Sąd Okręgowy w Toruniu
IX Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: IX Ka 134/23
Data wyroku: 2023-08-25 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: sędzia Jarosław Sobierajski
Słowa kluczowe: Przestępstwo przeciwko zdrowiu
Podstawa prawna: art. 158 § 1 kk

UZASADNIENIE

Formularz UK 2

Sygnatura akt

IX Ka 134/23

Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

0

CZĘŚĆ WSTĘPNA

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego wG.z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt(...)

Podmiot wnoszący apelację

☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ oskarżyciel posiłkowy

☐ oskarżyciel prywatny

☒ obrońca

☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ inny

Granice zaskarżenia

Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść
☐ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☒

art. 438 pkt 1 k.p.k.– obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k.– obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazanywart. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☐

art. 438 pkt 2 k.p.k.– obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☐

art. 438 pkt 3 k.p.k.–błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k.– rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

Wnioski

☐

uchylenie

☒

zmiana

Ustalenie faktów w związku z dowodamiprzeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

Ustalenie faktów

Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

2.1.1.1.

P. P.

niekaralność oskarżonego

karta karna

210

Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

Ocena dowodów

Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 2.1.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

2.1.1.1.

Karta karna

Dokument wystawiony przez uprawniony podmiot.

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Lp.

Zarzut

3.1.

Naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na treść wydanego orzeczenia, tj.art. 158 § 1 kkpoprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przypisaniu oskarżonemu sprawstwa przestępstwa pobicia w sytuacji, w której opis przypisanego mu czynu nie zawiera znamienia skutku w postaci narażenia pokrzywdzonego na bezpośrednie nastąpienie skutku określonego wart. 156 § 1 kk, ani skutku zart. 157 § 1 kk.

