Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1677/22
Data wyroku: 2023-11-29 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Bezumowne korzystanie
Podstawa prawna: art. 224 kc

Sygn. akt III Ca 1677/22

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 21 czerwca 2022 r. Sąd Rejonowy w Pabianicach wydanym w sprawie I C 486/20 z powództwaB. M.,R. M.iM. Ł.przeciwko(...) S.A.z siedzibą wL.o zapłatę:

zasądził od(...) S.A.z siedzibą wL.na rzecz małżonkówB.iR. M.kwotę 2650 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 14 lipca 2020 r. do dnia zapłaty,

zasądził od(...) S.A.z siedzibą wL.na rzeczM. Ł.kwotę 9643,25 złote wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 14 lipca 2020 r. do dnia zapłaty,

oddalił powództwo w pozostałej części,

nieuiszczone koszty sądowe określił na kwotę(...),63 ( tysiąc siedemset siedemdziesiąt jeden 63/100 ) złotych i zalicza na te koszty pozostałość zaliczki uiszczonej przez pozwanego w dniu 4 listopada 2021 r., to jest kwotę 510,04 ( pięćset dziesięć 4/100 ) złotych,

ustalił, iż z powództwa małżonkówB.iR. M.pozwany ponosi 100% kosztów procesu, a z powództwaM. Ł.pozwany ponosi 90%,M. Ł.10% kosztów procesu, pozostawiając szczegółowe wyliczenie kosztów referendarzowi sądowemu.

Apelację od powyższego wyroku wniosła pozwana, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając wyrok w części, tj. w zakresie pkt 1,2,4,5. Zaskarżonemu orzeczeniu apelujący zarzucił:

naruszenieart. 3054k.c.w zw. zart. 292 k.c.w zw. zart. 172 § 1 k.c.poprzez ich błędne niezastosowanie i wadliwe uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do zasiedzenia służebności przesyłu w dobrej wierze, co doprowadziło do błędnego uwzględnienia powództwa i zasądzenia od pozwanego na rzecz powodów wynagrodzenia z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości;

obrazę przepisów prawa materialnego tj.art. 172 § 1 k.c.poprzez jego błędną wykładnię i niezastosowanie poprzez uznanie, iż w kontekście zasiedzenia służebności przesyłu przymiot dobrej wiary musi być oceniany przez pryzmat całego dwudziestoletniego okresu zasiedzenia, w sytuacji gdy istotna jest ocena dobrej wiary z momentu objęcia posiadania zaś „późniejsza zła wiara nie szkodzi" (mala fides supeweniens non nocet). W realiach niniejszej sprawy obraza przepisów prawa materialnego skutkowała ostatecznym błędnym przyjęciem przez Sąd, iż skuteczne podniesienie przez pozwaną zarzutu zasiedzenia służebności przesyłu z uwagi na upływ dwudziestoletniego jest niemożliwe, gdyż powoływanie się na przymiot dobrej wiary jest skuteczne tylko wówczas, gdy stan dobrej wiary utrzymuje się przez cały okres biegu zasiedzenia, w sytuacji gdy prawidłowa analiza stanu prawnego powinna prowadzić do konkluzji, iż momentem rozstrzygającym dla oceny dobrej czy złej wiary jest chwila uzyskania posiadania;

W związku z powyższym zarzutem skarżąca zarzuciła nadto:

wadliwe przyjęcie przez Sąd, iż konieczne jest przyjęcie złej wiary pozwanej, w sytuacji gdy z chwilą uzyskania posiadania, tj. w chwili rozstrzygającej o istnieniu dobrej lub złej wiary, poprzednik prawnej nie mógł przypuszczać, iż uprawnienia do korzystania z nieruchomości nie udzielił mu właściciel, bowiem w chwili uzyskania posiadania pozwana pozostawała w dobrej wierze, zasadnie przyjmując, iż linie przesyłowe budowane są zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami prawa na podstawie stosowanych decyzji administracyjnych, które są prawomocne i wydane przez właściwe organy administracji publicznej.

naruszenie przepisówart. 7 k.c.w zw. zart. 6 k.c.oraz w zw. zart. 234 k.p.c.poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że powodowie obalili domniemanie dobrej wiary w sytuacji gdy powodowie nie sprostali obaleniu domniemania dobrej wiary pozwanej na dzień objęcia posiadania służebności;

naruszenieart. 710 k.c.w zw. zart. 715 k.c.iart. 716 k.c.poprzez niezasadne przyjęcie, iż w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy nie zawarto umowy użyczenia dotyczącej nieruchomości objętej żądaniem pozwu, w sytuacji gdy strony sporu łączyła umowa użyczenia z dnia 24 kwietnia 1991 r. umożlwiająca pozwanej wybudowanie i utrzymywanie urządzeń przesyłowych na nieruchomości powodów, oraz dostęp do nich w celu ich konserwami i napraw przez czas nieograniczony oraz bezpłatnie, co w jednoznaczny sposób potwierdza istnienie tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości powodów nabytego w drodze umowy użyczenia, oraz dodatkowo uzasadnia dobrą wiarę pozwanej.

