Sąd Okręgowy w Rybniku
VI Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VI Ka 630/24
Data wyroku: 2024-12-30 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: SSO Lucyna Pradelska-Staniczek, SSO Paweł Stępień, SSO Aleksandra Odoj-Jarek
Słowa kluczowe: Fałszywe zeznania
Podstawa prawna: art. 234 k.k.
Teza: Oskarżenie musi przybrać formę kategoryczną, która pozwala na ocenę przez jego adresata czynu zabronionego lub przewinienia dyscyplinarnego stanowiącego jego przedmiot.

UZASADNIENIE

Formularz UK 2

Sygnatura akt

VI Ka 630/24

Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

0

1

CZĘŚĆ WSTĘPNA

1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego w Rybniku z dnia 5 sierpnia 2024 roku w sprawie o sygnaturze akt III K 1964/23.

1.2. Podmiot wnoszący apelację

☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ oskarżyciel posiłkowy

☐ oskarżyciel prywatny

☒ obrońca

☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ inny

1.3. Granice zaskarżenia

1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść
☐ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k.– obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k.– obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazanywart. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒

art. 438 pkt 2 k.p.k.– obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k.–błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☒

art. 438 pkt 4 k.p.k.– rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

1.4. Wnioski

☒

uchylenie

☒

zmiana

2

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

2.1. Ustalenie faktów

2.1.1. Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

2.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

2.2. Ocena dowodów

2.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 2.1.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

2.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

3

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Lp.

Zarzut

1
obrazę przepisów postępowania,które miały istotny wpływ na treść wyroku, a w szczególności:

a
art. 4 kpk,art. 7 kpkiart. 410 kpkpoprzez oparcie ustaleń co do winy oskarżonej jedynie na okolicznościach obciążających ją i przy pominięciu dowodów i okohczności świadczących na jej korzyść oraz poprzez naruszenie zasad swobodnej oceny dowodów i oceny zebranego materiału dowodowego w sposób sprzeczny ze wskazaniami wiedzy, doświadczenia życiowego oraz zasadami logiki i prawidłowego rozumowania, a przejawiające się w:

⚫

uznaniu za wiarygodne wyjaśnień oskarżonej z etapu postępowania przygotowawczego w sytuacji gdy oskarżona te wyjaśnienia w toku postępowania sądowego odwołała, a które to wyjaśnienia z kolei sąd uznał za niewiarygodne w sytuacji gdy były one spójne, logiczne i korespondowały z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym,

uznaniu za w pełni wiarygodne zeznań świadków w osobachK. L.,K. K.orazM. K.przy jednoczesnym poczynieniu ich podstawą ustaleń faktycznych w sprawie wyłącznie w zakresie w jakim zeznania te przemawiały na niekorzyść oskarżonej i pominięciu w tej części, w której korespondowały one z wyjaśnieniami oskarżonej złożonymi w toku postępowania sądowego i przemawiały na jej korzyść,

pominięciu przy dokonywaniu ustaleń faktycznych w sprawie dowodów Iz dokumentów w postaci zawiadomienia(...)o możliwości popełnienia przestępstwa z dnia 22.09.2021 r., wyroku skazującego w sprawie dot.M. K., postanowienia o umorzeniu postępowania w sprawie dot. umowy zawartej przezD. M.oraz wyroku skazującegoK. K.w sytuacji gdy brak było podstaw do ich kwestionowania, a miały one istotne znaczenie dla poczynienia prawidłowych ustaleń faktycznych w sprawie,

b
art. 17 § 1 pkt 3 kpkpoprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy czyn, którego dopuściła się oskarżona charakteryzował się znikomym stopniem społecznej szkodliwości;

2
błąd w ustaleniach faktycznychprzyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku, który miał wpływ na jego treść, a wynikający z przyjęcia, iż:

a
oskarżona w dniu 21 lutego 2021 r. wR.będąc pouczoną o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań w toku prowadzonego przez Komendę Miejską Policji wR.zeznała nieprawdę i fałszywie oskarżyłaK. L.przed organami ścigania o dokonanie przestępstwa podczas gdy treść zeznań oskarżonej z dnia 21 lutego 2021 r. wskazuje, iż oskarżona mówiła jedynie o swoich przypuszczeniach,

