Sąd Okręgowy w Olsztynie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 74/21
Data wyroku: 2023-03-09 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Tomasz Cichocki
Słowa kluczowe: Kredyt indeksowany do waluty obcej
Podstawa prawna: art. 410 §2 w zw. z art. 405 kc

Sygn. akt: I C 74/21

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 9 marca 2023 r.
Sąd Okręgowy w Olsztynie, I Wydział Cywilny,
w składzie następującym:

Przewodniczący:

sędzia Tomasz Cichocki

po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2023r. w Olsztynie, na posiedzeniu niejawnym,
w trybie art. 15 zzs2ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem(...)19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.),
sprawy z powództwaA. S. (1)iJ. S.
przeciwkoR.Bank (...)z siedzibą wW.Odział w Polsce z siedzibą wW.
o zapłatę i ustalenie ewentualnie zapłatę,

I
w trybie art. 15 zzs2ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem(...)19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.) postanawia zamknąć rozprawę;

II
ustala nieistnienie pomiędzy stronami stosunku prawnego umowy kredytu, wynikającego z umowy o kredyt hipoteczny nr(...)z dnia(...). zawartej pomiędzy powodamiA. S. (1)iJ. S.a(...) S.A.Spółka Akcyjna Oddział w Polsce siedzibą wW., poprzednikiem prawnym pozwanegoR.Bank (...)z siedzibą wW.Odział w Polsce z siedzibą wW.;

III
zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 173 589,69 (sto siedemdziesiąt trzy tysiące pięćset osiemdziesiąt dziewięć i 69/100) złotych, za jednoczesnym zaoferowaniem przez powodów na rzecz pozwanego zwrotu kwoty 160 000,00 (sto sześćdziesiąt tysięcy) złotych;

IV
oddala powództwo o zapłatę w pozostałym zakresie, tj. co żądania zapłaty odsetek od zasądzonej kwoty;

V
zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 8 903,50 (osiem tysięcy dziewięćset trzy i 50/100) złote tytułem zwrotu kosztów procesu z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, w tym kwotę 5 434,00 (pięć tysięcy czterysta trzydzieści cztery) złote tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

SSO Tomasz Cichocki
Sygn. akt I C 74/21

UZASADNIENIE
PowodowieA. S. (1)iJ. S.domagali się w pozwie przeciwkoR.Bank (...)(Spółka Akcyjna) wW.wykonującemu w Polsce działalność za pośrednictwem oddziałuR.Bank (...)(Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce:

1
zasądzenia kwoty 173.589,69 zł w związku z nieważnością zawartej przez strony umowy kredytu i pobraniem przez pozwanego świadczeń nienależnych w okresie od 03.02.2011 r. do 03.092020 r. w następujący sposób:

a
na rzecz powodaA. S. (1)kwoty 86.794,84 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia 30.10.2020 r. do dnia zapłaty,

b
na rzecz powódkiJ. S.kwoty 86.794,84 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia 30.10.2020 r. do dnia zapłaty,

2
ustalenia nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy kredytu nr(...)z dnia 18.02.2008r.

Powodowie wystąpili z żądaniem ewentualnym, w przypadku uznania przez Sąd umowy zawartej przez strony za zgodną z prawem i mogącą dalej obowiązywać w kształcie pozbawionym zapisów abuzywnych i wnieśli o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kwoty 77.552,56 zł w związku z pobraniem przez pozwanego środków tytułem spłaty kredytu w zawyżonej wysokości w okresie od 03.02.2011 r. do 03.092020 r. w następujący sposób:

c
na rzecz powodaA. S. (1)kwoty 38.776,28 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia 30.10.2020 r. do dnia zapłaty,

d
na rzecz powódkiJ. S.kwoty 38.776,28 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia 30.10.2020 r. do dnia zapłaty,

Ponadto powodowie wnieśli o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, w tym opłat skarbowych od pełnomocnictw oraz kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia prawomocności wyroku do dnia zapłaty (zgodnie zart. 98 § 11k.p.c.).
W uzasadnieniu powodowie wskazali, że istotą sporu pomiędzy stronami jest kwestia oceny zgodności z prawem powstałego pomiędzy stronami stosunku prawnego oraz ocena treści postanowień zawartych w § 2 pkt 12 regulaminu, § 7 ust. 4 regulaminu, § 9 ust. 2 pkt 1 i 2 regulaminu, § 13 ust. 7 regulaminu, dotyczących wprowadzenia klauzuli indeksującej świadczenie stron dwoma miernikami wartości określanymi dowolnie przez pozwanego. W ich ocenie umowa powinna zostać oceniona jako bezwzględnie nieważna w świetle obowiązujących przepisów prawa już na etapie oceny prawnej jej brzmienia przed dokonaniem kontroli incydentalnej kwestionowanych postanowień.
Jednocześnie kwestionowane postanowienia stanowią klauzule abuzywne zmierzające do zaburzenia równowagi kontraktowej na wyłączną korzyść pozwanej, która wykorzystała swoją silniejszą pozycję jako przedsiębiorcy względem konsumenta. Należy je ocenić jako naruszające dobre obyczaje oraz prowadzące do powstania znacznej nierównowagi praw i obowiązków ze szkodą dla konsumenta, a w konsekwencji bezskuteczne, co prowadzi do nieważności całej umowy. Następnie powodowie wskazali, że przed podpisaniem umowy nie otrzymali egzemplarza wzorca aby móc się z nim zapoznać i przeanalizować w warunkach umożliwiających kompleksowe i pełne zrozumienie jego postanowień. Przedstawione powodom informacje i pouczenia zostały zaprezentowane w zniekształcony sposób, ponieważ wyeksponowane zostały wyłącznie rzekome korzyści (niższa wysokość raty i oprocentowania) związane z zawarciem umowy indeksowanej kursem CHF. Strona powodowa nie miała możliwości negocjowania z pozwanym warunków umowy. W chwili podpisania umowy jak i w okresie późniejszym faktyczna wysokość zobowiązania pozostała nieznana, a kwota kredytu oraz wysokość rat spłaty kredytu uzależniona została od miernika wartości nieznanych stronie powodowej, w tym w postaci kursu kupna i kursu sprzedaży franka szwajcarskiego obowiązującego i ustalonego przez pozwanego w sposób arbitralny.
W ocenie powodów umowa narusza zasadę swobody umów określoną wart. 3531k.c.Pozwany mógł w sposób dowolny kształtować wysokość zobowiązania powodów. Jednocześnie bank naraził klienta na nieograniczone ryzyko związane z możliwym nieograniczonym wzrostem wartości miernika indeksacji, podczas gdy ryzyko banku ograniczało w swoim zakresie do wysokości kwoty wypłaconego kapitału kredytu. Ponadto powodowie wskazali, że umowa narusza zasady współżycia społecznego w stopniu uzasadniającym uznanie jej w świetleart. 58 § 2 k.c.za nieważną. Kwestionowane postanowienia stanowią postanowienia abuzywne w rozumieniuart. 3851k.c.Powodowie zawierali umowę jako konsumenci, postanowienia umowy nie zostały indywidualnie uzgodnione. Klauzule indeksacyjne kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy z uwagi na brak transparentności, brak należytego poinformowania kredytobiorców o ryzyku, asymetryczne rozłożenie ryzyka i przyznanie bankowi uprawnienia do swobodnego modyfikowania świadczenia konsumenta(pozew k. 4-18).
PozwanyR.Bank (...)(Spółka Akcyjna) wW.wykonującemu w Polsce działalność za pośrednictwem oddziałuR.Bank (...)(Spółka Akcyjna) Oddział w Polscew odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu zaprzeczył wszystkim twierdzeniom strony powodowej, poza tymi, które wyraźnie przyznał. W szczególności zaprzeczył następującym okolicznościom:

1
braku możliwości negocjowania przez stronę powodową warunków umowy w trakcie trwania procedury kredytowej czy też wpływania na jej treść,

2
rzekomemu niewypełnieniu obowiązków informacyjnych przez pozwanego zarówno w toku czynności poprzedzających zawarcie umowy kredytu, jak i w trakcie jej zawierania w zakresie dotyczącym ryzyka związanego z zaciągnięciem kredytu indeksowanego, zmian kursu walutowego i związaną z tym zmianą wysokości kredytu zaciągniętego zobowiązania i rat kapitałowo-odsetkowych,

3
braku indywidualnego uzgodnienia między stronami postanowień umownych dotyczących klauzul waloryzacyjnych,

4
ukształtowania treści umowy w sposób niejednoznaczny, a także sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszający interesy strony powodowej,

5
dowolności pozwanego w kształtowaniu tabeli kursowej.

Nadto pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczeń dochodzonych przez stronę powodową oraz zarzucił brak interesu prawnego w zakresie powództwa o ustalenie(odpowiedź na pozew k.83-110).
Na rozprawie dnia 14 czerwca 2022 r. a następnie w piśmie procesowym z 8 lipca 2022 r., pełnomocnik pozwanego na podstawieart. 496 k.c.w zw. zart. 497 k.c.podniósł zarzut zatrzymania świadczenia, które w razie uwzględnienia roszczenia objętego powództwem przysługiwać będzie stronie powodowej od pozwanego do czasu zaoferowania pozwanemu zwrotu świadczenia w postaci kwoty kredytu w wysokości 160.000 zł wypłaconego stronie powodowej, albo zabezpieczenia roszczenia o jego zwrot(protokół rozprawy k. 278v i pismo k. 294-296).

