Sąd Okręgowy w Poznaniu
III Wydział Karny
Sygnatura akt: III Ko 293/23
Data wyroku: 2023-07-05 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, SENTENCE
Sędziowie: sędzia Izabela Dehmel
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 555 kpk

Sygn. akt III Ko 293/23

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 05 lipca 2023 r.

Sąd Okręgowy w Poznaniu w Wydziale III Karnym w składzie:
Przewodniczący: sędzia Izabela Dehmel
Protokolant: sekretarz sądowy Anita Sobczak
przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Poznaniu Hieronima Mazurka
po rozpoznaniu w dniu 26.06.2023r. i 05 .07.2023r. na rozprawie
sprawy z wnioskuS. N.(N.)
o zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie w sprawie Prokuratury Okręgowej w Poznaniu sygn. PO I Ds. 41.2017

***

1. Na podstawieart. 555 k.p.k.wniosek oddala.
2. Na podstawieart. 554 § 4 k.p.k.kosztami postępowania obciąża Skarb Państwa.

sędzia Izabela Dehmel

UZASADNIENIE

Wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 05.07.2023 r.

Sygnatura akt

III Ko 293/23

WNIOSKODAWCA

S. N.,synR.iE.zd.K.,ur. (...)wP.

ZWIĘZŁE PRZEDSTAWIENIE ZGŁOSZONEGO ŻĄDANIA

1.

Odszkodowanie (kwota główna)

Odsetki

2.

Zadośćuczynienie (kwota główna)

Odsetki

120.000 zł za doznaną krzywdę w związku z niewątpliwie niesłusznym tymczasowym aresztowaniem zastosowanym do sprawy prowadzonej przez Prokuraturę Okręgową w Poznaniu I Wydział Śledczy sygn. akt PO I Ds. 41.2017

ustawowe odsetki od daty uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu śledztwa do dnia zapłaty

3.

Inne

Ustalenie faktów

Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Fakt

Dowód

Numer karty

3.1.1

Pismem z dnia 15 kwietnia 2023 r. (26.04.2023 r. – data wpływu pisma do tut. Sądu)S. N.reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł o zasądzenie na jego rzecz od Skarbu Państwa kwoty 120.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od daty uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu śledztwa do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie zastosowane do sprawy sygn. akt PO I Ds. 41.2017 prowadzonej przez Prokuraturę Okręgową w Poznaniu.

wniosek z dnia 15.04.2023 r.

k. 4-7 akt III Ko 293/23

3.1.2.

Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2017 r. w sprawie sygn. akt PO I Ds. 41.2017 przedstawionoS. N.zarzut popełnienia przestępstwa zart. 258 § 1 k.k.iart. 56 ust. 3 ustawy z dnia 29.07.2005 r o przeciwdziałaniu narkomanii. w zw. zart. 12 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.iart. 65 § 1 k.k.

postanowienie z dnia 19.12.2017 r.

k. 32-33 teczki personalnej nr 10 dot.S. N.

3.1.3

Postanowieniem Sądu Rejonowego Poznań – Stare Miasto w Poznaniu z dnia 22 grudnia 2017 r. sygn. akt VIII Kp 849/17 zastosowano wobecS. N.środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania na okres 3 miesięcy tj. od dnia 20 grudnia 2017 r. godz. 16:30 do dnia 19 marca 2018 r. godz. 16:30.
S. N.został osadzony w Areszcie Śledczym wO..
Sąd Okręgowy w Poznaniu postanowieniem z dnia 15 marca 2018 r., sygn. akt III Kp 235/18, utrzymanym w mocy postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II AKz 192/18 przedłużył okres stosowania tymczasowego aresztowania wobecS. N.do dnia 17 czerwca 2018 r. godz. 16:30. Następnie postanowieniem Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 15 czerwca 2018 r. sygn. akt III Kp 576/18, utrzymanym w mocy postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 11 lipca 2018 r. sygn. akt II AKz 387/18 przedłużono wobec w/w stosowanie środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania na dalszy okres 3 miesięcy tj. do dnia 15 września 2018 r. godz. 16:30.
Postanowieniem Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Poznaniu z dnia 07 sierpnia 2018 r. sygn. akt PO I Ds. 41.2017 uchylono wobecS. N.środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania. W/w został zwolniony z aresztu w dniu 07 sierpnia 2018 r. godz. 16:30.

karta karnaS. N.

