Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII U 18/20
Data wyroku: 2022-11-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Agnieszka Stachurska
Słowa kluczowe: Renta rodzinna
Podstawa prawna: art. 24a ustawy zaopatrzenie emerytalne funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, art. 13b ust 1 pkt 5 ustawy Zaopatrzenie emerytalne funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin

Sygn. akt VII U 18/20

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 listopada 2022 roku
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Agnieszka Stachurska
Protokolant: st. sekretarz sądowy Anna Bańcerowska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2022 roku w Warszawie
sprawyA. B.
przeciwko Dyrektorowi Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wW.
o wysokość policyjnej renty rodzinnej
na skutek odwołaniaA. B.
od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wW.
z dnia 14 lipca 2017 roku, nr ewid.(...)
oddala odwołanie.

sędzia Agnieszka Stachurska

UZASADNIENIE
A. B.w dniu 18 sierpnia 2017r. złożyła w Sądzie OkręgowymwW.odwołanie od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 lipca 2017r., nr ew.(...), dotyczącej ponownego ustalenia wysokości policyjnej renty rodzinnej. Odwołująca zarzuciła naruszenie:
-art. 2 Konstytucji RP, polegające na arbitralnym obniżeniu przysługującego świadczenia, jako naruszające zasadę ochrony praw nabytych i zasadę sprawiedliwości społecznej, a także zasadę zaufania obywatela do państwa i tworzonego przez nie prawa oraz niedziałania prawa wstecz, wynikającego z zasady demokratycznego państwa prawnego;
-art. 67 ust. 1w związku zart. 31 ust. 3 Konstytucji RPpolegające na arbitralnym obniżeniu przysługującego świadczenia emerytalnego, co stanowi nieproporcjonalne i nieuzasadnione naruszenie przysługującego prawa do zabezpieczenia społecznego po osiągnięciu wieku emerytalnego;
-art. 30 oraz art. 47 Konstytucji RPw związku z art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności polegające na naruszeniu godności, prawa do ochrony czci, dobrego imienia, prawa do prywatności i prawa do poszanowania życia rodzinnego poprzez przyjęcie, że służba jej męża stanowiła „służbę na rzecz totalitarnego państwa”, a tym samym arbitralne przypisanie mężowi winy za działania związane z naruszeniami praw człowieka, których dopuszczali się niektórzy przedstawiciele władzy publicznej PRL oraz niektórzy funkcjonariusze organów bezpieczeństwa PRL, a do których mąż odwołującej nie przyczynił się w żaden sposób;
-art. 32 ust. 1w związku zart. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 67 ust. 1 Konstytucji RPw związku z art. 1 Protokołu nr 1 doKonwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolnościw związku z art. 14 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, polegające na nieuzasadnionym, dyskryminującym zróżnicowaniu uprawnień o charakterze majątkowym wynikających ze służby po roku 1990 i obniżeniu świadczeń emerytalnych należnych z tytułu tej służby, w stosunku do osób, które nie pełniły służby w okresie PRL, w sposób naruszający zasadę równości wobec prawa;
-art. 45 ust. 1w związku zart. 10 ust. 1 i 2 Konstytucji RPorazart. 42 ust. 1 Konstytucji RPw związku z art. 6 ust. 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, polegające na zastosowaniu represji bez wykazania winy indywidualnej i uznaniu wszystkich funkcjonariuszy będących w służbie przed 31 lipca 1990r. za winnych działań zasługujących na penalizację;

-art. 64 ust. 1 i 2w związku zart. 67 ust. 1w związku zart. 31 ust. 3 Konstytucji RPw związku z art. 1 Protokołu nr 1 doKonwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolnościw związku z art. 14 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, polegające na arbitralnym naruszeniu osobistych praw majątkowych i prawa do poszanowania mienia, które podlegają równej dla wszystkich ochronie na skutek nieproporcjonalnego naruszenia prawa do zabezpieczenia społecznego, co stanowi przejaw nieuzasadnionej represji ekonomicznej.

