Sąd Okręgowy w Olsztynie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 558/22
Data wyroku: 2024-06-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Słowa kluczowe: Kredyt
Podstawa prawna: art.189 kpc i art. 410 kc

Sygn. akt: I C 558/22

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 czerwca 2024 r.

Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny
w składzie: Przewodniczący: sędzia Juliusz Ciejek
Protokolant: sekretarz sądowy Anna Kosowska
po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2024 roku w Olsztynie
na rozprawie
sprawy z powództwaK. L.iM. R.
przeciwko(...) Bank (...) Spółce Akcyjnejz siedzibą wW.
o ustalenie i zapłatę lub ustalenie i zapłatę

I
ustala, żeumowa nr (...)kredytu budowlanego w walucie wymienialnej, zawarta w dniu 17 grudnia 2007 r. pomiędzyBankiem (...) S.A.wW., którego następcą prawnym jest pozwany, aK. L.iM. O.(obecnieR.) jest nieważna,

II
zasądza od pozwanej na rzecz powódkiM. R.:

- kwotę 127.782 zł 45 gr (sto dwadzieścia siedem tysięcy siedemset osiemdziesiąt dwa złote czterdzieści pięć groszy) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 14 czerwca 2024 r. do dnia zapłaty,
- kwotę 42.739,75 CHF (czterdzieści dwa tysiące siedemset trzydzieści dziewięć franków szwajcarskich siedemdziesiąt pięć centymów) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 14 czerwca 2024 r. do dnia zapłaty,
III. w pozostałym zakresie powództwo oddala,

IV
zasądza od pozwanej na rzecz powódki kwotę 11.834 (jedenaście tysięcy osiemset trzydzieści cztery) zł tytułem zwrotu kosztów procesu w tym kwotę 10.834 (dziesięć tysięcy osiemset trzydzieści cztery) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Sygn. akt I C 558/22

UZASADNIENIE
W pozwie z dnia 5 maja 2022 r. przeciwko(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wW.powodowieM. R.iK. L.wnieśli o:

1
ustalenie, żeumowa nr (...)kredytu budowlanego w walucie wymienialnej zawarta dnia 17.12.2007 r. pomiędzyBankiem (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.(obecna nazwa(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wW.), aK. L.iM. O.(obecne nazwiskoR.) jest nieważna,

2
zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kwoty 32.283,60 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od 13.04.2022 r. do dnia zapłaty.

ewentualnie,

3
ustalenie, że postanowienia zawarte w § 1 ust 1 umowy w zakresie w jakim przewiduje udzielenie kredytu denominowanego w walucie wymienialnej, § 4 ust. 1 umowy oraz § 37 ust. 1 i ust 2, § 38 ust. 1 regulaminu są niedozwolone i nie wiążą powodów,

4
zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kwoty 32.283,60 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od 13.04.2022 r. do dnia zapłaty,

5
zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kwoty 1.000 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od wytoczenia powództwa do dnia zapłaty.

Nadto wnieśli o zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, w uwzględnieniem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 68 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za okres od uprawomocnienia się orzeczenia, w którym je zasądzono do dnia zapłaty.
W uzasadnieniu wskazano, że powódka wraz z swoim ówczesnym partnerem w dniu 17.12.2007 r. zawarli jako konsumenci z pozwanym umowę kredytu budowlanego w walucie wymienialnej. Treść umowy kredyty nie była ustalana z powodami. Kredytobiorcy nie mieli wpływu na treść jej warunków, w szczególności na treść warunków odnoszących się do waloryzacji kredytu kursem franka szwajcarskiego. W ocenie powodów kwestionowane przez nich postanowienia umowne były postanowieniami niedozwolonymi w rozumieniuart. 3851§ 1 k.c.Bank uzyskał uprawnienie do jednostronnego i nie podlegającego kontroli ze strony kredytobiorców, ustalania kursów(...), dzięki czemu może swobodnie kształtować wysokość zobowiązań kredytobiorców. Eliminacja kwestionowanych postanowień skutkowałaby brakiem możliwości wykonywania umowy. Taka umowa jest nieważna w całości na podstawieart. 58 § 1 k.c.jako sprzecznaustawą prawo bankowe. Podstawę prawną żądania zapłaty stanowi przepisart. 410 § 2 k.c.w zw. zart. 405 k.c.
(pozew k. 4-10)
Pozwanybank (...) S.A.jeszcze przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy podniósł zarzut nieprawidłowego oznaczenia wartości przedmiotu sporu i wniósł o sprawdzenie wskazanej przez powodów wartości przedmiotu sporu.
Następnie, pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości. Ewentualnie, w przypadku uwzględnienia w całości lub części roszczenia zawartego w pkt 1, wniósł o zastrzeżenie w wyroku, że zapłata zasądzonej należności, w zakresie poszczególnych kwot odpowiadających wysokości kolejnych rat kredytowych składających się na roszczeni strony powodowej, nastąpi w walucie polskiej, według kursów średnich(...)ogłaszanych przez NBP, obowiązujących każdorazowo w dniach uiszczenia na rzecz pozwanego przez stronę powodową każdej z rat kapitałowo-odsetkowych, składających się na kwotę żądaną w pkt 1 pozwu.
Nadto, pozwany wniósł o zasądzenie od strony powodowej na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego na podstawie norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.
Pozwany wniósł o zawieszenie postępowania, do czasu wydania przez skład całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego uchwały w postępowaniu zawisłym aktualnie pod sygn. akt(...).
W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew wskazał, że powódka prowadziła pod adresem kredytowanej nieruchomości działalność gospodarczą - zarzut braku statusu konsumenta po stronie powodowej. Podniósł brak interesu prawnego powodów w żądaniu o ustalenie oraz wskazał, że żądanie pozwu stanowi nadużycie prawa podmiotowego (5k.c.).
Pozwany zaprzeczył m.in. temu, że:
- roszczenie strony powodowej było uzasadnione tak co do zasady jak i co do wysokości,
- strona powodowa nie była poinformowana o ryzyku walutowym i ryzyku zmiennej stopy procentowej związanej z umową,
- strona powodowa nie była informowana o treści umowy,
- strona powodowa nie miała żadnego wpływu na treść umowy, a treść jej postanowień nie była indywidualnie negocjowana pomiędzy stronami,
- pozwany na podstawie umowy i regulaminu był uprawniony do określania kursu walut w sposób dowolny,
- w umowie znalazły się postanowienia niedozwolone w rozumieniuart. 3851k.c.w tym w szczególności dotyczące określania kursu walut,
- doszło do naruszenia dobrych obyczajów lub rażącego naruszenia interesów strony powodowej,
- wskutek zarzucanej abuzywności umowa zawarta przez strony miałaby zostać uznana za nieważną w całości lub części,
- umowa zawarta przez strony jest w całości lub w części nieważna,
- postanowienia dotyczące mechanizmów przeliczeniowych stanowiły główne świadczenia stron i sformułowane były w sposób niejednoznaczny,
- postanowienia umowy i regulaminu uchybiały zasadom współżycia społecznego lub naruszały zasadę swobody umów.
(odpowiedź na pozew k. 58-94)
Pozwany pismem z dnia 03.07.2023 r. podniósł zarzut skorzystania przez pozwanego z prawa zatrzymania świadczenia, które w razie prawomocnego orzeczenia będzie przysługiwało stronie powodowej od pozwanego do czasu zaofiarowania pozwanemu przez stronę powodową zwrotu świadczenia w postaci kwoty kredytu tj. 272.175,77 zł, wypłaconej stronie powodowej na podstawie umowy.
Ponadto, wniósł o orzeczenie, że zapłata przez pozwanego na rzecz strony powodowej kwoty określonej w wyroku nastąpi z jednoczesnym zaofiarowaniem przez stronę powodową na rzecz pozwanego kwoty 272.175,77 zł i wobec tego wniósł również o oddalenie roszczenie strony powodowej o zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 19.05.2023 r. do dnia zapłaty.
(pismo procesowego pozwanego – k. 177-178, oświadczenie pozwanego wraz z zwrotnym potwierdzeniem odbioru – k. 185-190, 192-193)
Powodowie pismem z dnia 10.01.2024 r. dokonali modyfikacji powództwa w ten sposób, że wnieśli o:

1
ustalenie, żeumowa nr (...)kredytu budowlanego w walucie wymienialnej zawarta dnia 17.12.2007 r. pomiędzyBankiem (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.(obecna nazwa(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wW.), aK. L.iM. O.(obecne nazwiskoR.) jest nieważna,

2
zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kwot:

- 127.782,45 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od 10.01.2024 r. do dnia zapłaty,
- 42.739,75 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od następujących kwot:
a) 32.283,60 CHF za okres od 13.04.2022 r. do dnia zapłaty,
b) 10.456,15 CHF za okres od 10.01.2024 r. do dnia zapłaty
ewentualnie,

3
ustalenie, że postanowienia zawarte w § 1 ust 1 umowy w zakresie w jakim przewiduje udzielenie kredytu denominowanego w walucie wymienialnej, § 4 ust. 1 umowy oraz § 37 ust. 1 i ust 2, § 38 ust. 1 regulaminu są niedozwolone i nie wiążą powodów,

4
zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kwoty 42.739,75 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od następujących kwot

a) 32.283,60 CHF za okres od 13.04.2022 r. do dnia zapłaty,
b) 10.456,15 CHF za okres od 10.01.2024 r. do dnia zapłaty

5
zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kwoty 1.000 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od wytoczenia powództwa do dnia zapłaty.

