Sąd Okręgowy we Wrocławiu
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 2107/16
Data wyroku: 2017-07-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Dasiewicz-Kowalczyk, Jarosław Jaroń, Magdalena Rzeszutek-Jaworska
Słowa kluczowe: Bezpodstawne wzbogacenie
Podstawa prawna: art. 410kc

Sygn. akt II Ca 2107/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 lipca 2017 r.
Sąd Okręgowy we Wrocławiu II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:

Przewodniczący:

Sędzia SO Jarosław Jaroń

Sędziowie:

Sędzia SO Małgorzata Dasiewicz – Kowalczyk ( spr )

Sędzia SR del. Magdalena Rzeszutek-Jaworska

Protokolant:

Wojciech Langer

po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2017 r. we Wrocławiu
na rozprawie
sprawy z powództwaG. W. (1)iM. W.
przeciwkoE. Ś.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanej
od wyroku Sądu Rejonowego w Oleśnicy
z dnia 22 lipca 2016 r.
sygn. akt I C 600/13

I
oddala apelację;

II
zasądza od pozwanej solidarnie na rzecz powodów 2400 zł zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

SSO Małgorzata Dasiewicz – Kowalczyk SSO Jarosław Jaroń SSR del. Magdalena Rzeszutek-Jaworska
Sygn. akt II Ca 2107/16

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiemz dnia 22 lipca 2016r. Sąd Rejonowy w Oleśnicy zasądził od pozwanejE. Ś.łącznie na rzecz powodówG. W. (1),M. W.kwotę 10 547,75 zł wraz z odsetkami: ustawowymi liczonymi od dnia 12 lutego 2013r. do dnia 31 grudnia 2015r., ustawowymi za opóźnienie od dnia 01 stycznia 2016r. do dnia zapłaty (pkt I); oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt II); oraz zasądził od pozwanej łącznie na rzecz powodów kwotę 1 276,63 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt III).
Rozstrzygnięcie swoje Sąd I instancji wydał w oparciu o następujące ustalenia faktyczne:

G. W. (1)wraz z mężemM. W.oraz dziećmi mieszkała w lokalu komunalnym, położonym wO.przyulicy (...). Lokal mieszkalny mieścił się w budynku poniemieckim. MatkaG. W. (1)–A.
Z. (1)mieszkała w dwupokojowym lokalu komunalnym, położonym wO.przyulicy (...), w bloku wzniesionym w latach sześćdziesiątych. Mieszkanie przyM., w którym zamieszkiwała rodzinaW.było większe od mieszkania przy(...).
Po zawarciu związku małżeńskiegoE. Ś.wyprowadziła się z mieszkania rodziców przyulicy (...)wO.. Wraz z mężem zamieszkała u babciA. Z. (1). W czasie wspólnego zamieszkiwania dochodziło do coraz większych nieporozumień pomiędzy babcią i wnuczką, w których uczestniczyła takżeG. W. (1). W listopadzie 2004r.E. Ś.wyprowadziła się odA. Z. (1).
Przez następne lataE. Ś.nie utrzymywała kontaktów ani z matkąG. W. (1)ani z babciąA. Z. (1).
W tym samym czasie zA. Z. (1)mieszkał wnukA. K..
Na przełomie marca i kwietnia 2009r.A. K.wyprowadził się od babciA. Z. (1).A. Z. (1)miała wówczas 85 lat.
Po wyprowadzeniu się wnuka,A. Z. (1)mieszkała sama.
W tym czasieG. W. (1)odwiedzała matkę, pomagając jej.
KontaktyG. W. (1)z matkąA. Z. (1)były poprawne.
G. W. (1)z uwagi na poważną chorobę serca swojej córkiA. W. (1), z powodu której córka często przebywała w szpitalach - nie mogła matce poświęcić tyle czasu, ile oczekiwała tego od niejA. Z. (1).
Z uwagi na powyższeG. W. (1)zaproponowała matce by ta zamieszkała wraz z jej rodziną w mieszkaniu przyulicy (...)wO..A. Z. (1)nie wyraziła na to zgody z uwagi na to, że mieszkanie powodów mieściło się w starym budownictwie, klatka schodowa posiadała kręte, strome schody, pozbawione poręczy, co utrudniałobyA. Z. (1)poruszanie się.
W dniu 05 marca 2009r.A. Z. (1)zawarła umowę pożyczki na kwotę 6 867,65 zł. Do dyspozycji pożyczkobiorcy bank pozostawił kwotę 6 540,62 zł, która została wypłaconaA. Z. (1)w dniu zawarcia umowy pożyczki. Spłata pożyczki zgodnie z zawartą umową miała nastąpić w 48 miesięcznych ratach po 190,00 zł każda z rat. Raty pożyczki wpłacane miały być przez pożyczkobiorcę na rachunek kredytowy nr(...). Z uzyskanej kwoty pożyczkiA. Z. (1)w dniu 05 marca 2009r. dokonała spłaty następujących kredytów bankowych: kwotę 3 390,93 zł uiściła na poczet spłaty kredytu - nr rachunku kredytowego(...), kwotę 863,46 uiściła na poczet spłaty kredytu - nr rachunku kredytowego(...), kwotę 173,41 zł uiściła na poczet spłaty kredytu - nr rachunku kredytowego(...).
W następnych miesiącachA. Z. (1)spłaciła następujące raty pożyczki: 08 kwietnia 2009r., 08 maja 2009r., 09 czerwca 2009r., 08 lipca 2009r., 06 sierpnia 2009r., 08 września 2009r., 08 października 2009r., 09 listopada 2009r., 09 grudnia 2009r., 07 stycznia 2010r., 11 lutego 2010r., 09 marca 2010r., 08 kwietnia 2010, 07 maja 2010r., 09 czerwca 2010r., 09 sierpnia 2010r., 09 listopada 2010r. 07 lipca 2010r. ratę pożyczki spłaciła wnuczkaA. W. (2).  12 września 2011r. ratę pożyczki spłaciłaE. Ś..
Wczesną wiosną 2009r.A. Z. (1)zaproponowałaG. W. (1)by ta wraz z rodziną przeprowadziła się do niej.A. Z. (1)chciała by córka wspólnie z nią zamieszkała i opiekowała się nią.G. W. (1)wraz z mężemM. W.oraz dwoma córkami -A.iA., na przełomie kwietnia i maja 2009r. wprowadzili się do mieszkania kwaterunkowego, zajmowanego przezA. Z. (1).
W lipcu 2009r.A. Z. (1)zwróciła się do córki z propozycją by ta wraz z mężem wykupiła od miasta mieszkanie przyulicy (...). Małżeństwo poinformowało wówczasA. Z. (1), że nie dysponują pieniędzmi, które mogliby przeznaczyć na wykup tego mieszkania. WtedyA. Z. (1)uzgodniła z powodami, że w zamian za przekazanie przez nich pieniędzy na wykupienie mieszkania przyulicy (...)i za opiekę nad nią, przed śmiercią przeniesie prawo własności przedmiotowego lokalu mieszkalnego na ich rzecz. Strony nie ustaliły w jakiej formie ma nastąpić w przyszłości przeniesienie prawa własności lokalu mieszkalnego na rzeczG. W. (1)iM. W..
