Sąd Okręgowy w Olsztynie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 519/21
Data wyroku: 2021-07-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Rafał Kubicki
Słowa kluczowe: Bankowe prawo
Podstawa prawna: art. 69 prawa bankowego
Teza: Przesłanki ważności kredytu bankowego.

Sygn. akt: I C 519/21

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 lipca 2021 r.
Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

sędzia Rafał Kubicki

Protokolant:

sekretarz sądowy Agnieszka Grandys

po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2021 r. w Olsztynie na rozprawie
sprawy z powództwaJ. D.iU. D.
przeciwko(...) Bank (...) S.A.wW.
o ustalenie i zapłatę

I
zasądza na rzecz powodów:J. D.iU. D.od pozwanej(...) Bank (...) S.A.wW.kwoty:

- 112.286,20 zł (złotych polskich) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwot: 47.070,87 zł - za okres od 15 lutego 2020 r. do dnia zapłaty i 65.215,33 zł - za okres od 12 czerwca 2021 r. do dnia zapłaty,
- 44.883,47 CHF (franków szwajcarskich) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od 12 czerwca 2021 r. do dnia zapłaty,
II. ustala, że umowa kredytu hipotecznego(...)nr(...)(...)zawartaw dniu 3 lipca 2007 r. pomiędzy stronami (wraz z późniejszymi do niej aneksami) jest nieważna w całości,
III zasądza na rzecz powodów:J. D.iU. D.od pozwanej(...) Bank (...) S.A.wW.kwotę 14.847 zł tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia o kosztach procesu do dnia zapłaty.
sędzia Rafał Kubicki
Sygn. akt: I C 519/21