☐ zasadny
☐ częściowo zasadny
☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Argumentacja środka odwoławczego była częściowo zasadna, jednakże obrońca nietrafnie wywodził, by w realiach przedmiotowej sprawy doszło do naruszenia prawa materialnego, które w postulatach apelacji miałoby doprowadzić do zmiany kwalifikacji prawnej zarzuconegoP. P.czynu zabronionego bądź jego uniewinnienia, aczkolwiek w wyniku zainicjowanej przez obrońcę oskarżonego kontroli instancyjnej doszło do sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej Sądu I instancji.
Prawidłowo dostrzegł obrońca, iż zarówno czyn zarzucany w brzmieniu zaproponowanym przez prokuratora w akcie oskarżenia, jak i w konsekwencji czyn przypisany przez Sąd w zaskarżonym wyroku, nie zawierały wszystkich znamion przestępstwa stypizowanego wart. 158 § 1 kk, albowiembrak było w nim określenia zagrożenia spowodowania skutku zart. 157 § 1 kkjako bezpośredniego. Zarówno w zarzucie aktu oskarżenia, części komparycyjnej wyroku, jak również w opisie czynu przypisanego oskarżonemu relewantne sformułowanie brzmiało:„co naraziło pokrzywdzonego na nastąpienie skutku określonego wart. 157 § 1 kk”.Zasadne zatem było twierdzenie autora apelacji, iż zabrakło sformułowania „bezpośrednie”.
Sąd Okręgowy w pełni podzielił przywołane przez autora apelacji stanowisko doktryny, iż karalny jest jedynie udział w niebezpiecznej bójce lub pobiciu, tzn. w takim zajściu, którego intensywność i agresywność osób uczestniczących stwarza poważne zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego. Jest to niewątpliwie przestępstwo materialne, przy czym stan bezpośredniego zagrożenia, o którym mowa, należy traktować jako skutek.
Sąd Okręgowy zgodził się także ze skarżącym, że opis czynu zawarty w wyroku musi odpowiadać kompletowi ustawowych znamion czynu zabronionego. Oczywiście także wszystkie znamiona powinny znajdować wyraz w sentencji wyroku skazującego Sądu I instancji.
Skarżący miał także rację, że występek zart. 158 § 1 kkma charakter materialny i w rezultacie do przypisania sprawcy tego przestępstwa wymagane jest ustalenie – które musi znaleźć odzwierciedlenie w opisie czynu – nie tylko udziału oskarżonego w pobiciu, lecz także tej okoliczności, że pobicie miało niebezpieczny charakter, który powodował stan realnego, bezpośredniego zagrożenia wystąpieniem skutków wymienionych w tym przepisie. Przestępstwo to jest typowym przestępstwem konkretnego narażenia na niebezpieczeństwo.
W zaistniałych na kanwie niniejszej sprawy realiach – uwzględniwszy całość pisemnych motywów zaskarżonego orzeczenia – zbyt daleko idące jest stwierdzenie autora apelacji, że brak było wskazanego ustalenia, czego odzwierciedleniem w tej sprawie był opis czynu przypisanegoP. P..
    De factow ocenie autora apelacji – bez uwzględniania treści uzasadnienia wyroku Sądu I instancji – brak słowa „bezpośrednie” w opisie czynu przypisanego oskarżonemu świadczyć miało o dekompletacji znamion występku zart. 158 § 1 kk, za który został on skazany.
Z takim zapatrywaniem autora apelacji, po bacznej lekturze pisemnych motywów zaskarżonego orzeczenia oraz analizie akt sprawy, Sąd Okręgowy się nie zgodził. Antycypując dalszą część rozważań stwierdzić trzeba, iż w niniejszej sprawie omawiane znamię czynu zabronionego przypisanego oskarżonemuP. P.było przedmiotem ustaleń faktycznych dokonanych w niniejszej sprawie, tak przez organ postępowania przygotowawczego, jak i przez Sąd I instancji, a zatem nie zaistniała sytuacja, w której możny byłoby mówić o zdekompletowaniu znamion przypisanego czynu zabronionego, a brak słowa „bezpośrednie” we wskazanych elementach rozstrzygnięcia wynikał wyłącznie z oczywistej omyłki pisarskiej (szerzej o tej kwestii w punkcie 5.4. niniejszego uzasadnienia).
