Sąd Okręgowy w Gliwicach
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 7/22
Data wyroku: 2022-05-11 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Anna Capik-Pater
Słowa kluczowe: Podleganie ubezpieczeniom społecznym
Podstawa prawna: art. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

Sygn. aktVIII U 7/22

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 11 maja 2022 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

sędzia Anna Capik-Pater

Protokolant

Agata Kędzierawska

po rozpoznaniu w dniu27 kwietnia 2022 r. w Gliwicach
sprawy(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwK.,K. M.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
opodleganie ubezpieczeniom społecznym
na skutek odwołań(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwK.,K. M.
od decyzjiZakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
z dnia20 sierpnia 2021  r.nr(...)

1
oddala odwołania;

2
zasądza od odwołujących na rzecz organu rentowego kwoty po 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

(-) sędzia Anna Capik-Pater
Sygn. akt VIII U 7/22

UZASADNIENIE
Decyzją z 20 sierpnia 2021r. nr(...)organ rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.stwierdził, żeK. M.jako pracownik płatnika składek(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwK.nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu od 17 listopada 2006r. do 1 marca 2010r.
W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że zawarta przezK. M.z ww. spółką umowa o pracę ( oraz aneks do umowy ) nie ma formy aktu notarialnego, zatem została zawarta z naruszeniemart.210§2 k.s.h., co w konsekwencji powoduje nieważność powyższej umowy. Jednocześnie, mając na uwadzeart.22§1 k.p.umowa o pracę nie nawiązuje stosunku pracy, gdyż pomiędzy spółką a jedynym członkiem zarządu i zarazem jedynym wspólnikiem, brak jest stosunku podporządkowania, który jest jednym z elementów stosunku pracy.
W odwołaniu od decyzji(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwK.orazK. M.wniosły o jej uchylenie i umorzenie postępowania, ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a także zasądzenieod organu rentowego kosztów procesu zgodnie z normami przepisanymi.
W uzasadnieniu odwołujące wskazały, żeK. M.rzeczywiście wykonywała na rzecz płatnika składek pracę w ramach stosunku pracowniczego. Miała ustalony zakres obowiązków, miejsce i czas świadczenia pracy, podlegała kierownictwui nadzorowi ze strony pracodawcy.K. M.pomimo statusu wspólnika podlegała przy wykonywaniu pracy na rzecz spółki najpierw poleceniom osób zarządzających spółką ( czyli prezesowi, którym najpierw byłA. M. (1)), a następnie osobom kierującym poszczególnymi działami. Nadto odwołujące podniosły, że zarzut naruszeniaart.210§2 k.s.h.jest bezzasadny, gdy strony zawarły umowę o pracę i aneks do niej, kiedyK. M.nie była jednoosobowym członkiem zarządu oraz nie była 100% udziałowcem spółki.
Organ rentowy w odpowiedzi na odwołania wniósł o ich oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Organ rentowy wniósł również o zasądzenieod odwołujących zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwK.powstała w 2004r.i od początku zajmowała się prowadzeniem rachunkowości w formie biura rachunkowego. Według danych z KRS na początku powstania spółki 90% jej udziałów posiadałA. M. (1)– ojciec odwołującejK. M.oraz 10% należało do odwołującej, a w okresie spornym od 17 listopada 2006r. do 1 marca 2010r. całość udziałów spółki należała doK. M.. Następnie na podstawie umowy sprzedaży udziałów w spółce z o.o. z 2 marca 2010r.K. M.sprzedała wszystkie udziałyA. M. (1). Do 16 listopada 2006r. prezesem zarządu spółki byłA. M. (1), Vice prezesem zarządu –A. S., aK. M.była członkiem zarządu, natomiast w okresie objętym sporem prezesem zarządu byłaK. M., aA. M. (1)był członkiem zarządu.
W dniu 1 kwietnia 2004r.K. M.zawarła odwołującą spółką umowę o pracę na czas nieokreślony w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisko księgowej.W imieniu spółki umowę podpisałA. M. (1). Aneksem do umowy o pracęz 31 października 2006r. odwołującej powierzono stanowisko specjalisty ds. handlowychod 1 listopada 2006r., aneksem do umowy o pracę z 31 grudnia 2007r. – stanowisko specjalisty ds. handlowych w języku obcym – od 1 stycznia 2008r., aneksem do umowy o pracę z 31 grudnia 2009r. stanowisko specjalisty ds. księgowości od 1 stycznia 2010r.
