Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1762/20
Data wyroku: 2022-11-29 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Eliza Nowicka-Skowrońska
Słowa kluczowe: Klauzule abuzywne
Podstawa prawna: art. 385^1^ kc, art. 410 kc

Sygn. akt I C 1762/20

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 listopada 2022 roku
Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie II Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: Sędzia Eliza Nowicka - Skowrońska
Protokolant: Karolina Konopka
po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2022 roku w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwaM. C.
przeciwko(...) S.Az siedzibą wW.
o ustalenie i zapłatę

I
ustala, żeumowa nr (...)o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych(...)waloryzowany kursem CHF zawarta między stronami w dniu 5 listopada 2007 roku jest nieważna w całości;

II
zasądza od pozwanego(...) S.Az siedzibą wW.na rzecz powódkiM. C.kwotę 182.427,64 zł (sto osiemdziesiąt dwa tysiące czterysta dwadzieścia siedem złotych i sześćdziesiąt cztery grosze) oraz kwotę 26.105,78 CHF (dwadzieścia sześć tysięcy sto pięć franków szwajcarskich i siedemdziesiąt osiem centymów) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 17 października 2020 roku do dnia zapłaty;

III
zasadza od pozwanego(...) S.Az siedzibą wW.na rzecz powódkiM. C.kwotę 11.817 (jedenaście tysięcy osiemset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z ustawowym odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Sędzia Eliza Nowicka - Skowrońska
Sygn. akt I C 1762/20

UZASADNIENIE
W pozwie z dnia 12 listopada 2020 roku (data stempla pocztowego – k. 88)M. C.wniosła o ustalenie, żeumowa nr (...)o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych(...)waloryzowany kursem CHF z dnia 5 listopada 2007 roku zawarta pomiędzy nią, a(...) Bank spółka akcyjnaz siedzibą wW.(obecnie(...) spółka akcyjnaz siedzibą wW.) jest nieważna w całości. Ponadto wniosła o zasądzenie od pozwanego Banku na swoją rzecz kwoty 182.427,64 zł oraz kwoty 26.105,78 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 17 października 2020 r. do dnia zapłaty.
Powódka sformułowała także żądanie ewentualne na wypadek nieuwzględnienia żądania głównego, mianowicie wniosła o ustalenie, że postanowieniaumowy nr (...)o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych(...)waloryzowany kursem CHF z dnia 5 listopada 2007 roku są bezskuteczne względem powódki w zakresie § 10 ust. 4, § 12 ust. 5 umowy oraz § 15 ust. 4. Wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (pozew k. 4 – 42).
Pozwany(...) S.A.z siedzibą wW.w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Pozwany zakwestionował roszczenie powódki tak co do zasady, jak i co do wysokości. Zaprzeczył , aby postanowienia wskazane przez nią były postanowieniami niedozwolonymi, w tym aby pozostawały w sprzeczności z dobrymi obyczajami albo w sposób rażący naruszały interes kredytobiorcy albo by umowa została dotknięta sankcją nieważności. Pozwany podniósł także zarzut przedawnienia roszczeń powódki (odpowiedź na pozew k. 94 – 140).
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 5 listopada 2007 roku pomiędzy(...) Bank S.A.wW., aM. C.zawarta została umowa kredytu hipotecznego dla osób fizycznych(...)waloryzowanego kursem CHF o numerze nr(...). Bank udzielił powódce kredytu w kwocie 263.000 zł, waloryzowanego w walucie CHF, na okres od dnia 5 listopada 2007 r. do dnia 5 grudnia 2037 roku. Kredyt miał zostać przeznaczony na zakup na rynku wtórnym nieruchomości stanowiącej niezabudowanądziałkę gruntu nr (...), położoną w miejscowościD.w gminieS.(§ 1 ust. 1, 2 i 4 umowy).
