Sąd Apelacyjny w Katowicach
V Wydział Cywilny
Sygnatura akt: V AGa 35/21
Data wyroku: 2022-04-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Barbara Konińska
Słowa kluczowe: Przedawnienie
Podstawa prawna: art. 118 k.c., art. 77 zd. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece ( t.j.Dz.U. z 2019r., poz.2204), art. 365^1^ k.c. w zw. z art. 75 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Prawo bankowe t.j. Dz.U. z 2021., poz.2439
Teza: 1."Roszczenie o świadczenie uboczne, jakim jest roszczenie o odsetki, nie korzysta z uprawnienia do uzyskania zaspokojenia z nieruchomości obciążonej w przypadku przedawnienia należności głównej zgodnie z art. 77 zd. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece."
2."Skuteczne wypowiedzenie umowy kredytowej wywołuje skutek na przyszłość (ex nunc) kończąc istnienie zobowiązania ( art. 365 ze znaczkiem 1 k.c. w zw. z art. 75 ustawy z dnia 29 sierpnia1997r. Prawo bankowe t.j.Dz.U. z 2021r., poz.2439)."

Sygn. akt V AGa 35/21

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 kwietnia 2022r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny w składzie:
Przewodnicząca – SSA Barbara Konińska
po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2022r. w Katowicach
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwaBanku (...) Spółki AkcyjnejwW.
przeciwkoM. C. (1),(...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąwS.
o zapłatę
na skutek apelacji powódki
od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach
z dnia 6 listopada 2020r., sygn. akt X GC 545/19

1
oddala apelację;

2
zasądza od powódki na rzecz pozwanejM. C. (1)kwotę 8.100 zł (osiem tysięcy sto złotych) z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego.

SSA Barbara Konińska
Sygn. akt V AGa 35/21

UZASADNIENIE
Powódka(...) Bank Spółka AkcyjnawW.wniosła o zasądzenie na jej rzecz solidarnie od pozwanychM. C. (1)i(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwS.kwoty 340.611,21 zł z umownymi odsetkami od dnia 2 grudnia 2019r. od kwoty niespłaconego kapitału wynoszącej 252.522,88 zł oraz kosztami procesuz ograniczeniem odpowiedzialności pozwanej spółki do nieruchomości stanowiących zabudowane działki gruntu o nr(...)i(...)położone wT., dla których prowadzona jestKW (...).
W uzasadnieniu powódka wskazała, że zawarła z pozwanąM. C. (1)umowę kredytu w dniu 29 września 2011r. z zabezpieczeniem spłaty kredytu w postaci hipoteki do kwoty 525.736,85 zł wpisanej do wymienionej księgi wieczystej. Dodała, że kredyt został uruchomiony przez powódkę, podczas gdy pozwana nie spłacała rat kredytu w kwotachi terminach umownych, co skutkowało jej wypowiedzeniem i postawieniem w stan wymagalności w dniu 29 października 2016r. w związku z upływem okresu wypowiedzenia. Dodała, że dłużnikiem rzeczowym – właścicielem nieruchomości stała się pozwana spółka. Oprócz wskazanej kwoty należności głównej powódka żądała zapłaty skapitalizowanych odsetek umownych i ustawowych za opóźnienie oraz kosztów windykacji.
W odpowiedzi pozwanaM. C. (1)wniosła o oddalenie powództwai zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. Zarzuciła nieważność umowy kredytu z uwagi na zawarcie jej w stanie wyłączającym swobodne powzięcie decyzjii wyrażenie woli, a co za tym idzie nieistnienie wierzytelności objętej pozwem, którą kwestionowała co do zasady i wysokości. Podniosła także zarzut przedawnienia roszczenia.
Pozwana spółka nie wniosła odpowiedzi na pozew i nie stawiła się na rozprawie.
Wyrokiem z dnia 6 listopada 2020 r. sygn. akt X GC 545/19 zaocznym w stosunku do pozwanej(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wS.Sąd Okręgowy w Gliwicach zasądził od spółki na rzecz powódki kwotę 252.522,88 zł przy czym stwierdził, że odpowiedzialność pozwanej ograniczona jest do nieruchomości stanowiących zabudowane działki gruntu o numerach(...)i(...)położonych wT., dla których prowadzona jestksięga wieczysta (...)(punkt 1.); oddalił powództwo w pozostałym zakresie (punkt 2.); zasądził od pozwanej spółki na rzecz powódki kwotę 20.608 zł tytułem kosztów procesu (punkt 3.); zasądził od powódki na rzecz pozwanejM. C. (1)kwotę 10.817 zł tytułem kosztów procesu (punkt 4.); nadał wyrokowiw punktach 1 i 3 rygor natychmiastowej wykonalności (punkt 5.).