k. 35-45 akt III Ko 293/23

Zaświadczenie z systemu NOE-SAD

k. 46-77 akt III Ko 293/23

postanowienie SR Poznań – Stare Miasto w Poznaniu z dnia 22.12.2017 r. sygn. akt VIII Kp 849/17;
postanowienie SO w Poznaniu z dnia 15.03.2018 r. sygn. akt III Kp 235/18; postanowienie SA w Poznaniu z dnia 18.04.2018 r. sygn. akt II AKz 192/18; postanowienie SO w Poznaniu z dnia 15.06.2018 r. sygn. akt III Kp 576/18, postanowienie SA w Poznaniu z dnia 11.07.2018 r. sygn. akt II AKz 387/18, postanowienie z dnia 07.08. 2018 r. o uchyleniu tymczasowego aresztowania, zawiadomienie o zwolnieniu ze sprawy z dnia 08.08.2016 r.

k. 63-65v, 2860-2863v, 2932-2934, 3079-3079v, 3082-3083v, 3131-3132, 3141 teczka personalna nr 10 dot.S. N.

3.1.4

W okresie stosowania tymczasowego aresztowaniaS. N.od dnia 11 lipca 2013r. godz. 06:10 odbywał karę 7 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności orzeczoną wyrokiem Sądu Okręgowego w Poznaniu wydanym w sprawie XVI K 10/12, której koniec przypadał na dzień 24 czerwca 2019 r. godz. 06:10.

zawiadomienie o wykonywaniu kary wobec tymczasowo aresztowanego z dnia 22.12.2017 r.

k. 85-86 teczka personalna nr 10 dot.S. N.

3.1.5

S. N.podczas stosowania wobec niego tymczasowego aresztowania nie był szykanowany przez funkcjonariuszy ani współosadzonych. W związku z zastosowaniem wobec niego aresztu doznał niedogodności poprzez uniemożliwienie mu kontaktu z rodzicami (odmowy udzielenia zgody na widzenie oraz odmowy udzielenia zgody na wykonywanie połączeń telefonicznych z rodzicamiE. N.iR. N.). JednocześnieS. N.w związku z tymczasowym aresztowaniem utracił możliwość podjęcia pracy w zakładzie karnym, uzyskania przepustek, a także ubiegania się o warunkowe przedterminowe zwolnienie.

zeznaniaS. N.

k. 31-33 akt III Ko 293/23

zarządzenie o odmowie wyrażenia zgody na jednorazowe widzenie

k. 128-129, 151-151v, 2870-2870v, 2885-2885v, 2900-2900v, 2956-2957, 3024-3025, 3099-3100, 3123-3124 teczka personalna nr 10 dot.S. N.

zarządzenie o odmowie wyrażenia zgody na korzystanie przez podejrzanego z aparatu telefonicznego

k. 102-103, 125-126, 2868-2869, 2893-2894, 2901-2902, 2914-2915, 2919-2920, 2927-2928, 2953-2954, 2958-2959, 2976-2977, 3026-3027, 3074-3075, 3088-3089 teczka personalna nr 10 dot.S. N.

3.1.6

Postępowaniem Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Poznaniu z dnia 29 września 2021 r. w sprawie sygn. akt PO I Ds. 41.2017, na podstawieart. 17 § 1 pkt 1 k.p.k.postępowanie przeciwkoS. N.zostało umorzone. W/w orzeczenie uprawomocniło się w dniu 28 października 2021 r.

postanowienie Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Poznaniu z dnia 29.09.2021 r. o umorzeniu śledztwa

k. 81-163 akt sprawy III Ko 293/23

Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Fakt

Dowód

Numer karty

3.2.1.

ocena DOWODów

Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 3.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

3.1.1.-3.1.6.

dokumenty znajdujące się w aktach:
III Ko 293/23 i PO 1 Ds. 41.2017 – teczka personalna nr 10 dot.S. N.

Sąd uznał za wiarygodne wszystkie dokumenty albowiem zostały one sporządzone przez właściwe organy, w granicach przysługujących im kompetencji oraz w formie przewidzianej przez przepisy. Sąd nie znalazł żadnych podstaw do podważenia ich autentyczności, czy też prawdziwości zawartych w nich twierdzeń. Dokumenty te nie były także kwestionowane w toku postępowania przez żadną ze stron, a brak było jakichkolwiek powodów, by czynić takowe zastrzeżenia z urzędu.

zeznaniaS. N.