W dniu 27 sierpnia 2009r.A. Z. (1)podpisała oświadczenie, że wykupuje mieszkanie przyulicy (...), notarialnie przepisuje swojej córceG. W. (1)i jej mężowiM. W.oraz melduje ich w tym mieszkaniu.
Z uwagi na brak odpowiednich środków pieniężnych na wykup mieszkania teściowej -M. W.poruszył w pracy temat wykupu mieszkania i braku gotówki na ten cel. Wówczas kolega z pracyP. R.zaproponowałM. W., że pożyczy małżonkom pieniądze na wykup mieszkania przyulicy (...)w zamian za użyczenie mu mieszkania przez powodów, położonego wO.przyulicy (...). Ustalono, że do czasu spłaty pożyczki przez powodów,P. R.wraz z rodziną będzie mieszkał w mieszkaniu przyulicy (...), płacąc jedynie za media.
W dniu 22 września 2009r.P. R.w obecnościA. Z. (1)i pozostałych domowników pożyczyłG. W. (1)pieniądze na wykup mieszkania przyulicy (...)w kwocie 14 650,00 zł. W zamian za pożyczenie tych pieniędzyR.zamieszkał w mieszkaniu powodów przyulicy (...)wO., w którym mieszkał do grudnia 2010r.P. R.trzy miesiące wcześniej udzielił powodom pożyczki na wykupienie od miasta mieszkania przyulicy (...)wO., w którym małżonkowie mieszkali.G. W. (1)iM. W.zwróciliP. R.pożyczkę na przestrzeni dwóch lat. Pieniądze na spłatę pożyczki pochodziły z pożyczki zaciągniętej przez powodów pod hipotekę mieszkania przyulicy (...)wO.. Pożyczka, udzielona w dniu 22 września 2009r. nie została zwrócona przezG. W. (1)orazM. W..
W dniu 29 września 2009r.G. W. (1)udała się wraz zA. Z. (1)do notariusza. Na mocy zawartej umowy w dniu 29 września 2009r. MiastoO.oddałoA. Z. (1)działkę nr (...)o powierzchni 0,0356 ha wO.przyulicy (...)we współużytkowanie wieczyste w udziale wynoszącym(...)części do dnia 22 stycznia 2103 oraz sprzedało na rzeczA. Z. (1)na odrębną własność samodzielnylokal mieszkalny nr (...)położony na drugim piętrze (trzeciej kondygnacji) budynku mieszkalnego wO.przyulicy (...)oraz udział wynoszący(...)części we własności wspólnych części budynku mieszkalnego. Cena sprzedaży wynosiła 182 858,00 zł, co przy zastosowaniu 96 % bonifikaty z tytułu jednorazowej wpłaty, dawało kwotę do zapłaty 7 314,32 zł. Strony określiły wartość nabytego udziału w prawie wieczystego użytkowania gruntu na kwotę 4 855,00 zł. Pierwsza opłata stanowiąca 15% wartości gruntu wynosiła 728,25 zł a po zastosowaniu bonifikaty w wysokości 96 % nabywczyni zobowiązana była do zapłaty kwoty brutto w wysokości 35,54 zł. Nadto, umowa potwierdzała iż nabywczyni zapłaciła kwotę 1 479,34 zł stanowiącą fundusz remontowy wspólnoty mieszkaniowej oraz kwotę brutto w wysokości 393,55 zł stanowiącą koszty przygotowania dokumentacji. Łączna kwota 9 222,75 zł została zapłacona jeszcze przed zawarciem umowy sprzedaży, w dniu 23 września 2009r. Wpłaty dokonałaG. W. (1)podpisując się na dowodzie wpłaty za matkęA. Z. (1). Koszt sporządzenia aktu notarialnego umowy sprzedaży wynosił 1 325,00 zł i został poniesiony przez nabywcę lokalu.
Środki pieniężne na zakup lokalu mieszkalnego, położonego przyulicy (...)wO., w tym także na pokrycie kosztów nabycia udziału w prawie wieczystego użytkowania gruntu, funduszu remontowego, przygotowania dokumentacji oraz sporządzenia aktu notarialnego pochodziły od powodów z kwoty uzyskanej z umowy pożyczki zawartej przez małżonków zP. R.w dniu 22 września 2009r.
Przed wspólnym zamieszkaniem zA. G.W.iM. W.w mieszkaniu przyulicy (...)wykonali, za zgodą matki powódki m.in. ocieplenie mieszkania, położyli kafle na podłodze i ścianach w kuchni, pomalowali pokoje. Po przeprowadzeniu się natomiast powodowie kontynuowali częściowy remont mieszkania, tj. położono panele, zrobiono remont łazienki wraz z wyposażeniem, wymieniono częściowo instalację elektryczną. Kupiono wykładzinę, założono rolety w oknach, zakupiono firany, zasłony. Remont był finansowany z pieniędzy uzyskanych przezG. W. (1)iM. W.z drobnych pożyczek bankowych. Za pozostałą część pieniędzy pożyczonych odP. R.zakupiono nowe meble do pokojuA. Z. (1).
G. W. (1)iM. W.ponosili koszty utrzymania mieszkania przyulicy (...).A. Z. (1)dokładała się do rachunków, przekazując córceG. W. (1)500,00 zł miesięcznie. W tym czasieA. Z. (1)utrzymywała się z renty rodzinnej w wysokości ponad 1 000,00 zł, przeznaczając pozostałą jej kwotę na własne potrzeby, tj. na zakup odzieży, obuwia, biżuterii, lekarstw.
G. W. (1)w czasie wspólnego zamieszkiwania opiekowała się matką, sprzątała, gotowała, robiła zakupy, towarzyszyła matce podczas wizyt lekarskich.G. W. (1)w owym czasie nie pracowała zawodowo, poświęcała się opiece nad matką,M. W.pracował, zaś córkiA. W. (1)iA. W. (2)uczęszczały do szkoły.
Z czasem zaczęło dochodzić do coraz częstszych nieporozumień pomiędzyA. Z. (1)aG. W. (1).A. Z. (1)z uwagi na sędziwy wiek miewała chwiejne nastroje, bywała rozkojarzona, zdarzało jej się zapominać. Stała się złośliwa dla domowników, wyzywała ich, mówiła sąsiadom oraz interweniującym policjantom, że nie może korzystać z kuchni, z toalety. Zdarzało się także, że wynosiła posiłki na klatkę schodową i tam je spożywała. Na tym tle pomiędzy matką i córką dochodziło nierzadko do awantur, wzajemnych krzyków, po którychA. Z. (1)wzywała policję.
W dniu 23 lipca 2010r.A. Z. (1)wniosła sprawę o eksmisję przeciwkoG. W. (1),M. W.,A. W. (1)iA. W. (2)z lokalu mieszkalnego przyulicy (...)wO.(sygn. akt I C 337/10).
