Sąd Okręgowy w Poznaniu
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 1242/19
Data wyroku: 2021-07-05 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: sędzia () Katarzyna Sokólska
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 386 § 2 kpc w zw. z art. 13 § 2 kpc

Sygn. akt II Ca 1242/19

POSTANOWIENIE
Dnia 5 lipca 2021 r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu II Wydział Cywilny Odwoławczy
w następującym składzie:
Przewodniczący: sędzia (del.) Katarzyna Sokólska (spr.)
po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2021 r. w Poznaniu
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z wnioskuK. W.,J. N. (1)
przy udzialeJ. G., Skarbu Państwa - Starosty(...),B. N. (1), Prokuratora Prokuratury Okręgowej wP.
o zasiedzenie
na skutek apelacji wniesionej przez uczestniczkę postępowaniaJ. G.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Szamotułach
z dnia 18 czerwca 2019 r.
sygn. akt I Ns 829/17

postanawia:
uchylić zaskarżone postanowienie, znieść postępowanie przed Sądem Rejonowym w Szamotułach przeprowadzone pod sygn. akt I Ns 829/17 i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu w Szamotułach do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.

Katarzyna Sokólska

UZASADNIENIE
Wnioskiem złożonym 23 października 2017 r. do Sądu Rejonowego Szamotułach wnioskodawcyK. W.orazJ. N. (1), reprezentowani przez adwokata, domagali się stwierdzenia zasiedzenia prawa własności zabudowanej nieruchomości położonej weW.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy wS., prowadziksięgę wieczystą nr (...)w udziale 1/6 na rzeczP. N.z dniem 2 stycznia 1975 r. oraz w udziale 5/6 na rzeczW. N.z dniem 10 czerwca 2001 r. ewentualnie w całości na rzeczW. N.z dniem 10 czerwca 2001 r. Jako uczestników postępowania wskazanoJ. G.oraz GminęW..
Postanowieniem z dnia 10 maja 2018 r. Sąd Rejonowy zwolnił z udziału w sprawie w GminęW.i wezwał do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania Skarb Państwa - Wojewodę(...)(k. 318).
Postanowieniem z dnia 6 lipca 2018 r. Sąd Rejonowy oznaczył reprezentację Skarbu Państwa w ten sposób, że w miejsce Wojewody(...)jako reprezentanta Skarbu Państwa wskazał Starostę(...)(k. 341).
Postanowieniem z dnia 20 listopada 2018 r. Sąd Rejonowy wezwał do udziału w sprawie w charakterze uczestnikaB. N. (1)(k. 361).
Na rozprawie w dniu 9 maja 2019 r. wnioskodawca zmodyfikował żądanie wniosku wskazując, że ewentualnie wnosi o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości w tej samej dacie co dotychczas przez małżonkówB.iW. N.(k. 423).
Postanowieniemz dnia 18 czerwca 2019 r. Sąd Rejonowy w Szamotułach, sygn. akt I Ns 829/17, w punkcie 1. – stwierdził, że małżonkowieB. N. (1)iW. N.nabyli przez zasiedzenie do majątku wspólnego prawo własności nieruchomości położonej weW.przyul. (...)stanowiącejdziałkę o numerze (...)i powierzchni 0,0135 ha, dla której prowadzona jestksięga wieczysta (...): - co do udziału 1/6 części z dniem 1.01.1985 r., - co do udziału 5/6 części z dniem 09.06.2001 r., a w punkcie 2. – kosztami postępowania obciążył strony w zakresie poniesionym.
Jako podstawę swego rozstrzygnięcia Sąd I instancji powołał następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:
Nieruchomość objęta wnioskiem położona jest weW.stanowi działkę gruntu o numerze(...)i powierzchni 0,0135 ha. Nieruchomość zabudowana jest budynkiem, w którym usytuowane są pomieszczenia użytkowe (sklepy, punkty usługowe) jak i mieszkalne. Jako właściciel nieruchomości wksiędze wieczystej (...)ujawniona jestJ. G.na podstawie postanowienia o nabyciu spadku wydanego przez Sąd Rejonowy w Trzciance w sprawie I Ns 313/83 i postanowienia o nabyciu spadku wydanego przez Sąd Rejonowy Szamotułach w sprawie I Ns 414/12.Działka nr (...)uprzednio wpisana była w księdze wieczystej dawnej(...). PrzedJ. G.jako właściciel nieruchomości ujawniony byłF. W.na podstawie umowy sprzedaży z 11 grudnia 1957r.
Nieruchomość obciążona jest hipoteką przymusową na rzecz Skarbu Państwa – Prezydium Miejskiej Rady Narodowej weW..
Sąsiednia nieruchomość stanowiącadziałkę (...)o powierzchni 0,01 ha również zabudowana jest budynkiem mieszkalnym o podobnym charakterze. Dla nieruchomości tej prowadzona była księga wieczysta dawna(...).
Obie nieruchomości stanowiły w przeszłości własnośćN. G. (1). Do obu nieruchomości wejścia znajdują się zarówno od strony ulicy, jak i podwórza, przy czym wejścia od podwórza prowadzą z podwórza wspólnego dla obu nieruchomości, na podwórze prowadzi również jedna wspólna brama od stronyulicy (...)(działka (...)położona jest na narożniku dwóchulicy (...).
11 grudnia 1957r. zawarta została w Państwowym Biurze Notarialnym pomiędzyN.G.aF. W.umowa sprzedaży i przeniesienia własności nieruchomości. W umowie wskazano, żeN. G. (1)przenosi naF. W.własność nieruchomości położonej weW.przyul. (...), zabudowanej domem mieszkalnym trzyizbowym i szopą, wpisanej w księdze wieczystej(...).
Na podstawie wniosku i tego aktu notarialnego postanowieniem z 11 marca 1958r. Sąd Powiatowy w(...)ujawnił jako właściciela nieruchomości w miejsceN. G. (1)F. W.a nieruchomość zapisaną w księdze wieczystej(...)wpisał do urządzonej jako ciąg dalszy księgi KW nr(...).
W akcie notarialnym wskazano, ze nastąpiło wydanieF. W.zbytej nieruchomości.
F. W.w roku 1962 złożył wnioski o wykreślenie zksięgi wieczystej KW (...)prowadzonej dla nieruchomości stanowiącej obecniedziałkę (...)hipotek.
Pismem z 10 stycznia 1958r.F. W.zwrócił się Prezydium Miejskiej Rady Narodowej(...)z informacją, ze na podstawie aktu notarialnego z 11 grudnia 1957r nabył odN. G. (1)część nieruchomości wraz z lokalem mieszkalnym i użytkowym przeznaczonym na sklep spożywczy przyul. (...)wskazując, że nieruchomość posiada osobną księgę wieczystą –(...)i wniósł o wyłączenie nieruchomości z lokalem mieszkalnym spod publicznej gospodarki lokalami. W odpowiedzi uzyskał wyłączenie spod publicznej gospodarki lokalami.
N. G. (1)znalazła się w trudnej sytuacji finansowej. Jej zięćF. W.zaproponował, że może od niej nabyć nieruchomość stanowiącą jej własność, w wyniku czego doszło do zawarcia opisanej wyżej umowy.
W tym czasieF. W.wraz z żonąM.zajmowali nieruchomość położoną nadziałce (...)stanowiącą własnośćN. G. (1). Na parterze budynku posadowionego na tej nieruchomościF. W.prowadził sklep spożywczy (kolonialny) oraz miał pomieszczenia mieszkalne, które zajmował wspólnie z żoną. Na piętrze znajdowało się pomieszczenie, w którym mieszkała jego matka.J. G.wyprowadziła się z nieruchomości po ślubie, wraz z nią zamieszkałaM. W.. Pomieszczenia po sklepieF. W.przejęłaJ. G., prowadziła w nich kwiaciarnię, a w późniejszym okresie wynajmowała.
