Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I AGa 249/19
Data wyroku: 2021-06-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grzegorz Krężołek, Jerzy Bess, Marek Boniecki
Słowa kluczowe: Nierozpoznanie istoty sprawy, Kary umowne
Podstawa prawna: art 471 kc w zw z art 483 § 1 kpc w zw z art 484 § 1 kpc w zw art 357(1) kc, art 386 kc
Teza: Brak spełnienia przesłanek nadzwyczajnej zmiany stosunków, uzasadniających zmianę terminu spełnienia świadczenia na podst art 357(1), nie jest równoznaczny z faktem, że nieterminowa realizacja zobowiązania w sprawie wynika z okoliczności, za które Strona pozwana ponosi odpowiedzialność, a tym samym nie pozbawia strony prawa do podnoszenia zarzutu braku zawinienia w opóźnieniu spełnienia swiadczenia, jako braku podstaw do naliczenia kary umownej (art 471 kc w zw z art 483 § 1 kpc w zw z art 484 § 1 kpc)

Sygn. akt I AGa 249/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 czerwca 2021 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Grzegorz Krężołek

Sędziowie:

SSA Jerzy Bess (spr.)
SSA Marek Boniecki

Protokolant:

starszy sekretarz sądowy Grzegorz Polak

po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2021 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwa Województwa(...)Zarządu Melioracji(...)wK.
przeciwko(...) Spółce z o.o.wK.
o zapłatę
na skutek apelacji strony pozwanej
od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach
z dnia 28 czerwca 2019 r. sygn. akt VII GC 269/18
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi OkręgowemuwK.do ponownego rozpoznania oraz do orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego.
SSA Jerzy Bess SSA Grzegorz Krężołek SSA Marek Boniecki
Sygn. akt I AGa 249/19

UZASADNIENIE
Powód Województwo(...)Zarząd Melioracji i(...)wK.wnosił o zasądzenie od pozwanej(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwK.kwoty 132 762 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 21 września 2016 r. do dnia zapłaty, do dnia zapłaty i zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu.
W uzasadnieniu pozwu powód podnosił, że w związku z tym, iż pozwana nie wykonała przedmiotu umowy w terminie powód na postawie § 9 ust.3 pkt. 3.7 umowy naliczył karę umowną za 203 dni zwłoki w wysokości 32 76 zł. (203 dni x 654 zł). Powód wystawił notę obciążeniową w dniu 20 września 2016 r., doręczona pozwanej w dniu 21 września 2016 r.
W dniu 4 grudnia 2018 r. Sąd Okręgowy wK.VII Wydział Gospodarczy wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, którym uwzględnił powództwo.
Od powyższego nakazu zapłaty pozwana wniosła sprzeciw, zaskarżając go w całości.Pozwana wnosiła o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych. Z ostrożności procesowej wnoszę o zmiarkowanie kary umownej na podstawieart. 484 §2 k.c., ponieważ w sprawie zobowiązanie wynikające z umowy zostało w całości wykonane, a nauczona w sprawie kara umowna jest rażąco wygórowana.
Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2019 r. sygn.. akt VII GC 269/19 Sąd Okręgowy w Kielcach:

I
zasądził od(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwK.na rzecz Województwa(...)Zarządu Melioracji(...)wK.kwotę 132 762 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 21 września 2016 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 12 056 zł tytułem kosztów procesu.

II
nakazał pobranie od(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwK.na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Kielcach kwoty 691,93 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia faktyczne:

(...)Zarząd Melioracji i(...)wK.stanowi samorządową wojewódzką jednostkę organizacyjną bez osobowości prawnej. Na podstawie udzielonego przez Zarząd Województwa pełnomocnictwa dyrektor(...)wykonuje powierzone zadania województwa. Powód w dniu 4 października 20l3r. zawarł ze spółka(...)Sp. z o.o.. u wK.umowę dotyczącą opracowania dokumentacji projektowej pn. „Rozbudowa przepompowni wody w miejscowościZ.” wraz z uzyskaniem ostatecznej decyzji o pozwoleniu na realizację inwestycji. Zgodnie z §2 ust.1 umowy pozwana była zobowiązana wykonać przedmiot umowy w terminie do dnia 31 marca 2015r. Wykonanie umowy w/w terminie obejmowało wykonanie i złożenie w siedzibie powoda kompletnej dokumentacji, uzyskanie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na realizację inwestycji. Z umowy wynika, iż pozwana w zastrzeżonym umową terminie uwzględniła czasokres odbioru dokumentacji przez powoda za pośrednictwem specjalnie powołanego zespołu (ZOPI) oraz czas procedur administracyjnych związanych z uzyskaniem decyzji administracyjnej. Prace miały być wykonywane zgodnie harmonogramem rzeczowo finansowym. Przedmiot umowy nie został wykonany w terminie. Odbiór końcowy dokumentacji projektowej wraz z decyzją o pozwoleniu na realizację inwestycji nastąpił w dniu 23 listopada 2015 r. Przedmiot umowy pozwana wykonała ze zwłoką w ilości 203 dni. Pozwana nie przestrzegała harmonogramu rzeczowo finansowego. Pozwana wytoczyła przeciwko powodowi przed Sądem Okręgowym wK.powództwo o odroczenie terminu spełnienia świadczenia ( sygn. akt.(...). W toku tego postępowania pozwana zmierzała do wykazania, iż opóźnienie w wykonaniu przedmiotu umowy było następstwem okoliczności od niej niezależnych. Sąd OkręgowyK.wyrokiem z dnia 28 lipca 2017 r. w sprawie sygn. akt.(...)powództwo oddalił. Wniesiona przez pozwaną apelacja od powyższego wyroku została oddalona wyrokiem z dnia 10 lipca 2018 r. Sądu Apelacyjnego wK.(sygn. akt.(...). Postępowanie sądowe w/w sprawach wykazało, iż pozwana dopuściła się zaniedbań w terminowym podejmowaniu prac w związku z tym, iż pozwana nie wykonała przedmiotu umowy w terminie. Powód na podstawie § 9 ust. 3 pkt. 3.7 umowy naliczył karę umowną za 203 dni zwłoki w wysokości 132.762 zł (203 dni x 654 zł). Powód wystawił notę obciążeniową w dniu 20 września 2016r., która została doręczona pozwanej w dniu 21 września 2016r. Pozwana należności w kwocie 132.762 zł nie uiściła na rzecz powoda. W związku z tym powód wnioskiem z dnia 15. 11. 2016 r. wezwał pozwaną do próby ugodowej. Postępowanie toczyło się przed Sądem Rejonowym dlaK.wK.I Wydział Cywilny w sprawie sygn. akt(...), jednakże do zwarcia ugody nie doszło. Pismem z dnia 12.06. 2017 r. pozwana została wezwana do dobrowolnej zapłaty kwoty 132.762 zł wraz z odsetkami. Pozwanaspółka (...) Sp. z o.o.wK.strona umowy została przejęta przezSpółkę (...) Spółka z o.o.wK.na zasadach określonych wart. 492§ 1 k.s.h.Natomiastspółka (...) Spółka z o.o.wK.została przejęta przez(...) Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnościąna zasadach określonych wart. 492§ 1 k.s.h.Pozwana stała się następcą prawnym strony umowy, jako spółka przejmująca wstąpiła we wszystkie prawa i obowiązki spółek przejmowanych.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Powództwo jest zasadne i podlega uwzględnieniu.
W ocenie Sądu Okręgowego roszczenie powoda jest w pełni udokumentowane załączonymi do pozwu dokumentami a co za tym idzie udowodnione.
Istota sporu sprowadzała się do ustalenia czy naliczona przez powoda wobec pozwanej kara umowna za 203 dni zwłoki w wysokości 32 762 zł jest zasadna oraz czy uzasadniony jest wniosek pozwanej o jej miarkowanie.
Bezspornym i niewątpliwym w niniejszej sprawie jest to, że powód w dniu 4 października 2013 r. zawarł ze pozwanąspółką (...) Sp. z o.o.u wK.umowę dotyczącą opracowania dokumentacji projektowej pn. „Rozbudowa przepompowni wody w miejscowościZ.” wraz z uzyskaniem ostatecznej decyzji o pozwoleniu na realizację inwestycji. Zgodnie z §2 ust.1 umowy pozwana była zobowiązana wykonać przedmiot umowy w terminie do dnia 31 marca 2015r. Nie jest kwestionowanym fakt, że pozwana dopuściła się zaniedbań w terminowym podejmowaniu prac oraz, że pozwana nie wykonała przedmiotu umowy w terminie. W tych okolicznościach w zasadnie powód na postawie § 9 ust.3 pkt. 3.7 umowy naliczył karę umowną za 203 dni zwłoki w wysokości (203 dni x 654,00 zł). Istotne znaczenia dla rozpoznania niniejszego sporu miały