We wrześniu 2010 r.A. Z. (1)skontaktowała się telefonicznie z wnuczkąE. Ś., skarżąc się że jest źle traktowana przezG. W. (1). Od tego momentuE. Ś.zaczęła odwiedzać babcię, zabierała ją również do swojego mieszkania, kupowała rzeczy, których babcia oczekiwała.Jeszcze w tym samym miesiącu (wrzesień 2010r.)A. Z. (1)darowała pozwanejE. Ś.własność, stanowiącego odrębną nieruchomość lokalu mieszkalnego przyulicy (...)wO., a pozwana darowiznę tę przyjęła. Wtedy teżE. Ś.zażądała od rodziny by ta wyprowadziła się z należącego już do niej mieszkania.
W dniu 04 października 2010r.A. Z. (1)wniosła prywatny akt oskarżenia przeciwko córceG. W. (1)o przestępstwo zart. 157 § 2 k.k.iart. 216 § 1 k.k.Postępowanie przed Sądem Rejonowym w Oleśnicy II Wydziałem Karnym w sprawie o sygn. akt II K 1364/10 zakończyło się ugodą: strony wzajemnie się przeprosiły i wybaczyły sobie niestosowne zachowanie.
W dniu 05 października 2010r.E. Ś.wniosła prywatny akt oskarżenia przeciwko matceG. W. (1)o przestępstwo zart. 216 § 1 k.k.Postanowieniem z dnia 16 marca 2011r., sygn. akt II K 1361/10 Sąd Rejonowy w Oleśnicy II Wydział Karny umorzył postępowanie w sprawie wobec pojednania stron.
W trakcie trwającego postępowania sądowego w sprawie o eksmisjęE. Ś., będąc już właścicielką mieszkania przyulicy (...)wO.odcięła gaz w/w mieszkaniu. Z uwagi na brak ogrzewania w mieszkaniu (mieszkanie ogrzewane było piecem gazowym), brak ciepłej wody, niemożność przygotowywania posiłków oraz pogarszający się stan zdrowiaA. W. (1), która zachorowała na zapaleniu płuc,G. W. (1)wraz z mężemM. W.oraz córkami w grudniu 2010r. wyprowadzili się z mieszkaniaE. Ś.. Wobec powyższego, postanowieniem z dnia 09 maja 2011r. Sąd Rejonowy w Oleśnicy I Wydział Cywilny umorzył postępowanie w sprawie o eksmisję (sygn. akt I C 337/10).Rodzina ponownie zamieszkała w mieszkaniu przyulicy (...)wO., po uprzednim spłaceniu pierwszej pożyczki zaciągniętej uP. R..
Po wyprowadzeniu się z mieszkania przyulicy (...)G. W. (1)zażądała od matki zwrócenia pieniędzy jakie wyłożyła na wykup mieszkania, czegoA. Z. (1)odmówiła, wskazując że nie jest już właścicielem tego mieszkania.
Pozwem z dnia 14 października 2010r.G. W. (1)wniosła przeciwkoA. Z. (1)iE. Ś.o przywrócenie posiadania mieszkania przyulicy (...)(sygn. akt I C 434/10). Postanowieniem z dnia 28 września 2012r. Sąd Rejonowy w Oleśnicy zawiesił postępowanie w sprawie na mocyart. 174 § 1 k.p.c.
Pismem z dnia 12 kwietnia 2011r. pełnomocnikG. W. (1)wezwałE. Ś.do zapłaty na jej rzecz kwoty 14 000,00 zł w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, podnosząc iż kwota ta stanowi koszty wykupu mieszkaniaA. Z. (1). Ponownie, pismem z dnia 08 czerwca 2011r. pełnomocnikG. W. (1)wezwałE. Ś.do zapłaty na jej rzecz kwoty 20 000,00 zł w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, wskazując iż na kwotę żądaną składają się koszty wykupu mieszkania przyulicy (...)oraz koszty wyposażenia mieszkania na kwotę 6 000,00 zł.
W dniu 27 sierpnia 2012r. zmarłaA. Z. (1).
Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2012r. Sąd Rejonowy w Oleśnicy I Wydział Cywilny w sprawie I Ns 801/12 stwierdził, iż spadek po spadkodawcyA. Z. (1)na podstawie testamentu notarialnego z dnia 17 września 2010r. nabyła wnuczkaE. Ś.w całości.
Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, iż powództwo zasługiwało na uwzględnienie w części, tj. w zakresie kwoty 10 547,75 zł.
Sąd uznał, iż świadczenie pozwanej, którego spełnienia powodowie dochodzili stanowi żądanie zwrotu świadczenia nienależnego, stanowiącego dług spadkowy. Sąd wskazał, iż prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jego następców prawnych (art. 922 § 1 k.c.). Dziedziczeniu zaś podlega obowiązek zwrotu uzyskanej bez podstawy prawnej przez spadkodawcę korzyści.Sąd oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy dał wiarę w całości przedstawionym w sprawie dowodom z dokumentów, jako że żadna ze stron w toku postępowania nie podważyła skutecznie ich autentyczności i wiarygodności. Pozwana kwestionowała wprawdzie dowód w postaci oświadczenia z dnia 27 sierpnia 2009r. podpisanego przezA. Z. (1), niemniej nie w zakresie tego, że oświadczenie to zostało podpisane przezA. Z. (1). Podnoszona przez pozwaną różnica w charakterze pisma została wyjaśniona przez samą powódkę, która zeznała, iż treść oświadczenia została spisana przez córkęA. W. (2), zaś podpis pod oświadczeniem złożyłaA. Z. (1), Nie budziło wątpliwości Sądu, iż oświadczenie z dnia 27 sierpnia 2009r. zostało podpisane przez zmarłąA. Z. (1)z uwagi na podobieństwo podpisu złożonego pod tym oświadczeniem z podpisem zamieszczonym pod umową pożyczki gotówkowej z dnia 05 marca 2009r., zawartej przezA. Z. (1). W niniejszej sprawie podstawą ustalenia stanu faktycznego, stały się uznane przez Sąd za w pełni za wiarygodne zeznania świadkówA. W. (2),A. W. (1),A. K.,P. R.oraz powódkiG. W. (1), których spójność, logika, wzajemne uzupełnianie się i korespondencja z pozostałym materiałem dowodowym sprawy dowiodły zdaniem Sądu, iż relacje tych świadków oraz powódki odzwierciedlają faktyczny przebieg zdarzeń. Ustalając stan faktyczny Sąd oparł się także na zeznaniach pozwanejE. Ś.w zakresie, w jakim pozostawały one zbieżne z zeznaniami powódki i świadków. Sąd odmówił wiarygodności zeznaniom pozwanej w zakresie, w jakim utrzymywała, iżA. Z. (1)dokonała zakupu lokalu mieszkalnego położonego wO.przyulicy (...)z własnych środków pieniężnych. W świetle materiału dowodowego Sąd uznał, że środki na wykup mieszkania pochodziły od powodów, którzy uzyskali je na podstawie umowy pożyczki, zawartej zP. R.. Za powyższym przemawia przede wszystkim fakt niedużej odległości czasowej pomiędzy ich uzyskaniem a poczynieniem wydatków związanych z zakupem spornego lokalu. W ocenie Sądu w sprawie nie zostało wykazane, aby w dacie nabycia przezA. Z. (1)prawa własności do lokalu mieszkalnego