W § 1 ust. 3a umowy w zw. z §1 ust. 2 i 3 rozdz. III Regulaminu udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych dla osób fizycznych – w ramach(...)(dalej Regulamin) wskazano, iż kwota kredytu wyrażona w walucie waloryzacji na koniec dnia 31 października 2007 roku według kursu kupna waluty z tabeli kursowej(...) Banku S.A.wynosi 124.132,72 CHF oraz ma charakter informacyjny i nie stanowi zobowiązania banku. Wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredyty może być różna od podanej.
Zgodnie z § 7 ust. 5 umowy bank uruchomi kredyt w terminie 3 dni roboczych od daty wskazanej przez Kredytobiorcę w pisemnej dyspozycji uruchomienia kredytu.
Powódka miała spłacać kredyt poprzez uiszczanie rat kapitałowo-odsetkowych do 5 dnia każdego miesiąca, przy czym kredyt został udzielony na 360 miesięcy od dnia 5 listopada 2007 roku do 5 grudnia 2037 roku (§ 1 ust. 4, 5, 6). Dodatkowo kredytobiorca zobowiązany był do uiszczenia prowizji z tytułu udzielenia kredytu, która stanowić miała 1 % kwoty kredytu, co przekładało się na kwotę 2.630 zł (§ 1 ust. 7 i § 8).
Umowa zawarta pomiędzy stronami zawierała również postanowienia dotyczące ubezpieczenia niskiego wkładu własnego kredytu(...) S.A.na 36-miesięczny okres ubezpieczenia, przy czym przewidziano również automatyczne przedłużenie umowy ubezpieczenia po upływie powyższych 36 miesięcy przy spełnieniu warunków wskazanych w umowie. Kredytobiorca upoważnił bank do pobrania środków tytułem zwrotu kosztów ubezpieczenia w wysokości 3,5 % różnicy między wymaganym wkładem własnym kredytobiorcy, a wkładem faktycznie wniesionym, tj. kwoty 1.365 zł oraz zwrotu kosztów z tytułu kontynuacji tego ubezpieczenia z rachunku wskazanego w § 6 bez odrębnej dyspozycji (§ 3 ust. 3).
Spłata rat następować miała ze wskazanego w § 6 ust. 3 umowy rachunku bankowego na podstawie nieodwołalnego przez czas trwania umowy udzielonego pozwanemu zlecenia dokonywania przelewu, a powódka zobowiązała się do zapewnienia na w/w rachunku w terminie spłaty poszczególnych rat środków odpowiadających wymagalnej racie kapitału i odsetek.
W § 10 ust. 4 umowy postanowiono, iż raty kapitałowo – odsetkowe spłacane są w złotych, po uprzednim ich przeliczeniu według kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej(...) Banku S.A., obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14.50.
Jako prawne zabezpieczenia kredytu wskazano przelew praw z polisy ubezpieczenia od ognia i innych zdarzeń losowych przedmiotowej nieruchomości (§ 3 ust. 2), a także z tytułu umowy grupowego ubezpieczenia na życie i całkowitej trwałej niezdolności do pracy (§ 3 ust. 4). Dodatkowym zabezpieczeniem spłaty kredytu ustanowiono hipotekę kaucyjną na nabywanej nieruchomości do kwoty 394.500 zł (§ 3 ust. 1).
W treści umowy w § 29 umowy wskazano, że kredytobiorca został dokładnie zapoznany z warunkami udzielania kredytu złotowego waloryzowanego kursem waluty obcej i zasad jego spłaty oraz że je akceptuje. Powódka potwierdziła, iż jest świadoma, że z kredytem związane jest ryzyko kursowe, w tym, że niekorzystne wahania kursu złotego wobec walut obcych mogą mieć wpływ na wzrost kosztów obsługi kredytu.