UZASADNIENIE
Powodowie:J. D.iU. D.wnieśli 18.02.2020 r. wobec pozwanej(...) Bank (...) S.A.wW.o zasądzenie od pozwanej na rzecz powodów kwoty 47.070,87 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. W uzasadnieniu wskazali, że zawarta pomiędzy stronami umowa dotyczyła kredytu denominowanegoi jest na podstawieart. 58 § 1 k.c.nieważna jako sprzeczna zart. 69 Prawa bankowegowobec abuzywności szeregu postanowień w niej zawartych. Umowa nie określa jednoznacznie kwoty kredytu oraz wysokości rat w złotych polskich, jaką mieli spłacić powodowie – środkami oddanymi im do dyspozycji były złote polskiew równowartości nieokreślonej kwoty(...), ponadto umowa nie regulowała zasad ustalania kursu przez bank zastosowanego do przeliczania kwoty wypłaty i spłaty kredytu. Spłata kredytu następowała bowiem w złotych polskich według kursu sprzedaży(...)ustalanego jednostronnie przez pozwanego i powodowie nie mieli możliwości zweryfikowania tak ustalonego kursu czy też samodzielnego wyliczenia wysokości należnych rat kredytu. Za abuzywne należy uznać postanowienia umowy dotyczące odniesienia kwoty kredytu do(...)(tabela kursów), ponieważ kształtują one prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają ich interesy, a przy tym nie zostały uzgodnione indywidualnie, lecz przy wykorzystaniu wzorca opracowanego przez bank, na który powodowie nie mieli żadnego wpływu. Umowa jest też sprzeczna z dobrymi obyczajami, narusza zasadę równowagi kontraktowej stron i jako taka jest nieważna w świetleart. 58 k.c.Powodowie wskazali w pozwie, że z otrzymanej kwoty 264.005,84 zł, do dnia wniesienia pozwu uiścili na rzecz pozwanego łącznie 311.0067,71 zł. W związku z nieważnością umowy, powodowie wywodzą swoje roszczenie pieniężne o zwrot różnicy pomiędzy sumą wpłat powodów a kwotą im wypłaconą w oparciu o teorię salda (47.070,87 zł), jednocześnie wskazując, że udzielony kredyt może być również potraktowany jako kredyt udzielony w złotych polskich z pominięciem klauzul abuzywnych. Wówczas kwota nadpłacona w wyniku wykonania umowy wynosi 10.461,56 zł stanowiąca różnicę pomiędzy uiszczonymi ratami a świadczeniem przy przyjęciu, że nie dochodzi do przeliczenia kredytu / raty po kursie waluty(...).
Pismem z dnia 13.04.2021 r. (k. 311) powodowie po otrzymaniu opinii biegłego, zmodyfikowali powództwo w ten sposób, że wnieśli o: 1) zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów solidarnie kwoty 112.286,20 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwoty 47.070,87 zł od dnia 15.02.2020 r. do dnia zapłaty i od kwoty 65.215,33 zł od dnia następnego od doręczenia pozwanemu pisma modyfikującego powództwo do dnia zapłaty oraz kwoty 44.883,47 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia następnego od doręczenia pozwanemu pisma modyfikującego powództwo do dnia zapłaty; 2) ustalenie, że umowa kredytu nr(...)(...)zawarta pomiędzy stronami jest nieważna, ewentualnie3) ustalenie, że postanowienia § 1 pkt. 7, § 2 ust.1, § 5 ust. 4, § 10 ust. 3, § 11 ust. 1 pkt. 1 i 2, § 13 ust. 7, § 30 ust. 1 lit. a umowy orazart. 2 aneksu nr (...)nie wiążą powodów w całości. Powodowie reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wskazali, że dokonana modyfikacja powództwa wynika z poglądu wyrażonego w treści orzeczeń Sądu Najwyższego tj. wyroku z dn. 11.12.2019 r. w sprawie V CSK 382/19 uchwały SN z 15.09.2020 r. w sprawie III CZP 87/19, postanowienia SN z 16.02.2021 r. w sprawie III CZP 11/20. Orzeczenie w przedmiocie nieważności umożliwi powodom wykreślenie hipoteki obciążającej ich nieruchomość i uniemożliwi pozwanemu podejmowanie dalszych działań mogących negatywnie oddziaływać na prawa podmiotowe powodów.
Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości, kwestionując je co do zasady podnosząc zarzut nieudowodnienia. Zażądał przeprowadzenia dowodówz dokumentów dołączonych do pozwu, z zeznań świadków (na okoliczność m.in. indywidualnego uzgodnienia postanowień umowy, świadomości powodów co do ryzyka walutowego i zmiennego oprocentowania, procedury bankowej obowiązującej w banku, powodów zainteresowania kredytami walutowymi, swobody i możliwości wyboru waluty) oraz z opinii biegłego (na okoliczność zmian kursu waluty(...)względem waluty polskiej, zmian wskaźnika LIBOR 3M, wpływu tych zmian na wysokość obciążenia ponoszonego przez pozwanych, zwyczaju i praktyki rynkowej odnoście rozliczeń transakcji walutowych). Zaprzeczył zarzutom powodów kierowanym wobec umowy. Uzasadniając swoje stanowisko, przyznał zawarcie umowy denominowanej do(...)oraz konsumenckie przeznaczenie kredytu. Wskazał, jednak, że powodowie dokonali wyboru kredytu, warunków umowy, zasad wypłaty i spłaty zobowiązania. Powodom zaś udzielono wyczerpujących informacji o ryzykach jakie wiążą się z tego rodzaju kredytem i ryzyku zmiany stóp procentowych i ich konsekwencjach, co odzwierciedlają złożone przez powodów oświadczenia. W dalszej kolejności przedstawił szeroką argumentację za dopuszczalnością kredytów denominowanychi za bezzasadnością twierdzeń o abuzywności postanowień umowy. Uznał, że nawet przy przyjęciu koncepcji abuzywności kwestionowanych postanowień umownych nie ma podstaw do wywodzenia o nieważności umowy jako całości, jednocześnie wskazując na brak interesu prawnego powodów w ustaleniu jej nieważności. Co do żądania zwrotu nienależnych świadczeń wskazał, że świadczenia te miały za podstawę ważną i skuteczną wobec powodów umowę, ponadto bank nie został nimi wzbogacony. Zarzucił też powodom w świetleart. 411 pkt 1 k.c.dobrowolne spełnianie świadczeń ze świadomością swojej sytuacji faktycznej i prawnej, które wyklucza możliwość żądania zwrotu.
­
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Bezsporne i poparte dokumentami dołączonymi do pozwu (umowa k. 15-19,aneks nr (...)k. 21,aneks nr (...)k. 22,aneks nr (...)k. 23, zaświadczenie(...) S.A.z 13.11.2019 r. k. 24-27, historia rachunku k. 28, pismo z 8.11.2019 r. k. 31) oraz do odpowiedzi na pozew (wnioski kredytowe k. 78-83, dyspozycje wypłaty k. 84, oświadczenie o ustanowieniu hipoteki k. 85, broszury o ryzykach k. 86-87, pismo okólne wraz z załącznikami k. 88-99, prośba o zmianę rachunku do spłaty k. 100), są następujące twierdzenia stron:
Pozwany zawarł z powodami (kredytobiorcami - konsumentami) w dniu 3.07.2007 r. „umowę kredytu hipotecznego(...)nr(...)(...)spłacanego w ratach annuitetowych, udzielonego w walucie wymienialnej”, w której strony zawarły najistotniejsze dla sprawy postanowienia (wyciąg):
(§ 1 pkt. 7) Tabela kursów oznacza Tabelę kursów(...) S.A.obowiązującą w chwili dokonywania przez(...) S.A.określonych w umowie przeliczeń kursowych, dostępną w(...) S.A.oraz na stronie internetowej(...) S.A.;
(§ 1 pkt. 8) Waluta wymienialna oznacza walutę wymienialną, inną niż waluta kredytu, której kursy są zamieszczane w Tabeli kursów;
(§ 2, § 4) Bank zobowiązuje się postawić do dyspozycji Kredytobiorcy kredyt w kwocie 119.357,04 CHF na zakup lokalu mieszkalnego wB.(…) z przeznaczeniem na potrzeby własne oraz spłatę kredytu mieszkaniowego (…)i dowolny cel kredytobiorcy. Bank postawi kredyt do dyspozycji kredytobiorcy do trzech dni roboczych po stwierdzeniu spełnienia przez kredytobiorcę warunków wypłaty;
(§ 5 ust. 1 i 2) Wypłata kredytu będzie dokonana jednorazowo, częściowo na rachunek zbywcy, w formie przelewu na wskazany rachunek (…) oraz częściowo na rachunek kredytobiorcy. Całkowita wypłata kredytu nastąpi do dnia 31.07.2007 r.;
(§ 5 ust. 3 pkt. 2) Kredyt może być wypłacany w walucie polskiej – na finansowanie zobowiązań w kraju;
(§ 5 ust. 4) W przypadku, o którym mowa w ust. 3 pkt 2 stosuje się kurs kupna dla dewiz (aktualna Tabela kursów) obowiązujący w Banku w dniu realizacji zlecenia płatniczego;
(§ 13 ust. 1) Spłata zadłużenia Kredytobiorcy z tytułu kredytu i odsetek następuje w drodze potrącenia przez(...) S.A.swoich wierzytelności z tytułu udzielonego kredytu z rachunku oszczędnościowo–rozliczeniowego kredytobiorcy nr (…);
(§ 13 ust. 7) Potrącanie środków z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego w walucie polskiej następuje w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty w walucie wymienialnej, w której udzielony jest kredyt, według obowiązującego w(...)w dniu wymagalności kursu sprzedaży dla dewiz (aktualna Tabela kursów);
(§ 18 ust. 1) Niespłacenie przez Kredytobiorcę części albo całości raty w terminie umownym spowoduje, że należność z tytułu zaległej spłaty staje się zadłużeniem przeterminowanym i może zostać przez(...) S.A.przeliczona na walutę polską według kursu sprzedaży dewiz (aktualna Tabela kursów) obowiązującego w(...) S.A.w dniu o którym mowa w § 13 ust. 3;
(§ 19) Jeżeli spłata zadłużenia przeterminowanego i odsetek nastąpi w walucie innej niż polska: 1) w formie bezgotówkowej – kwota wpłaty zostaje przeliczona na kwotę stanowiącą równowartość w walucie polskiej – według kursu kupna dla dewiz (aktualna Tabela kursów) obowiązującego w(...) S.A.w dniu wpływu środków, 2) w formie gotówkowej - kwota wpłaty zostaje przeliczona na kwotę stanowiącą równowartość w walucie polskiej – według kursu kupna dla pieniędzy (aktualna Tabela kursów) obowiązującego w(...) S.A.w dniu wpływu środków.
(§ 30) Kredytobiorca oświadcza, że został poinformowany o ryzyku 1) zmiany kursów walut polegającym na wzroście wysokości zadłużenia z tytułu kredytu oraz wysokości rat kredytu, wyrażonych w walucie polskiej, przy wzroście kursów waluty kredytu, stopy procentowej polegającym na wzroście raty spłaty przy wzroście stawki referencyjnej 2) ponosi ryzyko, o którym mowa w pkt. 1.
Aneksem nr (...)do umowy kredytu z 27.03.2015 r. strony wydłużyły ustalony w umowie okres kredytowania do 1.07.2027 r. – zadłużenie z tytułu kredytu i odsetek (aneks nr (...)k. 23).
Na zabezpieczenie spłaty należności z umowy kredytu ustanowiono hipotekę zwykłą w kwocie 119.357,04 CHF oraz hipotekę kaucyjną do kwoty 28.645,69 CHF na prawie własności nieruchomości dla której Sąd Rejonowy w(...)VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą nr (...)(k. 85).
W dniu 13.02.2009 r. strony na wniosek kredytobiorców zawarłyaneks nr (...)do umowy kredytu, na mocy którego kredytobiorcom otworzono nowy rachunek prowadzony w walucie kredytu oraz postanowiono, że spłaty kapitału i odsetek będą dokonywane z dwóch oddzielnych rachunków tj. prowadzonego w walucie kredytu oraz prowadzonego w walucie polskiej. Jednocześnie określono zasady wyliczenia kursu tabelowego (aneks nr (...)k. 101).
Do chwili podpisania powyższego aneksu powodowie spłacali kredyt w PLN (konkretnie do 2.02.2009 r.), a dokonywane spłaty były przez Bank przeliczane wg kursu banku na(...)dla pomniejszenia salda zadłużenia w(...), a od 2.03.2009 r. powodowie spłacali raty w(...).
Zawarcie umowy zostało poprzedzone złożeniem przez powodów wniosków kredytowych na formularzu opracowanym przez Bank (k. od 78). Z dokumentu tego wynika bezspornie, że powodowie wnioskowali o kwotę kredytu 264.924,89 zł. Bezsporne jest też, że dyspozycja wypłaty kredytu (k. od 84) została przez powodów złożona do banku dn. 17.07.2007 r., następnie w tym samym dniu Bank wypłacił łączną kwotę stanowiącą równowartość 264.005,84 zł według kursu kupna(...)z dnia dokonania wypłaty.
Zeznania świadków:K. K.,M. A. (1)oraz zeznania powodów wskazują na to, że pracownicy Banku byli zobowiązani do informowania klientów o ryzykach związanych z zawieraniem umów kredytowych powiązanychz walutą obcą. Informacje były przekazywane w ten sposób, że w oddziale Banku były udostępnione broszury o ryzykach, których treść odzwierciedlają k. od 86. Przed zawarciem kredytu powodom przedstawiono ofertę zarówno w złotych polskich i(...)oraz symulację ze zmianami historycznymi kursów walut. Drugi produkt był na ten czas korzystniejszy, co skłoniło powodów do zaciągnięcia kredytu denominowanego do(...). Powodowie nie byli także zainteresowani wypłatą kwoty w(...).
Pismem z dnia 8.11.2019 r. powodowie zwrócili się do pozwanego Banku z propozycją porozumienia się i przeliczenia wzajemnych świadczeń z uwagi na abuzywność zawartych w umowie postanowień. Pozwany nie ustosunkował się do propozycji (pismo k. 31, odpowiedź Banku k. 32).
Biegły sądowy z zakresufinansów i rachunkowości (...)wyliczył, że:

