prowadzone notowanie stawki LIBOR lub EURIBOR. Za dzień braku notowań stawki LIBOR lub EURIBOR uznaje się ponadto dzień uznany na terenie Rzeczypospolitej Polskiej za dzień wolny od pracy (§ 6 ust. 3)
W § 7 ust. 2 Umowy wskazano, że zmiana wysokości stawki referencyjnej powoduje zmianę wysokości oprocentowania kredytu o taką samą liczbę punktów procentowych.
Za czynności związane z obsługą kredytu oraz zmianą postanowień umowy(...) SApobiera od Kredytobiorcy prowizje i opłaty bankowe określone w Taryfie. W dniu zawarcia umowy obowiązują prowizje i opłaty bankowe oraz ich wysokość określone w Taryfie, z której wyciąg stanowi załącznik do umowy (§ 8 Umowy).
Stosownie do treści § 10 ust. 1 Umowy, należna(...) SAprowizja od udzielonego kredytu, zgodnie z Taryfą, w wysokości 1,6% kwoty kredytu, to jest kwota 1.065,37 CHF zostanie potrącona przez(...) SAz wypłaconej kwoty kredytu albo pierwszej transzy w walucie kredytu w dniu wypłaty.
Prowizja od udzielonego kredytu nie podlegała zwrotowi (§ 10 ust. 2 Umowy).
Zabezpieczeniem spłaty kredytu były: hipoteka zwykła w kwocie 66.585,37 CHF oraz hipoteka kaucyjna do wysokości 33.293 CHF na nieruchomości położonej wK.przyul. (...), weksel własny in blanco, cesja praw z polisy ubezpieczenia nieruchomości (§ 11 ust. 1 Umowy).
W myśl § 13 ust. 1 Umowy, spłata zadłużenia z tytułu kredytu i odsetek kredytobiorcy następuje w drodze potrącenia przez(...) SAswoich wierzytelności z tytułu udzielonego kredytu z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego kredytobiorcy na wskazany w Umowie numer rachunku prowadzonego w walucie kredytu, na który kredytobiorca będzie dokonywał wpłat z tytułu udzielonego kredytu w walucie kredytu lub innej walucie niż waluta kredytu. Wpłaty dokonywane w walucie innej niż waluta kredytu miały być przeliczane na walutę kredytu przy zastosowaniu kursów kupna/sprzedaży walut.
Zgodnie z§ 13 ust. 7 Umowy, potrącenie środków z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego w walucie polskiej następuje w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty w walucie wymienialnej, w wysokości w której udzielony jest kredyt, według obowiązującego w(...) SAw dniu wymagalności, kursu sprzedaży dla dewiz (aktualna Tabela kursów).
Niespłacenie przez kredytobiorcę części albo całości raty w terminie umownym spowoduje, że należność z tytułu zaległej spłaty staje się zadłużeniem przeterminowanym i zostaje przeliczona na walutę polską, według kursu sprzedaży dewiz (aktualna Tabela kursów) obowiązującego w(...) SAw dniu, o którym mowa w § 13 ust. 3(§ 18 ust. 1 Umowy).
Jeżeli spłata zadłużenia przeterminowanego i odsetek nastąpi w walucie innej niż waluta polska:
1. w formie bezgotówkowej – kwota wpłaty zostaje przeliczona na kwotę stanowiącą równowartość w walucie polskiej – według kursu kupna dla dewiz (aktualna Tabela kursów Banku), obowiązującego w(...) SAw dniu wpływu środków;
2. w formie gotówkowej – kwota wpłaty zostaje przeznaczona na kwotę stanowiącą równowartość w walucie polskiej – według kursu kupna dla pieniędzy (aktualna Tabela kursów Banku), obowiązującego w(...) SAw dniu wpływu środków(§ 19 ust. 1 i 2 Umowy).
W
    § 30 Umowykredytobiorca oświadczył, że został poinformowany o ponoszeniu ryzyka zmiany kursów walutowych, że zmiana kursu walutowego będzie miała wpływ na wysokość zadłużenia z tytułu kredytu i wysokość rat kredytu, a także iż poniesie to ryzyko.
    (umowa kredytu mieszkaniowego(...)nr(...)24.02.2006 r., k. 65-74).

Środki z kredytu zostały wypłacone w dniu 22 marca 2006 r. w następujących transzach:

1
w wysokości 1.065,37 CHF – prowizja za udzielenie kredytu,

2
w wysokości 20.485,32 CHF, co stanowiło równowartość 49.730,16 zł (kurs 2,4276),

3
w wysokości 43.092,17 CHF, co stanowiło równowartość 105.269,86 zł (kurs 2,4429),

4
w wysokości 1.942,51 CHF, co stanowiło równowartość 4.745,36 zł (kurs 2,4429).

(zaświadczenie(...) S.A.z 18.03.2020r., k. 77).
Porównując wysokość rat faktycznie zapłaconych, z ratami należnymi kredytu złotówkowego oprocentowanego stawką WIBOR + średnia marża banków przy założeniu przeliczenia spłat w walucie według kursu średniego NBP różnica wyniosła by 10.501,99 zł.(opinia biegłego sądowegoP. G.z 17 lipca 2023 r., k. 678).
Pismem z 25 maja 2020 r. powodowie, reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wezwali bank do zapłaty na ich rzecz kwoty 115.295,85 zł oraz 12.780,72 CHF. Bank nie uregulował przedmiotowego wezwania(wezwanie do zapłaty – k. 108-115).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie złożonych do akt sprawy dokumentów. Sąd w całości dał wiarę wszystkim dokumentom wymienionym w stanie faktycznym, bowiem żadna ze stron nie kwestionowała ich autentyczności, a Sąd nie miał podstaw do podważenia ich wiarygodności bądź zawartej w nich treści z urzędu.