Pozostałą część nieruchomości (w tym budynek położony nadziałce (...)) zajmowałaN. G. (1)z mężem oraz dziećmi.N. G. (1)z mężem zajmowali mieszkanie na parterze budynku. DzieciN.po założeniu własnych rodzin wyprowadzały się z nieruchomości. Przez pewien czas na nieruchomości stanowiącejdziałkę (...)zamieszkiwały z rodzinami dzieciN.G. G. (2)iZ. F.(w mieszkaniu na parterze). CórkaN. G. (1)-P. N.po zawarciu związku małżeńskiego nie wyprowadziła się, nadal zamieszkiwała na nieruchomości wspólnie z mężem i dziećmi – zajmowała mieszkanie na piętrze budynku.
W budynku znajdowały się również lokale użytkowe – pomieszczenie zegarmistrza, którego najemcą byłZ. I.(pomieszczenie to w wykazach nieruchomości do celów podatkowych zawsze było wskazywane przezN. G. (1)i jej następców jako przynależne do ich nieruchomości). W jednym z lokali przez pewien czasJ. F.(mąż córkiN.Z.) prowadził sklep spożywczy. Pomieszczenie po zegarmistrzu po jego śmierciB. N. (1)oddała w najem córceZ. I.B. K. (1), która prowadziła tam kwiaciarnię. Czynsz najmu pobierałaB. N. (1).
N. G. (1)ani nikt z rodzinyN.nigdy nie przekazywałF. W.(lub jego następcom) środków z czynszów najmu lokali położonych w budynku nadziałce (...).
N.wspólnie z mężem zamieszkiwała na parterze, również na parterze znajdowało się mieszkanie, z którego korzystaliG. G. (2)iZ. F..P. N.ze swoją rodziną zajmowała mieszkanie na piętrze.
Mieszkanie na parterze po śmierciN. G. (1)P. N.wynajęła fryzjerce, która tam zamieszkiwała i prowadziła zakład fryzjerski.
Mieszkanie na piętrze po śmierciP.iS. N.było wynajmowane kolejno panuŁ., państwuR.. Umowy najmu zawierałW. N., on pobierał czynsze. Kwestie te nie były uzgadniane zM. W.aniJ. G.. Następnie mieszkanie zostało odremontowane (w latach 1995-1997) i zamieszkał w nimJ. N. (1)ze swoją rodziną.
Na parterze budynku nadziałce (...)od końca lat 80-tychB. N. (1)prowadziła sklep monopolowy. Po wyprowadzceJ. Z.lokale użytkowe na paterze zostały przebudowane i powiększone o mieszkanie na paterze uprzednio zajmowane przezJ. Z.. Pod koniec lat 90-tych prowadzenie sklepu przejęłaK. W.. Przeprowadziła tam gruntowne remonty i przebudowy. Prace z tym związane wykonywane były bez niczyjej zgody. Uczestniczka nigdy nie sprzeciwiała się ich wykonaniu i nie zgłaszała wówczas swoich pretensji do nieruchomości.
Po zawarciu aktu notarialnego z 11 grudnia 1957r. stan faktyczny i posiadania nieruchomości nie uległ żadnym zmianom –F.iM. W.posiadali i korzystali z nieruchomości stanowiącejdziałkę (...), zaśN. G. (1)i jej rodzina (dzieci) z nieruchomości stanowiącejdziałkę (...). Wszyscy pozostawali w dobrych rodzinnych relacjach, nie byli skonfliktowani.
Każda z rodzin (W.iN. G. (1)a po niejP. N.z rodziną) podejmowała we własnym zakresie decyzje dotyczące tej części nieruchomości, którą posiadali i zajmowali, w tym dotyczące remontów, prac, nakładów, wynajmu pomieszczeń. Każda z rodzin osobno pokrywała koszty związane z utrzymaniem swoich nieruchomości (opłaty za energię elektryczną, wodę, kanalizację, ubezpieczenie, wywóz nieczystości, oczyszczanie ulic).N. G. (1),P. N.a po niejW. N.nie zwracali się doF. W.,M. W.czyJ. G.o wyrażenie zgody na podejmowanie przez nich czynności faktycznych czy prawnych wobec nieruchomości stanowiącejdziałkę (...)np. takich jak wykonanie prac remontowych, wynajem pomieszczeń czy lokali. Przy okazji spotkań rodzinnych rozmawiano o ważniejszych sprawach, niemniej jednak nie odbywało się to w ten sposób, że oczekiwano zgodyF. W.na określone działania czy też uzależniano ich realizację od tejże zgody.
Pomimo zawarcia aktu notarialnego z 11 grudnia 1957r.N. G. (1)nadal pozostawała posiadaczką samoistną nieruchomości stanowiącejdziałkę (...), a po jej śmierci posiadanie samoistne po niej przejęła jej córkaP. N.. AniN. G. (1)ani jej następcy nigdy nie płaciliF. W.,M. W.czyJ. G.jakichkolwiek należności w związku z posiadaniem nieruchomości stanowiącejdziałkę (...).
W rodzinie powszechnie uznawane było, żedziałka (...)– czyli nieruchomość po prawej stronie od wejścia stanowi własnośćW., adziałka (...)– czyli nieruchomość po lewej stronie od wejścia do budynku stanowi własnośćN..
ZarównoF. W.(i jego następcy) jak iN. G. (1)(i jej następcy) nie zwracali żadnej uwagi na numeracje działek, ich powierzchnie, numery prowadzonych dla nich ksiąg wieczystych.
N. G. (1)zmarła 9 czerwca 1971r. Z jej małżeństwa zL. G.pochodziła szóstka dzieci:K. G.,G. G. (2),E. W.,M. W.,P. N.,Z. F..
M. W.była żonąF. W.. Przysposobioną córkąF. W.iM. W.jestJ. G..J. G.jest wyłączną spadkobierczynią poF.iM. W.(spadek poF. W.nabyły po ½ częściJ. G.iM. W., spadek poM. W.nabyła w całościJ. G.).F. W.zmarł 9 listopada 1976r.,M. W.zmarła 16 lipca 2010r.
P. N.zmarła 30 marca 1982r. Ze związku małżeńskiego zeS. N.miała synaW. N.orazJ. N. (2), który zmarł bezdzietnie jako kawaler.
S. N.zmarł 23 lipca 1982r.
W. N.pozostawał od 14 października 1972r. w małżeństwie zB. N. (1). W ich małżeństwie panował ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej.
W. N.zmarł 27 czerwca 2016r. weW.. Spadek po nim nabyli po 1/3 części żonaB. N. (1)oraz dzieciJ. N. (1)iK. W..
W. N.był zameldowany na pobyt stały pod adresemW.ul. (...).
Co najmniej od 1951r.N. G. (1)opłacała podatek od nieruchomości wg wykazu dla nieruchomości,(...). Podatek naliczany był od powierzchni nieruchomości 274 m(
    2).F. W.wskazywany był jako najemca lokalu użytkowego i mieszkalnego.
Od roku 1958N. G. (1)w wykazie nieruchomości dla celów podatkowych nie wskazywała lokaliF. W.i jego jako najemcy. Od 1961 w wykazach nieruchomości dla celów podatkowychN. G. (1)zaczęła wskazywać ½ część budynku i powierzchnię gruntów pod budynkami – 130 m2(co odpowiadało niemal powierzchnidziałki (...)).N. G. (1)w wykazach wpisywała siebie w rubryce oznaczonej „właściciel (współwłaściciel), użytkownik, posiadacz nieruchomości). Następnie w latach 1965-1969 w wykazach wskazywana była przezN. G. (1)powierzchnia nieruchomości 270 m2. Podatek od nieruchomości według wykazów do śmierci opłacałaN. G. (1).
Począwszy od roku 1972 wykazy nieruchomości dla celów podatkowych składałaP. N., która po śmierciN. G. (1)przejęła po niej w posiadanie nieruchomość stanowiącądziałkę (...). W wykazach nadal wskazywano powierzchnię nieruchomości 270 m2.P. N.w wykazach nie wpisywała właściciela nieruchomości, a siebie wpisywała do rubryki „przedstawiciel ustawowy właściciela lub administrator”. Podatek od nieruchomości według wykazów do śmierci opłacałaP. N..