Odwołująca zakwestionowała, aby jej zmarły mąż pełnił służbę na rzecz tzw. „państwa totalitarnego” w okresie od 1 stycznia 1987r. do 30 listopada 1989r. Podkreśliła, że służba jej męża nie różniła się niczym od tej, którą pełnili funkcjonariusze na równorzędnych stanowiskach, którzy po raz pierwszy podjęli pracę w demokratycznej Polsce. Nie zgodziła się również ze zróżnicowaniem jej sytuacji w stosunku do innych osób pobierających rentę rodzinną po zmarłych funkcjonariuszach przyjętych do służby po raz pierwszy po 12 września 1989r.(odwołanie z dnia 10 sierpnia 2017 roku, k. 3-13 a.s.).
W odpowiedzi na odwołanie Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o oddalenie odwołania, wskazując że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z zasadami obliczania wysokości renty rodzinnej określonymi w art. 15c, art. 22a w zw. z art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, jak również w oparciu o informację o przebiegu służbyS. B.sporządzonej przez Instytut Pamięci Narodowej z 20 kwietnia 2017r., nr(...), z której wynika, żeS. B.pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ww. ustawy. W związku z powyższym zaskarżoną decyzją organ emerytalno-rentowy dokonał ponownego przeliczenia przysługującej odwołującej się policyjnej renty rodzinnej. Odnosząc się natomiast do zarzutów niekonstytucyjności zastosowanych przepisów, podniósł że ustawa w czasie obowiązywania korzysta z domniemania konstytucyjności i w związku z tym jest on zobowiązany do stosowania jej przepisów(odpowiedź na odwołanie z dnia 18 lipca 2018r., k. 14-16 a.s.).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
S. B.,urodzony (...), do służby w Milicji Obywatelskiej na stanowisku posterunkowego wstąpił w dniu 16 grudnia 1979r. W 1983r. został skierowany doWyższej Szkoły (...)wS., a po jej ukończeniu w 1986r., został mianowany na stanowisko Zastępcy Dowódcy Kompanii Batalionu Specjalnego MSW.
Z dniem 8 stycznia 1987r. zostały dokonane ustalenia z Kierownictwem Biura(...)MSW, w wyniku których zaproponowano włączenie Batalionu Specjalnego(...)wW.do pionu(...), jako kolejnego wydziału /Wydział(...)/, który w celach służbowych występowałby na zewnątrz tej jednostki pod nazwą(...). Struktura stanowisk tej komórki miała odpowiadać strukturom wydziałowym Biura(...)MSW i w stosunku do stanowisk wykonawczych przyjąć odpowiednią proporcję ich występowania, tj. 1/3 stanowisk starszych wywiadowców i 2/3 stanowisk wywiadowców. Do zakresu pracy Wydziału(...)należała ochrona placówek dyplomatyczno-konsularnych państw socjalistycznych i kapitalistycznych, prowadzenie w rejonach posterunków ochronnych obserwacji placówek dyplomatyczno-konsularnych i figurantów w ich miejscach zamieszkania oraz współpraca w tym zakresie z właściwymi wydziałami Departamentu(...)MSW i Biura(...)MSW, jak również współdziałanie z wydziałami Biura(...)MSW w zakresie operacyjnego zabezpieczenia obiektów dyplomatyczno-konsularnych państw kapitalistycznych, dokumentowanie przy pomocy dostępnych środków techniki operacyjnej działalności prowadzonej przez pracowników placówek dyplomatyczno-konsularnych, cudzoziemców i obywateli polskich, selekcjonowanie i przekazywanie pod obserwację zewnętrzną osób kontaktujących się z pracownikami placówek dyplomatyczno-konsularnych lub dyplomatami w ich miejscach zamieszkania i współdziałanie z właściwymi wydziałami Departamentu(...)MSW i Biura(...)MSW w zabezpieczeniu realizacji przedsięwzięć specjalnych. Wydział(...)posiadał 332 etaty, w tym Naczelnik Wydziału (1), Zastępca Naczelnika Wydziału (2), Inspektor (6), Młodszy Inspektor (8), Dyżurny (4), Starszy wywiadowca (109), Wywiadowca (194), Milicjant-kierowca (6), Sekretarz-maszynistka (1), Młodszy referent (1). Wydział składał się z Zespołu(...)