Sąd Rejonowy w Kamiennej Górze
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 263/20
Data wyroku: 2022-04-08 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Marek Dziwiński

Sygnatura akt I Ns 263/20

POSTANOWIENIE
Dnia 8 kwietnia 2022 r.
Sąd Rejonowy w Kamiennej Górze I Wydział Cywilny w następującym składzie:
Przewodniczący SSR Marek Dziwiński
Protokolant Magdalena Mastej
po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2022 r. w Kamiennej Górze
na rozprawie sprawy z wnioskuM. W.
przy udzialeM. G. (1),B.G.
o stwierdzenie nabycia spadku poM. M. (1)i otwarcie i ogłoszenie testamentu

I
uchyla akt poświadczenia dziedziczenia z dnia 04.11.2020 r. zarejestrowany w Rejestrze Spadkowym pod numerem(...);

II
stwierdza, że spadek poM. M. (1)

zmarłym dnia 04.10.2020 r. wK.,
mającym ostatnie miejsce zwykłego pobytu wK.,
na podstawie testamentu notarialnego z dnia 06.11.2015 r. z dobrodziejstwem inwentarza nabyła:
-M. W.c.M.iJ.– w całości,

III
ustala, że wnioskodawczyni i uczestniczki postępowania ponoszą koszty postępowania stosownie do swojego udziału w sprawie;

IV
przyznaje adw.Ł. B.od Skarbu Państwa (Sądu Rejonowego w Kamiennej Górze) kwotę 885,60 zł tytułem wynagrodzenia za pełnienie funkcji pełnomocnika z urzędu (kwota 165,60 zł stanowi podatek VAT).

UZASADNIENIE
WnioskodawczyniM. W., po sprecyzowaniu k. 23, wniosła o uchylenie aktu poświadczenia dziedziczenia poM. M. (1), otwarcie i ogłoszenie testamentu z dnia 6.11.2015 r. sporządzonego przezM. M. (1)oraz stwierdzenie, że spadek poM. M. (1), którego ostatnie miejsce zwykłego pobytu było wK.przyulicy (...), w całości nabyłaM. W..
Wnioskodawczyni podała, że spadkodawcaM. M. (1)zmarł w dniu 4 października 2020 roku będąc kawalerem. Wnioskodawczyni wskazała, że spadkodawca pozostawił testament, w którym w całości do spadku powołał swoją kuzynkęM. W.. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że testament ten nie był odwołany i nie było innych testamentów.
Uczestniczka postępowaniaM. G. (1)kwestionując ważność testamentu wniosła o oddalenie wniosku. Uczestniczka postępowania podniosła, że jej zmarły brat – spadkodawcaM. M. (1)– miał zaburzenia świadomości spowodowane piciem alkoholu.
Uczestniczka postępowaniaB. G. (1)poparła stanowisko uczestniczki postępowaniaM. G. (1).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
M. M. (1), synA.iM.,urodzony (...)wK., zmarł w dniu 4 października 2020 r. wK..
Dowód: odpis skrócony aktu zgonu k. 4.
M. M. (1)ostatnio na stałe mieszkał wK..
(okoliczność bezsporna)
M. M. (1)leczył się na choroby związane z układem krążenia, a także z drętwieniem ręki.
Dowody: dokumentacja medycznaM. M.k. 138.
W dniu 6 listopada 2015 r., przed notariuszemI. B. (1), został sporządzony testament, mocą któregoM. M. (1)do całości spadku powołałM. W., wydziedziczając swoją siostręM. G. (1)oraz siostrzenicęB. G. (1). Testator zrezygnował przy tym z możliwości zarejestrowania testamentu w notarialnym rejestrze testamentów ((...)).
Dowód: testament k. 4.
W czasie sporządzania testamentuM. M. (1)był już od kilku lat skonfliktowany ze swoją siostrąM. G. (1). Ich spór dotyczył przede wszystkim kwestii sprawowania opieki nad matką, a także podziału spadków po ich bracieJ. M., a następnie – po matce.
(okoliczności bezsporna)
Przed sporządzeniem testamentuM. M. (1)zasięgał porady prawnej u adwokatC. R..M. M. (1)chciał sporządzić testament i powołać do dziedziczenia jedną osobę. Opowiedział adwokatce o konflikcie ze swoją siostrą. Przyszedł schludnie ubrany. Nie sprawiał wrażenia, aby był nieświadomy swoich decyzji, był przez kogoś naciskany bądź znajdował się pod wpływem alkoholu. Współpracował z adwokatką, przynosił wymagane dokumenty.
Po pewnym czasieM. M. (1)ponownie udał się po poradę prawną do adwokatC. R.. Pani mecenas ponownie nie odniosła wrażenia, abyM. M. (1)był pod wpływem alkoholu.
Dowód: zeznania świadkaC. R.z 9.07.2021 r. e-protokół rozprawy od 00:09:21 do 00:24:33.
M. M. (1)w chwili śmierci był kawalerem, nie miał dzieci. Jego rodzice zmarli przed nim. Pozostawił siostręM. G. (1).
Bezsporne, a nadto: zapewnienie spadkoweM. W.z 23.04.2021 r. e-protokół rozprawy od 00:06:34 do 00:15:49 oraz z dnia 8.04.2022 r. e-protokół rozprawy od 00:16:09 do 00:30:42.
W dniu 4 listopada 2020 r.M. G. (1)odrzuciła spadek poM. M. (1). W tym samym dniu jej córka –B. G. (1)przyjęła z dobrodziejstwem inwentarza spadek poM. M. (1), a notariusz sporządził akt poświadczenia dziedziczenia, który zarejestrowano w Rejestrze Spadkowym pod numerem(...).
Dowody: protokoły z przyjęcia oświadczeń spadkowych k. 2-3 akt I N 488/20 oraz k. 2-3 akt I N 487/20, wydruk z rejestru spadkowego.