Sąd, ustalając stan faktyczny, nie oparł się na zeznaniach świadkaA. C.albowiem nie posiadał on żadnych istotnych informacji w zakresie istotnym dla ustalenia stanu faktycznego. Świadek w pytaniach dotyczących konkretnie powodów i okoliczności zawarcia z powodami Umowy kredytowej zasłaniali się niepamięcią.
Sąd ustalając stan faktyczny oparł się również na zeznaniach świadkaR. M.(zeznania na piśmie, k. 566-572v)orazA. D.(zeznania na piśmie, k. 588-594)w zakresie wskazanym w stanie faktycznym. Świadkowie w sposób spójny i wiarygodny przedstawili posiadaną przez siebie wiedzę dotyczącą realizacji umów kredytowych waloryzowanych do waluty CHF zawieranych w pozwanym banku, opisali w sposób szczegółowy obowiązujące, stosowane w nim procedury, dysponowali wiedzą o mechanizmie udzielania kredytu oraz standardowym, wzorcowym przebiegu tej procedury. W przeważającej części zeznania te stanowiły potwierdzenie okoliczności wynikających z załączonych do akt sprawy dokumentów. Zeznania ww. świadków nie miały jednak znaczenia dla ustaleń Sądu co do prawidłowości pouczenia kredytobiorców o ryzyku kursowym, kursie waluty, spreadzie oraz kosztach kredytu, gdyż wskazani świadkowie nie uczestniczył bezpośrednio w zawieraniu spornej Umowy.
Dokonując ustaleń faktycznych Sąd oparł się również częściowo na dowodzie z przesłuchania powodaM. W.(protokół rozprawy, k. 628-629)i powódkiE. W.(protokół rozprawy, k. 629)w zakresie wskazanym w ustalonym stanie faktycznym. Jakkolwiek w ocenie Sądu powodowie rzetelnie przedstawili informacje na temat przyczyn i samego zawarcia umowy kredytowej to w przypadku pozostałych okoliczności (niespełnienie w sposób należyty obowiązków informacyjnych przez bank itd.) ich relacje nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Zebrane w sprawie dowody i ustalony stan faktyczny wskazują, że w chwili zawierania umowy kredytu powodowie zostali należycie poinformowani i posiadali pełną świadomość różnicy pomiędzy kredytem złotowym, a oferowanym kredytem denominowanym, ryzyku walutowym, itd. Powodowie w oparciu o otrzymane dane dokonali własnej analizy opłacalności produktów bankowych i zdecydowali się na skorzystanie z kredytu waloryzowanego do waluty obcej.
Postanowieniem z dnia 16 marca 2023 r. tut. Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu finansów, bankowości i rachunkowości na okoliczności wskazane w pkt 1 ww. postanowienia. Jednocześnie Sąd, na podstawieart. 2352§ 1 pkt 2 k.p.c., oddalił wniosek strony pozwanej o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego w pozostałym zakresie oraz oddalił wniosek strony powodowej o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, jako nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy(postanowienie tut. Sądu z 16 marca 2023 r., k. 652-653).
Ustalając stan faktyczny Sąd oparł się na opinii biegłego sądowegoP. G.ds. bankowości uniwersalnej(opinia biegłego sądowego z 17 lipca 2023 r., k. 664-678).Zdaniem Sądu opinia sporządzona została zgodnie z zasadami przyjętymi przy opracowywaniu tego rodzaju dokumentów oraz wiedzą i doświadczeniem zawodowym biegłego w oparciu o całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Opinia w sposób dokładny, zwięzły i wyczerpujący odpowiada na zadane w tezie dowodowej pytania.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Powództwo główne oraz ewentualne nie zasługiwały na uwzględnienie.
W przedmiotowej sprawie strona powodowa wniosła w roszczeniu głównym o stwierdzenie, że umowa kredytu mieszkaniowego nr(...)z 24 lutego 2006 r. jest nieważna w całości, względnie nie istnieje od samego początku, a także o zasądzenie na rzecz powodów kwoty 115.295,85 zł oraz 14.383,15 CHF – z tytułu nieważności umowy. Ewentualnie (roszczenie ewentualne) wnieśli o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kwoty 35.190,82 zł z tytułu nadpłat rat ww. umowy kredytu na dzień 2 marca 2020 r., z uwagi na zawarte w umowie klauzule abuzywne (§ 1 pkt. 8, § 2 ust. 1, § 5 ust. 4, § 13 ust. 7, § 18 ust. 1 oraz § 19 pkt 1) i 2), a także § 30 umowy.
Przechodząc do oceny zgłoszonego powództwa o ustalenie, wskazać należy na podstawę prawną dochodzonego przez powoda roszczenia, a więcart. 189 k.p.c.Stosownie do wymienionego przepisu powód może żądać ustalenia przez Sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Zgodnie z ogólną zasadą wynikającą zart. 6 k.c.strona powodowa powinna wykazać istnienie po jej stronie interesu prawnego. Sąd z urzędu bada interes prawny będący materialno-prawną przesłanką powództwa o ustalenie, a ustalenie jego braku skutkuje oddaleniem powództwa wprost bez analizy żądania strony powodowej.
Interes prawny w rozumieniuart. 189 k.p.c.występuje wówczas, gdy istnieje niepewność stanu prawnego lub prawa; niepewność ta powinna być obiektywna, tj. zachodzić według rozumnej oceny sytuacji, a nie tylko subiektywna, tj. według odczucia powoda. Interes ten należy rozumieć jako potrzebę wprowadzenia jasności co do konkretnego prawa lub stosunku prawnego – w celu ochrony przed grożącym naruszeniem sfery uprawnień powoda(wyrok Sądu Najwyższego z 24 marca 1987 r., sygn. akt III CRN 57/87, OSNPG 1987, Nr 7, poz. 27).Skuteczne powołanie się na interes prawny wymaga wykazania, że oczekiwane rozstrzygnięcie wywoła takie skutki w stosunkach między stronami, w następstwie których ich sytuacja prawna zostanie określona jednoznacznie i tym samym wyeliminowane zostanie ryzyko naruszenia w przyszłości praw powoda. W przypadku, gdy dojdzie już do naruszenia prawa, w związku z którym stronie służy dalej idące roszczenie np. o świadczenie (danie, czynienie, zaniechanie lub znoszenie), wyłączona jest możliwość skutecznego wystąpienia z powództwem o ustalenie, skoro sfera podlegająca ochronie jest w takiej sytuacji szersza, a rozstrzygnięcie o różnicy zdań w stanowiskach stron nabiera charakteru przesłankowego. Takie stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 marca 2002 r. (sygn. akt II CKN 919/99, LEX nr 54376),które Sąd Okręgowy w całości podziela.
