Sąd Okręgowy w Warszawie
XXV Wydział Cywilny
Sygnatura akt: XXV C 151/21
Data wyroku: 2023-11-15 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Paweł Duda
Słowa kluczowe: Zachowek
Podstawa prawna: art. 991 kc

Sygn. akt XXV C 151/21

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 15 listopada 2023 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie XXV Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: sędzia Paweł Duda
Protokolant: Adam Darnikowski
po rozpoznaniu w dniu 18 października 2023 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwaM. K. (1)iA.G.
przeciwkoA. S.
o zachowek

I
zasądza odA. S.na rzeczM. K. (1)kwotę 72.908,11 zł (siedemdziesiąt dwa tysiące dziewięćset osiem złotych jedenaście groszy), płatną w terminie sześciu miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w razie uchybienia terminowi płatności;

II
zasądza odA. S.na rzeczA.G.kwotę 97.210,81 zł (dziewięćdziesiąt siedem tysięcy dwieście dziesięć złotych osiemdziesiąt jeden groszy), płatną w terminie sześciu miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w razie uchybienia terminowi płatności;

III
oddala powództwo w pozostałej części;

IV
zasądza tytułem zwrotu kosztów postępowania odA. S.na rzeczM. K. (1)kwotę 6.158,50 zł (sześć tysięcy sto pięćdziesiąt osiem złotych pięćdziesiąt groszy), wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty;

V
zasądza tytułem zwrotu kosztów postępowania odA. S.na rzeczA.G.kwotę 6.158,50 zł (sześć tysięcy sto pięćdziesiąt osiem złotych pięćdziesiąt groszy), wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty;

VI
nieuiszczone koszty sądowe przejmuje na rachunek Skarbu Państwa.

Sygn. akt XXV C 151/21

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 15 listopada 2023 r.
M. K. (1)iA. G. (1)pozwem z dnia 12 października 2020 r. wniosłyo zasądzenie odA. S.na rzeczM. K. (1)kwoty 87.500 zł i na rzeczA.K.kwoty 116.667 zł, wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty.
Na uzasadnienie powyższych żądań powódki podały, że są córkami zmarłegoB. K.. Zgodnie z postanowieniem sądowym, spadek poB. K.nabyła siostra spadkodawcyA. S.. W skład spadku wchodzilokal mieszkalny nr (...)położonywS.przyul. (...), a ponadto ruchomości oraz oszczędności zmarłego. Powódki dochodzą od pozwanej zachowku poB. K.. Wartość spadku wynosi 350.000 zł.M. K. (1)należy się zachowek w wysokości połowy wartości udziału, który by jej przypadł przy dziedziczeniu ustawowym, zaśA.G.należy się zachowek w wysokości 2/3 wartości udziału, który by jej przypadł przy dziedziczeniu ustawowym, ponieważ jest osobą małoletnią. Powódki wskazały również, że nie było żadnych przesłanek do wydziedziczeniaM. K. (1)przez spadkodawcę.
A. S.w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa w całości.
Pozwana wskazała, że Sąd Rejonowy w Piasecznie w dniu 26 sierpnia 2020 r. wydał postanowienie stwierdzające nabycie przez nią spadku po zmarłymB. K.na podstawie testamentu z dnia 13 sierpnia 2018 r. Pozwana zaprzeczyła, abyB. K.był ojcemA. G. (1).A. G. (1)urodziła się bowiem 300 dni po ustaniu małżeństwa spadkodawcy z matką powódki, a w czasie poczęcia powódki jej matka mieszkała z innym mężczyzną, będącym biologicznym ojcem powódki. Spadkodawca przyjął pod dach matkę powódek będącą w zaawansowanej ciąży zA., albowiem została ona porzucona przez biologicznego ojcaA..M. K. (1)jest natomiast wydziedziczoną córką spadkodawcy, która nie interesowała się stanem zdrowia spadkodawcy, nie pomagała mu w chorobie i nie odwiedzała go. Pozwana zaprzeczyła, by wartość lokalu wchodzącegow skład spadku poB. K.wynosiła 350.000 zł i by spadkodawca pozostawił środki pieniężne oraz wskazała, że wartość spadku wynosi 200.000 zł oraz że spłaciła długi spadkowe, płacąc do czasu uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku(...)zł tytułem czynszu za mieszkanie spadkodawcy,(...)zł tytułem opłat za energię i gaz,(...)zł tytułem opłat za użytkowanie wieczyste,(...)zł tytułem podatku w GminieR.,(...)zł tytułem opłat za telefon komórkowy,(...)zł tytułem rozliczenia wynajmu placu przez spadkodawcę,(...)zł tytułem kosztów pogrzebu,(...)zł tytułem kosztów nagrobka. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłacił z tytułu zasiłku pogrzebowego kwotę 4.000 zł, który pokrył inne koszty związane z pogrzebem spadkodawcy.
W piśmie procesowym z 10 października 2023 r. pozwana wniosła o odliczenie od ewentualnie zasądzonej kwoty zachowku spłaconych przez nią następujących długów spadkowych: czynszu za mieszkanie do czasu nabycia spadku w kwocie(...)zł, opłat za światło i gaz w kwocie(...)zł, opłat za użytkowanie wieczyste do Starostwa Powiatowego wP.w kwocie(...)zł, podatku do GminyR.w kwocie(...)zł, opłat za telefon komórkowy w kwocie(...)zł, zaległych opłat z tytułu wynajmu placu w kwocie(...)zł, kosztów utylizacji opon w kwocie(...)zł, kosztów pogrzebu (grobowiec, msza, plac na cmentarzu, organista, konsolacja, koszty dojazdów) w kwocie(...)zł, nagrobka, ceramiki i kostki wokół nagrobka w kwocie(...)zł, spłaty zaległości w ZUS w kwocie(...)zł, opłaty prolongacyjnej w ZUS w kwocie(...)zł.
Ponadto na terminie rozprawy z dnia 18 października 2023 r. pozwana na wypadek uwzględnienia powództwa wniosła o rozłożenie zasądzonego świadczenia na ratyw wysokości po 1.000 zł miesięcznie bądź o odroczenie zasądzonego świadczenia przynajmniej na 6 miesięcy i rozłożenie tego odroczonego świadczenie na raty, ponieważ nie jest w stanie dokonać jednorazowej spłaty bez uszczerbku dla siebie i rodziny.
Powódki na terminie rozprawy z 18 października 2023 r. wniosły o oddalenie wniosku pozwanej o rozłożenie świadczenia na raty oraz o oddalenie wniosku pozwanej o odliczenie kosztów powstałych po śmierci spadkodawcy. Powódki podniosły, że od chwili śmierci spadkodawcy pozwana zobowiązana była do ponoszenia kosztów związanych z utrzymaniem spadku i koszty te nie są długami spadkowymi. Pozwana nie udowodniła wysokości kosztów dotyczących okresu sprzed otwarcia spadku. Jeśli chodzi o koszty związane z zaległościami wobec ZUS, to termin zapłaty niektórych rat jeszcze nie upłynął, wobec czego pozwana nie może domagać się zwrotu niespłaconych należności.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
B. K.zmarł w dniu 15 września 2018 r. W chwili śmierci był rozwiedziony. MałżeństwoB. K.zA. A.(obecnieG.) zostało rozwiązane przez rozwód na mocy wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 3 lipca 2009 r., który uprawomocnił się 12 listopada 2009 r.B. K.miał dwie córki:M. K. (1)urodzoną (...)orazA.K.urodzoną (...)(odpis zupełny aktu urodzeniaA.K.– k. 14;dokumenty znajdujące się w dołączonych aktach sygn. I Ns 1168/18 Sądu Rejonowego w Pruszkowie: odpis skrócony aktu zgonuB. K.– k. 5, odpis skrócony aktu urodzeniaM. K. (1)– k. 6, odpis skrócony aktu urodzeniaA.K.– k. 7, odpis skrócony aktu małżeństwaB. K.iA. A.– k. 190, protokół rozprawy z dnia 13 lutego 2019 r. zawierający zapewnienia spadkowe – k. 197-199).
Spadek poB. K.na podstawie testamentu notarialnego z dnia 13 sierpnia 2018 r. nabyła w całości siostraA. S.. W testamencie z dnia 13 sierpnia 2018 r.B. K.wydziedziczył córkęM. K. (1)ze względu na niedopełnienie przezM. K. (1)obowiązków rodzinnych względem spadkodawcy, to jest brak kontaktu od 2,5 roku, nieinteresowanie się jego stanem zdrowia, niezapewnienie opieki w chorobie(dokumenty znajdujące się w dołączonych akt sygn. I Ns 1168/18 Sądu Rejonowegow Pruszkowie testament notarialnyB. K.z dnia 13 sierpnia 2018 r. – k. 8-9, postanowienie Sądu Rejonowego w Pruszkowie z dnia 26 sierpnia 2020 r. – k. 307).
W skład spadku poB. K.wchodziłlokal mieszkalny nr (...)przyul. (...)wS., o powierzchni(...)m(
    2), dla którego Sąd Rejonowyw Pruszkowie prowadziksięgę wieczystą nr (...)(
    okoliczność bezsporna – podana przez powódki w pozwie i niekwestionowana przez pozwaną, potwierdzona wglądem do elektronicznejksięgi wieczystej nr (...)na portalu https://przegladarka-ekw.ms.gov.pl).
Wartość rynkowalokalu mieszkalnego nr (...)przyul. (...)wS., według stanu z chwili otwarcia spadku poB. K.(tj. 15 września 2018 r.)i cen obecnych wynosi(...)zł(opinia biegłego rzeczoznawcy majątkowego ds.(...)– k. 150-173).
Ponadto w skład spadku wchodziły długi wynikające z zobowiązań zaciągniętych przez spadkodawcę oraz opłat i podatków, których wysokość w chwili otwarcia spadku(tj. 15 września 2018 r.) wynosiła łącznie(...)zł, w tym:

1
zaległość z tytułu opłat za mieszkanie wobec Wspólnoty Mieszkaniowej(...)w wysokości 2.034,04 zł (
    kartoteka księgowa lokali za rok 2018 za okres od bilansu otwarcia do września – k. 74-74v., potwierdzenia przelewu z 21.09.2018 r.i z 09.10.2018 r. – k. 75-76v.),

2
zadłużenie wobec GminyR.z tytułu podatku od nieruchomości za 2017 r. i za 2018 r. wraz z kosztami upomnienia w wysokości 159,20 zł (tytułu wykonawczyz 29.06.2018 r. wystawiony przez Naczelnika Urzędu Skarbowego wB.– k. 78-78v., potwierdzenie przelewu z 15.10.2018 r. – k. 79v.),

3
zadłużenie wobec Starosty(...)z tytułu opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste za 2017 r. w wysokości(...)zł wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi w stawce 7% do dnia 15 września 2018 r. w kwocie 51,36 zł (wezwanie Starosty(...)do zapłaty z dnia 10.08.2018 r. – k. 84, pokwitowanie wpłatyKPnr(...)– k. 84v.),

4
zadłużenie wobec Starosty(...)z tytułu opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste za 2018 r. w wysokości(...)zł wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi w stawce 7% do dnia 15 września 2018 r. w kwocie 15,90 zł (wezwanie Starosty(...)do zapłaty z dnia 10.08.2018 r. – k. 84, pokwitowanie wpłatyKPnr(...)– k. 84v.),

5
zadłużenie wobec(...) S.A.z tytułu opłat za usługi telekomunikacyjnew wysokości 21,46 zł (rozliczenie opłat z(...) S.A.nr(...)z 10.10.2018 r. – k. 85, potwierdzenie przelewu z 15.10.2018 r. – k. 85v.),

6
zadłużenie wobecW. L.z tytułu czynszu za najem placu pod działalność gospodarczą prowadzoną przez spadkodawcę za sierpień i część września 2018 r.w wysokości(...)zł (pokwitowanie wystawione przezW. L.w dniu 29.09.2018 r. – k. 88),

7
zadłużenie wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy za okres od lutego 2018 r. do września 2018 r. i odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 15 września 2018 r. w wysokości(...)zł (decyzja ZUS nr (...)z dnia 10.04.2023 r.o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek – k. 237-238v., pismo ZUS z 15.06.2023 r. – k. 236-236v.).

Długi powyższe zostały spłacone lub są spłacane (zadłużenie wobec ZUS) przezA. S.(w/w dokumenty, przesłuchanie pozwanejA. S.w charakterze strony postępowania – k. 211v.-213, wyjaśnienia pozwanejA. S.na terminie rozprawyz 18.10.2023 r. – k. 244).