Sąd uznał za wiarygodne zeznaniaS. N.w zakresie dotyczącym okoliczności stosowania wobec niego tymczasowego aresztowania, które znalazły potwierdzenie w dokumentach znajdujących się w aktach PO 1 Ds. 41.2017) i jako takie stanowiły one podstawę ustaleń faktycznych.

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 3.1 albo 3.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

PODSTAWA PRAWNA

Odszkodowanie

1.

Kwota główna

Odsetki

Zwięźle o powodach podstawy prawnej

Zadośćuczynienie

2.

Kwota główna

Odsetki

Zwięźle o powodach podstawy prawnej

Zgodnie zart. 552 § 4 k.p.k.w wypadku niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania przysługuje odszkodowanie i zadośćuczynienie.
Natomiast stosownie do treściart. 555 k.p.k.roszczenia przewidziane z tytułu niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania przedawniają się po upływie roku od daty uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie.

Inne

3.

Zwięźle o powodach podstawy prawnej

ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU W PRZEDMIOCIE ŻĄDANIA

Zwięźle o powodach rozstrzygnięcia

Odszkodowanie

1.

Kwota główna

Odsetki

Zadośćuczynienie

2.

Kwota główna

Odsetki

Inne

3.

Podstawę prawną odpowiedzialności Skarbu Państwa za roszczenie zadośćuczynienia objęte żądaniem wniosku, stanowił przepisart. 552 § 4 k.p.k.
Do uznania zasadności roszczenia konieczne jest łączne wystąpienie następujących przesłanek: tymczasowego aresztowania wnioskodawcy, niewątpliwej niesłuszności stosowania tymczasowego aresztowania, wydania prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, poniesienia szkód majątkowej lub niemajątkowej (krzywdy) wraz z określeniem ich wysokości, związku przyczynowego pomiędzy odniesioną szkodą, a tymczasowym aresztowaniem.
Wnioskodawca spełnił formalne warunki do ubiegania się o zadośćuczynienie, bowiem jego faktyczne pozbawienie wolności miało miejsce w sprawie, która zakończyła się prawomocnym umorzeniem postępowania. W realiach niniejszej sprawy zbędne było szczegółowe analizowanie sytuacji procesowej, w jakiej zastosowano wobec wnioskodawcy, a następnie przedłużano stosowanie tymczasowego aresztowania, a w szczególności rozważanie, czy istniejące wówczas dowody istotnie uzasadniały zastosowanie izolacyjnego środka zapobiegawczego. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego prawomocne uniewinnienie lub umorzenie śledztwa wobec osoby podejrzanej tymczasowo aresztowanej lub zatrzymanej w toku postępowania stanowi wystarczającą podstawę do zasądzenia na jej rzecz m.in. zadośćuczynienia. Sąd Okręgowy uznał zatem, że zatrzymanie i tymczasowe aresztowanieS. N.miało charakter „niewątpliwie niesłuszny” w rozumieniuart. 552 § 4 k.p.k.
Niezależnie jednak od ustalonych w sprawie niebudzących wątpliwości okoliczności, Sąd był także związany unormowaniem w zakresie terminu przedawnienia, przed upływem którego osoba uprawniona może skutecznie skorzystać z uprawnień wskazanych w powołanych wyżej przepisach. Zgodnie zaś zart. 555 k.p.k., roszczenia z zakresu odszkodowania m.in. za roszczenia przewidziane z tytułu niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania przedawniają się po upływie roku od daty uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. W niniejszej sprawie ustalenia wymagała zatem chwila, od której liczony mógł być określony wart. 555 k.p.k.okres przedawnienia. Wobec wydania przez Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Poznaniu postanowienia z dnia 29 września 2021 r. w sprawie sygn. akt PO I Ds. 41.2017, o umorzeniu przeciwkoS. N.postępowania, które uprawomocniło się w dniu 28 października 2021 r. przyjąć, że roczny okres biegu przedawnienia rozpoczął się w 28 października 2021r.
Prokurator na rozprawie w dniu 26 czerwca 2023 r. ustosunkowując się do wnioskuS. N.podniósł zarzut przedawnienia wskazując, że nie istniały żadne przesłanki, które uniemożliwiały wnioskodawcy złożenie wniosku w terminie przewidzianym wart. 555 k.p.k.
Wskazać w tym miejscu należy, że przedawnienie roszczenia odszkodowawczego jest pojęciem prawa cywilnego. Instytucja ta oznacza możliwość uchylenia się od zaspokojenia roszczenia po upływie określonego prawem terminu, a zatem możliwość zwolnienia się z określonego obowiązku. „Upływ czasu może być bowiem, w zgodzie z postulatem pewności prawa i stabilizacji stosunków prawnych, dostatecznym argumentem na rzecz wyłączenia możliwości skutecznego dochodzenia roszczenia w wyniku podniesionego przez dłużnika zarzutu przedawnienia”. Ponadto, „mechanizm przedawnienia, jako instrument podstawowy z zakresu gwarancji pewności prawa i bezpieczeństwa stosunków prawnych, jest oczywiście dopuszczalny również w odniesieniu do roszczeń odszkodowawczych kierowanych przeciwko władzy publicznej”(por. wyrok TK z 1 września 2006 r., sygn. SK 14/05, OTK ZU nr 8/A/2006, poz. 97).Z drugiej zaś strony – wobec cywilnoprawnej regulacji instytucji przedawnienia – wskazany wart. 555 k.p.k.termin nie ma charakteru prekluzyjnego. Niezgłoszenie przez osobę uprawnioną roszczenia w przepisanym terminie samo w sobie nie powoduje jego wygaśnięcia i nie zamyka drogi dochodzenia roszczenia. Oddalenie żądania zgłoszonego po upływie terminu przedawnienia może nastąpić jedynie na podstawie zgłoszonego w toku postępowania zarzutu przedawnienia. To zatem od uprawnionego podmiotu do zgłoszenia takiego zarzutu zależy, czy z uprawnienia tego skorzysta, czy nie. Skuteczność zgłoszenia zarzutu przedawnienia – wobec jego cywilnoprawnego charakteru – zależy również od zbadania i przyjęcia, że czynność ta nie narusza zasad współżycia społecznego określonych wart. 5 k.c.

