Sąd Rejonowy w Szczytnie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 145/19
Data wyroku: 2022-11-15 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, REASON
Sędziowie: SSR Marcin Borodziuk

Sygn. akt I Ns 145/19

UZASADNIENIE

postanowienia z dnia 26 października 2022 roku
WnioskodawczyniM. A.wniosła o ustanowienie służebności drogi koniecznej w celu zapewnienia dostępu do drogi publicznej jej nieruchomości, położonej w miejscowościS., stanowiącejdziałkę nr (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...). Zażądała przeprowadzenia tej służebności przezdziałkę nr (...), będącą współwłasnościąZ. A.,J. A.,M. G.iE. G..
W uzasadnieniu swego stanowiska wskazała, że jej nieruchomość znajduje się w drugiej linii zabudowy, a dostać się do niej można wyłącznie przez nieruchomość uczestników postępowania.
W odpowiedzi na wniosek uczestnicyM. G.iE. G.wnieśli o oddalenie wniosku, a w przypadku ustanowienia służebności obciążającej ich nieruchomość, przyznanie współwłaścicielomM.iE. G.wynagrodzenia z tytułu ustanowienia służebności.
W uzasadnieniu swego stanowiska podnieśli, że nieruchomość stanowiącadziałkę nr (...)posiada bezpośredni dostęp do drogi publicznej. W ocenie uczestników ustanowienie drogi o pasie 5 m szerokości prowadziłoby do nadmiernego obciążeniadziałki nr (...). Ustanowienie drogi o takiej szerokości wykluczy możliwość posadowienia oddzielnej bramy wjazdowej właścicielomdziałki nr (...). W ocenie tych uczestników należy mieć na uwadze, że jest to nieruchomość mieszkalna o niewielkiej powierzchni i ograniczenie jej na skutek ustanowienia służebności byłoby nadmierne.
UczestnicyJ. A.iZ. A.na rozprawie przychylili się do stanowiska wnioskodawczyni.
Podstawa faktyczna rozstrzygnięcia:
M. A.jest właścicielką nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...). Współwłaścicielami sąsiedniej nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...)sąM. G.iE. G.w 39/100 części na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej, orazZ. A.iJ. A.w 61/100 części, również na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej. Równolegle dodziałek (...)położona jest nieruchomość stanowiącadziałkę nr (...), stanowiąca własnośćA. S..
(dowody: elektroniczne odpisy aktualne z ksiąg wieczystych prowadzonych dla w/w nieruchomości)
Nieruchomości te graniczą ze sobą w taki sposób, żedziałka (...)odgradzadziałkę nr (...)od drogi publicznej. W konsekwencjidziałka nr (...)nie posiada dostępu do drogi publicznej. Przeprowadzenie drogi koniecznej jest możliwe po pasie o szerokości 4,5 m, prowadzącym przezdziałkę nr (...), wzdłuż granicy zdziałką (...), w kierunku drogi publicznej stanowiącejdziałkę (...). Pas służebności wytyczony w ten sposób zajmowałby powierzchnię 0,0067 ha.
(dowód: opinia biegłego geodetyA. D., k. 56-59)
W takim też przebiegu faktycznie korzysta z drogi wnioskodawczyni, a na przestrzeni kilkudziesięciu lat przejeżdżali tędy także jej poprzednicy. Na nieruchomości stanowiącejdziałkę (...)znajduje się budynek mieszkalny, który ma dwa wejścia – jedno od stronydrogi publicznej nr (...), z którego korzystająM. G.iE. G., a drugie od stronydziałki (...)– wykorzystywane przez osoby upoważnione do tego przezZ. A.iJ. A.. Na nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...)znajduje się budynek gospodarczy. Granica tych działek zdziałką nr (...)na całej długości jest porośnięta tujami o wysokości 5‑6 metrów. Nadziałce (...)nie znajduje się brama wjazdowa –A. S.przechodzi na nią przez nieruchomość stanowiącądziałkę nr (...), która również jest jego własnością.