położonego wO.przyulicy (...)zarówno matka powódki, jak i powodowie posiadali inne środki pieniężne w wysokości odpowiadającej cenie sprzedaży. W szczególności takich środków, wbrew twierdzeniom pozwanej, nie posiadałaA. Z. (1). Umowa pożyczki gotówkowej zawarta w dniu 05 marca 2009r. przezA. Z. (1), tj. na pół roku przed datą wykupu mieszkania nie stanowi dowodu na to, że pieniądze z tej pożyczki zostały przeznaczone na wykup mieszkania komunalnego, świadczy o tym chociażby znacznie niższa kwota pożyczki aniżeli cena sprzedaży. Dodatkowo zaciągnięta przez zmarłą pożyczka w kwocie 6 540,62 zł (tj. kwota wypłacona zmarłej) w większości została przeznaczona przez nią na spłatę innych kredytów bankowych (w łącznej kwocie 4 427,80 zł), tym samym do swobodnej dyspozycjiA. Z. (1)pozostała zaledwie kwota 2 112,82 zł. O posiadanych przez zmarłą środkach pieniężnych na zakup lokalu nie świadczy również wysokość otrzymywanej przez nią renty rodzinnej. Nadto Sąd wskazał, iż jak wynika z treści protokołu rozprawy z dnia 11 stycznia 2011r. w sprawie II K 1364/10 zmarła przyznała, że „oskarżona (G. W. (1)) zapłaciła za wykup mojego mieszkania; wiem, że córka pożyczyła pieniądze, nie wiem do końca czy pożyczyła, ale wzięła od faceta, który mieszkał w jej mieszkaniu na wykup mojego mieszkania” (k. 30 – akt II K 1364/10). Również w protokole rozprawy z dnia 01 lutego 2011r. w sprawie II K 1361/10 zapisano zeznaniaA. Z. (1), w których zmarła podała „ja je wykupiłam; córka dała mi na to mieszkanie pieniądze” (k. 34 akt II K 1361/10). Powyższe znajduje odzwierciedlenie tak w zeznaniach samej powódki, jak również w zeznaniach przesłuchanych w toku postępowania sądowego świadków.
Sąd uznał, zatem, że w dacie nabywania lokalu mieszkalnego położonego wO.przyulicy (...)A. Z. (1)nie dysponowała środkami pieniężnymi pozwalającymi na zapłatę ceny sprzedaży oraz innych opłat ze sprzedażą tą związanych. Powyższe koszty zostały, zatem poniesione z pieniędzy, jakie powodowie uzyskali z umowy pożyczki zawartej zP. R.i jakie przeznaczyli na ten cel. Przekazanie przez powodów pieniędzy na pokrycie kosztów związanych z wykupieniem mieszkania matki powódki nastąpiło w wykonaniu porozumienia zawartego między nimi a zmarłąA. Z. (1). Świadczenie powodów było przy tym świadczeniem nienależnym, bowiem dokonane zostało w wykonaniu nieważnej czynności prawnej. Sąd uznał, że pomiędzy powodami aA. Z. (1)doszło do zawarcia umowy. Powodowie zobowiązali się do wyłożenia środków pieniężnych na wykupienie mieszkania i dalszej opieki nad matką powódki,A. Z. (1)zaś zobowiązała się do przeniesienia własności zakupionej w ten sposób nieruchomości na rzecz swojej córkiG. W. (1)oraz zięciaM. W.. Sąd doszedł do przekonania, że między powodami aA. Z. (1)została zawarta umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości –art. 158 k.c.(o skutku zobowiązaniowym).Art. 158reguluje wymóg formy aktu notarialnego zarówno dla umowy zobowiązującej do przeniesienia własności nieruchomości, jak i dla umowy przenoszącej jej własność. Niezachowanie tej formy powoduje nieważność umowy (art. 73 § 2 k.c). Zawarta zatem przez powodów orazA. Z. (1)umowa dotknięta została nieważnością.A. Z. (1)zobowiązała się do przeniesienia własności nieruchomości na rzecz swojej córki i zięcia, w zamian za pokrycie przez nich kosztów wykupienia lokalu, jednak zobowiązanie to zostało wyrażone jedynie w formie ustnej. Jedynym swoistym potwierdzeniem zawartej przez nich umowy jest podpisane przezA. Z. (1)oświadczenie z dnia 27 sierpnia 2009r. Strony tej umowy nie uzgodniły przy tym w jakiej formie ma nastąpić w przyszłości przeniesienia prawa własności lokalu mieszkalnego przyulicy (...)wO.na rzecz powodów. Sąd wskazał, iż okoliczności zawarcia umowy wskazują, iż bez zobowiązania zmarłej do przeniesienia własności nieruchomości na rzecz powodów żaden stosunek umowny nie zostałby zawiązany. Oczywistym jest bowiem, iż powodowie nie byli zainteresowani dokonaniem przysporzenia na rzeczA. Z. (1), bowiem na krótko przed wprowadzeniem się do matki powódki, pożyczyli pieniądze odP. R.na wykup mieszkania komunalnego, w którym wówczas zamieszkiwali, tj. przyulicy (...)wO.. Co więcej, mieszkanie przyulicy (...)było większe od mieszkania kwaterunkowego, dwupokojowegoA. Z. (1). Nie można więc przyjąć, że powodowie dokonaliby na rzecz zmarłej przysporzenia gdyby wiedzieli, żeA. Z. (1)nie ma zamiaru przeniesienia własności nieruchomości na ich rzecz. Tym bardziej, iż wiązało się to ze znacznym obciążeniem finansowym po stronie powodów. W tym czasie
rodzina utrzymywała się wyłącznie z niewysokiej pensji powodaM. W.. W ocenie Sądu przekazanie przez powodówA. Z. (1)pieniędzy na wykupienie mieszkania przyulicy (...)nastąpiło wyłącznie ze względu na to, że zmarła dokonać miała konkretnego przysporzenia na rzecz powódki i zięcia. Przysporzenie to miało polegać na przeniesieniu w przyszłości na rzecz tych osób prawa własności mieszkania, które zostało wykupione ze środków wyłożonych przez powodów. Sąd wskazał, iż w tej sytuacji przyjąć należało, że bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana, a więc cała czynność prawna jest nieważna (art. 58 § 3 k.c.). Świadczenie w wykonaniu nieważnej czynności prawnej jest określane jako condictio sine causa. Upoważnia zubożonego do żądania zwrotu wzbogacenia na podstawieart. 410 § 1 k.c.w zw. zart. 405 k.c.Art. 411 k.c.nie stoi na przeszkodzie uwzględnieniu roszczenia powodów w tym zakresie, gdyż spełnienie świadczenia w wykonaniu nieważnej czynności prawnej nie jest przeszkodą w dochodzeniu roszczenia nawet w sytuacji, gdy spełniający świadczenie wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany. W przypadku przesunięcia majątkowego bez podstawy prawnej, zwrot bezpodstawnego wzbogacenia polega na dokonaniu powrotnego przesunięcia majątkowego. Powodom przysługuje zatem wobec pozwanej, jako spadkobierczyniA. Z. (1)roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia w postaci kwoty 10 547,75 zł (suma kwot 9 222,75 zł i 1 325,00 zł), przekazanej na poczet ceny nabycia lokalu mieszkalnego położonego wO.przyulicy (...), będącego przedmiotem umowy zobowiązującej do przeniesienia własności nieruchomości (z wyłączeniem skutku rzeczowego) zawartej pomiędzy powodami a zmarłą, która ostatecznie nie została sfinalizowana. Należność ta stanowi, bowiem dług spadkowy, za który pozwana odpowiada na podstawieart. 922 k.c.W konsekwencji Sąd zasądził powyższą kwotę na rzecz powodów na podstawieart. 410 § 1 i 2 k.c.w zw. zart. 405 k.c.iart. 158 k.c.Rozstrzygając o odsetkach Sąd miał na uwadze treśćart. 481 k.c.,
