Sąd Okręgowy w Lublinie
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 1184/18
Data wyroku: 2021-09-09 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Dariusz Iskra, Sądu Rejonowego Urszula Korneluk (delegowana), Sędzia Sądu Okręgowego Dorota Modrzewska-Smyk
Słowa kluczowe: Droga konieczna
Podstawa prawna: art. 145 § 2 k.c.

Sygn. akt II Ca 1184/18

POSTANOWIENIE
Dnia 9 września 2021 roku

    Sąd Okręgowy w Lublinie II Wydział Cywilny Odwoławczy

w składzie:
Przewodniczący Sędzia Sądu Okręgowego Dariusz Iskra (sprawozdawca)
Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Dorota Modrzewska-Smyk
Sędzia Sądu Rejonowego Urszula Korneluk (delegowana)
Protokolant   Sekretarz sądowy Małgorzata Siuda
po rozpoznaniu w dniu 9 września 2021 roku w Lublinie, na rozprawie
sprawy z wnioskuS. K.
z udziałemA. A.,P. A.,M. M. (1),P. M.iM. B. (1)
o ustanowienie służebności drogi koniecznej
na skutek apelacji uczestniczkiM. M. (1)oraz apelacji uczestnikaP. M.od postanowienia Sądu Rejonowego wK.z dnia 16 lipca 2018 roku, w sprawie(...)
postanawia:
I.na skutek apelacjiP. M.zmienić zaskarżone postanowienie:

    1)w punkcie 1 w ten sposób, że ustanowić na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości składającej się zdziałek numer (...), położonej wK., objętejksięgą wieczystą numer (...), służebność drogi koniecznej na nieruchomości składającej się zdziałek numer (...), położonej wK., objętejksięgą wieczystą numer (...), przebiegającą zgodnie z projektem wskazanym na mapie sporządzonej przez geodetęE. D., zaewidencjonowanej przez Starostę(...)w państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym w dniu 24 lipca 2020 roku pod numerem(...)
(...)(...)(...),
2)w punkcie 2 w ten sposób, że zasądzić odS. K.na rzeczM. M. (1)kwotę 10750 zł (dziesięć tysięcy siedemset pięćdziesiąt złotych) tytułem wynagrodzenia za ustanowienie służebności drogi koniecznej, płatną w terminie do dnia 30 września 2021 roku z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na wypadek uchybienia terminowi płatności;
II.oddalić apelacjęP. M.w pozostałej części;
III.oddalić apelacjęM. M. (1);
IV.stwierdzić, że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty postępowania odwoławczego związane ze swoim udziałem w sprawie;
V.przejąć na rachunek Skarbu Państwa nieuiszczone w postępowaniu odwoławczym koszty sądowe w kwocie 5407,43 zł (pięć tysięcy czterysta siedem złotych czterdzieści trzy grosze).
Dorota Modrzewska-Smyk    Dariusz Iskra    Urszula Korneluk

Sygn. akt II Ca 1184/18

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 5 maja 2009 roku Sąd Rejonowy wK.postanowił:
I. ustanowić służebność drogi koniecznej dla każdoczesnego właściciela nieruchomości położonej wK., składającej się zdziałek nr (...), objętejksięgą wieczystą Kw Nr (...), prowadzoną w Sądzie Rejonowym wK.– przez nieruchomości stanowiącedziałkę nr (...), objętąksięgą wieczystą Kw Nr (...)orazdziałkę nr (...), objętąksięgą wieczystą nr (...)– pasem gruntu o szerokości 2,5 metra – zgodnie z projektem przebiegu służebności z dnia 14 marca 2008 roku, sporządzonym przez geodetęJ. R. (1), opisanym jako wariant 4 na mapie przyjętej do państwowego zasobu ewidencyjnego w Starostwie Powiatowym wK.za numerem(...)–(...);
II. zasądzić odS. K.na rzeczA. L.kwotę 458,64 zł i na rzeczM. B. (1)kwotę 454,72 zł z 13 % odsetek ustawowych, poczynając od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, tytułem wynagrodzenia za ustanowienie drogi koniecznej;
III. zasądzić odS. K.na rzeczM. M. (1)kwotę 50 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania;
IV. oddalić wniosekS. K.o zasądzenie na jego rzecz
kosztów podstępowania;
V. nakazać ściągnięcie na rzecz Skarbu Państwa (Sądu Rejonowego wK.) odS. K.615,09 zł tytułem wydatków poniesionych tymczasowo z sum budżetowych Skarbu Państwa (k. 243-243v).
*
Od postanowienia z dnia 5 maja 2009 roku apelacje złożyli wnioskodawca oraz uczestniczkaA. L..
Wnioskodawca zaskarżył postanowienie w całości, zarzucając:
„l/obrazę przepisu prawa materialnego tjart45 par.2 i 3 kcprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji ustanowienie służebności drogi koniecznej wg najbardziej uciążliwego dla wnioskodawcy wariantu 4 opinii biegłegoJ. R. (1),
2/pominięcie istotnych w sprawie okoliczności co do przebiegu szlaku drogowego po działceP. M., a mianowicie, że jest to działka niezamieszkała, w starym budynku mieści się sklep z art. przemysłowymi czynny w określonych godzinach a zatem uciążliwość z powodu przejazdu przez wnioskodawcę nie byłaby nadmierna.
3/nierozważenie nadmiernej uciążliwości dla wnioskodawcy wiążącej się z pokonywaniem każdorazowo wg wariantu 4 trasy 3700 m z domu dodziałek (...), przy czym droga wiejska od strony północnej jest na znacznym odcinku trudno przejezdna na wiosnę i jesienią z uwagi na głębokie nierówności, podczas gdy w wariancie 2 długość drogi koniecznej wynosi tylko 318 m”.
S. K.wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez ustanowienie służebności drogi koniecznej według wariantu 2, to jest podziałce nr (...), oraz zasądzenie na rzeczP. M.kwoty 2659 zł tytułem wynagrodzenia za ustanowienie drogi koniecznej.
÷
UczestniczkaA. L.zaskarżyła postanowienie w całości (k. 260, 266-269).
A. L.zarzuciła „brak realnej oceny sytuacji” oraz wskazała, że postanowienie jest dla niej krzywdzące. Z uzasadnienia apelacji wynika, że uczestniczka kwestionuje przyjęty przez Sąd pierwszej instancji przebieg drogi koniecznej.A. L.wniosła o zmianę postanowienia.
*
Postanowieniem z dnia 24 września 2009 roku, wydanym w sprawie(...), Sąd Okręgowy wL.uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu wK., pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej (k. 293).
Podstawę faktyczną uchylenia zaskarżonego postanowienia przez Sąd Okręgowy i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji stanowiło nierozpoznanie przez ten ostatni Sąd istoty sprawy przy wydaniu zaskarżonego postanowienia.
Nierozpoznanie istoty sprawy wynikało przede wszystkim z faktu, że Sąd Rejonowy w ogóle nie dokonał analizy podstaw przeprowadzenia drogi koniecznej określonych w przepisieart. 145 § 2 zd. 2 k.c., pomimo że zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazywał na istnienie okoliczności faktycznych wymienionych we wskazanym przepisie (k. 297-316).