W konkluzji apelacji, pozwana wniosła o:

zmianę zaskarżonego orzeczenia i oddalenie powództwa w całości tj. również w zaskarżonej części, obciążanie Powodów kosztami postępowania przed Sądem I instancji w całości, oraz zasądzenie od Powodów na rzecz Pozwanej zwrotu kosztów postępowania przed Sądem pierwszej instancji w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości ustalonej według norm przepisanych;

zasądzenie od Powodów na rzecz Pozwanej zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego w tym także zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w wysokości ustalonej według norm przepisanych;

W odpowiedzi na apelacje powodowie wnieśli o oddalenie apelacji i zasądzenie od pozwanej na ich rzecz kosztów postępowania odwoławczego według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności wskazać należy, żeart. 378 § 1 k.p.c.nakłada na sąd odwoławczy obowiązek rozpoznania sprawy w granicach apelacji, co oznacza nakaz wzięcia pod uwagę wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów i wniosków. Granice apelacji wyznaczają ramy, w których sąd odwoławczy powinien rozpoznać sprawę na skutek jej wniesienia, określają je sformułowane w apelacji zarzuty i wnioski, które implikują zakres zaskarżenia, a w konsekwencji kognicję sądu apelacyjnego(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 sierpnia 2015 r., V CSK 677/14, nie publ.).Jednocześnie w świetle uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r. sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego, w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania(III CZP 49/07, OSNC 2008/6/55).Najpierw zatem należy rozpoznać zarzuty naruszenia prawa procesowego, gdyż jedynie w przypadku uznania, że postępowanie dowodowe nie było dotknięte wadami, można przyjąć, że prawidłowo został ustalony stan faktyczny w sprawie. Ponieważ zaś prawna kwalifikacja stanu faktycznego jest pochodną ustaleń, o prawidłowym zastosowaniu bądź niezastosowaniu prawa materialnego można mówić dopiero wówczas, gdy ustalenia stanowiące podstawę wydania zaskarżonego wyroku pozwalają na ocenę tej kwestii(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2002r., IV CKN 1532/00, Lex nr 78323).Prawidłowe zastosowanie prawa materialnego może mieć z kolei miejsce jedynie do niewadliwie poczynionych ustaleń faktycznych.
Przechodząc do oceny zarzutów apelacji, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w wyniku prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, które to ustalenia sąd okręgowy podziela i przyjmuje za własne.
W przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia przez sąd rejonowy przepisów prawa materialnego -art. 292 k.c.w zw. zart. 3054k.c.orazart. 172 k.c.Powodowie są właścicielami nieruchomości, z której bezumownie korzysta pozwany i korzystali jego poprzednicy prawni w zakresie znajdującej się na terenie należącym do powodów stacji transformatorowej, zbudowanej w 1992 roku. Pozwana wywodzi źródło swojego samoistnego posiadania służebności przesyłu w dobrej wierze z oświadczenia złożonego w 1991 roku przez właściciela przedmiotowej nieruchomościR. M., w którym wyraził on zgodę na wybudowanie ww. urządzenia zastrzegając przy tym swoje prawo do poboru z niego określonej ilości energii elektrycznej.
Ze stanowiskiem pozwanej spółki nie sposób się jednak zgodzić.
Stosownie do treściart. 292 k.c.służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie, jeżeli polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia; przepisy o nabyciu w drodze zasiedzenia stosuje się odpowiednio. W myśl zaśart. 172 § 1 k.c.posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie). Po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze (art. 172 § 2 k.c.). Treść przytoczonych przepisów prowadzi do konkluzji, że nabycie w drodze zasiedzenia służebności o treści odpowiadającej treści służebności przesyłu (art. 3051– 3054k.c.) warunkowane jest kumulatywnym wykazaniem dwóch przesłanek: korzystaniem z trwałego i widocznego urządzenia oraz upływem czasu.
