Sąd Apelacyjny w Szczecinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 384/22
Data wyroku: 2023-11-15 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Barbara Białecka
Słowa kluczowe: Emerytura pomostowa
Podstawa prawna: art. 4; art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych

Sygn. akt III AUa 384/22

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 15 listopada 2023 r.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie następującym:

Przewodniczący:

Sędzia Barbara Białecka

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 listopada 2023 r. wS.
sprawyA. S.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.
o emeryturę pomostową
na skutek apelacji organu rentowego
od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 8 kwietnia 2022 r., sygn. akt VI U 1016/21
oddala apelację.

Barbara Białecka

Sygn. akt III AUa 384/22

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 10.09.2021 roku, znak:(...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.odmówiłA. S.prawa do emerytury pomostowej.
UbezpieczonyA. S.odwołał się od tej decyzji. Wniósł o zmianę decyzji i przyznanie prawa do emerytury pomostowej. Podał, że organ rentowy niesłusznie ustalił, że po dniu 31.12.2008 roku ubezpieczony nie wykonywał pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze w rozumieniuart. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowychoraz, że na dzień 01.01.2009 roku skarżący nie udowodnił okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w wymiarze co najmniej 15 lat. Nadto, pozwany niezasadnie odmówił zaliczenia do okresu pracy w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia skarżącego od 01.12.2003 roku do 31.12.2008 roku i od 01.01.2009 roku do 25.03.2011 roku. Podał, iż wbrew stanowisku ZUS nie wykonywał on wówczas pracy na dwóch różnych stanowiskach. W okresie od 01.12.2003 roku do 25.03.2011 roku ubezpieczony był zatrudniony w(...) Sp. z o.o.gdzie stale i w pełnym wymiarze godzin pracy wykonywał pracę jako maszynista pojazdów trakcyjnych. Ze świadectwa pracy wynika jednoznacznie charakter pracy wykonywanej przez ubezpieczonego.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania. Podał, że odmówił skarżącemu prawa do emerytury pomostowej bowiem według świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych z dnia 29.12.2017 roku dotyczącego okresu zatrudnienia od 01.12.2003 roku do 25.03.2011 roku za okresy pracy w szczególnych warunkach przypadające do dnia 31.12.2008 roku pracodawca powinien wystawić świadectwo pracy i określić w nim rodzaj wykonywanej pracy ściśle według załączonych do rozporządzenia wykazów. Natomiast świadectwo pracy z dnia 29.12.2017 roku zawiera jedynie informację o tym, że ubezpieczony zajmował stanowisko wedługustawy z dnia 19.12.2008 roku o emeryturach pomostowych. Dopiero okresy pracy w szczególnych warunkach, które miały miejsce w czasie obowiązywaniaustawy o emeryturach pomostowychnależy określić zgodnie z tą ustawą. Ponadto ZUS odmówił zaliczenia do prawa do rekompensaty okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach od 01.01.2009 roku do 25.03.2011 roku, o którym mowa w świadectwie pracy z dnia 29.12.2017 roku, bowiem skarżący wykonywał wówczas pracę na dwóch różnych stanowiskach, a praca wykonywana na dwóch różnych stanowiskach jednocześnie nie jest pracą wykonywaną stale i w pełnym wymiarze godzin pracy.
Sąd Okręgowy w Gorzowie Wlkp. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 8 kwietnia 2022 r. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemuA. S.prawo do emerytury pomostowej od 1 sierpnia 2021 r.
Sąd Okręgowy ustalił, żeA. S.urodził się (...). W dniu 28.12.2018 roku ubezpieczony po raz pierwszy wystąpił z wnioskiem o emeryturę pomostową. Decyzją z dnia 15.01.2019 roku ZUS odmówił mu prawa do żądanego świadczenia.
