Sąd Apelacyjny w Krakowie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKz 281/21
Data wyroku: 2021-05-27 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Barbara Polańska-Seremet
Słowa kluczowe: Wyrok łączny
Teza: art. 81 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 19 czerwca 2020 roku o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych przedsiębiorcom dotkniętym skutkami Covid-19 oraz uproszczonym postępowaniu o zatwierdzeniu układu w związku z wystąpieniem Covid-19 (Dz. U. z 2020 r., poz. 1086) wyłączono - jako lex specjalis - stosownie do art. 4 § 1 k.k.

Sygn. akt II AKz 281/21

POSTANOWIENIE
Dnia 27 maja 2021 roku
Sąd Apelacyjny w Krakowie w II Wydziale Karnym w składzie:

Przewodniczący:

SSA Barbara Polańska-Seremet

Protokolant:

st. sekr. sąd. Katarzyna Brzegowa-Kołos

po rozpoznaniu w sprawie
B. M. (1)s.T.
skazanego zart. 280 § 2 k.k.i inne
zażalenia wniesionego przez obrońcę
na postanowienie Sądu Okręgowego w Nowym Sączu
z dnia 7 kwietnia 2021 roku, sygn. akt II K 4/21
w przedmiocie umorzenia postępowania odnośnie wydania wyroku łącznego, stwierdzenia niewłaściwości rzeczowej oraz miejscowej do wydania wyroku łącznego i przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi
na podstawieart. 437 § 1 k.p.k.orazart. 624 § 1 k.p.k.iart. 223ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych(t. j. Dz.U. z 2020 r., poz. 75)
postanawia

1
utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie;

2
zwolnić skazanego od uiszczenia wydatków za postępowanie drugoinstancyjne;

3
nie uwzględnić wniosku obrońcy o zasądzenie na jego rzecz kosztów obrony udzielonej skazanemu z urzędu w postępowaniu odwoławczym.

