Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 895/21
Data wyroku: 2022-05-13 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Powołanie spadkobiercy, Odrzucenie spadku
Podstawa prawna: art. 1015 kc

Sygn. akt III Ca 895/21

UZASADNIENIE

postanowienia Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 25 kwietnia 2022 rokuw zakresie punktu I.
Postanowieniem z dnia 19 lutego 2021 roku, wydanym w sprawie z wnioskuM. C.z udziałemJ. K. (1)iD. C.o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia o odrzuceniu spadku poL.C., Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi oddalił wniosek oraz stwierdził, że każdy z uczestników ponosi koszty związane ze swoim udziałem w postępowaniu.
Sąd Rejonowy oparł powyższe postanowienie na następujących ustaleniach faktycznych:
W dniu 20 kwietnia 2019 roku zmarłaL. C., córkaM. C.iA. C., siostraJ. K. (1).
Przed śmierciąL. C.zamieszkiwała wspólnie ze swoją partnerką życiowąD. C.w mieszkaniu przyP.wŁ.. Spadkodawczyni miała bardzo dobre relacje ze swoimi rodzicami i siostrą. RodziceL. C.często zapraszali ją wrazz partnerką na spotkania rodzinne. Wnioskodawca wraz z żoną akceptowali związek córkii zapewniali ją, że w razie jej śmierci,D. C.będzie mogła dalej zajmować mieszkanie stanowiące własnośćL. C.. Spadkodawczyni regularnie telefonowała do rodzicówi spotykała się z nimi osobiście. Pozostawała też w dobrych relacjach ze swoją siostrąJ. K. (1)i jej mężemJ..
ŚmierćL. C.miała nagły charakter i odbiła się negatywnie na stanie zdrowia psychicznego jej rodziców.
W trakcie pogrzebuJ. K. (1)z mężem zapytali sięD. C., czy ma wiedzę o istnieniu jakichkolwiek testamentów spadkodawczyni. Uczestniczka zaprzeczyła. Również przyjacieleL. C.nie słyszeli o jakichkolwiek testamentach.
Trzy tygodnie po śmierci spadkodawczyniD. C.wraz ze swoją matkąB.C.postanowiły uporządkować rzeczy osobiste zmarłej. W regale w saszetce z dokumentamiB. C.odnalazła kopertę, w której znajdował się testament własnoręcznyL. C.oraz listy adresowane do rodziców, siostry i partnerki.B. C.przekazała owe dokumenty córce, która wcześniej nie wiedziała o ich istnieniu.
W dniu 13 maja 2019 roku wnioskodawca iA. C.złożyli przed zastępcą notarialnymK. H.oświadczenia o odrzuceniu spadku poL.C.. Ich zamiarem było uniknięcie konieczności działu spadku.
W dniu 13 maja 2019 rokuK. H., zastępca notarialny sporządziła akt poświadczenia dziedziczenia rep. A 2178/2019, w treści którego poświadczyła, że spadek poL.C.odziedziczyła w całości jej siostraJ. K. (2).
W dniu 15 maja 2019 rokuD. C.zadzwoniła doA. C.i poinformowała ją o odnalezionym testamencie. Matka spadkodawczyni z kolei powiedziała jej, że razem z mężem odrzucili spadek poL.C., gdyż chcieli, aby przypadł on w całości siostrze zmarłej.D. C.oznajmiła, że od tej pory w sprawach związanych ze spadkiem rodzice spadkodawczyni powinni kontaktować się z jej pełnomocnikiem.D. C.powiedziała również, że była najważniejszą osobą w życiuL. C., co bardzo zraniło matkę spadkodawczyni.
A. C.przekazała treść powyższej rozmowy telefonicznej mężowi i córce.Z płaczem powiedziałaJ. K. (1), że od tej pory mają kontaktować się zD. C.za pośrednictwem prawnika. Wnioskodawca poczuł się urażony słowamiD. C..
W dniu 15 maja 2019 roku dniaD. C.wysłała również wiadomość smsową doJ. K. (1)z informacją, iż ona także powinna skontaktować się z reprezentującym ją prawnikiem.
W dniu 17 maja 2019 rokuD. C.spotkała się zJ. K. (1)i powiedziała jej, że znalazła testamentL. C., który wraz z listami przekazała pełnomocnikowi.
D. C.poinformowała również swoich przyjaciółB. P.iK. B.o odnalezieniu testamentu partnerki.
W dniu 20 maja 2019 roku miało miejsce spotkanie, w którym uczestniczyliJ. K. (1),J. K. (3), reprezentujących ich adw.P. Ś.oraz pełnomocnikD. C.mecenasK..J. K. (1)wiedziała, co będzie przedmiotem spotkania i że zostanie okazany jej testament siostry. W trakcie spotkania pełnomocnik uczestniczki przekazałJ. K. (1)kopię testamentu a na jej żądanie, wydrukował także kopie listów. Powiadomił także, że niedługo uczestniczka i jej rodzice otrzymają pisma z sądu w sprawie spadkowej.