Po śmierciP. N.nieruchomość stanowiącądziałkę (...)przejął w posiadanieW. N.wraz z żonąB.. Nie zamieszkiwali on wówczas na terenie nieruchomości – lokale były wynajmowane na cele mieszkalne oraz usługowe. Jako właściciel nieruchomości traktowani byliW.iB. N. (1), zawierali umowy najmu, pobierali czynsze.W. N.opłacał wszelkie koszty związane z utrzymaniem nieruchomości oraz regulował podatki.W. N.sporządzając wykazy nieruchomości od 1983r. wpisywał jako właścicielaN. G. (1)(z adnotacją, że zmarła), a siebie w rubryce „przedstawiciel ustawowy właściciela lub administrator”.
Począwszy od 1985r. w wykazach zamiast powierzchni ogólnej nieruchomości 270m2W. N.zaczął podawać 135m2.
Decyzje podatkowe wydawane od 1986r. wskazywały na powierzchnię ogólną gruntów 135m2. W uzasadnieniach decyzji podatkowych kierowanych doW. N.urząd zamiennie wskazywał, że jest on właścicielem, samoistnym posiadaczem lub administratorem nieruchomości. Jako właściciel nieruchomości wymieniana była takżeN. G. (1).
Zmiana powierzchni gruntu do opodatkowania nastąpiła w roku 2005, decyzją z 30 czerwca 2005r. W decyzji przyjęto po zmianie do opodatkowania powierzchnię gruntu 100 m2i zmienione powierzchnie pomieszczeń mieszkalnych, handlowych, gospodarczych. W uzasadnieniu wskazano, że zmiana wysokości podatku uzasadniona jest zmianą powierzchni związane z działalnością gospodarczą, likwidacją szopy i zmianą powierzchni gruntu. Podstawa zmiany powierzchni gruntu nie została wyjaśniona.
W latach 1981, 1984 -1985 w wykazach nieruchomości do celów podatkowych składanych przezJ. G.wskazywana byłą nieruchomość zapisana w(...)– lokal handlowy i mieszkanie. Jako właściciela wskazywanoM. W., ogólną powierzchnię nieruchomości 147m2.
J. G.opłacała podatek od nieruchomości za nieruchomość przyul. (...)(bez wskazania za jaką powierzchnię nieruchomości) w latach 1984, 1986, 1987, 1990, 1991,1993-2001 oraz 2010-2015.
J. G.opłacała podatek od nieruchomości dla nieruchomości położonej weW.ul. (...), od powierzchni gruntu 135m2w latach 2013-2017.
W latach 2010- 2018J. G.zawierała umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz umowy ubezpieczenia nieruchomości położonej weW.ul. (...).
Jeden z lokali mieszkalnych na parterze w budynku nadziałce (...)zajmował od około 1980r. przez okres kilkunastu latJ. Z.. Umowę najmu zawarł ustnie zP.iS. N.i im płacił czynsz. Po ich śmierciJ. Z.zawarł ustnie umowę zB. N. (1)i jej płacił czynsz najmu.
W 2001r.K. N.zawarła umowę dostarczania energii elektrycznej do lokalu położonego weW.,ul. (...), na paterze budynku, stanowiącego sklep.
W latach 2013- 2017K. W.wynajmowała lokal z przeznaczenie na sklepA. K..
W 2017r.K. W.jako wynajmująca zawarła zM. M. (2)umowę najmu lokalu przyul. (...).
Prawomocnym postanowieniem z 24 kwietnia 2017r. w sprawie I Ns 288/15 z wnioskuJ. G.Sąd Rejonowy w Szamotułach stwierdził, żeJ. G.iT. G.nabyli do wspólności majątkowej małżeńskiej w drodze zasiedzenia z dniem 1 stycznia 1985r własność nieruchomości stanowiącej działkę gruntu(...), położoną przyul. (...)weW., o powierzchni 0,01 ha, objętej zamkniętą księgą wieczystą(...).
Powyższy stan faktycznySąd Rejonowy ustalił w oparciu o powołane dowody, podkreślając, był on pomiędzy stronami postępowania w znacznej mierze bezsporny.
Sąd uznał za w pełni wiarygodne dokumenty przedstawione przez strony z uwagi na to, iż dotyczyły one okoliczności pomiędzy stronami bezspornych, żadna ze stron nie kwestionowała wiarygodności tych dokumentów w toku postępowania, a sąd nie dopatrzył się podstaw do kwestionowania ich wiarygodności z urzędu, tym bardziej, iż dokumenty te w części miały postać dokumentów urzędowych stanowiących dowód tego, co urzędowo zostało w nich zaświadczone (art. 244 § 1 kpc).
Niekwestionowane kopie dokumentów sąd uznał za dowody istnienia dokumentów o odpowiadającej im treści.
Istotne wątpliwości budził w ocenie sądu dokument w postaci aktu notarialnego z 11 grudnia 1957r. Bez wątpienia jest to dokument urzędowy, stanowiący dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone, niemniej jednak szczegółowa analiza materiału dowodowego i zachowania stron umowy po jej zawarciu (o czym niżej) prowadzi do wniosku, że istotnie akt ten zawiera omyłkę co do oznaczenia numeru księgi wieczystej nieruchomości, która była przedmiotem umowy i przeniesienia własności.
Zeznania świadkówA. K.iM. M. (2)sąd ocenił jako wiarygodne, nie wnosiły one wszakże niczego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, dotyczyły zdarzeń od roku 2013, a zatem po okresie, kiedy miało i mogło nastąpić zasiedzenie nieruchomości.
W pełni wiarygodne okazały się zeznaniaB. B. (2). Świadek zeznawała szczerze, w sposób spontaniczny i emocjonalny, odwoływała się do swoich więzi rodzinnych ze stronami i emocji związanych z domem rodzinnym. Świadek nie jest skonfliktowana z żadną częścią rodziny, nie miała żadnych powodów do tego, aby zeznawać niezgodnie z prawdą. Ponadto należy zauważyć, że pewne szczegóły w zeznaniach świadka wykazują rozbieżności z zeznaniami innych osób, nie może to jednak rzutować na ogólną ocenę zeznań, tym bardziej przy uwzględnieniu, że świadek zeznawała co do okoliczności mających miejsce kilkadziesiąt lat temu.
Sąd nie znalazł żadnych podstaw aby odmówić wiary zeznaniomJ. Z.. Były one logiczne, spójne, korespondowały z pozostałym materiałem dowodowym. Świadek jako osoba obca nie miał żadnych powodów to zeznawania niezgodnie z prawdą.
ZeznaniaA. G.sąd oceniał z ostrożnością i uwzględnieniem tego, że jako córka uczestniczki jest ona zainteresowana w korzystnym dla innej rozstrzygnięciu, jak również tego, że świadek znaczną część okoliczności, o których zeznawała znała nie z osobistych doświadczeń a z relacji swej matki. W świetle dowodów z dokumentów, w tym w szczególności wykazów nieruchomości do celów podatkowych, nie sposób dać wiary aby toF. W.był wynajmującym lokale dla zegarmistrza czy fryzjera. Lokale te były cały czas ujawniane w wykazach nieruchomości sporządzanych przezN. G. (1),P. N.iW. N.. Jeśli kiedykolwiek następowała sytuacja, że najemca nie płacił czynszu lub w trakcie roku opuścił lokal było to zawsze uwidaczniane w wykazach. Nie ma żadnych logicznych podstaw do przyjęcia abyN. G. (1)(a po niej jej następcy) ujawniała w składanych przez siebie wykazach lokale, których wynajmującym i pobierającym czynsz miałby byćF. W.. Zeznania świadka co do płatności podatku od nieruchomości z całą pewnością nie mogą być uznane za wiarygodne. Pozostają w oczywistej sprzeczności z dowodami z dokumentów Z przedłożonych przez wnioskodawców dokumentów wynika w sposób nie budzący wątpliwości, ze zarówno przed 1957 rokiem jak i po zawarciu aktu notarialnegoN. G. (1)opłacała podatek od całej nieruchomości (wskazywana powierzchnia 270 m2). Tymczasem uczestniczka przedstawia w tym zakresie szczątkowe dokumenty –z kilku lat w latach 80-tych XX w., następnie z lat 90-tyc i 2000. Uczestniczka nie przedstawiła żadnego dowodu na okoliczność tego kiedy i od jakiej nieruchomości o jakiej powierzchni podatek opłacałF. W.i ona sama aż do lat 80-tych.