b
oskarżona w dniu 21 lutego 2021 r. wR.będąc pouczoną o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań w toku prowadzonego przez Komendę Miejską Policji wR.była świadoma, że zeznaje nieprawdę i fałszywie oskarżaK. L.o czyny zabronione, a jej zeznania stanowiły odwet wobec jego osoby za jego dotychczasowe postępowanie podczas gdy z całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynikało, iż oskarżona z uwagi na okoliczności towarzyszące sprawie nie miała takiej świadomości i była subiektywnie przekonana, iż jej zeznania polegają na prawdzie,

c
oskarżona w dniu 21 lutego 2021 r. wR.będąc pouczoną o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań w toku prowadzonego przez Komendę Miejską Policji wR.zeznała nieprawdę i fałszywie oskarżyłaK. L.o podrobienie na umowie podpisuO. T.w sytuacji gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do takich ustaleń albowiem przeprowadzone postępowanie nie pozwoliło na ustalenie przez kogo został naniesiony na umowie podpisO. T.,

d
czyn, których dopuściła się oskarżona charakteryzował się znacznym stopniem społecznej szkodliwości w sytuacji gdy przy prawidłowym uwzględnieniu okoliczności przedmiotowych i podmiotowych, a także wyrządzonej szkody należało stwierdzić, iż czyn ten charakteryzował się znikomym stopniem społecznej szkodliwości.’

Nadto z daleko posuniętej ostrożności procesowej, na wypadek gdyby Sąd Okręgowy nie podzielił powyższych zarzutów, dodatkowo wyrokowi zarzucono:
rażącą niewspółmiemość orzeczonej względem oskarżonej kary8 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 2 lat co doprowadziło do orzeczenia kary niewspółmiernie surowej w stosunku do stopnia winy oskarżonej oraz społecznej szkodliwości czynu jakiego dokonała oraz w relacji do celów, jakie kara ta powinna spełniać w zakresie prewencji szczególnej i społecznego oddziaływania, a także właściwości i warunków osobistych oskarżonej.