A. S.poniosła również koszty pogrzebuB. K., tj. budowy katakumby w wysokości(...)zł oraz wykonania nagrobka w kwocie(...)zł, czyli łącznie(...)zł. Zasiłek pogrzeby w kwocie 4.000 zł został wypłacony przez ZUS firmie pogrzebowej i został przeznaczony na pokrycie innych kosztów pogrzebu spadkodawcy

    (paragon za katakumbę z 18.09.2018 r. – k. 89, rachunek za nagrobek nr(...)z 14.09.2019 r. – k. 89v., przesłuchanie pozwanejA. S.w charakterze strony postępowania – k. 211v.-213, wyjaśnienia pozwanejA. S.na terminie rozprawyz 18.10.2023 r. – k. 244).

W rodzinieB. K.iA. G. (2)dochodziło do częstych kłótni i awantur, interwencji Policji, będących głównie konsekwencją nadużywania alkoholu przezB. K.. W 2009 r. małżonkowie rozwiedli się aA. G. (2)wraz z córkąM. K. (1)wyprowadziła się odB. K.i zamieszkała z innym mężczyzną. W(...) urodziła sięA. G. (1), krótko po jej urodzeniuA. G. (2)wraz z córkamiM. K. (1)iA.G.ponownie zamieszkała zB. K., aB. K.zgłosiłA.G.w Urzędzie Stanu Cywilnego jako swoje dziecko. Nadal dochodziło do awantur pomiędzyB. K.iA. G. (2), których świadkami były małoletnie dzieci. W grudniu 2015 r.A. G. (2)wyprowadziła się wraz z córkami odB. K.z jego mieszkania wS.doS., nie podając byłemu mężowi swego adresu zamieszkania w obawie o własne bezpieczeństwo(odpis zupełny aktu urodzeniaA.G.– k. 14-14v., przesłuchanieA. G. (2)w charakterze strony postępowania – przedstawiciela ustawowego małoletniej powódkiA.G.– k. 209v.-210v., przesłuchanie powódkiM. K. (1)– k. 210v.–211v., przesłuchanie pozwanejA. S.– k. 211v.-213).
Po wyprowadzceA. G. (2)wraz z córkami,B. K.nie miał żadnych kontaktów zA.G., która miała wówczas 5 lat. KontaktyB. K.zM. K. (1), która w chwili wyprowadzki od ojca miała 15 lat, były ograniczone do kontaktów telefonicznych i sporadycznych spotkań osobistych.M. K. (1)do maja2018 r. przebywała w ośrodku szkolno-wychowawczym z internatem wP., gdzie uczęszczała do szkoły zawodowej specjalnej, z ośrodka tego nie mogła oddalać się bez opieki osoby dorosłej.A. G. (2)przywoziła czasamiM. K. (1)doB. K.we wczesnych godzinach porannych w poniedziałki, kiedy odwoziła córkę do ośrodkawP., żeby mogła spotkać się z ojcem przed zajęciami szkolnymi.B. K.odwiedził również dwukrotnieM. K. (1)w ośrodku szkolno-wychowawczymwP.. W 2018 r.M. K. (1)przyjmowała sakrament bierzmowaniawP.,B. K.nie przybył na tę uroczystość pomimo zaproszenia od córki.W czerwcu 2018 r.M. K. (1)ukończyła 18 lat,B. K.złożył jej telefonicznie życzenia, nie dał jej żadnego prezentu.M. K. (1)nie miała samochodu ani prawa jazdy, około 3-4 miesiące przed śmierciąB. K.dowiedziała się o zaawansowanej chorobie ojca, który cierpiał na alkoholową marskość wątroby, wodobrzusze, zapalenie otrzewnej. Powódka z ojcem spotkała się osobiście ostatni raz około trzy tygodnie przed jego śmiercią w miejscu jego pracy, gdzie pojechała z matką. WówczasB. K.dałM. K. (1)klucze do swoje mieszkania,M. K. (1)dorobiła te klucze dla siebie, po czym oryginalne klucze oddała ojcu. Dzień przed swoją śmierciąB. K.zatelefonował doM. K. (1), miał trudności z mówieniem, powiedziałM. K. (1), że ją kocha, rozłączył się i nie odbierał już telefonu odM. K. (1). Powódka była poruszona tym telefonem od ojca, zrozumiała, że ojciec z nią się żegna(zeznania świadkówB. P.– k. 206-207v., zeznania świadkaM. W.– k. 208v.-209v., częściowe zeznania świadkaM. K. (2)– k. 207v-208v., przesłuchanieA. G. (2)w charakterze strony postępowania – przedstawiciela ustawowego małoletniej powódkiA.G.– k. 209v.-210v., przesłuchanie powódkiM. K. (1)– k. 210v.–211v., przesłuchanie pozwanejA. S.– k. 211v.-213, opinia sądowo-psychiatryczna sporządzona w sprawie sygn. akt I Ns 1168/18 Sądu Rejonowegow Pruszkowie – k. 43-50v., opinia neurologiczna sporządzona w sprawie sygn. akt I Ns 1168/18 Sądu Rejonowego w Pruszkowie – k. 51-54).
B. K.nie potrzebował stałej pomocy do chwili śmierci, był samodzielny pomimo choroby. Prowadził działalność gospodarczą w postaci wulkanizacji opon, pracował zawodowo do czasu swojej śmierci (jeszcze dzień przed śmiercią), nie potrzebował wsparcia finansowego. Nigdy nie prosił byłej żony i córkiM. K. (1)o pomoc. Pomagała mu siostraA. S., która woziła go na badania i do szpitali. Na miesiąc przed śmierciąB. K.sporządził testament. Powiedział wówczas swoim znajomym, że przepisał cały majątek na siostręA. S.i wydziedziczył córkęM. K. (1), ponieważ nikt poza siostrą nie opiekował się nim i nie odwiedzał go(zeznania świadkaM. W.– k. 208v.-209v., częściowe zeznania świadkaM. K. (2)–k. 207v-208v., przesłuchanieA. G. (2)w charakterze strony postępowania – przedstawiciela ustawowego małoletniej powódkiA.G.– k. 209v.-210v., przesłuchanie powódkiM. K. (1)– k. 210v.–211v., przesłuchanie pozwanejA. S.– k. 211v.-213).
M. K. (1)została poinformowana przezA. S.o śmierciB. K., o dacie jego pogrzebu oraz o sporządzeniu przez niego testamentu notarialnego.W dniu pogrzebu ojcaM. K. (1)udała się z matką do notariusza w celu uzyskania testamentuB. K.. Po przeczytaniu testamentu i uzyskaniu informacji o swoim wydziedziczeniu,M. K. (1)zasłabła i w konsekwencji nie pojechała na pogrzeb ojca (przesłuchanieA. G. (2)w charakterze strony postępowania – przedstawiciela ustawowego małoletniej powódkiA.G.– k. 209v.-210v., przesłuchanie powódkiM. K. (1)– k. 210v.–211v., przesłuchanie pozwanejA. S.– k. 211v.-213).
A. S.jest zatrudniona w(...) S.A.na stanowisku starszego specjalisty ds. sprzedaży i z tego tytułu osiągała wynagrodzenie netto w październiku 2020 r. w kwocie 3.145,07 zł, w listopadzie 2020 r. w kwocie 6.738,10 zł, w grudniu 2020 r.w kwocie 3.539,01 zł (zaświadczenia o zatrudnieniu – k. 99). Powódka mieszka wrazz mężem w domu swoich teściów, poza mieszkaniem odziedziczonym poB. K.nie ma żadnych innych mieszkań, w mieszkaniu tym mieszka córka pozwanej (fakty ustalone na podstawieart. 230 k.p.c.– podane przez pozwaną na terminie rozprawy z 18.10.2023 r., niekwestionowane przez stronę powodową).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych wyżej dowodów.