*
Po ponownym rozpoznaniu sprawy, przy udziale dotychczasowych i nowych uczestników postępowania, postanowieniem z dnia 16 lipca 2018 roku Sąd Rejonowy wK.postanowił:
1. ustanowić służebność drogi koniecznej dla każdoczesnego właściciela nieruchomości położonej wK.składającej się zdziałek numer (...), objętejksięgą wieczystą nr (...), przez nieruchomości oznaczone jakodziałki o numerach (...), zgodnie z projektem przebiegu służebności drogi koniecznej określonym w opinii biegłego geodetyE. D.z dnia 4 maja 2016 roku w wariancie I, przyjętej do zasobu ewidencyjnego w Starostwie Powiatowym wK.za numerem P.(...)(...)w dniu 4 maja 2016 roku;
2. zasądzić odS. K.na rzeczM. M. (1)kwotę 7441,30 zł, zaś na rzeczP. M.kwotę 1422,45 zł tytułem wynagrodzenia za ustanowienie służebności drogi koniecznej, płatną w terminie 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się orzeczenia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na wypadek uchybienia terminowi płatności do dnia zapłaty;
3. oddalić wniosekS. K.o zasądzenie kosztów postępowania;
4. nakazać ściągnąć odS. K.na rzecz Skarbu Państwa kwotę 7201,62 zł „tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania, koszty postępowania w pozostałym zakresie przejmując na rachunek Skarbu Państwa”;
5. stwierdzić, że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w postępowaniu (k. 1215-1215v).
W uzasadnieniu postanowienia Sąd Rejonowy ustalił, żeS. K.jest właścicielem nieruchomości położonej wK.składającej się z działek onumerach ewidencyjnych (...), o łącznej powierzchni 2,71 ha, dla której Sąd Rejonowy wK.prowadziksięgę wieczystą numer (...). Na opisanej nieruchomościS. K.założył plantacje malin i porzeczek.S. K.otrzymał tę nieruchomość w drodze umowy darowizny zawartej w 2002 roku ze swoimi rodzicamiT. K.iZ. K., którzy nieruchomość tę nabyli z Państwowego Funduszu Ziemi na początku lat osiemdziesiątych. Przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa grunty te stanowiły własnośćH. M.. DoH. M.należały równieżdziałki o numerach (...).
Sąd Rejonowy ustalił, że działka onumerze ewidencyjnym (...)jest zabudowana. Znajduje się bezpośrednio przy drodze asfaltowej przebiegającej przezK..Działka (...)orazdziałka (...)po przekazaniu ziemi na rzecz Skarbu Państwa pozostawały we władaniuH. M.do jego śmierci. Po śmierciH. M.działki te jego córkaD. M.sprzedałaM. M. (1)umową z dnia 15 marca 1999 roku.
Sąd Rejonowy ustalił, że rodziceS. K.po nabyciu nieruchomości z Państwowego Funduszu Ziemi dojeżdżali do nich, tak samo jak poprzedni właściciel, przez działkę siedliskową, następniedziałką numer (...)oraz nieruchomością oznaczoną jakodziałka (...). RodziceS. K.umawiali się na korzystanie z dojazdu z ówczesnym(...). Takie korzystanie z nieruchomości miało miejsce do czasu zakupudziałki (...)przezP. M.. Działka ta należy doP. M.i przylega do drogi publicznej, tak jakdziałka (...)należąca doM. M. (1). Na działce oznaczonejnumerem ewidencyjnym (...)w dacie „wszczęcia wniosku” znajdował się dom mieszkalny, w którym prowadzony był sklep. W okresie późniejszym i w dacie orzekania w domu nadziałce (...)nie była już prowadzona działalność gospodarcza. Dom był zamieszkiwany.
Sąd Rejonowy ustalił, że pomiędzyS. K.aP. M.od wielu lat istnieje konflikt, zainicjowany jeszcze sporem rodzicówS. K.oraz ojcaP. T.M., który w głównej mierze zajmuje się jego nieruchomościami. Podłożem konfliktu było korzystanie z nieruchomościP. M.przez rodzicówS. K..
Sąd Rejonowy ustalił, że od wschodu nieruchomościM. M. (1)znajduje się nieruchomość należąca doK. K. (2), obecnie (należąca – SO) doA. A.iP. A., składająca się z działek onumerach ewidencyjnych (...). Na części siedliskowej, bezpośrednio przy granicy zdziałką numer (...)M. M. (1), znajduje się budynek gospodarczy. Nieruchomość oznaczona jakodziałka numer (...)należała doH. K., która przekazała ją na rzecz córkiA. P.i jej mężaJ. P.umową przekazania gospodarstwa rolnego z dnia 10 czerwca 1985 roku.
Sąd Rejonowy ustalił, że od strony północnej nieruchomości objęte wnioskiem należące do wnioskodawcy graniczą z nieruchomością oznaczoną jakodziałka numer (...), należącą doM. B. (1), a obecnie doA. A.iP. A., objętąksięgą wieczystą KW (...).
Sąd Rejonowy ustalił, że od wschodu nieruchomości objęte wnioskiem graniczą zdziałką numer (...). Nieruchomość oznaczona jakodziałka o numer (...)należała uprzednio doM. B. (2)iW. B.. Nieruchomość została przekazana umową darowizny z dnia 15 kwietnia 1991 roku na rzeczA. L., obecnie (stanowi własność – SO)A. A.iP. A..
Sąd Rejonowy ustalił, żedziałki numer (...)mają charakter działek ornych, od północy przylegają do drogi gruntowej oznaczonej jakodziałka numer (...), która dochodzi do drogi oznaczonej jakodziałka numer (...), która dochodzi do drogi asfaltowej.
Sąd Rejonowy wskazał dowody, na podstawie których dokonał ustaleń faktycznych, oraz przedstawił swoje stanowisko w zakresie oceny dowodów.
Sąd Rejonowy przytoczył treść przepisówart. 145 § 1 i 2 k.c.i wskazał, że uczestnicy postępowania nie kwestionowali, że nieruchomość wnioskodawcy nie ma żadnego dostępu do drogi publicznej.
Sąd Rejonowy wskazał, że z dokumentów zawartych wksiędze wieczystej numer (...)prowadzonej przez Sąd Rejonowy wK.wynikało, żedziałka numer (...)stanowiła własnośćH. M.. Została ona przejęta na rzecz Skarbu Państwa decyzją Naczelnika GminyG.z dnia 21 listopada 1979 roku, numer(...). Podział tej nieruchomości nastąpił w 1981 roku, kiedy to w dniu 6 marca 1981 roku nieruchomość oznaczona jakodziałka numer (...)oraz sąsiadująca z nią nieruchomość oznaczona jakodziałka numer (...)zostały sprzedane przez Skarb PaństwaT. K.orazZ. K., rodzicom wnioskodawcy. W dniu 23 grudnia 2002 roku właścicielem tych nieruchomości został wnioskodawca na podstawie umowy darowizny zawartej z rodzicami.