Następnie następowały zmiany powierzchni, od której podatek był opłacany, ale co najmniej do 2005N. G. (1), a po niej kolejnoP. N.iW. N.opłacali podatek co najmniej od gruntu stanowiącegodziałkę (...)(135 m2) i budynku posadowionego na tej działce.
Sąd nie dał także wiary świadkowi co do tego, aby rodzinaN.na istotne działania co do nieruchomości, w tym w szczególności remonty czy też najem poszczególnych pomieszczeń (w tym najem mieszkania małżonkomR.i jego wypowiedzenie w związku z przeznaczeniem mieszkania dlaJ. N. (1)) przychodziła uzyskiwać zgodęM. W.czyJ. G.. Pozostaje to bez logicznego związku z całokształtem materiału dowodowego. Jak wynika z dokumentów, zeznań świadków, dowodów przeprowadzonych w sprawie I Ns 288/15 od zawarcia w 1957 aktu notarialnego nie nastąpiła żadna zmiana w zakresie posiadania nieruchomości stanowiącychdziałki (...). Pierwsza znajdowała się w posiadaniuF. W.i jego następców druga w posiadaniuN. G. (1), a po niej rodzinyN.. Każda z rodzin samodzielnie gospodarowała własną nieruchomością, autonomicznie podejmowała wszystkie decyzje i żyła w przekonaniu (co najmniej do lat 2000), że stan posiadania jest zgodny z tym co ujawnione w księgach wieczystych. Nie było zatem żadnych logicznych podstaw do tego aby osoby z rodzinyN.jakiekolwiek swe posunięcia dotyczące nieruchomości uzależniały od zgodyF. W.czy jego następców. O tym jakie było przekonanie posiadaczy tych dwóch nieruchomości świadczą dobitnie dowody dotyczące zgłoszeń nieruchomości do opodatkowania. Każda strona zgłaszała i odprowadzała podatek od tej nieruchomości, którą uważała za swoją własność.
Co do zeznańB. K. (2)Sąd ocenił je jako wiarygodne, z tym zastrzeżeniem, że nie można na ich podstawie dokonać jednoznacznego ustalenia, że jej ojciecZ. I.najmował lokal na punkt zegarmistrzowski odF. W.. Być może jakieś ustalenia w tym zakresie za jego pośrednictwem były czynione, niemiej jednak lokal zegarmistrza był w dokumentach cały czas wykazywany jako stanowiący lokal na nieruchomościN. G. (1), ona (i jej następcy) opłacali należy podatek, z czego należy wnosić, że to oni pobierali również czynsz. Istotne jest i to, że sama świadek umowę najmu tego lokalu zawierała zB. N. (1)i do jej rąk regulowała czynsz.
Sąd nie znalazł podstaw do jakichkolwiek wątpliwości co do wiarygodności zeznań świadkaM. F., świadek zeznaje w sposób logiczny, spójny, przedstawia zgodnie ze stanem swej wiedzy stan posiadania nieruchomości jednoznacznie wskazuje, że nie był zorientowany w kwestiach własnościowych. Sąd zeznaniom tym dał wiarę, mając wszakże na względzie, że świadek opisuje stan istniejący kilkadziesiąt lat temu który w międzyczasie uległ zmianie, a nadto drobne nieścisłości w zeznaniach usprawiedliwione są upływem znacznego okresu czasu.
Co do zeznań stron, sąd stwierdził, że stanowią one uzupełniający materiał dowodowy, a z racji osobistego zaangażowania i zainteresowania rozstrzygnięciem sprawy należy je oceniać ze znaczną ostrożnością.
Sąd analizując zeznania wnioskodawców i uczestniczki zwrócił uwagę, że stanowisko wnioskodawców przez całe postępowanie było spójne i logiczne oraz wnioskodawcy szczerze zeznawali co do okoliczności, które są im znane z osobistych obserwacji, a jeśli wiedzę maja od rodziców to wyraźnie to zaznaczają. Wnioskodawcy również szczerze wyjaśniali sądowi, których okoliczności nie znają.
Zeznania uczestniczki wskazują na to, że uczestniczka nie jest spójna w swych zeznaniach i twierdzeniach.
Należy w tym miejscu zauważyć, że w sprawie I Ns 288/15, w której uczestniczka uzyskała na swoją rzecz orzeczenie o zasiedzeniu nieruchomości stanowiącejdziałkę (...)uczestniczka prezentowała zgoła odmienne twierdzenia od tych, które podnosi w niniejszej sprawie. We wniosku uczestniczki czytamy: „nieruchomość (działkę (...)– dopisek sądu) objął w swoje posiadanie z dniem 11 grudnia 1957r. ojciec wnioskodawczyniF. W.. Do chwili swojej śmierci 9 listopada 1971r.F. W.posiadał ją jako posiadacz samoistny, czując się jej właścicielem. PrzekonanieF. W.odnośnie tego, że jest właścicielem nieruchomości wynikało z zawartego w dniu 11 grudnia 1957r. aktu notarialnego A 2152/57 kupna nieruchomości odN. G. (1). Wskutek błędnego oznaczenia nieruchomości na(...)w zawartym akcie notarialnym- zamiast(...)–F. W.stał się tabularnym właścicielem nieruchomości zapisanej w(...). W jego przekonaniu był on właścicielem nieruchomości zapisanej w(...)” Te twierdzenia wnioskodawczyni pozostają w oczywistej sprzeczności z jej aktualnym stanowiskiem i zeznaniami jakoby żadnej omyłki w akcie notarialnym nie było.
PrzekonanieF. W.o tym, że w istocie nabył nieruchomość stanowiącądziałkę (...)wynika w sposób jasny z treści jego pisma z 10 stycznia 1958r. kierowanego do Prezydium Miejskiej Rady Narodowej weW.(k. 214). W piśmie tym (sporządzonym na krótko po sporządzeniu spornego aktu notarialnego)F. W.wskazuje, że nabył część nieruchomości – lokal mieszkalny i użytkowy przeznaczony na sklep spożywczy. Opis nabytej części nieruchomości - w tym wskazanie, że obejmuje sklep spożywczy oraz lokal mieszkalny o powierzchni lokalu na paterze budynku posadowionego nadziałce (...)– pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, żeF. W.w piśmie tym opisuje nabytą część nieruchomości jako nieruchomość położoną nadziałce (...). Podanie numeru księgi wieczystej(...)wynika wyłącznie z powielenia błędu, który został popełniony w księdze wieczystej.
Jedynym logicznym wyjaśnieniem zaistniałej sytuacji i stanu rzeczy utrzymującego się przez ponad 50 lat jest to, że w akcie notarialnym doszło do pomyłki przy oznaczeniu nieruchomości będącej przedmiotem umowy.
Po pierwsze skoroF. W.już uprzednio (przed 11 grudnia 1957r.) korzystał z nieruchomości stanowiącejdziałkę (...), tam zamieszkiwał i prowadził sklep a chcąc dopomóc finansowo teściowej zdecydował się odkupić od niej nieruchomość to jedynym logicznym rozwiązaniem i wyjaśnieniem woli stron jest to, że zamierzał kupić (aN. G. (1)zamierzała zbyć) tę nieruchomość, z którejF. W.dotychczas korzystał. Koresponduje to w pełni z treścią pismaF. W.z 10 stycznia 1958r., a odmienne tłumaczenie woli stron jest pobawione jakiejkolwiek logiki i sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego.