Już w postanowieniu z dnia 20 listopada 2021 r. o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego z zakresu chirurgii i medycyny ratunkowej dr. n. med.A. W., wydanego we wstępnej fazie dochodzenia, jedno z pytań brzmiało: „Czy działanie sprawcy mogło narazić pokrzywdzonego na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienie skutku określonego wart. 156 § 1 lub art. 157 § 1 kk?” (k. 34). Biegły w opinii sądowo-lekarskiej z dnia 27 listopada 2021 r. udzielił odpowiedzi w tym zakresie, stwierdzając, że „Zachowanie sprawców, w kontekście doznanego obrażenia ciała, stanowiło narażenie na bezpośrednie niebezpieczeństwo powstania skutku zapisanego w treści art.. 157par. 1 kk” (k. 36). Z kolei już na etapie postępowania sądowego ww. biegły w uzupełniającej opinii pisemnej zawarł stwierdzenie: „Kopanie w „krytyczne okolice ciała”: w głowę, klatkę piersiową i brzuch” z użyciem średniej siły, stanowiło narażeniaA. K.na bezpośrednie niebezpieczeństwo powstania skutku zart. 157 par. 1 kk” (k. 178). Opinie pisemne biegły podtrzymał na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2022 r. , w ramach ustnej opinii uzupełniającej (k. 192v). Sąd Rejonowy w punkcie 2.1. pisemnych motywów zaskarżonego orzeczenia wskazał powyższe dowody jako będące podstawą ustalenia faktów i dokonał ich oceny. W punkcie 3. uzasadnienia zaskarżonego wyroku (Podstawa prawna wyroku) Sąd meriti przywołał treśćart. 158 § 1 kk, a następnie kolejno wskazał:
„Z ustaleń w sprawie wynika, że oskarżony działał wspólnie i w porozumieniu z trzema nieletnimi, co wyczerpuje znamiona pobicia; nadtospełniony został także warunek narażenia pokrzywdzonego na bezpośrednie niebezpieczeństwo skutku zart. 157 § 1 kkw postaci innego niż ciężki uszczerbek na zdrowiu.
Z treści opinii biegłego w sposób jednoznaczny wynika, żezachowanie sprawców w kontekście doznanego obrażenia ciała, stanowiło narażenie na bezpośrednie niebezpieczeństwo nastąpienia skutku zapisanego w treściart. 157 § 1 kk, gdyż kopanie w krytyczne okolice ciała, tj. głowę, klatkę piersiową i brzuch z użyciem średniej siły mogło skutkować powstaniem obrażeń narządów wewnętrznych, tj. obrażenia centralnego systemu nerwowego, obrażenia twarzoczaszki, np. złamanie nosa, zatok, kompleksu jarzmowo – szczękowego, uszkodzenie miąższu płucnego z odmą i krwiakiem jamy opłucnej z towarzyszącym złamaniem żeber, czy też pęknięcie „kruchych” narządów miąższowych jamy brzusznej – śledziony, wątroby, krezki jelita cienkiego z krwotokiem wewnątrzbrzusznym.”
Dodatkowo Sąd I instancji w tej kwestii przywołał wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2021 r. wydany w sprawie(...).
Kwestia znamienia w postaci„narażenia na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienie skutku określonego wart. 156 § 1 kklub wart. 157 § 1 kk”była zatem przedmiotem opinii biegłego (na co wskazuje lektura wszystkich przeprowadzonych w sprawie opinii), dowody, na których podstawie zostało ustalone jego spełnienie zostały w uzasadnieniu wyszczególnione i ocenione, a w rozważaniach Sąd I instancji szczegółowo odniósł się do tej okoliczności, omawiając podstawy przyjęcia wyczerpania tegoż znamienia przez oskarżonego, w tym także z przywołaniem orzecznictwa.
W świetle przywołanych wyżej okoliczności nie ma cienia wątpliwości, że Sąd Rejonowy dokonał ustaleń faktycznych w odniesieniu do wyczerpania przez zachowanie oskarżonego znamienia „narażenia na bezpośrednie niebezpieczeństwo nastąpienia skutku określonego wart. 157 § 1 kk”, a wytknięty przez skarżącego błąd miał charakter wyłącznie oczywistej omyłki pisarskiej.
Godzi się zaznaczyć, że rozpatrywane znamię przestępstwa zart. 158 § 1 kkstało się przedmiotem opiniowania biegłego w opiniach uzupełniających także na skutek aktywności obrońcy, czego przejawem jest treść pisma z dnia 31 grudnia 2022 r. (k. 173 akt). Sąd Rejonowy uwzględniając wniosek obrońcy dopuścił dowód z opinii uzupełniającej celem wyjaśnienia zaistniałych wątpliwości. Taki stan rzeczy dobitnie niweczy to, by Sąd meriti prowadząc postępowanie nie uwzględniał konieczności poczynienia kompleksowych i skrupulatnych ustaleń w tej kwestii. Tak rzetelne podejście organu orzekającego nie może zostać przekreślone przez omyłkowe pominięcie (wynikające niewątpliwie z braku wychwycenia błędu w zarzucie sformułowanym przez oskarżyciela publicznego) słowa „bezpośrednie”.
Sąd Okręgowy wobec kierunku apelacji miał na uwadze zakazy unormowane wart. 434 kpkiart. 443 kpk, jednakże charakter zaistniałej omyłki był taki, iż zasadną do zastosowania instytucją była instytucja unormowana wart. 105 kpki korzystając z tego rozwiązania Sąd II instancji dokonał sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej, o czym mowa w punkcie 5.4. niniejszego uzasadnienia.