Sąd Rejonowy wskazał, że decyzją z dnia 17 listopada 1995 roku, numer(...)(...), wydaną przez kierownika Urzędu Rejonowego wS., własność nieruchomości oznaczonych jakodziałki numer (...)przeniesiona została naM. M. (2)iH. M.. Następnie właścicielką nieruchomości oznaczonych jakodziałki numer (...)zostałaM. M. (1). Na skutek podziału pierwotnejdziałki o numerze (...)nadziałki (...)nieruchomość oznaczona jakodziałka numer (...)należąca doS. K.utraciła dostęp do drogi publicznej. Zarówno rodzice wnioskodawcy, jak i on sam, od momentu zakupu nieruchomości z Państwowego Funduszu Ziemi korzystali z przejazdu po działce siedliskowej należącej obecnie doM. M. (1).
Sąd Rejonowy wskazał, że w toku oględzin w dniu 25 maja 2010 roku Sąd Rejonowy ustalił, że siedlisko nadziałce numer (...)należącej doM. M. (1)nie jest zagospodarowane. Siedlisko jest zaniedbane i nie są na nim wyodrębnione żadne obszary użytkowe, ogrodzenia, ogródek. Ograniczenie dla przejazdu po nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...)stanowi płyta szamba. Do budynku nadziałce numer (...), należącej w dacie oględzin doK. K. (2), odległość wynosi 5 m.
Sąd Rejonowy wskazał, żedziałki numer (...)(drogi) są ujawnione w ewidencji gruntów na rzecz Urzędu Gminy wG., jako władającego. Stan prawny tych nieruchomości nie został uregulowany. Drogi te nie stanowią dróg publicznych w rozumieniu przepisu art. 1 ustawy z 25 marca 1985 roku o drogach publicznych. Urząd Gminy wG.w piśmie z dnia 26 listopada 2010 roku wskazał, żedziałki numer (...)są drogami dojazdowymi do pól. W Miejscowym Planie Zagospodarowania Przestrzennego obowiązującym w gminie do 2003 roku były określone jako drogi do obsługi rolnictwa. Urząd Gminy potwierdził, że nie mają statusu dróg publicznych, są drogami wewnętrznymi, do których gminaG.nie posiada tytułu prawnego i których zarządcą jest Wójt GminyG.. Z nieruchomości tychS. K.może korzystać w sposób nieograniczony.
Sąd Rejonowy uznał, że brak jest również jakichkolwiek informacji na temat dokumentacji wskazującej na istnienie drogi strategicznej w miejscowościK.na granicy z gruntami wsiK.na odcinku odul. (...)w kierunku północnym przydziałce numer (...). Na jej istnienie i możliwość korzystania z drogi powoływał się w toku postępowaniaS. K..
Sąd Rejonowy wskazał, że ustanowił służebność drogi koniecznej dla nieruchomości oznaczonych jakodziałki numer (...)zgodnie z wariantem I przebiegu służebności drogi koniecznej określonym w opinii biegłego geodetyE. D.z dnia 4 maja 2016 roku. Droga konieczna przebiega podziałce oznaczonej numerem (...), należącej doM. M. (1)oraz podziałce numer (...), należącej doP. M..
Sąd Rejonowy wskazał, że droga przebiega po siedliskuM. M. (1), co czyni ją to bardziej uciążliwą niż przebieg po nieruchomościach użytkowanych rolniczo, a nie w celach mieszkaniowych, jednak za ustanowieniem służebności w taki sposób przemawiał fakt, żedziałka numer (...)powstała na skutek podziałudziałki numer (...). Z tej działki pochodzi równieżdziałka numer (...)stanowiąca siedliskoM. M. (1).
Sąd Rejonowy wskazał, że uczestniczkaM. M. (1)sprzeciwiała się przeprowadzeniu służebności drogi koniecznej po jej siedlisku. Nie uczestniczyła jednak aktywnie w postępowaniu. Nie przedstawiła żadnych argumentów, które wskazywałyby na to, że ustanowienie służebności drogi koniecznej podziałce numer (...)nie jest możliwe lub jest szczególnie uciążliwe. Sąd Rejonowy zauważył, że postępowanie w sprawie niniejszej trwa od ponad 10 lat. Stan faktyczny nadziałce numer (...)przez te lata nie zmienił się w żaden sposób. Siedlisko jest zaniedbane, nie jest zagospodarowywane. Uczestniczka nie wskazywała, aby planowała jakiekolwiek zagospodarowanie tego terenu. Nie wskazywała do jakich celów chce go wykorzystywać. Nie podnosiła, w czym przeszkadzać będzie ustanowienie służebności drogi koniecznej w dotychczasowym użytkowaniu przez niądziałki numer (...). Nie wskazała, w jakim zakresie korzystanie z nieruchomości przez wnioskodawcę byłoby dla niej szczególnie uciążliwe.
Sąd Rejonowy stwierdził, że nabywając nieruchomość, która powstała w sposób odbierający dostęp do drogi publicznej nieruchomości wnioskodawcy, uczestniczka powinna liczyć się z koniecznością udostępnienia swojej nieruchomości dla celów drogi koniecznej.
Sąd Rejonowy wyjaśnił, że biegłyJ. R. (2)wskazał, że wjazd nadziałkę numer (...)stanowi zjazd z szosy asfaltowej nadziałkę numer (...)uczestnikaP. M.przy granicy zdziałką (...)o długości 6,93 m. Dalej trasa biegnie łukiem podziałce numer (...), a następnie w końcowej części ponownie przecinadziałkę numer (...). Terendziałki numer (...)jest zaniedbany, porośnięty chwastami oraz krzewami wieloletnimi i krzewami z samosiejek. Wjazd na teren siedliska od strony drogi publicznej jest utwardzony tłuczniem. Dawny przejazd na tej działce obok budynku zagrodzony został płotem wykonanym ze sztachet drewnianych.
Sąd Rejonowy uznał, że w związku z tym, że przeprowadzenie służebności drogi koniecznej podziałce numer (...)spowoduje zmniejszenie jej funkcjonalności i obniży wartość rynkową działki, wynagrodzenie za ustanowienie służebności drogi koniecznej w tym wariancie jest najwyższe spośród wariantów zaproponowanych przez biegłego. Jest to jednak wariant zgodny z dotychczasowym korzystaniem z przejazdu przez wnioskodawcę, wariant zgodny treścią przepisuart. 145 § 2 k.c.
Sąd Rejonowy stwierdził, że wnioskodawca i jego rodzice, nabywając nieruchomość, powinni zabezpieczyć sobie dojazd do nieruchomości, a w przypadku jego braku liczyć się z kosztami jego zapewnienia.