(obserwacja i ochrona placówek głównych państw NATO),Zespół (...)(obserwacja i ochrona placówek pozostałych państw NATO),Zespół (...)(obserwacja i ochrona placówek państw kapitalistycznych nienależących do NATO),Zespół (...)(ochrona placówek państw socjalistycznych).S. B.pełnił służbę od 1987r. w Zespole(...), gdzie przewidziano 76 etatów, w tym Inspektora-Kierownika Zespołu (1), Młodszego inspektora (2), Starszego wywiadowcy (43) i Wywiadowcy (30). Zespół(...)specjalizował się w obserwacji stacjonarnej, ochronie placówek dyplomatyczno-konsularnych i figurantów głównych placówek państw NATO. Inspektor-Kierownik Zespołu (Dowódca Kompanii) odpowiadał za organizację i realizację zadań służbowych oraz efektywne wykorzystanie sił i środków. Odpowiadał za stan dyscypliny podległych mu funkcjonariuszy i atmosferę pracy zespołu. Przyjmował od kierownictwa wydziału zadania na obserwację oraz zadania w zakresie ochrony obiektów dyplomatycznych. Sporządzał codziennie plany pracy, przydzielał zadania podległym mu funkcjonariuszom i przeprowadzał z nimi odprawy i instruktaże oraz sprawdzał ich wyposażenie służbowe. Sprawował nadzór nad przestrzeganiem zasad tajności pracy, właściwym wykorzystaniem urządzeń techniki operacyjnej i ich ochronę oraz przestrzeganiem zasad konspiracji we współpracy ze Stałymi Punktami Zakrytymi. Odpowiadał za jakość dokumentacji operacyjnej sporządzanej z obserwacji placówek dyplomatyczno-konsularnych i figurantów oraz prawidłowy udział funkcjonariuszy w sprawach o wykroczenia, właściwą realizację polityki represyjnej w postępowaniu mandatowym, zasadność oraz merytoryczne i formalne przygotowanie wniosków o ukaranie do Kolegium Wykroczeń.S. B.jako Zastępca Dowódcy Kompanii realizował pełny zakres obowiązków Dowódcy Kompanii w czasie jego nieobecności. Prowadził ewidencję oraz sprawozdawczość z zakresu pracy zawodowej i politycznej. Uzgadniał z kierownikiem zespołu sposoby i rejony kontroli służby na posterunkach oraz ją przeprowadzał. Prowadził systematyczną kontrolę broni służbowej (

    akta IPN, Wydział(...), k. 83-106). Rozwiązanie Biura(...)MSW nastąpiło wraz z likwidacją Służby Bezpieczeństwa. Ubezpieczony służbę pełnił do 30 listopada 1989r. (

    akta służbyS. B.- instrukcja, k. 3, notatka, k. 7).
S. B.wykonywał służbę, awansując stopniem od kaprala, przez sierżanta, po podporucznika Milicji Obywatelskiej i był zatrudniony na stanowisku posterunkowego, młodszego inspektora i Zastępcy Dowódcy Kompanii Batalionu Specjalnego MSW (akta służbyS. B.- karta przebiegu służby, k. 6-10).
Decyzją Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji z 23 lipca 2004r., nr(...),S. B.przyznano emeryturę milicyjną od 1 lipca 2004r. w kwocie 3.876,97 zł miesięcznie (decyzja ZER MSWiA z 23 lipca 2004r., k. 21 akt emerytalnych).S. B.zmarł w dniu 18 września 2016r. (wniosek o wypłatę zasiłku pogrzebowego, nienumerowane katy akt emerytalnych).