Sąd oddalił natomiast powództwo powodów w zakresie kwoty 5 611,50 zł tytułem wartości poczynionych przez nich nakładów na mieszkanie zajmowane przezA. Z. (1), jako nie udowodnione co do wysokości. Nie budziło wątpliwości Sądu, że powodowie dokonali określonych nakładów na mieszkanieA. Z. (1). Przeprowadzili częściowe prace remontowe bezpośrednio przed wprowadzeniem się do matki powódki, jak i potem, czyniąc to za wiedzą i zgodąA. Z. (1). Powyższe wynika z zeznań wszystkich przesłuchanych w toku niniejszego postępowania świadków, jak i zeznań samej powódki. Nie mniej jednak powodowie nie przedstawili żadnych faktur, paragonów dokumentujących wydatki na poczet przeprowadzonych przez nich remontów. Sąd uznał zatem, iż powodowie nie udźwignęli w powyższym zakresie ciężaru udowodnienia faktów, z których wywodzili korzystne dla siebie skutki prawne. W ocenie Sądu zgłoszone pozwem żądanie powodów o zwrot nakładów na ich rzecz nie zasługiwało na uwzględnienie również z uwagi na skutecznie zgłoszony przez pozwaną zarzut przedawnienia roszczenia, nie mniej jednak oparty na innej podstawie prawnej aniżeli wskazywana przez pełnomocnika pozwanej. Na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, Sąd ustalił, że powodowie wraz z dziećmi zamieszkali w przedmiotowym lokalu za zgodąA. Z. (1)w ramach umowy użyczenia. O przedawnieniu zaś roszczeń o zwrot nakładów poczynionych przez biorącego do używania przeciwko użyczającemu stanowił przepisart. 719 k.c., zgodnie z którym roszczenia biorącego do używania przeciwko użyczającemu o zwrot nakładów na rzecz przedawniają się z upływem roku od dnia zwrotu rzeczy. Biorąc pod uwagę, że powodowie wyprowadzili się z mieszkaniaA. Z. (1)w grudniu 2010r., zaś powództwo w niniejszej sprawie zostało wniesione 12 lutego 2013r. – roszczenie o zwrot nakładów na nieruchomość przyulicy (...)wO.uległo przedawnieniu. Orzeczenie o kosztach procesu zawarte Sąd wydał w oparciu o przepisieart. 100 k.p.c
Apelacjęod powyższego rozstrzygnięcia wywiodła pozwana zaskarżając wyrok w części tj. w pkt I oraz pkt III i wniosła o jego zmianę poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powodów na rzecz pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje.
W apelacji pozwana zarzuciła:
- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na ustaleniu, że powodowie zawarli ze zmarłą umowę zobowiązującą do przeniesienia własności nieruchomości o skutku zobowiązującym (art. 158 kc), podczas gdy ustalenie takie nie znajduje podstaw w zgromadzonym materialne dowodowym oraz stoi w sprzeczności z dalszymi rozważaniami Sądu, w których Sąd stwierdza, że strony nie uzgodniły w jakiej formie ma nastąpić przeniesienie własności tj. czy chodzi o umowę darowizny czy dożywocia;
- naruszenie prawa materialnego a toart. 411§1 kcw zw. zart. 410§1 i §2 kciart. 405 kcpoprzez nieprawidłowe zastosowanie polegające na nałożeniu na pozwaną obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia, podczas gdy prawidłowe zastosowanie naruszonych przepisów powinno zwalniać pozwaną z tego obowiązku, bowiem powodowie byli świadomi i wiedzieli, że nie są zobowiązani do świadczenia na rzeczA. Z. (1), a świadczenie nie nastąpiło w ramach umowy dotkniętej sankcją nieważności.
Apelująca podniosła ,iż ustalenie że doszło do zawarcia umowy obarczonej nieważnością nie znajduje uzasadnienia. Gdyby było tak, że wolą stron jest przeniesienie własności nieruchomości na powodów w ramach umowy zobowiązującej do jej przeniesienia w zamian za wykup mieszkania, to biorąc pod uwagę dynamikę działań stron to nie było jakichkolwiek przeciwwskazań, aby jednocześnie będąc u notariusza lub w niedługim czasie dokonać przeniesienia własności nie ruchomości na powodów. Tymczasem strony tego nie czyniły, a do czasu skonfliktowania tj. wrześnią następnego roku upłynęło 12 miesięcy i w tym czasie strony przeniesienia nie dokonały, co oznacza, iż nie było to ich wolą. Nadto strony nie ustaliły czy przeniesienie nastąpi w drodze darowizny czy dożywocia, tym bardziej nie można mówić o umowie zobowiązującej do przeniesienia własności. Ustalenie, zatem że pomiędzy stornami doszło do zawarcia umowy zobowiązującej do przeniesienia własności nieruchomości jest dowolne i wymyka się regułom wynikającym zart. 233§1 kpc.
Dalej apelująca wskazała, iż powodowie posiadali pełną wiedzę, że nie są do świadczenia na rzecz zmarłejA. Z. (1)zobowiązani. Mogli oni powstrzymać się od świadczenia bez jakichkolwiek ujemnych konsekwencji dla siebie, a zmarła nie dysponowała środkami prawnymi, aby wyegzekwować tego typu świadczenie. Stan ten biorąc pod uwagę fakt świadomości, iż nie doszło do zawarcia jakiejkolwiek umowy zobowiązującej spadkodawczynię pozwanej do przeniesienia własności mieszkania na powodów, sprawia, że prawidłowe zastosowanie przepisówart. 411 kcw zw. zart. 410 §1 i §2 kciart. 405 kcwinno prowadzić do oddalenia powództwa również w omawianym zakresie. Powodowie mieli pełną wiedzę i byli w pełni świadomi, iż nie doszło do zawarcia umowy zart. 158 kc, co potwierdza oświadczenie zmarłej z 27 sierpnia 2009r. w efekcie roszczenie restytucyjne jest wyłączone.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.