Po drugie za takim przekonaniem stron umowy tj.F. W., że nabył tę nieruchomość, która stanowidziałkę (...), aN. G. (1), że nadal pozostaje właścicielką tej nieruchomości która stanowidziałkę (...)przemawiają wszystkie ich dalsze poczynania. Udokumentowanie opłacanie przezN. G. (1), a potem jej następców podatku oddziałki (...)(a w niektórych okresach łącznie zdziałką (...)), całkowicie swobodne dysponowanie obiema nieruchomościami odpowiednio przez rodzinęW.iN. G. (1)a po niej rodzinęN., a nade wszystko to, że przez ponad 50 latF. W.,M. W.aniJ. G.nie zgłaszali żadnych swych pretensji ani żądań w odniesieniu do nieruchomości stanowiącejdziałkę (...)wskazuje w sposób jednoznaczny, że obie strony umowy z 11 grudnia 1957r. były przekonane, że zbywana jestdziałka (...)i takie przekonanie przekazały swym następcom prawnym, a stan posiadania nieruchomości od 1957r. utrzymywał się zgodnie z tym właśnie przekonaniem.
Twierdzenia uczestniczkiJ. G.dotyczące tego jakoby toF. W.był samoistnym posiadaczem obu nieruchomości i to począwszy od 1957r. pojawiły się dopiero na etapie tego postępowania, wcześniej nie były przez nią podnoszone, w szczególności nie zostały wyartykułowane w sprawie I Ns 288/15, gdzie uczestniczka całą konstrukcję swego żądania od strony faktycznej oparła o twierdzenie o omyłce w treści aktu notarialnego.
Z pewnością nie są prawdziwe zeznania uczestniczki co do tego jakobyF. W.przez cały czas opłacał podatek za obie nieruchomości. Przeciwnie wnioskodawcy przedstawili dokumenty, z których wynika ciągłość opłacania podatku od nieruchomości przezN. G. (1),P. N.iW. N.(w tym przez znaczny okres od powierzchni 270 m2obejmującej obie nieruchomości), podczas kiedy uczestniczka przedstawiła jedynie wyrywkowe dowody wpłat podatku przez nią (począwszy od lat 80-tych) bez wykazania jakiej powierzchni gruntu i lokali wpłaty te dotyczyły, a nade wszystko nie wykazałażadnejpłatności podatku od nieruchomości w okresie do śmierciF. W..
Sąd zwrócił uwagę, że gdyby, jaj twierdzi uczestniczka, rodzinaN.wiedziała o prawie własnościF. W.dodziałki (...)to ujawniono by to w dokumentach podatkowych , w tym składanych corocznie wykazach, tymczasem od śmierciN. G. (1)pole właściciela pozostawiano w tych dokumentach puste, albo wpisywanoN. G. (2)z adnotacją, że zmarła. Obala to tezę jakobyN.opłacali podatki działając jako administratorzy, tym bardziej w imieniuF. W.(nic nie stało na przeszkodzie aby to w treści dokumentów ujawnić czego nie czyniono).
Z opisanych wyżej (w tym przy ocenie zeznań świadkaA. G.) względów sąd nie dał wiary zeznaniom wnioskodawczyni co do tego aby rodzinaN.przychodziła do niej lub jej matki pytać o zgodę na działania związane z nieruchomością stanowiącądziałkę (...)oraz jakoby umowy najmu lokali w budynku na nieruchomości stanowiącejdziałkę (...)zawierałF. W..
W ocenie sądu ocena całokształtu materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że wnioskodawczyni do czasu kiedy nastąpiła w urzędzie zmiana powierzchni do obliczania podatku (na co nawet nie zwróciła sama uwagi a uczyniła to dopieroB.N.) i do czasu porządkowania spraw urzędowych po śmierci matki nie miała w ogóle wiedzy, jakoby poF. W.miała być właścicielkadziałki (...), co znajduje wyraz w tym, że żadnych uprawnień właścicielskich wobec tej nieruchomości nie realizowała.
W tak ustalonym stanie faktycznymSąd Rejonowy wyjaśnił, że sprawa dotyczy stwierdzenia własności nieruchomości przez zasiedzenie. Zgodnie zart. 172 kc:
§ 1. Posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie).
§ 2. Po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze.
Przed dniem 1 października 1990r. przepisart. 172 kcmiał następujące brzmienie:
„§ 1. Posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dziesięciu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie).
§ 2. Po upływie lat dwudziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze.”
Zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 28 lipca 1990r. o zmianieustawy Kodeks cywilny(Dz. U. 1990r., Nr 55, poz. 321), która zmieniałaart. 172 kc: do zasiedzenia, którego bieg rozpoczął się przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się od tej chwili przepisy niniejszej ustawy; dotyczy to w szczególności możliwości nabycia prawa przez zasiedzenie.
Zgodnie zart. 176 kc:
§ 1. Jeżeli podczas biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania, obecny posiadacz może doliczyć do czasu, przez który sam posiada, czas posiadania swego poprzednika. Jeżeli jednak poprzedni posiadacz uzyskał posiadanie nieruchomości w złej wierze, czas jego posiadania może być doliczony tylko wtedy, gdy łącznie z czasem posiadania obecnego posiadacza wynosi przynajmniej lat trzydzieści.
§ 2. Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy obecny posiadacz jest spadkobiercą poprzedniego posiadacza.
Sąd pokreślił, że regulacja ta znajduje zatem zastosowanie w sytuacji, w której aktualny bądź poprzedni posiadacz nieruchomości chcąc uzyskać stwierdzenie jej zasiedzenia, chce do swego okresu posiadania doliczyć okres posiadania poprzedników prawnych celem wykazania, że legitymuje się wystarczająco co długim do nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenia czasem posiadania.
Ponadto Sąd zwrócił uwagę, że zgodnie z art. XLI § 1 ustawy z23 kwietnia 1964r. przepisy wprowadzające Kodeks cywilny (Dz. U. 1964r., Nr 16, poz. 94) do zasiedzenia, którego bieg rozpoczął się przed dniem wejścia w życiekodeksu cywilnegostosuje się od tej chwili przepisy tego kodeksu, dotyczy to w szczególności możności nabycia prawa przez zasiedzenie. Zgodnie z § 2 jeżeli termin zasiedzenia, według przepisówkodeksu cywilnegojest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg zasiedzenia rozpoczyna się z dniem wejścia w życie kodeksu, jeżeli jednak zasiedzenie rozpoczęte przed dniem wejścia w życiekodeksu cywilnegonastąpiłoby przy uwzględnieniu terminu określonego w przepisach dotychczasowych wcześniej, zasiedzenie następuje z upływem tego wcześniejszego okresu.
Kodeks cywilnywszedł w życie 1 stycznia 1965r. Uprzednio kwestia zasiedzenia uregulowana była wdekrecie z 11 października 1946r. Prawo rzeczowe, który wart. 50przewidywał, że:
§ 1. Kto posiada nieruchomość przez lat dwadzieścia, nabywa jej własność, chyba że w chwili objęcia nieruchomości w posiadanie był w złej wierze (zasiedzenie).
§ 2. Temu, kto posiada nieruchomość przez lat trzydzieści, nie można zarzucać złej wiary.
W świetle powyższych regulacji od dnia wejścia w życiekodeksu cywilnegodo zasiedzenia spornej nieruchomości zastosowanie znajdowały przepisy tegoż kodeksu.
W ocenie sądu na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego przyjąć należy w sposób nie budzący jakichkolwiek wątpliwości, żeN. G. (1)wyzbywszy się 11 grudnia 1957r. (w wyniku omyłki) prawa własności nieruchomości stanowiącejdziałkę (...), będąc przekonaną o tym, że nadal pozostaje właścicielem tej nieruchomości objęła ją w posiadanie samoistne.