Dnia 13.08.2021 roku ubezpieczony ponownie złożył wniosek o emeryturę pomostową. Do wniosku dołączył m.in. świadectwo pracy w warunkach szczególnych z dnia 29.12.2017 roku, świadectwo pracy z dnia 25.03.2011 roku, świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych z dnia 26.01.2018 roku. Decyzją z dnia 10.09.2021 roku organ rentowy odmówił ubezpieczonemu prawa do emerytury pomostowej. ZUS podał, że odmówił skarżącemu prawa do emerytury pomostowej w myśl art. 4 ustawy, albowiem po dniu 31.12.2008 roku ubezpieczony nie wykonywał prac w szczególnym charakterze lub w szczególnych warunkach, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy. ZUS nie wliczył do stażu pracy w warunkach szczególnych okresów zatrudnienia ubezpieczonego:
- od 01.12.2003 roku do 31.12.2008 roku – bowiem pracodawca nie powołał się na przepisy zarządzenia resortowego; okresy zatrudnienia do 31.12.2008 roku powinny być przez pracodawcę określone ściśle według wykazu stanowiącego załącznik do rozporządzenia z dnia 07.02.1983 roku;
- od 01.01.2009 roku do 25.03.2011 roku – bowiem ubezpieczony wykonywał wówczas pracę na dwóch różnych stanowiskach; pracodawca w świadectwie pracy wpisał, że ubezpieczony wykonywał zarówno prace wymienione w pozycji 5, jak i 6 załącznika nr 2 do ustawy.
Organ rentowy ustalił, że ubezpieczony legitymuje się łącznym stażem ubezpieczeniowym w wymiarze 29 lat, 5 miesięcy i 10 dni; w tym staż pracy w warunkach szczególnych w myśl art. 4 ustawy w wymiarze 16 lat, 2 miesiące i 1 dzień; staż pracy w warunkach szczególnych w myśl art. 49 ustawy w wymiarze 12 lat, 11 miesięcy i 28 dni.
Ubezpieczony wniósł odwołanie od decyzji z dnia 10.09.2021 roku.
Ubezpieczony ukończył(...) Szkołę Zawodowądla(...)(...) Oddział (...)wZ., w dniu 30.04.1978 roku. Zdał egzamin na maszynistę pojazdu trakcyjnego oraz posiada prawo do samodzielnego kierowania elektrycznymi pojazdami trakcyjnymi.
A. S.był dotychczas zatrudniony:
- od 01.09.1975 roku do 30.04.1978 roku (2 lata, 8 miesięcy, 0 dni) – w pełnym wymiarze godzin pracy, w(...), jako uczeń-mechanik silników spalinowych;
- od 06.05.1978 roku do 25.02.1980 roku (1 rok, 10 miesięcy, 20 dni) – w pełnym wymiarze godzin pracy, jako kierowca wZakładzie (...)w(...)wZ.;
- od 07.08.1980 roku do 30.11.1991 roku (11 lat, 3 miesiące, 24 dni) - w pełnym wymiarze godzin pracy, w(...), jako rzemieślnik, kierowca drezyny motorowej, młodszy maszynista pojazdu trakcyjnego, pomocnik maszynisty pojazdu trakcyjnego;
- od 02.06.1997 roku do 30.11.2002 roku (5 lat, 5 miesięcy, 29 dni) – w pełnym wymiarze godzin pracy, w(...) Zakład (...), jako pomocnik maszynisty pojazdu trakcyjnego, maszynista pojazdu trakcyjnego;
- od 01.12.2003 roku do 25.03.2011 roku (7 lat, 3 miesiące, 21 dni) – w pełnym wymiarze godzin pracy, w(...) Sp. z o.o.wS.jako maszynista pojazdów trakcyjnych.