(pismo powodów – k. 196-197)
Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości i podtrzymał dotychczasowe twierdzenia, wnioski i zarzuty zgłoszone w odpowiedzi na pozew.
(pismo pozwanego – k. 207-208)
Powodowie pismem z dnia 20.03.2024 r. cofnęli ewentualne żądanie pozwu o zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kwoty 1.000 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od wytoczenia powództwa do dnia zapłaty.
(pismo powodów – k. 225)
Na rozprawie w dniu 21.05.2024 r. pełnomocnik pozwanego cofnął wniosek o zawieszenie postępowania. Ponadto wskazał, że nie kwestionuje wpłaty dokonanej w(...)na sumę wskazaną w piśmie z dnia 10.01.2024 r. Przyznał, że kwoty wskazane w piśmie z dnia 10.01.2024 r. poparte zaświadczeniami banku zostały we wskazanych tam sumach uiszczone.
(protokół rozprawy – k. 229)

Sąd ustalił, co następuje:
PozwanyBank (...) S.A.z siedzibą wW.jest następcą prawnymBanku (...) S.A.z/s wW..
(bezsporne, wydruk z KRS dot. pozwanego k. 104-121)
Powodowie w dniu 13 listopada 2007 r. podpisali wniosek kredytowy o kredyt w kwocie 121.837,32 CHF. Kredyt miał być przeznaczony na nabycie lokalu mieszkalnego. We wniosku powodowie wskazali, że powódka jest bezrobotna, zaś powód jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę i osiąga dochód w funtach. Na dzień składania wniosku powodowie nie prowadzili działalności gospodarczej.
Powodowie składając wniosek o kredyt oświadczyli, że pracownikBanku (...) S.A.przedstawił im ofertę kredytu budowlanego w złotych i w walucie wymielanej, a po zapoznaniu się z tą ofertą, zdecydowali, że dokonują wyboru oferty kredytu w walucie wymienialnej, mając pełną świadomość, iż w okresie obowiązywania umowy kredytu może nastąpić wzrost kursu waluty kredytu, co spowoduje podwyższenie kwoty kredytu, kwoty raty kapitałowo-odsetkowej przypadających do spłaty określonych w złotych. Ponadto, powodowie oświadczyli, że są świadomi, że oprocentowanie kredytu jest zmienne i w okresie obowiązywania umowy kredytu może ulec podwyższeni w związku ze wzrostem stopy referencyjnej LIBOR, co spowoduje podwyższenie kwoty raty kapitałowo-odsetkowej przypadającej do spłaty. Potwierdzili również, że otrzymali informację o kosztach obsługi kredytu w przypadku niekorzystnej zmiany stopy procentowej.
(dowód: wniosek kredytowy k. 123-125, informacja o wnioskodawcach – k. 127-128 oraz k. 130-131,133, oświadczenie powodów – k. 135, przesłuchanie stron – k. 229v-230)
W dniu 17 grudnia 2007 r. powodowie jako konsumenci, w imieniu których działał pełnomocnik, zawarli zBankiem (...) S.A.z siedzibą wW.umowę nr (...)kredytu budowlanego w walucie wymienialnej. Celem finansowania kredytu był budowa i zakup lokalu mieszkalnego wraz z przynależną do tego lokalu piwnicą i miejscem garażowym oraz poniesionych kosztów (§1 ust. 1 i 3 umowy).
Zgodnie z § 1 umowy bank udzielił kredytu w kwocie 128.046,56 CHF z czego kwota 1.280,47 CHF na sfinansowanie należnej bankowi opłaty przygotowawczej, a kredytobiorcy zobowiązali się do jego wykorzystania zgodnie z umową.
Z tytułu udzielonego kredytu Bank pobrał jednorazowo bezzwrotną opłatę przygotowawczą w kwocie 1.280,47 CHF. Potrącenie przez bank opłaty z łącznej kwoty kredytu nastąpiło w dniu wypłaty kredytu. (§2 ust. 1 umowy).
Wypłata kredytu miała nastąpić niezwłocznie po złożeniu przez kredytobiorcę dyspozycji wypłaty kredytu, zgodnie z obowiązującym w banku wzorem oraz po ustanowieniu prawnego zabezpieczenia spłaty kredytu i innych warunków szczegółowo opisanych w umowie (§ 2 ust. 3 pkt 1, 2 i 3 umowy).
Oprocentowanie kredytu zostało ustalone jako zmienne i ustalone w oparciu o stopę referencyjną 3M LIBOR, zaokrągloną do czwartego miejsca po przecinku, obowiązującą w banku w dniu podpisania umowy kredytu, a w okresie kredytowania – w pierwszym dniu kolejnego okresy stabilizacji oprocentowania oraz przy uwzględnieniu marży banku w wysokości 1,35 punktu procentowego. Oprocentowanie zostało ustalone na dzień zawarcia umowy na poziomie 4,1570 % w stosunku rocznym. Pierwsza zmiana oprocentowania nastąpić w 3 miesiącu od podpisania umowy. Każda następna zmiana następowała po upływie 3 miesięcy od poprzedniej zmiany. Powyższa zmiana nie stanowi zmiany umowy. O zmianie oprocentowania bank powiadomi kredytobiorcę pisemnie (§ 3 ust. 1-3 umowy).
Zgodnie z § 3 ust. 4 umowy, bank nalicza odsetki w okresach miesięcznych od kwoty aktualnego zadłużenia od dnia wypłaty kredytu do dnia poprzedzającego całkowitą spłatę zobowiązań z tytułu kredytu.
W § 3 ust. 5 umowy, wskazano, że w przypadku, gdy stopa oprocentowania, o której mowa w ust. 1 będzie wyższa w okresie kredytowania niż czterokrotność stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego, bank pobiera odsetki naliczone według stopy równej czterokrotność stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego. Stopa kredytu lombardowego NBP na dzień zawarcia umowy wynosi 6,25%.
Kredyt został udzielony od dnia zawarcia umowy do 17 grudnia 2037 r. (§1 ust. 2 umowy).
Spłata kredytu następować miała wraz z odsetkami w złotych polskich. W umowie wskazano, że zmiana kursu waluty wpływa na wysokość salda kredytu oraz raty kapitałowo-odsetkowe (§ 4 ust. 1 umowy).
Kredyt i odsetki miały być spłacane w annuitetowych miesięcznych ratach kapitałowo-odsetkowych, przy czym pierwsza i ostatnia rata mogła być ratą wyrównującą (§ 4 ust. 2 umowy).
Pierwszy termin spłaty odsetek przypada na 5 dzień miesiąca następującego po miesiącu, w którym wystąpiła wypłata kredytu. Termin spłaty następnych rat odsetkowych, a po zakończeniu okresu karencji rat kapitałowo-odsetkowych, przypada w ustalonych powyżej dniu każdego kolejnego miesiąca aż do całkowitej spłaty kredytu wraz z odsetkami. Termin spłaty ostatniej raty kapitałowo-odsetkowej przypada w dniu 17.12.2037 r. (§ 4 ust. 3 umowy). Przy czym termin spłat oraz wysokość rata określał harmonogram spłat, który stanowił integralną część umowy (§ 4 ust. 6 umowy). Harmonogram obejmował raty do dnia pierwszej zmiany oprocentowania i był przekazywany kredytobiorcy w dniu podpisania umowy, a harmonogram obejmujący kolejne raty do dnia następnej zmiany oprocentowania był przesyłany kredytobiorcy po każdej zmianie oprocentowania (§ 4 ust.6 umowy).
Spłata kredytu następowała przez obciążanie należną kwotą kredytu i odsetek w terminach płatności, konta osobistego prowadzonego wbanku (...) SAdo wysokości wolnych środków na tym koncie, na podstawie pisemnej dyspozycji kredytobiorcy (§ 4 ust. 7 umowy). Jednocześnie kredytobiorca zobowiązany był do zapewnienia w terminach płatności środków na tym koncie na spłatę zobowiązań (§ 4 ust. 8 umowy).
W umowie wskazano, że kredyt może być wielokrotnie przewalutowany, za co Bank pobiera prowizję w wysokości 1% kwoty po przewalutowaniu (§ 4 ust. 13 umowy).
Stosownie do § 6 ust. 1 pkt 1 oprócz hipoteki ustanowionej na nabywanej nieruchomości, dodatkowe zabezpieczenie kredytu stanowiło ubezpieczenie nieruchomości, ubezpieczenie kredytowanego niskiego wkładu własnego oraz cesja praw wierzytelności zumowy nr (...)(§ 6 ust. 1 i 2 umowy).
W regulaminie wskazano, że kredyty w walutach wymienialnych wypłacane są w złotych, przy zastosowaniukursu kupnawaluty obowiązującej w Banku w chwili wypłaty. Natomiast, kredyty w walutach wymienialnych podlegają spłacie w złotych przy zastosowaniukursu sprzedażywaluty obowiązującej w banku w chwili spłaty (§ 37 ust. 1 i 2 regulaminu).
Z kolei odsetki, prowizje oraz opłaty naliczane są w walucie kredytu i podlegają spłacie w złotych przy zastosowaniukursu sprzedażywalut obowiązującej w banku w chwili spłaty. W przypadku kredytu w walucie wymienialnej, w celu ustalania całkowitego kosztu i łącznej kwoty kosztów kredytu, stosuje siękurs sprzedażywaluty kredytu, obowiązujący w banku w chwili ustalenia kosztu. W przypadku konieczności ustalenia w walucie wysokości kosztu podanego w złotych, stosuje siękurs kupnawaluty kredytu, obowiązujący w banku w chwili ustalenia kosztu (§ 38 ust. 1 i 2 regulaminu).
Dodatkowo w § 40 ust. 1 regulaminu wskazano, że w przypadku kredytów walutowych lub kredytów przeznaczonych na spłatę kredytu walutowego może wystąpić różnica pomiędzy udzieloną a przewidzianą do wypłaty kwotą kredytu wyrażoną w złotych, wynikającą z różnic kursów walut. Ryzyko wystąpienia różnic kursowych ponosi kredytobiorca.
Stosownie do § 40 ust. 2 regulaminu, kredytobiorca zobowiązał się do pokrycia ewentualnej różnicy pomiędzy kwotą kredytu przeliczoną na złote po kursie kupna obowiązującym w dniu złożenia wniosku o kredyt, a kwotą kredytu przeliczoną na złote po kursie kupna z dnia wypłaty kredytu, niezbędną do zamknięcia inwestycji.
(dowód: umowa k. 14-18 oraz k. 139-143, regulamin k. 19-26 oraz k. 145-152, oświadczenie o ustanowieniu hipoteki – k. 154, wyrażenie zgody na obniżenie marży – k. 137, przesłuchanie stron k. 229-230)
Umowa została zawarta na wzorcu umownym, w którym powodowie nie mogli wprowadzić istotnych zmian.
(dowód:  przesłuchanie stron – k. 229v-230 )
W dniu 15.12.2008 r. strony podpisały aneks do umowy kredytu w przedmiocie kredytowanej nieruchomości oraz zabezpieczenia umowy kredytu.
Następnie, w dniu 30.01.2015 r. strony podpisałyaneks nr (...)do umowy na podstawie, którego powodowie mogli dokonywać spłat również w walucie obcej.
(dowód:aneks nr (...)do umowy z dnia 15.12.2008 r. – k. 27 oraz k. 162,aneks nr (...)do umowy z dnia 30.01.2015 r. – k. 28-30 oraz k. 164-166, odpis treści księgi wieczystej – k. 46-50)
W dniu 03.04.2020 r. strony zawarły porozumienie w zakresie odroczenia płatności zobowiązań wynikających z umowy kredytowej. Tym samym okres kredytowania uległ wydłużeniu do 05.03.2038 r.
(dowód: potwierdzenie zawarcia porozumienia z dnia 14.05.2020 r. – k. 31)
Na wniosek powodów kredyt został wypłacony w dniu 19.12.2007 r. w dwóch transzach:
- w kwocie 14.340,77 zł stanowiącej równowartość kwoty 6.746,69 CHF,
- w kwocie 257.835 zł stanowiącej równowartość kwoty 121.299,87 CHF.
(dowód: dyspozycja wypłaty kredytu – k. 136 ,  historia wypłat kredytu – k. 160)
Powódka od dnia 07.01.2008 r. do 12.12.2023 r. uiściła na rzecz pozwanego łącznie tytułem spłaty rat kapitałowo-odsetkowych kwotę 127.782,45 zł i 42.739,75 CHF. Powód nie dokonywał spłat na rzecz pozwanego.
(dowód: zaświadczenie - k. 32-36 oraz k. 199-203v, okoliczność przyznana przez pełnomocnika pozwanego – k. 229, przesłuchanie stron – k. 229v-230)
Powodowie pismem z dnia 25.03.2022 r. wezwali pozwanego do zawarcia porozumienia stwierdzającego, że umowa łączą strony jest nieważna i rozliczenia z tego tytułu. Pozwany nie uznał roszczeń powodów.
(dowód: pismo powodów wraz z potwierdzeniem nadania i odbioru – k. 37-42, pismo pozwanego – k. 43-45)
Powódka w okresie od 15.12.2010 r. do 16.05.2013 r. prowadziła działalność gospodarczą. Jako siedziba wykonywania działalności gospodarczej został wskazany adres zamieszkania powódki.
(dowód: wydruk z(...)dot. powódki – k. 168)
Pozwany w dniu 16.05.2023 r. oświadczył, że na podstawieart. 497 k.c.w zw. zart. 496 k.c.korzysta z prawa zatrzymania świadczenia należnego stronie powodowej od pozwanego, do czasu zaoferowania przez stronę powodową zwrotu świadczenia, które strona powodowa otrzymała od pozwanego w wykonaniu umowy z tytułu wypłaconej kwoty kredytu, w łącznej wysokości 272.175,77 zł.
(dowód: oświadczenie pozwanego z dnia 16.05.2023 r. – k. 185v, 189)