Sąd Rejonowy wskazał, że konsekwencją przyjęcia wariantu I służebności drogi koniecznej jest dojazd podziałce numer (...)należącej doP. M.. Nieruchomość ta w zakresie objętym wybranym wariantem służebności ma charakter rolny. Służebność w wybranym wariancie omija siedlisko nadziałce numer (...). Przebieg służebności przez siedlisko nadziałce numer (...)był wariantem najbardziej spornym i konfliktogennym. Służebność przebiegała tuż obok domu mieszkalnego. Odszkodowanie za ustanowienie służebności drogi koniecznej rekompensuje z kolei stratę w zakresie działalności rolniczej nadziałce numer (...).
Sąd Rejonowy wskazał, że wynagrodzenie za ustanowienie służebności drogi koniecznej po nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...)na rzeczM. M. (1)wynosi 7441,30 zł, z kolei na rzecz właścicieladziałki numer (...)wynosi 1422,45 zł.
Sąd Rejonowy stwierdził, że czas trwania postępowania oraz jego cel nie uzasadniały przedłużenia terminu zapłaty wynagrodzenia za ustanowienie służebności drogi koniecznej na okres dłuższy niż pół roku.
Sąd Rejonowy wskazał, że za ustanowieniem służebności drogi koniecznej po nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...)przemawia zasadniczo treść przepisuart. 145 § 2 zd. 2 k.c.oraz fakt i sposób zagospodarowania obu nieruchomości siedliskowych. Siedlisko nadziałce numer (...)zabudowane jest domem mieszkalnym, utwardzone i ogrodzone.
Sąd Rejonowy wskazał, że z opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowegoJ. R. (2)wynikało, że na nieruchomości wnioskodawcy znajduje się aktualnie zaniedbana plantacja malin oraz porzeczek. Plantacje, z uwagi na brak dostępu do drogi publicznej, nie są uprawiane od 10 lat.Działka numer (...)ma charakter gruntu ornego. Siedlisko gospodarstwa usytuowane jest przy nawierzchni asfaltowej. Jego zabudowę stanowi dom mieszkalny. Wjazd na działkę znajduje się obok budynku mieszkalnego, przy granicy zdziałką numer (...). Za siedliskiem działkę stanowi grunt orny zagospodarowany.
Sąd Rejonowy wskazał, że nie wykorzystał do ustalenia przebiegu służebności drogi koniecznej wariantów opracowanych w opinii dodatkowej biegłego geodetyJ. R. (1).
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia o kosztach postępowania Sąd Rejonowy wskazał przepisart. 520 § 1 k.p.c., a jako podstawę prawną rozstrzygnięcia o nieuiszczonych kosztach sądowych przepisyart. 520 § 2 k.p.c.w zw. zart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
*
Od postanowienia z dnia 16 lipca 2018 roku apelacje wnieśliM. M. (1)orazP. M..
÷
M. M. (1)wskazała, że zaskarża postanowienie w części obejmującej rozstrzygnięcia zawarte w punktach 1, 2 i 5.
Uczestnika zakwestionowała przyjęty przez Sąd Rejonowy sposób ustanowienia służebności drogi koniecznej na rzecz wnioskodawcy, a mianowicie obciążenie tą służebnością nieruchomości stanowiących jej własność.
Uczestniczka wniosła o „zmianę postanowienia w granicach zaskarżenia i ustanowienie drogi koniecznej do działekK.od strony północnej z dojazdem do drogi ogólnej podziałkach (...)lub podziałce (...)z dojazdem do szosy” (k. 1240-1241, 1258-1258v).
÷
P. M.wskazał, że zaskarża postanowienie w części obejmującej rozstrzygnięcia zawarte w punktach 1, 2 i 5.
Uczestnik wskazał, że „zaskarżonemu postanowieniu zarzuca (…) naruszenie przepisuart. 145 § 2 zd. 2 k.c.i ustanowienie służebności drogi koniecznej przez należącą do niegodziałkę nr (...), nie biorącą udziału w czynności prawnej, z której wynikła potrzeba ustanowienia służebności drogi koniecznej”.
Uczestnik wskazał również, że „prowadzonemu postępowaniu przed Sądem Rejonowym wK.zarzuca, że jego celem nie było ustanowienie służebności drogi koniecznej ale kradzież jego własności, w drodze:
a) niezastosowania się przez Sąd Rejonowy wK.do postanowienia SąduO.wL.-Wydziału II Cywilnego Odwoławczego z dnia 24 września 2009 r. sygn. akt:(...)w uzasadnieniu, którego Sąd Odwoławczy nakazał Sądowi Rejonowemu wK.przy ponownym rozpoznaniu sprawy w pierwszej kolejności zastosować przepisart. 145 § 2 zd. 2 k.c., a dopiero po udowodnieniu, że nie jest to możliwe ustanowić drogę konieczną w inny sposób zgodny zart. 145 § 2 zd. 1 i § 3 k.c.
b) pomijania legalnych wariantów drogi koniecznej zgodnych zart. 145 § 2 zd. 2 k.c.a w ich miejsce preparowanie wbrew prawu wariantów angażujących jego własność-działkę (...).
c) niewyjaśnienia całości okoliczności sprawy poprzez pominięcie zbadania istnienia faktycznych podstaw do zastosowania przepisuart. 145 § 2 zd. 2 k.c.w odniesieniu do drugiejdziałki wnioskodawcy nr (...), która również utraciła dostęp do drogi publicznej w wyniku podziału pierwotnej nieruchomości przy okazji dokonywanej tej samej czynności prawnej.
d) fałszowania sposobu dojazdu dodziałki nr (...)i wplątanie (…) działki (uczestnika – SO) 373 w trasę jej przebiegu, czego celem była kradzież (…) własności (uczestnika – SO), pod przykrywką przeprowadzenia tzw. "drogi koniecznej".
e) połączenia przez Sąd Rejonowy wK.dwóch różnych spraw. Pierwsza to zakup działek przez rodziców wnioskodawcyS. K.w latach 80-tych bez dostępu do drogi publicznej (sprawa drogi koniecznej) a druga to jego konflikt z rodziną wnioskodawcy w 2007 r., którego podłożem było bezprawne korzystanie z (…) nieruchomości (uczestnika – SO) nr 373 (bezprawne naruszanie jego prawa własności). Mają one inne źródło i inne podstawy prawne. Sąd Rejonowy wK.łączy te dwie różne sprawy w jedną i poprzez żonglowanie faktami zafałszowuje rzeczywistość w celu uwikłania go zdziałką (...)do sprawy i kradzieży (…) własności (uczestnika – SO.
f) stronniczości Sądu Rejonowego wK.i nierównego traktowania obywateli w prowadzonym postępowaniu m.in. poprzez odrzucanie wariantów drogi koniecznej zgłaszanych przez uczestników a popieranie tych, które uprzednio przeszły pozytywną akceptację wnioskodawcyS. K.bo angażują (…) własność (uczestnika – SO)
g) realizowania woli wnioskodawcyS. K.nawet w drodze łamania prawa, czego efektem jest przeprowadzenie drogi koniecznej po (…) własności (uczestnika – SO) wbrew przepisomart. 145 § 2 zd.2 k.c.