Dalej Sąd Okręgowy ustalił, że w okresie zatrudnienia w(...) Sp. z o.o.ubezpieczony stale i w pełnym wymiarze godzin pracy pracował jako maszynista pojazdów trakcyjnych albowiem każdy pracownik zatrudniony na stanowisku maszynisty pojazdów trakcyjnych-rewident w istocie wykonywał pracę w oparciu o wykaz pracy maszynisty, dokonując jedynie adnotacji na tej karcie o wykonanej próbie hamulca. Dodatkowe stanowisko rewidenta jest dodatkowym uprawnieniem, rozszerzeniem stanowiska z uwagi na posiadane kwalifikacje, jednak w okresie zatrudnienia na stanowisku maszynisty pojazdów trakcyjnych-rewidenta taboru, każdy pracownik stale i w pełnym wymiarze godzin pracy wykonywał prace maszynisty pojazdów trakcyjnych. Jedynie incydentalnie wykonywał próby hamulców oraz sprawdzał stan techniczny wagonów, jednak każdorazowo te czynności wykonywał w czasie wykonywania obowiązków maszynisty pojazdów trakcyjnych. Dodanie stanowiska rewidenta taboru do nazwy zajmowanego stanowiska świadczyło wyłącznie o fakcie posiadania dodatkowych uprawnień rewidenta taboru. Taka nomenklatura była każdorazowo stosowana przy zatrudnianiu maszynisty pojazdów mechanicznych, który jednocześnie posiadał uprawnienia rewidenta taboru tak, jak ubezpieczony. W okresie zatrudnienia w(...) Sp. z o.o.ubezpieczony jedynie 3-4 razy wykonywał prace rewidenta. Ubezpieczony jako maszynista ciągnął pociągi z jednego punktu do drugiego. Praca odbywała się w hałasie. Były to lokomotywy(...). Ciągnął składy towarowe.
Zdaniem tego Sądu, ubezpieczony ma staż pracy w warunkach szczególnych wynoszący ponad 15 lat. Po dniu 01.01.2009 roku wykonywał bowiem pracę w warunkach szczególnych.
W swoich rozważaniach Sąd Okręgowy zaznaczył, iż przesłanki warunkujące prawo do uzyskania emerytury pomostowej regulujeustawa z dnia 19 grudnia 2008 roku o emeryturach pomostowych(Dz. U. Z 2022 roku, poz. 755, zwana dalej ustawą).
Zgodnie zart. 4 ustawy o emeryturach pomostowych, prawo do emerytury pomostowej, z uwzględnieniemart. 5 - 12, przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki:
1) urodził się po dniu 31 grudnia 1948 roku;
2) ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat;
3) osiągnął wiek wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn;
4) ma okres składkowy i nieskładkowy, ustalony na zasadach określonych w art. 5-9 i art. 11 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn;
5) przed dniem 1 stycznia 1999 r. wykonywał prace w szczególnych warunkach lub prace w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS;
6) po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3;
7) nastąpiło z nim rozwiązanie stosunku pracy.
W świetle art. 3 ust. 1 tej ustawy, prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku; wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy. Z kolei według ust. 3 art. 3 prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwości należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu i życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy.
Z kolei zgodnie z art. 49 ustawy prawo do emerytury pomostowej przysługuje również osobie, która:
1) po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3;
2) spełnia warunki określone w art. 4 pkt 1-5 i 7 i art. 5-12;
3) w dniu wejścia w życie ustawy miała wymagany w przepisach, o których mowa w pkt 2, okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3.