rozstrzygnięcie w sprawie(...)Sądu Okręgowego wK.zakończone prawomocnym wyrokiem z dnia 28 lipca 2017 r. W trakcie realizacji przedmiotu umowy nie wystąpiła także nadmierna trudność w wykonaniu świadczenia. Zakładając, że przygotowanie ponownych obliczeń przez pozwaną, to zajęłoby jej około 5 tygodni. Konieczność sporządzenia nowych obliczeń hydrologicznych wynikła niewykonania przez pozwaną obliczeń w terminie określonym w harmonogramie tj. do 20 grudnia 2013 r. Z pisma(...)z 28 lipca 2014 r. wynika, że obliczenia nie zostały prawidłowo wykonane przez pozwaną. w realiach niniejszego sporu pozwana nawet sporządzając obliczenia wg nowej metody powinna wykonać umowę w terminie. Jednakże z treści powyższego pisma(...)dokonania uzgodnień dopiero w listopadzie 2014 r. wynika, że przyczyną zwłoki w wykonaniu prac było nieprofesjonalne i zbyt długie wykonywanie prac przez pozwaną, a nie konieczność sporządzenia że konieczność sporządzenia nowych obliczeń wpłynie na termin wykonania umowy. W tym czasie pozwana wykonywała szereg prac pomocniczych, wyznaczała zlewnie przepompowni, dobierała odpowiednie rurociągi oraz agregaty pompowe. Również brak aktualnych danych odnośnie mapy nie spowodował, że doszło do nadzwyczajnej zmiany stosunków polegającej na nadmiernych trudnościach w spełnieniu świadczenia przez powoda. Pozwana nie tylko nie wykazała o ile miałoby się opóźnić wykonywanie prac w związku z problemami geodezyjnymi lecz nawet nie wskazała jaki to miałby być okres. Pozwana zobowiązała się do uzyskania wszelkich decyzji, których uzyskanie jest niezbędne dla wykonania prac. Pozwana zobowiązała się więc również do wykonania wszelkich czynności geodezyjnych dotyczących map wywłaszczeniowych i aktualizacji danych geodezyjnych. zwana w umówionym terminie powinna więc wykonać wszelkie czynności niezbędne do wykonania przedmiotu umowy. Pozwana nie wykazała, że dochowała należytą staranności w zakresie wykonywanych czynności.
Argumenty pozwanej i zeznania świadków strony pozwanej w tym względzie nie mogą stanowić podstawy do zmiany stanowiska Sądu Okręgowego co zasadności naliczonej kary umownej z niewykonanie przez pozwana przedmiotu umowy w umówionym terminie. Ponad wszelką wątpliwość to z przyczyn leżących po stronie pozwanej doszło do opóźnienia w wykonany przedmiotu umowy.
Wskazać bowiem należy, że stosownie do treściart. 483 § 1 k.c.można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna). Kara umowna stosownie do treściart. 484 § 1 k.c.należy się wierzycielowi w zastrzeżonej na ten wypadek wysokości bez względu na wysokość poniesionej szkody. Zgodnie zart. 484 §1 k.c.w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania kara umowna należy się wierzycielowi w zastrzeżonej na ten wypadek wysokości bez względu na wysokość poniesionej szkody. Żądanie odszkodowania przenoszącego wysokość zastrzeżonej kary nie jest dopuszczalne, chyba że strony inaczej postanowiły. Jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane, dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej; to samo dotyczy wypadku, gdy kara umowna jest rażąco wygórowana. (§ 2 cyt. przepisu).
Sąd Okręgowy dokonując wykładni treściart. 484 § 1 k.c.w związku zart. 6 k.c.przyjął, że pomiędzy stronami doszło w okresie realizacji przedmiotu umowy do zaistnienia okoliczności, które uzasadniały zasądzenie na rzecz powoda kary umownej, tj. doszło do uchybienia przez pozwaną obowiązkom nałożonym na nią w umowie .Zgodnie bowiem zart. 6 k.c., ciężar udowodnienia faktu spoczywa na stronie, która z niego wywodzi skutki prawne. Zasada ta nie jest jednakże regułą o charakterze absolutnym, gdyż istnieją od niej wyjątki, związane przede wszystkim z przewidzianymi przez prawo cywilne domniemaniami faktycznymi i prawnymi przerzucającymi ciężar przeprowadzenia dowodu na stronę przeciwną. Podnieść również należy, iż w sytuacji, gdy szkoda wynika z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, powód nie musi wykazywać pozwanej jej winy, a jedynie fakt wyrządzenia przez nią szkody i jej wysokość. W tym bowiem wypadku odpowiedzialność sprawcy szkody regulujeart. 