W dniu 20 maja 2020 rokuD. C.złożyła w Sądzie Rejonowym dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi wniosek o stwierdzenie nabycia spadku poL.C.na podstawie testamentu. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt II Ns 999/19. W dniu 31 lipca 2019 roku dokonano otwarcia i ogłoszenia testamentu zmarłejL. C..
W odpowiedzi na wniosek z dnia 8 listopada 2019 roku w sprawie II Ns 999/19M. C.iA. C.oświadczyli, że przyłączają się do wniosku i nie kwestionują testamentu.
W dniu 10 stycznia 2020 rokuA. C.iM. C.złożyli przed notariuszemA. G.oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych złożonychw dniu 13 maja 2019 roku oświadczeń o odrzuceniu spadku. Zaznaczyli, iż na dzień składania powyższych oświadczeń nie mieli wiedzy o sporządzeniu przezL. C.testamentu własnoręcznego na rzeczD. C.. Intencją złożenia oświadczeń o odrzuceniu było, aby ich córkaJ. K. (1)nabyła w całości spadek po swojej siostrze i nie trzeba było przeprowadzać działu spadku.
W dniu 29 stycznia 2020 r. w sprawie II Ns 999/19 o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłejL.C.D. C.poparła swój wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, zaś uczestnicyM. C.,J. K. (1)iA. C.przyłączyli się do wniosku. Postanowieniem wydanym na posiedzeniu Sąd odrzucił wniosek o nabycie spadku.
A. C.zmarła w dniu 12 sierpnia 2020 roku.
W skład spadku poL.C.wchodzi mieszkanie, samochódS. (...)i działka gruntu zakupiona wspólnie zD. C..
Powyższy stan faktyczny Sąd Rejonowy ustalił w oparciu o załączone do akt dokumenty, których autentyczność i rzetelność nie budziła wątpliwości Sądu ani nie była kwestionowana przez strony. Sąd równie swoje ustalenia na relacjach świadków, dowodu z przesłuchania uczestniczkiD. C.i częściowo w oparciu o zeznania świadkaJ. K. (3)i dowód z przesłuchania wnioskodawcy i uczestniczkiJ. K. (2).
Zeznania świadkówB. P.iK. B.nie dostarczyły informacji istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Osoby te nie miały żadnej wiedzy na temat okoliczności, kiedy wnioskodawca dowiedziała się o istnieniu testamentuL. C.ani co kierowało nim, gdy podejmował decyzję o odrzuceniu spadku po córce. Świadkowie mogli jedynie potwierdzić, żeD. C.przekazała im informacje o odnalezieniu owego dokumentu, jednakże ustalenia te miały znikome znaczenie w niniejszym postępowaniu.
Sąd nie dał wiary relacji wnioskodawcy w zakresie, w jakim twierdził on, że o istnieniu testamentu dowiedział się dopiero po otrzymaniu odpisu wniosku w sprawie II Ns 999/19, a przed owym zdarzeniem ani żona ani córka nie mówiły mu, że taki dokument został odnaleziony. Na wstępie zaznaczyć należy, że zeznania wnioskodawcy cechowała duża chaotyczność i brak konsekwencji. Wnioskodawca miał problemy z jasnym wyartykułowaniem swojego stanowiskai przedstawienia wydarzeń, które doprowadziły go do zmiany decyzji i porzucenia zamiaru odrzucenia spadku po córce. Jak już wskazano, w pierwszej kolejności Sąd nie dał wiary twierdzeniom wnioskodawcy, że w maju 2019 roku nie uzyskał informacji o odnalezieniu testamentuL. C.. Z zeznańD. C.wynika, że powiedziała o tym zarówno żonie, jak i córce wnioskodawcy. Okoliczność przekazania owej informacjiJ. K. (1)nie była kwestionowana przez żadną ze stron. Sam wnioskodawca przyznał, że małżonka przekazała mu polecenie odD. C., aby od tej pory w sprawach związanych ze spadkiem kontaktowali się z jej prawnikiem, jak również słowa, że była najważniejszą osobą w życiu zmarłej. W ocenie Sądu nielogicznym byłoby zatajenie przed wnioskodawcą informacji o odnalezieniu testamentu. Za równie niezrozumiałą należałoby uznać całkowitą bierność, z jaką wnioskodawca rzekomo odniósł się do informacji, że powinien skontaktować się z prawnikiemD. C.. Każda rozsądna osoba z pewnością byłaby zaciekawiona, dlaczego i w jakiej kwestii ma porozumieć się z adwokatem i dopytywałaby się o szczegóły. Sąd nie kwestionuje, że wnioskodawca jako rodzic pogrążony w żałobie mógł odczuwać zagubienie i zniechęcenie w takiej sytuacji, jednakże nie należy zapominać, że wnioskodawca był w stanie zorganizować swoje myśli i siły, aby w niecały miesiąc po śmierci spadkodawczyni udać się do notariusza i złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku. Dlatego też, całkowicie niewiarygodne są twierdzenia wnioskodawcy, że nie dopytywał się o szczegóły rozmów córki i żony zD. C., choć widział, że miały one negatywny wpływ na stan psychiczny żony.