Regulamin udzielania kredytu hipotecznego dla osób fizycznych –(...), będący integralną część umowy, stanowił, iż wysokość każdej raty odsetkowej lub kapitałowo – odsetkowej kredytu waloryzowanego kursem przyjętej waluty określana jest w tej walucie, natomiast jej spłata dokonywana jest w złotych po uprzednim jej przeliczeniu według kursu sprzedaży danej waluty, określonym w tabeli kursowej(...) Banku S.A.na dzień spłaty oraz że wysokość rat wyrażona w złotych ulega comiesięcznej modyfikacji w zależności od kursu sprzedaży waluty, według tabeli kursowej(...) Banku S.A.na dzień spłaty (§ 23 ust. 2 Regulaminu).
Dowód: umowa kredytu – k. 46 – 49, regulamin udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych dla osób fizycznych – k. 50 – 58, wniosek o udzielenie kredytu – k.165 – 167,harmonogram spłaty kredytu – k. 192 – 198
Kredyt został wypłacony w dniu 10 grudnia 2007 roku w kwocie 263.000 zł , którą przeliczono jako równowartość 124.343,99 CHF.
Dowód: zaświadczenia – k. 67 – 76, wniosek o wypłatę – k. 191
W dniu 4 grudnia 2007 roku strony zawarły pierwszy aneks do umowy kredytu, na mocy którego został zmieniony cel kredytowania – zakup działki gruntowej oraz refinansowanie części wniesionego wkładu własnego. Powódka była zobowiązania uiścić z tego tytułu kwotę 20 zł.
Dowód: aneks do umowy – k. 59
Następnie zawarto kolejny aneks do pierwotnej umowy kredytu, na mocy którego umożliwiono powódce spłatę kredytu bezpośrednio w walucie CHF.
Dowód: aneks do umowy z dnia 2 lutego 2012 roku – k. 60 – 63
W dniu 13 stycznia 2017 roku strony zwarły kolejny aneks, na mocy którego doszło do przewalutowania kredytu na kredyt hipoteczny dla osób fizycznych w złotych. Kwota kredytu w wysokości 86.937,12 CHF została przeliczona na PLN po kursie wynoszącym 4,(...). Kredyt miał być oprocentowany według stawki WIBOR 3M i marży banku wynoszącej 1,25 punktu procentowego.
Dowód: aneks do umowy z dnia 13 stycznia 2017 roku – k.64 – 65
Powódka przed podpisaniem umowy kontaktowała się bezpośrednio z bankiem. Była zainteresowana pozyskaniem kredytu na zakup działki rekreacyjnej, przeznaczonej na jej własne potrzeby, zapłata ceny miała być dokonana w złotych polskich. Doradca bankowy polecał jej po raz kolejny kredyt we franku szwajcarskim. Był to jej trzeci kredyt zaciągnięty w walucie obcej – franku szwajcarskim, dlatego znała już uprzednio taki rodzaj produktu bankowego i nie potrzebowała wielu spotkań w banku, aby omówić warunki kredytowania. Dotychczasowa współpraca z bankiem układała się bardzo dobrze, wobec czego powódka darzyła pozwanego pełnym zaufaniem w zakresie zaproponowania najbardziej korzystnych warunków udzielenia kredytu. Waluta franka szwajcarskiego była przedstawiana jako stabilna, zaprezentowany został wykres stabilności tejże waluty obejmujący okres przynajmniej 10 lat wstecz. Podczas rozmów z bankiem powódka została poinformowana o możliwości zmiany wysokości oprocentowania, jednak nie poinformowano jej, że ze względu na ryzyko kursowe kwota kapitału może się podwoić lub potroić. Pracownik banku zachwalał umowę i jednocześnie wskazał, że nie ma możliwości jej negocjowania, przy czym powódka próbowała negocjować lepsze warunki umowy powołując się na uprzednią współpracę z bankiem, jak również posiadanie już innych kredytów. Nie przedstawiono informacji o ryzyku kursowym w postaci symulacji wysokości spłat rat kredytu przy wzroście kursu CHF.