Sąd zważył co następuje:
Żądanie ustalenia, żeumowa nr (...)kredytu budowlanego w walucie wymienialnej zawarta dnia 17.12.2007 r. pomiędzyBankiem (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.(obecna nazwa(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wW.), aK. L.iM. O.(obecne nazwiskoR.) jest nieważna, zostało uznane za zasadne. W konsekwencji roszczenie o zapłatę kwoty 127.782,45 zł i 42.739,75 CHF zostało uwzględnione w całości. W ocenie Sądu, mimo, że sama konstrukcja umowy nie jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego, to jednak zawiera ona postanowienia niedozwolone, których eliminacja skutkuje obiektywnym brakiem możliwości jej wykonania przez obie strony zgodnie z jej istotą. W pozostałym zakresie powództwo podlegało oddaleniu tj. częściowo w zakresie żądania odsetkowego.
Stan faktyczny został ustalony w oparciu o dokumenty przedłożone do akt sprawy, których wiarygodności żadna ze stron nie kwestionowała oraz zeznania powodów nie stwierdzając podstaw do podważenia ich wiarygodności.
Powodowie domagali się ustalenia, żeumowa nr (...)kredytu budowlanego w walucie wymienialnej zawarta dnia 17.12.2007 r. pomiędzy powodami, a poprzednikiem prawnym pozwanego jest nieważna oraz zapłaty z tego tytułu na rzecz powódki kwoty 127.782,45 zł i 42.739,75 CHF. Jako żądanie ewentualne powodowie wnieśli o ustalenie, że postanowienia zawarte w § 1 ust 1 umowy w zakresie w jakim przewiduje udzielenie kredytu denominowanego w walucie wymienialnej, § 4 ust. 1 umowy oraz § 37 ust. 1 i ust 2, § 38 ust. 1 regulaminu są niedozwolone i nie wiążą powodów i zapłaty z tego tytułu na rzecz powódki kwoty 42.739,75 CHF.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że powodowie wbrew twierdzeniom pozwanego mieli interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności umowy kredytu na podstawieart. 189 k.p.c.Zgodnie zart. 189 k.p.c.można domagać się stwierdzenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, jeżeli strona ma w tym interes prawny, rozumiany jako obiektywną potrzebę usunięcia wątpliwości lub niepewności co do istnienia lub charakteru stosunku łączącego ją z inną stroną. Przyjmuje się również, że interesu w wytoczeniu powództwa o ustalenie nie ma, jeżeli swój cel strona może osiągnąć formułując dalej idące żądanie, które będzie czynić zadość jej potrzebom, np. w formie żądania zwrotu świadczeń spełnionych na podstawie nieistniejącego lub nieważnego stosunku prawnego.
W ocenie Sądu powodowie mają interes prawny w wystąpieniu z żądaniem pozwu, a polega on na tym, że w istocie domagają się definitywnego usunięcia niepewności prawnej co do istnienia nawiązanego na podstawie umowy stosunku prawnego lub jego treści w przypadku wyeliminowania niektórych ich postanowień z uwagi na ich niedozwolony charakter. Zgodnie zart. 3851k.c.skutkiem eliminacji takich postanowień nie zawsze musi być upadek całej umowy, gdyż co do zasady powinna ona obowiązywać dalej w zmienionej treści. W przypadku umowy długoterminowej, jakim jest objęta pozwem umowa kredytu, żądanie zwrotu kwot wypłaconych lub wpłaconych może wynikać z różnych przyczyn, zatem samo rozstrzygnięcie o uwzględnieniu lub oddaleniu żądania zapłaty na tle takiej umowy nie zawsze wyeliminuje wątpliwości co do jej istnienia lub treści. Taką możliwość daje natomiast rozstrzygnięcie o żądaniu ustalenia nieważności lub nieistnienia stosunku prawnego, jakim jest umowa kredytu wskutek jej upadku spowodowanego następczym powołaniem się przez kredytobiorcę – konsumenta – na niedozwolony charakter niektórych jej zapisów, względnie ustalenie, że te zapisy nie są dla niego wiążące (są bezskuteczne).
W zakresie zarzutu pozwanego dotyczącego nadużycia prawa podmiotowego przez powodów wskazać należy, że przepisart. 5 k.c.stanowi, że nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonanie prawa i nie korzysta z ochrony. Sąd w wytoczonym przez powodów powództwie nie dostrzega sprzeczności ani ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa ani z zasadami współżycia społecznego. W toku postępowania ocenie podlega treść umowy oraz okoliczności bezpośrednio związane z jej zawarciem z chwili jej podpisania. W związku z tym, badaniu podlega czynność prawna, na którą większy wpływ miał pozwany jako podmiot posiadający silniejszą pozycję gospodarczą. Zaznaczyć należy, że powodowie swe roszczenia opierają przede wszystkim na abuzywności postanowień umownych, a nie fakcie, że doszło do wzrostu kursu waluty do której był indeksowany kredyt. Celem wytoczenia powództwa jest przesądzenie czy umowa po pierwsze wiąże strony, a jeśli tak to w jakim zakresie. Powyższe nie spełnia przesłanek wskazanych wart. 5 k.c.
Dla oceny zasadności roszczeń powodów konieczne będzie ustalenie w kolejności:
- dokonanie oceny czy zawarta umowa jest ważna i jaki jest jej rzeczywisty charakter,
- czy zawarte w umowie klauzule są abuzywne, a jeśli tak, to czy ich ewentualna wadliwość prowadziła do ustalenia nieważności umowy,
- ocena zasadności roszczenia o zapłatę.
Zasadnicze postanowienia umowy w ocenie Sądu spełniają przesłanki zart. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe(w brzmieniu obowiązującym w dacie jej zawarcia – dalej pr. bank.) i pozwalają na uznanie jej za umowę kredytu bankowego. Znane są bowiem strony umowy, kwota i waluta kredytu (128.046,56 CHF), cel, na jaki został udzielony (zakup lokalu mieszkalnego), zasady i termin jego spłaty (ratalnie), wysokość oprocentowania i zasady jego zmiany (suma stałej marży i zmiennej stopy bazowej) oraz inne niezbędne warunki wynikające z art. 69 ust. 2 powołanej ustawy.
Oceny postanowień ww. umowy nie zmienia okoliczność, że kwota udzielonego kredytu została określona i poddana oprocentowaniu w walucie szwajcarskiej, a miała być wypłacona i spłacana w walucie polskiej. Zgodnie zart. 358 § 1 k.c., w jego brzmieniu w dacie zawierania umowy, zobowiązania pieniężne na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej mogły być wyrażone tylko w pieniądzu polskim z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie. Już w tej dacie art. 69 ust. 2 pkt 2 pr. bank. przewidywał możliwość zawierania umów kredytu ze wskazaniem waluty obcej, zaś wyjątek dopuszczający tego typu umowy z udziałem banków wynikał z obowiązujących wówczas przepisówustawy z dnia 27 lipca 2002 r. – Prawo dewizowe(pr. dewiz.). Zgodnie zart. 3 ust. 1 i 3pr. dewiz. orazart. 1 i 2 pkt 18pr. dewiz. Dokonywanie obrotu dewizowego przez banki było dozwolone m.in. wówczas, gdy dotyczyło zawarcia umowy lub dokonania innej czynności prawnej powodującej lub mogącej powodować dokonywanie w kraju między rezydentami lub między nierezydentami rozliczeń w walutach obcych albo przeniesienie w kraju między rezydentami lub między nierezydentami własności wartości dewizowych, a także wykonywania takich umów lub czynności.
Nie ulega wątpliwości, że postanowienia umowy zawartej przez strony przewidywały rozliczenia kredytu w walucie szwajcarskiej, jak również wypłatę w PLN oraz spłatę w PLN po dokonaniu przeliczenia raty z(...). Tym samym umowa stron mogła powodować rozliczenia w walutach obcych i przenoszenie własności wartości dewizowych, a zatem mieściła się w ramach ustawowego zezwolenia, stanowiącego jednocześnie wyjątek od zasady wyrażonej wart. 358 § 1 k.c.