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Nowym Sączu w punkcie I wskazanego wyżej postanowienia na podstawieart. 572 k.p.k.umorzył postępowanie w przedmiocie wydania wyroku łącznego w zakresie obejmującym wyrok Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 9 stycznia 2020 r. sygn. akt II K 52/19, zaś w pkt II na podstawieart. 35 § 1 k.p.k.w zw. zart. 569 § 1 i § 2 k.p.k.stwierdził swoją niewłaściwość rzeczową oraz miejscową do wydania wyroku łącznego i sprawę przekazał do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Limanowej. W kolejnych punktach rozstrzygnął w przedmiocie kosztów sądowych oraz wynagrodzenia na rzecz obrońcy z urzędu.
W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd I instancji wskazał, że badając warunki do wydania wyroku łącznego wobec skazanegoB. M. (1), stwierdził brak możliwości wydania wyroku łącznego obejmującego wyrok Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 9 stycznia 2020 r. sygn. II K 52/19 (częściowo zmieniony wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 3 września 2020 r. sygn. II AKa 80/20). Nie zachodzą bowiem w jego przekonaniu materialnoprawne warunki do orzeczenia kary łącznej obejmującej w/w wyrok z innymi wyrokami skazującymi ujawnionymi w karcie karnej (k. 10-11). Wynika to z faktu, iż wskazany wyrok Sądu Okręgowego uprawomocnił się w dniu 3 września 2020 r., co ma w ocenie Sądu I instancji istotne znaczenie w związku ze zmianą stanu prawnego w zakresie przepisówrozdziału IX k.k., dokonaną przez art. 38 ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych przedsiębiorcom dotkniętym skutkami Covid-19 oraz o uproszczonym postępowaniu o zatwierdzenie układu w związku z wystąpieniem Covid-19 (Dz.U. z 2020 r. poz. 1086). Jak argumentował dalej ten Sąd, nowelizacja ta - co do zasady - przywróciła materialnoprawne przesłanki orzekania kary łącznej, które obowiązywały przed dniem 1 lipca 2015 r. Dotyczy to przede wszystkim wymogu, by łączone kary zostały wymierzone za przestępstwa popełnione zanim zapadł pierwszy wyrok, choćby nieprawomocny, co do któregokolwiek z tych przestępstw. Z kolei od dnia 1 lipca 2015 r. do 23 czerwca 2020 r. nadano znaczenie przy orzekaniu kary łącznej w wyroku łącznym karom, które nie zostały jeszcze wykonane.
Zauważył tenże Sąd, iż zgodnie z regulującym powstające na tym tle kwestie intertemporalne art. 81 ust. 1 i ust. 2 ustawy nowelizującej - stanowiącym lex specialis w stosunku doart. 4 § 1 k.k.- przepisyrozdziału IX k.k.w brzmieniu dotychczasowym (tj. obowiązującym do dnia 23 czerwca 2020 r.) stosuje się do kar prawomocnie orzeczonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy (ust.1), natomiast przepisyrozdziału IX k.k.w brzmieniu nadanym tą ustawą stosuje się do kar prawomocnie orzeczonych po dniu wejścia jej w życie (ust. 2).
Z uwagi, iż wyrok Sądu Okręgowego w Nowym Sączu sygn. II K 52/19 uprawomocnił się w dniu 3 września 2020 r., to do tego wyroku, jak stwierdził Sąd I instancji - stosuje się reżim prawny obowiązujący od dnia 24 czerwca 2020 r., natomiast do wcześniejszych wyroków skazującychB. M.- obowiązujący przed tą datą. Ponieważ podstawowa zasada łączenia kar w obydwu tych reżimach prawnych jest odmienna (kryterium chronologiczne i kryterium podlegania kar wykonaniu) – Sąd uznał, że nie istnieją materialnoprawne podstawy do połączenia kary orzeczonej w wyroku Sądu Okręgowego z karami orzeczonymi skazanemu wcześniej i w rezultacie orzekł o umorzeniu postępowania w przedmiocie wydania wyroku łącznego w zakresie obejmującym wyrok Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 9 stycznia 2020 r. sygn. akt II K 52/19 - z powodu braku warunków do orzeczenia kary łącznej obejmującej w/w wyrok.
W konsekwencji Sąd I instancji stwierdził, że sądem właściwym do wydania wyroku łącznego - zgodnie z zasadą wyrażoną wart. 569 § 1 k.p.k.- jest Sąd Rejonowy w Limanowej, który wydał ostatni wyrok podlegający łączeniu, tj. wyrok z dnia 28 listopada 2018 r. sygn. II K 436/17 (k. 28).