Podczas podpisywania umowy powódka pobieżnie zapoznała się z treścią umowy, wiele zapisów było dla niej niejasnych, jednak była przekonana o tym, że nie ma możliwości zmiany postanowień umownych, może jedynie nie zgodzić się na umowę, a tym samy nie uzyskać kredytu. Powódka była głównie zainteresowana tym, aby uzyskać kredyt w kwocie umożliwiającej sfinansowanie zakupu nieruchomości, natomiast mniejszą wagę przywiązywała do waluty udzielonego kredytu. Nie miała wiedzy ekonomicznej, dlatego nie weryfikowała zapewnień pracownika banku, czy proponowane jej warunki kredytu są korzystne i frank szwajcarski jest walutą stabilną.
Dowód: przesłuchanie powódki – k. 431 – 432
Na dzień 28 lipca 2020 roku powódka uiściła na rzecz pozwanego banku łącznie kwotę 182.427,64 zł i 26.105,78 CHF, przy czym tytułem rat kapitałowo – odsetkowych wpłaciła łącznie 156.123,64 zł i 26.105,78 CHF, natomiast tytułem innych opłat kwotę łącznie 26.304 zł. Na „inne” opłaty składały się następujące kwoty: 2.630 zł tytułem prowizji za udzielenie kredytu, 526 zł tytułem prowizji za ubezpieczenie kredytu, 2.017,62 zł (1.365 zł i 652,62 zł) tytułem pobranych składek ubezpieczenia niskiego wkładu własnego, 21.110,38 zł tytułem pobranych składek ubezpieczenia na życie oraz 20 zł tytułem opłaty za podpisanie aneksu z dnia 5 grudnia 2007 roku.
Dowód: zaświadczenia k. 67 – 71, 72 – 74
Pismem z dnia 7 października 2020 rokuM. C.wezwała(...) S.A.wW.do zapłaty kwoty 182.427,64 zł oraz 26.105,78 CHF powołując się na nieważność umowy.
Dowód: wezwanie – k.84 – 85, książka nadawcza – k.86, śledzenie przesyłki - k. 87
Powódka jest świadoma skutków stwierdzenia nieważności umowy, akceptuje te skutki.
Dowód: przesłuchanie powódki – k. 431
Sąd pominął dowody z opinii biegłego z zakresu rachunkowości zgłoszone przez obie strony. Dowody te okazały się nieprzydatne dla rozstrzygnięcia z przyczyn prawnych – wobec stwierdzenia nieważności umowy nie było potrzeby przeliczenia wysokości świadczeń według np. innych kursów czy stóp procentowych, również dowód z opinii biegłego nie ma na celu sprawdzenie poprawności matematycznego obliczenia dochodzonego roszczenia. Pominął także dowód z zeznań świadkaM. D.zawnioskowany przez pozwanego z uwagi na nieprzydatność do rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.
Sąd dał wiarę przesłuchanej w charakterze strony powódce – w zakresie, w jakim jej zeznania korelowały z treścią umowy, podpisanymi oświadczeniami oraz załącznikami do umowy, na podstawie których możliwym było ustalenie sposobu przedstawiania powodowi oferty kredytu denominowanego, w tym udzielanych jej przez pracownika banku informacji w zakresie założeń kredytu oraz ryzyka walutowego.
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo okazało się zasadne w całości.
Bezwzględną nieważności umowy kredytu Sad uwzględnia z urzędu. Zastosowanie w przedmiotowej sprawie znajdzie zarówno art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich orazart. 3851k.c.( w zw.art. 58 § 1 k.c.iart. 58 § 2 k.c.), który powinien być interpretowany w zgodzie z dyrektywą, umożliwiając sankcję nieważności całej umowy. W pierwszej kolejności należy wskazać na to, że powódka zawierając przedmiotową umowę kredytu występowała w roli konsumenta, w rozumieniu art. 2 lit. b dyrektywy Rady 93/13/EWG orazart. 221 k.c.Zawarła bowiem przedmiotową umowę, jak również każdy kolejny aneks, w celu zdobycia środków na zakup działki rekreacyjnej, a nie w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą czy zawodową. Rozważając zatem kwestie wynikające z ważności bądź nieważności umów kredytu należy uwzględnić szczególną ochronę konsumenta wynikającą z prawa UE oraz polskiego.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG, Państwa Członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków. Według art. 2 a) wskazanej dyrektywy, do celów dyrektywy „nieuczciwe warunki” oznaczają warunki umowne zdefiniowane w art. 3, który z kolei w ust. 1 stanowi, że warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy, praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta.