Wniosek

☐ zasadny
☐ częściowo zasadny
☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

4.1.

Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

5.1.1.

Przedmiot utrzymania w mocy

Wyrok Sądu Rejonowego wG.z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt(...)

Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

Wobec względów wskazanych w punkcie 3.1. Sąd Okręgowy nie uwzględnił postulatów środka odwoławczego, aczkolwiek przeprowadzona na jego skutek kontrola instancyjna doprowadziła do sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej zawartej w zaskarżonym orzeczeniu w sposób wskazany w punkcie 5.4. niniejszego uzasadnienia.
Sąd odwoławczy nie dopatrzył się w zaskarżonym orzeczeniu żadnych uchybień mogących stanowić bezwzględne przyczyny odwoławcze, będących podstawą do uchylenia wyroku z urzędu, dlatego też – jako słuszny – został on utrzymany w mocy.

Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

5.2.1.

Przedmiot i zakres zmiany

Zwięźle o powodach zmiany

Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

5.3.1.1.1.

☐art. 439 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

5.3.1.2.1.

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

☐art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

5.3.1.3.1.

Konieczność umorzenia postępowania

☐art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

5.3.1.4.1.

☐art. 454 § 1 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

I.

Sąd Okręgowy na podstawieart. 105 § 1 i 2 kpksprostował oczywistą omyłkę pisarską zawartą w części komparycyjnej zaskarżonego wyroku w ten sposób, że w opisie czynu zarzucanego, a przypisanego oskarżonemu w punkcie I, słowa "nastąpienie skutku" poprzedził słowem "bezpośrednie".
Istota oczywistości omyłki pisarskiej podlegającej sprostowaniu w trybieart. 105 kpksprowadza się do tego, żez obiektywnie poznawalnych okoliczności mających miejsce w toku dotychczasowego postępowania jednoznacznie i bez wysiłku podejmowania jakichkolwiek działań interpretacyjnych wynika, że doszło do omyłki, a nie celowego działania.(R.A. Stefański, Przegląd orzecznictwa Izb Karnej i Wojskowej Sądu Najwyższego..., s. 181–186.)
Okoliczności przywołane w punkcie 3.1. niniejszego uzasadnienia nie pozostawiają cienia wątpliwości, iż pominięcie przez Sąd I instancji słowa „bezpośrednie” w opisie czynu przypisanego oskarżonemu, a wcześniej w opisie czyny zarzucanego, stanowiło błąd niezgodny z rzeczywistością, który nie był wynikiem celowego działania (sprostowania takiej omyłki jest dopuszczalne w omawianym trybie – zob. A. Lach, Glosa do postanowienia SN z 27.02.2008 r., IV KO 21/08, LEX 2008).
Z całą stanowczością można stwierdzić, w świetle przebiegu postępowania w niniejszej sprawie, podejmowanych czynności dowodowych oraz treści pisemnych motywów zaskarżonego orzeczenia, że brak słowa „bezpośrednie” w opisie czynu przypisanego oskarżonemu było wynikiem omyłki, a nie zamierzonego zabiegu.
Prostowaniu w trybie art. 105 może podlegać każda omyłka pisarska niezależnie od jej doniosłości, jednakpod warunkiem że w wyniku sprostowania nie dojdzie do zmiany orzeczenia lub zarządzenia o charakterze merytorycznym, gdyż taka zmiana jest możliwa jedynie w wyniku rozpoznania sprawy w granicach środka zaskarżenia (postanowienie SN z 16.12.2009 r., IV KK 347/09, OSNwSK 2009, poz. 2572).
Ten warunek pozostaje spełniony, albowiem w opisie czynu przypisanego oskarżonemu relewantne sformułowanie brzmiało: „co naraziło pokrzywdzonego na nastąpienie skutku określonego wart. 157 § 1 kk”, a zatem zabrakło wyłącznie jednego słowa „bezpośrednie”, które jednak w rozważaniach Sądu Rejonowego pojawiło się kilkukrotnie i bez wątpienia było przedmiotem dokonanych przez niego ustaleń stanu faktycznego. Sprostowanie omyłki we wskazany sposób nie prowadziło w żądnym razie do merytorycznej zmiany orzeczenia.

Koszty Procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

III.

Sąd Okręgowy zasądził od Skarbu Państwa (Sądu Rejonowego wG.) na rzecz adwokataM. M.kwotę 840 złotych brutto tytułem zwrotu nieopłaconych kosztów obrony z urzędu udzielonej oskarżonemu w postępowaniu odwoławczym. Oskarżony korzystał z obrony udzielonej mu z urzędu, a Sąd odwoławczy, wydając rozstrzygnięcie w tym przedmiocie, uwzględnił wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt SK 78/21, opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 28 grudnia 2022 r. Dlatego wynagrodzenie wskazanego obrońcy w niniejszej sprawie zostało przyznane na podstawie minimalnej stawki za obronę w wysokości określonej w § 11 ust. 2 pkt 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 z późn. zm.).

IV.

Na podstawieart. 624 § 1 kpkw zw. zart. 634 kpkSąd Odwoławczy zwolnił oskarżonego od uiszczenia kosztów sądowych za II instancję, a wydatkami postępowania odwoławczego obciążył Skarb Państwa, albowiem przemawiała za tym jego trudna sytuacja materialna.

PODPIS