Sąd zważył, co następuje:
Stan faktyczny został ustalony głównie na podstawie dowodów z dokumentów w postaci aktu zgonu spadkodawcy, testamentu notarialnego, oświadczeń spadkowych, aktu poświadczenia dziedziczenia, jak również zeznań świadków oraz zapewnień spadkowych stron. W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że autentyczność żadnego dokumentu nie była kwestionowana, a nadto nie budziła wątpliwości.
Stosownie doart. 678 k.p.c.jeżeli stwierdzone zostało nabycie spadku albo zarejestrowany został akt poświadczenia dziedziczenia po osobie uznanej za zmarłą lub której zgon został stwierdzony postanowieniem sądu, a postanowienie o uznaniu tej osoby za zmarłą lub o stwierdzeniu jej zgonu zostało uchylone, sąd spadku z urzędu uchyli postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia. Zgodnie z przepisemart. 679 § 1 k.p.c.dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku, z zastosowaniem przepisów niniejszego rozdziału. Jednakże ten, kto był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może tylko wówczas żądać zmiany postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mógł powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed upływem roku od dnia, w którym uzyskał tę możność. SpadkodawcaM. M. (1)zmarł w dniu 4 października 2020 r. Uczestniczka postępowaniaM. G. (1)w dniu 4 listopada 2020 r. odrzuciła spadek poM. M. (1). W tym samym dniu jej córka –B. G. (1)przyjęła z dobrodziejstwem inwentarza spadek poM. M. (1), a notariusz sporządził akt poświadczenia dziedziczenia, który zarejestrowano w Rejestrze Spadkowym pod numerem(...).
Tymczasem na około 5 lat przed śmiercią spadkodawcy tj. w dniu 6 listopada 2015 r.M. M. (1)przed notariuszem sporządził testament, w którym do całości spadku powołał swoją kuzynkęM. W.. Należy wskazać, że testament ten nie został zarejestrowany notarialnym rejestrze testamentów ((...)).
W myślart. 926 § 1 i 2 k.c.powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu. Dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą. Należy zatem stwierdzić, że do dziedziczenia ustawowego dochodzi dopiero w sytuacji braku pozostawienia przez spadkodawcę ważnego testamentu.
Uczestniczki postępowania podniosły zarzut nieważności testamentu. Jak stanowi przepisart. 945 § 1 k.c.testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony:
1) w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli;
2) pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści;
3) pod wpływem groźby.
W postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku sąd samodzielnie rozstrzyga w przedmiocie autentyczności testamentu, jego ważności, skuteczności odwołania, wad oświadczenia woli spadkodawcy i innych zarzutów podnoszonych przez uczestników postępowania (szerzej w: Wiśniewski Tadeusz (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom III. Art. 506–729, Opublikowano: WKP 2021).
Oceniając zebrane w sprawie dowody, sąd doszedł do przekonania, że zarzut nieważności testamentuM. M. (1)nie zasługiwał na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wypada zwrócić uwagę na to, że testamentM. M. (1)był testamentem notarialnym. Wprawdzie zeznający w sprawie świadekI. B. (2)nie pamiętał przebiegu czynności notarialnej z udziałemM. M. (1)w dniu 6.11.2015 r., jednak z dużym prawdopodobieństwem można zakładać, że notariusz ten przeprowadził wymaganą przepisami prawa procedurę z udziałem osób dokonujących czynności prawnych w kancelarii notarialnej (odczytano akt, upewniono się co do rozumienia jego treści itp.). W akcie notarialnym odnotowano fakt odczytania aktu notarialnego przed jego podpisaniem. Za świadomościąM. M. (1)przy wyrażeniu ostatniej woli przemawia także fakt jego skonfliktowania z siostrą i siostrzenicą. Spadkodawca bowiem już na kilka