Sąd dał wiarę obiektywnym dowodom z wymienionych wyżej dokumentów, zgromadzonych w aktach niniejszej sprawy i w dołączonych aktach sprawy Sądu Rejonowego w Pruszkowie sygn. akt I Ns 1168/18, które nie budziły wątpliwości co do ich autentycznościi nie było kwestionowane przez strony postępowania.
W szczególności, jeśli chodzi o ustalenie stopnia pokrewieństwa powódek ze spadkodawcąB. K., to jedynie miarodajnymi dowodami dotyczącymi tej kwestii mogły być w niniejszym postępowaniu odpisy aktów urodzeniaA.G.iM. K. (1). Zgodnie zart. 3Prawa o aktach stanu cywilnego z dnia 28 listopada 2014 r. (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1378) akty stanu cywilnego stanowią wyłączony dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, a ich niezgodność z prawdą może być stwierdzona jedyniew postępowaniu sądowym. Domniemanie prawdziwości aktów stanu cywilnego sięga w tym wypadku dalej niż domniemania przyjmowane w odniesieniu do innych dokumentów urzędowych na gruncieart. 244 § 1 k.p.c., ponieważ sąd może orzekać o niezgodnościz prawdą aktu stanu cywilnego wyłącznie w sentencji orzeczenia, a nie jako o przesłance innego rozstrzygnięcia. Chodzi tu więc o odrębne postępowanie sądowe, którego przedmiotem jest kwestia niezgodności aktu stanu cywilnego z prawdą. Przepisart. 3in finePrawa o aktach stanu cywilnego wyłącza możliwość obalenia domniemania prawdziwości aktu stanu cywilnego w tym postępowaniu, w którym odpis tego aktu został powołany jako dowód (por.: J. Ignatowicz, w: Pietrzykowski, Komentarz KRO, 1993, s. 60; orz. SN z 09.03.1978 r., IV CR 52/78, z 11.12.2002, I CK 348/02 i z 23.07..2015 r., I CSK 725/14).
W związku z powyższym Sąd nie mógł w niniejszym postępowaniu ustalić na podstawie zeznań świadków i przesłuchania stron, żeB. K.nie jest ojcem biologicznymA.G., wbrew zapisom w akcie urodzenia powódki. Ojcostwo spadkodawcy mogłoby być podważone tylko w innym, właściwym postępowaniu sądowym, które nie zostało jednak przeprowadzone. Prokurator odmówił wystąpienia z powództwemo zaprzeczenie ojcostwaB. K.w stosunku do małoletniejA.G., mimo wystąpienia z takim wnioskiem przezA. S.(pismo Prokuratury RejonowejwL.z 28.09.2023 r. – k. 242-242v. akt sprawy). Dlatego Sąd na podstawie art. 2352§ 1 pkt. 2 i 3 pominął dowody z zeznań świadkówM. K. (2)iM. W.częściowo orazG. S.iJ. A.w całości, które zmierzały do wykazania faktu, że spadkodawca nie jest ojcemA.G., gdyż dowody te były nieprzydatne do wykazania tego faktu.
Sąd uznał za wiarygodne zeznania świadkówB. P.,M. K. (2),M. W., a także zeznaniaA. G. (2),M. K. (1)iA. S.złożone w charakterze stron postępowania, w których osoby te opisały relacje pomiędzy powódkami a spadkodawcą, a także sposób funkcjonowania spadkodawcy. Zeznania wymienionych osób korespondowały wzajemnie ze sobą, nie zawierały ewidentnych sprzeczności, lecz uzupełniały się wzajemnie, zatem były przydatne do dokonania na ich podstawie ustaleń faktycznych we wskazanych zakresie. Sąd nie dał wiary jedynie tej części zeznań świadkaM. K. (2)(w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy),w której twierdził on, żeB. K.nie posiadał numeru telefonu córkiM. K. (1), gdyż twierdzenie takie pozostaje w sprzeczności z zeznaniami pozostałych świadków i stron postępowania, z których wynika, że spadkodawca utrzymywał z córką kontakty telefoniczne.
Sąd dał również wiarę w całości tej części zeznań pozwanejA. S.,w której wskazywała ona na spłacenie długów spadkowych poB. K., ponieważ korespondowały one z dokumentami stanowiącymi materiał dowody sprawy.
Wartość rynkową wchodzącego w skład spadkulokalu mieszkalnego nr (...)przyul. (...)wS.Sąd ustalił na podstawie opinii biegłego sądowego rzeczoznawcy majątkowegoM. D.. Opina została sporządzona w sposób charakterystyczny dla tego typu dokumentów, po dokonaniu analizy rynku nieruchomościi porównaniu nieruchomości wycenianej z nieruchomościami podobnymi. Biegła w opiniiw sposób jasny i przystępny przedstawiła podstawy przeprowadzonych badań, metodologię wyceny oraz wnioski opinii, co pozwoliło uznać opinię za rzetelną, nie budzącą wątpliwości co do wiedzy i fachowości jej autora. Opinia nie była też kwestionowana przez żadną ze stron postępowania.
Sąd zważył co następuje:
Zgodnie zart. 991 § 1 k.c., zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy, albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek). Stosownie doart. 991 § 2 k.c.,w brzmieniu obowiązującym w dacie otwarcia spadku poB. K., jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci otrzymanej od spadkodawcy darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.
Dla uzyskania konkretnej sumy zachowku należy pomnożyć udział spadkowy stanowiący podstawę obliczenia zachowku przez wartość tzw. substratu zachowku, który stanowi czysta wartość spadku, powiększona ewentualnie o wartość podlegających zaliczeniu darowizn. Czystą wartość spadku ustala się odejmując od aktywów spadkowych wartość długów spadkowych, z tym że przy tej operacji – zgodnie zart. 994 § 1 k.c.w brzmieniuz daty otwarcia spadku – nie uwzględnia się jednak zapisów i poleceń, mimo że stanowią one długi spadkowe (tak: Elżbieta Skowrońska-Bocian, w: Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga czwarta. Spadki, Warszawa 2005, s. 165-166).
Zgodnie z regułami dziedziczenia ustawowego, obowiązującymi w dacie otwarcia spadku poB. K., w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych (art. 931 § 1 zd. 1 k.c.).