Dalej, Sąd Okręgowy powołał się na to, że Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 2.04.2014 roku (III AUa 2302/13, Legalis) wskazał, że „warunkiem skutecznego ubiegania się o emeryturę pomostową w świetle wykładni językowej art. 4 i art. 49 ustawy z 2008 r. o emeryturach pomostowych, jest legitymowanie się określonym stażem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze (w rozumieniuustawy o emeryturach pomostowychlub dotychczasowych przepisów) oraz kontynuowanie pracy w tych warunkach po wejściu w życie ustawy, a więc po dniu 1.01.2009 roku. W przypadku kiedy osoba ubiegająca się o to świadczenie nie kontynuuje pracy w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze i legitymuje się w związku z tym jedynie stażem pracy "szczególnej" według poprzednio obowiązujących przepisów, może nabyć prawo do "nowego" świadczenia jedynie wówczas, gdy dotychczasowy staż pracy (okres prac) można kwalifikować jako prace w warunkach szczególnych w rozumieniu dziś obowiązujących przepisów (art. 3 ust. 1 ustawy) lub o szczególnym charakterze (art. 3 ust. 3 ustawy). Innymi słowy brak podstaw prawnych do przyznania emerytury pomostowej ubezpieczonemu, którego dotychczasowy okres pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, dziś nie może być tak kwalifikowany”.
W ocenie tego Sądu bezspornym było, że ubezpieczony ukończył 60 rok życia (w dniu 14.09.2018 roku), posiada co najmniej 25 letni staż ubezpieczeniowy (29 lat, 5 miesięcy i 10 dni). Nadto, poza sporem było (ustalone w zaskarżonej decyzji), że ubezpieczony posiada staż pracy w szczególnych warunkach/szczególnym charakterze – w myśl art. 4 ustawy – w wymiarze 16 lat, 2 miesiące i 1 dzień; a w myśl art. 49 ustawy – w wymiarze 12 lat, 11 miesięcy i 28 dni. Sąd I instancji pokreślił natomiast, iż sporne było to, czy w okresie od 01.12.2003 roku do 25.03.2011 roku ubezpieczony pracował w warunkach szczególnych/szczególnym charakterze. Doliczenie bowiem tego okresu zatrudnienia spowodowałoby, że ubezpieczony legitymowałby się stażem pracy w warunkach szczególnych w wymiarze ponad 15 lat, a więc spełniałby przesłanki do nabycia prawa do emerytury pomostowej.
W ocenie tego Sądu, z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w postaci dokumentacji z okresu zatrudnienia skarżącego w(...) Sp. z o.o., wyjaśnień pracodawcy oaz zeznań ubezpieczonego wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że w okresie od 01.12.2003 roku do 25.03.2011 roku (łącznie 7 lat, 3 miesiące i 21 dni) ubezpieczony stale i w pełnym wymiarze godzin pracy wykonywał pracę maszynisty pojazdów trakcyjnych. Incydentalnie jedynie (3-4 w ciągu całego okresu zatrudnienia), ubezpieczony wykonywał pracę rewidenta taboru. Jak wyjaśnił pracodawca w piśmie z dnia 13.12.2021 roku (k. 21), w okresie zatrudnienia w(...) Sp. z o.o.ubezpieczony stale i w pełnym wymiarze godzin pracy pracował jako maszynista pojazdów trakcyjnych albowiem każdy pracownik zatrudniony na stanowisku maszynisty pojazdów trakcyjnych-rewident w istocie wykonywał pracę w oparciu o wykaz pracy maszynisty, dokonując jedynie adnotacji na tej karcie o wykonanej próbie hamulca. Dodatkowe stanowisko rewidenta jest dodatkowym uprawnieniem, rozszerzeniem stanowiska z uwagi na posiadane kwalifikacje, jednak w okresie zatrudnienia na stanowisku maszynisty pojazdów trakcyjnych-rewidenta taboru, każdy pracownik stale i w pełnym wymiarze godzin pracy wykonywał prace maszynisty pojazdów trakcyjnych. Jedynie incydentalnie wykonywał próby hamulców oraz sprawdzał stan techniczny wagonów, jednak każdorazowo te czynności wykonywał w czasie wykonywania obowiązków maszynisty pojazdów trakcyjnych. Dodanie stanowiska rewidenta taboru do nazwy zajmowanego stanowiska świadczyło wyłącznie o fakcie posiadania dodatkowych uprawnień rewidenta taboru. Taka nomenklatura była każdorazowo stosowana przy zatrudnianiu maszynisty pojazdów trakcyjnych, który jednocześnie posiadał uprawnienia rewidenta taboru tak, jak ubezpieczony. Ubezpieczony w dniu 24.01.2003 roku, a zatem przed zatrudnieniem w(...) Sp. z o.o., zdał egzamin na rewidenta taboru. W dniu zawierania umowy o pracę z(...) Sp. z o.o.posiadał więc uprawnienia rewidenta taboru, a zatem pracodawca wpisał mu do umowy o pracę (a następnie świadectwa pracy) również stanowisko rewidenta. Wszystkie te okoliczności, zdaniem Sądu I instancji, wskazują na wiarygodność informacji zawartych w piśmie pracodawcy z dnia 13.12.2021 roku. Pozwany nie kwestionował tych wyjaśnień pracodawcy odwołującego. Tym samym Sąd ten uznał je za wiarygodne. Sąd Okręgowy dał również wiarę zeznaniom ubezpieczonegoA. S., albowiem jego zeznania korespondowały z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, były logiczne i spójne.
