Sąd Apelacyjny w Gdańsku
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 68/24
Data wyroku: 2024-04-17 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sławomir Steinborn, Andrzej Rydzewski, Anna Makowska-Lange
Słowa kluczowe: Kara łączna, Uchylenie wyroku
Podstawa prawna: art. 437 par. 2 k.p.k., art. 568a k.p.k.

Sygn. akt II AKa 68/24

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 17 kwietnia 2024 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku II Wydział Karny
w składzie:
Przewodniczący:  SSA Sławomir Steinborn (spr.)
Sędziowie: SA Anna Makowska - Lange
SA Andrzej Rydzewski
Protokolant:  sekretarz sądowy Dagmara Liszewska
przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej wG.M. M.
po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2024 r.
sprawy
skazanegoA. M.s.J.,ur. (...)wG.
na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę
od wyroku Sądu Okręgowego wG.z dnia 17 listopada 2023 r., sygn. aktIV K 154/23
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu wG.do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE
Wyrokiem łącznym z dnia 17 listopada 2023 r. Sąd Okręgowy wG.w sprawie o sygn. IV K 154/23, orzekając na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny i niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 396) oraz art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID-19 oraz uproszczone postępowanie o zatwierdzenie układu w związku z wystąpieniem COVID-19 (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 171) iart. 4 § 1 k.k.– na podstawieart. 85 k.k.,art. 86 § 1 k.k.,art. 91 § 2 i 3 k.k.w brzmieniu obowiązującym do dnia 24 czerwca 2020 r., połączył karę i karę łączną orzeczone wobecA. M.wyrokiem Sądu Okręgowego wG.z dnia 15 marca 2023 r., sygn. akt IV K 30/23 oraz wyrokiem Sądu Rejonowego wG. (1)z dnia 14 grudnia 2022 r., sygn. akt II K 594/20 i w ich miejsce wymierzył karę łączną 5 lat i 7 miesięcy pozbawienia wolności. Na podstawieart. 90 § 2 k.k.,art. 85 k.k.,art. 85a k.k.w brzmieniu obowiązującym do dnia 24 czerwca 2020 r., Sąd Okręgowy połączył środki karne w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, orzeczone wobecA. M.wyrokiem Sądu Rejonowego wG. (1)z dnia 30 marca 2022 r., sygn. akt II K 761/21 oraz wyrokiem Sądu Rejonowego wG. (1)z dnia 14 grudnia 2022 r., sygn. akt II K 594/20 i w ich miejsce wymierzyłA. M.środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio.
Jednocześnie umorzono postępowanie karne w pozostałym zakresie, a także zaliczono skazanemu na poczet kary łącznej pozbawienia wolności okresy rzeczywistego pozbawienia wolności. Wyrok zawiera również rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów sądowych.
Apelację od powyższego wyroku wniósł obrońca skazanego, zaskarżając wyrok w całości na korzyść skazanego i zarzucił mu błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku łącznego, mający wpływ na jego treść, polegający na bezzasadnym przyjęciu, iż pozytywna prognoza kryminologiczna skazanego nie jest dostatecznie pewna, w sytuacji, gdy zachowanie skazanego w izolacji oceniane jest jako dobre, skazany był wielokrotnie nagradzany, nadto skazany pracuje i sumiennie wywiązuje się ze swoich obowiązków, zaś karę odbywa w systemie programowego oddziaływania, co skutkowało wymierzeniem skazanemu kary łącznej pozbawienia wolności skróconej jedynie o miesiąc w stosunku do maksymalnej górnej granicy ustawowego zagrożenia, a w konsekwencji niewspółmiernością kary orzeczonej względem skazanego.
W konkluzji obrońca wniósł o zmianę wyroku poprzez orzeczenie wobec skazanego kary łącznej pozbawienia wolności z uwzględnieniem zasady absorpcji.