OdwołującaK. M.zajmowała się czynnościami księgowymiw wydziale książki przychodów i rozchodów, którego kierownikiem byłaA. M. (2)i która przyuczała odwołującą do wykonywania czynności księgowych. Odwołująca pracowała w godzinach pracy w jakich pracowali pracownicy, tj. od 8:00 do 16:00. W latach spornych spółka zatrudniała około 6 osób. Odwołująca podpisywała listę obecności. Miała swoich klientów, których obsługiwała. Odwołująca zajmowała się także sprzątaniem, zaopatrzeniem biura, pozyskiwaniem klientów dla spółki.
Powyższe Sąd ustalił na podstawie dokumentacji zawartej w aktach organu rentowego, aktach osobowychK. M., zeznań świadkówA. M. (2),A. M. (1), zeznań odwołującejK. M.( protokół elektroniczny z rozprawy: z 6 kwietnia 2022r. czas 00:12:20 – 00:33:33; z 27 kwietnia 2022r. czas 00:02:53 – 00:51:57 ) jako okoliczności jednoznacznie wynikające z tych dowodów.
Sąd zważył, co następuje.
(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwK.orazK. M.nie zasługują na uwzględnienie.
W rozpoznawanej sprawie kwestią sporną pozostawało, czy odwołującaK. M.podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę zawartejz ww. spółką w okresie od 17 listopada 2006r. do 1 marca 2010r.
Zgodnie z treściąart. 6 ust.1 pkt 1, art.11 ust.1, art.12 ust.2, art.13 ust.1 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(tj. Dz. U. z 2022r. poz.1009 ) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, chorobowemu, wypadkowemu podlegają, z zastrzeżeniemart. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami, z wyłączeniem prokuratorów, w okresie od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku.
Za pracownika natomiast – w myśl art. 8 ust. 1 - uważa się osobę pozostającąw stosunku pracy, z zastrzeżeniem, że jeżeli pracownik spełnia kryteria określone dla osób współpracujących, o których mowa w ust. 11 - dla celów ubezpieczeń społecznych jest traktowany jako osoba współpracująca.
Zgodnie z art.8 ust.6 pkt 4 ustawy systemowej, za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się: wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólnika spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej.
Zgodnie zart.22 k.p.przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje siędo wykonywania pracy określonego rodzaju, na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem.
Dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego przyjęło jednolicie,że o zakwalifikowaniu zatrudnienia jako czynności pracowniczych nie rozstrzygają przepisy prawa handlowego, lecz przepisy charakteryzujące stosunek pracy ( por. wyrok Sądu Najwyższego z 5 lutego 1997r., II UKN 86/96, wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 30 sierpnia 2018r. III AUa 2396, Lex 2681222 ). Dla zaistnienia stosunku pracy nie jest przy tym wystarczające formalne zawarcie umowy o pracę, lecz faktyczne realizowanie treści stosunku pracy przez świadczenie pracy przez pracownika i korzystanie z tego przez pracodawcę. Sam dokument w postaci umowy o pracę nie jest niepodważalnym dowodom na to, że umowa taka jest ważna ( por. wyroki Sądu Najwyższego z 18 maja 2006r., II UK 164/05 Lex 192462, 19 października 2007r. II UK 56/07, Lex 376433 ). W orzecznictwie przyjmuje się, że o istnieniu pracowniczego stosunku świadczą: osobiste wykonywanie pracy, odpłatność, podporządkowanie i ryzyko pracodawcy, z tym że konstrukcyjnym, podstawowym elementem dla istnienia stosunku pracy jest element podporządkowania pracownika. Dla stwierdzenia, że cecha ta występuje w treści stosunku prawnego wskazuje się na takie elementy jak: określony czas pracy i określone miejsce wykonywania pracy, podpisywanie list obecności, podporządkowanie pracownika regulaminowi pracy oraz poleceniom kierownictwa co do miejsca, czasu i sposobu wykonywania pracy, a także obowiązek przestrzegania norm pracy. W orzecznictwie dopuszcza się także podporządkowanie autonomiczne, według którego podporządkowanie pracownika może polegać na określeniu przez pracodawcę czasu pracyi wyznaczeniu zadań, natomiast co do sposobu ich realizacji pracownik ma pewien zakres swobody ( por wyrok Sądu Najwyższego z 7 września 1997r. I PKN 277/09 ). Podporządkowanie pracownicze nie występuje, kiedy jedna i ta sama osoba wyznacza zadania pracownicze, a następnie je realizuje.