h) opierania sie przez Sąd Rejonowy wK., wydając postanowienie o wysokości wynagrodzenia za ustanowienie służebności drogi koniecznej na zaniżonej, drastycznie odbiegającej od cen rynkowych wycenie biegłegoJ. R. (2), pomimo zgłaszanych dowodów jego mataczenia w sporządzanej opinii, w celu oddania (…) własności (uczestnika – SO)K.za śmieszną kwotę zwaną przez Sąd Rejonowy wK."wynagrodzeniem" .
i) nieuwzględnienia zgłaszanych przez (…) (uczestnika – SO) wniosków o zwrot poniesionych kosztów w związku z uczestnictwem w postępowaniu sądowym.
j) mataczenia przy sporządzaniu uzasadnienia, jego wadliwości, co sprawia, że jest nieczytelne, chaotyczne, niezrozumiałe i sporządzone w taki sposób by nie tylko uniemożliwić czy utrudnić prześledzenie toku rozumowania sądu I instancji i utrudnić jego kontrolę instancyjną, ale perfidnie ukryć przestępstwo kradzieży mojej własności. A także uchybienia terminowi do sporządzenia uzasadnienia i udzielanie (…) (uczestnikowi – SO) w tym zakresie fałszywych informacji”.
Uczestnik wniósł o:
„- przerwanie tego przestępczego procederu, którego celem jest kradzież jego własności i wyłączenie (…) (uczestnika – SO) zdziałką (...)ze sprawy o ustanowienie służebności drogi koniecznej
- zmianę postanowienia w granicach zaskarżenia i wydanie merytorycznego orzeczenia z zastosowaniem przepisuart. 145 § 2 zd. 2 k.c.lub uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
- zasądzenie na (…) rzecz (uczestnika – SO) zwrotu kosztów poniesionych przeze niego w związku z uczestnictwem w sprawie sądowej w wysokości 10 tys. zł., słownie: dziesięć tysięcy złotych
- przyznanie (…) (uczestnikowi – SO) stosownego zadośćuczynienia za 11 lat bezpodstawnego nękania (…) (uczestnika – SO) sprawą sądową w wysokości 10 tys. zł., słownie: dziesięć tysięcy złotych”1 (k. 1245-1248).
÷
Na rozprawie apelacyjnej pełnomocnik uczestnikaP. T.M.oświadczył, że popiera apelację. UczestniczkaM. M. (1)oświadczyła, że popiera apelację (k. 1335v).
÷
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Na wstępie należy wskazać, że do rozpoznania obu apelacji miały zastosowanie przepisyKodeksu postępowania cywilnegow brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy z dnia 4 lipca 2019 roku o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1469).
Przepis art. 9 ust. 4 ustawy z dnia 4 lipca 2019 roku stanowi, że do rozpoznania środków odwoławczych wniesionych i nierozpoznanych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym.
÷
ApelacjaP. M.jest zasadna w przeważającej części objętej zakresem zaskarżenia.
Uzasadniony jest podniesiony w apelacji zarzut naruszenia przepisuart. 145 § 2 zd. 2 k.c.przez jego niewłaściwe zastosowanie i ustanowienie służebności drogi koniecznej na rzecz każdego właściciela nieruchomości składającej się zdziałek numer (...)poprzez obciążenie tą służebnością także nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...), stanowiącej własnośćP. M..
Przepisy zawarte wart. 145 § 2 k.c.stanowią, że przeprowadzenie drogi koniecznej nastąpi z uwzględnieniem potrzeb nieruchomości niemającej dostępu do drogi publicznej oraz z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które droga ma prowadzić. Jeżeli potrzeba ustanowienia drogi jest następstwem sprzedaży gruntu lub innej czynności prawnej, a między interesowanymi nie dojdzie do porozumienia, sąd zarządzi, o ile to jest możliwe, przeprowadzenie drogi przez grunty, które były przedmiotem tej czynności prawnej.
Jak już wskazał Sąd Okręgowy wL.w uzasadnieniu postanowienia z dnia 24 września 2009 roku, wydanego w sprawie II Ca 526/09, z przepisuart. 145 § 2 zd. 2 k.c.wynika, że wskazany w nim sposób przeprowadzenia drogi koniecznej powinien mieć miejsce wówczas, gdy:
a) potrzeba ustanowienia drogi jest następstwem sprzedaży gruntu lub innej czynności prawnej, a więc innymi słowy takiej czynności prawnej, w wyniku której następuje taki podział fizyczny nieruchomości, połączony ze zmianą właściciela poszczególnych części powstałych w wyniku podziału, w wyniku którego co najmniej jedna z części powstałych w wyniku podziału nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej;
b) pomiędzy zainteresowanymi nie doszło do porozumienia co do przebiegu drogi koniecznej;
c) jest możliwe przeprowadzenie drogi przez grunty, które były przedmiotem tej czynności prawnej.
Z zebranego w rozpoznawanej sprawie materiału procesowego, w tym materiału dowodowego, wynika, żew przeważającej częścipotwierdzenie znalazły okoliczności faktyczne, na których możliwość istnienia wskazywał już Sąd Okręgowy przy rozpoznawaniu sprawy(...).
H. M.i jego żonaM. M. (2)byli współwłaścicielami gospodarstwa rolnego położonego wK., składającego się z nieruchomości oznaczonych jakodziałki numer (...). Własność tych nieruchomości nabyli z dniem 4 listopada 1971 roku z mocy samego prawa na podstawie przepisówustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Nabycie to zostało stwierdzone aktem własności ziemi numer(...)(k. 1504 – akt własności ziemi wymieniony w uzasadnieniu decyzji z dnia 21 listopada 1979 roku).
W dniu 21 listopada 1979 roku Naczelnik Gminy wG.wydał decyzję administracyjną numer(...)o przejęciu własności wskazanego wyżej gospodarstwa na rzecz Państwa. Wydanie decyzji nastąpiło na wniosekH. M.iM. M. (2)w zamian za przyznanie renty z ubezpieczenia społecznego (k. 1503-1504 – kopia decyzji administracyjnej).
Nieruchomości oznaczone jakodziałki numer (...)stanowiły pas gruntu rozciągający się odulicy (...)w kierunku północnym (w głąb pól), przy czymdziałki numer (...)oddzielone były od siebie drogą polną, oznaczoną obecnie jakodziałka numer (...).Działka numer (...)przylegała dodziałki numer (...)od strony wschodniej (na „wysokości” obecnejdziałki numer (...)).
Już w chwili wydawania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa nieruchomość oznaczona jakodziałka numer (...)była podzielona ewidencyjnie na działki o mniejszej powierzchni, ponieważ w treści decyzji z dnia 21 listopada 1979 roku wymieniona zostaładziałka numer (...)stanowiąca siedlisko, na której znajdował się budynek mieszkalny i budynki gospodarskie wyłączone z przejęcia, orazdziałka numer (...)o powierzchni 0,30 ha, która została przydzielonaH. M.iM. M. (2)do bezpłatnego użytkowania.
Działka numer (...)została podzielona nadziałki numer (...).