a
suma świadczeń powodów w okresie od zawarcia umowy kredytu do 31.12.2020 r. na rzecz pozwanego wyniosła 327.366,40 zł,

b
suma świadczeń powodów z pominięciem okresu od 3.07.2007 r. do 1.02.2010 r. na rzecz pozwanego wyniosła 262.991,48 zł,

c
świadczenie pozwanego na rzecz powodów w tożsamym okresie wyniosło 264.005,84 zł, z pominięciem okresu od 3.07.2007 r. do 1.02.2010 r. – również 264.005,84 zł,

d
w przypadku pominięcia okresu od 3.07.2007 r. do 1.02.2010 r. łączna wysokość rat kapitałowo–odsetkowych uiszczonych przez powodów tytułem realizacji kredytu wyniosła 44.883,47 CHF za okres 3.03.2009 r. – 2.03.2015 r. oraz 112.286,20 zł.

W związku z powyższym różnica pomiędzy wszystkimi świadczeniami pozwanego na rzecz powodów i wszystkimi świadczeniami powodów na rzecz pozwanego z tytułu zawartej umowy wyniosła 63.360,56 zł.
(dowód: opinia biegłego sądowego – 172-297)
Sąd zważył, co następuje:
Stan faktyczny został ustalony na podstawie dokumentów, a w zakresie wyżej wskazanym ponadto na podstawie zeznań świadka i zeznań strony powodowej. Na podstawie zeznań świadków i zeznań powodów niemożliwe okazało się dokonanie jednoznacznych ustaleń dotyczących treści ustnych informacji i pouczeń przekazywanych przy zawarciu umowy. ŚwiadkowieK. K.iM. A. (2)nie byli w stanie wskazać żadnych okoliczności składających się na zawarcie i wykonywanie spornej umowy. Po pierwsze świadekK. K.w ogóle w tym procesie i na żadnym jego etapie nie uczestniczył. Po drugie, świadekM. A. (2)zeznała, że nie pamięta powodów ani okoliczności złożenia wniosku kredytowego. Świadkowie ograniczyli się w swoich zeznaniach do wskazania procedury, wedle której zobowiązani byli do informowania klientów o poszczególnych kwestiach dotyczących umów denominowanych do franka szwajcarskiego, wymogówi procedur wewnętrznych Banku i procesu zawierania tego typu umów, co w ocenie Sądu nie świadczy o tym, że w tym konkretnie przypadku powodom udzielono określonych wewnętrznymi procedurami Banku, informacji. W świetle zeznań zawnioskowanych świadków jak i powodów, nie sposób także wyprowadzić wniosku, że pomiędzy stronami doszło do negocjacji poszczególnych postanowień umownych, albowiem jak wskazano wcześniej oboje świadkowie nie byli w stanie stwierdzić okoliczności zawarcia spornej umowy i z zeznań ich wynika, że w tym procesie w ogóle nie uczestniczyli. Samo stwierdzenie w ogólności, iż takie negocjacje są możliwe, jest niewystarczające by ze stanowczością stwierdzić, że ta konkretna umowa i jej brzmienie jest wynikiem wspólnych negocjacji stron. Według stanu rzeczy na decydującą w tej sprawie datę zawarcia umowy każdorazowa wypłata środków następować miała w oparciu o aktualną Tabelę kursów walut, która – w świetle umowy – w zakresie wypłaty odwoływała się do kursu kupna / sprzedaży dewiz, obowiązującego w(...) S.A.w dniu zlecenia płatniczego, na który żadna ze stron nie miała wpływu.
Sąd pominął dowód z opinii biegłego zgłoszony w odpowiedzi na pozew, uznając, że nie będzie on istotny do rozstrzygnięcia sprawy. Okoliczności, na które został ww. dowód powołany, pozostawały bez wpływu na ocenę ważności umowy oraz abuzywności jej poszczególnych zapisów. Podstawą tejże oceny były przedłożone przez strony do niniejszej spraw dokumenty oraz zeznania świadków i strony powodowej, w zakresie, w jakim korespondowały z pozostałym materiałem dowodowym.
Roszczenie powodów, po jego ostatecznej modyfikacji, opierało się na ustaleniu, że nie istnieje między pozwanym a powodami stosunek prawny na podstawieumowy nr (...)zawartej w dniu 3.07.2007 r. Powyższe żądanie powodowie opierali na twierdzeniu, że w pierwszej kolejnościw umowie zawarte są postanowienia umowne, które jako niedozwolone powinny zostać wyeliminowane z umowy wskutek czego umowa nie może dalej być wykonywana wobec braku podstawowych elementów konstrukcyjnych. Kolejno podnieśli, że te postanowienia abuzywne skutkują tym, że w umowie świadczenie było nieokreślone i w związku z tym niemożliwym było ustalenie wysokości rat kapitałowo – odsetkowych i kwoty udostępnionego kredytu.
Omawiane tu żądanie powodów jest osadzone wart. 189 k.p.c., który wymaga od strony żądającej ustalenia wykazania interesu prawnego. Sąd podziela argumentację powodów, że mają oni interes prawny w żądaniu nieważności umowy, ponieważ ewentualne podzielenie przez Sąd argumentacji o nieważności umowy tylko na potrzeby rozstrzygnięcia o zapłatę wynikać będzie nie z sentencji wyroku, lecz z uzasadnienia, a nie ma pewności, czy będzie to uznawane w innych postępowaniach w kategorii powagi rzeczy osądzonej, a ponadto orzeczenie stwierdzające nieważność umowy może dawać podstawę również do stwierdzenia nieważności hipoteki ustanowionej na zabezpieczenie kredytu.
W tym stanie rzeczy, w pierwszej kolejności rozważyć należało, jaki jest charakter umowy podpisanej między stronami i czy wskazywane przez powodów postanowienia miały charakter niedozwolony. Zacząć należy jednak od kwestii ogólnej zgodności umowy z prawem.
Zgodnie zart. 69 ust. 1 prawa bankowego, przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Doessentialianegotii umowy kredytu należą: oddanie przez bank do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie ściśle określonej kwoty środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony celi zobowiązanie kredytobiorcy do korzystania z oddanych do dyspozycji środków pieniężnych na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu (Arkadiusz Kawulski, Komentarz do prawa bankowego. Uwagi do art. 69, LEX 2013). Umowa kredytu stanowi zatem odrębny typ umowy nazwanej. Jest to umowa konsensualna, dwustronnie zobowiązująca, odpłatna. Różni się od umowy pożyczki pieniężnej, której istota sprowadza się do przeniesienia środków pieniężnych na własność (przy kredycie środki są oddane do dyspozycji kredytobiorcy), braku konieczności określenia celu pożyczki (przy kredycie taki cel jest obowiązkowy), wreszcie udzielanie kredytów i udzielanie pożyczek pieniężnych to odrębne czynności bankowe.
Kredyt spłacany był początkowo w złotych. Również w tej walucie kredyt został wypłacony. Zatem w omawianej sprawie strony zawarły umowę, mocą której bank przekazał do dyspozycji powodów nieokreśloną kwotę złotych polskich stanowiących równowartość określonych w umowie franków szwajcarskich. Wartość ta była ustalana przy zastosowaniu kursu kupna (aktualna tabela kursów) obowiązującego bankuw dniu realizacji zlecenia płatniczego. Zgodnie z umową, strona powodowa miała spłacać kredyt w złotych według ceny sprzedaży franka szwajcarskiego obowiązującej w banku w dniu wpłacenia konkretnej raty.