Sąd doszedł do wniosku, że Prokurator nie czyni z przysługującego mu uprawnienia użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Należy wskazać, że stosowanie klauzuli zasad współżycia społecznego i otwieranie tym samym drogi do merytorycznego rozpoznania sprawy musi mieć charakter wyjątkowy i każdorazowo odnosić się do konkretnych, wykazywanych okoliczności sprawy. Sygnalizowana niewątpliwa niesłuszność tymczasowego aresztowania, poczucie krzywdy czy niesprawiedliwości nie stanowią wystarczających przesłanek do uznania, że podniesiony przez prokuratora zarzut przedawnienia roszczenia o odszkodowanie za niewątpliwe niesłuszne tymczasowe aresztowanie jest sprzeczny z zasadami współżycia społecznego(por. postanowienie SN z dn. 03.01.2019r., III KK 213/18, LEX nr 2602127).Orzecznictwo wykształciło katalog okoliczności, które uzasadniają uwzględnienie takiego roszczenia mimo upływu terminu przedawnienia. Choć katalog ten nie jest zamknięty, to jednak stanowi wyznacznik rangi okoliczności, które należy rozpatrywać w podobnych sytuacjach. Kluczowym jest to by były to okoliczności niezależne od wnioskodawcy, jak: długotrwała obłożna choroba, całkowity upadek sił powodujący konieczność zapewnienia opieki osoby trzeciej w sprawach codziennej egzystencji, choroba psychiczna, ubezwłasnowolnienie, długotrwały pobyt za granicą, połączony z niemożnością nawiązania kontaktu z krajem.
Nie można zaliczyć do takich okoliczności w szczególności przekroczenia terminu do wystąpienia z roszczeniem z uwagi na brak wiedzy o nim, brak informacji w tym zakresie ze strony sądu (z wyjątkiem zaistnienia błędnego pouczenia ze strony organu procesowego), brak wykształcenia prawniczego - czyli nieznajomość prawa(vide: wyrok SA w Gdańsku z dn. 07.02.2019 r. sygn. akt II AKa 6/19, postanowienie SN z dn. 03.01.2019 r. sygn. akt III KK 213/18).Takie okoliczności są sytuacjami zależnymi od wnioskodawcy, który mógł uzyskać na własną rękę pomoc w zakresie możliwości wystąpienia z roszczeniem o zadośćuczynienie za krzywdę w związku niewątpliwie niesłusznym tymczasowym aresztowaniem.
W niniejszej sprawieS. N.na rozprawie w dniu 26 czerwca 2023 r. wskazał, że nie miał wiedzy na temat możliwości dochodzenia roszczeń związanych z niewątpliwie niesłusznym tymczasowym aresztowaniem, a o przysługującym mu uprawieniu dowiedział się od współosadzonego przebywającego z nim w jednej celi. Trzeba przy tym zaznaczyć, że wnioskodawca w toku śledztwa PO 1 Ds. 41.2017 zakończonego wobec niego prawomocnym umorzeniem postępowania korzystał z pomocy prawnej obrońcy ustanowionego z wyboru, co tym bardziej pozwala twierdzić, że w zakresie dochodzenia roszczeń związanych z oczywiście niesłusznym tymczasowym aresztowaniem w sposób nieskrępowany miał możliwość skorzystania z fachowej pomocy prawnej. Jednocześnie wnioskodawca na rozprawie w dniu 26 czerwca 2023 r. oświadczył, iż był przekonany, że termin na złożenie wniosku o zadośćuczynienie wynosi 3 lata, przy czym powzięcie błędnej informacji w tym zakresie nie stanowi w ocenie Sądu okoliczności niezależnej odS. N..