Jak wcześniej wskazano, materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie pozwalał na ustalenie, żeB. K.w chwili otwarcia spadku był rozwiedziony oraz miał dwoje dzieci – córkiM. K. (1)iA.G.. Powtórzyć należy, że na ojcostwoB. K.odnośnieM. K. (1)jak iA.G.wskazywały zapisy w aktach urodzenia obydwu powódek. PokrewieństwoB. K.iM. K. (1)nie było kwestionowana. Strona pozwana zaprzeczała natomiast, żeB. K.jest biologicznym ojcemA.G.. Jednakże wynikające z art. 3 Prawa o aktach stanu cywilnego z dnia 28 listopada 2014 r. domniemanie prawdziwości aktów stanu cywilnego wykluczało możliwość dokonania przez Sąd w niniejszym postępowaniu odmiennych ustaleń faktycznych co do ojcostwa spadkodawcy w stosunku doA.G.niż wynikające ze stosowanego wpisu w akcie urodzenia powódki. Ze względu na okoliczności, że akty stanu cywilnego stanowią wyłączony dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, nie było dopuszczalne ustalenie w sprawie o zachowek na podstawie zeznań świadków czy nawet zgodnych twierdzeń stron, że spadkodawca nie jest ojcem powódki. Obalenie domniemania prawdziwości takiego wpisu w akcie urodzeniaA.G.mogłoby nastąpić wyłącznie w postępowaniu sądowym o zaprzeczenie ojcostwa (art. 63-70 k.r.o.) lub ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa (art. 78-82 k.r.o.), zgodnie z obowiązującymi w tego rodzaju sprawach regułami dowodzenia, ale takie postępowania, podważające ojcostwoB. K.w stosunku doA.G., nie zostały przeprowadzone.
W związku z faktem, żeB. K.w testamencie notarialnym z dnia 13 sierpnia 2018 r. wydziedziczył córkęM. K. (1), pozbawiając ją prawa do zachowku, co powódka zakwestionowała, rozważyć należało zasadność i skuteczność tego wydziedziczenia. Przesłanki wydziedziczenia określaart. 1008 k.c.Zgodnie z tym przepisem, spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku: 1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego; 2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci; 3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.
Przepisart. 1008 k.c.ustala zamknięty katalog przyczyn wydziedziczenia, niedopuszczalna jest więc wykładnia rozszerzająca tego przepisu. W myślart. 1009 k.c.przyczyna wydziedziczenia musi wynikać z treści testamentu. Ponadto to na pozwanymw sprawie o zachowek ciąży obowiązek udowodnienia, że rzeczywiście zaistniały okoliczności wskazane przez spadkodawcę w testamencie jako przyczyna wydziedziczenia określonej osoby, natomiast rolą sądu jest ocena, czy okoliczności te wypełniają przynajmniej jedną z przesłanek wydziedziczenia wskazanych wart. 1008 k.c.
W rozpatrywanej sprawieB. K.jako przyczynę wydziedziczenia swojej córkiM. K. (1)wskazał w testamencie niedopełnienie względem niego obowiązków rodzinnych, to jest brak kontaktu od 2,5 roku, nieinteresowanie się jego stanem zdrowia, niezapewnienie mu opieki w chorobie. Oznacza to, że spadkodawca odwołał się w do przesłanki wydziedziczenia określonej wart. 1008 pkt 3 k.c.Obowiązki rodzinne zależą od tego, kim jest uprawniony do zachowku i spadkodawca. Do najbardziej typowych przykładów niedopełniania obowiązków rodzinnych, w rozumieniuart. 1008 pkt 3 k.c., należą: uchylanie się od zaspokajania obowiązku alimentacyjnego, brak osobistej troski czy zainteresowania chorym spadkodawcą, zerwanie kontaktów. Niedopełnianie obowiązków rodzinnych ma mieć charakter uporczywy, co odnosi się zarówno do cechy postępowania uprawnionego (wielokrotność, długotrwałość, nieustanność), jak i jego nastawienia psychicznego (upór, zatwardziałość, zła wola). Przy ocenie, czy przesłanka ta została spełniona, należy kierować się pewną dozą rygoryzmu, bowiem nie każde odstępstwo od modelu idealnego w relacjach rodzinnych może stać się podstawą wydziedziczenia. Kluczowa dla możliwości wydziedziczenia z powodu niedopełnienia obowiązków rodzinnych jest kwestia winy (odpowiedzialności) za zaistniałą sytuację. Oznacza to, że jeśli ktoś zrywa kontakty z rodziną, nie może później wydziedziczyć z powodu braku więzów.
Oceniając kwestię ziszczenia się w niniejszej sprawie przesłanki zart. 1008 pkt 3 k.c., zwrócić trzeba przede wszystkim uwagę, żeM. K. (1)żyła w faktycznym rozłączeniu ze swoim ojcemB. K.ze względu na decyzje życiowe jej rodziców (w tym spadkodawcy), którzy rozstali się ostatecznie pod koniec 2015 r., gdy powódka była małoletnia, a następnie zamieszkali w miejscowościach oddalonych od siebie od kilkadziesiąt kilometrów.M. K. (1)osiągnęła pełnoletniość dopiero w czerwcu 2018 r. (trzy miesiące przed śmiercią spadkodawcy), do maja 2018 r. przebywała w ośrodku szkolno-wychowawczym z internatem, którego sama nie mogła opuszczać, a do czasu śmierci spadkodawcy nie uzyskała prawa jazdy ani nie miała samochodu, a zatem jej swoboda przemieszczania się była ograniczona. W tej sytuacji oczywistym jest, że toB. K.powinien zabiegać o inicjowanie i utrzymywanie osobistych kontaktów z małoletnią córką, bowiem po stronie powódki występowały w tej kwestii istotne ograniczenia ze względu na jej wiek i opisaną sytuację życiową. Tymczasem spadkodawca nie przejawiał w tej dziedzinie większej aktywności.B. K.wiedział chociażby, że jego córka uczy się w szkolez internatem, miał możliwość odwiedzenia jej tam, ale uczynił to jedynie dwa razy, nie przybył też na uroczystość bierzmowania, pomimo zaproszenia od córki. Spadkodawca miał również możliwość wymuszenia na drodze sądowej osobistych i regularnych kontaktówz córkąM. K. (1), gdyby jakieś przeszkody w tym względzie czyniła jej matka. Skoroo ustalenie takich kontaktów nie występował, to znaczy, że albo nie było w tym względzie istotnych przeszkód czynionych przez matkę powódki, albo spadkodawcy nie zależało na regularnych i częstszych kontaktach osobistych z córką. W każdym razie odpowiedzialności za ten stan rzeczy nie może ponosić powódka, która osiągnęła pełnoletniość niedługo przed śmiercią spadkodawcy.