Z postanowieniem tym nie zgodził się obrońca skazanego. Zaskarżył go w odniesieniu do pkt I oraz II i zarzucił mu obrazę przepisów prawa materialnego (art. 438 pkt 1a k.p.k.) - a toart. 85 k.k.orazart. 4 § 1 k.k.w zw. z art. 81 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID-19 oraz o uproszczonym postępowaniu o zatwierdzenie układu w związku z wystąpieniem COVID-19 poprzez:
- błędne uznanie, że wyrok Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia
9 stycznia 2020 r. - II K 52/19 nie podlega łączeniu z innymi wyrokami skazanego ujawnionymi w karcie karnej z tej przyczyny, że w/w wyrok Sądu Okręgowego uprawomocnił się po wejściu w życie w/w ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r., '
- brak zastosowania w sprawieart. 4 § 1 k.k.w sytuacji, gdy art 81 w/w ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. budzi wątpliwości co do jego zgodności zart. 32 ust. 1 Konstytucji RP,
co w konsekwencji doprowadziło do zastosowania przez Sąd I instancjiart. 572 k.p.k., umorzenia postępowania, stwierdzenia niewłaściwości miejscowej i rzeczowej oraz przekazania sprawy do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Limanowej - do czego brak podstaw.
W związku z powyższym obrońca domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Niezależnie od tego wniósł o zwolnienie skazanego w całości od kosztów sądowych za postępowanie przed Sądem II instancji i zasądzenie na jego rzecz kosztów obrony udzielonej skazanemu z urzędu w postępowaniu wywołanym wniesieniem zażalenia według norm przepisanych, oświadczając jednocześnie, że koszty te nie zostały pokryte w żadnej części.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie jest zasadne.
Trafnie Sąd Okręgowy uznał, że faktyczny układ wyroków jednostkowych objętych wnioskiem o wydanie wyroku łącznego wyklucza możliwość połączenia kar w nich orzeczonych z powodu braku warunków do wydania wyroku łącznego (art. 572 k.p.k.). Wymóg ten oznacza m.in. brak warunków materialnych, te natomiast określone są w rozdz. IXk.k.Jeśli zaś warunki te mają różną treść i kształt ze względu na zmienione regulacje normatywne, nie można dokonywać próby ich zastosowania w swoistym „mikście” prawnym. Sąd Okręgowy ma więc rację gdy pisze, że „podstawowa zasada łączenia kar w obu (…) reżimach prawnych jest odmienna (kryterium chronologiczne i kryterium podlegania kar wykonaniu)”, zatem, że nie istnieją materialnoprawne podstawy do połączenia kar z wyroków objętych wnioskiem, w tym - wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 9 stycznia 2020 r. (sygn. akt II K 52/19).
Nie ma zatem racji zażalenie, gdy powątpiewa w istnienie przepisu, który wskazywałby, że występująca w sprawie „intertemporalna okoliczność” stanowi podstawę do przyjęcia braku warunków do wydania wyroku łącznego.
Co do zarzutu pominięcia w zaskarżonym postanowieniu wykładni prokonstytucyjnej przepisów art. 81 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych przedsiębiorcom dotkniętych skutkami Covid-19 oraz o uproszczonym postępowaniu o zatwierdzenie układu w związku z wystąpieniem Covid-19 (Dz.U. z 2020 poz. 1086, zwanej dalej „ustawą czerwcową”), stwierdza wpierw Sąd Apelacyjny, że dokonywane z jej uwzględnieniem orzeczenia niektórych sądów (np. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 25 listopada 2020 r., sygn. akt II AKz 346/20, Lex nr 3101657) oraz poglądy doktryny (zob. np. powołana w zażaleniu publikacjaM. Z., Reguły intertemporalne a instytucja kary łącznej w tarczy 4.0. Komentarz praktyczny, Lex/el.2020) nie zyskują jego akceptacji.