W realiach niniejszej sprawy nie budziło wątpliwości Sądu, że pozwany bank nie zdołał udowodnić, iż klauzule indeksacyjne były indywidualnie negocjowane. Ewidentnie zostały sporządzone przez bank w postaci wzoru umowy i tabeli, którymi pozwany posługiwał się przy zawieraniu wszystkich umów danego typu, zaś powódka w żaden sposób nie miała wpływu na ich treść, pomimo próby negocjacji. Zgodnie z zeznaniami powódki jej rola ograniczała się jedynie do akceptacji narzuconych warunków umowy i uzgodnienia okresu kredytowania oraz wysokości kredytu. Ciężar wykazania faktu indywidualnego uzgodnienia postanowień umowy spoczywał na stronie pozwanej, stosownie doart. 3851§1 i 4 kc.Art. 3 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG który stanowi, iż warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał w związku z tym wpływu na ich treść, zwłaszcza jeżeli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej.
Zgodnie zart. 3851§ 1 kcpostanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeśli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, przy czym nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
W ocenie Sądu, postanowienia zawarte w § 10 ust. 4 umowy kredytu nr(...)stanowią niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniuart. 3851§ 1 kc, które otrzymało następujące brzmienie:Raty kapitałowo – odsetkowe spłacane są w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej(...) Banku S.A., obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14.50.
Prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 27 grudnia 2010 roku sygn. XVII AmC 1531/09 w sprawie przeciwko(...) Bank S.A.wW.(obecnie(...) S.A.wW.), przesądzony został abuzywny charakter tożsamego postanowienia, gdyż postanowienie to wpisane zostało pod pozycją 5743 do rejestru klauzul niedozwolonych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Zgodnie zart. 47943kpcw zw. z art. 9 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw, wyrok wydany w sprawie XVII AmC 1531/09 ma skutek wobec osób trzecich. Już sam fakt wpisania analogicznej klauzuli do rejestru klauzul niedozwolonych przesądza o przyjęciu abuzywności tego zapisu, albowiem pozwany nie wykazał, iż treść postanowienia z §10 ust. 4 umowy była indywidualnie uzgodnione z powodami.
Niezależnie od powyższego, Sąd zobligowany był ustalić czy zarzuty powódki co do abuzywności § 10 ust. 4 umowy kredytu nr(...)dotyczą postanowień określających główne świadczenia stron.
Zgodnie zart. 69 ust.1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Prawo bankowe, przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Nie budzi wątpliwości, że przy umowie kredytu indeksowanego do waluty obcej klauzula indeksacyjna określająca kurs wymiany CHF dotyczy głównego zobowiązania kredytobiorcy. Wynika to z tego, że służy ona do ustalenia wysokości zobowiązania kredytobiorcy w walucie obcej i do ustalenia wysokości poszczególnych rat kredytu spłacanych w złotych polskich. Innymi słowy po wyeliminowaniu z umowy klauzuli indeksacyjnej brak jest możliwości ustalenia wysokości udzielonego kredytu, a także ustalenia wysokości poszczególnych rat. Tym samym – decyduje ona o wysokości podstawowego świadczenia kredytobiorcy i wysokości tzw. spreadu walutowego, stanowiącego element wynagrodzenia banku za udzielony kredyt.
Kolejną przesłanką, którą należy rozważyć, stosownie do brzmieniaart. 3851§ 1 k.c., jest ustalenie czy wyżej wskazane postanowienie umowne określające główne świadczenie stron zostało sformułowane jednoznacznie.