Powodowie wnosili o udzielenie im kredytu w kwocie 121.837,32 CHF. Jak już wskazano, w umowie wyraźnie określono, że wypłata kredytu nastąpi wyłącznie w złotych (§ 37 regulaminu). Spłata kredytu wyrażonego w(...)mogła natomiast następować wyłącznie w złotych (§ 38 regulaminu). Oznaczałoby to, że walutą zobowiązania kredytowego był frank szwajcarski ((...)), jednak walutą jego wykonania – zgodnie z treścią umowy – miała być waluta polska (PLN).
Istota umowy sprowadzała się zatem do zobowiązania Banku, że postawi do dyspozycji kredytobiorców pewną kwotę w PLN, która w dacie wypłaty stanowić miała równowartość kwoty wyrażonej dokładnie w(...), zaś powodowie zobowiązali się spłacać w PLN równowartość rat kredytu wyrażonych w(...)według wartości takiej raty na dzień spłaty.
Umowa stron zawiera zatem elementy przedmiotowo istotne, które mieszczą się w konstrukcji umowy kredytu bankowego i jako takie stanowią jej w pełni dopuszczalny oraz akceptowany przez ustawodawcę wariant. O akceptacji takiej świadczy nadto wyraźne wskazanie tego rodzaju kredytów (denominowanych) w treściart. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 prawa bankowegooraz wprowadzenieart. 75b prawa bankowego, na podstawie nowelizacji tej ustawy, które to zmiany weszły w życie z dniem 26 sierpnia 2011 r. Umowa taka jest nadto dopuszczalna na podstawieart. 3531k.c., zgodnie z którym strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Istota umowy stron polegała bowiem na stworzeniu przez Bank możliwości wykorzystania przez powodów równowartości określonej kwoty pieniędzy z obowiązkiem zwrotu w określonym czasie takiej równowartości, przy czym miernikiem tych wartości pozostawać miał kurs waluty szwajcarskiej do waluty polskiej. Zauważyć trzeba, że ryzyko zmiany kursu waluty przyjętej jako miernik wartości świadczenia z zasady może wywoływać konsekwencje dla obu stron – w przypadku podwyższenia kursu podwyższając wartość kredytu w PLN, którą miał oddać do dyspozycji Bank, a nadto podwyższając jego wartość, którą miał spłacać kredytobiorca, a w przypadku obniżenia kursu - obniżając wysokość tych świadczeń. W konsekwencji trudno uznać, aby konstrukcja umowy kredytu denominowanego w walucie obcej, a realizowanego w walucie polskiej, była w swej zasadzie sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego. Ryzyko takiego ukształtowania stosunku prawnego obciąża bowiem obie strony.
Niemniej, wskazany mechanizm obliczania wzajemnych zobowiązań w sposób określony w umowie stron wymaga oceny w aspekcie sposobu ustalania kursu waluty niezbędnego do tych operacji, gdyż powodowie podnieśli zarzut, że postanowienia umowy w tym zakresie mają charakter niedozwolony.
Zgodnie zart. 3851k.c.postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami lub rażąco naruszając jego interesy, nie są wiążące, jeżeli nie zostały uzgodnione indywidualnie. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§ 1). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu, co w szczególności odnosi się do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§ 3). Zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem „wszelkie klauzule sporządzone z wyprzedzeniem będą klauzulami pozbawionymi cechy indywidualnego uzgodnienia i okoliczności tej nie niweczy fakt, że konsument mógł znać ich treść”, przy czym uznanie, że treść danego postanowienia umownego została indywidualnie uzgodniona wymagałoby wykazania, że „konsument miał realny wpływ na konstrukcję niedozwolonego (abuzywnego) postanowienia wzorca umownego”, a „konkretny zapis był z nim negocjowany” (wyrok SA w Warszawie z 14 czerwca 2013 r. w sprawie VI ACa 1649/12 ; wyrok SA Warszawa z dnia 15 maja 2012 r. w sprawie VI ACa 1276/11, wyrok SA w Poznaniu z 6 kwietnia 2011 r. w sprawie I ACa 232/11).
W związku ze stanowiskiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ((...)), zajętym w wyroku z dnia 3 października 2019 r. w sprawie(...)na tle wykładni dyrektywy(...), i podtrzymanym tam poglądem dotyczącym natury klauzul wymiany (czyli dotyczących kursów walutowych stosowanych do rozliczeń umów kredytowych), które wprowadzając do umów kredytowych ryzyko kursowe, określają faktycznie główny przedmiot umowy (pkt 44 powołanego wyroku), należy przyjąć, że postanowienia umowy stron w tym zakresie, jeżeli nie zostały sformułowane jednoznacznie, podlegają kontroli w celu stwierdzenia, czy nie mają charakteru niedozwolonego (art. 385(
    1)§ 1zd. drugiek.c.). W przypadku uznania ich za niedozwolone, a tym samym za niewiążące kredytobiorcę, który zawiera umowę jako konsument, konieczne staje się również rozważenie skutków tego stanu rzeczy.
Nie ulega wątpliwości, że powodowie zawarli umowę jako konsumenci w rozumieniuart. 221k.c.Okoliczność ta była kwestionowana przez pozwanego. Z zeznań powodów wynika, że kredyt został zaciągnięty w celu zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych. Ponadto, zarzut pozwanego, że nieruchomość została kupiona w celu prowadzenia działalności gospodarczej nie jest zasadny. Powódka faktycznie miała zarejestrowaną działalność gospodarczą pod adresem kredytowanej nieruchomości, jednak w okresie od 15.12.2010 r. do 16.05.2013 r. Powyższe oznacza, że powódka rozpoczęła prowadzenia działalności dopiero trzy lata po zawarciu umowy kredytowej. Pozwany nie zakwestionował skutecznie tego, że powodom w niniejszej sprawie przysługuje status konsumenta.
W konsekwencji należy dokonać oceny postanowień dotyczących kursów używanych do przeliczenia zobowiązań stron w ramach umowy. Ich istota sprowadza się do wskazania, że wysokość zobowiązań wynikających z umowy będzie wielokrotnie przeliczana z zastosowaniem dwóch rodzajów kursu waluty. Bezspornie mechanizm (konkretny sposób) ustalania kursu nie został opisany w żaden sposób w umowie, gdyż regulamin odnosił się jedynie do kursu waluty obowiązującego w Banku. Zasady ustalania kursów walut nie zostały opisane ani w umowie ani w regulaminie. Oznacza to, że zgodnie z umową Bank miał całkowitą swobodę w zakresie ustalania kursu waluty. Ponadto nie ulega wątpliwości, że umowa stron stanowiła wzorzec umowny stosowany w Banku. Układ umowy wskazuje, że kredytobiorcy mogli określić potrzebną im kwotę, wybrać walutę kredytu, określić przeznaczenie kredytu, uzgodnić okres kredytowania, sposób zabezpieczenia. Nie ma jednak podstaw do przyjęcia, że pozostałe postanowienia i oświadczenia były możliwe do wynegocjowania. Do tego byłoby bowiem konieczne wykazanie, że kredytobiorcy mieli realny wpływ na kształt każdego z tych postanowień, czyli przedstawiono im możliwość jego zmiany, z której zrezygnowali. Taka okoliczność nie wynika natomiast z zeznań powodów co oznacza, że postanowienia w zakresie kursów wymiany nie były uzgodnione indywidualnie w rozumieniuart. 3851§ 1 i 3 k.c.Powódka zeznała „Umowy przed podpisaniem nikt z nami nie negocjował, nie przedstawiał nam jej projektu. Umowę zobaczyliśmy po podpisaniu, umowę podpisał nasz pełnomocnik, to była moja ciocia. Ciocia stawiła się w wyznaczonym miejscu i czasie podpisała umowę, zajęło to 10 minut, nie negocjowała tej umowy. Bank nie tłumaczył nam w jaki sposób będzie ustalał kursy waluty w tabeli.”(k. 229). Brak jest dowodu, aby kredytobiorcy zostali poinformowani, w jaki sposób te kursy są kształtowane i świadomi tego wyrazili zgodę na ich stosowanie.