Sąd ustalił co następuje:
Powodowie, działający jako konsumenci, wystąpili w dniu 9 stycznia 2008 r. do poprzednika prawnego pozwanego z wnioskiem o udzielenie kredytu hipotecznego o finasowanie remontu nieruchomości domu jednorodzinnego położonego wW.przyul. (...)w wysokości 160.000 zł. Jako walutę wnioskowanego kredytu wskazano frank szwajcarski (CHF). Powodowie podpisali oświadczenie, że zostali zapoznani przez pracownika Banku z kwestią ryzyka kursowego w przypadku udzielenia kredytu indeksowanego do waluty obcej oraz, że będąc w pełni świadomi ryzyka kursowego, rezygnują z możliwości zaciągnięcia kredytu w złotych dokonując wyboru kredytu indeksowanego, znane są im postanowienia regulaminu w odniesieniu do kredytów indeksowanych do waluty obcej. Ponadto wskazali, że są świadomi ponoszenia ryzyka kursowego związanego z wahaniem kursów waluty obcej, do której indeksowany jest kredyt, jego wpływu na wysokość zobowiązania względem Banku oraz rat spłaty kredytu i że saldo zadłużenia kredytu wyrażone jest w walucie obcej jak również raty i podlegają spłacie w złotych na zasadach opisanych w regulaminie.
(dowód: wniosek o kredyt hipoteczny k. 129-131, oświadczenie k. 133)
Dnia 15 lutego 2008 r. strony zawarły umowę o kredyt hipoteczny nr(...), na podstawie której Bank zobowiązał się udzielić powodom kredytu w kwocie 160.000 zł indeksowanego do waluty CHF, z przeznaczeniem na dowolny cel konsumpcyjny (§ 2 ust. 1 i 2 umowy).
Zgodnie z § 2 ust. 4 umowy, kredytobiorca zobowiązał się do zapłaty prowizji od udzielonego kredytu wynoszącej 2.400,00 zł.
Oprocentowanie kredytu było zmienne i na dzień sporządzenia umowy wynosiło 6,74500% w stosunku rocznym, z zastrzeżeniem postanowień regulaminuw zakresie ustalania wysokości oprocentowania (§ 3 ust. 1 umowy). Zmienna stopa oprocentowania ustalana była jako suma stopy referencyjnej LIBOR 3M oraz stałej marży Banku w wysokości 3,99 punktów procentowych (§ 3 ust. 2 umowy). W § 11 ust. 2 regulaminu wskazano, że wysokość rat spłaty kredytu należnych za poszczególne okresy rozliczeniowe może ulegać zmianom w szczególności w przypadku m. in. zmiany salda zadłużenia, zmiany wysokości oprocentowania.
Wypłata kredytu następowała w transzach po spełnieniu przez kredytobiorców warunków uruchomienia kredytu i złożeniu dyspozycji wypłaty środków według wzoru obowiązującego w Banku. Termin złożenia pierwszej dyspozycji nie mógł przekraczać 60 dni od zawarcia umowy (§ 5 umowy).
Kredyt został udzielony na okres 300 miesięcy. Miał być spłacany w równych miesięcznych ratach obejmujących część kapitałową oraz odsetkową, płatną w terminach i wysokościach określonych w umowie. Spłata następowała poprzez pobranie wymagalnych rat ze wskazanego rachunku bankowego. W myśl § 6 ust. 6 umowy, kredytobiorca zobowiązany był do utrzymywania wystarczających środków na rachunku, uwzględniając możliwe wahania kursowe w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej.
Na zabezpieczenie spłaty kredytu wraz z odsetkami i innymi należnościami wynikającymi z umowy, ustanowiono hipotekę kaucyjną do kwoty 320.000,00 zł na prawie użytkowania wieczystego nieruchomości (§ 7 ust. 1 pkt 1 umowy).
Integralną część umowy stanowił „Regulamin kredytu hipotecznego udzielanego przez(...).
W § 2 pkt. 12 regulaminu, Tabelę określono jako tabelę kursów walut obcych obowiązującą w Banku.
W myśl § 7 ust. 4 regulaminu, w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, wypłata następowała w złotych według kursu nie niższego niż kurs kupna zgodnie z Tabelą obowiązującą w momencie wypłaty środków z kredytu. W przypadku wypłaty kredytu w transzach zastosowanie miał kurs nie niższy niż kurs kupna zgodnie z Tabelą obowiązującą w momencie wypłaty poszczególnych transz. Saldo zadłużenia z tytułu kredytu wyrażone było w walucie obcej i obliczane według kursu stosowanego przy uruchomieniu kredytu. W przypadku wypłaty kredytu w transzach, saldo zadłużenia z tytułu kredytu obliczane było według kursów sosowanych przy wypłacie poszczególnych transz.
W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, raty kredytu podlegające spłacie wyrażane były w walucie obcej i w dniu ich wymagalności pobierane ze wskazanego rachunku bankowego, według kursu sprzedaży, zgodnie z Tabelą obowiązującą w Banku na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu. Jeżeli dzień wymagalności raty kredytu przypada na dzień wolny od pracy, stosuje się kurs sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w banku na koniec ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty kredytu (§ 9 ust. 2 regulaminu). O wysokości pierwszej raty oraz terminach spłaty Bank informował kredytobiorcę listownie, w ciągu 14 dni od dnia uruchomienia kredytu (§ 11 ust. 1 regulaminu).
W § 13 ust. 1 i 2 regulaminu wskazano, że kredytobiorca ma prawo wcześniejszej (częściowej lub całkowitej) spłaty kredytu i powyższe jest realizowane na wniosek kredytobiorcy na podstawie jego pisemnej dyspozycji złożonej w placówce Banku. W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, wcześniejsza spłata dokonywana jest w oparciu o kurs sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w Banku w momencie realizacji dyspozycji (§ 13 ust. 7 regulaminu).
(dowód: umowa o kredyt hipoteczny k. 23-25, regulamin kredytu hipotecznego udzielanego przez(...)k. 26-30.)
Środki z kredytu powodowie przeznaczyli na cele konsumpcyjne, na remont mieszkania. W kredytowanej nieruchomości nie była zarejestrowana ani prowadzona działalność gospodarcza. Dom nie był wynajmowany. Nie pokazywano powodom symulacji wzrostu kursu waluty CHF. Powodowie zaciągnęli kredyt powiązany z walutą CHF ponieważ powiedziano im, że taki jest bardziej opłacalny. Nie było badane, czy powodowie mają zdolność na kredyt złotowy. Powodowie nie negocjowali warunków umowy. Podpisał ją w formie przedstawionej przez bank.
(dowód: zeznania powodów k. 287v-288v.)
Pismem z 29 października 2020 r. powodowie złożyli reklamację dotyczącą spornej umowy kredytu, wzywając pozwany bank do zapłaty kwot objętych reklamacją z uwagi na nieważność przedmiotowej umowy.
W odpowiedzi na reklamację pozwany bank wskazał, że umowa realizowana jest w sposób prawidłowy, w związku z czym nie znalazł podstaw do uznania roszczeń powodów.
(dowód: reklamacja k. 56-59, pismo pozwanego k. 60).
W dniu 3 lipca 2019 roku przed Notariuszem powodowieA. S. (1)iJ. S.zawarli umową majątkową małżeńską, która wyłączała majątkową wspólność ustawową powodów.
(dowód: akt notarialny k. 61-62)
W okresie od 03.02.2011 r. do 03.09.2020 r. powodowie uiścili na rzecz Banku raty kapitałowo-odsetkowe w łącznej 173.620,11 zł.
(dowód: opinia biegłego – k. 306)