Okoliczności dotyczące wejścia w życie ustawy „antyspreadowej” (informacje przekazywane powodom przez bank w 2011 r. w związku z tą ustawą) były bez znaczenia dla sprawy, ponieważ ważność umowy ocenia się na datę jej zawarcia, a nie na datę późniejszą (w tym przypadku 4 lata późniejszą).
Tak skonstruowany rodzaj kredytu denominowanego nie stanowi umowy kredytu – jest to umowa nieważna na podstawieart. 58 § 1 k.c.w całości, zawiera bowiem liczne odstępstwa od definicji legalnej zawartej wprawie bankowym. Do wskazanychessentialia negotiiumowy kredytu bankowego należy bowiem określenie kwoty kredytu i waluty kredytu, określenie oprocentowania i zasad jego zmiany, cel kredytu i wysokość prowizji. Zobowiązanie kredytobiorcy polega na spłacie wykorzystanej części kredytu z odsetkami i zapłaty umówionej prowizji. W omawianej sprawie wartość kredytu wyrażona została we franku szwajcarskim, natomiast wypłata kredytu i ustalenie wysokości raty odnosiły się do złotych polskich. W tej sytuacji kredytobiorca nigdy nie spłaca nominalnej wartości kredytu, bowiem z uwagi na różnice kursowe i różnice czasowe pomiędzy zawarciem umowy a późniejszą wypłatą i spłatą kredytu zawsze będzie to inna kwota. Cecha ta stanowi znaczące odejście od ustawowej konstrukcji kredytu, której elementem przedmiotowo istotnym jest obowiązek zwrotu kwoty otrzymanej. Fakt ten wynika z włączenia do umowy klauzuli przeliczeniowej, która powoduje, że wysokość zobowiązania wyrażonego w walucie polskiej jest modyfikowana innym miernikiem wartości. Włączenie do umowy takiej klauzuli wprowadza szereg problemów związanych z przełamaniem zasady nominalizmu, zasady określoności świadczenia, obarczeniem kredytobiorcy nieograniczonym ryzykiem kursowym, a także możliwości naruszenia przepisówo odsetkach maksymalnych (J. C., Walutowe klauzule waloryzacyjnew umowach kredytów hipotecznych. Analiza Problemu., Palestra(...)). Można by formułować tezę, że mechanizm przeliczenia kwoty do wypłaty i do spłaty został uzgodniony przez strony i że składając wniosek o wypłatę kredytu lub jego transzy lub dokonując spłaty raty kredytowej konsument może dowiedzieć się, jaki jest w danym dniu kurs waluty (kupna lub sprzedaży – zależnie od sytuacji), a przez to następuje dopełnienie procesu uzgodnienia. Jednak teza taka nie da się obronić. Kredyt hipoteczny został udzielony na potrzeby zakupu lokalu mieszkalnego i dzień wykorzystania (pobrania) kredytu lub jego transzy nie należy do swobody kredytobiorcy. W praktyce więc kredytobiorca nie ma realnego wpływu na wybór dnia pobrania kredytu, nie może też dowolnie wybierać dnia spłaty raty kredytowej. To oznacza, że jego wpływ na to, według jakiego kursu otrzyma kredyt i wg jakiego kursu będzie go spłacać, jest znikomy. Co innego po stronie banku – to on jednostronnie narzuca kurs zarówno dla chwili pobrania kredytu, jak i dla chwili spłaty. Trudno posądzać bank o to, by w skali jednego kredytobiorcy dopuszczał się manipulacji kursami walut, ale nie zmienia to faktu, że pozostaje jedynym podmiotem kształtującym po zawarciu umowy istotne jej elementy, jakimi są: wysokość kredytu wypłaconego kredytobiorcy i wysokość raty. Można jednak wyobrazić sobie z łatwością sytuację,w której – stojąc w obliczu niekorzystnego obrotu sprawy względem większej rzeszy kredytobiorców – bank mógłby sztucznie zawyżać własny kurs sprzedaży dla podwyższenia wysokości rat kredytowych. Taki jednostronny wpływ banku jest sprzeczny nie tylko z opisaną wyżej definicją kredytu, ale i z granicami swobody umów wyznaczonymi przezart. 3531k.c.Teza odnosząca się do kwestii ważności kredytu denominowanego – że dla zachowania tej ważności musi występować tożsamość między kwotą i walutą kredytu, kwotą środków pieniężnych oddanych do dyspozycji kredytobiorcy oraz kwotą, jaką kredytobiorca zobowiązany jest zwrócić bankowiz odsetkami, wynika z uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstokuz 9 września 2019 r. (I ACa 448/19). Ustawa „antyspreadowa” (z 29.07.2011 r.) nie wprowadziła żadnych zapisów, które wchodziłyby do treści umów kredytowych denominowanych lub indeksowanych, zawartych przed dniem wejścia jej w życie.
Umowy nieważnej nie można uczynić ważną za pomocy późniejszej ustawy, podobnie jak nie można jej uczynić ważną za pomocą zmiany (aneksu) wprowadzającego możliwość spłaty rat w walucie(...)w tym konkretnym wypadku aneksu z dnia 13.02.2009 r.
Niezależnie od tego, zgodnie zart. 3851§ 1 k.c.postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. § 2 - Jeżeli postanowienie umowy zgodniez§ 1nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. § 3 - Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. § 4 - Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Klauzulą niedozwoloną jest postanowienie umowy zawartejz konsumentem (lub wzorca umownego), które spełnia (łącznie) wszystkie przesłanki określone w przepisieart. 3851k.c.: 1) nie jest postanowieniem uzgodnionym indywidualnie; 2) nie jest postanowieniem w określającym główne świadczenia stron; 3) kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.
Nie budzi wątpliwości, że zawierając umowę, powodowie występowali jako konsumenci. Sądowi i pełnomocnikowi pozwanego znany jest fakt, że powód jest adwokatem, jednak ani pozwany nie formułował z tego tytułu w odpowiedzi na pozew żadnego zarzutu, ani też Sąd nie widzi podstaw, by wyciągać z tego negatywne dla powodów wnioski. Na rozprawie dopiero pozwany zarzucił, że powodom nie przysługuje status konsumentów, ponieważ chęć zakupu kredytowanego lokalu związana była z prowadzeniem działalności gospodarczej przez syna powodów. Była to argumentacja chybiona. Jest bezsporne, że syn powodów otworzył w tym lokalu kancelarię prawną, jednak nie przesądza to o zmianie statusu powodów. Aby odebrać stronie powodowej (która musi być traktowana łącznie) status konsumenta, należałoby wykazać, żeobojepowodowie w dacie zawarcia umowy byli przedsiębiorcami(a pozwany nie wskazywał nawet, że przedsiębiorcą była powódka) oraz że zawarcie umowy pozostawało w ścisłym związku z prowadzonąprzez nichdziałalnością gospodarczą.