Sąd Okręgowy rozważając na nowo cały zebrany w sprawie materiału, dokonał jego własnej, samodzielnej i swobodnej oceny, w tym oceny zgromadzonych dowodów w następstwie, czego uznał, iż zaskarżone rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego jest trafne. Sąd I instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, które Sąd Okręgowy przyjął za własne. Sąd ten także dokonał ostatecznie słusznej oceny prawnej w zakresie roszczenia, z jakim wystąpili powodowie, mimo iż u jej podstaw legł częściowo błędny wywód prawny. Brak było, zatem podstaw do podważenia wydanego orzeczenia, bowiem mimo wyciągniętych częściowo niewłaściwych wniosków prawnych na podstawie poczynionych ustaleń faktycznych, wydany wyrok ostatecznie odpowiada prawu.
W rozpatrywanej sprawie powodowie dochodzili od pozwanej, jako spadkobierczyniA. Z. (1)(art. 922§1 kc) - zapłaty określonej w pozwie kwoty 16 159,25, mającej stanowić zwrot przekazanej przez nichA. Z. (1)kwoty na wykup przez nią mieszkania położonego wO.przyulicy (...)(9 222,75 zł) wraz z kosztami notarialnymi (1325 zł,) nadto zwrot kosztów remontu w w/w mieszkaniu przez nich przeprowadzonych. W uzasadnieniu żądania powodowie ponieśli, iż rzeczone wydatki, w tym przekazanie środków na wykup mieszkania oraz pokrycie kosztów notarialnych w tym zakresie było podyktowane uprzednim zobowiązaniem sięA. Z. (1)do przekazania powyższego mieszkania na powodów, co jednak nie nastąpiło.
Sąd I instancji za uzasadnione uznał żądanie pozwu jedynie w zakresie kwot przekazanych na wykup mieszkania i koszty notarialne, z jakim to rozstrzygnięciem Sąd Okręgowy się zgodził, nie upatrując się naruszeń wywiedzionych w apelacji. W zakresiekluczowegozagadnienia Sąd I instancji wyczerpująco, rzeczowo i logicznie, a przez to przekonująco, dokonał ustaleń faktycznych i oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie wykraczając poza uprawnienia wynikające zart. 233 § 1 k.p.c.Sąd Rejonowy wnikliwie rozważył zaoferowany przez strony postępowania materiał dowodowy, dokonując w tego następstwie prawidłowych ustaleń faktycznych w zakresie okoliczności wykupu przezA. Z. (1)mieszkania przyul. (...)wO., w tym źródła środków finansowych na ten cel przez nią uzyskanych oraz tego przesłanek. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wyłaniał się w pierwszym rzędzie jednoznaczny wniosek, iż środki na wykup mieszkania przezA. Z. (1)pochodziły od powodówG. W. (1)iM. W., którzy w tym celu zaciągnęli pożyczkę uP. R., w zamian za to udostępniając mu do korzystania swoje mieszkanie przyul (...)wO., a sami zamieszkali zA. Z. (1)w jej mieszkaniu naul (...). Powyższe znalazło potwierdzenie w zeznaniach nie tylko powódki, ale też świadków, w tymP. R., orazA. W. (2)iA. W. (1)– córek powodów. Nadto wskazała na to i samaA. Z. (1)w zainicjowanym przez siebie postępowaniu karnym przed Sądem Rejonowym w Oleśnicy przeciwkoG. W. (1)w 2010r. (II K 1364/10), gdzie w sposób wyraźny zeznała, iżG. W. (1)zapłaciła za wykup mieszkania ze środków uzyskanych z pożyczki. Również w zainicjowanym przez siebie postępowaniu eksmisyjnym (IC 337/10) przeciwkoG. W. (1)i jej rodzinieA. Z. (1)już w pozwie potwierdziła powyższe okoliczności. Okoliczność, zatem, iż to powodowie wydatkowali środki na wykup mieszkania przezA. Z. (1)(w tym na opłaty notarialne) nie budziła wątpliwości. Powyższe nie było już również przedmiotem zarzutów pozwanej na etapie postępowania apelacyjnego. Negacją - jak wynika z apelacji - objęty w istocie został cel w jakim powodowie sfinansowali wykup mieszkania przezA. Z. (1), a właściwie jego brak podnoszony przez pozwaną. I w tym jednak zakresie Sąd Rejonowy tranie ustalił, iż przekazanie środków pieniężnych na wykup lokalu przyul (...)wO.przez powodów miałona celunie tylko wykupienie przezA. Z. (1)mieszkania ale przede wszystkim następcze uzyskanie jego własności przez powodów. Fakt ten wynika już jednoznacznie z oświadczenia datowanego na 27 sierpnia 2009r. (a więc na miesiąc przed wykupem mieszkania) a podpisanego przezA. Z. (1), zgodnie z którym wykupuje ona mieszkanie przyul (...)wO.i przepisuje córceG. W. (1)i jej mężowiM. W., których melduje w tym mieszkaniu. Pozwana na żadnym etapie postępowania nie negowała, iż rzeczone oświadczenie zostało podpisane przezA. Z. (1)ani tego czasokresu, który sprzężony pozostawał z datą wykup mieszkania. Także i zeznania świadkówA. W. (1),A. W. (2)orazP. R.prowadziły do tożsamych wniosków. Przede wszystkimP. R., osoba obca dla stron – w sposób wyraźny wskazał, iż pożyczyłG. W. (1)pieniądze na wykupienie mieszkania przezA. Z. (1)przyul (...)aw zamian za to,A. Z. (1)miała przepisać później mieszkanie naG. W. (1), z którym to zamiarem jak zeznał świadekA. Z. (1)się nie kryła. Wskazać należy, iż ocena zeznań świadków czy stron jak każdego dowodu zawsze powinna opierać się na ich zestawieniu z pozostałymi dowodami naświetlającymi okoliczności sprawy w sposób odmienny i na dokonaniu prawidłowego wyboru, po rozważeniu wynikłych sprzeczności w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego. W ocenie Sądu Okręgowego twierdzenia powodów, iż przekazali środki na wykup mieszkania przyul (...)celemnastępnie uzyskania jego własności w jakim to zakresie porozumieli się uprzednio zA. Z. (1)– znalazło oparcie w pozostałym materiale dowodowym, który nie prowadził do wniosków oczekiwanych przez apelującą. Sama okoliczność, iż do następczego przeniesienia własności na powodów ostatecznie nigdy nie doszło, nie oznacza, iż nie było to celem przekazania przez nich pieniędzy na wykup i że na datę wykupu takiego porozumienia powodowie zA. Z. (1)nie zawarli. Zeznania powódki i świadków były w tym zakresie zgodne i co istotne korespondowały ze sobą, nie budzą zastrzeżeń, co do ich prawdziwości, jak też zasadnie uznał Sąd Rejonowy, a czego i nie kwestionowała pozwana w apelacji, nie polemizując nawet z oceną zeznań świadków dokonaną przez Sąd I instancji w tym zakresie. W ocenie Sądu Okręgowego dla wzmocnienia przyjętych ustaleń faktycznych w zakresie zaistnienia porozumienia między powodami aA. Z. (1)(poza oświadczeniem z 27 sierpnia 2009r. i zeznaniami świadków) przywołać można i jej stanowisko, jakie zaprezentowała w zainicjowanym przez siebie postępowaniu eksmisyjnym (IC 337/10), gdzie już w uzasadnieniu pozwu sama wskazała, iż córkaG. W. (2)zaczęła ją namawiać by zapisała jej mieszkaniaw zamian za opiekę do śmierci i wykup mieszkania,na co się zgodziła.Pozwana w toku całego postępowania nie zaoferowała dowodów mogących prowadzić do wniosków przeciwnych, poprzestając w istocie na swoich własnych w tym