Sąd zważył co następuje:
W ocenie Sądu, roszczenia powodów o ustalenie nieważności umowy kredytu hipotecznego nr(...)zawartej pomiędzy stronami, należało uznać za zasadne.
Sąd dokonał ustaleń faktycznych w sprawie w oparciu o załączone do akt – niekwestionowane przez strony – dokumenty oraz zeznania strony powodowej i zawnioskowanego przez stronę pozwaną świadkaA. S. (2), w zakresie w którym znajdują potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym. Podnieść należy, że zeznania świadka nie miały istotnego znaczenia dla rozpoznania istoty sprawy. W szczególności z jego zeznań wynika, że nie uczestniczył przy podpisywaniu umowy ani żadnych innych czynnościach składających się na jej wykonywanie. W zeznaniach świadek ten ograniczył się do ogólnych kwestii związanych z funkcjonowaniem kredytów i finansowaniem banku oraz konstrukcji tego typu umów jak sporna w sprawie niniejszej. Wprawdzie wskazywał na możliwość negocjacji niektórych warunków tego typu umów oraz procedury obowiązującej w Banku, tym niemniej, na podstawie jego zeznań nie sposób wyprowadzić wniosku by procedura ta została zachowana wobec kredytobiorców (świadek nie był obecny podczas zawierania spornej umowy) ani też by mieli oni wpływ na konstrukcję umowy w zakresie klauzul przeliczeniowych. Ponadto świadek potwierdził, że z uwagi na długoterminowy charakter zobowiązania nie było możliwości negocjacji warunków umowy w zakresie kursu spłaty.
Sąd dał wiarę zeznaniom powodów, mając na uwadze, iż korelowały one z pozostałym materiałem dowodowym sprawy w postaci dokumentów. W szczególności za wiarygodne Sąd uznał twierdzenia strony powodowej, że do zawarcia umowy kredytu doszło w wyniku przyjęcia wzorca umownego. Strona pozwana natomiast nie przedłożyła dowodów, które podważałyby wiarygodność zeznań powodów.
Wobec kwestionowania zasadności powództwa co do zasady jak też wysokości, Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresy rachunkowości (opinia biegłegoC. K.– k. 301-354). Z opinii tej wynika, że w spornym okresie od 03.02.2011 r. do 03.09.2020 r. powodowie uiścili na rzecz Banku kwotę 173.620,11 zł na pokrycie rat kapitałowo – odsetkowych.
W ocenie Sadu opinia biegłego jest rzetelna, nie budzi wątpliwości. W szczególności nie zawiera błędów logicznych i rachunkowych. Nadto nie była kwestionowana przez strony. Stąd Sąd podzielił jej wnioski.
Powodowie żądali ustalenia nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu, podnosząc nieważność wskazanej w pozwie umowy o kredyt hipoteczny, zawartej przez nich z pozwanym Bankiem.
Podstawę wystąpienia z takim żądaniem stanowiart. 189 k.p.c.Zgodnie zart. 189 k.p.c.można domagać się stwierdzenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, jeżeli strona ma w tym interes prawny, rozumiany jako obiektywna potrzeba usunięcia wątpliwości lub niepewności, co do istnienia lub charakteru stosunku łączącego ją z inną stroną. Przyjmuje się również, że interesu w wytoczeniu powództwa o ustalenie nie ma, jeżeli swój cel strona może osiągnąć formułując dalej idące żądanie, które będzie czynić zadość jej potrzebom, np. w formie żądania zwrotu świadczeń spełnionych na podstawie nieistniejącego lub nieważnego stosunku prawnego.
W ocenie Sądu, brak podstaw do kwestionowaniu interesu prawnego powodów w wystąpieniu z żądaniem pozwu, który polega na tym, że domaga się definitywnego usunięcia niepewności prawnej co do istnienia nawiązanego na podstawie umowy stosunku prawnego lub jego treści w przypadku wyeliminowania niektórych ich postanowień z uwagi na ich niedozwolony charakter. Zgodnie zart. 3851k.c.skutkiem eliminacji takich postanowień nie zawsze musi być upadek całej umowy, gdyż co do zasady powinna ona obowiązywać dalej w zmienionej treści. W przypadku umowy długoterminowej, jakim jest objęta pozwem umowa kredytu, żądanie zwrotu kwot wypłaconych lub wpłaconych może wynikać z różnych przyczyn, zatem samo rozstrzygnięcie o uwzględnieniu lub oddaleniu żądania zapłaty na tle takiej umowy nie zawsze wyeliminuje wątpliwości co do jej istnienia lub treści. Taką możliwość daje natomiast rozstrzygnięcie o żądaniu ustalenia nieważności lub nieistnienia stosunku prawnego, jakim jest umowa kredytu wskutek jej upadku spowodowanego następczym powołaniem się przez kredytobiorcę – konsumenta – na niedozwolony charakter niektórych jej zapisów, względnie ustalenie, że te zapisy nie są dla niego wiążące (są bezskuteczne). Wskazać także należy, iż zgodnie z aktualnym orzecznictwem kwestia istnienia interesu prawnego kredytobiorcy – konsumenta w żądaniu ustalenia czy to nieważności zawartej umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego, czy to abuzywności postanowień takiej umowy, nie budzi wątpliwości i jednolicie jest przyjmowane istnienie takiego interesu (vide – m.in. wyrok z dnia 24 lutego 2022 r. Sądu Apelacyjnego w Białymstoku, I ACa 143/21, LEX nr 3338703 i przywołane tam orzecznictwo).
Przyjęcie przez Sąd istnienia interesu prawnego po stronie powodów, co do żądań sformułowanych w pozwie, implikuje w dalszej kolejności dokonanie oceny ważności zawartej umowy i jej rzeczywistego charakteru, a następnie przeprowadzenie analizy umowy kredytowej w zakresie zawarcia w niej klauzul abuzywnych dotyczących mechanizmu indeksacji i ich ewentualnego wpływu na dalszy byt prawny całej umowy bądź jej poszczególnych postanowień.
Zgodnie z treścią przepisówart. 58 § 1-3 k.c.nieważna jest czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Nieważna jest też czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana.