Rzekomego oddania nieruchomościN. G. (1)w posiadanie zależne przezF. W.postulowanego przez uczestniczkę uczestniczka w żaden sposób nie wykazała, a twierdzenia jej w tym zakresie pozostają całkowicie gołosłowne.
Zgodnie zart. 336 kcposiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).
Art. 339 kcprzewiduje, że domniemywa się, że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym.
Przeciwko domniemaniu zart. 339 kcuczestniczka nie przedstawiła żadnych przekonujących dowodów.
W szczególności odtworzone przez sąd na podstawie dostępnego materiału dowodowego zachowanie obu stron spornej umowy z 11 grudnia 1957r. pozwala na przyjęcie, że istotnie strony pozostawały w przekonaniu, że przedmiotem umowy byładziałka (...)i to tej nieruchomości własność została przeniesiona naF. W..
W ocenie sądu uczestniczka nie wykazała aby kiedykolwiek po 11 grudnia 1957r.F. W.lub jego następcy prawni realizowali jakiekolwiek właścicielskie uprawnienia względemdziałki (...), zgłaszali w tym zakresie jakiekolwiek żądania do posiadaczy nieruchomości, aby w jakikolwiek sposób i wobec kogokolwiek manifestowali swą rzekomą własność. Wszystkie okoliczności sprawy wskazują na to, że strony umowy nie przywiązując do tego wagi nie sprawdziły dostatecznie dokładnie poprawności danych w akcie notarialnym i numerów ksiąg wieczystych, pozostawały w przekonaniu, że w akcie jest wszystko zgodnie z ich wolą. Zgodnie z tą wolą strony zachowywały się po zawarciu umowy, tj.N. G. (1)jak właścicielkadziałki (...), zaśF. W.jak właścicieldziałki (...). Stan ten trwał nieprzerwanie z udziałem następców prawnych stron umowy przez ponad 50 lat od jej zawarcia. Już sam fakt, że w tym czasie nigdy nikt z zainteresowanych nie aktualizował danych w księgach wieczystych, nie przykładał należytej wagi do ustalenia powierzchni poszczególnych działek na potrzeby zgłoszenia do opodatkowania, w ogóle nie interesował się numeracją działek i ksiąg wieczystych wskazuje na to, że strony nie miały żadnej świadomości tego, że stan posiadania jest niezgodny ze stanem ujawnianym w księgach wieczystych. Strony manifestowały zatem na zewnątrz swoją wolę posiadania z zamiarem właścicielskim w sposób oczywisty, bowiem pozostając w (nieusprawiedliwionym okolicznościami) przekonaniu, że są właścicielami nieruchomości.
Sąd pokreślił, że w sprawie brak wiarygodnego dowodu na twierdzenia uczestniczki jakoby ktokolwiek z następcówN. G. (1)(czy też ona sama) kiedykolwiek wobecF. W.(czy też jego następców) zachowywał się w sposób pozwalający na przypuszczenie, że są traktowani jako właścicieledziałki (...). Logicznym jest, że nikt tak nie mógł się zachowywać, bowiem o tym, żeF. W.jest tabularnym właścicielem tej nieruchomości strony nie wiedziały.
Takie błędne przekonanie, żeF. W.nabył nieruchomość stanowiącądziałkę (...), zaśN. G. (1)pozostaje właścicielką nieruchomości stanowiącejdziałkę (...)znajduje swe potwierdzenie w jedynym dokumencie pochodzącym wprost od strony spornej umowy – piśmieF. W.z 10 stycznia 1958r. (k. 214). WnioskiF. W.kierowane do księgi wieczystej(...)są oczywistą konsekwencją omyłkowego oznaczenia nieruchomości w akcie notarialnym. Sposób redakcji aktu nie pozwalał na proste odkrycie omyłki (bez porównania z danymi geodezyjnymi nieruchomości i dawnymi odpisami ksiąg), bowiem w akcie nie wskazano powierzchni nabywanej nieruchomości i numeru działki. Wobec powyższego skoro tak wskazano w akcie toF. W.posługiwał się w swych wnioskach numerem księgi wieczystej(...)w przekonaniu, że księga ta obejmuje nieruchomość stanowiącą obecniedziałkę (...). Nie stanowiło to zatem przedmiotu działań właścicielskich wobecdziałki (...)skoro świadomości jej własnościF. W.nie posiadał.
Wybudowanie bramy wjazdowej do nieruchomości przezF. W.w żaden sposób nie potwierdza jego właścicielskich działań wobecdziałki (...)skoro brama bezspornie prowadziła jako jeden wspólny wjazd na podwórze dla obu nieruchomości.
W sposób oczywisty nie jest prawdą jakobyF. W.prowadził sklep nadziałce (...)(sklep jego umiejscowiony był w budynku nadziałce (...)). Nie zostało także wykazane dokonanie przezF. W.czy też jego następców jakichkolwiek nakładów na nieruchomość stanowiącądziałkę (...)(za wyjątkiem wyżej wspomnianej bramy, którąF. W.mógł postawić we własnym interesie skoro prowadziła też dodziałki (...)). Przeciwnie, uczestniczka przyznała, że wszelkie nakłady na nieruchomość stanowiącądziałkę (...)czyniła rodzinaN.(takoż pobierała pożytki).
Konkludując sąd stwierdził, że zostało wykazane, iż od 11 grudnia 1957r. do dnia śmierciN. G. (1)była samoistną posiadaczkądziałki (...).
Posiadanie to było uzyskane w złej wierze, bowiem bezpodstawnie (bez należytej kontroli zapisów aktu notarialnego i ksiąg wieczystych)N. G. (2)uznała, że zbyładziałkę (...). Niefrasobliwość stron w tym zakresie, brak dołożenia staranności przy sprawdzeniu tego czy akt notarialny odzwierciedla prawidłowo wolę stron nie mogą stanowić podstawy do przyjęcia po stronieN. G. (2)dobrej wiary w rozumieniuart. 172 kc.W konsekwencji termin zasiedzenia przez nią nieruchomości upływałby z dniem 1 stycznia 1985r.N. G. (2)zmarła 9 czerwca 1971r., a posiadanie samoistne po niej przejęłaP. N.. Bezspornie władała nieruchomości samoistnie ponad przypadający jej ze spadkobrania udział (1/6 części). Co do udziału 5/6 częściP. N.objęła go w posiadanie samoistne od 9 czerwca 1971r.
P. N.na zasadzieart. 176 kcdo czasu swego posiadania w zakresie udziału 1/6 części mogła doliczyć okres posiadania swej poprzedniczkiN. G. (2), wobec czego termin zasiedzenia tego udziału w nieruchomości upływał dla innej 1 stycznia 1985r.P. N.zmarła 30 marca 1982r. Posiadanie samoistne nieruchomości przejął po niejW. N.i po doliczeniu czasu posiadania przez poprzedników nabyła z dniem 1 stycznia 1985r. udział 1/6 części w prawie własności nieruchomości pozostając w tym czasie w małżeństwie zB. N. (1)w ustroju wspólności, wobec czego nabycie nastąpiło do majątku wspólnego.
Co do udziału 5/6 części po śmierciP. N.i przejęciu od niej posiadania samoistnego nieruchomości i doliczeniu okresu posiadania poprzedniczki (P.)W. N.mógł nabyć własność przez zasiedzenie po upływie lat 30, co wynika ze zmiany okresów posiadania uprawniających do zasiedzenia dokonanych z dniem 1 października 1990r. (o czym powyżej), wobec czego nabycie własności nastąpiło 9 czerwca 2001r.
O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawieart. 520 § 1 kpc. Pełnomocnik wnioskodawców nie wnosił o zwrot kosztów zastępstwa procesowego na ich rzecz.