Nieruchomości oznaczone jakodziałki numer (...), najprawdopodobniej wkrótce po przejęciu ich przez Skarb Państwa, zostały sprzedane poprzednikom prawnymH. B.iE. B.. Następnie właścicielami tych nieruchomości stali sięH. B.iE. B., którzy w dniu 28 marca 2006 roku darowali te nieruchomości, obok innych jeszcze nieruchomości, obecnej ich właścicielce –M. B. (1)(k. 479-480v – umowa darowizny; k. 1517-1522 – wydruk aktualnej treściksięgi wieczystej (...)).
W dniu 6 marca 1981 roku została zawarta umowa sprzedaży pomiędzy Skarbem Państwa, jako sprzedającym, aT. K.iZ. K., jako kupującymi, na podstawie której kupujący nabyli własność nieruchomości składającej się zdziałek numer (...), położonej wK.(k. 472-472v, 1501-1502).
W chwili sprzedażyT. K.iZ. K.opisanej wyżej nieruchomości, składającej się zdziałek numer (...), Skarb Państwa pozostawał właścicielem nieruchomości składającej się zdziałek numer (...). Podział na skutek sprzedaży całej nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa, a składającej się zdziałek numer (...), spowodował, że nabyta przez kupujących nieruchomość składająca się zdziałek numer (...)utraciła dostęp do drogi publicznej. Do drogi publicznej przylegała bowiem niesprzedana część nieruchomości składająca się zdziałek numer (...). Na nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...)zamieszkiwali w tym czasieM. M. (2)iH. M., którzy użytkowali równieżdziałkę numer (...)na podstawie prawa użytkowania wynikającego z decyzji administracyjnej z dnia 21 listopada 1979 roku.
T. K.iZ. K.dojeżdżali do kupionej nieruchomości przezdziałki numer (...)za zgodąM. M. (2)iH. M., użytkowników tych działek, lecz już nie właścicieli.
Decyzją z dnia 17 listopada 1995 roku, nr(...)(...), wydaną przez Kierownika Urzędu Rejonowego wS., własność nieruchomości składającej się zdziałek numer (...)przeniesiona została naM. M. (2)iH. M.(k. 1512-1513).
Po kolejnych zbyciach właścicielem nieruchomości składającej się zdziałek numer (...)stała sięM. M. (1)(k. 1508-1509 – umowa darowizny z dnia 19 grudnia 1996 roku na rzeczD. M.; k. 1514-1515 – umowa sprzedaży z dnia 15 marca 1999 roku).
Ponowne nabycie przezM. M. (2)iH. M.własności nieruchomości składającej się zdziałek numer (...)nie miało żadnego wpływu na okoliczność, że nieruchomość składająca się zdziałek numer (...)pozbawiona była nadal dostępu do drogi publicznej.
Bezsporny jest fakt, że nieruchomość składająca się zdziałek numer (...)na chwilę orzekania przez Sąd drugiej instancji jest nadal pozbawiona dostępu do drogi publicznej. Nieruchomość ta jest typową nieruchomością rolną. Znajdująca się na tej nieruchomości plantacja malin jest zaniedbana, ponieważS. K.od 13 lat nie ma możliwości dojazdu do tej nieruchomości (k. 1344v – zeznania wnioskodawcy).
Wskazany wyżej stan faktyczny, w znacznej części zgodny z ustaleniami faktycznymi Sądu pierwszej instancji, chociaż nie bez pewnych różnic, stanowi typowy przykład podstawy faktycznej zastosowania przepisuart. 145 § 2 zd. 2 k.c.
W wyniku sprzedaży przez Skarb Państwa części nieruchomości w dniu 6 marca 1981 roku zaistniała sytuacja, w której część ta została pozbawiona dostępu do drogi publicznej.
Bezsporne jest, że pomiędzy osobami zainteresowanymi nie doszło do porozumienia co do ustanowienia oraz sposobu ustanowienia służebności drogi koniecznej. Możliwe jest również przeprowadzenie służebności przez grunty –działki numer (...), których własność pozostała przy Skarbie Państwa po sprzedaży, na następnie została przeniesiona na inne osoby (osoby fizyczne).
W tym miejscu dodatkowego omówienia wymaga kwestia stanu prawnego nieruchomości składającej się zdziałek numer (...). Pewne wątpliwości w tym zakresie wynikają z faktu, że nieruchomość ta ujawniona jest w dwóch księgach wieczystych, w których jako właściciele wpisane są różne osoby:
1) wksiędze wieczystej numer (...)wpisany jest jako właściciel „Skarb Państwa – Urząd GminyG.” na podstawie decyzji administracyjnej numer(...)wydanej przez Naczelnika Gminy wG.(k. 1458-1462v); chodzi niewątpliwie o decyzję administracyjną z dnia 21 listopada 1979 roku o przejęciu własności wskazanego wyżej gospodarstwa na rzecz Państwa, wydaną na wniosekH. M.iM. M. (2), opisaną we wcześniejszej części uzasadnienia;
2) wksiędze wieczystej numer (...)wpisana jest jako właścicielM. M. (1)na podstawie umowy sprzedaży z dnia 15 marca 1999 roku (k. 1454-1456 – wydruk aktualnej treści księgi wieczystej; k. 13-13v – kopia umowy z dnia 15 marca 1999 roku).
Stan prawny wksiędze wieczystej numer (...)jest niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym, ponieważ, jak już wyżej wskazano, własność nieruchomości składającej się zdziałek numer (...)w 1995 roku została przeniesiona z powrotem naH. M.iM. M. (2).H. M.iM. M. (2)w dniu 19 grudnia 1996 roku darowali tę nieruchomość córce –D. M.. W dniu 15 marca 1999 rokuD. M.sprzedała przedmiotową nieruchomośćM. M. (1).
W ocenie Sądu Okręgowego stan prawny nieruchomości składającej się zdziałek numer (...)nie budzi wątpliwości. Ich właścicielem jestM. M. (1), nie zaś Skarb Państwa. Przy przeniesieniu w 1995 roku własności tej nieruchomości naH. M.iM. M. (2)zapomniano, że nieruchomość ta ma założoną księgę wieczystą i założono dla tej nieruchomości nową księgę wieczystą, nie dokonując stosownych wpisów w istniejącej już księdze.
Mając na uwadze powyższe ustalenia Sąd Okręgowy uznał, że na podstawieart. 145 § 2 zd. 2 k.c.służebnością drogi koniecznej powinna zostać obciążona jedynie nieruchomość składająca się zdziałek numer (...). Chociaż w części obejmującejdziałkę numer (...)droga ta przebiega przez siedlisko, to jednak pokrywa się całkowicie z istniejącym na tym siedlisku od kilkudziesięciu lat szlakiem drogowym, z którego korzystali jeszczeH. M.iM. M. (2), właściciele nieruchomości (działki numer (...)) od dnia 4 listopada 1971 roku. Nieruchomości stanowiące własnośćH. M.iM. M. (2), a oznaczone jakodziałki numer (...), stanowiły jedną całość gospodarczą. Do północnej częścidziałki numer (...)(za budynkami) oraz do nieruchomości oznaczonych jakodziałki numer (...)dojazd był realizowany przez właścicieli od strony południowej, czyli przez siedlisko stanowiące obecniedziałkę numer (...).