(okoliczności niesporne, dodatkowo protokół oględzin k. 133, zeznania wnioskodawczyni i uczestników, 00:04:20-01:05:07 protokołu rozprawy z 10 października 2022 r.)
Wyjaśnienie podstawy prawnej postanowienia:
Zgodnie zart. 145 § 1 k.c., jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich, właściciel może żądać od właścicieli gruntów sąsiednich ustanowienia za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej (droga konieczna). Przeprowadzenie drogi koniecznej nastąpi z uwzględnieniem potrzeb nieruchomości niemającej dostępu do drogi publicznej oraz z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które droga ma prowadzić (§ 2 zd. 1). Przeprowadzenie drogi koniecznej powinno uwzględniać interes społeczno-gospodarczy (§ 3).
Ustanowienie służebności drogi koniecznej służy zapewnieniu dostępu prawnie zagwarantowanego, skutecznego erga omnes i przysługującego każdoczesnemu właścicielowi nieruchomości izolowanej. Warunkiem jest brak dostępu lub nieodpowiedni dostęp do drogi publicznej lub zabudowań gospodarskich.
Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia „odpowiedniego dostępu”, którym posłużył się wart. 145 § 1 k.c., co nakazuje przyjąć, że chodzi o jego potoczne rozumienie. W tym zaś ujęciu „odpowiedni” to „odpowiadający przeznaczeniu”, „spełniający wymagane warunki” (vide postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20.09.2012r., IV CSK 34/12, Lex nr 1230155).
Nieruchomość ma odpowiedni dostęp do drogi publicznej, gdy łączy ją gospodarczo funkcjonalna droga gruntowa pozostająca pod zarządem gminy, ujęta w planie zagospodarowania przestrzennego gminy, będąca w powszechnym korzystaniu (vide uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22.11.1982r., III CZP 44/82, OSNCP 1983, z. 5-6, poz. 70, Lex nr 2832). Za połączenie z drogą publiczną nie może być uznana droga, po której właściciel nieruchomości pozbawionej dostępu, lub inne osoby korzystające z tej nieruchomości komunikują się grzecznościowo, a nawet, gdy dostęp oparty jest na stosunku obligacyjnym z właścicielem nieruchomości sąsiedniej. Hipoteząart. 145 k.c.jest bowiem objęty dostęp o charakterze trwałym, nieskrępowany wolą osób trzecich (vide postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12.10.2011r., II CSK 94/11, Lex nr 1044002).
W świetle wskazań zawartych w opinii biegłego z zakresu geodezjiA. D., wniosek o ustanowienie na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości będącej obecnie własnością wnioskodawczyni, był w pełni uzasadniony. Nie potwierdziło się stanowisko z odpowiedzi na wniosek, jakobydziałka nr (...)miała zapewniony dostęp do drogi publicznej. Jednoznacznie stwierdzono to także w wyniku przeprowadzonych oględzin.
W tych okolicznościach faktycznych Sąd uznał wniosek o ustanowienie służebności drogowej za uzasadniony. Przebieg drogi koniecznej, jej powierzchnia oraz wysokość należnego uczestnikom postępowania jednorazowego wynagrodzenia, określone zostały w opinii sporządzonej przez biegłego z zakresu geodezjiA. D.i biegłego z zakresu szacowania nieruchomościP. S., które to opinie nie były kwestionowane (co do ich merytorycznej wartości) przez zainteresowanych i zostały w pełni podzielone przez Sąd, albowiem są jasne i pełne, wyjaśniają wszystkie istotne okoliczności, a równocześnie są poparte wiedzą i doświadczeniem zawodowym sporządzających je biegłych.