Sąd Apelacyjny, zważył co następuje:
Zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu, choć z innych względów niż wskazane w apelacji obrońcy.
Jak wynika z komparycji zaskarżonego wyroku, w przedmiotowej sprawie Sąd Okręgowy analizą pod kątem orzeczenia kary łącznej objął kary orzeczone następującymi wyrokami:

1
Sądu Rejonowego wG. (1)z dnia 14 listopada 2014 r., sygn. akt II K 522/14 – kara łączna roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności,

1
Sądu Okręgowego wG.z dnia 27 czerwca 2019 r., sygn. akt XIV 175/17 – kara łączna 4 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności,

2
Sądu Rejonowego wG. (1)z dnia 5 kwietnia 2022 r., sygn. akt II K 1057/21 – kara 4 miesięcy pozbawienia wolności,

3
Sądu Okręgowego wG.z dnia 28 października 2022 r., sygn. akt IV 153/22 – kara łączna 4 lat i 8 miesięcy pozbawienia wolności,

4
Sądu Rejonowego wG. (1)z dnia 30 marca 2022 r., sygn. akt II K 761/21 – kara 5 miesięcy pozbawienia wolności oraz środek karny w postaci dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych,

5
Sądu Okręgowego wG.z dnia 15 marca 2023 r., sygn. akt IV 30/23 – kara łączna 5 lat pozbawienia wolności,

6
Sądu Rejonowego wG. (1)z dnia 14 grudnia 2022 r., sygn. akt II K 594/20 – kara 8 miesięcy pozbawienia wolności za przestępstwo zart. 178a § 1 i 4 k.k.popełnione w dniu 1 kwietnia 2020 r oraz środek karny w postaci dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych.