Sposób zagospodarowania nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...)wskazuje, że może być na niej wykonywany przejazd pojazdów rolniczych w celu dotarciadziałek numer (...). Te ostatnie działki są działkami typowo rolniczymi. Dojazd i dojście do tych działek związane są wyłącznie z koniecznością wykonywania prac polowych, a częstotliwość przejazdu i przechodzenia zdeterminowana potrzebami w tym zakresie. W razie potrzeby szklak drogowy przechodzący przez siedlisko powinien zostać odpowiednio utwardzony przez wnioskodawcę, a jeżeli nastąpi to we właściwym zakresie, może nawet przyczynić się do wzrostu wartości i użytecznościdziałki numer (...). Dotyczy to odpowiedniodziałki numer (...).
M. M. (1)na rozprawie apelacyjnej zajęła stanowisko, że gdyby służebnością drogi koniecznej została obciążona nieruchomość oznaczona jakodziałka numer (...), to przebieg tej drogi powinien pokrywać się z istniejącym szlakiem drogowym. Niewątpliwie będzie to bardziej korzystne dla właściciela nieruchomości władnącej i właściciela nieruchomości obciążonej, niż gdyby droga konieczna nadziałce numer (...)miała przebiegać od drogi publicznej w kierunku północnym w całości wzdłuż wschodniej granicydziałki numer (...). Zakres czynności potrzebnych do urządzenia przejazdu właśnie w tej ostatni sposób były znacznie większy, niż dostosowanie do przejeżdżania istniejącego szklaku drogowego.
Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że wszystkie działki sąsiednie w stosunku dodziałek numer (...), położone wK.na zachód, wschód i północ od wymienionych działek, mają specyficzny kształt. Są to działki bardzo długie w kierunku południe-północ i bardzo wąskie w kierunku wschód-zachód. Okoliczność ta stanowi dodatkowy argument przemawiający za zastosowaniem przepisuart. 145 § 2 zd. 2 k.c.w tych wszystkich wypadkach, w których potrzeba ustanowienia drogi koniecznej jest następstwem sprzedaży gruntu lub innej czynności prawnej. W przeciwnym wypadku dochodziłoby do podziałów nieruchomości, których skutkami prawnymi w zakresie braku dostępu do drogi publicznej byliby obciążeni właściciele nieruchomości sąsiednich. Tego rodzaju praktyka byłaby sprzeczna z konstytucyjną zasadą ochrony prawa własności, wyrażoną w przepisieart. 21 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
÷
W postępowaniu odwoławczym Sąd Okręgowy dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu geodezjiE. D.celem wyznaczenia nowego przebiegu projektowanej drogi koniecznej oraz z opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowegoJ. O.celem określenia aktualnej wysokości wynagrodzenia za ustanowienie służebności drogi koniecznej, której projekt został przedstawiony w opinii biegłegoE. D..
Sporządzone przez wskazanych wyżej biegłych opinie Sąd Okręgowy przyjął za podstawę ustaleń faktycznych. Opinie te nie były kwestionowane przez wnioskodawcę i uczestników postępowania i ich wiarygodność w zakresie objętym przedmiotem opiniowania zleconym przez Sąd Okręgowy nie budzi wątpliwości.
BiegłyE. D.zaprojektował przebieg drogi koniecznej nadziałce numer (...)zgodnie z przebiegającym przez tę działkę przejazdem w kierunku północnym (w głąb nieruchomości, a następnie dodziałki numer (...)). Przebieg drogi koniecznej nadziałce numer (...)został zaprojektowany jako przedłużenie tej drogi nadziałce numer (...). W celu jak największego zachowania walorów użytkowychdziałki numer (...)i jak najmniejszego obciążenia tej nieruchomości droga konieczna nadziałce (...)została zaprojektowana przy wschodniej granicy tej działki (k. 1352-1354).
Z kolei biegłyJ. O.określił wysokość wynagrodzenia za ustanowienie służebności na kwotę 10750 zł (k. 1392-1419).
÷
Mając na uwadze powyższe rozważania, na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.na skutek apelacjiP. M.Sąd Okręgowy postanowił zmienić zaskarżone postanowienie:
1) w punkcie 1 w ten sposób, że ustanowić na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości składającej się zdziałek numer (...), położonej wK., objętejksięgą wieczystą numer (...), służebność drogi koniecznej na nieruchomości składającej się zdziałek numer (...), położonej wK., objętejksięgą wieczystą numer (...), przebiegającą zgodnie z projektem wskazanym na mapie sporządzonej przez geodetęE. D., zaewidencjonowanej przez Starostę(...)w państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym w dniu 24 lipca 2020 roku pod numerem P.(...)(...)(...),
2) w punkcie 2 w ten sposób, że zasądzić odS. K.na rzeczM. M. (1)kwotę 10750 zł tytułem wynagrodzenia za ustanowienie służebności drogi koniecznej, płatną w terminie do dnia 30 września 2021 roku z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na wypadek uchybienia terminowi płatności.
*
W pozostałej części apelacjaP. M.jest bezzasadna i w związku z tym podlega oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
Bezzasadna jest apelacja uczestnika w części dotyczącej rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za pierwszą instancję. UczestnikP. M.nie tylko nie poniósł w pierwszej instancji kosztów postępowania we wskazanej w apelacji kwocie 10000 zł, ale również nawet nie wskazał, jakie to miałyby być koszty.
Specyfika rozpoznawanej sprawy wyrażała się w tym, że Sąd Rejonowy dokonywał oceny i wyboru jednego z wielu wariantów ustanowienia służebności drogi koniecznej. Każdy z uczestników dążył do tego, aby jego nieruchomość nie została obciążona służebnością drogi koniecznej. Ponieważ ostatecznie służebność ta obciąża jedynie nieruchomość stanowiącą własnośćM. M. (1), cele pozostałych uczestników zostały osiągnięte. Każdy z uczestników powinien zatem ponieść ekonomiczny ciężar kosztów postępowania w pierwszej instancji, które sam wyłożył, bez możliwości uzyskania ich zwrotu od pozostałych osób biorących udział w sprawie.
Oczywiście bezzasadna jest apelacja uczestnika w części obejmującej żądanie „przyznania zadośćuczynienia za 11 lat bezpodstawnego (…) nękania sprawą sądową”.
Z przepisuart. 383 k.p.c., mającego odpowiednie zastosowanie w postępowaniu nieprocesowym (art. 13 § 2 k.p.c.), wynika, że w postępowaniu apelacyjnym nie można występować z nowymi żądaniami.
Dodatkowo należy wskazać, że przepisyKodeksu postępowania cywilnego, w szczególności regulujące problematykę kosztów postępowania, nie przewidują podstawy prawnej pozwalającej na zasądzenie rekompensaty za udział w postępowaniu sądowym wszczętym przez inną osobę.