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, Sąd doszedł do przekonania, że strona powodowa ma interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie – oceniając interes prawny w powództwie o ustalenie – szczególną uwagę zwrócić należy na fakt, iż stronę powodową oraz pozwany bank w dalszym ciągu łączy Umowa kredytowa, jak również brak spłaty całości zadłużenia wygenerowanego w oparciu o zawartą między stronami Umowę. W tej sytuacji nie sposób jest przyjąć, że powodom służy dalej idące roszczenie, w szczególności o przyszłe należności przysługujące bankowi, które mogliby oni uiścić na podstawie nieważnej w ich ocenie Umowy. Można rozważać, czy skoro strona powodowa spłaca kredyt w wysokości podawanej przez bank, to czy istnieje jakakolwiek niepewność jej sytuacji prawnej zważywszy na pogląd zaprezentowany w cytowanym wyżej wyroku Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2015 r.(sygn. IV CSK 362/14).Biorąc pod uwagę podnoszone przez stronę powodową twierdzenia o abuzywności postanowień umownych oraz nieważności Umowy, uznać należy, że niepewność sytuacji prawnej powodów została wykazana w sposób uzasadniający rozpoznanie sprawy merytorycznie w zakresie powództwa o ustalenie.
W ocenie Sądu, nie ma racji strona powodowa, iż Umowa łącząca strony jest nieważna.
Zgodnie zart. 58 § 1 i 2 k.c.czynność sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż w miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
Istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy jest również wskazanie przepisów regulujących umowę kredytu bankowego, tj.art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe(dalej:prawo bankowe). Zgodnie zart. 69 ust. 1 prawa bankowego, w brzmieniu obowiązującym na datę zawarcia umowy kredytowej, przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Stosownie do ust. 2 wskazanego przepisu, umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: strony umowy, kwotę i walutę kredytu, cel, na który kredyt został udzielony, zasady i termin spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.
W treściart. 69 ust. 2 prawa bankowegowskazano zatem, jakie niezbędne postanowienia powinny być zawsze ujawnione w umowie bankowej. Nie wszystkie z tych elementów stanowiąessentialia negotiiumowy kredytowej. Elementów konstrukcyjnych tej umowy poszukiwać należy wart. 69 ust. 1 prawa bankowego.
W ocenie Sądu przedmiotowa Umowa zgodna jest zart. 69 ustawy prawo bankowei spełnia wszystkie wymogi zawarte w przytoczonym artykule, nie jest próbą obejścia przepisówprawa bankowego, jak również nie wypacza natury umowy kredytu. W Umowie kwotę kredytu ustalono na 66.585,37 CHF.(§ 2 ust. 1 Umowy, k. 65).Zdaniem Sądu odpowiadają prawu również postanowienia Umowy odnoszące się do oprocentowania kredytu, w tym wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany. Umowa przewidywała też okoliczności, w jakich może dojść do zmiany oprocentowania oraz sposoby jakimi kredytobiorca o tej zmianie zostanie poinformowany(§ 6 i § 7 Umowy, k. 67). Zauważyć też należy, że w dacie podpisania Umowy przepisyprawa bankowegonie przewidywały obowiązku zawarcia w umowie kredytowej postanowień określających mechanizm tworzenia tabel kursowych, kursów walut, czy też umożliwiających stronie wpływanie na ww. elementy. Zawarcia w Umowie takich postanowień nie domagali się również powodowie.
Umowa kredytu waloryzowanego mieści się, w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego i stanowi jej możliwy wariant (art. 3531k.c.w zw. zart. 69 ustawy Prawo bankowe). Umowa ta nie jest zatem sprzeczna zart. 3581§ 2 k.c.wedle którego strony mogą zastrzec w umowie, że wysokość świadczenia pieniężnego zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości. Natomiast § 3 tego przepisu stanowi podstawę sądowej waloryzacji świadczeń. Należy wskazać, że przepisart. 69 prawa bankowegonie należy do przepisów określających w sposób sztywny wysokości świadczenia pieniężnego, w szczególności świadczenia kredytobiorcy, tj. kwoty kredytu, którą powinien zwrócić w wykonaniu zobowiązania wynikającego z umowy kredytu. Z tego względu waloryzacja umowna tego świadczenia była dopuszczalna na podstawieart. 3581§ 2 k.c.Przyjęcie za miernik waloryzacji waluty obcej nie stanowiło również naruszenia bezwzględnie obowiązujących przepisów ani zasad współżycia społecznego. Waloryzacja umowna przy zastosowaniu jako jej miernika waluty obcej wyraża się w tym, że kredytobiorca zwraca kredytodawcy wykorzystaną sumę kredytu, przy czym w związku z kursem waluty obcej suma ta może być wyższa odpowiednio do relacji do waluty obcej. Suma wykorzystana w dniu wykonywania umowy kredytu może mieć bowiem inną wartość rynkową w wyniku indeksacji walutowej. Innymi słowy, kredytobiorca może być zobowiązany do zwrotu bankowi sumy pierwotnie wykorzystanego kredytu (w chwili wykonania umowy przez bank), ale taka wykorzystana suma (w całości lub części) może mieć inną (wyższą) wartość rynkową w okresie spłaty kredytu. Tym samym należy zaznaczyć, że zasada nominalizmu zawarta wartykule 3581k.c., znajduje rozszerzenie w ustępie 2 wspomnianego artykułu, umożliwiającego waloryzację w drodze umowy(wyrok Sądu Najwyższy z 22 stycznia 2016 r., sygn. akt I CSK 1049/14).
Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 29 kwietnia 2015 r.(sygn. V CSK 445/14, Lex nr 1751291),który to pogląd Sąd Okręgowy podziela i odnosi do przedmiotowej sprawy, potwierdził, że dopuszczalne jest ułożenie stosunku prawnego w taki sposób, że strony ustalą w umowie inną walutę zobowiązania i inną walutę wykonania zobowiązania. Wspomniany powyżejart. 69 Prawa bankowegostatuuje, że waluty samego kredytu oraz waluta jego spłaty nie muszą być tożsame. Tym samym, dopuszczalne jest tworzenie umów realizującychessentialia negotiiumowy kredytu przy założeniu spłaty wierzytelności w walucie obcej.
Biorący kredyt, zwłaszcza długoterminowy z przeliczeniem zobowiązań okresowych (rat spłacanego kredytu) według umówionej waluty (klauzula walutowa) ponosi ryzyko polegające albo na płaceniu mniejszych rat w walucie kredytu, albo większych, niż to wynika z obliczenia w tej walucie, gdyż na wysokość każdej raty miesięcznej wpływa wartość kursowa waluty kredytu w stosunku do waloryzacji tego kredytu(wyrok Sądu Najwyższego z 24 maja 2012 r., sygn. akt II CSK 429/11, Legalis nr 526856).Podkreślenia wymaga więc, że istotną konsekwencją umowy kredytu jest brak pewności w zakresie ostatecznego całkowitego jego kosztu zarówno ze strony banku, jak i kredytobiorcy. Dotyczy to także kredytów wyrażonych w PLN, nieindeksowanych do waluty obcej, szczególnie w przypadku zastosowania zmiennego oprocentowania kredytu, zależnego od szeregu czynników, na które kredytobiorca także nie ma wpływu. W przypadku wzrostu oprocentowania w okresie kredytowania, tak samo jak w przypadku zmian na rynku walutowym, które mogą dotykać CHF, kwota wierzytelności wobec banku może ulegać zmianie, jednak nawet wówczas będzie to jedno i to samo zobowiązanie z tego samego tytułu, bez cech innych stosunków zobowiązaniowych. Zjawisko to nie stanowi naruszeniaustawy Prawo bankowe, aniKodeksu cywilnegow zakresie prawa zobowiązań. Brak ekwiwalentności świadczeń jest więc pozorny, z uwagi na konieczność zachowania wzajemnej wartości waluty PLN i CHF. Nie można oczekiwać od banku (który jako spółka prawa handlowego prowadzi nastawioną na zysk działalność gospodarczą) udzielania kredytów bez umożliwienia mu osiągnięcia korzyści z umowy kredytu, bo tylko wówczas nie dochodziłoby do rozbieżności pomiędzy udzielonym kredytem, a zobowiązaniem do zwrotu wykorzystanego kredytu. Kredytobiorca, niedysponujący własnymi środkami pieniężnymi oraz taki kredytobiorca, który nie zamierza zaangażować posiadanych przez siebie środków finansowych, musi skorzystać z finansowego wsparcia ze strony banku, dla którego umowa kredytu jest źródłem przychodu, tym samym dochodzi do naruszenia równowagi między stroną konsumencką a spółkąprawa bankowego. Nie jest to jednak równoznaczne z nieważnością umowy kredytu, ponieważ wykorzystanie mechanizmu waloryzacji nie narusza natury kredytu, gdyż zapewnia kredytodawcy zarobek w zamian za udzielenie kredytu.
W sprawie sporna była kwestia, czy powodowie zawarli przedmiotową Umowę jako konsumenci w rozumieniuart. 221k.c.Zgodnie z tym przepisem, konsumentem można być wyłącznie w zakresie czynności prawnych niezwiązanych bezpośrednio z własną działalnością gospodarczą lub zawodową. Decyduje więc brak związku danej czynności z wymienioną działalnością, a nie to, czy taka działalność jest w ogóle prowadzona przez osobę dokonującą czynności prawnej. Do uznania, że mamy do czynienia z konsumentem, wystarczy brak bezpośredniego związku czynności z działalnością gospodarczą lub zawodową; istnienie pośredniego związku nie wyklucza zatem uznania danej osoby za konsumenta(K. Osajda (red.), P. Miklaszewicz, Kodeks cywilny, Komentarz, wyd. 20, 2018, Legalis).