W ocenie Sądu nie doszło zatem do indywidualnego uzgodnienia wszystkich postanowień umowy.
W konsekwencji, w ocenie Sądu nie ma podstaw do przyjęcia, że postanowienia umowy w zakresie mechanizmu ustalania kursu waluty, wyznaczającego wysokość zobowiązania powodów względem pozwanego, a tym samym i wysokość świadczenia głównego banku, zostały w przypadku umowy stron uzgodnione indywidualnie. Jako że powodowie wskazywali, że te postanowienia są niedozwolone, należało rozważyć, czy – skoro dotyczą głównego przedmiotu umowy – są wystarczająco jednoznaczne i czy wynikające z nich prawa lub obowiązki stron zostały ukształtowane sprzecznie z dobrymi obyczajami lub w sposób rażąco naruszający interesy powodów jako konsumentów. Odwołują się one do kursów waluty, co do której wskazano jedynie, że chodzi o kursy obowiązujące w banku, bez wskazania, w jaki konkretnie sposób są one ustalane. To zaś nie pozwala na jednoznaczne określenie zakresu tych postanowień i konsekwencji płynących dla kredytobiorcy. Nie można uznać, aby tak sformułowane postanowienia były wystarczające jednoznaczne. Kwestionowane postanowienia umowy wskazywały na dwa rodzaje kursów – kurs kupna do ustalenia wysokości kredytu, którą należy wypłacić w PLN oraz kurs sprzedaży do ustalenia wysokości kolejnych rat spłaty w PLN. Zważywszy, że sposób ustalania tych kursów nie został określony w umowie, oznacza to, że mógł on być wyznaczane jednostronnie przez Bank, czego nie zmienia okoliczność, że w pewnym zakresie mógł też doznawać ograniczeń ze strony regulatora rynku, czy z uwagi na sytuację gospodarczą, gdyż kredytobiorca nie miał na to żadnego wpływu. Na tle tak ukształtowanych postanowień dotyczących kursu waluty, która ma być miernikiem waloryzacji (przeliczania) zobowiązań wynikających z umów kredytu bankowego utrwalony jest już pogląd, że mają one charakter niedozwolony, gdyż są „nietransparentne, pozostawiają pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron” (uzasadnienie wyroku SN w sprawie V CSK 382/18). Wysokość kredytu wyrażonego w walucie obcej do wypłaty w walucie polskiej, a następnie wysokość, w jakiej spłaty w walucie polskiej, będą zaliczane na spłatę kredytu wyrażonego w walucie obcej, zależą bowiem wyłącznie od jednej ze stron umowy. Powyższe oznacza, że po zawarciu umowy kredytobiorcy mieli ograniczoną możliwość przewidzenia wysokości kwoty, jaka zostanie im wypłacona (z uwagi na wypłatę kredytu w transzach Bank miał czas, w trakcie którego mógł zmienić swój kurs), a następnie wysokości zadłużenia w PLN, skoro kursy wymiany w toku dalszego wykonywania umowy określić miał Bank. Pozwany mógł zatem w sposób dowolny kształtować wysokość swojego zobowiązania do wypłaty kwoty kredytu, jak również wysokość zobowiązania kredytowego w toku spłaty kredytu. Tym samym uzyskał też narzędzie do potencjalnego zminimalizowania niekorzystnych dla siebie skutków zmiany kursów na rynku międzybankowym lub zmian w zakresie oprocentowania (obniżka stopy bazowej), gdyż teoretycznie mógł je rekompensować zmianami kursu przyjętego do rozliczenia kredytu.
W ocenie Sądu przyznanie sobie przez pozwanego we wskazanych postanowieniach jednostronnej kompetencji do swobodnego ustalania kursów przyjmowanych do wykonania umowy mogłoby prowadzić do wniosku, że mogłaby ona zostać uznana za sprzeczną z dobrymi obyczajami i naruszającą interesy kredytobiorców w rozumieniuart. 3851§ 1 k.c., oceniane na datę zawarcia umowy (art. 3852k.p.c.– uchwała SN z 20 czerwca 2018 r. w sprawie(...)). Takie rozwiązania dawały Bankowi, czyli tylko jednej ze stron stosunku prawnego, możliwość przerzucenia na kredytobiorców całego ryzyka wynikającego ze zmiany kursów waluty i pozostawiały mu całkowitą swobodę w zakresie ustalania wysokości ich zadłużenia przez dowolną i pozbawioną jakichkolwiek czytelnych i obiektywnych kryteriów możliwość ustalania kursu przyjmowanego do rozliczenia spłaty kredytu.
Dodatkowo wskazać należy, że swobodę ustalania kursu przez Bank eliminować by mogła jedynie możliwość wypłaty kredytu w walucie kredytu oraz spłaty w tej walucie, gdyż do wszystkich pozostałych walut Bank miał prawo stosować własny kurs. Oznacza to również, że możliwość spłaty w walucie kredytu nie przywracała wystarczająco nierównowagi między stronami wynikającej z tego, że na etapie wypłaty kredytu, którego wysokość określono w(...), ale wypłata miała nastąpić wyłącznie w PLN, wysokość wypłacanego kredytu w PLN ostatecznie zależała zawsze od decyzji Banku w ramach ustalonego przez Bank kursu waluty.
W świetle powyższych okoliczności przyjąć należy, że postanowienia uprawniające Bank do jednostronnego i nieskrępowanego ustalania kursu przyjmowanego do rozliczenia umowy stron można by uznać za niedozwolone w rozumieniuart. 3851k.c.Nie ma znaczenia, czy z możliwości dowolnego kształtowania kursu Bank korzystał. Dla uznania postanowienia umownego za niedozwolone wystarczy bowiem taka jego konstrukcja, która prowadzi do obiektywnej możliwości rażącego naruszenia interesów konsumenta, przy czym zgodnie zart. 3852k.c.ewentualna abuzywność postanowień umowy podlega badaniu na datę jej zawarcia z uwzględnieniem towarzyszących temu okoliczności i innych umów pozostających w związku z umową objętą badaniem (uchwała SN z 20 czerwca 2018 r. w sprawie(...)).
Skoro zatem dla oceny abuzywności zapisów umów istotny jest stan z daty ich zawarcia, to bez znaczenia dla tej oceny pozostaje, w jaki sposób pozwany wykonywał lub wykonuje umowę, w szczególności to, w jaki sposób ustalał, czy też ustala swoje kursy, czy odpowiadały one kursom rynkowym, w jaki sposób pozyskiwał środki na prowadzenie akcji kredytowej i w jaki sposób księgował, czy też rozliczał te środki oraz środki pobrane od kredytobiorców.
Podsumowując, w ocenie Sądu wskazane wyżej postanowienia umowy dotyczące stosowania dwóch różnych rodzajów kursów, które mogły być swobodnie ustalane przez jedną ze stron umowy (Bank) nie zostały uzgodnione indywidualnie i kształtowały zobowiązania kredytobiorców w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, naruszając ich interesy, a zatem miały charakter niedozwolony w rozumieniuart. 3851k.c., a w związku z tym nie były wiążące dla powodów. Wyeliminowanie wskazanych zapisów przy zachowaniu postanowień dotyczących określenia kwoty kredytu w(...)oznaczałoby, że kwota kredytu powinna zostać przeliczona na PLN, a kredytobiorcy w terminach płatności kolejnych rat powinni spłacać raty w PLN, przy czym żadne postanowienie nie precyzowałoby kursu, według którego miałyby nastąpić takie rozliczenia. Nie ma przy tym możliwości zastosowania w miejsce wyeliminowanych postanowień żadnego innego kursu waluty.
Zgodnie z wiążącą wszystkie sądy Unii Europejskiej wykładnią dyrektywy(...)dokonaną przez(...)w powołanym już wyżej wyroku z dnia 3 października 2019 r. w sprawie(...):