Sąd Okręgowy ustalił następujące fakty:
W dniu 29 września 2011r. powódka zawarła z pozwanąM. C. (1)prowadzącą działalność gospodarczą - umowę kredytu refinansowego w łącznej kwocie 309.256,97 zł z okresem spłaty w 180 miesięcznych ratach i z zabezpieczeniem spłaty kredytu w postaci hipoteki do kwoty 525.736,85 zł na nieruchomościach stanowiących zabudowane działki gruntu o nr(...)i(...)położone wT., dla których prowadzona jestksięga wieczysta (...). W chwili udzielania kredytu nieruchomość stanowiła współwłasność pozwanejM. C. (1)iM. C. (2). Kredyt został uruchomiony przez powódkę. Prawo własności nieruchomości z wpisaną hipoteką zostałow dniu 9 grudnia 2015r. przeniesione na pozwaną spółkę. PozwanaM. C. (1)nie spłacała rat kredytu w kwotach i terminach umownych mimo kierowanych do niej wezwań. W efekcie tego powódka wypowiedziała umowę kredytu w dniu 14 września 2016r. ze skutkiem na dzień 29 października 2016r. Na dzień 2 grudnia 2019r. pozwana zalegałaz zapłatą 252.522,88 zł należności głównej, 87.998,33 zł skapitalizowanych odsetek i 90 zł kosztów windykacji.
Postanowieniem z dnia 24 lipca 2020r. Sąd Okręgowy dopuścił dowód z opinii biegłego psychiatry celem ustalenia stanu zdrowia psychicznego pozwanejM. C. (1)w dniu zawierania kredytu, po czym z uwagi na nieuiszczenie zaliczki w dniu 15 września 2020r. dowód ten pominął na mocyart. 1304§ 5 k.p.c.Wobec nieusprawiedliwionego niestawiennictwa pozwanej Sąd Okręgowy pominął dowód z przesłuchania stron.
Sąd Okręgowy uznał, że powództwo było usprawiedliwione jedynie wobec dłużnika rzeczowego i to tylko co do należności głównej. Wskazał, że twierdzenia pozwanej jakobyw chwili zawierania umowy znajdowała się w stanie opisanym treściąart. 82 k.c.nie zostały przez pozwaną po myśliart. 6 k.c.wykazane i umowa kredytu jest ważna. Wywiódł dalej, że trafnie pozwanaM. C. (1)w zakresie swojej odpowiedzialności kontraktowej zarzuciła przedawnienie roszczenia, zgodnie z regułą zart. 118 k.c.Wskazał, że roszczeniaz działalności gospodarczej przedawniają się z upływem 3 lat, które w sprawie należy liczyć od dnia wymagalności czyli od 29 października 2016r., podczas gdy pozew złożono 17 grudnia 2019r. Stąd powództwo obejmujące przedawnione roszczenie wobec tej pozwanej należało w ocenie Sądu Okręgowego oddalić z mocyart. 118 k.c.w zw. zart. 117 § 2 k.c.Sąd Okręgowy wywiódł dalej, iż z mocyart. 77k.w.h. nie ulegają natomiast przedawnieniu roszczenia zabezpieczone hipoteką na nieruchomości lecz bez należności ubocznych, czyli odsetek. Zatem, jak podniósł Sąd Okręgowy, nieruchomość została zbyta na pozwaną spółkę wraz z wpisaną hipoteką, to odpowiada ona rzeczowo z mocyart. 65k.w.h. za zapłatę należności głównej, której wartość mieści się w kwocie ujawnionej w księdze wieczystej - hipoteki. Dlatego na mocyart. 65 ust 1k.w.h. od pozwanej spółki jako dłużnika rzeczowego zasądził jedynie należności główną, oddalając powództwo w pozostałym zakresie. Ponieważ wyrok wobec pozwanej spółki ma charakter zaoczny z mocyart. 339 § 1 k.p.c.dlategow części zasądzającej Sąd Okręgowy opatrzył go rygorem natychmiastowej wykonalności.O kosztach procesu wobec pozwanejM. C. (1)orzekł na mocyart. 98 § 1 k.p.c.a wobec pozwanej spółki na mocyart. 100 k.p.c.