Decyzją Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji z 3 października 2016r.A. B.ustalono prawo do renty rodzinnej po zmarłym mężuS. B.od dnia 1 listopada 2016r. Renta dla uprawnionych członków rodziny wynosiła 80 % świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Kwota renty wyniosła więc 3.708,96 zł, a od 1 marca 2017r. – 3.725,28 zł(decyzja ZER MSWiA z 27 lutego 2017r., k. 2 akt emerytalnych).
Pismem z 20 kwietnia 2017r. Instytut Pamięci Narodowej poinformował Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA, że na podstawie posiadanych akt osobowych stwierdził, iżS. B.w okresie od 1 stycznia 1987r. do 30 listopada 1989r. pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której jest mowa wart. 13b ustawy z dnia 18 lutego 1994r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Służby Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin(informacja o przebiegu służby z 20 kwietnia 2017r., k. 3 akt emerytalnych).
W związku z powyższym Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wydał w dniu 14 lipca 2017r. decyzję znak:(...), w której, w oparciu o art. 24a oraz art. art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, ustalił wysokość policyjnej renty rodzinnejA. B.na kwotę 1.747,19 zł brutto(decyzja Dyrektora ZER MSWiA z 14 lipca 2017r., k. 6 akt emerytalnych).
Sąd ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, w tym w aktach organu rentowego oraz w aktach służbowychS. B.z okresu służby w latach 1987-1989. Dokumenty, na których Sąd oparł swoje ustalenia, zasługiwały w całości na uwzględnienie. Ich wiarygodności nie kwestionowała zarówno odwołująca, jak i organ rentowy, a poza tym nie zachodziły takie okoliczności, które wskazywałyby na nieautentyczność ww. dokumentów bądź odwoływanie się w nich do informacji i zdarzeń, które nie odpowiadają stanowi rzeczywistemu.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie podlegało oddaleniu.
Spór w przedmiotowej sprawie sprowadzał się do ustalenia, czy decyzja ponownie ustalająca wysokość policyjnej renty rodzinnej przysługującejA. B.po zmarłym mężuS. B.jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa, czy też zgodnie z żądaniem odwołującej powinna podlegać zmianie. Stanowisko odwołującej koncentrowało się na zakwestionowaniu zastosowanych wobec niej przepisów wprowadzonych na mocy art. 1 ustawy nowelizującej z 16 grudnia 2016r. o zmianieustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin(Dz. U. 2016r., poz. 2270),w oparciu o które wojskowy organ emerytalny ponownie przeliczył przysługującą jej rentę rodzinną przyznaną zgodnie zart. 24aww. ustawy, ustaloną na podstawie emerytury policyjnej, która przysługiwałabyS. M.z uwzględnieniem okresów służby na rzecz totalitarnego państwa, co prowadziło do obniżenia jej wysokości.
Analizując zastosowane przez organ rentowy przepisy, przede wszystkim należy wskazać naart. 13b ustawy z dnia 18 lutego 1994r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin(tekst jedn. Dz. U. z 2020r., poz. 723 - dalej jako „ustawa zaopatrzeniowa”), zgodnie z którym za służbę na rzecz państwa totalitarnego uznaje się służbę od dnia 22 lipca 1944 roku do dnia 31 lipca 1990 roku w cywilnych i wojskowych instytucjach oraz formacjach wymienionych w ust. 1 tej regulacji. Przepis art. 13b, enumeratywnie określił katalog jednostek, w których służba była pełniona na rzecz totalitarnego państwa. Ponadto za służbę na rzecz totalitarnego państwa ustawodawca uznał również służbę na etatach określonych w art. 13b ust. 2 pkt 1 ustawy oraz okresy, o których mowa odpowiednio w art. 13b ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy. Konsekwencje tak określonej służby na rzecz państwa totalitarnego w kontekście wysokości renty rodzinnej przewiduje art. 24a ust. 1 powołanej ustawy. Stanowi on, że w przypadku renty rodzinnej przysługującej po osobie, która pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b, i która pozostawała w służbie przed dniem 2 stycznia 1999r., renta rodzinna przysługuje na zasadach określonych w art. 24, z zastrzeżeniem, iż wysokość renty rodzinnej ustala się na podstawie świadczenia, które przysługiwało lub przysługiwałoby zmarłemu z uwzględnieniem przepisów art. 15c lub art. 22a. Art. 15c ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej przewiduje, że w przypadku osoby, która pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b, i która pozostawała w służbie przed dniem 2 stycznia 1999 r., emerytura wynosi:
1) 0% podstawy wymiaru - za każdy rok służby na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b;
2) 2,6% podstawy wymiaru - za każdy rok służby lub okresów równorzędnych ze służbą, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1, 1a oraz 2-4.