Zacząć należy od konstatacji, że unormowanie z art. 81 ust. 1 i 2 ustawy czerwcowej stanowi wyczerpującą regulację kwestii międzyczasowej kolizji ustaw. Ma ona charakter lex specialis w stosunku doart. 4 § 1 k.k., tj. zasady lex mitior, podobnie zresztą jak zbliżony w treści art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 396, zwana dalej „ustawą lutową”) - taki charakter tej normy nie budził żadnych wątpliwości w orzecznictwie sądowym (zob. np. postanowienia Sadu Najwyższego: z dnia 16 lutego 2017 r. II KK 347/16 OSNKW 2017/8/42, z dnia 29 września 2020 V KK 209/20, Lex Nr 3081302). Ostatnio powołany przepis zawierał w swej końcowej części zastrzeżenie („...chyba, że zachodzi potrzeba orzeczenia kary łącznej w związku z prawomocnym skazaniem po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy”) i tylko w tym zakresie umożliwiał stosowanieart. 4 § 1 k.k., dozwalając na wybór ustawy względniejszej, gdy łączeniu podlegają kary prawomocnie orzeczone w okresie przed wejściem w życie tej ustawy i kara uprawomocniona po wejściu w życie nowelizacji.
Wspomniany przepis art. 19 ust. 1 ustawy lutowej był poddany ocenie zgodności zKonstytucją RPna wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, w którym Rzecznik domagał się stwierdzenia niezgodności tego przepisu w zakresie, w jakim różnicował prawo do orzeczenia kary łącznej ze względu na moment uprawomocnienia się poszczególnych kar jednostkowych lub łącznych - zart. 32 ust. 1 Konstytucji, tj. zasadą równości. W wyroku z dnia 4 lipca 2018 r.K 16/16 (OTK-A 218/52) Trybunał Konstytucyjny uznał, że poddana jego ocenie regulacja jest zgodna zart. 32 ust. 1 Konstytucji. Rozstrzygnięcie to stanowiło asumpt do wypowiedzi orzeczniczych i doktrynalnych, jak wspomniane powyżej, których zasadniczym argumentem jest teza, że przepisy art. 81 ust. 1 i 2 ustawy czerwcowej na skutek braku odnośnego zastrzeżenia normatywnego jak w przepisie art. 19 ust. 1 ustawy lutowej czyni przepis ten niekonstytucyjnym w kontekście zasady równości wobec prawa, zatem zart. 32 ust. 1 Konstytucji.
Stanowiska te zakładają, że brak dostępu w omawianej regulacji art. 81 ust. 1 i 2 ustawy czerwcowej do zasady lex mitior jest „równoznaczne z naruszeniem konstytucyjnej zasady równości wobec prawa i równego traktowania przez władze publiczne” (uzasadnienie wyroku SA w Rzeszowie, sygn. akt II AKz 346/20). Tym samym, wypowiedzi te uznają implicite, że zasada ta ma swoje odzwierciedlenie wKonstytucjii jej pominięcie w regulacji ustawowej wywołuje skutki w postaci naruszenia zasady równości zart. 32 ust. 1 Konstytucji.
Tymczasem zasada stosowania ustawy względniejszej dla sprawcy określona wart. 4 § 1 k.k.nie ma konstytucyjnego umocowania. Wprawdzie powołany wyrok TK nie formułował expressis verbis wypowiedzi w tej kwestii ze względu na kognicję Trybunału wyznaczoną zasadą skargowości i z powodu braku przytoczenia odpowiedniego aspektu we wniosku Rzecznika, jednakże z treści odnośnego wywodu uzasadnienia tego wyroku (5.9.1) wolno wnosić, że Trybunał akceptuje pogląd Prokuratora Generalnego wyrażony w jego stanowisku procesowym, że zasada ta nie ma konstytucyjnego umocowania - choć jest ujęta w art. 15 ust. 1 zdanie trzecie Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, to nie rozciąga się na kary przewidziane w ustawie ogłoszonej po skazaniu sprawcy i nie nakłada na państwa obowiązku ponownego osadzenia osób już skazanych (3.2 uzasadnienia). Co więcej, Trybunał stwierdził dalej, że badany przepis (art. 19 ust. 1 ustawy lutowej) „rzeczywiście wprowadza w tym zakresie zróżnicowanie. Wynika z niego zakaz stosowania nowych przepisów nawet, gdy są względniejsze dla sprawców jeżeli wszystkie kary podlegające łączeniu uprawomocniły się przed wejściem w życie ustawy nowelizującej…”, lecz „nie przesądzając tej kwestii (tj. tego, czy zasada ta jest zakotwiczona wKonstytucji- uw. SA) Trybunał zwrócił uwagę, że „nawet uznanie, że nierówny dostęp do zasady lex mitior narusza konstytucyjny wymóg sprawiedliwego wyroku (jako jeden z elementów badania kryterium różnicowania w kontekście zasady równości, zob. uzasadnienie wyroku TK 5.7, uw. SA) nie oznaczałoby automatycznie stwierdzenia niekonstytucyjności zaskarżonego przepisu”.