Następnie, Sądmeritipodkreślił, że świadectwo pracy w warunkach szczególnych nie jest bezwzględną przesłanką ani do zaliczenia, ani do nie zaliczenia danej pracy jako wykonywanej w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze. Decydujące znaczenie ma zawsze fakt rzeczywistego wykonywania pracy w szczególnym charakterze, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. W postępowaniu odwoławczym przed sądem możliwe jest ustalenie charakteru pracy także w oparciu o inne dowody niż świadectwo z zakładu pracy, nawet jeżeli pracownik go nie posiada, bądź przedkłada świadectwo nieodpowiadające określonej w przepisie formie. Określenie stanowiska pracy i jej charakteru wskazane w wystawionym przez pracodawcę świadectwie pracy nie wiąże Sądu, który na podstawie całego zgromadzonego materiału dowodowego ocenia, czy ubezpieczony pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach szczególnych. Dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, a tylko rodzaj powierzonej pracy.
Sąd Okręgowy jeszcze raz podkreślił, iż bezspornym jest, że organ rentowy zaliczył ubezpieczonemu jako pracę wykonywaną w warunkach szczególnych okres 16 lat, 2 miesięcy i 1 dnia na podstawieart. 4 ustawy o emeryturach pomostowych. Natomiast spornym było, czy ubezpieczony po dniu 31.12.2008 roku wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy pomostowej.
Zdaniem tego Sądu, przeprowadzone postępowanie dowodowe pozwoliło na ustalenie, że ubezpieczony po dniu 31.12.2008 roku wykonywał pracę określoną w załączniku nr 2 doustawy o emeryturach pomostowychpo poz. 5 – prace maszynistów pojazdów trakcyjnych. Takie prace, zgodnie ze zgromadzonym materiałem dowodowym, wykonywał stale i w pełnym wymiarze godzin pracy. Są to również prace wymienione w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 07.02.1983 roku, Dział VII poz. 13. Dodatkowe stanowisko w postaci rewidenta taboru (wymienione zresztą w załączniku nr 2 pod poz. 6) było wykonywane incydentalnie (3-4 razy w ciągu w całego okresu zatrudnienia), a zatem pozostaje bez znaczenia dla ustalenia pracy w warunkach szczególnych. Jak wyjaśnił pracodawca skarżącego oraz sam skarżący, wpisanie stanowiska rewidenta odbywało się automatycznie podczas podpisywania umowy o pracę, w przypadku osób, które legitymowały się zdanym egzaminem na rewidenta (tak jak ubezpieczony).
Tym samym, ubezpieczony w spornym okresie od 01.12.2003 roku do 25.03.2011 roku stale i w pełnym wymiarze godzin pracy wykonywał pracę maszynisty pojazdów trakcyjnych, a więc pracę w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze. A zatem ubezpieczony przed dniem 01.01.1999 roku wykonywał prace w szczególnych warunkach lub prace w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. A nadto, po dniu 31.12.2008 roku ubezpieczony wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3. Na dzień 31.12.2008 roku staż jego pracy w warunkach szczególnych, wbrew ustaleniom organu rentowego, wynosi ponad 15 lat.