a
w przypadku ustalenia, że w umowie zostało zawarte postanowienie niedozwolone w rozumieniu dyrektywy (którą implementowały do polskiego porządku prawnego przepisyart. 3851i nast. k.c.), skutkiem tego jest wyłącznie wyeliminowanie tego postanowienia z umowy, chyba że konsument następczo je zaakceptuje,

b
w drodze wyjątku możliwe jest zastosowanie w miejsce postanowienia niedozwolonego przepisu prawa o charakterze dyspozytywnym albo przepisem, który można by zastosować za zgodą stron, o ile brak takiego zastąpienia skutkowałby upadkiem umowy i niekorzystnymi następstwami dla konsumenta, który na takie niekorzystne rozwiązanie się nie godzi (pkt 48, 58 i nast. wyroku(...)),

c
nie jest możliwe zastąpienie postanowienia niedozwolonego przez odwołanie się do norm ogólnych prawa cywilnego, nie mających charakteru dyspozytywnego, gdyż spowodowałoby to twórczą interwencję, mogącą wpłynąć na równowagę interesów zamierzoną przez strony, powodując nadmierne ograniczenie swobody zawierania umów (dotyczy m.in.art. 56 k.c.,art. 65 k.c.iart. 354 k.c.- por. w szczególności pkt 57-62 wyroku(...)),

d
w przypadku ustalenia, że wyeliminowanie postanowień niedozwolonych powoduje zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy, nie ma przeszkód, aby przyjąć, zgodnie z prawem krajowym, że umowa taka nie może dalej obowiązywać (por. w szczególności pkt 41-45 wyroku(...)),

e
nawet jeżeli skutkiem wyeliminowania niedozwolonych postanowień miałoby być unieważnienie umowy i potencjalnie niekorzystne dla konsumenta następstwa, decyzja co do tego, czy niedozwolone postanowienia mają obowiązywać, czy też nie, zależy od konsumenta, który przed podjęciem ostatecznej decyzji winien być poinformowany o takich skutkach (por. w szczególności pkt 66-68 wyroku(...)).