Apelacjęod powyższego postanowienia wywiodła uczestniczka postępowaniaJ. G., reprezentowana przez adwokata, zaskarżając je w całości i zarzucając:

I
błąd w ustaleniu stanu faktycznego polegający na bezpodstawnym przyjęciu, żeB. N. (1)iW. N.oraz ich poprzednicy prawni, posiadali przedmiotową nieruchomość w sposób samoistny, podczas gdy nigdy nie mieli żadnego tytułu prawnego do tej nieruchomości, a władztwo faktyczne nad rzeczą sprawowali jako posiadacze zależni i nie mogli nabyć prawa własności przez zasiedzenie,

II
naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.polegające na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów i uznanie zeznań świadkaA. G.za wymagające dużej ostrożności i jednoczesne bezkrytyczne zaufanie zeznaniomK. W.iJ. N. (1), podczas gdy wnioskodawcy mają jeszcze większy interes majątkowy w rozstrzygnięciu sprawy a swoją wiedzę także czerpią z opowiadań rodzinnych,

III
naruszenieart. 5 k.c., albowiem wstępni wnioskodawców korzystali nieodpłatnie zdziałki nr (...)wraz z zabudowaniami na zasadach nieodpłatnego użyczenia uzasadnionego bliskimi więzami rodzinnymi, nie płacącF. W., ani jego spadkobiercom czynszu, co obecnie jest wykorzystywane w celu nabycia prawa własności przez zasiedzenie poprzez doliczenie okresu posiadania,

IV
nieważność postepowania, albowiemB. N. (1)z powodu postępującej choroby psychicznej nie była w stanie należycie prowadzić obrony swoich praw w niniejszym postępowaniu, a Sąd pomimo przedłożenia dokumentacji medycznej, nie ustanowił dla niej kuratora,

V
brak ustalenia przyczyn, dla których Sąd uznał, że zasiedzenie nastąpiło co do udziału 1/6 części oraz 5/6 części.

W związku z powyższym apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i oddalenie wniosku, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zniesienie postępowania w sprawie w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W każdym przypadku apelująca wniosła o zasądzenie od wnioskodawców na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, za obydwie instancje.
Wodpowiedzi na apelacjęwnioskodawcy wnieśli o jej oddalenie i zasądzenie od uczestniczki postępowaniaJ. G.na rzecz wnioskodawców kosztów postępowania przed Sądem II instancji, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm przepisanych.
Na rozprawie apelacyjnej w dniu 4 sierpnia 2020 r. wnioskodawczyni oświadczyła, że stan zdrowia jej matkiB. N. (2)od lutego 2019 r. uległ pogorszeniu i zachodzą wątpliwości, czy uczestniczka rozumie zadawane jej pytania (k. 516v).
Postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2020 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu zawiadomił o niniejszym postepowaniu Prokuratora z uwagi na stan zdrowia uczestniczki postępowaniaB. N. (1).
Pismem z dnia 17 sierpnia 2020 r. Prokurator zgłosił swój udział w niniejszym postępowaniu (k. 524).
W dniu 30 września 2020 r. wnioskodawczyniK. W.złożyła do Sądu Okręgowego wP.wniosek o ubezwłasnowolnienie całkowite swojej matkiB. N. (1). Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt XVIII Ns 129/20.
Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2021 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu na podstawieart. 177 § 1 pkt 1 k.p.c.zawiesił postępowanie do czasu prawomocnego zakończenia postępowania prowadzonego przez Sąd Okręgowy wP.pod sygn. akt XVIII Ns 129/20 (k. 570).
Postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2021 r. wydanym w sprawie XVIII Ns 129/20 Sąd Okręgowy w(...)całkowicie ubezwłasnowolniłB. N. (1)z powodu zaburzeń funkcji poznawczych(...). Postanowienie to jest prawomocne od dnia 27 kwietnia 2021 r.
Postanowieniem z dnia 5 lipca 2021 r. Sąd Okręgowy podjął zawieszone postępowanie.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja wniesiona przez uczestniczkę postępowaniaJ. G.okazała się częściowo zasadna.
Trafny był zarzut nieważności postępowania, którego uwzględnienie doprowadziło do uchylenia zaskarżonego postanowienia, zniesienia postępowania pierwszoinstancyjnego i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie zart. 378 § 1 k.p.c.w granicach zaskarżenia Sąd odwoławczy z urzędu bierze pod uwagę nieważność postępowania. Nie ma zatem znaczenia, czy zarzut nieważności został podniesiony w apelacji, ani czy strona w toku postępowania przed Sądem I instancji podnosiła kwestie związane z przyczynami nieważności, obojętne jest też, czy uchybienie prowadzące do nieważności miało wpływ na treść rozstrzygnięcia. Nie budzi też wątpliwości, że obowiązkiem Sądu w postępowaniu apelacyjnym jest dostrzeżenie nieważności postępowania bez względu na to, czy uchybienia skutkujące nieważnością dotykają stronę skarżącą czy też jej przeciwnika procesowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2006 r., IV CSK 115/05 i z dnia 16 lutego 2012 r., III CSK 195/11, opubl. Legalis). Jak się bowiem wskazuje, ustanowione w postępowaniu rygory i sankcje mają wydźwięk ogólny; służą nie tylko interesom stron, ale chronią także interes wymiaru sprawiedliwości wyrażający się w zagwarantowaniu pewności i stabilności orzeczeń sądowych, a zatem także strona, której uchybienie nie dotyczy, ma usprawiedliwione prawo do oczekiwania niewzruszalności zapadłego i prawomocnego orzeczenia (uzasadnienie uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2008 r., III CZP 154/07, opubl. Legalis, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 23 października 2012 r., I ACa 558/12, opubl. Legalis). Zaznaczyć w tym miejscu należy, że na podstawieart. 401 pkt 2 k.p.c.można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana bądź jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. W związku z tym pominięcie przez Sąd II instancji dostrzeżonych przyczyn nieważności nie służyłoby interesom żadnego z uczestników postępowania nieprocesowego, ponieważ mogłoby doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia. Sąd Okręgowy miał zatem obowiązek wziąć z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania w niniejszej sprawie, nawet w sytuacji, gdy przyczyny nieważności dotyczyły uczestniczki postępowaniaB. N. (1), na rzecz której Sąd Rejonowy stwierdził zasiedzenie nieruchomości objętej wnioskiem a apelację złożyła uczestniczka postępowaniaJ. G..
Przechodząc do wskazania przyczyn nieważności postępowania w niniejszej sprawie, kluczowe znaczenie miał stan zdrowia uczestniczki postępowaniaB. N. (1)uniemożliwiający jej zajęcie stanowiska i realny udział w niniejszym postępowaniu.
Zgodnie z treściąart. 379 pkt 5 k.p.c.nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Jak wielokrotnie wskazywał Sąd Najwyższy pozbawienie strony możliwości obrony jej praw zachodzi wówczas, gdy z powodu wadliwości procesowych Sądu lub strony przeciwnej, będących skutkiem naruszenia konkretnych przepisówkodeksu postępowania cywilnego, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub istotnej jego części, o ile skutki tych wadliwości nie mogły być usunięte w dalszym postępowaniu. Chodzi zatem o takie uchybienia procesowe, które uniemożliwiły stronie podjęcie stosownej obrony przed wydaniem merytorycznego rozstrzygnięcia. Por. np. wyrok SN z 24 czerwca 2016 r., II CSK 539/15, opubl. Legalis, wyrok SN z 24.1.2013 r., II CSK 279/12, Legalis, wyrok SN z 23.11.2004 r., I CK 226/04, opubl. Legalis.