M. C.nie był również w stanie w sposób przekonujący wskazać, dlaczego po uzyskaniu informacji o istnieniu testamentu spadkodawczyni, zrozumiał, że chce przyjąć spadek poL.C.. W treści wniosku jak i oświadczeniu z dnia 10 stycznia 2020 roku o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia o odrzuceniu spadku wnioskodawca podniósł, że jego intencją było, aby cały spadek odziedziczyła siostra zmarłejJ. K. (1), co pozwalałoby na uniknięcie konieczności działu spadku. Na rozprawie w dniu 5 lutego 2021 roku wnioskodawca zmieniał stanowisko w tej kwestii. Najpierw stwierdził, że nie wyobraża sobie innego rozwiązania niż to, w którymJ. K. (1)odziedziczył cały spadek po siostrze, by zaraz stwierdzić, że on też chce odziedziczyć spadek poL.C.. W końcowej fazie przesłuchania, gdy Przewodnicząca zwróciła się o podanie konkretnego powodu zmiany swej decyzji, wnioskodawca stwierdził, że już nie wie, o co chodzi. W ocenie Sądu prawdziwą przyczyną zamiaru odwołania swego oświadczenia jest niechęć doD. C.i rozżalenie jej słowami, że była najbliższą osobą dla spadkodawczyni, które to słowa głęboko zraniły wnioskodawcę i jego żonę, o czym świadczy chociażby fakt, że wnioskodawca kilkukrotnie owe słowa przytaczał.
Za niewiarygodne Sąd uznał zeznaniaJ. K. (1)iJ. K. (3)w części,w jakiej twierdzili, że nie podzielili się z wnioskodawcą swoją wiedzą o odnalezieniu testamentu. Nie sposób bowiem przyjąć, że uczestniczka mająca świadomość złego stanu psychicznego rodziców z rozmysłem zataiła przed nimi ową informację i postanowiła dopuścić do tego, że dowiedzą się oni o istnieniu testamentu z pisma nadesłanego z sądu. Takie zachowanie nie byłoby ani logiczne ani odpowiedzialne. Sama uczestniczką przyznała, że matka z płaczem zrelacjonowała jej rozmowę telefoniczną zD. C.. Miała zatem świadomość, iżA. C.wieo tym, że partnerka córki ustanowiła pełnomocnika, co sugeruje możliwość sporu co do spadku czy osoby spadkobiercy. Nie sposób uwierzyć twierdzeniom uczestniczki, że żadne z rodziców nie zareagowało chociażby z ciekawością i nie rozmawiało z nią na temat efektów rozmów z pomiędzy uczestniczkami.
W pozostałym zakresie zeznania świadka, wnioskodawcy orazJ. K. (1)korespondowały z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie i nie budziły wątpliwości co do swej wiarygodności.
Sąd pominął zgłoszony przez pełnomocnika uczestniczki wniosek dowodowyo dopuszczenie dowodu z zapisu nagrania rozmowy telefonicznej pomiędzyD. C.aA. C.. Wniosek ten został uznany za spóźniony albowiem zgłoszono go dopierow momencie udzielenia pełnomocnikom stron głosu w celu zajęcia końcowego stanowiskaw sprawie. Przed dopuszczeniem dowodu z przesłuchania stron Sąd zwrócił się z pytaniem, czy strony zgłaszają wnioski dowodowe i uzyskał odpowiedź przeczącą. Już w tym momencie pełnomocnik uczestniczki dysponował owym nagraniem, jednakże niezasadnie wstrzymał się z jego zgłoszeniem niemal do chwili zamknięcia rozprawy. Takie postepowanie uznać należało za nielojalne zarówno wobec Sądu jak i pozostałych uczestników postępowania. Ponadto, pełnomocnik nie dysponował transkrypcją nagrania ani oświadczeniem, na jakim sprzęcie zostało ono utrwalone i w jakich okolicznościach. Dopuszczenie owego dowodu z pewnością doprowadziłoby do jego przedłużenia, w sytuacji, gdy ogół okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy został ustalony w oparciu o treść dokumentów i osobowe źródła dowodowe.