471 k.c., przewidujący domniemanie winy pozwanej strony. W myśl tego przepisu dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Od obowiązku tego może się uwolnić jedynie wówczas, gdy udowodni (na nim spoczywa ciężar udowodnienia braku jego winy), że niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności. Pozwana wywodziła, iż naliczona kara umowna jest wygórowana i wnioskowała o miarkowanie kary umownej. Mając na uwadze ilość dni opóźnienie oraz doznaną przez powoda szkodę w związku nienależytym wykonaniem zobowiązania przez pozwana, Sąd Okręgowy uznał, iż w tym konkretnym przypadku nie istnieją przesłanki do skorzystania z sędziowskiego uprawnienia do miarkowania kar umownych. W tych okolicznościach nie można, bowiem kary tej w całości zniweczyć, skoro do opóźnienia w wykonaniu przedmiotu umowy rzeczywiście doszło, a strony umówiły się, co do obowiązku zapłaty kary umownej. Nie można również pominąć tego, że zarówno powód jak i pozwana są podmiotami gospodarczymi, profesjonalistami w swojej dziedzinie i zgodnie zart. 355 § 2 k.c., obowiązuje ich zachowanie staranności wyższej niż przeciętna. Zważyć przy tym trzeba, iż świetleart. 484 §2 k.c.miarkowanie jest pewnym wyjątkiem od zasady, że wierzyciel ma prawo do całości kary umownej i ustawodawca wskazał przesłanki takiego miarkowania. Przepis ten stanowi, iż dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej, jeśli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane lub, gdy kara umowna jest rażąco wygórowana. Przepis ten statuuje wyjątek od zasady pacta sunt servanda nie może być więc interpretowany rozszerzająco. Stosując instytucję miarkowania, sąd powinien mieć na względzie podstawowe funkcje kary umownej, jakimi są funkcja stymulująca wykonanie zobowiązania, funkcja represyjna w postaci sankcji za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy oraz funkcja kompensacyjna, polegająca na naprawieniu szkody, jeśli wierzyciel ją poniósł, bez konieczności precyzyjnego wyliczania jej wysokości, co znakomicie ułatwia realizację dochodzonego uprawnienia. Dlatego postuluje się ostrożne i powściągliwe stosowanie prawa redukcji, pamiętając, że miarkowanie osłabia skutek stymulacyjno-represyjny oraz kompensacyjny kary umownej, a nadto redukcja stanowi modyfikację treści zobowiązania określonego w umowie ( por. wyrok SN z dnia 12 maja 2006 r., VCSK55/06, Lex200875 ). W przepisieart. 484 § 2 k.c.ustawodawca wskazał, jako alternatywne przesłanki umożliwiające żądanie miarkowania kary umownej, zarówno wykonanie zobowiązania w znacznej części, jak i rażące wygórowanie kary umownej. Wystarczającym jest wystąpienie jednej z przesłanek ustawowych. W tym konkretnym przypadku, Sąd Okręgowy nie podzielił stanowiska pozwanej, iż w przedmiotowym przypadku w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki określone w przepisie wyżej cytowanegoart. 484 §2 k.c.umożliwiające dokonanie miarkowania naliczonej przez powoda kary umownej. Odnośnie podniesionego przez pozwaną zrzutu miarkowania kar umownych i zgłoszonych twierdzeń co do jej rażącej wysokości, należy podnieść, że wniosek pozwanej nie jest zasadny. W uzasadnieniu pozwu wskazany został okres 203 dni opóźnienia, z przyczyn leżących po stronie pozwanej, za który powód dochodzi kary umownej oraz okoliczności które ją uzasadniają. W ocenie Sądu Okręgowego w realiach niniejszej sprawy zważyć należy, iż naliczona kara umowna w kwocie 132.762 zł nie jest w tym konkretnym przypadku rażąco wygórowana. Wysokość kary umownej wynika bowiem ze znacznej zwłoki w wykonaniu przedmiotu umowy.
W przedmiotowej sprawie powód bez wątpienia wykazał skutecznie adekwatny związek przyczynowy pomiędzy powstałą szkodą a nienależytym wykonaniem zobowiązania przez pozwaną, jak i wysokości dochodzonej szkody. Ponad wszelką wątpliwość w niniejszym sporze powód udowodnił rozmiar i wysokość poniesionej szkody oraz w sposób przekonujący wykazał adekwatny związek przyczynowy pomiędzy nienależytym wykonaniem zobowiązania przez pozwanych a szkodą, zaś naprawienie poniesionej szkody w niniejszej sprawie uwzględnia przesłanki określone wart. 361 k.p.c.
Z tych też względów, mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd Okręgowy orzekł jak w wyroku.
Pozwany apelacją zaskarżył niniejszy wyrok w całości, zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego:
I.nierozpoznanie istoty sprawy,której przedmiotem było roszczenie o zapłatę kary umownej, którego istnienie było uzależnione od zawinienia Strony pozwanej w nieterminowym spełnieniu świadczenia, która to okoliczność nie została zbadana przez Sąd wtoku postępowania dowodowego, mimo przedstawienia i dowodzenia przez stronę pozwaną okoliczności wyłączających winę strony pozwanej w nieterminowym spełnieniu świadczenia.
II. naruszenie przepisów postępowania, a to:

1
art. 233 § 1 k.p.c.poprzez dokonanie ustaleń faktycznych sprzecznych z zebranym materiałem dowodowym polegające na:

a
błędnym przyjęciu przez Sąd, że strona pozwana przedmiot umowy wykonała ze zwłoką, podczas gdy analiza dowodów z dokumentów jak również zeznań świadków prowadziła do wniosku, zgodnie z którym nieterminowe wykonanie zobowiązania przez stronę pozwaną wynikało z okoliczności, za które Strona pozwana nie ponosi odpowiedzialności,

b
błędnym ustaleniu, że w sprawie jaka toczyła się przed Sądem Okręgowym wK., o sygn. akt:(...), ustalono, że strona pozwana dopuściła się zaniedbań w terminowym podejmowaniu prac, podczas gdy w w/w sprawie Sąd przyjął jedynie, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki opisane wart. 357(
    1)k.c., uzasadniające uwzględnienie powództwa o zmianę terminu spełnienia świadczenia;

c
ustaleniu, że strona powodowa poniosła szkodę, mimo że przesłanka ta nie była wykazywana jakimikolwiek dowodami przez Stronę powodową a z zeznań świadkaA. S.wynikało, że nieterminowa realizacja zobowiązania przez Stronę pozwaną nie miała wpływu na termin realizacji robót budowlanych,

d
dokonania ustaleń faktycznych w zakresie: okoliczności obejmujących termin wejścia w życie rozporządzenia nr(...)Dyrektora(...)Zarządu Gospodarki Wodnej wK., termin ujawnienia mapy wywłaszczeniowej o nr(...)w ewidencji przez Starostwo Powiatowe wS., terminu dowiedzenia się przez Stronę pozwaną o tym, że mapa dla celów projektowych została wykonana w oparciu o nieaktualne dane, które to dowodziły, że nieterminowa realizacja świadczenia wynika z okoliczności, za które strona pozwana nie ponosi odpowiedzialności, mimo że fakty te wynikały z dowodów z dokumentów, jak również z dowodów z zeznań świadków;

2

art. 235 § 1 k.p.c.poprzez dokonanie ustaleń faktycznych w sprawie w oparciu o ustalenia Sądu Okręgowego wK., w sprawie o sygn. akt:(...), której przedmiotem było żądanie zmiany terminu spełnienia świadczenia na podstawieart. 3571 k.c., co skutkowało naruszeniem zasady bezpośredniości oraz błędem w ustaleniach faktycznych,

3
art. 6 k.c.w zw. zart. 232 k.p.c.poprzez mylne stwierdzenie przez Sąd, że Strona pozwana w sprawie nie sprostała regułom ciężaru dowodu i nie wykazała o ile miałoby opóźnić się wykonywanie prac w związku z problemami geodezyjnymi, podczas gdy w na tą okoliczność Strona pozwana złożyła w sprzeciwie o nakazu zapłaty wniosek dowodowy o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego,