Powyższe zatem wpisuje się w okoliczności, które orzecznictwo uznaje za zależne od wnioskodawcy, a więc nie zasługujące na uwzględnienie przy rozważaniach dotyczących uwzględnienia roszczenia mimo upływu terminu przedawnienia.S. N.miał możliwość wystąpienia z roszczeniem w przepisanym terminie, szczególnie, że był reprezentowany przez obrońcę w postępowaniu przygotowawczym. Wnioskodawca nie skorzystał jednak z żadnych dróg wiodących do uzyskania stosowanych informacji na temat możliwości dochodzenia swojego roszczenia, co ma też znaczenie pod tym kątem, że mógł uzyskać stosowne informacje również od funkcjonariuszy Służby Więziennej. W ocenie SąduS. N.miał wystarczająco dużo czasu na to, aby wystąpić z wnioskiem o zadośćuczynienie za oczywiście niesłuszne tymczasowe aresztowanie, a zgłoszenie roszczenia prawie pół roku po upływie terminu nie zostało uzasadnione przez niego żadnymi niezależnymi od niego okolicznościami. Wnioskodawca oświadczył jedynie, że był przekonany o 3-letnim terminie zgłoszenia żądania w zakresie zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie, przy czym argumentacji wskazującej na nieświadomość swoich uprawnień i tłumaczącej tym samym uchybienie wskazanemu wart. 555 k.p.kterminowi nie można uznać za zasadną – i zgodną z zasadami słuszności.
W ocenie Sądu, w świetle wskazanych wyżej okoliczności, stosowanie wyłomu w obowiązującej wart. 555 k.p.k.normie poprzez odwołanie się doart. 5 k.c.stanowiłoby zagrożenie dla gwarancji procesowych i jednolitości stosowania norm powszechnie obowiązujących – tym bardziej wobec biernej w zasadzie postawy wnioskodawcy działającego przez profesjonalnego pełnomocnika – w zakresie wykazania, że stosowanieart. 5 k.c.byłoby zasadne choćby z uwagi na niemożność wcześniejszego podjęcia skutecznych działań w sprawie.
W ocenie Sądu uznać, zatem należało, że podniesiony na podstawieart. 555 k.p.k.zarzut przedawnienia roszczenia o zadośćuczynienie w realiach niniejszej sprawy nie był sprzeczny z zasadami współżycia społecznego i jako taki został przez Sąd uznany za zasadny.
Z uwagi, zatem na skuteczne podniesienie przez Prokuratora zarzutu przedawnienia wniosekS. N.o zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie należało oddalić.

Inne ROZSTRZYGNIĘCIA Zawarte w WYROKU

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

KOszty procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

2

Zgodnie zart. 554§4 k.p.k.postępowanie w sprawach określonych wrozdziale 58 k.p.k.jest wolne od kosztów sądowych.

PODPIS

Poznań, dnia 18 sierpnia 2023 r.

sędzia Izabela Dehmel

ZARZĄDZENIE

Proszę:

1. Notować w kontrolce uzasadnień.
2. Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi wnioskodawcyadw. A. T..

3. Za 14 dni lub z apelacją.

Poznań, dnia 18.08.2023 r.

sędzia Izabela Dehmel