Natomiast art. 22a ust. 1 tej samej ustawy stanowi, że w przypadku osoby, która pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b, rentę inwalidzką ustaloną zgodnie z art. 22 zmniejsza się o 10% podstawy wymiaru za każdy rok służby na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b. Przy zmniejszaniu renty inwalidzkiej okresy służby, o której mowa w art. 13b, ustala się z uwzględnieniem pełnych miesięcy.
Jednocześnie ustawodawca w art. 24a ust. 2 wprowadził ograniczenie, zgodnie z którym wysokość policyjnej renty rodzinnej ustalonej zgodnie z art. 24a ust. 1 nie może być wyższa niż miesięczna kwota przeciętnej renty rodzinnej wypłaconej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Analogiczne rozwiązania przewiduje art. 22a w odniesieniu do ustalania wysokości rent inwalidzkich.
Zagadnienie weryfikacji okresów służby na rzecz totalitarnego państwa reguluje natomiast art. 13a ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994r. Stanowi on, że na wniosek organu emerytalnego właściwego według niniejszej ustawy, Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu sporządza na podstawie posiadanych akt osobowych i w terminie 4 miesięcy od dnia otrzymania wniosku, przekazuje organowi rentowemu informację o przebiegu służby wskazanych funkcjonariuszy w organach bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 13b. Zgodnie zaś z art. 13a ust. 5 ustawy zaopatrzeniowej, informacja o przebiegu służby, o której mowa w ust. 1, jest równoważna z zaświadczeniem o przebiegu służby sporządzanym na podstawie akt osobowych przez właściwe organy służb, o których mowa w art. 12.
Należy wspomnieć, że w rozwiązaniach, poprzedzających ustawę nowelizującą z dnia 16 grudnia 2016r., przyjętych wcześniej w ustawie z dnia 23 stycznia 2009r.(Dz. U. z 2009r., Nr 24, poz. 245)obniżono po raz pierwszy wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury za każdy rok służby w organach bezpieczeństwa państwa do 1990r. z 2,6% do 0,7%. Zarówno Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 20 stycznia 2010r.(sygn. KP 6/09), jak i Europejski Trybunał Praw Człowieka w decyzji z dnia 14 maja 2013r.(15189/10, Lex nr 1324219)uznały wówczas, że nowe rozwiązania nie nałożyły na tę grupę emerytów nadmiernego obciążenia i dotyczyły jedynie praw nabytych niesłusznie, a więc nie można skuteczne kwestionować ich konstytucyjności. W przywołanym orzeczeniu Trybunał Praw Człowieka podkreślił również, że rozpatrywał już sprawy, w których pojawiał się problem uprzywilejowanej pozycji w sferze praw emerytalnych członków elity komunistycznej i policji politycznej w krajach postkomunistycznych oraz potwierdził prawo ustawodawcy chcącego wyeliminować niesprawiedliwe lub nadmierne świadczenia z ubezpieczeń społecznych, dążącego do likwidacji przywilejów byłych funkcjonariuszy reżimów totalitarnych do tego rodzaju działań. Równocześnie Trybunał zwrócił uwagę, że podjęte środki nie mogą być nieproporcjonalne. Rozważania jakie zostały poczynione przez Trybunał Konstytucyjny oraz Europejski Trybunał Praw Człowieka na gruncie poprzedniej „ustawy dekomunizacyjnej" będą pomocne także i przy ocenie niniejszej sprawy, właśnie z uwzględnieniem faktu, że mamy do czynienia z kolejnym swoistym rozliczaniem się z osobami arbitralnie uznanymi za służące państwu totalitarnemu.