Sąd Rejonowy w tak ustalonym stanie faktycznym uznał wniosek za niezasadny.
Sad wskazał, że zgodnie z treściąart. 1012 k.c.spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić. Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania (art. 1015 § 1 k.c.). Brak oświadczenia spadkobiercy w powyższym terminie jest jednoznaczny z prostym przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
W myśl dyspozycjiart. 1019 § 1 k.c.jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woliz następującymi zmianami:
1) uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem,
2) spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca.
Należy podkreślić, że ciężar dowodu w zakresie wykazania wady oświadczenia woli spoczywa na spadkobiercy (art. 6 k.c.). W zakresie wad oświadczeń woli przy składaniu oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku mają zastosowanie przepisy ogólne za wyjątkiem przepisów regulujących błąd i groźbę. Błąd musi dotyczyć treści czynności prawnej i musi być istotny. Jako przykład można tu wskazać błąd co do osoby spadkodawcy, co do powołania lub co do przedmiotu spadku - w tej sytuacji chodzi o brak wiedzy o rzeczywistym stanie majątku spadkowego, z tym zastrzeżeniem, że nie jest on wynikiem braku staranności po stronie spadkobiercy.
Przez błąd rozumie się mylne wyobrażenie człowieka o rzeczywistości lub brak jakiegokolwiek wyobrażenia o niej, co można traktować jako szczególny przypadek mylnego wyobrażenia . Zgodnie z mającymi w tym zakresie zastosowanie przepisami ogólnymi, prawnie doniosły (tj. uzasadniający uchylenie się od skutków złożonego oświadczenia woli) jest jedynie „błąd co do treści czynności prawnej” (art. 84 § 1 zd. 1w zw. zart. 1019 § 1 k.c.), a zarazem „błąd istotny” obiektywnie, tj. uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia określonej treści (art. 84 § 2w zw. zart. 1019 § 1 k.c.). W związku z tym, że oświadczenie spadkowe nie jest oświadczeniem skierowanym do oznaczonego adresata, bezprzedmiotowe są dalsze przesłanki prawnej doniosłości błędu, które wynikają zart. 84 § 1 zd. 2 k.c.(G. Gorczyński [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom VI. Spadki (art. 922-1087), red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2019, art. 1019.)
W piśmiennictwie wskazuje się, że spadkobierca nie może uchylić się od skutków odrzucenia spadku, jeżeli błędnie zakładał, że spadek przypadnie konkretnej osobie, która następnie spadek odrzuciła lub została uznana za niegodnego. Można natomiast sobie wyobrazić uchylenie się spadkobiercy od skutków odrzucenia spadku, gdyby nastąpiło ono pod wpływem podstępu współspadkobiercy, który zawarł z odrzucającym spadek spadkobiercą porozumienie co do wspólnego odrzucenia spadku, aby przypadł on określonej osobie, a od początku nie zamierzał sięz tego porozumienia wywiązać. Raczej nie wchodzi natomiast w grę uchylenie się od skutków odrzucenia spadku przez spadkobiercę, który po prostu mylnie wyobrażał sobie, komu przypadnie spadek po odrzuceniu. W tym ostatnim przypadku można byłoby mówić o tzw. błędzie co do reguł dziedziczenia (tzw. błąd co do prawa).. (G. Gorczyński [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom VI. Spadki (art. 922-1087), red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2019, art. 1019.)
Sąd Rejonowy wskazał, że wnioskodawca podnosił, iż złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku poL.C., gdyż nie miał wiedzy o istnieniu testamentu spadkodawczyni, a jego intencją było, aby spadek w całości przypadłJ. K. (1). Okoliczność, że w chwili składania oświadczenia w dniu 13 maja 2019 rokuM. C.nie wiedział, że zmarła córka sporządziła testament nie była kwestionowana przez strony. Nie sposób jedna przyjąć, że wnioskodawca działał pod wpływem błędu prawnie doniosłego. W rzeczy samej wnioskodawca kierował się mylnym przeświadczeniem, że wskutek odrzucenia spadku krąg spadkobierców ustawowych poL.C.zostanie zawężony do siostry zmarłej. Innymi słowy, wnioskodawca przypuszczał, iż spadek przypadek konkretnej osobie, która jednak została wyłączona od dziedziczenia przez samą spadkodawczynię, która dokonała rozrządzenia swym majątkiem na wypadek śmierci. Ja już wskazano nieprawidłowe założenie spadkobiercy, że w jego miejsce wstąpi inna pożądana przezeń osoba nie wypełnia przesłanek błędu prawnie doniosłego.