Jak wynika z przeprowadzonego postępowania dowodowego,B. K.iM. K. (1)utrzymywali natomiast regularne kontakty telefoniczne, co przeczy twierdzeniu spadkodawcy w testamencie o braku kontaktu zM. K. (1)przez 2,5 roku. W tych okolicznościach nie da się stwierdzić, by w chwili sporządzania przez spadkodawcę przedmiotowego testamentu i w okresie poprzedzającym tę chwilęM. K. (1)prezentowała brak woli utrzymywania relacji z ojcem. W sprawie niniejszej nie bez znaczenia jest również fakt nadużywania przez spadkodawcę alkoholu, który był z pewnością jednąz przyczyn patologii występujących w rodzinieB. K.iA. G. (2), gdy żyli razem, a w które siłą rzeczy uwikłana została również ich małoletnia wówczas córka –M. K. (1).B. K.nie zaprzestał nadużywania alkoholu do końca swego życia, a mimo to powódka nie odwróciła się od niego, lecz chciała utrzymywać kontakt z ojcem – na tyle, na ile on o to zabiegał. Nie sposób czynić powódce zarzutu, że potrafiła zakończyć telefoniczną rozmowę z ojcem w momencie, kiedy ten negatywnie wypowiadał się o jej matce, z którą był skonfliktowany.
Zeznania świadków i stron postępowania wskazują, żeB. K., pomimo postępującej choroby w ostatnich miesiącach jego życia, pozostawał do końca samodzielny, pracował zawodowo i radził sobie sam w czynnościach życia codziennego. Jeśli potrzebował jakiejś pomocy (np. przy dowożeniu na wizyty lekarskie), to otrzymywał ją od zamieszkującej w pobliżu siostry. Nie oczekiwał natomiast żadnej pomocy materialnej czy fizycznej od córkiM. K. (1). Od córki oczekiwał wsparcia duchowego, ale trudno wymagać od osoby, która dopiero co ukończyła 18 lat, nie była jeszcze samodzielna aniw pełni ukształtowana psychicznie, a nadto bez swojej winy żyła od wielu lat w oddzieleniu od ojca, żeby była w stanie sprawować bieżącą opiekę nad ojcem czy unieść ciężar mentalnego wsparcia poważnie chorej osoby.
Okoliczności faktyczne niniejszej sprawy nie dają zatem podstaw do stwierdzenia, byM. K. (1)nie dopełniała względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych w sposób wskazany w testamencie, a tym bardziej by zarzucane jej zachowania nosiły cechy uporczywości, tj. by miały charakter powtarzający się, nacechowany złą wolą powódki.W konsekwencji, wydziedziczenieM. K. (1)w testamencie z dnia 13 sierpnia 2018 r. nie może być uznane skuteczne. Wobec tegoM. K. (1)jest ona do zachowku po zmarłymB. K..
W przypadku dziedziczenia ustawowego poB. K., powódkiM. K. (1)iA. G. (1), jako córki spadkodawcy, nabyłyby spadek po 1/2 części, zgodniezart. 931 § 1 k.c.B. K.sporządził jednak testament, w którym do całego spadku powołała pozwanąA. S., wyłączając w ten sposób ustawowy porządek dziedziczenia. Oznacza to, że powódkom, które nie otrzymały od spadkodawcy należnego im zachowku, przysługuje przeciwkoA. S.roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku. Roszczenie to odpowiada w przypadkuM. K. (1), która w chwili otwarcia spadku była pełnoletnia, połowie wartości udziału spadkowego, który nabyłaby przy dziedziczeniu ustawowym, czyli 1/4 wartości spadku (1/2 x 1/2 = 1/4),a w przypadkuA.G., która w chwili spadku była małoletnia, 2/3 wartości udziału spadkowego, który nabyłaby przy dziedziczeniu ustawowym, czyli 1/3 wartości spadku (1/2x 2/3 = 1/3).
Przy obliczaniu zachowku wartość spadku ustala się według stanu z chwili jego otwarcia. O zakresie odpowiedzialności spadkobiercy wobec uprawnionego do zachowku powinna odpowiadać taka wartość spadku, jaką spadkobierca odziedziczył, wobec czego wszelkie zmiany w tym przedmiocie zaistniałe po otwarciu spadku nie mają znaczenia. (por: orz. SN z 08.02.1984 r., III CZP 1/84 i z 18.10.1974 r.). Punktem odniesienia przy obliczaniu stanu czynnego spadku dla potrzeb obliczenia wysokości należnego zachowku może być jedynie chwila otwarcia spadku będąca chwilą śmierci spadkodawcy (art. 922 § 1, art. 924i 925 k.c.). Ustalanie składu spadku, mianowicie różnicy między wartością stanu czynnego spadku (aktywów) i wartością stanu biernego spadku (pasywów), następuje więc, co do zasady, według reguł określonych wart. 922 k.c., nie uwzględnia się jedynie zapisówi poleceń oraz oczywiście długów z tytułu zachowku (tak: SN w orz. z 14.03.2008 r., IV CSK 509/07). Nie ma podstaw, aby wartość długów spadkowych ustalać na inną chwilę, np. na datę uprawomocnienia się postanowienia sądowego o stwierdzeniu nabycia spadku. Spadkobierca nabywa bowiem spadek z chwila jego otwarcia, to jest z chwilą śmierci spadkodawcy (art. 925 k.c.w zw. zart. 924 k.c.), kiedy to przechodzą na spadkobiercę prawa i obowiązki zmarłego (art. 922 § 1 k.c.), a orzeczenie sądu stwierdzające nabycie spadku ma charakter deklaratywny. Jeżeli już po otwarciu spadku ulega zmianie wysokość długów (pasywów) wynikających z zobowiązań zaciągniętych przez spadkodawcę za jego życia (np. na skutek narastania odsetek), to są to już własne długi spadkobiercy, który nabył spadekw stanie istniejącym w chwili jego otwarcia.
Wartość aktywów spadkowych poB. K., tj.lokalu mieszkalnego nr (...)przyul. (...)wS., według stanu z chwili otwarcia spadku wynosiła 321.000 zł. Natomiast wysokość pasywów spadkowych, według stanu z chwili otwarcia spadku, wynosiła łącznie(...)zł, w tym długi spadkodawcy w wysokości(...)zł, jak to wskazano wyżej w ustaleniach faktycznych, oraz poniesione przez pozwaną koszty pogrzebu spadkodawcy (wykonania katakumby i nagrobka) w wysokości 15.000 zł, które również należą do długów spadkowych, zgodnie zart. 922 § 3 k.c.Stosownie do przywołanych wyżej zasad przy ustalaniu wysokości pasywów spadku nie podlegały uwzględnieniu odsetki od zaciągniętych zobowiązań (zarówno karne jaki ustawowe), które zostały naliczone przez wierzycieli za okres już po otwarciu spadku.
Odnośnie pozostałych wskazanych przez pozwaną – jako długi spadkowe – kosztów, wskazać należy, że nie mogą zostać uznane za długi spadkowe te zobowiązania spadkodawcy, które zostały zapłacone przed śmiercią spadkodawcy, tj. przed dniem 15 września 2018 r., gdyż wówczas spadek nie został jeszcze otwarty: chodzi tu o kwotę 48,23 zł z tytułu opłaty za usługi telekomunikacyjne, uiszczonej przez pozwaną 6 września 2023 r.