W rozpatrywanej sprawie organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję w oparciu o przepisy wprowadzone na mocy wspomnianego art. 1 ustawy zmieniającej. W uzasadnieniu do projektu tej ustawy wskazano, że ma ona na celu wprowadzenie rozwiązań zapewniających w pełniejszym zakresie zniesienie przywilejów emerytalnych związanych z pracą w aparacie bezpieczeństwa PRL przez ustalenie na nowo świadczeń emerytalnych i rentowych osobom pełniącym służbę na rzecz totalitarnego państwa w okresie od 22 lipca 1944r. do 31 lipca 1990r. Stwierdzono również, że emerytury i renty osób pełniących służbę ustalono na znacznie korzystniejszych zasadach wynikających z ustawy zaopatrzeniowej, w stosunku do osób pobierających te świadczenia na podstawieustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Zdaniem Sądu Okręgowego, ustawa zaopatrzeniowa, jak też wydane na jej podstawie decyzje, zasadnie budzą wątpliwości odnośnie ich zgodności z zasadą godności jednostki, zasadą rządów prawa, zasadą równości, czy zasadą proporcjonalności, z uwagi na ich wydanie po niemal 27 latach od transformacji ustrojowej oraz z zasadą sądowego wymiaru sprawiedliwości. Ustawa zaopatrzeniowa wprowadza w art. 13b oraz art. 15c, art. 22a i art. 24a odpowiedzialność zbiorową i swoim zakresem podmiotowym obejmuje, bez wyjątków, wszystkich byłych funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa państwa, niezależnie od ich postawy patriotycznej, etycznej i moralnej, rodzaju wykonywanych czynności, czy zajmowanego stanowiska. Tego rodzaju regulacje zaprzeczają istocie zasady rządów prawa. Zasada ta oznacza obowiązek władz publicznych traktowania osób w sposób adekwatny i proporcjonalny do ich postawy, zasług i przewinień. Niedopuszczalne zatem jest zastosowanie jakichkolwiek represji w stosunku do osób tylko za to, że pracowały lub służyły w okresie poprzedzającym zmianę ustroju państwa polskiego. Nawet uznanie, że niektóre instytucje funkcjonujące przed tą zmianą działały w sposób budzący dziś poważne wątpliwości prawne i moralne, nie uprawnia prawodawcy do stwierdzenia, że wszystkie osoby tam zatrudnione były przestępcami. W tym też kontekście, zdaniem Sądu, działania ustawodawcy trudno jest uzasadnić dążeniem do jakiegokolwiek słusznego celu leżącego w interesie publicznym. Ustawa zmieniająca w gruncie rzeczy zadziałała bez rozróżnienia pomiędzy funkcjonariuszami, którzy w rzeczywistości dopuścili się czynów przestępczych oraz tymi, którzy jedynie należeli do personelu technicznego. Ponadto nie należy pomijać faktu, że zgodnie z art. 10 ust. 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej, prawo do zaopatrzenia emerytalnego według przepisów ustawy nie przysługuje funkcjonariuszowi skazanemu prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo umyślne lub przestępstwo skarbowe umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego, popełnione w związku z wykonywaniem czynności służbowych i w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, albo za przestępstwo określone wart. 258 kodeksu karnegolub wobec którego orzeczono prawomocnie środek karny pozbawienia praw publicznych za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, które zostało popełnione przed zwolnieniem ze służby. Jednakże w takim przypadku prawomocnie skazanemu przestępcy przysługuje świadczenie na ogólnych zasadach obowiązujących w powszechnym systemie emerytalnym. Przytoczony wyżej przepis wskazuje, że ustawa zmieniająca wprowadziła pozasądową zbiorową odpowiedzialność za nieokreślony czyn z naruszeniem prawa jednostki do sądu i sprawiedliwego procesu. Obniżono określonym podmiotom emerytury i renty w sposób bardziej niekorzystny, niż jest to obecnie dopuszczalne nawet wobec funkcjonariuszy prawomocnie skazanych przez sąd za popełnione przestępstwa. Ci ostatni funkcjonariusze mogą zostać pozbawieni świadczeń emerytalnych przysługujących funkcjonariuszom służb mundurowych przez obniżenie ich do poziomu przysługującego w ramach powszechnego systemu emerytalnego.