Oczywiście bezzasadne są zarzuty apelacjiP. M.dotyczące zagadnienia bezstronności Sądu pierwszej instancji, jak również tego, że celem postępowania sądowego było pozbawienieP. M.własności jego nieruchomości („kradzież nieruchomości”). Świadome przytaczanie przezP. M.nacechowanych emocjonalnie zarzutów, opartych przy tym na całkowicie nieprawdziwych twierdzeniach dotyczących okoliczności faktycznych, miało w zamierzeniu uczestnika przedstawienie jego sytuacji procesowej w korzystnym, w mniemaniu uczestnika, świetle. Zarzuty takie nie miały jednak żadnego znaczenia z punktu widzenia rozstrzygnięcia apelacji.
*
ApelacjaM. M. (1)jest bezzasadna i w związku z tym podlega oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji dotyczące ukształtowania i sposobu zagospodarowania nieruchomości oznaczonej jakodziałka numer (...). Nacechowane emocjonalne argumenty uczestniczki są całkowicie nieuzasadnione. Wykorzystywanie przez wnioskodawcę istniejącego przejazdu przez tę działkę wyłącznie w celach dojazdu do swojej nieruchomości pojazdami i maszynami rolniczymi szklakiem drogowym o szerokości 2,5 m nie będzie miało istotnego wpływu na dotychczasowy sposób korzystania przez uczestniczkę zarówno zdziałki numer (...), jak i(...). Co więcej, wnioskodawca zobowiązany będzie do takiego urządzenia i korzystania z drogi, aby korzystanie to nie powodowało zmian w stanie nieruchomości, w szczególności tworzenia się kolein, zastoisk wodnych. Urządzenie utwardzonego przejazdu może wręcz podnieść walory użytkowe i estetycznedziałki numer (...).
Całkowicie bezpodstawne są obawy, czy wręcz założeniaM. M. (1), że ruch wytyczoną drogą będzie odbywał się całodobowo, gdyż wyklucza to charakter nieruchomości władnącej oraz związane z nim potrzeby dojazdu lub dojścia do nieruchomości, które ograniczają się wyłącznie do prac polowych, ze swojej istoty wykonywanych sezonowo i z reguły przez ograniczoną liczbę dni w ciągu roku.
Korzystanie z przejazdu i przechodu przezdziałki numer (...)nie będzie miało znaczenia dla bezpieczeństwa właściciela tej nieruchomości. Ruch pojazdów rolniczych powinien odbywać się zgodnie z zasadami poruszania się pojazdów po innych drogach niż drogi publiczne, wynikającymi z przepisów regulujących zasady ruchu drogowego. Sama uczestniczka podkreśla, że na jej nieruchomości odbywa się ruch pojazdów, czy to w celu jej odwiedzin, czy też w celu dojazdu dodziałki numer (...).
Przejazd powinien zostać urządzony w taki sposób, aby przejeżdżanie pojazdami rolniczymi nadziałce numer (...)nie miało wpływu na konstrukcję i integralność zbiornika szamba oraz piwnicy ziemnej.
*
Na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 zd. 1 k.p.c.i w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.Sąd Okręgowy postanowił stwierdzić, że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty postępowania odwoławczego związane ze swoim udziałem w sprawie.
Koszty postępowania odwoławczego w rozpoznawanej sprawie były niewielkie i ograniczały się praktycznie do opłat od apelacji poniesionych przez uczestników. ApelacjaM. M. (1)została oddalona w całości. ApelacjaP. M.została uwzględniona częściowo, przy czym uczestnik osiągnął w sprawie swój zasadniczy cel, którym było nieobciążanie jego nieruchomości służebnością drogi koniecznej. Jednocześnie został zachowany cel wnioskodawcy, którym było zapewnienie dostępu jego nieruchomości do drogi publicznej.
Apelacja uczestnika została oddalona w części obejmującej żądanie zasądzenia kosztów postępowania za pierwszą instancję w rażąco wygórowanej, niczym nie uzasadnionej wysokości oraz w części obejmującej żądanie „zadośćuczynienia”, które to żądanie nie miało żadnej podstawy prawnej.
W związku z powyższym w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą podstawy faktyczne do odstępowania od zasady orzekania o kosztach postępowania odwoławczego w postępowaniu nieprocesowym wynikającej z przepisówart. 520 § 1 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 zd. 1 k.p.c.i w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
*
Na podstawieart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnychw związku zart. 102 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.i w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.Sąd Okręgowy postanowił przejąć na rachunek Skarbu Państwa nieuiszczone w postępowaniu odwoławczym koszty sądowe w kwocie 5407,43 zł i nie obciążać wnioskodawcy i uczestników tymi kosztami.
Sąd Okręgowy uznał, że w rozpoznawanej sprawie występują okoliczności, które przemawiają za nieobciążaniem wnioskodawcy i uczestników postępowania nieuiszczonymi w drugiej instancji kosztami sądowymi.
Wskazane wyżej koszty sądowe obejmowały wydatki wyłożone przez Skarb Państwa na pokrycie kosztów przeprowadzenia w postępowaniu odwoławczym dowodów z opinii biegłych z zakresu geodezji oraz z zakresu wyceny nieruchomości. Konieczność przeprowadzenia tych dowodów przez Sąd drugiej instancji wynikała nie ze zmiany okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy lub też z odmiennych ustaleń Sądu drugiej instancji w zakresie okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, lecz z faktu niewłaściwego zastosowania przez Sąd Rejonowy przepisuart. 145 § 2 zd. 2 k.c.i ustanowienia służebności drogi koniecznej częściowo niezgodnie ze wskazaniami wynikającymi z powołanego przepisu. Na konieczność ustanowienia służebności drogi koniecznej w sposób wskazany w przepisieart. 145 § 2 k.c., ewentualnie na potrzebę dodatkowego wyjaśnienia okoliczności faktycznych mających znaczenie dla zastosowania tego przepisu, Sąd Okręgowy wL., jako sąd drugiej instancji, zwrócił uwagę już w uzasadnieniu postanowienia z dnia 24 września 2009 roku (k. 297-316), a więc dwanaście lat temu.
Sąd Okręgowy uznał, że chociaż przeprowadzenie w postępowaniu apelacyjnym dodatkowych dowodów z opinii biegłych z zakresu geodezji oraz z zakresu wyceny nieruchomości było konieczne dla rozstrzygnięcia sprawy i leżało w interesie zarówno wnioskodawcy, jak i wszystkich uczestników postępowania, to jednak było konsekwencją częściowo nietrafnego orzeczenia Sądu pierwszej instancji, który samodzielnie decydował o sposobie ustanowienia drogi koniecznej.
W związku z powyższym Sąd Okręgowy uznał, że wnioskodawca i uczestnicy nie powinni ponosić kosztów przeprowadzenia z urzędu w postępowaniu odwoławczym dodatkowych dowodów, niezbędnych do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy.
*
Z tych wszystkich względów i na podstawie powołanych wyżej przepisów Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji wyroku.
Dorota Modrzewska-Smyk    Dariusz Iskra    Urszula Korneluk

1 Przytoczono dosłowne brzmienie zarzutów i wniosków apelacyjnych.