4
art. 207 k.p.c.w zw. zart. 217 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c.poprzez oddalenie wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań świadkaD. A.iR. W., mimo że w/w dowody zostały powołane w celu wykazania szeregu okoliczności zmierzających do wykazania braku winy w nieterminowym spełnieniu świadczenia przez Stronę pozwaną i nie były spóźnione,

5
art. 207 k.p.c.w zw. zart. 217 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c.w zw. zart. 278 § 1 k.p.c.poprzez oddalenie wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych, na okoliczność czasu potrzebnego do ponownego wykonania obliczeń hydrologicznych i hydraulicznych oraz na okoliczność czasu potrzebnego na wykonanie operatu podziałowego, mimo że dowody te nie były spóźnione i zmierzały do wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia,

6

art. 365 k.p.c.,poprzez przyjęcie przez Sąd, że ustalenia faktyczne dokonane w sprawie, jaka toczyła się przed Sądem Okręgowym wK., o sygn. akt:(...), w przedmiocie zmiany terminu spełnienia świadczenia są wiążące dla Sądu w niniejszej sprawie,

7
art. 328 § 2 k.p.c., poprzez zaniechanie należytego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, polegające na powołaniu przez Sąd przesłanek, które nie były wykazywane w sprawie, co znacznym stopniu utrudnia analizę rozumowania Sądu, a w konsekwencji uniemożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej prawidłowości wyroku, jak również poprzez zaniechanie wskazania w uzasadnieniu dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;

III. naruszenie prawa materialnego, a to:

1
art. 483 § 1 k.c.w zw. zart. 484 § 1 k.c.w zw. zart. 65 k.c., poprzez wadliwe przyjęcie przez Sąd, że w sprawie roszczenie o zapłatę kary umownej uzależnione było od opóźnienia w wykonaniu zobowiązania przez Stronę pozwaną, podczas gdy przesłanką uzasadniającą zapłatę kary umownej było nieterminowe spełnienie świadczenia, które wynikało z okoliczności, za które Strona pozwana ponosi odpowiedzialność (zwłoka),

2
art. 471 k.c.w zw. zart. 483 § 1 k.c.w zw. zart. 484 § 1 k.c.,poprzez przyjęcie, że wierzytelność o zapłatę kary umownej istnieje, w braku weryfikacji przesłanek uzasadniających powstanie tej wierzytelności,

3
art.  484 § 2  k.c.,  poprzez:

a
przyjęcie przez Sąd, że w sprawie nie jest dopuszczalne zmiarkowanie kary umownej, ze względu na funkcje kary umownej oraz ilość dni opóźnienia, mimo że Strona pozwana złożyła wniosek o zmiarkowanie kary umownej, a przesłanki miarkowania kary umownej były wykazane,

b
jego błędne zastosowanie, polegające na mylnym przyjęciu przez Sąd, że miarkowanie kary umownej musi każdorazowo prowadzić do całkowitego zniweczenia kary umownej, podczas gdy istota miarkowania kary umownej jest zgoła odmienna,

4
art. 471 k.c.w zw. zart. 483 § 1 k.p.c., w zw. zart. 484 § 1 k.p.c., w zart. 3571§ 1 k.c., poprzez stwierdzenie, że brak spełnienia przesłanek uzasadniających zmianę terminu spełnienia świadczenia, jest równoznaczny z faktem, że nieterminowa realizacja zobowiązania w sprawie wynika z okoliczności, za które Strona pozwana ponosi odpowiedzialność, mimo że przesłanki roszczenia zart. 3571§ 1 k.c.i roszczenia o zapłatę kary umownej są całkowicie odmienne.

Na podstawie przedstawionych zarzutów pozwany wniósł o:

1
uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania na podstawieart. 386 § 4 k.p.c., ewentualnie

2
zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez oddalenie powództwa w całości, na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.

3
zasądzenie od Strony powodowej na rzecz Strony pozwanej kosztów postępowania, w zakresie postępowania przed Sądem I instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego według norm przepisanych,

4
zasądzenie od Strony powodowej na rzecz Strony pozwanej kosztów postępowania, w zakresie postępowania przed Sądem II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego według norm przepisanych.