W apelacji od tego rozstrzygnięcia powódka zaskarżyła go w zakresie punktu 2 orazw zakresie postanowienia o kosztach procesu. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnięart. 118 k.c.i przyjęcie, że dochodzone przez powódkę roszczenie wobec kredytobiorcy uległo w całości przedawnieniu, zaś wobec dłużnika rzeczowego uległo przedawnieniu roszczenie w zakresie odsetek przywołując brzmienieart. 118 k.c.obowiązujące od dnia 8 lipca 2018r. W uzasadnieniu tego środka zaskarżenia podniosła między innymi, że nawet gdyby przyjąć, iż bieg przedawnienia należy liczyć od poszczególnych zapadłych i niespłaconych rat, to zgodnie z wydrukiem raportu harmonogramu i historii rachunku kredytowego pierwsza zapadła niespłacona rata wymagalna była dniu 9 maja 2016r., stąd też dochodzone roszczenie w żadnej części nie jest przedawnione. W oparciu o te zarzuty powódka wniosła o zmianę zaskarżonego wyrokui uwzględnienie powództwa w całości oraz zasądzenie kosztów za obie instancje; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji.
W odpowiedzi na apelację pozwanaM. C. (1)wniosła o oddalenie apelacjiw całości i wniosła o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje:
Apelacja powódki jako niezasadna podlega w całości oddaleniu.
Wbrew zarzutom apelacji Sąd Okręgowy nie dopuścił się zarzucanego mu naruszeniaart. 118 k.c.prawidłowo stwierdzając przedawnienie należności powódki wobec pozwanejM. C. (1)oraz przedawnienie roszczenia o odsetki wobec pozwanej spółki. Na wstępie wskazać należy, iż Sąd Apelacyjny w całości podziela niekwestionowane przez strony ustalenia poczynione przez Sąd Okręgowy co czyni zbędnym ich powielanie oraz wskazuje, iż w toku postępowania w miejsce powódki weszła na skutek przejęciaBank (...) Spółka AkcyjnawW./okoliczność bezsporna/. Dodatkowo Sąd Apelacyjny ustalił, iż w wezwaniu do zapłaty poprzedzającym wypowiedzenie umowy kredytobiorczynię pouczono o możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację zadłużeniaw terminie 14 dni od doręczenia wezwania /wezwanie do zapłaty – k. 46, 47 akt/.
Sąd Okręgowy nie badał wymagalności poszczególnych rat kredytowych, których nie uiściła pozwana kredytobiorczyni, lecz badał skuteczność wypowiedzenia umowy kredytu – bo to na tej podstawie faktycznej i prawnej powódka oparła swoje roszczenie. Zgodnie zart. 321 k.p.c.Sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem ani zasądzać ponad żądanie. Żądaniem pozwu nie była objęta zapłata zaległych rat kredytu, lecz świadczenie wynikające z postawienia go w stan natychmiastowej wykonalności, co wynikaz analizy treści uzasadnienia pozwu i jego żądania. Fakt, iż na uzasadnienie tego żądania powódka powołała się na zawartą z pozwanąM. C. (1)umowę nie zmienia tego, iż podstawą faktyczną i prawną żądania nie była wymagalność poszczególnych rat kredytu, lecz wcześniejsze postawienie kredytu w stan natychmiastowej wykonalności. Tak też prawidłowo ustalił to Sąd Okręgowy i tylko i wyłącznie o tym żądaniu orzekł. Zasądzenie przez Sąd Okręgowy jakiejkolwiek kwoty wynikającej z zalegania z zapłatą rat, stanowiłoby orzeczenie na podstawie faktycznej nie powołanej przez powódkę. Zatem bez znaczenia dla rozstrzygnięcia są zarzuty dotyczące obowiązku liczenia terminu przedawnienia od poszczególnych zapadłych i niespłaconych rat w oparciu o harmonogram spłaty kredytu, skoro dotyczą innej podstawy faktycznej żądania niż powołana w pozwie.