Sąd Okręgowy zwrócił uwag, że doliczenie okresu zatrudnienia w(...) Sp. z o.o.do stażu pracy w warunkach szczególnych spowodowało, że ubezpieczony spełnił wszystkie przesłanki do nabycia prawa do emerytury pomostowej. W tym miejscu Sąd Okręgowy jeszcze raz podkreślił, że incydentalne (3-4 razy w ciągu całego okresu zatrudnienia) wykonywanie przez ubezpieczonego czynności rewidenta taboru nie świadczy o tym, że ubezpieczony w spornym okresie wykonywał pracę na dwóch różnych stanowiskach. Jak bowiem wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, stale i w pełnym wymiarze godzin pracy skarżący pracował wyłącznie jako maszynista pojazdów trakcyjnych. Świadectwo pracy, na które powołuje się organ rentowy, nie stanowi zdaniem Sądu Okręgowego jedynego i wiarygodnego dowodu na ustalenie spornych okoliczności w sprawie. Pracodawca wyjaśnił przyczyny dokonania takiego wpisu w świadectwie pracy podkreślając, że faktycznie stale i w pełnym wymiarze godzin pracy każda osoba z takim świadectwem pracy jak ubezpieczony – w rzeczywistości świadczyła pracę wyłącznie jako maszynista pojazdów trakcyjnych.
Sąd I instancji zaznaczył, iż ustalając stan faktyczny oparł się na dokumentach zgromadzonych w aktach sprawy i aktach organu rentowego, oraz w aktach osobowych ubezpieczonego z okresu jego zatrudnienia w(...) Sp. z o.o., a także dał wiarę wyjaśnieniom pracodawcy skarżącego zawartym w piśmie z dnia 13.12.2021 roku oraz zeznaniom ubezpieczonego, z przyczyn wyżej wskazanych.
Apelację od wyroku złożył organ rentowy.
Organ zaskarżył wyrok w całości, zarzucając mu: „naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:art. 227 k.p..c iart. 233 § 1 k.p.c., polegające na dowolnej, a nie swobodnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w wyniku pominięcia: treści świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze z dnia 29.12.2017r.(...) Sp. z o.o.wS., dalej: „pracodawca", oraz treści pisma z dnia 13.12.202lr. w/w. Spółki, w których brak potwierdzenia spornego okresu pracy w szczególnych warunkach w rozumieniuartykułu 3 ustępy 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych, w tym po dniu 31.12.2008r., wynoszącego co najmniej 15 lat oraz pominięcie potwierdzonych przez w/w. Spółkę istotnych okoliczności, polegających na zniszczeniu wykazów prac ubezpieczonego za cały sporny okres, a ponadto pominięcie części zeznań ubezpieczonego, w których potwierdził, że w spornym okresie wykonywał pracę rewidenta taboru a w przypadku obsługi lokomotyw parowych i spalinowych był pomocnikiem (vide- zapis protokołu rozprawy z dnia 29 marca 2022 r. Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp., sygn. akt: VI U 1016/21, w części: od 00:01:44 do 00:12:09 oraz pominięcie zaniechań dowodowych powoda, skutkujących naruszeniem przepisówart. 232 zd. 1 k.p.c.iart. 2351k.p.c.- które to w/w. uchybienia miały istotny wpływ wynik sprawy.”
Tak argumentując, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie odwołania. Pełnomocnik organu rentowego sfomułował też wniosek ewentualny domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego jej rozpoznania, jak również zasądzenie od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Pismem z dnia 22 czerwca 2022 r. ubezpieczony złożył odpowiedź na apelację organu rentowego, domagając się jej oddalenia i przedstawiając szeroką argumentację na poparcie swojego stanowiska.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja jest niezasadna.