Ponadto w orzecznictwie utrwaliło się stanowisko, iż w przypadku jednoosobowego wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością podlega on ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, a nie jako pracownik, bowiem nie jest w takim przypadku spełniona przesłanka podporządkowania pracowniczego i dalej przesłanka odpłatności pracy, gdyż do przesunięcia majątkowego dochodzi faktycznie w ramach majątku samego wspólnika ( por. wyroki Sądu Najwyższego z 11 września 2013r. II UK 36/13, 3 sierpnia 2011r. I UK 8/11 ). W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że istnieje swoista symbioza pracy wykonywanej w ramach stosunku pracy i kapitału, która jest sprzeczna z aksjologią prawa pracy i prawa ubezpieczeń społecznych, opartą zasadniczo na oddzieleniu kapitału od pracy. W konsekwencji, tam gdzie status wykonawcy pracy (pracownika) zostaje zdominowany przez właścicielski status wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nie może być mowy o zatrudnieniu w ramach stosunku pracy takiego wspólnika, który nie pozostaje w pracowniczej relacji podporządkowania wobec samego siebie. Przy wykonywaniu takiej pracy jedyny bądź dominujący wspólnik nie tylko nie wykonuje poleceń swojego pracodawcy, ale jest od niego niezależny ekonomicznie i dyktuje mu sposób działania, co wykracza poza najszerzej nawet pojęty model stosunku pracy. Jedyny lub niemal jedyny wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością co do zasady nie może pozostawać z tą spółką w stosunku pracy, gdyż w takim przypadku status pracownika zostaje wchłonięty przez status właściciela kapitału - pracodawcy. Tam, gdzie pozycja pracownika-wykonawcy pracy zostaje zdominowana przez właścicielski status wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nie ma mowy o zatrudnieniu w stosunku pracy wspólnika. W takiej sytuacji wykonuje on czynności, nawet typowo pracownicze, na rzecz samego siebie, we własnym interesie i na swoje ryzyko produkcyjne, gospodarcze i socjalne. Jedyny wspólnik jest od pracodawcy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością niezależny ekonomicznie, gdyż - skoro do przesunięcia majątkowego dochodzi w majątku samego wspólnika - nie zachodzi przesłanka odpłatności pracy, a ponadto dyktuje mu sposób działania jako zgromadzenie wspólników. Tym samym wspólnik dwuosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, który posiada część udziałów zapewniającą mu prawo do samodzielnego decydowania o wynikach zgromadzenia wspólników i niemal wyłączne prawo do zysku oraz który ma nieskrępowaną możliwość samodzielnego decydowania o bieżącej działalności spółki, podlega ubezpieczeniom społecznym jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 10 czerwca 2021r., III USKP 42/21, 24 marca 2021r., III USK 156/21, Legalis nr 2554309; 5 marca 2020r., III UK 36/19, Legalis nr 2572820; 3 lipca 2019r., II UK 24/18, Legalis nr 1967528; 11 września 2013r., II UK 36/13, Legalis nr 830688; 3 sierpnia 2011r., I UK 8/11, Legalis nr 458996; 7 kwietnia 2010r., II UK 357/09, Legalis nr 316875; 7 kwietnia 2010r. II UK 177/09, Legalis nr 316859).
Zaprezentowane powyżej stanowisko judykatury tut. Sąd w pełni podziela. Odnosząc je natomiast do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że prawidłowo organ rentowy w decyzji zaskarżonej przyjął, że odwołującaK. M.nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom jako pracownik u płatnika składek – odwołującej(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwK.od 17 listopada 2006r. do 1 marca 2010r. W analizowanej sprawie nie mogło bowiem być mowy o podporządkowaniu pracowniczym w sytuacji, gdy odwołująca występowała równocześnie w roli jedynego wspólnika, a więc właściciela całego kapitału i osoby wykonującej wszystkie uprawnienia przysługujące zgromadzeniu wspólników oraz w charakterze pracownika spółki. Taki układ świadczył nadto, o tym, że odwołująca faktycznie wykonywała czynności na rzecz samej siebie ( we własnym interesie ) i na swoje własne ryzyko, a więc nie zachodziła przesłanka odpłatności pracy, gdyż jako jedyny wspólnik odwołująca nie była niezależna ekonomicznie od pracodawcy ( spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ), bowiem do przesunięcia majątkowego dochodziło w rzeczywistości w ramach jej majątku. Biorąc pod uwagę te okoliczności brak było możliwości uznania, że pomiędzy stronami istniał stosunek pracy, a skoro tak to brak było podstaw do objęcia odwołującej obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnym, rentowym, chorobowym i wypadkowym z tego tytułu.
W konsekwencji powyższego Sąd uznając, że decyzja zaskarżona odpowiada prawu i na mocyart. 47714§ 1 k.p.c.w pkt 1 wyroku oddalił odwołania jako bezzasadne.
O kosztach Sąd orzekł na podstawieart.98 k.p.c.w związku z §9 ust.2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( Dz.U. z 2018r., poz.265 ).
(-) Sędzia Anna Capik - Pater