Jak wynika z sentencji zaskarżonego wyroku w powiązaniu z jego uzasadnieniem (pkt 3), podstawę orzeczenia kary łącznej stanowiły kara łączna 5 lat pozbawienia wolności orzeczona wyrokiem Sądu Okręgowego wG.z dnia 15 marca 2023 r., sygn. akt IV K 30/23 oraz kara 8 miesięcy pozbawienia wolności orzeczona wyrokiem Sądu Rejonowego wG. (1)z dnia 14 grudnia 2022 r., sygn. akt II K 594/20. Sąd
    a quopołączył te kary i wymierzył w ich miejsce karę łączną 5 lat i 7 miesięcy pozbawienia wolności.
Analiza akt prowadzi jednak do wniosku, że wskazanym w komparycji i sentencji zaskarżonego wyroku wyrokiem Sądu Rejonowego wG. (1)z dnia 14 grudnia 2022 r. o sygn. akt IX K 594/20 (a nie II K 594/20, jak wskazano w wyroku i jego uzasadnieniu)A. M.został skazany nie tylko za popełnione 1 kwietnia 2020 r. przestępstwo zart. 178a § 1 i 4 k.k.na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności, ale również za popełnione tego samego dnia przestępstwo zart. 226 § 1 k.k.na karę 4 miesięcy pozbawienia wolności, a następnie kary te połączono i wymierzono skazanemu karę łączną 10 miesięcy pozbawienia wolności (k. 48-48v). Wyrok ten został utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego wG.z dnia 11 maja 2023 r., sygn. akt V Ka 629/23 (k. 49). Jak zaś wynika z opinii o skazanym z jednostki penitencjarnej, aktualnieA. M.odbywa karę 5 lat pozbawienia wolności orzeczoną wyrokiem w sprawie o sygn. akt IV K 30/23 oraz karę 10 miesięcy pozbawienia wolności orzeczoną wyrokiem o sygn. akt IX K 594/20 (k. 62-62v).
Wynika z powyższego, że Sąda quonie dostrzegł, iż wyrokiem Sądu Rejonowego wG. (1)w sprawie o sygn. akt IX K 594/20 orzeczono dwie kary jednostkowe kary pozbawienia wolności, połączone następnie w karę łączną, która to właśnie kara łączna podlega aktualnie wykonaniu. Objęcie karą łączną kary jednostkowej 7 miesięcy pozbawienia wolności zamiast kary łącznej 10 miesięcy pozbawienia wolności stanowi rażące naruszenie przepisuart. 85 § 2 k.k.w brzmieniu obowiązującym w okresie od dnia 1 lipca 2015 r. do dnia 24 czerwca 2020 r., który to – zgodnie z dokonanym przez Sąda quowyborem ustawy karnej – stanowił materialnoprawną podstawę orzeczenia zaskarżonym wyrokiem kary łącznej. Zgodnie bowiem z tym przepisem „podstawą orzeczenia kary łącznej są wymierzone i podlegające wykonaniu, z zastrzeżeniem art. 89, w całości lub w części kary lub kary łączne za przestępstwa, o których mowa w § 1”. Dla jasności należy dodać, że nie zachodzą wyjątki, o których mowa wart. 85 § 3 i 4 k.k.w brzmieniu obowiązującym do dnia 24 czerwca 2020 r. Podstawę wymierzenia kary łącznej w zaskarżonym wyroku mogła zatem stanowić jedynie kara łączna 10 miesięcy pozbawienia wolności jako kara podlegająca wykonaniu, nie zaś kara jednostkowa objęta karą łączną.
W konsekwencji Sąd Apelacyjny nie mógł przejść do porządku dziennego nad tak istotnym uchybieniem prawa materialnego i zobligowany był wziąć je pod uwagę z urzędu. Niewątpliwie utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy byłoby rażąco niesprawiedliwe w rozumieniuart. 440 k.p.k.Istnienie w obrocie prawnym takiego rozstrzygnięcia mogłoby negatywnie wpłynąć na sytuację prawną skazanego, skoro nowa kara łączna nie obejmowała właściwej kary łącznej, tylko karę jednostkową, zaś do wykonania pozostawałaby druga z kar jednostkowych orzeczonych wyrokiem w sprawie IX K 594/20. Nie wymaga szerszego uzasadniania, że zaskarżony wyrok w opisanym kształcie nie odpowiada elementarnym regułom orzekania kary łącznej.
Powyższa konstatacja aktualizuje pytanie o to, jaka powinna być treść rozstrzygnięcia sądu odwoławczego. Sąd Apelacyjny miał na względzie stanowisko orzecznictwa, iż w sprawie o wydanie wyroku łącznego sąd odwoławczy może orzec po raz pierwszy karę łączną, gdy w pierwszej instancji został wydany zaskarżony apelacją wyrok łączny, orzekający karę na bazie określonych skazań oraz umarzający postępowanie na podstawieart. 572 k.p.k.w pozostałym zakresie, jak również nie jest wykluczone orzeczenie przez sąd odwoławczy kary łącznej w oparciu o skazania, które nie były podstawą orzeczenia kary łącznej przez sąd pierwszej instancji (zob. uchwałę SN z dnia 28 czerwca 2018 r., I KZP 3/18, OSNK 2018, z. 8, poz. 55). Sąd Apelacyjny w niniejszym składzie stoi na stanowisku, iż ta ostatnia reguła powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Należy bowiem zwrócić uwagę, że objęcie wyrokiem łącznym na etapie postępowania odwoławczego nowej kary jednostkowej, która całkowicie pozostawała poza polem widzenia Sądu pierwszej instancji, czy z uwagi na to, że nowy wyrok jednostkowy uprawomocnił się dopiero po wydaniu wyroku łącznego, czy też z uwagi na pominięcie jednej z kar jednostkowych przy ustalaniu zakresu kar potencjalnie wchodzących w grę przy orzekaniu kary łącznej, oznacza zasadniczą zmianę ram