Wskazać przy tym trzeba, że ani prawo unijne, ani prawo polskie nie wymaga, aby w związku z zastrzeżeniem klauzuli abuzywnej konsument bezwzględnie uzyskał możliwość powołania się na nieważność całej umowy (wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 15 marca 2012 r. w sprawie(...),J. P.iV. P.przeciwko SOS financ spol. sr.o.,(...)-144, pkt 33).
Brak możliwości stosowania norm o charakterze ogólnym nie pozwala jednak na sięgnięcie do domniemanej woli stron lub utrwalonych zwyczajów (art. 65 k.c.iart. 56 k.c.), które w odniesieniu do innych stosunków prawnych pozwalałyby na ustalenie wartości świadczenia określonego w walucie obcej np. przez odniesienie się do tej waluty według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski lub innych kursów wskazywanych przez strony w umowie. Nie ma zwłaszcza możliwości sięgnięcia po przepisart. 358 § 2 k.c., który posługuje się kursem średnim NBP w przypadku możliwości spełnienia świadczenia wyrażonego w walucie obcej. Po pierwsze, świadczenie obu stron było wyrażone w walucie polskiej (wypłata kredytu i jego spłata następowały bowiem w PLN, a(...)był tylko walutą denominacyjną). Po drugie, wspomniany przepis nie obowiązywał w dacie zawarcia umowy (wszedł w życie z dniem 24 stycznia 2009 r.), zaś uznanie pewnych postanowień umownych za niedozwolone skutkuje ich wyeliminowaniem z umowy już od daty jej zawarcia, co czyni niemożliwym zastosowanie przepisu, który wówczas nie obowiązywał. Nawet gdyby uznać, żeart. 358 § 2 k.c.mógłby być stosowany do skutków, które nastąpiły po dacie jego wejścia w życie, to nadal brak byłoby możliwości ustalenia kursu, według którego należałoby przeliczać zobowiązania stron sprzed tej daty, czyli przede wszystkim ustalić wysokości zadłużenia w(...)po wypłacie kredytu.
W ocenie Sądu eliminacja postanowień określających kurs wymiany i brak możliwości uzupełnienia umowy w tym zakresie mogła skutkować brakiem możliwości jej wykonania przez obie strony zgodnie z jej istotą, tj. jako umowy kredytu bankowego.
Zgodnie z art. 69 ust. 1 pr. bank. umowa kredytu polega bowiem na tym, że Bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Po wyeliminowaniu z umowy stron postanowień dotyczących kursów wymiany, wiadomo jedynie, że Bank zobowiązuje się postawić do dyspozycji kredytobiorcy równowartość określonej kwoty franków szwajcarskich w złotych polskich, lecz nie wiadomo, jak ma być ustalona ta równowartość (według jakiego miernika). Podobnie nie wiadomo, jaką kwotę powinni zwrócić kredytobiorcy, która miałaby być równowartością rat określonych w(...). Nie eliminuje tego możliwość spłaty w(...), gdyż nie w takiej walucie nastąpiła wypłata kredytu, a co więcej, nie wiadomo, czy Bank wywiązał się ze swojego zobowiązania, gdyż nie wiadomo, na podstawie jakiego kursu przeliczyć równowartość kredytu określonego w(...)na wypłatę w PLN. W konsekwencji trudno byłoby ustalić kwoty kredytu w walucie wykonania zobowiązania, a brak jednoznacznego określenia kwoty kredytu udostępnianego i podlegającego zwrotowi (czy to w postaci ściśle określonej kwoty, czy to przez ścisłe i jednoznaczne określenie parametrów do jej ustalenia – np. kursu wymiany) oznaczałby brak jednego z przedmiotowo istotnych elementów umowy kredytu wskazanych w art. 69 pr. bank.
Brak jednego z takich elementów oznacza, że umowa jest niezgodna zart. 69pr. bank. i tym samym sprzeczna z prawem i z tego względu nieważna (art. 58 k.c.). Nieważność umowy oznacza, że nie istnieje stosunek zobowiązaniowy między stronami, jaki miałby powstać w wyniku jej zawarcia.
Ponadto, wskazać należy w dniu 25.04.2024 r. została wydana przez skład całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego uchwała w sprawie o sygn. akt(...). Podjęta przez Sąd Najwyższy uchwała ma moc zasady prawnej. Zgodnie z powyższą uchwałą:
1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.
2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
W niniejszej sprawie postanowienia umowne odnoszące się do sposoby określenia kursu waluty zostały uznane za abuzywne. Z tego względu umowa łącząca strony, po eliminacji klauzul abuzywnych zgodnie z wspomnianą uchwałą Sądu Najwyższego nie wiąże stron.
Dodać należy, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostawała również późniejsza zmiana tej umowy, wprowadzana na podstawie aneksu. Miałaby ona znaczenie, gdyby aneks został zawarty w celu jednoznacznego wyeliminowania postanowień niedozwolonych, o których abuzywności kredytobiorca został poinformowany lub miał tego świadomość, a nadto godził się na ich zastosowanie do przeszłych rozliczeń, w ramach zmiany umowy decydując się na ich wyeliminowanie wyłącznie na przyszłość. Tymczasem zmiana umowy za pomocą aneksu i spłata zadłużenia w walucie(...)nie ma znaczenia. Saldo zadłużenia nie uległo zmianie i wynikało z pierwotnie wyliczonej kwoty udzielonego kredytu na podstawie abuzywnych postanowień. Zawarcie aneksu nie spowodowało, że została „naprawiona” pierwotna wadliwość umowy. Dodatkowo, należy podkreślić, że ustalenie czy określone postanowienie umowy było niedozwolone dokonuje się na chwilę zawarcia umowy, a nie aneksu zmieniającego tą umowę.
Z podanych przyczyn, na podstawieart. 189 k.p.c.w związku zart. 58 § 1 k.c.iart. 69pr. bank, powództwo o ustalenie żeumowa nr (...)kredytu budowlanego w walucie wymienialnej zawarta dnia 17.12.2007 r. pomiędzyBankiem (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.(obecna nazwa(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wW.), aK. L.iM. O.(obecne nazwiskoR.) jest nieważna, należało uwzględnić, o czym Sąd orzekł jak wpunkcie I sentencji wyroku.
Z uwagi na powyższe w oparciu oart. 410 § 2 k.c.w zw. zart. 405 k.c.Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 127.782,45 zł i 42.739,75 CHF, o czym orzekł jakw punkcie II sentencji wyroku.
Powyższa kwota stanowi sumę świadczeń uiszczonych przez powódkę tytułem spłaty rat kapitałowo-odsetkowych w okresie od 07.01.2008 r. do 12.12.2023 r. Strona powodowa udokumentowała żądaną kwotę zaświadczeniami wystawionymi bezpośrednio przez bank, których autentyczności pozwany nie podważył. Z tego względu Sąd oparł na nich swoje ustalenia, co do wysokości należnego powódce świadczenia. Ponadto, pełnomocnik pozwanego oświadczył, że nie kwestionuje wpłaty dokonanej w(...)na sumę wskazaną w piśmie z dnia 10.01.2024 r. oraz przyznał, że kwoty wskazane w piśmie z dnia 10.01.2024 r. poparte zaświadczeniami banku zostały we wskazanych tam sumach uiszczone (k. 229). Powyższa kwota została zasądzona wyłącznie na rzecz powódki, zgodnie z żądaniem pozwu. Uzasadnione jest to tym, że to wyłącznie powódka dokonywała spłat rat kredytu. Powódka zeznała „To ja spłacałam kredyt w całości, dlatego ja domagam się zapłaty. Od początku uzgodniliśmy takie ustalenia, mi zależało na nabyciu mieszkania i przyjęłam na siebie obowiązek spłaty”, a powód powyższe potwierdził(k.229v-230).Dokonanie zsumowania wpłat dokonanych przez powódkę nie stanowiło skomplikowanego działania matematycznego.
Zgodnie z poglądem przyjętym przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7.05.2021 r. w sprawie(...), w przypadku następczej nieważności umowy kredytowej po obu jej stronach powstają odrębne roszczenia o zwrot świadczeń nienależnie spełnionych. Ostatecznie zatem świadczenia te podlegają zwrotowi niezależnie od siebie, bez konieczności badania z urzędu, czy ich wzajemna wysokość prowadzi do powstania stanu wzbogacenia, który byłby miarą zwrotu różnicy między tymi świadczeniami. Sąd Najwyższy nadał wskazanej uchwale moc zasady prawnej, co oznacza, że będzie ona stosowana przez ten sąd również w innych sprawach.
Bezzasadne jest powoływanie się na przez Bank na brak obowiązku zwrotu świadczenia z uwagi na przepisyart. 411 k.c., gdyż wpkt. 1tej regulacji wyraźnie wskazano, że nie dotyczy on sytuacji, w której zwrot ma dotyczyć świadczenia spełnionego m.in. w wykonaniu nieważnej czynności prawnej – jak w sprawie niniejszej.
Strona powodowa spłacając kredyt nie spełniała również świadczeń z tytułu umowy przed nadejściem terminu ich wymagalności (art. 411 pkt 4 k.c.), skoro z uwagi na nieważność umowy nie była zobowiązana do takich spłat, a co najwyżej do zwrotu świadczenia nienależnego, jakim stała się wypłacona jej kwota kredytu.