Zdaniem Sądu, powodowie posiadali w chwili zawierania umowy status konsumenta. Wskazać w tym miejscu należy, że zawarcie umowy jako konsument nie oznacza „gwarancji satysfakcji”, tj. że umowa – w szczególności taka, która wiąże się z ryzykiem i uzależniona jest od czynników zewnętrznych, niezależnych od stron – będzie ostatecznie zawsze dla konsumenta korzystna. Jak wskazał Sąd Okręgowy w Warszawie w wyroku z dnia 18 kwietnia 2016 r.(sygn. III C 275/15, Mon.Pr.Bank. 2016 nr 10, str. 3)„działanie Państwa w zakresie ochrony konsumentów winno bowiem ograniczać się do ochrony przed działaniami podstępnymi bądź nieuczciwymi, nie mogą oni natomiast oczekiwać, że państwo ochroni ich przed wszelkimi negatywnymi konsekwencjami podejmowanych przez nich decyzji gospodarczych”, który to pogląd Sąd w tym składzie w pełni podziela. Podkreślić należy, że zawarcie umowy w charakterze konsumenta nie oznacza zwolnienia konsumenta z obowiązku dokonania przy zawieraniu umowy oceny rozmiaru zaciąganego zobowiązania i związanych z nim ryzyk. Jednocześnie żadne przepisy nie zabraniają konsumentom zawierania umów wiążących się z ryzykiem, jeżeli są oni gotowi je ponieść. Od konsumenta, należycie dbającego o własne interesy, należy oczekiwać aktywności i dążenia do wyjaśnienia wszelkich wątpliwości czy wszelkich niezrozumiałych kwestii szczególnie w kontekście umowy, która stanowi dla niego zobowiązanie. Jak słusznie wskazał Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 5 października 2016 r. „w relacjach cywilnoprawnych nie jest dopuszczalne faworyzowanie żadnej ze stron, choćby była konsumentem, kosztem praw profesjonalisty. Trzeba też uwzględnić stale podnoszący się poziom wykształcenia, wiedzy, doświadczenia i świadomości prawnej ogółu społeczeństwa, w tym konsumentów, coraz lepiej przygotowanych do asertywnego uczestnictwa w obrocie prawnym”(wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 5 października 2016 r., sygn. I ACa 47/16, Legalis nr 1533035).Nie byłoby tym samym podstaw do przyznania stronie powodowej uprzywilejowanej pozycji, w której byłaby zwolniona z obowiązku przejawiania jakiejkolwiek staranności przy dokonywaniu oceny treści zawieranej umowy i od odpowiedzialności za jej skutki.
Z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że zostali oni poinformowani m.in. o ryzyku związanym z zaciągnięciem kredytu hipotecznego waloryzowanego kursem waluty obcej, a przede wszystkim o ryzyku kursowym i tabelach kursowych. Wyrazili też zgodę na poniesienie ryzyka zmiany kursów walutowych(§ 30 Umowy, k. 74).
Mając powyższe okoliczności na względzie, strona powodowa nie wykazała, aby pozwany bank nie wypełnił względem powodów ciążącego na nim obowiązku informacyjnego. W ocenie Sądu kredytobiorcy posiadali pełną i niezbędną wiedzę na temat spłaty rat kredytu, jak również mieli świadomość istnienia kursu walutowego, jego wahań i tabel kursowych.
Podnoszone przez stronę powodową zarzuty dotyczące umowy kredytu hipotecznego waloryzowanego do waluty CHF wynikają, w ocenie Sądu, ze wzrostu kursu franka szwajcarskiego, na który pozwany bank nie miał żadnego wpływu i z którego to wzrostu nie odniósł żadnej korzyści. Wzrost kursu CHF wynikał bowiem z działań Centralnego Banku Szwajcarii, który w 2011 r. i 2015 r. doprowadził do uwolnienia sztywnego kursu CHF do innych walut. Zmiana kursu waluty, obiektywnie niekorzystna dla kredytobiorcy, nie może stanowić podstawy do stwierdzenia, że zawarta przez powodów Umowa jest nieważna.
Zdaniem Sądu, na ważność przedmiotowej Umowy nie wpływa fakt, że waloryzacja kredytu jest dokonywana jednostronnie przez bank w oparciu o kurs waluty u niego obowiązujący. Powodowie zdecydowali się na wybór kredytu waloryzowanego kursem waluty obcej, a bank spełnił względem powodów wszelkie wymagane w dacie zawierania Umowy obowiązki informacyjne. Wskazać należy, że trudno jest oczekiwać od banku, by na chwilę zawierania Umowy przedstawiał kredytobiorcom np. symulacje, w których kurs waluty rośnie o 100 lub 200%. Wystarczające jest, w ocenie Sądu, aby bank poinformował o ryzyku kursowym. Ostatecznie każdy kredytobiorca ryzyko to oceni inaczej. Na kredytobiorcy „odważnym”, „ryzykancie” nawet informacja o ryzyku wzrostu kursu waluty o 200% nie zrobi wrażenia, zaś inaczej zareaguje kredytobiorca „ostrożny” i „zapobiegliwy”. Sąd przyjął zatem, że strona powodowa posiadała pełną wiedzę na temat spłaty rat kredytu, to znaczy, że wysokość zadłużenia tytułem zaciągniętego kredytu (koszt kredytu), przeliczona na złotówki na dany dzień, podlega ciągłym wahaniom zgodnie z prawami rynków walutowych, w zależności od aktualnego kursu PLN i CHF, jak również powodowie mieli świadomość istnienia kursu walutowego, jego wahań i tabel kursowych. Nie ma też wątpliwości, że wybierając zadłużenie w CHF, powodowie świadomie chcieli skorzystać z oprocentowania niższego w porównaniu z kredytem złotowym i tym samym z miesięcznie niższej raty kredytu, a tym samym zauważali korzyści płynące z zawieranej umowy kredytu.
Wskazać należy naart. 58 § 1 i 2 k.c., zgodnie z którym czynność sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż w miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
Uznać należy, iż dopuszczalne było zawarcie z bankiem umowy kredytu waloryzowanej do waluty obcej. Przedmiotowa Umowa nie może być zatem uznana za bezwzględnie nieważną w związku zart. 58 k.c., gdyż nie narusza przepisów prawa, ani nie zmierza do obejścia ustawy, jak również nie jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności przedmiotowej Umowy i zasądzenia żądanej w roszczeniu głównym kwoty.
Brak jest też podstaw do uwzględnienia ewentualnego roszczenia powodów o zapłatę opartego na bezskuteczności postanowień umowy: § 1 pkt. 8 (definicja Tabeli kursowej), § 2 ust. 1 (wysokość udzielonego kredytu, cel kredytowania), § 5 ust. 4 (klauzula indeksacyjna), § 13 ust. 7 (spłata w walucie), § 18 ust. 1 oraz § 19 pkt 1) i 2) (klauzula indeksacyjna dotycząca spłaty zadłużenia przeterminowanego i odsetek), a także § 30 (oświadczenie o ryzyku) Umowy kredytu z uwagi na ich abuzywność.