Kredyt udzielony powodom miał charakter kredytu indeksowanego. Kwota kredytu była ustalona w PLN i dopiero w efekcie zabiegu waloryzacyjnego przeliczono ją na CHF. Fakt zawarcia umowy kredytu indeksowanego do CHF, co do zasady nie był między stronami sporny.
Zgodnie zart. 69 ust. 1 prawa bankowego, przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Przepis ten nie uległ zmianie w okresie od zawarcia umowy do daty wyrokowania.
Doessentialia negotiiumowy kredytu należą: oddanie przez bank do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie ściśle określonej kwoty środków pieniężnychz przeznaczeniem na ustalony cel oraz zobowiązanie kredytobiorcy do korzystaniaz oddanych do dyspozycji środków pieniężnych na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Umowa kredytu stanowi odrębny typ umowy nazwanej. Odpłatność umowy kredytu realizuje się poprzez pobieranie przez bank odsetek, które są obligatoryjnym elementem tej umowy zgodnie zart. 69 ust. 2 pkt 5 Prawa bankowego. Natomiast, zgodnie z art. 69 ust. 2 pkt 9 tej ustawy, zastrzeżenie prowizji jest fakultatywne.
Sporna w sprawie umowa kredytu, co do zasady, spełnia wymaganiaart. 69 ustawy – Prawo bankowe(w brzmieniu obowiązującym w dacie jej zawarcia). Określone były strony umowy, kwota i waluta kredytu (podana w złotych), cel, na jaki został udzielony, i termin jego spłaty. Prawidłowości tej nie zmienia postanowienie, że kwota udzielonego kredytu miała być indeksowana kursem waluty obcej. W sprawie jest przy tym bezsporne, że kredyt spłacany jest w złotych i że w tej walucie kredyt został uruchomiony (wypłacony). Należy przy tym mieć na uwadze, że w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że zarówno kredyty denominowane, jak i indeksowane do kursu waluty obcej, są kredytami w walucie polskiej.
Odnosząc się do oceny samego mechanizmu indeksacji należy wskazać, żeart. 3581§ 2 k.c.wprost przewiduje możliwość zastrzeżenia w umowie, że wysokość zobowiązania, którego przedmiotem od początku jest suma pieniężna, zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości. W orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się przy tym, żew omawianym przepisie chodzi o pieniądz polski, a innym miernikiem wartości może być również waluta obca (wyroki Sądu Najwyższego w sprawie I CSK 4/07, I CSK 139/17, uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego w sprawie V CSK 339/06).
Zważywszy, że postanowienia umowy wyraźnie wskazują, że bank udziela kredytuw złotych polskich, a jego spłata następuje przez pobieranie należnych rat z rachunku prowadzonego również w tej walucie, nie ulega wątpliwości, że strony zamierzały zawrzeć umowę kredytu bankowego w tej właśnie walucie, która była jednocześnie walutą zobowiązania, jak i jego wykonania.
Wykorzystanie mechanizmu indeksacji, w ocenie Sądu, co do zasady nie narusza natury kredytu i przepisówPrawa bankowego. Umowy kredytów indeksowanych do waluty mogą być zawierane również obecnie - po nowelizacji Prawa bankowego z dnia 29 lipca 2011 r., która weszła w życie w dniu 26 sierpnia 2011 r. (Dz. U. z 2011.165.984), jednak od tego czasu w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, element przedmiotowo istotny umowy stanowi też zawarcie szczegółowych zasad określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu (art. 69 ust. 2 pkt 4a).Umowy kredytów indeksowanych do waluty obcej mogły i nadal mogą funkcjonowaćw obrocie i same w sobie nie są sprzeczne z powszechnie obowiązującymi przepisamiustawy - Prawo bankowe.
Istota zawartej przez strony umowy polegała na stworzeniu przez bank możliwości wykorzystania przez powodów określonej kwoty pieniędzy w walucie polskiej z obowiązkiem zwrotu w określonym czasie jej równowartości wyrażonej przez odniesienie do miernika w postaci kursu waluty szwajcarskiej. Ryzyko zmiany kursu waluty obcej przyjętej jako miernik wartości świadczenia w walucie polskiej z zasady może wywoływać konsekwencje dla obu stron – w przypadku podwyższenia kursu podwyższając wartość zobowiązania kredytobiorcy w stosunku do pierwotnej kwoty wyrażonej w walucie wypłaty, a w przypadku obniżenia kursu - obniżając wysokość jego zadłużenia w tej walucie, a tym samym obniżając wysokość wierzytelności banku z tytułu spłaty kapitału kredytu w stosunku do kwoty wypłaconej. W tych okolicznościach trudno uznać, aby konstrukcja umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej była sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego, skoro ryzyko takiego ukształtowania stosunku prawnego obciąża co do zasady obie strony. Nie ma również przeszkód, by strony w umowie określiły sposób ustalania kursu dla uniknięcia wątpliwości na tym tle w toku wykonywania umowy. Umowy tego rodzaju wiążą się ze znacznym ryzykiem dla kredytobiorców, ale na poziomie porównywalnymz niewątpliwie dopuszczonym przez prawo kredytem walutowym, wypłacanym i spłacanym w CHF. Zamieszczenie postanowień w tym zakresie samo w sobie nie narusza zatem przepisów prawa, zasad współżycia społecznego, ani nie jest sprzeczne z naturą zobowiązania kredytowego. Stąd umowa stron jest dopuszczalna również w świetleart. 3531k.c., zgodniez którym strony zawierając umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
Istotą sporu stron nie jest jednak sama konstrukcja umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, ale sposób konstrukcji mechanizmu indeksacji zastosowany przez pozwanegow umowie zawartej z powodami.