W ocenie Sądu, postanowienie §10 ust. 4 łącznie z § 10 ust. 1 i 2 umowy nie został sformułowany w sposób jednoznaczny. Zobowiązuje on kredytobiorcę do spłaty kapitału wraz z odsetkami miesięcznie w ratach kapitałowo – odsetkowych zgodnie z harmonogramem spłat sporządzanym w CHF. Jednocześnie umowa stanowi, że raty te winny być spłacane w złotych po uprzednim ich przeliczeniu według kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej(...) Banku S.A.obowiązującego w dniu spłaty o godzinie 14.50. Należy zauważyć, że przedmiotowa umowa w żadnych innym postanowieniu nie zawiera doprecyzowania metody i terminu ustalania kursu wymiany CHF, mającego służyć do obliczenia wysokości rat spłaty kredytu, a tym samym - bieżącego salda zadłużenia powódki. Powyższego nie precyzuje również ,,Regulamin udzielania kredytu hipotecznego dla osób fizycznych(...)”, który stanowi integralną część umowy.
Wskazać należy również na to, że powódce nie wyjaśniono na żadnym etapie zawierania umowy mechanizmu ustalania kursu walut przez bank, dodatkowo nie poinformowano jej o rzeczywistym ryzyku, jakie wiąże się z kredytem indeksowanym do waluty obcej, a także nie wskazano, że kwoty poszczególnych raty i wysokość całego kredyty mogą wzrosnąć w zasadzie do nieograniczonej niczym wysokości. Powódka nie miała również świadomości, jak będzie kształtować się wysokość miesięcznych rat w przypadku wzrostu wysokości kursu CHF. Ponadto postanowienia dotyczące kursu sprzedaży i kupna waluty były dla niej niezrozumiałe, nie wiedziała w jaki sposób będzie się to odbywać, natomiast wykluczona była zmiana postanowień niejasnych i niezrozumiałych.
W ocenie Sądu w realiach przedmiotowej sprawy nie ulegało wątpliwości, że konsument nie miał możliwości podjęcia świadomie decyzji odnośnie tego, czy godzi się na ryzyko walutowe, ustalanie przez bank samodzielnie kursu waluty obcej, jak też na zastosowanie przez bank „spreadu” walutowego. Przez wyrażenie klauzul waloryzacyjnych umowy kredytowej prostym i zrozumiałym językiem należy rozumieć takie ich sformułowanie, by kredytobiorcy zapewnić informacje wystarczające do podjęcia przez niego świadomej i rozważnej decyzji. Pozwany nie przedstawił dowodów, iż powódce zostały wyjaśnione czynniki kształtujące kurs CHF w okresie zawierania umowy, mogące mieć wpływ na kurs CHF w okresie wykonywania umowy, w tym prognoz co do zmian kursu CHF - w perspektywie kilkudziesięcioletniej.
Postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, jeżeli kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy, słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie spodziewać się, że konsument przyjąłby dane postanowienie w drodze negocjacji indywidualnych. Z kolei, rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej i jego nierzetelnym traktowaniem.
Zdaniem Sądu postanowienie zamieszczone w § 10 ust. 4 umowy kształtuje prawa i obowiązki powódki jako kredytobiorcy w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jej interesy. Sprowadza się ono bowiem do przyznania bankowi uprawnienia do jednostronnego ustalania kursów walut stosowanych przy określaniu wysokości poszczególnych rat kredytu, tym samym – salda zadłużenia powódki. Umowa zawiera jedynie odesłanie do tabel kursów obowiązujących w pozwanym banku danego dnia o danej godzinie, nie precyzując tego jak kursy te mają być ustalane ani nie nakazując odwołania się przy tym do obiektywnych, konkretnych i sprawdzalnych kryteriów, co rażąco narusza równowagę stron umowy kredytu. Oceny zgodności postanowień umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (art. 3852kc), zatem bez znaczenia pozostają późniejsze zmiany umowy pomiędzy strona, w szczególności aneks z dnia 13 stycznia 2017 roku, bowiem dla oceny zgodności postanowień umowy z dobrymi obyczajami ma znaczenie jej pierwotne brzmienie.