przedmiotowych postępowania dotyczącego wydania wyroku łącznego. Istnieje bowiem zasadnicza różnica między sytuacją, gdy Sąd odwoławczy dokonuje zmiany zaskarżonego wyroku łącznego i odmiennie konfiguruje kary objęte węzłem kary łącznej, przy czym wszystkie te kary jednostkowe znajdowały się w polu widzenia Sądu pierwszej instancji, a sytuacją, gdy na etapie postępowania odwoławczego karą łączną objęta zostają nowa kara jednostkowa, której Sąd pierwszej instancji w ogóle nie miał w polu widzenia. W tej drugiej sytuacji następuje zmiana ram przedmiotowych postępowania o wydanie wyroku łącznego, która może istotnie wpływać na sytuację procesową stron. Wprawdzie postępowanie o wydanie wyroku łącznego nie jest oparte na zasadzie skargowości, jednak nie oznacza to jeszcze, aby całkowicie bez znaczenia był zakres przedmiotowy tego postępowania. Ma on bowiem podstawowe znaczenie z punktu widzenia możliwości prowadzenia przez strony walki procesowej o korzystne dla siebie rozstrzygnięcie. Podstawowym warunkiem rzetelnego procesu sądowego jest bowiem wiedza stron o tym, co stanowi przedmiot postępowania i w jakich ramach sprawa jest rozpoznawana przez sąd rozstrzygający sprawę. Jest to jedna z racji leżących u podstaw zasady skargowości, która to okoliczność nie pozostaje bez znaczenia również i na gruncie postępowania o wydanie wyroku łącznego. Strony powinny bowiem mieć jasność, co stanowi przedmiot sprawy, aby mogły w jak najpełniejszy sposób zaprezentować swoje stanowisko co do jej rozstrzygnięcia. Uwzględnienie „nowej” kary jednostkowej oznaczałoby, że tożsamość sprawy zostanie zachowana w sensie formalnym, ale już nie w sensie materialnym, gdyż nie występujecontinuumwzględem podstawy przedmiotowej orzekania przyjętej przez sąda quo(zob. D. Marko,Dopuszczalność orzeczenia przez sąd odwoławczy wyrokiem łącznym kary łącznej po raz pierwszy albo orzeczenia jej w zakresie innym niż orzekł sąd pierwszej instancji. Glosa do uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2018 r. (I KZP 3/18, OSNKW 2018, nr 8, poz. 55), Studia Iuridica Lublinensia 2021, nr 4, s. 666-667). Strony w każdym postępowaniu powinny mieć możliwość zaprezentowania swoich racji co do kwestii ustalenia podlegających łączeniu kar i okoliczności mających wpływ na wymiar kary łącznej, co powinno być respektowane na każdym etapie rozpoznawania sprawy – również przed Sądem odwoławczym. Tymczasem zwłaszcza w sytuacji takiej, jak w przedmiotowej sprawie, gdy kwestia nowej kary jednostkowej nie była przedmiotem analizy w środku odwoławczym albo odpowiedzi na ten środek, strona traci możliwość ustosunkowania się do niej i przedstawienia swojego stanowiska w obu instancjach. Włączenie nowej kary jednostkowej może znacząco wpływać na okoliczności istotne dla ukształtowania wymiaru kary łącznej, bowiem nie chodzi tu jedynie o nowe granice, w jakich ta kara może zostać wymierzona, ale przede wszystkim o inne okoliczności wpływające na ustalenia dotyczące związku podmiotowo-przedmiotowego między przestępstwami, co w oczywisty sposób przekłada się na zasadę, wedle której wymierzona zostaje kara łączna. Wymogi rzetelnego procesu nakazują, aby oskarżony i jego obrońca mieli na poziomie obu instancji zapewnioną pełną możliwość przedstawienia swojego merytorycznego stanowiska w odniesieniu do pełnego przedmiotu sprawy. W przedmiotowej sprawie istotne pozostaje to, że kwestia wadliwego ustalenia zakresu przedmiotowego sprawy nie została zauważona nie tylko przez Sąda quo, ale również przez strony, w tym zwłaszcza przez oskarżonego i jego obrońcę.
Reasumując, w ocenie Sądu Apelacyjnego ujawnienie się na etapie postępowania odwoławczego nowej kary podlegającej łączeniu, która w ogóle nie znajdowała się w polu widzenia Sądu pierwszej instancji, a jednocześnie kwestia ta nie została podniesiona w zarzutach odwoławczych, implikuje uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W istocie bowiem przewód sądowy należy w tym przepadku powtórzyć na nowo w całości (art. 437 § 2 k.p.k.).
Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny uchylił zaskarżony wyrok łączny i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu wG.do ponownego rozpoznania. W tym postępowaniu Sąd Okręgowy dokona precyzyjnego ustalenia zakresu przedmiotowego sprawy, tj. kar potencjalnie wchodzących w grę do połączenia węzłem kary łącznej, umożliwi stronom zajęcie w tym zakresie stanowiska, a następnie orzeknie karę łączną, mając oczywiście na względzie, że do uchylenia wyroku doszło wskutek wniesienia apelacji na korzyść skazanego, a zatem nowa kara łączna powinna być wymierzona przy przyjęciu nie mniej korzystnej dla skazanego zasady łączenia kar.
W związku z tym, że wyrok Sądu Apelacyjnego nie kończy postępowania, zbędne było orzekanie w przedmiocie kosztów procesu za postępowanie odwoławcze.