Sąd Apelacyjny, dokonując własnej oceny przedstawionego pod osąd materiału procesowego stwierdził, że Sąd Okręgowy prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe, a poczynione ustalenia nie są wadliwe i znajdują odzwierciedlenie w treści przedstawionych w sprawie dowodów; zatem ustalenia Sądu Okręgowego stanowią część uzasadnienia Sądu Apelacyjnego.
Sąd Apelacyjny podnosi, że wykaz prac określonych wart. 3 ust. 1jest zamknięty i nie podlega uzupełnieniu, co oznacza, że cech pracy „w szczególnych warunkach” nie mogą posiadać inne prace, choćby sposób ich wykonywania i ich jakość mogła obniżyć się z wiekiem (wyrok Sądu Najwyższego z 9 maja 2019 r., sygn. III UK 115/18, z 21 listopada 2017 r., sygn. I UK 472/16). Umieszczenie danej pracy w załączniku doustawy o emeryturach pomostowychstwarza domniemanie prawne, że właśnie ta praca spełnia ustawowe kryteria kwalifikacyjne pracy w szczególnych warunkach. Decydującą rolę przy analizie charakteru pracy, z punktu widzenia uprawnień do emerytury pomostowej, ma możliwość zakwalifikowania jej pod jedną z pozycji załączników 1 lub 2 do ustawy z 19 grudnia 1998 roku o emeryturach pomostowych (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 29 maja 2013 r., III AUa 1003/12). Również w wyroku Sądu Najwyższego z 22 lipca 2013 r., III UK 106/12 stwierdzono, że wart. 3 ust. 4 ustawy o emeryturach pomostowychchodzi o wymiar czasu pracy faktycznie wykonywanej w narażeniu na czynniki ryzyka określone w art. 3 ust. 1 tej ustawy, które powodują, że dane prace są pracami wykonywanymi w szczególnych warunkach. Dlatego dla uznania, że praca jest wykonywana w szczególnych warunkach niezbędne jest jej rzeczywiste wykonywanie w pełnym wymiarze czasu pracy, to jest codziennie i przez całą przewidzianą dla pracownika dniówkę roboczą. I choć ubezpieczony niewątpliwie musi spełnić warunek, aby praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, to trzeba pamiętać, że uboczne i krótkotrwałe - w stosunku do czynności podstawowych, kwalifikowanych jako praca w szczególnych warunkach - wykonywanie czynności w warunkach nienarażających na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, nie wyklucza ich z okresów szczególnego zatrudnienia dla celów emerytalnych (wyrok Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2016 r., sygn. I UK 269/15). Tak zaś należało kwalifikować incydentalne wykonywanie przez ubezpieczonego obowiązków rewidenta taboru,
W ocenie Sądu Apelacyjnego, wobec utrwalonego orzecznictwa, nie jest wymagane dowodzenie przez ubezpieczonego wystąpienia ryzyka zdrowotnego z art. 3 ust. 1 cyt. ustawy. Stosownie do definicji zawartej wart. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, prace w szczególnych warunkach (odpowiednio: o szczególnym charakterze) to prace związane z czynnikami ryzyka, mogące z wiekiem z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, stawiające przed pracownikami - mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej - wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku. Wykaz tych prac określa m.in. załącznik nr 2 doustawy o emeryturach pomostowych, który pod pozycją 5 wymienia jako pracę o szczególnym charakterze:prace maszynistów pojazdów trakcyjnych.