Zgodnie zart. 3851§ 2 kpcjeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie, o ile umowa może obowiązywać bez abuzywnych postanowień.
Z kolei art. 6 ust.1 dyrektywy 93/13, stanowi, iż nieuczciwe postanowienia w umowie zawartej przez przedsiębiorcę z konsumentem nie są wiążące dla konsumentów, na warunkach określonych w prawie krajowym państw członkowskich oraz że umowa pozostaje wiążąca dla stron na tych samych warunkach, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych postanowień.
Wprawdzie eliminacja ze stosunku prawnego postanowień uznanych za abuzywne nie prowadzi automatycznie do zniweczenia całego stosunku prawnego, nawet gdyby z okoliczności sprawy wynikało, że bez tych postanowień umowa nie zostałaby zawarta (por. wyr. SN z 21.02.2013, I CSK 408/12), należy jednakże mieć na względzie fakt, że po wykluczeniu klauzul abuzywnych z treści umowy i regulaminu nie da się w inny sposób ustalić kwoty należnej do spłaty. W konsekwencji brak jest warunków do przeliczenia należności (por. wyr. SN z 14.07.2017, II CSK 803/17). Umowa zatem nie nadaje się do wykonania. Nie wiadomo bowiem, w jakiej wysokości powód zaciągnął swoje zobowiązanie. Abuzywność wskazanych powyżej postanowień umowy i brak zgodnej woli stron na utrzymanie klauzul abuzywnych lub zastąpienie ich innymi przepisami nakazywało stwierdzenie przez Sąd, iż kwestionowana umowa kredytu nie zawierająca abuzywnych postanowień jest sprzeczna z prawem, a przez to nieważna na podstawieart. 58 § 1 k.c.
W ocenie Sądu w przypadku eliminacji zapisów dotyczących mechanizmu indeksacji, wykonywanie umowy w dalszym ciągu nie byłoby możliwe, gdyż prowadziłoby to zmiany jej charakteru. Sąd nie ma możliwości zmiany treści umowy (bez zgody stron), lecz jedynie może usunąć z niej klauzule niedozwolone. Dlatego też, nie może do niej dodać postanowień o innym – niż wskazany w umowie kursie przeliczeniowym franka szwajcarskiego. Eliminacja indeksacji uniemożliwia wykonanie umowy, z uwagi na brak mechanizmu ustalenia wysokości zobowiązania kredytobiorcy, albowiem jak już wskazano powyżej zarówno całe zobowiązanie kredytowe, jak również wysokość poszczególnych rat ustalana jest przy zastosowaniu indeksacji do waluty obcej. Po wyeliminowaniu mechanizmu indeksacji brak jest możliwości ustalenia wysokości kredytu oraz wysokości rat, a zatem umowa nie może być wykonywana zgodnie z założeniem stron. Powódka nie wyrażała zgody na utrzymanie klauzul abuzywnych, zatem Sąd na podstawieart. 189 kpc,art. 58 § 1 kciart. 3851kc, stwierdził, iż umowa kredytu z dnia 5 listopada 2007 roku zawierająca §10 ust. 4 jest sprzeczna z prawem, a przez to nieważna.
Interesu prawnego powódki, o którym mowa wart. 189 kpc, w domaganiu się ustalenia nieważności spornej umowy, należy upatrywać w tym, że jej zobowiązanie zabezpieczone jest hipoteką i przelewem praw z umów ubezpieczenia, a umowa zwarta jest na okres do 2037 r. Powództwo o zasądzenie tytułem bezpodstawnego wzbogacenia nie rozstrzyga definitywnie sporu stron, a tym samym wątpliwości, co do obowiązywania samej umowy.