lat przed sporządzeniem testamentu był skłócony z siostrą na tle opieki nad matką oraz działu spadku po bracie. Konflikt z siostrą niewątpliwie wywołał uM. M. (1)potrzebę dokonania rozrządzeń na wypadek swojej śmierci. Nawet okoliczności przytaczane przez uczestniczkęM. G.w zeznaniach złożonych 8 kwietnia 2022 roku wskazują na jego normalne funkcjonowanie – uczestniczenie w wielu postępowaniach sądowych, decydowanie o nieruchomości matki, rzekoma chęć jej ubezwłasnowolnienia, zarobkowanie, posiadanie prawa jazdy i samochodu. Trzeba dodać, że zeznająca w sprawie osoba postronna -C. R., u której spadkodawca zasięgał porad prawnych przed spisaniem „ostatniej woli”, nie odniosła wrażenia, abyM. M. (1)był nieświadomy swoich wyborów, był przez kogoś naciskany lub miał problemy alkoholowe. ZeznaniaC. R.uznano za w pełni wiarygodne; nie łączyły ją zM. M. (1)jakiekolwiek zależności finansowe - udzielała ona jedynie nieodpłatnych porad prawnych. Również w ocenie wnioskodawczyni oraz jej córki – świadkaP. W., spadkodawca nie chorował na tle psychicznym. Co więcej – nawet zawnioskowany do przesłuchania przez uczestniczki – świadekR. B.nic nie wiedziała o rzekomych problemach psychicznych bądź alkoholowychM. M. (1). Twierdzenia uczestniczek o tych okolicznościach są dowodowo odosobnione. Okoliczności takich nie potwierdzają dokumenty z leczeniaM. M. (1). Z dokumentacji medycznejM. M. (1)wynikały jedynie jego problemy zdrowotne z sercem, ciśnieniem oraz drętwieniem ręki. Brak było natomiast dokumentacji z leczeniaM. M.z(...) Centrum (...)wK.(k.151) oraz(...)(k.160), gdzie według uczestniczkiB. G. (1)spadkodawca miał się leczyć. Również Gminna Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych wK.nie odnotowała w swoim rejestrze osobyM. M. (1)(k.153). Jedynie sekcja zwłokM. M. (1)potwierdziła, że chwili śmierciM. M. (1)znajdował się w stanie nietrzeźwości. Dowód ten odnosi się do stanu faktycznego z 2020 roku i nie sposób na jego podstawie wnioskować, że spadkodawca miał problemy alkoholowe w czasie sporządzania testamentu. W oparciu o zgromadzoną dokumentację medyczną z leczenia spadkodawcy wydanie opinii psychiatrycznej na temat jego stanu zdrowia psychicznego w 2015 roku było niemożliwe. Innymi słowy, skoro w dokumentacji medycznejM. M.brak było jakichkolwiek odniesień do jego ewentualnych problemów co do zdolności testowania, to przeprowadzenie zawnioskowanego przezB. G.dowodu z opinii biegłego psychiatry - w okolicznościach sprawy - było niemożliwe. Biegły na podstawie tych tylko dokumentów medycznych nie mógłby ocenić zdolności do wyrażenia ostatniej woli przezM. M.. Przeprowadzenie takiego dowodu prowadziłoby także do nieuzasadnionego przedłużenia postępowania. W myśl przepisówart. 2351§ 1 pkt 4 i 5 k.p.c.sąd może pominąć dowód niemożliwy do przeprowadzenia bądź zmierzający do przedłużenia postępowania.
Z tych względów nie było podstaw do zakwestionowania ważności testamentuM. M. (1)z dnia 6 listopada 2015 roku. Pozostawienie ważnego testamentu spadkodawcy ma zatem pierwszeństwo przed dziedziczeniem z mocy ustawy. W związku z powyższym należało na podstawieart. 678 k.p.c.uchylić Akt Poświadczenia Dziedziczenia po zmarłym w dniu 4 października 2020 r.M. M. (1), zarejestrowanym w Rejestrze Spadkowym pod numerem(...), a także stwierdzić, że spadek poM. M. (1), na podstawie testamentu notarialnego z dnia 6.11.2015 r. z dobrodziejstwem inwentarza nabyłaM. W..
W pkt. III sentencji postanowienia orzeczono o kosztach postępowania na podstawie ogólnej zasady wyrażonej wart. 520 § 1 k.p.c.
O wynagrodzeniu ustanowionego dla uczestniczki postępowania pełnomocnika z urzędu – adwokataŁ. B.orzeczono na podstawie § 6 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, podwyższając wynagrodzenie o podatek VAT.