W przedmiotowej sprawie Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wydał zaskarżoną decyzję na podstawie informacji o przebiegu służby małżonka odwołującej, sporządzonej przez Instytut Pamięci Narodowej w dniu 20 kwietnia 2017r. Stwierdza on, żeS. B.pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której jest mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej od 1 stycznia 1987r. do 30 listopada 1989r. W tym kontekście Sąd Okręgowy zwraca uwagę na pogląd wyrażony w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2011r.
    (II UZP 10/11)– który w całości podziela – zgodnie z którym sąd ubezpieczeń społecznych, rozpoznający sprawę w wyniku wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wW.w sprawie ponownego ustalenia (obniżenia) wysokości emerytury policyjnej byłego funkcjonariusza Służby Bezpieczeństwa, nie jest związany treścią informacji o przebiegu służby w organach bezpieczeństwa państwa przedstawionej przez Instytut Pamięci Narodowej zarówno co do faktów (ustalonego w tym zaświadczeniu przebiegu służby), jak i co do kwalifikacji prawnej tych faktów (zakwalifikowania określonego okresu służby jako służby w organach bezpieczeństwa państwa). Z tego wynika, że ustalenia faktyczne i interpretacje prawne Instytutu Pamięci Narodowej nie mogą wiązać również sądu rozpoznającego przedmiotową sprawę.
W aktualnym stanie prawnym Sąd Najwyższy także wyraził swój pogląd. W sprawie o sygn. akt III UZP 1/20 podjął w składzie 7-osobowym uchwałę z dnia 16 września 2020r., w której stwierdził, że kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa” określone w art. 13b ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka.
Wprawdzie powołana uchwała zapadła w sprawie jednostkowej, ale pogląd prawny, jaki wyraził w niej Sąd Najwyższy, Sąd Okręgowy podziela. To z kolei oznacza, że w analizowanym przypadku stwierdzenie o pełnieniu przezL. P.służby na rzecz totalitarnego państwa w okresie od 1 września 1962r. do 30 września 1985r. nie może być dokonane wyłącznie na podstawie informacji Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (kryterium formalnej przynależności do służy). Skoro sądu powszechnego nie wiąże informacja o przebiegu służby, to w razie stosownego zarzutu przeciwko osnowie tej informacji, sąd jest zobowiązany do rekonstrukcji jej przebiegu w konkretnym wypadku, na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności na podstawie długości okresu pełnienia służby, jej historycznego umiejscowienia w okresie od 22 lipca 1944r. do 31 lipca 1990r., miejsca pełnienia służby, czy też zajmowanego stanowiska (§ 59 uchwały SN). Sąd Najwyższy w powołanej uchwale składu 7 sędziów zwrócił także uwagę na potrzebę sięgania do opinii służbowych funkcjonariuszy, uwzględniania ogólnych reguł dowodzenia: rozkładu ciężaru dowodu, dowodu prima facie, domniemań faktycznych, wynikających z informacji o przebiegu służby (§ 60 uchwały SN). Przy ocenie zasadności objęcia konkretnej osoby zakresem ustawy okolicznością, której nie można pominąć, jest również sam fakt weryfikacji w 1990r. (§ 92 uchwały SN).