Stosownie do treściart. 59 k.p.c.sąd zawiadamia prokuratora o każdej sprawie, w której udział jego uważa za potrzebny. Ujęcie przesłanki zawiadomienia prokuratora przez sąd w postaci klauzuli generalnej nie oznacza jednak, że decyzja Sądu może być dowolna. Jej granice wyznaczane są przez cel regulacji zart. 59 k.p.c., jaki wyznaczają przesłanki uzasadniające udział prokuratora w postępowaniu zart. 7 k.p.c., umożliwiające mu wykonanie ustawowego zadania ochrony praworządności, praw obywateli oraz interesu społecznego. Mając na względzie tę kwestię, przyjmuje się, że udział prokuratora będzie potrzebny w każdej sprawie rozpoznawanej przez sąd, w której na podstawie jej okoliczności faktycznych sąd dojdzie do przekonania, że strona – ze względu na stan psychiczny – znajduje się w stanie trwale wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli (zob. postanowienie SN z 26.8.1970 r., I CZ 84/70, OSN 1971, Nr 5, poz. 90; wyr. SN z 6.4.2005 r., III CK 319/04, Legalis). Także na gruncie poprzednio obowiązującego stanu prawnego w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 1960 r. (I CO 25/60, OSN 1961, poz. 32) wskazano, że Sąd ma obowiązek uznania udziału w sprawie prokuratora za potrzebny i zawiadomienia go o sprawie (obecnieart. 59 k.p.c.), gdy strona znajduje się w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji. Dodać należy, że na wypadek niewzięcia udziału w postępowaniu przez prokuratora, pomimo jego zawiadomienia Sąd Rejonowy powinien zawiadomić sąd opiekuńczy o dostrzeżonych okolicznościach, uzasadniających ustanowienie kuratora (por. postanowienie SN z 8 grudnia 2016 r., III CZ 54/16, opubl. Legalis).
W rozpoznawanej sprawie Sąd Rejonowy dostrzegł, że uczestniczka postępowaniaB. N. (1)jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i trwałym z uwagi na stwierdzony zespół otępienny, ma zaburzone funkcje poznawcze i nie może funkcjonować bez opieki. Na rozprawie w dniu 12 marca 2019 r. wnioskodawcy przedłożyli bowiem wyniki badania psychologicznego z 22 lutego 2019 r. (k. 392) oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 19 lutego 2019 r. (k. 393), z których wynikało, że uczestniczkaB. N. (1)od ok. 2015 r. jest niepełnosprawna w stopniu znacznym z przyczyn m in. związanych z jej stanem psychicznym (symbol(...)). U uczestniczki stwierdzono zespół(...)charakteryzujący się znacząco obniżonymi funkcjami intelektualnymi, a wyniki przeprowadzonych badań wskazywały, że uczestniczkaB. N. (1)ma zaburzoną orientację w czasie, niepełną orientację w miejscu oraz co do własnej osoby, przy czym zdaniem badającego w porównaniu z wynikami poprzedniego badania psychologicznego z marca 2018 r. w zakresie sprawności poznawczych obserwuje się dyskretne pogorszenie. Na zły stan zdrowia psychicznego uczestniczki postępowaniaB. N. (1)wskazywała także uczestniczka postępowaniaJ. G., podnosząc fakt jej hospitalizacji w szpitalu psychiatrycznym i wskazując w związku z tym na istnienie przesłanek do ubezwłasnowolnienia uczestniczki postępowaniaB. N. (1). Z akt niniejszej sprawy wynika ponadto, że uczestniczkaB. N. (1)nie wzięła udziału w postępowaniu przed Sądem I instancji, nie zajęła żadnego stanowiska i nie udzieliła pełnomocnictwa do jej reprezentowania w sprawie, mimo że formalnie odbierała korespondencję sądową, w tym odpis wniosku oraz wezwania na rozprawę. Wszystkie powyższe okoliczności Sąd Rejonowy pominął mimo iż w świetle wyżej przywołanych rozważań wymagały co najmniej zawiadomienia o sprawie Prokuratora w oparciu oart. 59 k.p.c.
Sąd Rejonowy w toku przeprowadzonego postepowania zweryfikował jedynie, czy w stosunku do uczestniczki postępowaniaB. N. (1)nie toczy się postępowanie o ubezwłasnowolnienie, co jednak nie było wystarczające. Sam fakt braku ubezwłasnowolnienia uczestnika postępowania, którego stan zdrowia wykazuje cechy(...), takie jak uB. N. (1), nie jest przesądzający dla przyjęcia, że dana osoba ma możliwość obrony swoich praw w postępowaniu sądowym. Postępowanie w przedmiocie ubezwłasnowolnienia wymaga inicjatywy osób bliskich, która nie zawsze jest wykazywana, czego dowodzi m in. niniejsza sprawa. UczestniczkaB. N. (1)w toku postępowania przed Sądem I instancji nie była ubezwłasnowolniona, chociażby częściowo, zatem posiadała zdolność procesową, jednakże, jak wyżej wskazano, wynikający z przedłożonych przez wnioskodawców dokumentów, jej stan zdrowia, jak również faktyczny brak udziału uczestniczki w czynnościach postepowania wskazywały, że uczestniczka na skutek zaburzeń psychicznych nie była w stanie podejmować jakichkolwiek świadomych decyzji procesowych. W tej sytuacji jedynie Prokurator mógł podjąć działania w celu zabezpieczenia jej interesów. Rozpoznanie sprawy z udziałem uczestniczki postępowaniaB. N. (1), która na skutek swojej niepełnosprawności była niezdolna do świadomego podejmowania decyzji w sprawie, nie mającej przy tym ustanowionego pełnomocnika procesowego i bez zawiadomienia o sprawie Prokuratora, pozbawiło stronę możności obrony swoich praw co skutkowało nieważność postępowania. Uczestniczka postępowaniaB. N. (1)postanowieniem Sądu Okręgowego wP.z dnia 1 kwietnia 2021 r. wydanym w sprawie XVIII Ns 129/20 została ubezwłasnowolniona całkowicie, co dodatkowo potwierdza zastrzeżenia formułowane w toku niniejszej sprawy względem jej stanu zdrowia.
Reasumując, zważywszy na stan zdrowia uczestniczki postępowaniaB. N. (1)istniejący co najmniej od 2015 r. na skutek zespołu(...)Sąd Rejonowy z uchybieniem przepisom o Prokuratorze (art. 59 k.p.c.w zw. zart. 7 k.p.c.) nie podjął właściwych działań zmierzających do zapewnienia uczestniczce postępowaniaB. N. (1)możliwości reprezentowania jej interesów w niniejszej sprawie. Nie ulega wątpliwości, że na skutek opisanego naruszenia uczestniczka postępowaniaB. N. (1)została pozbawiona możności obrony swych praw, skoro znajdowała się w kręgu posiadaczy in statu usucapiendi, a postępowanie toczyło się bez jej świadomego udziału. Bez znaczenia pozostawała przy tym treść rozstrzygnięcia wydanego w I instancji, bowiem kwestia ta była sporna a przy tym głównym żądaniem wniosku było stwierdzenie zasiedzenia na rzeczP. N.iW. N.. Powyższe okoliczności przesądzają o nieważności postępowania przed Sądem Rejonowym w całości. Ubocznie należy zauważyć, że modyfikacja żądania wniosku została zgłoszona ustnie na rozprawie 9 maja 2019 r. przy braku obecności wszystkich uczestników postępowania, bez dochowania wymogu formy pisma procesowego i doręczenia odpisu pisma pozostałym uczestnikom postępowania (art. 193 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.).
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 2 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.uchylił zaskarżone postanowienie, zniósł postępowanie w sprawie i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, o czym orzekł jak w sentencji.
Rozpoznając sprawę ponownie Sąd Rejonowy powinien podjąć działania zmierzające do zapewnienia prawidłowej reprezentacji uczestniczki postępowaniaB. N. (1). Po wyznaczeniu osoby opiekuna prawnego dla ubezwłasnowolnionej całkowicieB. N. (1). Sąd powinien również rozważyć istnienie ewentualnej kolizji interesów pomiędzy ubezwłasnowolnioną całkowicie, a jego opiekunem prawnym. Ponadto Sąd Rejonowy powinien podjąć czynności naprawcze w związku z wadliwym zgłoszeniem modyfikacji wniosku, a po uzupełnieniu braków, doręczyć odpis pisma procesowego zawierającego zmianę żądania wniosku uczestnikom postępowania, przy uwzględnieniu reprezentacji strony przez pełnomocnika.
Katarzyna Sokólska