Zgodnie zart. 3851k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami lub rażąco naruszając jego interesy, nie są wiążące, jeżeli nie zostały uzgodnione indywidualnie. Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu, co w szczególności odnosi się do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Zgodnie z utrwalonym już stanowiskiem orzecznictwa „wszelkie klauzule sporządzone z wyprzedzeniem będą klauzulami pozbawionymi cechy indywidualnego uzgodnienia i okoliczności tej nie niweczy fakt, że konsument mógł znać ich treść”, przy czym dla uznania, że treść danego postanowienia umownego została indywidualnie uzgodniona wymagałoby wykazania, że „konsument miał realny wpływ na konstrukcję niedozwolonego (abuzywnego) postanowienia wzorca umownego”, a „konkretny zapis był z nim negocjowany” (vide - wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 14 czerwca 2013 r. w sprawie VI ACa 1649/12). Brak "uzgodnienia indywidualnego" dla postanowień inkorporowanych do umowy ma miejsce nie tylko wtedy, gdy konsument związany jest wzorcem z mocyart. 384 k.c., ale także wtedy, gdy doszło - za zgodą obu stron - do inkorporowania wzorca, albo niektórych jego postanowień, do treści umowy. W takiej bowiem sytuacji można mówić o "postanowieniach umowy przejętych z wzorca". Takie postanowienia wzorca, mimo odmiennego od określonego wart. 384 k.c.trybu wiązania, nadal nie są postanowieniami "uzgodnionymi indywidualnie", chyba że konsument miał na ich treść "rzeczywisty wpływ ". Rzeczywisty wpływ" konsumenta nie zachodzi, jeżeli "wpływ" ten polega jedynie na tym, że konsument dokonuje wyboru spośród alternatywnych klauzul sformułowanych przez przedsiębiorcę.
W sprawie było poza sporem, że kredytobiorcy w dacie zawierania umowy kredytu, występowali jako konsumenci. Okoliczność ta nie była kwestionowana przez pozwanego. W świetle materiału dowodowego sprawy, w szczególności zeznań powodów oraz umowy o kredyt hipoteczny, nie powinno budzić wątpliwości, iż przy zawarciu umowy pozwany posłużył się wzorcem umownym, a kredytobiorcy nie mieli żadnego realnego wpływu na ukształtowanie postanowień umownych, poza wyrażoną w PLN kwotą kredytu oraz liczbą rat spłaty. Brak także dowodu by postanowienia umowy, w tym odnoszące się do mechanizmu indeksacji, a w szczególności kwestionowane w pozwie postanowienia w § 2 pkt 12 regulaminu, § 7 ust. 4 regulaminu, § 9 ust. 2 pkt 1 i 2 regulaminu, były wynikiem porozumienia stron, tj. wspólnego ustalenia ostatecznego brzmienia klauzuli, w wyniku rzetelnych negocjacji, w ramach których konsument miał realny wpływ na treść określonego postanowienia umownego (vide – m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 06 marca 2019r., I CSK 462/18). Stwierdzenie to tym bardziej odnosi się do treści zakwestionowanych zapisów Regulaminu Kredytu Hipotecznego udzielanego przez(...), który to regulamin wręcz z racji swej istoty nie podlegał negocjacjom, a stanowił integralną część umowy kredytu.
Wobec powyższego należało dokonać oceny czy zakwestionowane w pozwie postanowienia umowy i regulaminu istotnie kształtowały prawa i obowiązki konsumenta (powodów) w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami lub rażąco naruszały ich interesy. Odpowiedź na powyższe musi być w ocenie Sądu twierdząca, zgodna z twierdzeniami pozwu.
Stosownie do § 2 ust. 1 umowy kredyt był indeksowany do CHF, natomiast wysokość zadłużenia z tytułu udzielnego kredytu indeksowanego do waluty obcej wyrażona była w walucie obcej, po przeliczeniu uruchomionych środków po kursie kupna danej waluty zgodnie z Tabelą obowiązującą w dniu ich uruchomienia, co wynikało z §2 pkt i §7 ust. 4 regulaminu. Podobnie przy spłacie kredytu raty kredytu podlegające spłacie były wyrażone w walucie obcej i w dniu wymagalności były pobierane z rachunku bankowego prowadzonego dla powodów wg kursu sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w banku na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty (§9 ust. pkt 1 regulaminu)
Umowa o kredyt hipoteczny nr(...)w żadnym miejscu nie definiowała Tabeli kursów walut obcych pozwanego Banku. Z kolei zapis §2 pkt 12 regulaminu wskazywał jedynie, że Tabela to Tabela kursów walut obcych obowiązująca w banku. Natomiast żadne postanowienie umowy ani regulaminu nie definiowało sposobu ustalania kursu waluty stosowanej do rozliczenia umowy czy też ogólnie kursów prezentowanych w Tabeli kursów banku.
Jak wynika z powyższego kurs waluty szwajcarskiej, służący do przeliczania poszczególnych rat kapitałowo – odsetkowych, a także do ustalenia wysokości zadłużenia kredytobiorców w tej walucie, określany był samodzielnie przez pozwany Bank, kredytobiorcy nie tylko nie mieli żadnego wpływu na ten mechanizm, ale nie posiadali także żadnej wiedzy na temat sposobu dokonywania przez Bank ustaleń w zakresie kursu sprzedaży i kursu kupna waluty. Potwierdzają to także zeznania świadkaA. S. (2), z których wynika, że kredytobiorcy nie mieli możliwości negocjowania kursu waluty. W ocenie Sądu, przesądza to o abuzywnym charakterze w/w postanowień umowy, tj., iż kształtowały one prawa i obowiązki konsumenta (powodów) w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami lub rażąco naruszały ich interesy. Wyraża się to w tym, że przesłanki ustalenia określonej wysokości stosowanych kursów kupna i sprzedaży waluty nie zostały precyzyjnie, jasno i dokładnie określone w zapisach umowy stron, natomiast zmiana sposobu ustalania kursu pozostawała w zasięgu możliwości banku bez konieczności uzgadniania go ze swoimi klientami. Stąd postanowienia umowy, które przewidywały przyjęcie kursu kupna i kursu sprzedaży z tabeli kursów banku, jako zastrzegające dla banku swobodę kształtowania wysokości zobowiązania kredytowego muszą być uznane za abuzywne. W istocie naruszały one bowiem równość kontraktową stron i umożliwiały przerzucenie na klienta banku całego ryzyka zmiany kursu waluty. Nie ma przy tym znaczenia, czy z takiej możliwości pozwany Bank skorzystał. Dla uznania postanowienia umownego za niedozwolone wystarczy bowiem taka jego konstrukcja, która prowadzi do obiektywnej możliwości rażącego naruszenia interesów konsumenta.
Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że postanowienia umowy i Regulaminu kredytowania dotyczące stosowania dwóch różnych rodzajów kursów, które mogły być swobodnie ustalane przez jedną ze stron umowy nie zostały uzgodnione indywidualniez kredytobiorcą (powodami), a w zakresie przewidującym do rozliczenia wypłat kurs kupna,a do rozliczenia spłat kurs sprzedaży - ustalane samodzielnie przez bank – kształtowały zobowiązanie kredytobiorcy w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy. W konsekwencji, zgodnie zart. 3851§ 1 k.c.miały one charakter niedozwolony, a tym samym od początku i mocy samego prawa nie wiązały powodów.
Należy przy tym jednoznacznie wskazać, że oceny abuzywności dokonuje się na datę dokonania czynności – zawarcia umowy, a okoliczności, które zaistniały po zawarciu umowy, nie mają znaczenia dla oceny abuzywności postanowienia (tak Sąd Najwyższy w uchwale7 sędziów z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, Biuletyn Sądu Najwyższego 2018/6/9, tak też(...)w wyroku z 20 września 2017 r., C-186/16).
Należy uznać, że zakwestionowane postanowienia umowy kredytowej dotyczyły przy tym świadczenia głównego stron (vide – wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 24 lutego 2022 r., I ACa 143/21), co znajduje potwierdzenie w licznym orzecznictwie Sądu Najwyższego, a także w wyroku(...)z dnia 10 czerwca 2021 r. wydanym w sprawieC-609/19. Okoliczność ta nie uniemożliwia jednak oceny tych klauzul pod kątem abuzywności. Postanowienia zawierające świadczenia główne także podlegają takiemu badaniu, o ile zostały sformułowane w sposób niejednoznaczny (art. 3851§ 1 k.c.).Takie rozwiązanie ustawowe wywodzi się z art. 4 ust. 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich i opiera się na założeniu, że postanowienia określające główne świadczenia stron zazwyczaj odzwierciedlają rzeczywistą wolę konsumenta, bo do ich treści strony przywiązują z reguły największą wagę. Z tych właśnie przyczyn wymóg transparentności powinien być rozumiany jako nakazujący nie tylko to, by umowa była zrozumiała dla konsumenta z gramatycznego punktu widzenia, ale także by mógł on na jej podstawie oszacować - w oparciuo jednoznaczne i zrozumiałe kryteria - konsekwencje ekonomiczne wynikającego z niej zobowiązania (zob. np. wyroki(...)z dnia 20 września 2017 r., C-186/16 pkt 43-45 orazz dnia 30 kwietnia 2014 r., C-26/13 pkt 71-73 oraz 75).
Z tą ostatnią sytuacją mamy do czynienia w przypadku analizowanych postanowień umowy odnoszących się do mechanizmu indeksacji (klauzuli waloryzacyjnej).
Z kolei w wyroku z 26 marca 2019 r. w sprawach C 70/17 i C 179/17 ((...) SAprzeciwkoA. S. (3)S.oraz(...) SAprzeciwkoA. L.M.iV. R.R., pkt 54) Trybunał Sprawiedliwości UE wykluczył z kolei, by sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w umowach. Oznacza to, że nieuprawnione byłoby zastąpienie przez sąd postanowień niedozwolonych innymi, polegającymi np. na odwołaniu się do kursu walut stosowanego przez Narodowy Bank Polski. Możliwość takiej zmiany umowy przez sąd stałaby w sprzeczności z celami prewencyjnymi dyrektywy 93/13, gdyż przedsiębiorcy wiedzieliby, że nawet w razie zastosowania klauzuli niedozwolonej umowa zostanie skorygowana przez sąd w sposób możliwie najpełniej odpowiadający ich woli,a jednocześnie dopuszczalny w świetle przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18).
Oznacza to, że postanowienia dotyczące mechanizmu indeksacji podlegają kontroli w celu stwierdzenia, czy nie mają charakteru niedozwolonego w rozumieniuart. 3851§ 1 k.c.W przypadku uznania ich za niedozwolone, a tym samym za niewiążące kredytobiorcę, konieczne staje się też rozważenie skutków tego stanu rzeczy.
W ocenie Sądu, eliminacja z umowy wskazanych postanowień odnoszących się do mechanizmu indeksacji powoduje sytuację, w której luki te nie mogą być uzupełnione.W szczególności takiej możliwości nie daje przepisart. 358 § 2 k.c., który dotyczy możliwości określenia kursu waluty obcej, w której zostało wyrażone zobowiązanie, w przypadku spełnienia świadczenia w walucie polskiej. Nie ma natomiast zastosowania do sytuacji, w której dochodzi do przeliczenia wysokości zobowiązania z waluty polskiej na walutę obcą. Poza tym, wskazany przepis nie obowiązywał w dacie zawarcia umowy (wszedł w życie z dniem 24 stycznia 2009 r.). Uznanie pewnych postanowień umownych za niedozwolone skutkuje ich wyeliminowaniem z umowy już od daty jej zawarcia, co czyni niemożliwym zastosowanie przepisu, który wówczas nie obowiązywał. Brak jest także możliwości odwołania się do zasad współżycia społecznego czy ustalonych zwyczajów (art. 56 i 65 k.c.).