Wreszcie podkreślił Trybunał, że przepis art. 19 ust. 1 ustawy lutowej, poprzez regulację odnoszącą się do kryterium prawomocności może prowadzić do wymierzenia sprawcom przestępstw popełnionych przed wejściem w życie nowelizacji kar łącznych na innych (różnych) zasadach (uzasadnienie 5.7.2). Mimo to TK nie uznał, by sytuacja ta oznaczała, że któreś z orzeczeń wydanych w tych różnych reżimach prawnych można uważać za niespełniający wymogu wyroku sprawiedliwego (ibidem).
W konsekwencji, pomimo stwierdzenia, że występuje podobieństwo sytuacji sprawców popełniających przestępstwa w tym samym czasie (uzasadnienie 5.4.2) Trybunał orzekł, że zróżnicowanie ich sytuacji, jako podmiotów podobnych, było konstytucyjnie dopuszczalne w świetleart. 32 ust. 1 Konstytucji RP(uzasadnienie 5.5).
Tak zatem zasadniczy argument omawianych poglądów nie jest trafny. Dodać przy tym należy, że sama kara łączna nie jest instytucją konstytucyjną, choć znajduje oparcie w zasadzie proporcjonalności zart. 31 ust. 3 Konstytucji, jest natomiast instrumentem polityki karnej, w ramach którego ustawodawca dysponuje dużą swobodą regulacyjną zarówno co do wprowadzania tej instytucji jak i jej szczegółowego ukształtowania (uzasadnienie, 5.8).
Należy też zauważyć, że unormowanie ustawowe z art. 81 ust. 1 i 2 ustawy czerwcowej pomijające możliwość łączenia kar spoza cezury wejścia w życie ustawy zostało dokonane przez ustawodawcę jako zabieg celowy i świadomy. Wskazuje na to uzasadnienie projektu tej ustawy, gdzie stwierdza się, że rozwiązanie to „oparte zostało na zasadzie chwytania przepisu w locie biorąc pod uwagę, że nie jest możliwe z punktu widzenia konstrukcyjnego łączenie na proponowanych w poprawce zasadach kar łącznych z karami jednostkowymi tak jak to jest obecnie” (zob. uzasadnienie do projektu ustawy o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych na zapewnienie płynności finansowej przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID-19 oraz o zmianie niektórych innych ustaw – Druk nr 382, s. 23-24, 83).
Nie ma natomiast znaczenia odwoływanie się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 lipca 2020 r., Kp 1/19 (OTK-A 2020/36), w którym stwierdzono niezgodność zKonstytucjącałości ustawy z dnia 13 czerwca 2019 r. zawierającej identyczne regulacje kwestii intertemporalnej jak ustawa czerwcowa w swoim art. 81 ust. 1 i 2, ponieważ nastąpiło to w wyniku uznania, że tryb jej uchwalania był niezgodny z art. 7 w związku zart. 112 oraz art. 119 ust. 1 Konstytucji- zatem badaniu nie poddawano treści przedmiotowych przepisów.
Reasumując, uznaje Sąd Apelacyjny, że wykładnia przepisów art. 81 ust. 1 i 2 ustawy czerwcowej dokonana w świetle zasad konstytucyjnych, a szczególnie zasady równości z art. 32 ust. 1 ustawy zasadniczej oraz z uwzględnieniem orzecznictwa Trybunału nie upoważnia do przyjęcia tezy, że w odniesieniu do układu faktycznego wyroków objętych wnioskiem o wydanie wyroku łącznego ujętych w zaskarżonym postanowieniu należałoby stosowaćart. 4 § 1 k.k.- na zasadzie analogicznej jak w uregulowaniu z art. 19 ust. 1 ustawy lutowej.
W związku z powyższym Sąd Apelacyjny zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy, a skazanego zwolnił od ponoszenia wydatków za postępowanie odwoławcze uznając, że ich uiszczenie byłoby dla niego zbyt uciążliwe.
Z kolei wniosek r. pr.D. K.o zasądzenie na jego rzecz kosztów obrony z urzędu za drugą instancję nie jest zasadny. Jeżeli obrońca z urzędu nie stawił się na żadnym z dwóch terminów posiedzenia, tym samym nie uczestniczył on w postępowaniu odwoławczym. Wywiedzenie zażalenia stanowi natomiast czynność wchodzącą w zakres działań w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji, który zasądził obrońcy stosowne wynagrodzenie w zaskarżonym przez niego postanowieniu.