Zgodnie z powołaną wyżej definicją umowy kredytu zawartą wart. 69 prawa bankowego, do elementów przedmiotowo istotnych tego typu umowy należy obowiązek zwrotu kwoty kredytu wraz z umówionymi odsetkami i zapłaty prowizji. Wypłata kredytu w złotych i zawarcie w umowie klauzuli waloryzacyjnej powodowały niemożliwość określenia świadczenia zarówno co do wysokości kredytu, jak i rat spłacanej pożyczkiz uwagi na możliwość jednostronnego ustalania kursu waluty przez bank. W ocenie Sądu, klauzule te są niedozwolonymi klauzulami umownymi, bowiem kształtują prawai obowiązki konsumentów - kredytobiorców - w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają ich interesy. Jako sprzeczne z dobrymi obyczajami kwalifikowane są w szczególności wszelkie postanowienia, które zmierzają do naruszenia równorzędności stron umowy, nierównomiernie rozkładając uprawnienia oraz obowiązki między partnerami stosunku obligacyjnego. Również o rażącym naruszeniu interesów konsumenta można mówić w przypadku nierównomiernego rozkładu praw i obowiązków stron umowy. Bank przyznał sobie prawo do jednostronnego regulowania wysokości rat kredytu. Jednocześnie prawo banku do ustalania kursu waluty w świetle zawartej przez strony umowy nie doznawało żadnych ograniczeń. Skoro bank mógł wybrać dowolne i niepoddające się weryfikacji kryteria ustalania kursów kupna i sprzedaży walut obcych, stanowiących narzędzie indeksacji kredytu i rat jego spłaty, wpływając na wysokość własnych korzyści finansowychi generując dla kredytobiorcy dodatkowe i nieprzewidywalne co do wysokości koszty kredytu, klauzule te rażąco naruszają zasadę równowagi kontraktowej stron na niekorzyść konsumentów, a także dobre obyczaje, które nakazują, by ponoszone przez konsumenta koszty związane z zawarciem i wykonywaniem umowy, o ile nie wynikają z czynników obiektywnych, były możliwe do przewidzenia, a sposób ich generowania poddawał się weryfikacji.
Powodowie uczynili pozwanemu zarzut, wskazując zapisy umowne, które ich zdaniem dotknięte są bezskutecznością kwestionując cały umowny mechanizm przeliczania kursów walut na który składają się § 1 pkt. 7, § 2 ust.1, § 5 ust. 4, § 10 ust. 3, § 11 ust. 1 pkt. 1 i 2, § 13 ust. 7, § 30 ust. 1 lit. a umowy orazart. 2 aneksu nr (...).A.dotyczy w niniejszej sprawie wszystkich tych postanowień jako kształtujących mechanizm denominacji. Postanowienia te dotyczą świadczeń głównych umowy (regulowały, na jakich zasadach nieznaną kwotę kredytu powodowie otrzymają i jak mają spłacać raty), ale w tym zakresie były postanowieniami niejednoznacznymi,a więc zdatnymi do uznania ich za abuzywne.
Na podstawie przeprowadzonych w tym kierunku dowodów w postaci załączników do pozwu i do odpowiedzi na pozew, a także zeznań świadków pozwanego – pracowników banku i zeznań strony powodowej Sąd ustala, że warunki umowy w ogóle nie były uzgodnione indywidualnie. Wbrew argumentacji pozwanego, treść umowy nie świadczy o tym, by w dacie zawarcia umowy powodowie mieli możliwość wyboru waluty obcej do otrzymania wypłaty kredytu ani tym bardziej do spłaty rat. Brak dowodów na tle sprawy niniejszej świadczących by powodowie miała tu swobodę wyboru. To samo dotyczy waluty, w której kredyt został wypłacony, zresztą – cechą kredytu denominowanego jest to, że jego suma wyrażona jest w jednej walucie, a wypłata następuje w innej. Sąd nie uznał za wiarygodne zeznań świadków, że powodowie zostali należycie poinformowani o ewentualnym ryzyku kursowym oraz sposobie przeliczania waluty na podstawie Tabeli kursów walut. Świadkowie zawnioskowani przez pozwanego nie uczestniczyli w procesie zawieraniai wykonywania spornej tu umowy i żaden dowód w tej sprawie nie wskazuje także na to, by powodowie mieli realny wpływ negocjacyjny na jakiekolwiek postanowienie umowne.
Na tle tak ukształtowanych postanowień dotyczących kursu waluty, która ma być miernikiem waloryzacji (przeliczania) zobowiązań wynikających z umowy kredytu bankowego utrwalony jest już pogląd, że mają one charakter niedozwolony, gdyż są „nietransparentne, pozostawiają pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron” (por. np. uzasadnienie wyroku SN w sprawie V CSK 382/18 i przywołane tam orzecznictwo). Wysokość kredytu wyrażonego w walucie obcej do wypłaty w walucie polskiej, a następnie wysokość, w jakiej spłaty w walucie polskiej, będą zaliczane na spłatę kredytu wyrażonego w walucie obcej, zależą bowiem wyłącznie od jednej ze stron umowy.
Oceny tej nie zmienia ewentualna stabilność sposobu ustalenia marży ani konieczność stosowania przez bank rozmaitych zabezpieczeń, ani też sposób, w jaki bank pozyskuje środki na kredyty, czy też sposób wykazywania ich w sprawozdaniach finansowych lub – najogólniej rzecz ujmując – sposób księgowania. Powtórzyć trzeba, że w przypadku umowy, której przedmiotem jest udzielenie kredytu w walucie polskiej, kurs waluty obcej jest stosowany jedynie w celu waloryzacji zobowiązania, a między kredytobiorcą a bankiem nie dochodzi w istocie do żadnych rozliczeń walutowychi powstania związanych z tym kosztów. Wszelkie zatem koszty, jakie bank ponosiw związku z udzieleniem kredytu, winny być mu rekompensowane w ramach wynagrodzenia, jakim jest oprocentowanie kredytu, a nie ukrywane w formiespreadu, na którego wysokość kredytobiorca nie ma żadnego wpływu.
Podsumowując tę część rozważań, w ocenie Sądu wskazane wyżej postanowienia umowy dotyczące stosowania dwóch różnych rodzajów kursów, które mogły być swobodnie ustalane przez jedną ze stron umowy (bank) nie zostały uzgodnione indywidualnie z powodami i kształtowały ich zobowiązania w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy, a zatem miały charakter niedozwolony w rozumieniuart. 3851k.c., a w związku z tym nie wiążą powodów. Wyeliminowanie wskazanych zapisów przy zachowaniu postanowień dotyczących określenia kwoty kredytu w(...)oznaczałoby, że kwota kredytu powinna zostać przeliczona na PLN, a powodowie w terminach płatności kolejnych rat powinni je spłacać w PLN, przy czym żadne postanowienie nie precyzowałoby kursu, według którego miałyby nastąpić takie rozliczenia. Nie ma możliwości zastosowania w miejsce wyeliminowanych postanowień żadnego innego kursu waluty. Zgodzić się należy z poglądem Sądu Najwyższego wyrażonym w wyroku z 21 lutego 2013 roku(w sprawie sygn. akt I CSK 408/12. OSNC 2013/11/127), iż eliminacja ze stosunku prawnego postanowień uznanych za abuzywne nie prowadzi do zniweczenia całego stosunku prawnego, nawet gdyby z okoliczności sprawy wynikało, że bez tych postanowień umowa nie zostałaby zawarta. Jednak powołać się to należy na fakt związania wszystkich sądów Unii Europejskiej wykładnią dyrektywy 93/13/EWG dokonaną przez(...)w wyroku z 3.10.2019 r. w sprawie C-260/18.(...)podtrzymał mianowicie pogląd, że:

a
w przypadku ustalenia, że w umowie zostało zawarte postanowienie niedozwolone w rozumieniu dyrektywy (którą implementowały do polskiego porządku prawnego przepisyart. 3851i nast. k.c.), skutkiem tego jest wyłącznie wyeliminowanie tego postanowienia z umowy, chyba że konsument następczo je zaakceptuje,

b
w drodze wyjątku możliwe jest zastosowanie w miejsce postanowienia niedozwolonego przepisu prawa o charakterze dyspozytywnym albo przepisem, który można by zastosować za zgodą stron, o ile brak takiego zastąpienia skutkowałby upadkiem umowy i niekorzystnymi następstwami dla konsumenta, który na takie niekorzystne rozwiązanie się nie godzi (pkt 48, 58 i nast. wyroku(...)),

c
nie jest możliwe zastąpienie postanowienia niedozwolonego przez odwołanie się do norm ogólnych prawa cywilnego, nie mających charakteru dyspozytywnego, gdyż spowodowałoby to twórczą interwencję, mogącą wpłynąć na równowagę interesów zamierzoną przez strony, powodując nadmierne ograniczenie swobody zawierania umów (dotyczy m.in.art. 56 k.c.,art. 65 k.c.iart. 354 k.c.- por. w szczególności pkt 57-62 wyroku(...)),

d
w przypadku ustalenia, że wyeliminowanie postanowień niedozwolonych powoduje zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy, nie ma przeszkód, aby przyjąć, zgodnie z prawem krajowym, że umowa taka nie może dalej obowiązywać (por. w szczególności pkt 41-45 wyroku(...)),

e
nawet jeżeli skutkiem wyeliminowania niedozwolonych postanowień miałoby być unieważnienie umowy i potencjalnie niekorzystne dla konsumenta następstwa, decyzja co do tego, czy niedozwolone postanowienia mają obowiązywać, czy też nie, zależy od konsumenta, który przed podjęciem ostatecznej decyzji winien być poinformowany o takich skutkach (por.w szczególności pkt 66-68 wyroku(...)).