względzie twierdzeniach, które w świetle całokształtu materiału dowodowego nie znalazły żadnego oparcia. W ocenie Sądu Okręgowego brak wątpliwości, iż międzyA. Z. (1)a powodami doszło do zawarcia swoistego porozumienia, iż w zamian za opiekę nadA. Z. (1)i wykup mieszkania, stanie się ono własnością powodów. Przeciwne stanowisko apelującej oderwane jest nie tylko od materiału dowodowego, ale szczególnych okoliczności faktycznych sprawy. PowódkaG. W. (1)będąca córkąA. Z. (1)wydatkowała wraz z mężem sumę niezbędną do wykupu przez matkę mieszkania. Wyłożona przez nich kwota (ponad 10.000 zł) z perspektywy ich ówczesnej sytuacji majątkowej była dużą i przekraczała standardowe przesunięcie majątkowe o charakterze nieodpłatnym, tym bardziej, iż celem jej uzyskania powodowie zaciągnęli pożyczkę, udostępniając w zamian pożyczkodawcy własne mieszkanie (większe od tego naS.), a sami przeprowadzili się do matki powódki naul. (...)i wraz z nią zamieszkali. Zatem i z tej perspektywy widać, że argumentacja przedstawiona przez apelującą o braku istnienia „jakiejkolwiek podstawy świadczenia przez powodów” była w zupełności bezzasadną. W ocenie Sądu Okręgowego uzyskanie własności mieszkania było, zatem bez wątpieniacelem, w jakim powodowie przekazali środki na jego wykup.
Sąd Rejonowy słusznie takie stanowisko przyjął niemniej jednak wadliwie kwalifikując owo porozumienie, jako umowę zobowiązującą do przeniesienia własności nieruchomości, która z racji niewłaściwej formy (ustnej) była nieważną, co też następczo rzutowało na przyjęcie częściowo wadliwej podstawy w zakresie wywiedzionego żądania zwrotu nienależnego świadczenia. Zart. 405 k.c.wynika generalny obowiązek zwrotu korzyści majątkowej, która bez podstawy prawnej została uzyskana kosztem innej osoby. Najważniejszą kategorią bezpodstawnych przesunięć majątkowych stanowi świadczenie nienależne. Ustawodawca wart. 410 k.c.wyszczególnił cztery sytuacje, rodzące roszczenie o zwrot świadczenia nienależnego, tzw . kondykcje (condictiones). Według tego przepisu świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył (condictio indebiti), albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła (condictio causa finita) lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty (condictio ob rem inaczej condictio causa data causa non secuta lub condictio ob causam datorum), albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia (conditio sine causa). W rozpatrywanej sprawie w kontekście poczynionych ustaleń faktycznych w ocenie Sądu Okręgowego podstawą powstania nienależnego świadczenia ze strony powodów pozostawałonie osiągnięcie zamierzonego celu świadczenia, a nie nieważność czynności zobowiązującej do świadczenia jak przyjął Sąd Rejonowy. Uzyskanie przez powodów własności nieruchomości po przekazaniu przez nich środków na wykup mieszkania byłoobjęte porozumieniempowodów zA. Z. (1). Nie sposób było uznać, iż miedzy stronami nawiązał się określony stosunek umowny, jak też zasadnie podniosła pozwana w apelacji, niemniej nie mogło to w żaden sposób podważyć trafności rozstrzygnięcia, skoro przekazanie środków pieniężnych przez powodów na wykup mieszkania po pierwsze miało jasny i nie budzący wątpliwości cel (uzyskanie przez nich własności mieszkania), po drugie nie został on osiągnięty. Ten przypadek nienależnego świadczenia (nieosiągnięci zamierzonego celu) powstaje w wypadkach, gdy w chwili dokonania świadczenia podstawa prawna nie istniała, jednak miała się w przyszłości zrealizować. Powstanie podstawy prawnej ma przy tym wynikać z osiągnięcia zamierzonego celu świadczenia. Cel może być, co do zasady, dowolnym, przyszłym stanem faktycznym (dozwolonym), z regułyuzgodnionym lub co najmniej znanymobu stronom. Jego osiągnięcie ma dopiero urzeczywistnić podstawę dla już dokonanego świadczenia. Wskazuje Sąd Okręgowy, iż cel świadczenia, którego nieosiągnięcie warunkuje rozpatrywane roszczenie, nie może być utożsamiany z dążeniem do wykonania zobowiązania. Jeżeli bowiem nie zostanie osiągnięty cel świadczenia polegający na wykonaniu zobowiązania, mogą powstawać innego rodzaju roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia. Pozostaje to w zgodzie z zasadą, że zakresy zastosowania poszczególnych roszczeń o zwrot nienależnego świadczenia nie mogą się pokrywać ani krzyżować. Omawiane roszczenie należy dopuścić wszędzie tam, gdzie świadczenie zostało spełnione w celu osiągnięcia określonego skutku prawnego lub gospodarczego, a skutek ten wbrew oczekiwaniom świadczącego nie nastąpił (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2011 r. V CSK 483/10). Ta postać nienależnego świadczenia może polegaćna różnych zachowaniach, w tym na skłanianiu accipiensa do zachowań oczekiwanych przez solvensa. Niewątpliwie właśnie więzy rodzinne sprzyjają tego rodzaju zachowaniom.  Konstrukcjacondictio ob remopiera się na założeniu, iż strony łączy jakieś porozumienie odnoszące się do celu, którego osiągnięcie ma stać się podstawą już spełnionego świadczenia. Porozumienie to nie jest umową, bo jeśli nią będzie, problem przesunie się na płaszczyznę kontraktową (por. wyrok Sądu Najwyższego z 17.1.2002 r., III CKN 1500/00; wyrok Sądu Najwyższego z 21.6.2011 r., I CSK 533/10), jest jednak czymś więcej niż tylko motywem, który nie ma wpływu na dalsze losy świadczeń. Co do zasady, cel musi być, zatem wspólny lub chociażby określony przezsolvensai znany lub rozpoznawalny dlaaccipiensa. Należy zgodzić się ze stwierdzeniem Sądu Najwyższego w wyroku z 15.4.2015 r. (IV CSK 456/14, Legalis), że wymagana jest wiedza i świadomość wzbogaconego, co do tego, jakiego zachowania zubożony oczekuje od niego w zamian za udzielone świadczenie. Staje się ono nienależne wówczas, gdy wzbogacony po przyjęciu świadczenia nie zachował sięw sposób oczekiwanyprzez zubożonego, a więc nie zachował się w sposób wcześniej przez strony uzgodniony. Taka właśnie sytuacja bez wątpienia zaistniała w niniejszej sprawie.A. Z. (1)miała świadomość, iż przekazanie przez powodów środków na wykup mieszkania i pokrycie kosztów notarialnych miałona celuuzyskanie przez nich następnie własności mieszkania, takie było ich oczekiwanie połączone z dokonanym świadczeniem, co, do którego to oczekiwania powodówA. Z. (1)mała pełną wiedzę i świadomość, bowiem objęte to zostałoich wzajemnym porozumieniem i zgodą. Bezspornie owo porozumienie nie zostało następnie zrealizowane ze strony matki powódki, cel zatem świadczenia powodów (uzgodniony i znanyA. Z. (1)) nie został osiągnięty wbrew ich oczekiwaniom bowiem nie uzyskali własności mieszkania, a zyskała ją pozwana.