W tym miejscu zaznaczyć należy, że złożonych w toku sprawy spadkowej II Ns 999/19 odpowiedzi na wniosek wynika, iż żaden ze spadkobierców ustawowych zmarłej nie kwestionuje ważności testamentu własnoręcznegoL. C.. Niezrozumiałe jest zatem stanowisko wnioskodawcy, który po uzyskaniu informacji o istnieniu owego dokumentu, chce odziedziczyć spadek, do którego nie został powołany. O błędzie co do tytułu powołania można bowiem mówić wyłącznie w sytuacji, gdy spadkobierca został powołany do dziedziczenia zarówno na podstawie testamentu i jak i z ustawy, a złożył oświadczenie np. o odrzuceniu spadku przypadającego na postawie testamentu i nieprawidłowo założył, iż w ten sposób zostanie wyłączony z kręgu spadkobierców ustawowych. Nie ma podstaw do uznania za błąd prawnie doniosły mylnego przekonania spadkobiercy, że swoim działaniem zmieni krąg spadkobierców ustawowychw sytuacji, gdy nie dochodzi w ogóle do dziedziczenia na podstawie ustawy.
Analiza zeznań wnioskodawcy prowadzi do wniosku, że działał on jednak pod wpływem błędu co do pobudki, a zmiana jego stanowiska ma charakter emocjonalny i została wywołana narastającym rozżaleniem w stosunku do uczestniczkiD. C.. Wnioskodawca kilkukrotnie podkreślał, jak bardzo zraniły go słowa uczestniczki, że była najważniejszą osobąw życiu zmarłej córki oraz fakt, że uczestniczka chciała kontaktować się z rodziną zmarłej za pośrednictwem adwokata. Urazę wnioskodawcy potęguje fakt, iż spadkodawczyni wskazała na swoją partnerkę jako na swojego jedynego spadkobiercę. Wnioskodawca mylnie zakładał, że jego rodzina odziedziczy spadek poL.C.i na zasadzie uprzejmości umożliwiD. C.dalsze zamieszkiwanie w lokalu, który zajmowała wspólnie z partnerką. Wiadomośćo istnieniu testamentu zaburzyła dynamikę relacji pomiędzy stronami i doprowadziła do ich ochłodzenia. W ocenie Sądu Rejonowego wnioskodawca ta naprawdę jest niezadowolony z faktu, iż spadek przypadnie innej osobie niż ta, która w jego mniemaniu spadek odziedziczyć powinna. Okoliczność ta ma zapewne istotne znaczenie dla samego wnioskodawcy, jednakże pozostaje irrelewantna z puntu widzenia przepisów prawa.
Jeżeli postępowanie dowodowe potwierdzi istnienie przesłanek umożliwiających osobie uprawnionej wzruszenie wadliwego oświadczenia Sąd zatwierdza oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych złożonego oświadczenia lub zatwierdza uchylenie się od skutków prawnych wadliwego niezachowania terminu. W niniejszej sprawie brak jest podstaw do zatwierdzenia uchylenia się od skutków prawnych złożonego w dniu 13 maja 2019 roku oświadczenia, które nie zostało złożone pod wpływem błędu w rozumieniuart. 1019 k.c.
Uwzględnieniu wniosku sprzeciwia się także okoliczność, iż wniosek o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych złożonego oświadczenia został złożony w dniu 23 października 2020 roku, a więc po upływie rocznego terminu zawitego, o którym mowa wart. 88 § 2 k.c.W przypadku błędu (w tym podstępu) termin ten biegnie od jego wykrycia. Jak już wskazanow części poświęconej na ocenę dowodów za niewiarygodne uznano twierdzenia wnioskodawcy, że o istnieniu testamentu spadkodawczyni dowiedział się dopiero po otrzymaniu odpisu wnioskuw sprawie II Ns 999/19. W ocenie Sądu wnioskodawca uzyskał wiedzę o owej okoliczności najpóźniej w dniu 20 maja 2019 roku, kiedy to odbyło się spotkanie zJ. K. (1)z pełnomocnikiem uczestniczki. Nieprawdopodobnym jest bowiem twierdzenie, że córka wnioskodawca zataiła informacje o istnieniu testamentu, narażając tym samym wnioskodawcę na stres i możliwe pogorszenie stanu psychicznego. Podkreślić należy, że rodzina spadkodawczyni podjęła szybkie i zdecydowane kroki mające na celu uregulowanie spraw spadkowych, co daje podstawy by sądzić, że zarówno wnioskodawca jak i jego żona byli tymi kwestiami zainteresowani.O.uzyskiwali odD. C.sygnały, że korzysta z pomocy prawnika, a więc zapewne dążyli do pozyskania informacji, dlaczego partnerka córki nie uważa spraw spadkowych za zakończone. Z tego względu Sąd przyjął, iż roczny termin na złożenie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych rozpoczął swój bieg najpóźniej w dniu 20 maja 2019 roku, a wnioseko zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych założonego oświadczenia został złożony już po jego upływie, co stanowi dodatkową okoliczność przemawiającą za oddaleniem wniosku.