Uznanie kwestionowanych przez stronę powodową postanowień za abuzywne wymaga subsumpcji przepisuart. 3851§ 1 k.c., zgodnie z którym postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Paragraf 2 powołanego przepisu wskazuje, że jeżeli postanowienie umowy zgodnie z§ 1nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Z kolei paragraf 3 wskazanego artykułu definiuje nieuzgodnione indywidualnie postanowienia umowy jako te, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Zgodnie z § 4 powołanego przepisu ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione
Zakres zastosowania przytoczonej regulacjiart. 3851k.c.sprowadza się do umów zawieranych przez przedsiębiorców z konsumentami. Dotyczy on jedynie postanowień innych niż określające główne świadczenia stron, nieuzgodnionych z konsumentem indywidualnie. Ponadto przesłankami uznania postanowień umownych jest taka ich treść, która kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy. Należy wobec tego zbadać umowę wiążącą strony w aspekcie wszystkich powołanych przesłanek.
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie należałoby zastosować tzw. kontrolę incydentalną, tj. zbadanie spornych postanowień pod kątem tego, czy wypełniły one znamiona przewidziane wart. 3851§ 1 k.c.
Postanowienia Umowy kredytu, które łączą strony postępowania ustalone zostały w oparciu o preferencje powodów (konsumentów), zgłoszone we wniosku o udzielenie kredytu. Ostatecznie sama treść Umowy, z wyjątkiem postanowień odzwierciedlających dane zawarte we wniosku, nie były indywidualnie uzgadniane, co do końcowego słownego brzmienia, lecz na kształt ostatecznie przyjętego wariantu tej umowy i w ogóle na decyzję o jej zawarciu decydujący wpływ mieli powodowie, o czym w dalszej części uzasadnienia.
Sąd stanął na stanowisku, że w niniejszej sprawie konieczna była całościowa kontrola, polegająca na badaniu wszystkich przesłanek abuzywności. Jest to sytuacja najwłaściwsza z punktu widzenia założeń procedury cywilnej, gdyż pozwala w oparciu o przeprowadzone postępowanie dowodowe w sposób wszechstronny i niezredukowany zrekonstruować wszystkie istotne dla przedmiotowego indywidualnego stosunku prawnego okoliczności.
W judykaturze istnieje spór co do przyjęcia czy klauzule waloryzacyjne regulują świadczenie główne, czy też nie.
Zdaniem Sądu, regulacje umowne związane z waloryzacją kredytu dotyczą głównych świadczeń stron. Co prawda ustawodawca nie określił, co należy rozumieć przez sformułowanie „główne świadczenia stron”, wskazane wart. 3851§ 1 k.c., ale niewątpliwie są to takie elementy konstrukcyjne umowy, bez których uzgodnienia nie doszłoby do jej zawarcia. Pojęcie to z pewnością należy interpretować w nawiązaniu do elementów przedmiotowo istotnych umowy. Strona powodowa kwestionowała zapisy przedmiotowej Umowy dotyczące indeksacji, a zatem sposobu przeliczenia udzielonego powodom kredytu i rozliczenia wpłat dokonywanych przez nich na rzecz pozwanego banku tytułem spłaty zaciągniętego zobowiązania. Pojęcie „głównych świadczeń stron” w odniesieniu do umowy należy rozpatrywać analogicznie jak przy kredycie w kontekścieart. 69 ust. 1 Prawa bankowego, zawierającegoessentialia negotiiumowy kredytu. Analizując kwestionowane przez powodów postanowienia umowne stwierdzić należy, że miały one wpływ na wysokość kredytu oraz wysokość poszczególnych rat. Stanowiły częściowo klauzulę waloryzacyjną, która wprost oddziałuje na wysokość świadczenia głównego stron. Z uwagi na powyższe, nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła podstawowa przesłanka wynikająca zart. 3851§ 1 k.c.Kwestionowane postanowienia określały bowiem główne świadczenia stron, a strona powodowa nie wykazała, aby zostały one sformułowane w sposób niejednoznaczny. Omawiane regulacje odwołują się wprost do kursu kupna lub sprzedaży waluty obowiązującego w pozwanym banku w chwili wypłaty lub spłaty kredytu. Wskazać również należy, że bankde factonie miał technicznej możliwości wykonania Umowy w inny sposób niż w oparciu o własne tabele kursów. Zdaniem Sądu treść tych postanowień nie budzi też wątpliwości.
Przyjmując nawet, że postanowienia te – jako dotyczące głównych świadczeń stron – nie zostały określone w sposób jednoznaczny, ewentualnie, że regulacje dotyczące waloryzacji nie regulują głównych świadczeń stron, to żądanie pozwu również nie zasługiwałoby na uwzględnienie.
W przedmiotowej sprawie należy zwrócić uwagę na realia zawierania umów w sprawach takich jak niniejsza, polegające na tym, że z jednej strony bank posiada pewną paletę produktów finansowych do wyboru i uzgodnienia, zaś z drugiej strony konsument zgłasza swoje konkretne potrzeby (najpierw w drodze ustnej, a po dopasowaniu konkretnego instrumentu do jego potrzeb – w drodze wniosku o udzielenie kredytu).
Niewątpliwie, z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że powodowie poszukiwali produktu finansowego (kredytu), który zapewniłby uzyskanie potrzebnej im kwoty na zakup nieruchomości, przy jednocześnie możliwie najniższych kosztach uzyskania kredytu. W rezultacie zgłoszone potrzeby wywołały ze strony banku reakcję w postaci przedstawienia oferty, która mogłaby tego rodzaju potrzebom sprostać. Tym samym kredyt waloryzowany do waluty CHF stanowił jedyną opcję uzyskania przez nich potrzebnych środków. Jakkolwiek strona powodowa w zasadzie nie wywierała wpływu na konkretne brzmienie kwestionowanych w sprawie postanowień końcowych umowy, to jednak należy zauważyć, że kształt zaproponowanych warunków umownych był ściśle zdeterminowany potrzebami powodów, świadomie przez nich zgłoszonymi we wniosku o kredyt.Ponadto strona powodowa nie podnosiła twierdzeń jakoby poszczególne zapisy Umowy były dla powodów nieodpowiednie w dacie zawierania Umowy o kredyt hipoteczny. Sąd zaznacza, że wskazane okoliczności nie obalają wprawdzie przesłanki nieuzgodnienia indywidualnego kwestionowanych postanowień z konsumentem, ale mają zdecydowany wpływ na ocenę zaistnienia dalszych przesłanek, o których mowa w przepisieart. 3851k.p.c.(rażącego naruszenia interesu konsumenta i sprzeczności dobrymi obyczajami).