Wobec tego, iż w postępowaniu apelacyjnym zmiana żądania jest niedopuszczalnaw świetleart. 383 k.p.c.jakakolwiek zmiana podstawy faktycznej żądania poprzez powołanie się przez powódkę na wymagalność rat kredytu jest bezskuteczna. W świetleart. 383 k.p.c.za niedopuszczalną uznać należy dokonaną dopiero w postępowaniu apelacyjnym zmianę żądania pozwu, polegającą na wyeksponowaniu nowego żądania wynikającegoz powołania się na przesłanki innego przepisu prawa materialnego, wskazanego jako nowa podstawa materialnoprawna dochodzonego roszczenia. Wyrok uwzględniający powództwo na podstawie faktycznej, na której powód ani w pozwie, ani w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie opierał powództwa, stanowi zasądzenie ponad żądanie (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2005r., II CK 556/04, OSNC 2006/2/38).
Na marginesie zwrócić należy uwagę, że z uwagi na skuteczne wypowiedzenie umowy kredytu przez poprzednika prawnego powódki odpadła umowna podstawa do świadczenia przez pozwaną kredytobiorczynię spłaty rat w oparciu o harmonogram wynikający z umowy kredytu przez kolejnych jeszcze kilka lat. Strona powodowa nie może się zatem domagać zapłaty świadczenia w ratach określonych w treści umowy, która została przez nią wypowiedziana przez złożenie jednostronnego oświadczenia o charakterze kształtującym, modyfikującego tym samym w sposób wiążący obie strony ich obowiązki wynikające z umowy. Skuteczne wypowiedzenie umowy kredytowej wywołuje skutek na przyszłość (ex nunc) kończąc istnienie zobowiązania (art. 3651k.c.w zw. zart. 75 ustawyz dnia 29 sierpnia 1997r. Prawo bankowet.j. Dz.U. z 2021r., poz. 2439).
Zgodnie z aktualnym brzmieniemart. 118 k.c.termin przedawnienia dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej wynosi trzy lata, jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. Przepisart. 118 k.c.o powyższej treści został wprowadzony art. 1 pkt. 3 ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r.o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018r., poz. 1104). W myśl art. 5 ust.1 tejże ustawy do roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych stosuje się od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym tą ustawą. Jednakże zgodnie z art. 5 ust.2 powyższej ustawy jeżeli zgodnie z ustawą zmienianą w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, termin przedawnienia jest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Jeżeli jednak przedawnienie, którego bieg terminu rozpoczął się przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nastąpiłoby przy uwzględnieniu dotychczasowego terminu przedawnienia wcześniej, to przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.
W niniejszym przepadku bieg przedawnienia roszczenia wobec pozwanejM. C. (1)rozpoczął się przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r.o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw. Bieg tego terminu, jak słusznie stwierdził to Sąd Okręgowy, należy liczyć od dnia postawienia wierzytelności w stan natychmiastowej wymagalności w związku z upływem okresu wypowiedzenia czyli od 29 października 2016r. Pozew tymczasem wniesiony został 17 grudnia 2019r. W efekcie zgodnie z treścią art. 5 ust. 2 zd. 2 ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018r., poz. 1104) przedawnieniew niniejszym przypadku nastąpiło z upływem wcześniejszego terminu liczonego jako trzy lata od daty wymagalności i upłynął przed wniesieniem powództwa w sprawie. Słusznie zatem żądanie pozwu wobec pozwanejM. C. (1)zostało oddalone jako przedawnionew świetleart. 118 k.c.w zw. z art. 5 ust. 2 zd. 2 ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw w zw. zart. 117 § 2 k.c.
Nie zasługiwał na uwzględnienie w tej sytuacji także zarzut dotyczący niewłaściwej wykładniart. 118 k.c.w zw. zart. 77 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece(t.j. Dz.U. z 2019r., poz. 2204). Roszczenie o świadczenie uboczne jakim jest roszczenie o odsetki nie korzysta bowiem z uprawnienia do uzyskania zaspokojeniaz nieruchomości obciążonej w przypadku przedawnienia należności głównej zgodnie zart. 77 zd. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece.
W konsekwencji apelacja powódki jako niezasadna podlegała oddaleniu, o czym Sąd Apelacyjny orzekł jak w punkcie 1 wyroku na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 15zzs1ust.1 pkt.4 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanychz zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2020r., poz. 1842 ze zm.).O kosztach postępowania odwoławczego Sąd Apelacyjny orzekł na zasadzieart. 98 k.p.c.w zw. z § 2 pkt. 7 i § 10 ust.1 pkt. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015r., poz. 1800).
SSA Barbara Konińska