Apelację od postanowienia Sądu Rejonowego wywiódł wnioskodawcaM. C., zaskarżając je w zakresie pkt 1., zarzucając skarżonemu orzeczeniu naruszenie:

1
prawa materialnego, tj.:

a
art. 84 § 1 zd. 1i § wk.c.w zw. zart.(...)§ 1 k.c.poprzez błędną wykładnię tych przepisów polegającą na przyjęciu, iż błąd co do okoliczności, iż spadkodawca nie sporządził testamentu, tj. błąd co do tytułu powołania do dziedziczenia, nie jest błędem prawnie doniosłym w rozumieniuart. 84 § 2 k.c.;

b
art. 88 § 2 k.c.poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że o terminie wykrycia błędu przesądza istnienie okoliczności umożliwiających dowiedzenie się, jaki jest stan rzeczywisty co do danej okoliczności;

2
naruszenie przepisów postępowania, tj.art. 233 § 1 k.p.c.poprzez odmowę wiarygodności zeznaniom wnioskodawcy, w zakresie, w jakim twierdził, iż dowiedział się o istnieniu testamentu po otrzymaniu odpisu wniosku w sprawie II Ns 999/19, a także odmowę wiarygodności zeznaniom uczestniczkiJ. K. (1)i świadkaJ. K. (3), w części, w jakiej twierdzili, że nie podzielili się z wnioskodawcą wiedzą o istnieniu testamentu, w sytuacji, gdy brak jest jakiegokolwiek dowodu na fakt przekazaniaM. C.tej informacji, a chęć zaoszczędzenia wnioskodawcy i jego małżonce dodatkowego stresu, przy ich ówczesnym złym stanie zdrowia, nie może być oceniane jako działanie nielogiczne i nieodpowiedzialne;

3
błędne ustalenie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia w zakresie ustalenia, żeA. C.przekazała wnioskodawcy informację o odnalezieniu testamentu uzyskaną telefonicznie odD. C.w dniu 15 maja 2019 r..

W konkluzji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zatwierdzenie oświadczeniaM. C.złożonego przed Sądem Rejonowym dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi XVIII Wydziałem Cywilnym w dniu 5 lutego 202l r., o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia o odrzuceniu spadku przypadającego mu z ustawy po jego córceL.C., córceM.iA.zmarłej w dniu 20 kwietnia 2019r. w miejscowościD., ostatnio stale zamieszkałej wŁ.przyul. (...), złożonego w dniu 13 maja 2019r. przed zastępcą notarialnymK. H., zastępcą notariuszaA. G.notariusza w Tuszynie.
W odpowiedzi na apelację uczestniczkaD. C.wniosła o oddalenie apelacjii zasądzenie od wnioskodawcyM. C.na rzecz uczestniczkiD. C.kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu apelacyjnym według norm przypisanych.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Apelacja okazała się bezzasadna.
Sąd I instancji dokonał prawidłowych ustaleń stanu faktycznego, znajdujących pełne oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym, ocenionym bez przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów wyznaczonej dyspozycjąart. 233 § 1 k.p.c.. Ocenę tę Sąd Okręgowy w pełni podziela, zaś ustalenia stanu faktycznego poczynione przez Sąd I instancji przyjmuje za własne.
Całkowicie chybiony pozostaje zarzut, że Sąd I instancji nie wziął pod uwagę istotnych okoliczności sprawy wynikających ze zgromadzonego materiału dowodowego i nie dokonał w tym zakresie stosownych ustaleń faktycznych. Okoliczności wskazane przez apelującego w treści tego zarzutu Sąd Rejonowy miał na uwadze, czyniąc stosowne ustalenia w oparciu o przedstawione przez strony dowody, dokonując ich prawidłowej oceny. Niemniej odmiennie niż wnioskodawca ocenił ich znaczenie prawne, o czym dalej w uzasadnieniu. Ocena Sądu I instancji odnośnie przyczyny odmowy wiarygodności zeznaniom uczestniczkiJ. K. (1)i świadkaJ. K. (3)jest logiczna i nie odbiega od zasad doświadczenia życiowego. Trafnie podniósł Sąd I instancji, oceniając  zeznania wnioskodawcy, że nie kwestionując, iż wnioskodawca jako rodzic pogrążony w żałobie mógł odczuwać zagubienie i zniechęcenie w takiej sytuacji, to jednakże należało mieć przy tej ocenie na względzie fakt, że wnioskodawca, mimo traumy wynikającej ze śmierci córki, był w stanie zorganizować swoje myśli i siły, aby w niecały miesiąc po śmierci spadkodawczyni udać się do notariusza i złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku. Dlatego też, całkowicie niewiarygodne są twierdzenia wnioskodawcy, że nie dopytywał się o szczegóły rozmów córki i żony zD. C., choć widział, że miały one negatywny wpływ na stan psychiczny żony. Apelujący nie podniósł przy tym argumentów, które mogłyby taką ocenę skutecznie podważyć.