Wypada również odnotować, co podkreślił także Sąd Okręgowy w zaskarżonym orzeczeniu, że wydanie lub niewydanie przez pracodawcę świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach nie rodzi żadnych skutków materialnoprawnych. Zaświadczenie to jest bowiem jedynie dokumentem prywatnym (art. 245 k.p.c.), wydawanym dla celów dowodowych, a okoliczności w tym dokumencie potwierdzone przez pracodawcę podlegają weryfikacji zarówno w postępowaniu sądowym, jak i w postępowaniu przed organem rentowym. Określenie stanowiska pracy i jej charakteru wskazane w wystawionym przez pracodawcę świadectwie pracy nie wiąże zatem Sądu, który na podstawie całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ocenia, czy ubezpieczony pracował – stale i w pełnym wymiarze czasu pracy – w warunkach szczególnych. Samodzielnie Sąd ustala również, jak zakwalifikować pracę wnioskodawcy w odniesieniu do wykazu prac określonych w załączniku doustawy o emeryturach pomostowych.
W przedmiotowej sprawie, wątpliwości, które miał organ rentowy w związku z niejasnymi sformułowaniami zawartymi w świadectwie pracy w warunkach szczególnych, udało się usunąć w toku postępowania przed Sądem I instancji. Możliwe okazało się przede wszystkim ustalenie, że mimo stosowanej nomenklatury nazw stanowisk wfirmie (...) sp. z o.o.ubezpieczony pracował stale i w pełnym wymiarze godzin jako maszynista pojazdów trakcyjnych. W konsekwencji możliwe było zakwalifikowanie zajmowanego, w spornym okresie, stanowiska według przepisów ustawy i stanowiącego jej integralną część złącznika nr 2.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, fakt wykonywania przez ubezpieczonegoA. S.pracy o szczególnym charakterze w sporny okresie, znajduje potwierdzenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym – dokumentacji osobowej, wyjaśnieniach byłego już pracodawcy ubezpieczonego oraz zeznań samego ubezpieczonego. Zaznaczyć trzeba przy tym, że dowody te korelowały ze sobą, wzajemnie się uzupełniając. Podkreślenia wymaga również, że w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość mogą być udowadniane wszelkimi dowodami przewidzianymi wKodeksie postępowania cywilnego, przez co nie mogła spotkać się z uznaniem argumentacja skarżącego organu, że fakt zniszczenia wykazów pracy ubezpieczonego za cały okres sporny, należy poczytywać na niekorzyść ubezpieczonego i w sposób, który uniemożliwia uwzględnienie jego odwołania. Postulowanego skutku nie mogła również wywołać argumentacja, że w toku swoich zeznań ubezpieczony przyznał, że pełnił funkcje pomocnika, skoro tego rodzaju stanowisko zostało również uwzględnione w punkcie 5 analizowanego wykazu prac o szczególnym charakterze, a ponadto odnosiło się do innego czasookresu niż ten, który stanowił okoliczność sporną w niniejszej sprawie.
Całkowicie chybiony okazał się w związku z tym zarzut dotyczący naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c., a stanowiący o zasadzie swobodnej oceny dowodów. Należy bowiem zwrócić uwagę, że stan faktyczny sprawy w większości był w zasadzie bezsporny i opierał się głównie na dowodach z dokumentów zgromadzonych w aktach organu, nie kwestionowanych przez żadną ze stron, uzupełnionych pisemnymi wyjaśnieniami pracodawcy oraz przesłuchaniem samego ubezpieczonego. W tej sytuacji nie sposób mówić o błędnym ustaleniu stanu faktycznego, skoro spór w niniejszej sprawie oscylował wokół tego, czy okres bezspornego zatrudnienia ubezpieczonego współce (...) sp. z o.o., można mu zaliczyć jako zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnych charakterze, w rozumieniu przepisówustawy o emeryturach pomostowych.
Krótkotrwałe, uboczne wykonywanie pracy rewidenta taboru, która też jest uznawana za pracę o szczególnym charakterze nie może świadczyć o niespełnieniu przez ubezpieczonego warunków do przyznania emerytury pomostowej.
Zatem Sąd Odwoławczy podzielił argumentację Sądu I instancji, uznając zarzuty apelacyjne za całkowicie nieuzasadnione.
Sąd Apelacyjny, wskazując wyżej podane na argumenty, na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację.
Sędzia Barbara Białecka