UczestnicyE. G.iM. G.w toku postępowania postulowali przeprowadzenie drogi koniecznej przezdziałkę nr (...), stanowiącą własnośćA. S.. Wariant ten nie spełnia jednak podstawowych kryteriów, jakimi należy kierować się przy wytyczaniu szlaku drogi koniecznej, a którymi stosownie doart. 145 § 2 k.c.są „potrzeby nieruchomości niemającej dostępu do drogi” oraz „najmniejsze obciążenie gruntów sąsiednich”, przez które droga ma prowadzić.
Po pierwsze, dojazd do nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...)odbywa się przezdziałkę nr (...)od kilkudziesięciu lat. Teren ten wykorzystywany był jako droga wjazdowa jeszcze przed wyodrębnieniem osobnej działki. Ponadto w niniejszej sprawie bezsporne było, że do wydzieleniadziałki (...)doszło z istniejącej wcześniejdziałki nr (...).
Zgodnie zart. 145 § 2 zd. 2 k.c., jeżeli potrzeba ustanowienia drogi jest następstwem sprzedaży gruntu lub innej czynności prawnej, a między interesowanymi nie dojdzie do porozumienia, sąd zarządzi, o ile to jest możliwe, przeprowadzenie drogi przez grunty, które były przedmiotem tej czynności prawnej.
W niniejszej sprawie nie miała miejsca czynność prawna, lecz doszło do zasiedzenia przez poprzednika prawnego uczestnikówM. G.iE. G.udziału w nieruchomości zabudowanej, stanowiącej wyodrębnioną w następstwie tego zdarzeniadziałkę nr (...). Zdaniem Sądu nie stoi to jednak na przeszkodzie posiłkowemu odwołaniu się do treści powyższego przepisu i wynikającej z niego reguły przeprowadzania drogi „przez grunty dzielone”, jako jednego z argumentów przemawiających za wariantem postulowanym przez wnioskodawczynię.
Podnieść należy także, że uczestnicyM. G.iE. G.posiadają jedynie 39/100 części udziału we współwłasności nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...). Jak wynika zart. 199 k.c., samodzielnie nie mogliby nawet wystąpić do sądu o zgodę na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu nieruchomością. Tymczasem współwłaściciele dysponujący 61/100 części w prawie własności tej nieruchomości, przychylili się do stanowiska wnioskodawczyni. Oceniając przedstawione przez nich argumenty przemawiające za ustanowieniem służebności nadziałce (...), Sąd uznał je za słuszne.
W tych warunkach brak jakichkolwiek przesłanek ku temu, aby przeprowadzenie drogi koniecznej miałoby się odbyć przez nieruchomość stanowiącądziałkę nr (...). W takim przypadku droga zajmowałaby większą powierzchnię, niż w przypadkudziałki (...). Przeznaczony na ten cel teren wymagałby utwardzenia, a nadziałce nr (...)należałoby także wykonać bramę wjazdową, której obecnie nie ma. Zachodziłaby także potrzeba częściowego rozebrania ogrodzenia z siatki, które dzielidziałki nr (...). Wszystkie te czynności będą zbyteczne w przypadku ustanowienia służebności nadziałce nr (...).
Zdecydowanie większa byłaby także ingerencja w istniejące na granicy działek zadrzewienie, która w wariancie przebiegu drogi przezdziałkę nr (...), byłaby nieznaczna.
W świetle powyższego nie ma w ocenie Sądu znaczenia kwestia tego, żeA. S.dysponuje nieruchomością o większej powierzchni, i że droga przebiegałaby w większej odległości od posadowionych przez niego zabudowań, niż ma to miejsce w przypadku budynku posadowionego nadziałce nr (...). Albo samA. S., albo jego poprzednicy prawni, dokonali w związku z tym większego nakładu finansowego na nabycie tej nieruchomości. W sytuacji, gdy nie ma rzeczowej potrzeby przeprowadzenia granicach służebności w jej, Sąd nie czyni tego z tego tylko powodu, że część współwłaścicielidziałki nr (...)jest zdania, że to on zamiast nich mógłby niejako „podzielić się” swoim gruntem.