Ponadto, wskazać należy że dochodzone przez stronę powodową roszczenie nie jest przedawnione. Pobranie środków z rachunku bankowego powodów przez Bank następowało w wyniku nieważnej czynności prawnej, dlatego nie można tego określić jako świadczenia okresowego. Zastosowanie zatem znajdzie co do zasady w niniejszej sprawie dziesięcioletni termin przedawnienia, albowiem roszczenie strony powodowej powstało przed zmianą przepisów wprowadzonych ustawą z 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 poz. 1104). Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 3 ww. ustawy do przysługujących konsumentowi roszczeń powstałych przed dniem wejścia jej w życie i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, których terminy przedawnienia są określone wart. 118 i art. 125 § 1 kodeksu cywilnego, stosuje się jego przepisy w brzmieniu dotychczasowym. Skoro zatem powódka dochodzi roszczenia z tytułu pobranych jej środków w okresie od 07.01.2008 r. do 12.12.2023 r. to w dacie wejścia w życie zmienianych przepisów – 9 lipca 2018 r. – dziesięcioletni termin przedawnienia nie upłynął, a zatem ma on zastosowanie w dalszym ciągu w zakresie roszczeń powodów z tytułu zapłaty. Należy odwołać się też do wyroków(...)z dnia 22.04.2021 r. w sprawie(...)i z dnia 10.06.2021 r. w sprawie(...)oraz w połączonych sprawach od(...)uznając w tej mierze zarzut za bezskuteczny. Zgodnie z wyrokami(...), przepisy dyrektywy(...)w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich sprzeciwiają się przedawnieniu roszczeń konsumenckich, mających na celu stwierdzenie, że dane postanowienia umowne mają charakter nieuczciwy, jednak nie sprzeciwiają się przedawnieniu roszczeń restytucyjnych będących następstwem takiego stwierdzenia. Co więcej, bieg terminu przedawnienia takich roszczeń nie może się skończyć przed datą powzięcia przez konsumenta wiedzy o niedozwolonym charakterze takiego postanowienia, względnie przed dniem, w którym przy zachowaniu przeciętnej staranności wiedzę taka mógł obiektywnie rzecz biorąc powziąć. „Należy zauważyć, że termin przedawnienia może być zgodny z zasadą skuteczności tylko wtedy, gdy konsument miał możliwość poznania swoich praw przed rozpoczęciem biegu lub upływem tego terminu.” (teza 46 do wyroku(...)(...)). Nie oznacza to jednak, że zdarzenie to nie może nastąpić później to jest pomiędzy dowiedzeniem się o wadach umowy np. od adwokata, a momentem złożenia pozwu w sądzie.
Wskazano tam również, że zasadę skuteczności ochrony praw konsumentów „…należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie krajowemu uregulowaniu przewidującemu, że wytoczone przez konsumenta powództwo o zwrot kwot nienależnie wypłaconych na podstawie nieuczciwych warunków umownych w rozumieniu dyrektywy(...)lub warunków sprzecznych z wymogami dyrektywy(...)podlega trzyletniemu terminowi przedawnienia rozpoczynającemu bieg w dniu, w którym nastąpiło bezpodstawne wzbogacenie.” (teza 66 do wyroku(...)z dnia 22.04.2021 r. w sprawie w sprawie(...)). Podnoszono jednak, ze z uwagi na tak krótki okres przedawnienia w prawie krajowym – 3 lata, nie można tego uznać za czas możliwy na podjęcie stosownej reakcji przez konsumenta. Podobnie wcześniej omawiany wyrok(...)dotyczy 5 letniego okresu przedawnienia liczonego w prawie francuskim od dnia zawarcia umowy. W prawie polskim okres przedawnienia tego typu roszczeń wynosił 10 lat tak więc jest w ocenie Sądu dostatecznym na pozyskanie stosownej wiedzy i podjęcie kroków procesowych przez konsumenta.
Podobne stanowisko do wyroku(...), w dniu 7 maja 2021 r zajął polski Sąd Najwyższy. Sąd uznał, iż rozpoczęcie biegu terminu przedawnienie rozpoczyna się w momencie zakwestionowania umowy frankowej - złożenia reklamacji, wystosowanie wezwania do zapłaty, złożenia pozwu w Sądzie.
Powódka żądała zasądzenia odsetek od kwoty:
- 127.782,45 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od 10.01.2024 r. do dnia zapłaty,
- 42.739,75 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od następujących kwot:
a) 32.283,60 CHF za okres od 13.04.2022 r. do dnia zapłaty,
b) 10.456,15 CHF za okres od 10.01.2024 r. do dnia zapłaty
i to żądanie zostało uwzględnione jedynie w części – co do zasądzenia odsetek za opóźnienie jednakże od innej daty początkowej. Żądanie powódki zostało uznane przez Sąd za zasadne od dnia 14.06.2024 r. tj. od dnia wydania wyroku. Z uwagi na skomplikowany charakter sprawy, konieczność pouczenia powodów przez Sąd o skutkach uznania umowy za nieważną, mnogość zarzutów oraz rozbieżność orzecznictwa pozwany dopiero po przeprowadzeniu całego postępowania dowodowego miał dostateczną wiedzę, która pozwalała mu na ocenę zasadności roszczeń powódki. Do tego momentu powodowie mogli zmienić zdanie i dalej chcieć wykonywać umowę. Dopiero z tym momentem można mówić o jego opóźnieniu.
Należy tu podkreślić, iż rozwiązanie to nie statuuje powodów jako konsumentów w sytuacji gorszej niż innych uczestników obrotu. Jest ono właśnie konsekwencją wynikającą z uprzywilejowania ich pozycji, w wyniku której jednostronnym oświadczeniem mogą spowodować rozerwanie węzła prawnego albo też utrzymanie zobowiązania.
W związku z tym, Sąd na podstawieart. 481 § 1 k.c.zasądził odsetki za opóźnienie od dochodzonych kwot od dnia 14.06.2024 r. do dnia zapłaty, o czym orzekłw punkcie II sentencji wyroku, zaś w pozostałym zakresie żądanie o zasądzenie odsetek oddalił jako bezzasadne, o czym orzekłw punkcie III sentencji wyroku.
Sąd pominął wniosek o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu finansów i bankowości. Powyższy dowód miał zostać przeprowadzony na wykazanie faktów, które nie miał znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Ocenie podlegała umowa w brzmieniu obowiązującym w dacie jej zawarcia, natomiast to jak pozwany wykonywał umowę nie ma znaczenia dla oceny abuzywności jej poszczególnych postanowień.
Pozwany podniósł również zarzut zatrzymania świadczenia, które w razie prawomocnego orzeczenia będzie przysługiwało stronie powodowej od pozwanego do czasu zaofiarowania pozwanemu przez stronę powodową zwrotu świadczenia w postaci kwoty kredytu tj. 272.175,77 zł, wypłaconej stronie powodowej na podstawie umowy. Powyższy zarzut nie został uwzględniony przez Sąd. Zgodnie z wyrokiem(...)z dnia 14.12.2023 r. w sprawie(...), przepisy dyrektywy(...)w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich „
    stoją na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą w sytuacji gdy umowa kredytu hipotecznego zawarta przez przedsiębiorcę z konsumentem nie może już pozostać wiążąca po usunięciu nieuczciwych warunków zawartych w tej umowie, przedsiębiorca ten może powołać się na prawo zatrzymania umożliwiające mu uzależnienie zwrotu świadczeń otrzymanych od tego konsumenta od przedstawienia przez niego oferty zwrotu świadczeń, które sam otrzymał od tego przedsiębiorcy, lub gwarancji zwrotu tych ostatnich świadczeń, jeżeli wykonanie przez tego samego przedsiębiorcę tego prawa zatrzymania powoduje utratę przez rzeczonego konsumenta prawa do uzyskania odsetek za opóźnienie od momentu upływu terminu nałożonego na danego przedsiębiorcę do wykonania świadczenia po tym, jak przedsiębiorca ten otrzyma wezwanie do zwrotu świadczeń zapłaconych mu w wykonaniu tej umowy.”. Wobec orzeczenia(...)Sąd będąc związanym orzeczeniem(...)odstąpił od dotychczasowego poglądu uznającego za skuteczny zarzut zatrzymania. Tym samym w niniejszej sprawie Sąd nie uwzględnił już podniesionego przez pozwanego zarzutu zatrzymania.
Pozwany podniósł zarzut ustalenia błędnej wartości przedmiotu sporu przez powodów. Powodowie określając wartość przedmiotu sporu wskazali na sumę roszczenia pieniężnego oraz roszczenia o ustalenie, w łącznej wysokości 721.405,56 zł. W ocenie Sądu taki sposób ustalenia wartości przedmiotu sporu jest właściwy i zgodny zart. 21 k.p.c.Powyższe odnosi się również do wskazanej wartości przedmiotu sporu w piśmie modyfikującym powództwo.
Uwzględnienie żądań głównych dezaktualizuje potrzebę odnoszenia się do żądania ewentualnego.
O kosztach orzeczono na podstawieart. 100 k.p.c.poprzez obciążanie pozwanego obowiązkiem ich zwrotu na rzecz powódki w całości. Powodowie ulegli swemu żądaniu w nieznacznym zakresie tj. odnośnie odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 119.516,67 zł oraz odnośnie odsetek ustawowych za opóźnienie od kwot: 127.782,45 zł od dnia 10.01.2024 r. do 13.06.2024 r., 32.283,60 CHF od dnia 13.04.2022 r. do 13.06.2024 r., 10.456,15 CHF od dnia 10.01.2024 r. do dnia 13.06.2024 r
Koszty procesu po stronie powodowej obejmowały uiszczoną opłatę od pozwu (1.000 zł), opłatę za pełnomocnictwa (34 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (radca prawny) w stawce wynikającej z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (10.800 zł).
O odsetkach od zasądzonych kosztów procesu Sąd orzekł na podstawieart. 98 § 11k.p.c.
Z tego względu Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 11.834 zł, o czym orzekł jak wpunkcie IV sentencji wyroku.