Powód wniósł o:

1
oddalenie apelacji;

2
zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja zasługuje na uwzględnienie.
Należy w pełni zgodzić się z argumentacją przedstawiona w odpowiedzi na apelację, że Sąd I instancji nie rozpoznał istoty sprawy, której przedmiotem było roszczenie o zapłatę kary umownej. Istnienie wierzytelności o zapłatę kary umownej było uzależnione od zawinienia strony pozwanej w nieterminowym spełnieniu świadczenia. Innymi słowy istnienie roszczenia o zapłatę kary umownej w sprawie uzależnione było od faktu nieterminowego spełnienia świadczenia, który powinien wynikać z okoliczności za które odpowiedzialność ponosi strona pozwana.
Okoliczność zawinienia przez stronę pozwaną w nieterminowym spełnieniu świadczenia nie została zbadana przez Sąd w toku postępowania dowodowego, lecz jedynie arbitralnie stwierdzona przez Sąd. Twierdzenie Sądu o tym, że w sprawie nieterminowa realizacja świadczenia strony pozwanej wynika z okoliczności, za które strona pozwana ponosi odpowiedzialność, stoi w oczywistej sprzeczności z wynikami przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz twierdzeniami strony pozwanej.
W sprzeciwie od nakazu zapłaty strona pozwana w pierwszej kolejności zakwestionowała w całości fakt istnienia wierzytelności o zapłatę kary umownej. strona pozwana przedstawiła szereg okoliczności przemawiających za stwierdzeniem, że nieterminowa realizacja świadczenia przez stronę pozwana była wynikiem okoliczności, za które strona pozwana nie ponosi odpowiedzialności. Strona pozwana w celu wykazania każdej z przedstawionych okoliczności złożyła wnioski dowodowe obejmujące dowody z dokumentów, z zeznań świadków, jak również z opinii biegłych. W sprawie w pewnym, dość ograniczonym zakresie przeprowadzono postępowanie dowodowe. Sąd jednak przeciwnie do wyników postępowania dowodowego, potwierdzających część okoliczności dowodzących brak zawinienia strony pozwanej w nieterminowym spełnieniu świadczenia, przyjął że doszło do zwłoki w spełnieniu świadczenia.
Kolejno Sąd oddalił wnioski dowodowe o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań świadkówD. A.iR. W., mimo że nie były spóźnione i zmierzały do wykazania okoliczności braku zawinienia Strony pozwanej w nieterminowym spełnieniu świadczenia. Sąd oddalił również wnioski o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych, które również zmierzały do wykazania, że nieterminowa realizacja świadczenia jest wynikiem okoliczności, za które Strona pozwana nie ponosi odpowiedzialności. W odniesieniu do wniosków dowodowych obejmujących opinie biegłych Sąd uznał je za nieprzydatne dla rozstrzygnięcia.
Podsumowując, kluczowy jest fakt, że Sąd w postępowaniu o zapłatę kary umownej nie zbadał w należyty sposób kwestii zawinienia Strony pozwanej w nieterminowej realizacji świadczenia. Za nierozpoznaniem istoty sprawy przemawia również fakt, że Sąd uwzględniając powództwo nie bada przesłanek uzasadniających istnienie wierzytelności o zapłatę kary umownej, lecz opiera się na ilości dni opóźnienia w spełnieniu świadczenia oraz na funkcjach kary umownej.
Kolejnym argumentem uzasadniającym stanowisko o nierozpoznaniu istoty sprawy, jest powoływanie się przez Sąd na ustalenia dokonane w sprawie przed Sądem Okręgowym wK., o sygn. akt:(...)(por. str. 6 uzasadnienia wyroku).
Wyjaśnić należy w tej kwestii, że sprawa o sygn. akt:(...)była sprawą z powództwa(...) sp. z o.o.o zmianę terminu spełnienia świadczenia (art. 3571 k.c.). Sprawa o sygn. akt:(...)dotyczyła tego samego stanu faktycznego - tej samej umowy, co sprawa niniejsza. W sprawie o sygn. akt:(...)badane były przesłanki określone wart. 357(