Dodać należy, że zgodnie zart. 3851§ 4 k.c.ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Pozwany zaś nie zaoferował dowodu, który w jakikolwiek sposób uwierzytelnił okoliczność, że strona powodowa miała wpływ na treść kwestionowanych postanowień.
W odniesieniu do przesłanek sprzeczności postanowień z dobrymi obyczajami i rażącego naruszenia interesów konsumenta, a także naruszenia zasad współżycia społecznego Sąd uznał, że strona powodowa nie wykazała zajścia tychże przesłanek w niniejszym postępowaniu, co do żadnej ze spornych klauzul. Jak podnosi się w doktrynie i orzecznictwie „dobre obyczaje” są w zasadzie odpowiednikiem „zasad współżycia społecznego”. Zgodnie z utrwaloną judykaturą do zasad tych zalicza się reguły postępowania niesprzeczne z etyką, moralnością, aprobowanymi społecznie zasadami. W rozumieniuart. 3851§ 1 k.c.„działanie wbrew dobrym obyczajom” w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku, zaś „rażące naruszenie interesów konsumenta” oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku zobowiązaniowym. Rażące naruszenie należy interpretować jako znaczne odbieganie przyjętego uregulowania od zasad uczciwego wyważenia praw i obowiązków. Naruszenie interesów konsumenta ma być niewątpliwe, bezsporne i nacechowane znacznym ujemnym ładunkiem(por. m. in. wyrok Sądu Najwyższego z 13 lipca 2005 r., sygn. I CK 832/04, Biul. SN 2005 nr 11).
Wskazane w tym przepisie formuły prawne, służą do oceny tego, czy standardowe klauzule umowne zawarte we wzorcu umownym przekraczają zakreślone przez ustawodawcę granice rzetelności kontraktowej twórcy wzorca w zakresie kształtowania praw i obowiązków konsumenta(por. wyrok Sądu Najwyższego z 13 lipca 2005 r., sygn. I CK 832/2004, Biul. SN 2005/11/13).Nie jest zatem wystarczające ustalenie nierównomiernego rozkładu praw i obowiązków stron umowy (sprzeczność z dobrymi obyczajami), lecz konieczne jest stwierdzenie prawnie relewantnego znaczenia tej nierównowagi (rażące naruszenie interesów konsumenta).
W kontekście stosunków prawnych łączących bank z jego klientami (stosunków umownych o charakterze ekonomicznym) przyjąć należy, że zasady współżycia społecznego wymagają od stron tych stosunków uczciwości (uczciwego obrotu) oraz lojalności. Powodowie złożyli wniosek o kredyt, zostali zapoznani z ryzykiem kursowym, ryzykiem zmiany stopy procentowej oraz oprocentowania. Zdaniem Sądu, sporne postanowienia zostały sformułowane na tyle precyzyjnie, na ile pozwala na to materia, której one dotyczą. W takiej sytuacji brak jest podstaw dla twierdzenia, że Umowa, którą zawarli z bankiem narusza zasady współżycia społecznego czy też dobre obyczaje.
W roszczeniu ewentualnym powodowie wnosili o zasądzenie kwoty stanowiącej nadpłatę wynikającą z bezskuteczności wymienionych już postanowień umownych w zakresie mechanizmu waloryzacji oraz ustalenie, że w stosunku prawnym łączącym powodów z pozwanym na podstawie ww. Umowy Kredytu, bezskuteczne wobec powodów są postanowienia: § 1 pkt. 8 (definicja Tabeli kursowej), § 2 ust. 1 (wysokość udzielonego kredytu, cel kredytowania), § 5 ust. 4 (klauzula indeksacyjna), § 13 ust. 7 (spłata w walucie), § 18 ust. 1 oraz § 19 pkt 1) i 2) (klauzula indeksacyjna dotycząca spłaty zadłużenia przeterminowanego i odsetek), a także § 30 (oświadczenie o ryzyku).