☒ zasadny
☐ częściowo zasadny
☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Zarzuty obrazy przepisów postępowania, a toart. 4, 7 i art. 410 k.p.k.są zasadne i to w stopniu oczywistym. Chociaż nie wynika to wprost z treści zarzutów, to już w punkcie 1 w uzasadnieniu apelacji, celnie wyświetlone zostało, że w protokole przesłuchania oskarżonejM. S., a sporządzonego w dniu 21 lutego 2022 roku (nie jak błędnie wskazywał prokurator, następnie sąd, aż wreszcie obrońca w apelacji w dniu 21 lutego 2021 roku), w sprawie pod sygnaturą akt sprawy 4097 – 5 Ds. 226.2021 Prokuratury Rejonowej wR., ta nigdy nie złożyła zeznań o treści wskazanej w akcie oskarżenia. Tylko z tego powodu, zważając na treść tego protokołu, należało uznać, że ustalenia fatyczne poczynione przez sąd, podyktowane były wyjątkowo dowolną oceną materiału dowodowego, zwłaszcza przedmiotowego protokołu, zawartego na karcie 100 i 301 akt sprawy. Chociaż z opisu czynu przypisanego, który był sporządzony zbyt ogólnie, a przez to nieprawidłowo, nie wynikało w istocie o jaki protokół przesłuchaniaM. S.prokuratorowi, a następnie sądowi chodziło, to dokładna analiza materiału aktowego, wzmocniona wglądem sądu odwoławczego w w.w. akta sprawy, dowiodła, że nie sporządzono innego protokołu przesłuchania oskarżonej, w którym zeznawałaby ona na temat umów podpisanych z osobami wskazanymi w zarzucie aktu oskarżenia. Odnośnie błędów prokuratora jak i sądu w zakresie określenia daty dziennej protokołu, to tylko uważne zapoznanie się z tym dokumentem, pozwalało i nakazywało ustalenie, że oskarżona przesłuchiwana jako świadek była 21 lutego 2022 roku. Taką datę wskazano na odwrocie tego dokumentu w miejscu, gdzie podpis złożyła oskarżonaS.. Tej daty dowodzi także chronologia podejmowania czynności procesowych w sprawie 4097 – 5 Ds. 226.2021 Prokuratury Rejonowej wR., zwłaszcza notatka urzędowa z dnia 22 czerwca 2021 roku (k.79), która zapoczątkowała to postępowanie. Warto zaznaczyć, iż proces ten w wyniku analizy zaprezentowanej w tej notatce, wszczęto z urzędu. Dla jasności wywodu, sama błędna data sporządzenia omawianego protokołu, nie miała decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia sądu II instancji, a została potraktowana jako omyłka pisarska. Niemniej, zapewne świadczy to, o jakości czynności procesowych przedsiębranych w aktualnie rozpoznawanej sprawie.
Wracając jednak do istoty, sąd odwoławczy nie znalazł przyczyny, aby przyjąć za trafne ustalenie, które poczynił sąd I instancji, że „Kobieta została pouczona o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań – pomimo tego zeznała nieprawdę, że podpisy złożone na umowach zawartych zO. T.iK. K.zostały podrobione przezK. L.i miały charakter fikcyjny. Powyższym jednocześnie oskarżyła go przed organami ścigania o dokonanie przestępstwa”.
Żaden fragment protokołu z dnia 21 lutego 2022 roku, w którym zawarto zeznaniaM. S., nie pozwalał na takie ustalenie faktyczne, co trafnie wyświetlił skarżący już w pierwszych zdaniach uzasadnienia do apelacji. Takiej treści ustalenie sądu rejonowego jest wręcz sprzeczne z treścią wskazanego protokołu. PrzecieżM. S., w odpowiedzi na pytanie przesłuchującego zeznała jedynie, iż„ ja rozpoznaję na okazanych mi umowach podpisyK. L., ponieważ są one takie same jak na innych pismach, które podpisywał własnoręcznie, tj. umowa o pracę i inne tego typu. Jestem pewna, że te umowy on sam podpisywał.Jeżeli chodzi o podpisy klientów to ja nie wiem, kto te podpisy nakreślił, ja nie miałam z tym nic wspólnego i ja tych podpisów nie nakreśliłam.Mam podejrzenie, że te podpisy klientów na umowach wykonał samK. L.” (k.301). W sposób wręcz precyzyjny w cytowanym protokoleM. S.wyjaśniła przesłuchującemu ją funkcjonariuszowi na czym polegała fikcyjność tych umów i z całą pewnością nie miała na myśli podpisów klientów, które rzekomo, zgodnie z dowolnymi ustaleniami sądu I instancji, miał nakreślićL..
Skoro dla swojej ważności umowa cywilnoprawna wymaga podpisania jej przez obydwie strony kontraktu, toL.musiał ją podpisać w imieniu swojego mocodawcy, czyli oskarżonej, o czym ta właśnie zeznała. Podpis musiał również złożyć klient. Jasno wynika z przedmiotowego protokołu, że oskarżona w żadnym jego miejscu stanowczo nie zeznała, że podpisy za klientów, tj. w tym konkretnym przypadkuK. K.iO. T., nakreśliłL.. Wskazała jedynie, że ma takie podejrzenie, co w okolicznościach tej sprawy było uzasadnione.
Skoro tak, to w sprawie zaistniała negatywna przesłanka procesowa zart. 17 § 1 pkt 1 k.p.k., która powinna zostać uwzględniona już przez prokuratora. Oskarżona nie popełniła czynu opisanego w akcie oskarżenia. Nie złożyła w dniu 21 lutego 2022 roku w sprawie 4097 – 5 Ds. 226.2021 Prokuratury Rejonowej wR., zeznań o treści jak w akcie oskarżenia. Ustalenia sądu I instancji w tym zakresie są nie tylko dowolne, co wręcz sprzeczne z materiałem dowodowym zawartym w aktach sprawy. Nie mogło być mowy o sprawstwie czynu zart. 233 § 1 k.k.
Nie sposób również przyjąć, że oskarżona wyczerpała swoim zachowaniem znamiona przestępstwa zart. 234 k.k., zeznając, że „Mam podejrzenie, że te podpisy klientów na umowach wykonał samK. L.”. Zgodnie z jednolitymi poglądami doktryny i orzecznictwa (bynajmniej sądowi odwoławczemu nie są znane odmienne poglądy), oskarżenie musi przybrać formę kategoryczną. Nie może to być domniemanie.
Zwrot „oskarżać” oznacza w języku ogólnym „rzucać oskarżenie”, „obwiniać kogoś o coś” (Słownik języka polskiego PWN, http://sjp.pwn.pl). W realiach szeroko pojętego prawa procesowego (w tym także regulacji przewidujących prowadzenie czynności operacyjnych na podstawie informacji o przestępstwie) „oskarżenie” to podjęcie konkretnego działania, które zmierza do spowodowania ścigania lub oskarżenia w sprawie o przestępstwo, przestępstwo skarbowe, wykroczenie, wykroczenie skarbowe lub przewinienie dyscyplinarne przeciwko konkretnej osobie.Oskarżenie musi przybrać formę kategoryczną, która pozwala na ocenę przez jego adresata czynu zabronionego lub przewinienia dyscyplinarnego stanowiącego jego przedmiot. Nie jest wymagane podanie kwalifikacji prawnej, ale takie określenie opisowe czynu, które pozwala na identyfikację zespołu znamion typu. Oskarżenie stanowi konkretny akt zmierzający do spowodowania ścigania określonej osoby (postawiony jej zarzut – wyrok SN z 9.06.1949 r., K 460/49, Orzecznictwo Sądu Najwyższego z zakresu materialnego prawa karnego, 1945–1957. Zbiór analityczny w ujęciu przedmiotowym i artykułowym, red. S. Śliwiński, Warszawa 1958, s. 108),co w konsekwencji odróżnia go np. od wypowiadania podejrzeń lub przypuszczeń(J. Bafia, K. Mioduski, M. Siewierski, Kodeks karny. Komentarz, t. 2, Warszawa 1987, s. 418).