Trafnie zauważył nadto Sąd Rejonowy, że zarówno w toku postępowania przed Sądem Rejonowym, jak i w treści apelacji wnioskodawca nie potrafił stanowczo uzasadnić, dlaczego po dowiedzeniu się o treści testamentu córki zawierającym rozporządzenie spadkodawczyni na rzeczD. C., którego ważności nie kwestionuje, chce jednak dziedziczyć po córce. W toku postępowania przed Sądem I instancji skarżący podnosił jedynie, że złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku poL.C., gdyż nie miał wiedzy o istnieniu testamentu spadkodawczyni, a jego intencją było, aby spadek w całości przypadłJ. K. (1). Okoliczność, że w chwili składania oświadczenia w dniu 13 maja 2019 rokuM. C.nie wiedział, że zmarła córka sporządziła testament na rzeczD. C.nie była natomiast kwestionowana przez strony.
Chybiony okazał się również zarzut błędu w ustaleniach faktycznych polegającym na nieprawidłowym ustaleniu, iż wnioskodawca dowiedział się o istnieniu testamentu najpóźniej dniu 15 maja 2019 roku.
W ocenie Sądu Okręgowego ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji są prawidłowe. Relacja skarżącego w zakresie, w jakim twierdził on, że o istnieniu testamentu dowiedział się dopiero po otrzymaniu odpisu wniosku w sprawie II Ns 999/19, a przed tym zdarzeniem ani żona ani córka nie mówiły mu, że taki dokument został odnaleziony, w świetle całego materiału dowodowego okazała się niewiarygodna. Przede wszystkim z zeznańD. C.wynika, że o odnalezionym testamencie powiedziała zarówno żonie, jak i córce skarżącego. Okoliczność przekazania owej informacjiJ. K. (1)nie była kwestionowana przez żadną ze stron. Trafnie argumentował Sąd I instancji, że również wnioskodawca przyznał, że małżonka przekazała mu polecenie odD. C., aby od tej pory w sprawach związanych ze spadkiem kontaktowali się z jej prawnikiem, jak również słowa, że była najważniejszą osobą w życiu zmarłej. Sąd Rejonowy słusznie uznał, że nielogicznym byłoby zatajenie przed wnioskodawcą informacji o odnalezieniu testamentu, oraz całkowitą bierność, z jaką wnioskodawca rzekomo odniósł się do informacji, że powinien skontaktować się z prawnikiemD. C.. Przypomnieć trzeba, że wnioskodawca w niecały miesiąc po śmierci spadkodawczyni udał się do notariusza i złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku. Słusznie Sąd I instancji uznał zeznaniaJ. K. (1)iJ. K. (3)za niewiarygorne w części, w jakiej twierdzili, że nie podzielili się z wnioskodawcą swoją wiedzą o odnalezieniu testamentu. Takie zachowanie byłoby nielogiczne i nieodpowiedzialne, w szczególności wobec przyznania przez samą uczestniczkę, że matka z płaczem zrelacjonowała jej rozmowę telefoniczną zD. C.. Miała zatem świadomość, żA. C.wie o tym, że partnerka córki ustanowiła pełnomocnika, co sugeruje możliwość sporu co do spadku czy osoby spadkobiercy.
Prawidłowo zatem ustalił Sąd I instancji, że wnioskodawca dowiedział się o istnieniu testamentu najpóźniej w dniu 20 maja 2019 roku, nie zaś dopiero po otrzymaniu odpisu wniosku w sprawie II Ns 999/19 w październiku 2019 roku. Należy podkreślić, iż wbrew zarzutowi apelacji, Sąd Rejonowy ustalił, że skarżący dowiedział się wcześniej o testamencie, nie zaś że jedynie miał taką możliwość.
Przechodząc do omówienia zarzutów prawa materialnego, za chybiony należało uznać zarzut naruszeniaart. 84 § 1 zd. 1 k.c.w zw. zart.(...)§ 1 k.c..