Poprzez przyjęcie wskazanej koncepcji nastąpiłaby zdaniem Sądu niedopuszczalna zmiana przedmiotu świadczenia głównego. W takim przypadku doszłoby bowiem do zniekształcenia konstrukcji prawnej i ekonomicznej tego typu zobowiązań z uwagi na zastosowanie nieadekwatnego wskaźnika oprocentowania. Z tych względów Sąd oddalił wniosek strony powodowej o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego m. in. celem wyliczenia różnicy pomiędzy sumą rat spłaconych przez powoda, a kwotą jaką powód zapłaciłby w okresie objętym zaświadczeniem z pominięciem indeksacji / denominacji kredytu do CHF. Przyjmując koncepcję ferowaną przez powodów nastąpiłaby niedopuszczalna zmiana przedmiotu świadczenia głównego. W takim przypadku doszłoby bowiem do zniekształcenia konstrukcji prawnej i ekonomicznej takiego typu kredytów z uwagi na zastosowanie nieadekwatnego wskaźnika oprocentowania. Kredyt złotówkowy podlega bowiem oprocentowaniu zmiennym wskaźnikiem WIBOR (plus stała marża banku), o którego wahaniach decydują inne czynniki, aniżeli czynniki w odniesieniu do wskaźnika LIBOR. Sąd nie ma też wątpliwości, że wybierając zadłużenie w walucie szwajcarskiej, powodowie świadomie chcieli skorzystać z niższego oprocentowania (LIBOR) w porównaniu z kredytem złotowym (gdzie obowiązywał WIBOR) i tym samym miesięcznie niższej raty kredytu. Modyfikacja treści umowy jedynie poprzez wyeliminowanie klauzul uznanych za niedozwolone w sposób zaproponowany przez powodów nie może zyskać aprobaty. Proste wyeliminowanie zakwestionowanych klauzul doprowadziłoby do niedopuszczalnej zmiany pierwotnego charakteru stosunku prawnego, łączącego strony. Doszłobyde factodo zastąpienia kredytu indeksowanego kursem waluty CHF kredytem złotowym. Sąd aprobuje w tym zakresie pogląd wyrażony przez Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 29 marca 2017 r.(sygn. akt I ACa 1233/16, LEX nr 2287417),gdzie Sąd ten wskazał, iż „zmiana charakteru zobowiązania (z kredytu walutowego na kredyt stricte złotowy) musiałaby pociągać za sobą konsekwentnie zmianę stawki referencyjnej oprocentowania na stawkę WIBOR (znacznie mniej korzystną dla kredytobiorców), czyli indeks funkcjonujący dla obrotu złotowego przy giełdzie (...)”.
W niniejszej sprawie biegły sądowyP. G.wskazał, że mechanizm ustalania kursów z Tabelibanku (...) S.A.stanowił mechanizm zbliżony do innych podmiotów oferujących kredyty denominowane lub indeksowane kursem CHF(opinia biegłego sądowegoP. G.17 lipca 2023 r., k. 664-678).
Porównując wysokość rat faktycznie zapłaconych, z ratami należnymi kredytu złotówkowego oprocentowanego stawką WIBOR + średnia marża banków przy założeniu przeliczenia spłat w walucie według kursu średniego NBP różnica wyniosła by 10.501,99 zł.(opinia biegłego sądowegoP. G.z 17 lipca 2023 r., k. 678).
W ocenie Sądu z powyższego wynika, że zastosowany przez pozwany bank kurs sprzedaży CHF/PLN pochodzący z Tabeli Kursów Walut Obcych pozwanego banku nie odbiegał w sposób istotny od kursów rynkowych a nawet od kursu średniego NBP.
W chwili zawierania Umowy powodowie znali kwestionowane postanowienia, wiedzieli o tym, że kredyt jest waloryzowany do waluty obcej, mieli wiedzę w zakresie postanowień dotyczących ryzyka walutowego, oprocentowania, zabezpieczenia kredytu i początkowo odnosili wymierne korzyści z wyboru tego rodzaju instrumentu finansowego.
Zdaniem Sądu nie sposób uznać za abuzywne postanowień § 2 ust. 1 Umowy, który zawiera kwotę udzielonego kredytu i wskazuje cel kredytowania, który to zapis wynika z dany zawartych we wniosku o udzielenie kredytu skierowanego do banku przez samych powodów. Postanowienie to jest jasne i nie budzi wątpliwości interpretacyjnych.
Ostatecznie żądanie powodów, zdaniem Sądu, jest też sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, tj. zasadą uczciwego postępowania w obrocie gospodarczym, równego traktowania kontrahentów czy lojalności. Gdyby bowiem roszczenie strony powodowej zostało uwzględnione, a pozwany zobowiązany zostałby do zapłaty dochodzonych przez powodów kwot, pomimo że powodowie zrealizowali cel umowy, tj. skorzystali z udostępnionego im kapitału i zakupili nieruchomość, to stanowiłoby to naruszenie praw osób, które w tym samym okresie zaciągały zobowiązania, jednak z uwagi na ryzyko związane z kredytami denominowanymi nie zdecydowały się na ich zaciągnięcie i zaciągnęły kredyt złotowy, który w tym czasie był znacznie mniej korzystny finansowo.
Zgodnie zart. 354 k.c.dłużnik powinien wykonywać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje – także w odpowiadający tym zwyczajom. Zdaniem Sądu jest niewątpliwe, że strona powodowa dokonała świadomie wyboru kredytu i jego warunków, które w chwili zawierania umowy były dla niej korzystne.
Zasadą jest, że każde przejście wartości majątkowej z jednej osoby na drugą musi być prawnie uzasadnione. W związku z tym stosownie doart. 405 k.c., kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby nie było to możliwe, do zwrotu jej wartości.
Przepis ten – w myślart. 410 § 1 k.c.– stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia (§ 2).
Okoliczności sprawy i dokonana ocena dowodów prowadzą do wniosku, iż wpłacone przez powodów na rzecz pozwanego, na podstawie postanowień Umowy, kwoty nie stanowią świadczenia nienależnego. Uiszczane były na ważnej podstawie, a powodowie zobowiązani byli względem pozwanego banku. Sąd nie dopatrzył się podstaw nieważności przedmiotowej Umowy, w związku z tym żądanie powodów o zapłatę nie znajduje uzasadnienia. Brak jest również podstaw do uznania kwestionowanych postanowień Umowy za niedozwolone. Z tych względów powództwo główne oraz ewentualne, podlegały oddaleniu w całości (pkt I wyroku).
Zgodnie zart. 108 § 1 k.c.sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym postępowanie w instancji. Podstawę rozstrzygnięcia o kosztach procesu w niniejszej sprawie stanowi przepisart. 98 §1 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu).
W niniejszej sprawie Sąd, w myśl przepisuart. 108 § 1 zd. 2 k.p.c., rozstrzygnął jedynie o zasadach ponoszenia kosztów procesu ustalając, że powodowie przegrali proces w 100% i pozostawił rozliczenie kosztów postępowania referendarzowi sądowemu po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku, o czym orzekł w punkcie II wyroku.
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w wyroku.
Sędzia Ewa Ligoń-Krawczyk