    (faktura VAT z dnia 10.08.2018 r. wraz z potwierdzeniem przelewu z 06.09.2018 r. – k. 86-86v.).Nie stanowią długów spadkowych zobowiązania związane z majątkiem spadkowym, lecz powstałe po śmierci spadkodawcy, gdyż są to już własne długi spadkobiercy – pozwanej, która nabyła spadek w stanie istniejącym w chwili jego otwarcia. Wobec tego naliczone po 15 września 2018 r. opłaty do wspólnoty mieszkaniowej za odziedziczony lokal mieszkalny, należności za dostarczany do lokalu gaz, podatki od nieruchomości za lata 2019 i 2020 – nie stanowią długów spadkowych

    (kartoteki dot. przedmiotowego lokalu mieszkalnego – k. 59, 64, 73-73v.; potwierdzenia operacji na rzecz Wspólnoty Mieszkaniowej(...)– k. 60-63, 65-72, 75-76v; rozliczenia należności za gaz – k. 77-77v; potwierdzenie zapłaty podatku od nieruchomości – k. 82, zaświadczenie Starosty(...)z 21.08.2019 r. – k. 84).Z tych samych przyczyn długu spadkowego nie mogły stanowić koszty utylizacji opon, dokonanej przez pozwaną po śmierci spadkodawcy; dodatkowo pozwana nie udowodniła, że z tego tytułu zapłaciła faktycznie 386 zł, bowiem nie przedstawiła żadnego rachunku potwierdzającego ten fakt. Długu spadkowego nie stanowiła również opłata prolongacyjnejw wysokości(...)zł, która została naliczona pozwanej przez ZUS z tytułu rozłożenia na raty zaległych składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy, gdyż stanowi ona własny dług pozwanej