Jak wynika z dowodu przesłuchania stron, istnienie drogi koniecznej w pasie przebiegającym podziałce nr (...)jest oceniane przezM. G.iE. G.jako uciążliwe przede wszystkim z uwagi na najemców korzystających z części budynku, którzy przejeżdżają w tym samym pasie drogi do drugiego wejścia od stronydziałki nr (...). Wskazani uczestnicy nie dostrzegają jednak, że kwestia ta dotyczy wyłącznie ustalenia sposobu korzystania zdziałki nr (...)pomiędzy jej współwłaścicielami. Jest ona zupełnie nieistotna z punktu widzenia przebiegu drogi koniecznej dodziałki nr (...).
Ujmując rzecz wprost, choćby służebność została ustanowiona na nieruchomościA. S., najemcy części budynku, którą posiadająZ. A.iJ. A., przejeżdżaliby po tej samej drodze i z taką samą częstotliwością, jak dotychczas.
Reasumując powyższą część rozważań nie sposób uznać, by ustanowienie drogi koniecznej przezdziałkę nr (...)mogłoby się odbyć „z jak najmniejszym obciążeniem gruntów sąsiednich”. Kryterium to jest natomiast spełnione w odniesieniu dodziałki nr (...).
Szerokość pasa drogowego została wyznaczona z uwzględnieniem biegłego z zakresu geodezjiA. D., który z odwołaniem się do przepisów prawa administracyjnego wskazał, że jest to najmniejsza możliwa szerokość drogi.
Z uwagi na powyższe rozstrzygnięto, jak w pkt I.
W pkt II Sąd przyznał uczestnikowi wynagrodzenie za ustanowienie służebności w kwocie 1.830 złotych, zgodnie z opinią biegłego z zakresu szacowania wartości nieruchomości, podzielając w całości zawarte w niej wyliczenia. Dokonano podziału tej kwoty na współwłaścicieli nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...), stosownie do przysługujących im udziałów. Jakkolwiek uczestnicyJ. A.iZ. A.przychylali się do stanowiska wnioskodawczyni, nie zgłaszając żądania zasądzenia wynagrodzenia, w kwestii tej Sąd zobowiązany jest orzec z urzędu (postanowienie SN z dnia 14 grudnia 2012 r., I CSK 242/12, LEX nr 1293671).
O kosztach postępowania między wnioskodawcami a uczestnikami Sąd rozstrzygnął na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.Należy podkreślić, że w postępowaniu nieprocesowym co do zasady (i tak też było w niniejszej sprawie) nie zachodzi spór dwóch przeciwstawnych stron. Dopiero gdyby wnioskodawcy faktycznie posiadali dostęp do drogi publicznej, mogliby zostać uznani za przegrywających sprawę i powinni zwrócić koszty postępowania wygrywającemu. Spieranie się co do samego wyboru wariantu przebiegu drogi koniecznej nie stanowi sporu w rozumieniuart. 520 § 1 k.p.c.
Dodatkowo ustanowienie przedmiotowej służebności leżało wyłącznie w interesie wnioskodawczyni. Obciążenie choćby części uczestników kosztami postępowania w sytuacji, gdy stanowiąca ich własność nieruchomość została obciążona ograniczonymprawem rzeczowym, byłoby w ocenie Sądu niesprawiedliwe.
Stąd orzeczono, jak w pkt III.
Wpkt IVi V Sąd zwrócił wnioskodawczyni i uczestnikom różnicę między uiszczonymi przez nich zaliczkami a faktycznie wykorzystanymi kwotami, orzekając na podstawieart. 84 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
W pkt VI Sąd nakazał ściągnięcie od wnioskodawczyni na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Szczytnie kwoty 2.735,90 złotych tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych, związanych z opinią biegłego z zakresu szacowania wartości nieruchomości, niezbędną do oszacowania należnego uczestnikom wynagrodzenia (k. 263). Zdaniem Sądu w tej części były to koszty sądowe związane z udziałem wnioskodawczyni w postępowaniu. Obciążenie tymi kosztami uczestników de facto pozbawiałoby ich bowiem przyznanego im wynagrodzenia, niwecząc jego funkcję.

ZARZĄDZENIE

1
(...)

2
(...)

(...)

3
(...)

Szczytno, 15 listopada 2022 r.