    1)k.c., tj. czy:
- źródłem powstania zobowiązania jest umowa;
- zmiana stosunków ma charakter nadzwyczajny;
- konsekwencją zmiany są nadmierne trudności w spełnieniu świadczenia lub groźba rażącej straty dla jednej ze stron, czego strony nie przewidywały, zawierając umowę;
- między zmianą okoliczności a wpływem tej zmiany na zobowiązanie musi istnieć związek przyczynowy.
W uzasadnieniu wyroku w niniejszej sprawie Sąd również w oparciu o ustalenia dokonane w sprawie o sygn. akt:(...)dokonuje analizy między innymi przesłankinadzwyczajnej zmiany stosunków polegającej na nadmiernych trudnościach w spełnieniu świadczenia przezspółkę (...) sp. z o.o.(por. str. 5 uzasadnienia wyroku).
W sprawie o sygn. akt:(...)

    nie badano kwestii zawinieniaspółki (...) sp. z o.o.w nieterminowym spełnieniu świadczenia. Przeciwnie, w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego wK.z dnia 10 lipca 2018 roku, w sprawie o sygn. akt:(...)stwierdzono, że: „W ewentualnym procesie o zapłatę kar umownych strona powodowa będzie mogła podnieść wszystkie te zarzuty jakie podniosła w niniejszej sprawie mające niewątpliwe znaczenie dla oceny istnienia jej winy w niedotrzymaniu terminów umownych w spełnieniu świadczenia, w szczególności konieczność zastosowania nowej metody obliczeniowej, braki w mapie ewidencyjnej oraz wykonanie robót dodatkowych na żądanie strony pozwanej. Nadto tak ustalona kara umowna może podlegać dalszemu miarkowaniu, gdyż umowa została wykonana w całości, a nadto prawdopodobnym jest, że strona pozwana nie poniosła na skutek przekroczenia tych terminów szkody." Dalej, mimo przedstawionych okoliczności Sąd w niniejszej sprawie przyjmuje, że skoro w sprawie o zmianę terminu spełnienia świadczenia prawomocnie oddalono powództwo, to w niniejszej sprawie roszczenie o zapłatę kary umownej jest zasadne.
Natomiast w niniejszej sprawie niejako utożsamiono ustalenie Sądu w sprawie o sygn. akt:(...)braku przesłankinadzwyczajnej zmiany stosunków polegającej na nadmiernych trudnościach w spełnieniu świadczenia z stwierdzeniem zawinienia pozwanego w opóźnienia spełnieniem świadczenia w terminie.
Brak spełnienia przesłanek nadzwyczajnej zmiany stosunków, uzasadniających zmianę terminu spełnienia świadczenia na podstawieart. 3571§ 1 k.c., nie jest równoznaczny z faktem, że nieterminowa realizacja zobowiązania w sprawie wynika z okoliczności, za które strona pozwana ponosi odpowiedzialność, a tym samym nie pozbawia strony prawa do podnoszenia zarzutu braku zawinienia w opóźnieniu spełnienia świadczenia, jako braku podstaw do naliczenia kary umownej (art. 471 k.c.w zw. zart. 483 § 1 k.p.c., w zw. zart. 484 § 1 k.p.c.).
Konsekwencją tego zarzutu były uchybienia podniesione w pozostałych zarzutach naruszenia prawa procesowego i materialnego, które także okazały się zasadne.
W tej sytuacji Sąd nie rozpoznał istoty sprawy w rozumieniuart. 386 § 4 k.p.c.
Rzeczą Sądu I instancji, po przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, będzie zatem ustalenie:
- istnienie wierzytelności o zapłatę kary umownej, co jest uzależnione od zawinienia strony pozwanej w nieterminowym spełnieniu świadczenia; w tym zakresie celowym będzie zatem ponowne dokonanie oceny zarzutów jakie strona pozwana podniosła w niniejszej sprawie pod katem braku jej winy w niedotrzymaniu terminów umownych, w tym przeprowadzenie postępowania dowodowego zgodnego z wnioskami pozwanego
- w wypadku ustalenia istnienia tej wierzytelności, celowym będzie dokonanie miarkowania tak określonej kary umownej, po wyeliminowaniu stwierdzonych zarzutów naruszenia prawa materialnego w tym zakresie.
Dlatego Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji na mocyart. 386 § 4 k.p.c., a o kosztach postępowania apelacyjnego na mocyart. 108 § 2 k.p.c.
SSA Jerzy Bess SSA Grzegorz Krężołek SSA Marek Boniecki