Zarzuty pozwanego okazały się bezzasadne. Nie uzasadniony był zarzut błędnego zsumowania roszczenia. Pozwany wprawdzie wskazywał na błędy matematyczne (k. 96 v.), jednak w żadnej mierze nie wyjaśnił o jakie mankamenty w rozumowaniu powódki mu chodziło, nie przedstawił własnych obliczeń, nie wskazał ma czym konkretnie błędy rachunkowe miałyby polegać.
Sąd nie uwzględnił także zgłoszonego przez pozwanego zarzutu przedawnienia roszczeń.
Wskazać należało, że w sprawie zastosowanie znalazł ogólny termin przedawnienia wskazany wart. 118 k.c., czyli okres 6 lat.
Roszczenie powódki istnieje od daty zawarcia umowy, jednak stało się wymagalne dopiero na skutek podjęcia przez nią decyzji, działającej jako konsument, w zakresie decyzji o nieważności umowy kredytu. Powódka wyraziła swoją świadomość w zakresie nieważności umowy kredytu w piśmie z dnia 7 października 2020 roku skierowanym do pozwanego, w którym wprost wskazała, że uznaje przedmiotową umowę kredytu za nieważną i wobec tego żądała zapłaty określonej tam sumy pieniędzy. Termin przedawnienia zatem nie upłynął.
Sąd uznał żądanie zapłaty za uzasadnione co do zasady i co do wysokości.
Jako podstawę prawną uwzględnienia powództwa w tej części należało wskazaćart. 410 § 2 k.c.Przepis ten stanowi, że świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.
W sprawie niniejszej spełniona została dyspozycja zawarta wart. 410 § 2 k.c.
Zatem wobec powyższego żądanie powódki w zakresie zasądzenia na jej rzecz odpowiednich kwot było w całości zasadne, a to z uwagi na nieważność umowy. Nieważność umowy odnosiło skutek nie tylko w zakresie świadczenia głównego, tj. co do zwrotu kwot wnoszonych tytułem spłat rat kredytowych, ale również w zakresie świadczeń ubocznych w postaci prowizji oraz składek na ubezpieczenia stanowiące zabezpieczenia spłaty kredytu.
Wobec nieważności umowy kredytu charakter świadczenia nienależnego miały także pozostałe świadczenia pobierane przez bank, tj. prowizja oraz składki na ubezpieczenia, które stanowiły zabezpieczenie wykonania umowy. Wskazać należało, że poszczególne umowy ubezpieczenia, które zostały zawarte w umowie kredytu były ściśle z nią powiązane i nie miały samodzielnego bytu prawnego w tym sensie, że nie zostałyby zawarte bez umowy głównej, którą jest umowa kredytu.
Wobec powyższego zasadnym było również zasądzenie na rzecz powódki odpowiednich kwot z tytułu prowizji za udzielony kredyt, prowizji za ubezpieczenie kredytu, składek ubezpieczenia niskiego wkładu własnego, składek ubezpieczenia na życie.
O odsetkach ustawowych za opóźnienie Sąd orzekł na podstawieart. 481 § 1 i 2 kcw zw. zart. 455 kc.
Pozwany pozostawał w opóźnieniu od dnia 17 października 2020 roku, bowiem pismem z dnia 7 października 2020 roku powódka wezwała go do zapłaty na jej rzecz przedmiotowych kwot do dnia 16 października 2020 roku.
Wyżej wskazane wezwanie zostało doręczone pozwanemu w dniu 12 października 2020 roku, zatem miał on wystarczającą ilość czasu, aby zareagować na żądanie powódki.
O kosztach procesu orzeczono na postawieart. 98 § 1 i 3 kpcobciążając nimi w całości pozwanego.
Koszty procesu obejmowały opłatę od pozwu – 1. 00 zł, opłatę skarbową od pełnomocnictwa 17 zł i koszty zastępstwa procesowego w kwocie – 10.800 zł.
Mając na względzie powyższe, na podstawie powołanych przepisów, sąd orzekł jak w sentencji.
Sędzia Eliza Nowicka-Skowrońska

ZARZĄDZENIE
(...)
Sędzia Eliza Nowicka-Skowrońska