    (umowa o rozłożenie na raty należności z tytułu składek – k. 233-236v), a także wysokość odsetek naliczonych za nieuiszczenie opłaty rocznej w tytułu użytkowania wieczystego, biegnących od dnia 16 września 2018 r. wg stawki 7% (

    vide wezwanie do zapłaty – k. 83-83v). Nie miało natomiast znaczenia, że niektóre z długów powstałych do czasu otwarcia spadku nie zostały spłacone przez pozwaną (część rat z tytułu zaległych składek w ZUS). Z punktu widzenia roszczenia o zachowek istotny jest bowiem stan spadku, w tym pasywa, istniejące w chwili otwarcia spadku, niezależnie od tego, czy zostały spłacone przez spadkobiercę. Ponadto co do kosztów pogrzebu spadkodawcy, pozwana nie wykazała stosownymi dokumentami, żeby poniosła inne jeszcze, niż wyżej wskazane, koszty pogrzebu. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywał na pozwanej, stosownie do reguły zart. 6 k.c., skoro powoływała tę okoliczność jako podstawę zmniejszającą jej obowiązek z tytułu zapłaty zachowku.
Czysta wartość spadku poB. K., stanowiąca podstawę obliczenia zachowku, wynosi zatem 291.632,44 zł ((...)zł minus(...)zł). Po pomnożeniu tej kwoty przez wskazane wyżej udziały, stanowiące podstawę obliczenia zachowku przysługującego powódkom, suma zachowku należnaM. K. (1)wynosi 72.908,11 zł (1/4 x 291.634,44 zł), a suma zachowku należnaA. G. (1)wynosi 97.210,81 zł (1/3x 291.634,44 zł).
W związku ze zgłoszonym przez pozwaną wnioskiem o rozłożenie świadczeń z tytułu zachowku na raty bądź o odroczenie terminu ich płatności wskazać trzeba, że podstawą takich decyzji sądu może byćart. 9971k.c.W myśl tego przepisu, obowiązany do zaspokojenia roszczenia z tytułu zachowku może żądać odroczenia terminu jego płatności, rozłożenia go na raty, a w wyjątkowych przypadkach – jego obniżenia, przy uwzględnieniu sytuacji osobisteji majątkowej uprawnionego do zachowku oraz obowiązanego do zaspokojenia roszczeniaz tytułu zachowku (§ 1). W przypadku rozłożenia na raty roszczenia z tytułu zachowku terminy ich uiszczenia nie mogą przekraczać łącznie pięciu lat. W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie sąd, na wniosek zobowiązanego, może odroczyć termin zapłaty rat już wymagalnych lub przedłużyć termin, o którym mowa w zdaniu pierwszym. Zmieniony termin nie może być dłuższy niż dziesięć lat (§ 2).
Celem omawianej regulacji jest umożliwienie stronie obowiązanej do zapłaty zachowku dobrowolnego wykonania wyroku, z uwzględnieniem braku możliwości spełnienia zasądzonego świadczenia jednorazowo, z uwagi jej szczególną sytuację osobistą lub majątkową, przy poszanowaniu jednak słusznych interesów uprawnionego do zachowku, polegającego na otrzymaniu świadczenia w nieodległym, rozsądnym terminie.W rozpatrywanym przypadku pozwana ze względu na swą sytuację majątkową istotnie nie ma możliwości jednorazowej i natychmiastowej zapłaty na rzecz powódek zasądzonych kwot zachowku, bowiem nie posiada żadnych oszczędności pieniężnych (na co wskazuje oświadczenie o stanie majątkowym pozwanej złożone do akt sprawy). Skoro jednak pozwana twierdzi, że jest w stanie dokonywać spłaty rat po 1.000 zł miesięcznie, to zasądzone od niej kwoty spłacałaby przez około 14 lat, co wykraczałoby poza terminy określone wart. 9971§ 2 k.c.i jest niedopuszczalne. Niezależnie od tego, ustalenie terminu spłaty świadczenia na tak długi okres byłoby nieakceptowalne z punktu widzenia interesów powódek uprawnionych do zachowku, gdyż nadmiernie odwlekałoby w czasie uzyskanie przez nie należnych świadczeń. Wobec tego Sąd nie uwzględnił wniosku pozwanej o rozłożenia zasądzonych świadczeń na raty. Sąd uznał natomiast, że interesy obydwu stron uwzględniać będzie odroczenie zasądzonych świadczeń na sześć miesięcy od daty uprawomocnienia się wyroku w niniejszej sprawie. Tak ustalony termin płatności pozwali pozwanej na zgromadzenie środków potrzebnych do zapłaty zachowku – czy to w drodze zaciągnięcia kredytu bankowego, czy sprzedaży odziedziczonego po spadkodawcy mieszkania – a odroczenie płatności na nieodległy termin nie będzie nazbyt dolegliwe dla powódek.
Brak było podstaw do przyznania odsetek ustawowych za opóźnienie od zasądzonych na rzecz powódek kwot od dnia wniesienia pozwu, jak zażądano w pozwie. Skoro ustalenie wartości substratu zachowku następuje według cen z chwili orzekania o roszczeniuo zachowek, to odsetki od tak ustalonego świadczenia pieniężnego powinny być naliczane najwcześniej dopiero od daty wyrokowania w sprawie. Dopiero z tym momentem roszczenie o zapłatę tak ustalonej kwoty zachowku staje się wymagalne (tak SN w orz. z 26.03.1985 r., III CZP 75/84 i Sąd Apelacyjny w Warszawie w orz. z 18.11.1997 r., I ACa 690/97). Dodatkowo w niniejszej sprawie pozwana nie pozostaje aktualnie w opóźnieniu w zapłacie świadczeń z tytułu zachowku, skoro obowiązek zapłaty został przez Sąd odroczony. Dlatego odsetki za opóźnienie Sąd przyznał na wypadek uchybienia ustalonemu w wyroku terminowi płatności świadczenia z tytułu zachowku.
Z tych wszystkich przyczyn, na podstawie powołanych wyżej przepisów, Sąd w pkt. Ii II sentencji wyroku zasądził od pozwanej na rzecz powódkiM. K. (1)kwotę 72.908,11 zł i na rzecz powódkiA.G.kwotę 97.210,81 zł, płatne w terminie sześciu miesięcy od daty uprawomocnienia się wyroku wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w razie uchybienia terminowi płatności, zaś w pkt. III sentencji wyroku oddalił powództwo w pozostałej części.
Orzekając o kosztach postępowania w pkt IV i V sentencji wyroku, Sąd na podstawieart. 100 zd. 2 k.p.c.iart. 98 k.p.c.włożył na pozwanego obowiązek zwrotu powódkom pełnych kosztów procesu. Sąd miał tu na uwadze fakt, że żądania powodów zostały uwzględnione w zdecydowanej większości (w przybliżeniu w 83%), oraz że na wysokość zachowku miały wpływ długi spadkowe ujawnione przez pozwaną dopiero w toku postępowania sądowego. Koszty powódek niezbędne do celowego dochodzenia praww niniejszej sprawie wyniosły po 6.158,50 zł, na co składają się pokryte przez powódki koszty opinii biegłego sądowego w wysokości 1.500 zł (na każdą z powódek przypada po 750 zł), opłata skarbowa od pełnomocnictwa procesowego w wysokości 17 zł (na każdąz powódek przypada po 8,50 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika procesowego po 5.400 zł w przypadku każdej z powódek, ustalone na podstawie § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1964).
Nieuiszczone koszty sądowe Sąd w pkt. VI sentencji wyroku przejął na rachunek Skarbu Państwa, na podstawieart. 113 ust. 4w zw. zart. 83 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.