Wniosek

☒ zasadny
☐ częściowo zasadny
☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

Z tych wszystkich, naprowadzonych wyżej powodów, wniosek apelacyjny o uniewinnienie oskarżonej, podlegał uwzględnieniu. Jednocześnie z uwagi na treść przepisuart. 436 k.p.k., sąd odwoławczy zwolniony był z obowiązku odnoszenia się do pozostałych zarzutów przedstawionych w apelacji.

4

OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

5

ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

5.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1.

Przedmiot utrzymania w mocy

5.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

1.

Przedmiot i zakres zmiany

Wyrok Sądu Rejonowego w Rybniku z dnia 5 sierpnia 2024 roku w sprawie o sygnaturze akt III K 1964/23.

Zwięźle o powodach zmiany

Podstawą zmiany zaskarżonego wyroku był przepisart. 437 § 2 k.p.k.w zw. z przepisamiart. 414 § 1 k.p.k.iart. 17 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k.
W zakresie sprawstwa występku zart. 233 § 1 k.k., jak to zostało wyświetlone, czyn opisany w akcie oskarżenia nie zaistniał.
Z kolei w zakresieart. 234 k.k.w zachowaniu oskarżonej brak było znamienia tego występku, albowiem oskarżona nikogo kategorycznie nie oskarżyła, zaś wyraziła swoje podejrzenia, o czym wyraźnie wyjaśniała sądowi I instancji na rozprawie, a co było zgodne z treścią protokołu z dnia 21 lutego 2022 roku. Także protokół przesłuchania oskarżonej w śledztwie, dawał podstawę do ustaleń, że oskarżona 21 lutego 2022 roku odnośnie podpisów klientów na umowach wyraziła swoje przypuszczenia (podejrzenia), skoro podawała prokuratorowi, że zeznawała „iż nie jest grafologiem”. W realiach tej sprawy, zważając chociażby na treść protokołu przesłuchania ppodejrzanej z 14 lipca 2023 roku, w którym przyznała się ona do winy, przyznanie to nie miało żadnego znaczenia dla końcowego wyniku postępowania.

5.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

5.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

5.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

6

Koszty Procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

II.

Z uwagi na fakt, że oskarżona została uniewinniona, kosztami postępowania należało obciążyć Skarb Państwa, zaś oskarżonej zwrócić wydatki związane z ustanowieniem w sprawie jednego obrońcy.
Przed sądem rejonowym odbył się jeden dodatkowy termin rozprawy, stąd stawkę podstawową 840 złotych należało powiększyć o 20 %. Nadto przyznano oskarżonej 840 złotych w związku z udziałem obrońcy w rozprawie przed sądem odwoławczym.

7

PODPIS

Sądzia Paweł Stępień (spr.)
Sędzia Aleksandra Odoj – Jarek Sędzia Lucyna Pradelska - Staniczek