Sąd Rejonowy zasadnie uznał, że błąd co do okoliczności, iż spadkodawca nie sporządził testamentu, tj. błąd co do tytułu powołania do dziedziczenia, nie jest błędem prawnie doniosłym w rozumieniuart. 84 § 2 k.c., co należycie uzasadnił w treści skarżonego orzeczenia. Przypomnieć jedynie należy, że przez błąd prawnie doniosły (tj. uzasadniający uchylenie się od skutków złożonego oświadczenia woli) należy rozumieć jedynie „błąd co do treści czynności prawnej” (art. 84 § 1 zd. 1w zw. zart. 1019 § 1 k.c.), a zarazem „błąd istotny” obiektywnie, tj. uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia określonej treści (art. 84 § 2w zw. zart. 1019 § 1 k.c.). W związku z tym, że oświadczenie spadkowe nie jest oświadczeniem skierowanym do oznaczonego adresata, bezprzedmiotowe są dalsze przesłanki prawnej doniosłości błędu, które wynikają zart. 84 § 1 zd. 2 k.c.Spadkobierca nie może uchylić się od skutków odrzucenia spadku, jeżeli błędnie zakładał, że spadek przypadnie konkretnej osobie, która następnie spadek odrzuciła lub została uznana za niegodnego. Nie jest również możliwe uchylenie się od skutków odrzucenia spadku przez spadkobiercę, który po prostu mylnie wyobrażał sobie, komu przypadnie spadek po odrzuceniu. W tym ostatnim przypadku można byłoby mówić o tzw. błędzie co do reguł dziedziczenia (G. Gorczyński [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom VI. Spadki (art. 922-1087), red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2019, art. 1019.)
W kontrolowanej sprawie skarżący utrzymywał, iż złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku poL.C., gdyż nie miał wiedzy o istnieniu testamentu spadkodawczyni, a jego intencją było, aby spadek w całości przypadłJ. K. (1)(sam fakt, że spadkodawczyni sporządziła testament pozostawał w sprawie bezsporny). Skarżący kierował się mylnym wyobrażeniem, że wskutek odrzucenia spadku krąg spadkobierców ustawowych poL.C.zostanie zawężony do siostry zmarłej. Apelujący sądził, iż spadek przypadek konkretnej osobie, która jednak została wyłączona od dziedziczenia przez samą spadkodawczynię, która dokonała rozrządzenia swym majątkiem na wypadek śmierci. W ocenie Sądu Okręgowego takie nieprawidłowe założenie spadkobiercy (że w jego miejsce wstąpi inna pożądana przezeń osoba) nie wypełnia przesłanek błędu prawnie doniosłego.
Wskazać również należy, że skarżący chce odziedziczyć spadek, do którego nie został powołany. O błędzie co do tytułu powołania można mówić wyłącznie w sytuacji, gdy spadkobierca został powołany do dziedziczenia zarówno na podstawie testamentu i jak i z ustawy, a złożył oświadczenie np. o odrzuceniu spadku przypadającego na postawie testamentu i nieprawidłowo założył, iż w ten sposób zostanie wyłączony z kręgu spadkobierców ustawowych. Słusznie zatem uznał Sąd I instancji, że nie ma podstaw do uznania za błąd prawnie doniosły mylnego przekonania spadkobiercy, że swoim działaniem zmieni krąg spadkobierców ustawowych w sytuacji, gdy nie dochodzi w ogóle do dziedziczenia na podstawie ustawy.
Całkowicie chybiony okazał się również zarzut naruszeniaart. 88 § 2 k.c..W kontrolowanej sprawie wniosek o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych złożonego oświadczenia złożony został w dniu 23 października 2020 roku, a więc po upływie rocznego terminu zawitego, o którym mowa wart. 88 § 2 k.c.W przypadku błędu (w tym podstępu) termin ten biegnie od jego wykrycia. Jak już wyżej wskazano skarżący nie zdołał wykazać, że o istnieniu testamentu spadkodawczyni dowiedział się dopiero po otrzymaniu odpisu wniosku w sprawie II Ns 999/19. Natomiast z całego zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że uzyskał wiedzę o tejże okoliczności najpóźniej w dniu 20 maja 2019 roku, kiedy to odbyło się spotkanieJ. K. (1)z pełnomocnikiem uczestniczki. Należało zatem przyjąć, iż roczny termin na złożenie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych rozpoczął swój bieg najpóźniej w dniu 20 maja 2019 roku, a wniosek o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych założonego oświadczenia został złożony już po jego upływie, co jak słusznie zauważył Sąd Rejonowy stanowi dodatkową okoliczność przemawiającą za oddaleniem wniosku.
W tym stanie rzeczy, nie podzielając zarzutów sformułowanych w wywiedzionym środku zaskarżenia, Sąd Okręgowy oddalił apelację jako bezzasadną na podstawieart. 385 k.p.c.w z zw. zart. 13 § 2 k.p.c.