Uwzględniając powołane wyżej poglądy, Sąd Okręgowy przeprowadził w przedmiotowej sprawie postępowanie dowodowe w celu weryfikacji ustaleń w zakresie służby męża odwołującej przyjętych przez organ rentowy jako podstawę wydania zaskarżonej decyzji. W tym też celu Sąd poddał analizie dokumenty z akt służbyS. B.. Potwierdzają one, iż w latach 1987-1989S. B.pełnił służbę w jednostkach odpowiadających wymienionym przez IPN rodzajom jednostek określonych w art. 13b ust. 1 pkt 5 ustawy zaopatrzeniowej.
Z poczynionych ustaleń wynika także, że służba męża odwołującej się była związana z wykonywaniem czynności operacyjno-technicznych niezbędnych dla działalności Służby Bezpieczeństwa (Biuro(...)). Co prawdaS. B., jako Zastępca Dowódcy Kompanii, sam mógł takich czynności nie wykonywać, ale wykonując czynności nadzorcze, kontrolował i nadzorował ten odcinek prac, które wykonywali podlegający mu wywiadowcy czy starsi wywiadowcy. Do ich zadań natomiast, poza tylko pozornie standardowymi czynnościami ochrony placówek dyplomatycznych, należało prowadzenie obserwacji miejsc związanych ze służba dyplomatyczną, jak również figurantów i ich rodzin, pojazdów samochodowych, którymi się posługiwali, trybu pracy, życia i zachowania się, a także faktów i zjawisk interesujących z operacyjnego punktu widzenia. Ponadto osoby na ww. stanowiskach, które nadzorowałS. B.i rozliczał z wykonywanych zadań, prowadziły selekcję i przekazywały pod obserwację, uczestniczyły w zabezpieczeniu przedsięwzięć specjalnych, systematycznie przekazywały informacje o ruchach i zachowaniu się figurantów zleconych do kontroli, a także odpowiadały za konspirację działań własnych czy zabezpieczenie sprzętu techniczno – operacyjnego. Prace, o których mowa, nie miały charakteru prac tylko związanych z ochroną osób i miejsc, ale daleko wykraczały poza ten zakres. Wiązały się z pełną obserwacją środowisk dyplomatycznych i wykorzystywaniem pozyskanych informacji dla celów państwa totalitarnego, jakim była wówczas PRL. Przy tym były wykorzystywane metody właściwe takim reżimom, a więc obserwacje o różnym charakterze z wykorzystaniem różnego sprzętu, podsłuchy bądź inne formy mające charakter specjalny.S. B.być może samodzielnie takich czynności nie realizował, jednak to nie powoduje, że jego służby w tym czasie nie można ocenić jako wykonywanej na rzecz państwa totalitarnego. Zwrócić należy uwagę, że doS. B.należało organizowanie pracy, o jakiej była mowa i kontrolowanie podległych pracowników. W związku z tym nie może być tak, że ci współpracownicy, którzy sami przeprowadzali czynności operacyjno – techniczne, będą potraktowani jako służący reżimowi totalitarnemu, a mąż odwołującej, który realizował zadania na wyższym szczeblu i tym zawiadywał, już nie. Zdaniem Sądu, jego również, a może nawet w większym zakresie, obciąża odpowiedzialność za takie działania, które w państwie demokratycznym nie są realizowane w sposób, o jakim była mowa.
Z uwagi na opisane okoliczności Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. Dokonując analizy wyników przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowego Sąd ocenił, że w przypadku męża odwołującej –S. B.istnieją podstawy do zakwalifikowania okresu jego służby od 1 stycznia 1987r. do 30 listopada 1989r. jako służby na rzecz państwa totalitarnego w rozumieniu art. 13b ust. 1 pkt 5 ustawy zaopatrzeniowej. W konsekwencji powyższego Sąd ocenił, że organ rentowy prawidłowo zastosował art. 24a ustawy zaopatrzeniowej, obniżając w efekcie przysługującąA. B.rentę rodzinną. W tej sytuacji odwołanie, jako bezzasadne, należało oddalić na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.

sędzia Agnieszka Stachurska