Stąd, w ocenie Sądu, po usunięciu z umowy wskazanych powyżej niedozwolonych postanowień umownych, dalsze wykonywanie umowy nie jest możliwe. W tym zakresie Sąd podziela stanowisko, iż w tej sytuacji brak koniecznych składników umowy kredytu zart. 69 ustawy – Prawo bankowe, do których należą: oddanie przez Bank do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel oraz zwrot przez kredytobiorcę kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.Eliminacja abuzywnych postanowień umowy uniemożliwi bowiem ustalenie wysokości poszczególnych rat kredytu, co należy doessentialia negotiitej umowy. Eliminacja tych postanowień będzie oznaczała także zaniknięcie ryzyka walutowego, będącego podstawowym elementem umowy kredytu waloryzowanego do innej waluty, to z kolei skutkować będzie tak daleko idącym przekształceniem umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, Nr 11, poz. 134). Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (bezskutecznością) - wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344.
Mając na uwadze powyższe rozważania, na podstawieart. 189 k.p.c.przy zastosowaniuart. 3851k.c.Sąd ustalił w punkcie I wyroku, że umowa nr(...)o kredyt hipoteczny waloryzowany kursem CHF z dnia 15 lutego 2008 r. zawarta pomiędzy powodami a(...) S.A.Oddział w Polsce z siedzibą wW., poprzednikiem prawnymR.Bank (...)wW.Oddział w Polsce z siedzibą wW.jest nieważna.
Konsekwencją ustalenia nieważności umowy było także uwzględnienie żądania zapłaty z pkt 1 pozwu. Sąd zasądził dochodzoną kwotę w sposób łączny na rzecz powodów. Mając na uwadze, iż w mogą oni powoływać się na umowę majątkową małżeńską względem innych osób tylko wtedy, gdy jej zawarcie było tym osobom wiadome (art. 471kro). Powodowie natomiast nie wykazali by bank została przez poinformowany o zawarciu umowy o rozdzielności majątkowej w 2019r. Nie wykazali także by dokonali podziału majątku wspólnego. Wobec tego brak było podstaw do zasądzenia na rzecz każdego z nich kwoty odpowiadającej ich udziałom w majątku wspólnym.
Zgodnie z poglądem przyjętym przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 maja 2021 r.w sprawie III CZP 6/21, w przypadku następczej nieważności umowy kredytowej po obu jej stronach powstają odrębne roszczenia o zwrot świadczeń nienależnie spełnionych. Ostatecznie zatem świadczenia te podlegają zwrotowi niezależnie od siebie, bez konieczności badania z urzędu, czy ich wzajemna wysokość prowadzi do powstania stanu wzbogacenia, który byłby miarą zwrotu różnicy między tymi świadczeniami. Sąd Najwyższy nadał wskazanej uchwale moc zasady prawnej, co oznacza, że będzie ona stosowana przez ten sąd również w innych sprawach.
W tym miejscu wskazać należy, że Sąd związany był żądaniem pozwu co do wysokości kwoty, o której zasądzenie wnosili powodowie, tj. kwoty 173.589,69 zł. Mając na uwadze powyższe, Sąd w pkt II wyroku uwzględnił roszczenie powodów na podstawieart. 410 § 2 k.c.w zw. zart. 405 k.c., zasądzając od pozwanego na rzecz powodów 173.589,69 zł za jednoczesnym zaoferowaniem przez powodów na rzecz pozwanego zwrotu kwoty 160.000 zł w związku ze zgłoszonym przez pozwanego zarzutem zatrzymania kwoty odpowiadającej wysokości wypłaconego kredytu (art. 497 k.c.w zw. zart. 496 k.c.).
Żądanie zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie podlegało oddalaniu. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 31 stycznia 2002 r. (IV CKN 651/00) podkreślił, że skoro na podstawieart. 496 k.c.każdej ze stron przysługuje prawo zatrzymania świadczenia wzajemnego, to przysługuje ono także tej stronie, która zobowiązana jest do zwrotu świadczenia pieniężnego uzyskanego w wyniku zawarcia umowy, od której odstąpiono. Nie można więc negować istnienia uprawnienia banku do skorzystania z prawa zatrzymania, a pozytywne przesądzenie, że bank skutecznie skorzystał z tego prawa, pozwala na przyjęcie, iż nie opóźnia się on ze spełnieniem świadczenia pieniężnego.
Odnosząc się do zarzutu przedawnienia, zgłoszonego przez pozwanego, Sąd uznał go za chybiony. Zgodnie z utrwaloną już linią orzeczniczą, w przypadku dochodzenia nadpłaconych rat kapitałowo–odsetkowych lub zwrot świadczenia z tytułu nieważności umowy, w oparciu o konstrukcję świadczenia nienależnego okres przedawnienia wynosił 10 lat zgodnie zart. 118 k.c.W związku z wejściem w życie ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianieustawy Kodeks cywilnyoraz niektórych innych ustaw, termin przedawnienia wynosi 6 lat. Zgodnie z art. 5 ust. 2 cytowanej ustawy, jeżeli termin przedawnienia jest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy. Niewątpliwie według dotychczasowych przepisów, okres przedawnienia 10 lat nie upłynął, albowiem roszczenia powodów o zapłatę stały się wymagalne dopiero od momentu świadomego zakwestionowania ważności umowy kredytu. Powodowie w 2021 r. dowiedzieli się o niedozwolonych postanowieniach zawartych w umowie. Ponadto zgłoszone żądanie o ustalenie nie ulega przedawnieniu.
Uwzględnienie żądania powodów w zakresie dotyczącym żądania ustalenia nieważności umowy oraz związanego z tym żądania zapłaty dezaktualizuje potrzebę odnoszenia się do żądania ewentualnego.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.art. 98 k.p.c.stosownie do wyniku postępowania. W punkcie V Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 8.903,50 zł, która obejmowała uiszczoną opłatę od pozwu - 1.000 zł, opłaty od pełnomocnictwa - 34 zł, koszty opinii biegłego - 2 469,50 zł i wynagrodzenie pełnomocnika w stawce wynikającej z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych – 5.400 zł. W ocenie Sądu nie było podstaw do podwyższania minimalnej stawki wynagrodzenia radcowskiego.

SSO Tomasz Cichocki