W realiach niniejszej sprawy bezspornym pozostaje fakt korzystania przez pozwaną z widocznych urządzeń infrastruktury elektroenergetycznej – stacji transformatorowej znajdującej się na nieruchomości powodów. Taki sposób korzystania z urządzenia znajdującego się na cudzej nieruchomości stanowi dla jej właściciela - jak się powszechnie i zgodnie w doktrynie oraz judykaturze twierdzi - wyraźne ostrzeżenie przed działaniem osób, które korzystając z takich urządzeń mogą doprowadzić do uzyskania odpowiednich służebności. Długotrwałe tolerowanie przez właścicieli takich działań, usprawiedliwia usankcjonowanie ukształtowanego i stabilnego stanu faktycznego, czyli stwierdzenie, iż przedmiotowa nieruchomość jest obciążona tą służebnością. Samo korzystanie z trwałego i widocznego urządzenia (art. 292 k.c.) nie jest jednak wystarczające do nabycia w drodze zasiedzenia służebności odpowiedniej treści, przy braku wykazania upływu czasu (art. 172 k.c.), a ta okoliczność nie znalazła potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym.
Okoliczność działania przez pozwaną w dobrej wierze w momencie objęcia posiadania, akcentowana przy okazji zarzutu naruszeniaart. 172 § 1 k.c., nie wynika w żaden sposób z materiału dowodowego, którego analiza prowadzi do wprost przeciwnej konstatacji. Oświadczenie w którymR. M.wyraził zgodę za postawienie przez przedsiębiorstwo energetyczne, będące poprzednikiem pranym pozwanej, przedmiotowej instalacji elektroenergetycznej, jednocześnie zastrzegając dla siebie na przyszłość prawo do poboru z niej prądu, jest jednoznacznym przejawem, iż powód poczuwał się jako właściciel nieruchomości, wyłącznie uprawniony do decydowania o niej. Nie sposób założyć, aby racjonalnie rozumująca osoba, (w tym przypadku przedsiębiorstwo energetyczne) uznała, iż po odebraniu takiego oświadczenia stała się posiadaczem samoistnym nieruchomości, a zwłaszcza posiadaczem samoistnym w dobrej wierze. Nadto w okolicznościach niniejszej sprawy, brak jest podstaw do uznania, iż działalność prowadzona przez powódkę na nieruchomości powodów (wybudowanie oraz okresowa konserwacja transformatora) pozostawała całkowicie poza zainteresowaniem powodówergoaby powódka korzystała z części nieruchomości powodów jak właściciel. Świadczy o tym powództwo o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości wytoczone w 2008 roku przez powodów, zakończone uwzględnieniem żądania.
Powyższe okoliczności, w ocenie Sądu Okręgowego, dyskwalifikują całkowicie pozwaną spółkę (oraz jej poprzedników prawnych) jako samoistnego posiadacza służebności w dobrej wierze.
Jednocześnie wobec wykazania, jak powyższej, iż w niniejszej sprawie nie miało miejsca posiadanie samoistne służebności przez pozwaną, kwestią drugorzędną i niemającą wpływu na treść rozstrzygnięcia, jest ustalanie charakteru prawnego oświadczenia w którym właściciel nieruchomości wyraził zgodę na wybudowanie stacji transformatorowej przez pozwaną spółkę.
W orzecznictwie podkreśla się – i pogląd ten należy podzielić – że w przypadku, kiedy inwestor w zakresie urządzeń przesyłowych zajmuje cudzą nieruchomość w celu realizacji i późniejszej eksploatacji takich urządzeń, nieustalenie okoliczności, które mogą usprawiedliwiać jego błędne przekonanie, że przysługuje mu tytuł pozwalający na korzystanie z cudzej nieruchomości w tym właśnie zakresie, przy jednoczesnym braku tytułu prawnego do korzystania z cudzej nieruchomości, jest jednoznaczne ze stwierdzeniem złej wiary. Wynikające zart. 7 k.c.domniemanie, iż objęcie w posiadania nastąpiło w dobrej wierze, może zostać zakwestionowane nie tylko na skutek konkretnej inicjatywy dowodowej pochodzącej od uczestnika postępowania sprzeciwiającego się stwierdzeniu zasiedzenia, lecz także w następstwie oceny całokształtu ustalonych okoliczności sprawy, w tym w drodze domniemań faktycznych (tak np. w postanowieniu SN z dnia 16 lipca 2020 r., V CSK 178/19, niepubl. i w wielu innych orzeczeniach).

Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy w oparciu oart. 385 k.p.c.oddalił apelację pozwanej.
O kosztach procesu w pkt 2 wyroku Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.iart. 391 § 1 k.p.c.Sąd zasądził od pozwanej na rzecz powodówB.iR. M.solidarnie kwotę 450 zł – na podstawie § 2 pkt 3 i § 10 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.). oraz kwotę 900 zł od pozwanej na rzecz powódkiM. Ł.zgodnie z § 2 pkt 4 i § 10 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia – zważając przy tym, iż wartość przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie dotyczy w różnej wysokosći powódkiM. Ł.i powodówB.iR. M..