Co za tym idzie w ocenie Sądu Okręgowego zaistniała podstawa do domagania się przez powodów od pozwanej jako spadkobierczyniA. Z. (1)zwrotu wydatkowanej przez nich kwoty na wykup mieszkania (art. 410§2 kc), bowiem cel w jakim świadczyli – nie został osiągnięty. Wywody apelującej negujące ziszczenie się przesłanek zwrotu nie mogły być zatem uznane za trafne, tym bardziej, że nie uwzględniają w ogóle możliwości zastosowania zart. 410§2 kcw drodze przyjęcia, że świadczenie powodów jest nienależne, gdyż zamierzony cel tego świadczenia nie został osiągnięty. Skoncentrowanie się przez apelującą jedynie na postaci nienależnego świadczenia objętej kondykcją conditio sine causa skutkowało w istocie wadliwym uznaniem, że inne – niż uzyskanie od powodów świadczenia z umowy zobowiązującej –motywy postępowania skarżących, nie mają żadnego znaczenia, niewątpliwie zaś miały i nie zostały skutecznie podważone przez skarżącą.
Dalej Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw dla podzielenia stanowiska apelującej jakoby w niniejszej sprawie wyłączona została możliwość żądania zwrotu świadczenia. Wedługart. 411 pkt 1 k.c.– jakiego naruszenia przez niezastosowanie upatruje skarżąca - nie można żądać zwrotu świadczenia jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany, chyba że spełnienie świadczenia nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu albo w celu uniknięcia przymusu lub w wykonaniu nieważnej czynności prawnej. W powołanym przepisie, wyłączona została możliwość żądania zwrotu świadczenia, jeżeli nie zachodzą sytuacje przewidziane w końcowej części tego przepisu. Z pewnością, świadczenie ma wówczas charakter definitywny, mimo pojawienia się stanu nienależnego świadczenia (art. 410 § 2 k.c.). Tak w doktrynie jak i orzecznictwie wskazuje się jednak, żeart. 411 pkt 1 k.c.odnosi się wyłącznie do conditio indebiti, tj. pierwszej z wymienionych wart. 410 §2 k.c.kondykcji (wyrok Sądu Najwyższego z 17 marca 2011r.  IV CSK 344/10, wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 9 stycznia 2014 r. I ACa 612/13 ). Przyjęcie, że w sprawie zachodzi przyjęta przez Sąd Okręgowy postać nienależnego świadczenia (nie osiągnięcie celu świadczenia) wyłączyło zatem możliwość oddalenia powództwa na podstawieart. 411 pkt 1 k.c, który odnosząc się wyłącznie do conditio indebiti nie mógł znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie. Wskazywana przez pozwaną wiedza powodów, co do braku prawnego obowiązku świadczenia na rzeczA. Z. (1)pozostawała tym samym bez znaczenia. Oczywistym jest przy tym, iż powodowie wiedzieli, że nie mają „prawnego obowiązku świadczenia”, niemniej świadczyli w określonym celu,w oczekiwaniu na określone świadczenie dla nich ekwiwalentne, które to oczekiwanie było uzasadnione, bowiem miało podstawy w porozumieniu z matką powódki. W tej sytuacji nie można zatem sensownie rozważać, czy świadczący byli świadomi braku zobowiązania, skoro świadczyli w określonym celu wiadomym drugiej stronie, a ów cel nie został następnie osiągnięty. Absurdalnym byłoby w takim przypadku przyjęcie by wiedza, co do brakuprawnegoobowiązku świadczenia, które było przecież następstwembazującego na porozumieniu zobowiązania- pozbawiać miała świadczących (w określonym celu) możliwości zwrotu (gdy cel nie został zrealizowany). Wskazać trzeba przy tym, iż przy wykładni pojęcia "wiedzy" w rozumieniuart. 411 pkt 1 kcwskazuje się, że jest to całkowita świadomość tego, iż świadczenie się nie należy i że spełniający je może bez ujemnych dla siebie konsekwencji prawnych go nie wykonać, a mimo to je spełnia. Świadomość spełniającego świadczenie zachodzi wtedy, gdy zarówno znany jest mustan faktyczny, jak i stan prawny uzasadniający brak obowiązku świadczenia. Powodowie, choć nieprawnie to jednak byli zobowiązani do świadczenia skoro z zawartego zA. Z. (1)porozumienia taka powinność po ich stronie zaistniała, by mógł być zrealizowany oczekiwany przez nich cel, w jakim świadczyli. Okoliczności faktyczne jakie zaistniały i podstawa świadczenia (uzyskanie zamierzonego celu) nie pozwalały więc w żadnym razie zastosowaćart. 411pktkc, tym samym Sąd Rejonowy normie tej nie uchybił nie stosując jej.
W kontekście powyższych ustaleń, Sąd Okręgowy apelację uznał za nieuzasadnioną. Polemika z wyrażonym w uzasadnieniu stanowiskiem Sądu Rejonowego, jak i zarzuty, które przedstawiono, w ocenie Sądu Okręgowego nie dawały ostatecznie podstaw do uwzględnienia jej wniosków, bowiem orzeczenie Sądu Rejonowego mimo częściowo wadliwego uzasadnienia odpowiada w pełni prawu.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy na podstawie przepisuart. 385 k.p.c.orzekł jak w punkcie I sentencji.
Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt II sentencji) oparto o regulacjęart. 98 kpc. Oddalenie apelacji oznacza przegraną pozwanej w postępowaniu drugoinstancyjnym, co skutkowało obciążeniem jej obowiązkiem zwrotu na rzecz powodów solidarnie poniesionych przez nich kosztów postępowania apelacyjnego, o których zasądzenie reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika wnieśli, a na które złożyły się koszty zastępstwa procesowego w stawce zgodnej z §2 pkt 5 w zw. z § 10 ust 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.