Przenosząc zatem powyższe uwagi na stan faktyczny niniejszej sprawy, należy wskazać, że brak możliwości stosowania norm o charakterze ogólnym nie pozwala na sięgnięcie do domniemanej woli stron lub utrwalonych zwyczajów (art. 65 k.c.iart. 56 k.c.), które w odniesieniu do innych stosunków prawnych pozwalały na ustalenie wartości świadczenia określonego w walucie obcej np. przez odniesienie się do tej waluty według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski. Nie ma przy tym możliwości sięgnięcia po przepisart. 358 § 2 k.c., który posługuje się takim właśnie kursem w przypadku możliwości spełnienia świadczenia wyrażonego w walucie obcej. Wspomniany przepis nie obowiązywał w dacie zawarcia umowy (wszedł w życiez dniem 24.01.2009 r.), zaś uznanie pewnych postanowień umownych za niedozwolone skutkuje ich wyeliminowaniem z umowy wprawdzie następczo, ale ze skutkiem już od daty jej zawarcia, co czyni niemożliwym zastosowanie przepisu, który wówczas nie obowiązywał. Nawet gdyby uznać, żeart. 358 § 2 k.c.mógłby być stosowany do skutków, które nastąpiły po dacie jego wejścia w życie (przy wysoce wątpliwym założeniu, że skutki te nie są związane z istotą umowy stron – por. art. XLIX przepisów wprowadzających kodeks cywilny), to nadal brak byłoby możliwości ustalenia kursu, według którego należałoby przeliczać zobowiązania stron sprzed tej daty, czyli przede wszystkim ustalić wysokości kwoty, jaką bank powinien postawić do dyspozycji powodów w PLN, wykonując umowę kredytu.
Sąd Okręgowy w składzie rozpoznającym tę sprawę stoi dotychczas konsekwentnie na stanowisku, że o ile umowy indeksowane (waloryzowane) frankiem szwajcarskim nadają się niekiedy do utrzymania w mocy po eliminacji abuzywnego mechanizmu indeksacji, ponieważ znana jest w nich kwota kredytu (wyrażonaw umowie w PLN), o tyle umowy denominowane do franka szwajcarskiego zwykle nie dają się utrzymać po wyeliminowaniu mechanizmu denominacji, ponieważ są to umowy w założeniu stron złotowe – choć z kwotą kredytu wskazaną w walucie obcej, to jednak z wypłatą i spłatą, które miały następować w złotych. Po odpadnięciu abuzywnego mechanizmu denominacji nieznana pozostaje kwestia podstawowa – jaka kwota powinna być wypłacona powodom i jakie raty powinny być przez nic spłacane. Braków tych nie da się zapełnić w żaden sposób i umowa nie nadaje się do wykonania, co prowadzi i tą drogą do wniosku, że zawarta została jako nieważna (niezgodna zart. 69pr. bank. i tym samym sprzeczna z prawem i nieważna -art. 58 k.c.).
Powodowie bez wątpienia domagali się stwierdzenia nieważności umowy świadomi potencjalnych skutków związanych z rozliczeniami na jej tle, co jasno wynika z uzasadnienia pozwu i z oświadczeń zawartych w protokole rozprawy.
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 14 czerwca 2012 r. (C-618/10) stwierdził, że: "z brzmienia ust. 1 art. 6 dyrektywy 93/13/EWG wynika, że sądy krajowe są zobowiązane wyłącznie do zaniechania stosowania nieuczciwego warunku umownego, aby nie wywierał on obligatoryjnych skutków wobec konsumenta, przy czym nie są one uprawnione do zmiany jego treści. Umowa powinna bowiem w zasadzie nadal obowiązywać, bez jakiejkolwiek zmiany innej niż wynikająca z uchylenia nieuczciwych warunków, o ile takie dalsze obowiązywanie umowy jest prawnie możliwe zgodnie z zasadami prawa wewnętrznego. Dyrektywa 93/13 zobowiązuje państwa członkowskie, jak wynika z jej art. 7 ust. 1 w związku z jej motywem 24, do zapewnienia stosownych i skutecznych środków "mających na celu zapobieganie stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców i dostawców z konsumentami". Należy zatem stwierdzić, że gdyby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w takich umowach, takie uprawnienie mogłoby zagrażać realizacji długoterminowego celu ustanowionego w art. 7 dyrektywy 93/13. Uprawnienie takie przyczyniłoby się bowiem do wyeliminowania zniechęcającego skutku wywieranego na przedsiębiorców poprzez zwykły brak stosowania takich nieuczciwych warunków wobec konsumentów, ponieważ nadal byliby oni zachęcani do stosowania rzeczonych warunków wiedząc, że nawet gdyby miały one być unieważnione, to jednak umowa mogłaby zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy, tak aby zagwarantować w ten sposób interes rzeczonych przedsiębiorców". (zob. wyrok(...)z 4 czerwca 2009 r. (C-243/08), wyrok(...)z 15 marca 2012 r. (C-453/10), wyrok(...)z 30 maja 2013 r., (C-397/11), wyrok(...)z 21 stycznia 2015 r. (C-482/13)).
Zbędne było prowadzenie postępowania dowodowego w kierunku ustalenia, zależności pomiędzy zmianami kursów walut(...)/PLN stosowanych do rozliczeń świadczeń stron z umowy kredytu i stawki LIBOR 3M a zmianami na rynku walutowym bądź tez stosowanej praktyki rynkowej. Zachodzi bowiem potrzeba wyeliminowaniaz umowy całego mechanizmu denominacji, jako w całości sprzecznego z dobrymi obyczajami i rażąco naruszającego interesy kredytobiorcy - konsumenta. Dalej umowa stron nie może być wykonywana bez zmiany charakteru jej głównego przedmiotu.
Wobec kategorycznego ustalenia, że umowa kredytowa jest nieważna jako sprzeczna zustawą – Prawo bankowe, dalsze wywody w kierunku ustalenia wpływu bezskuteczności poszczególnych postanowień umownych na związanie stron umową jako całością są już bezprzedmiotowe, podobnie jak zarzuty powodów zmierzające do ustalenia nieważności umowy na innych jeszcze podstawach niż sprzeczność zart. 69 Prawa bankowego, choć końcowo można stwierdzić, że sprzeczność abuzywnych postanowień umowy z dobrymi obyczajami i rażące naruszenie interesów konsumenta – w obliczu braku możliwości utrzymania umowy po wyeliminowaniu mechanizmu denominacji – muszą być ocenione równoznacznie ze sprzecznością z zasadami współżycia społecznego – przede wszystkim zasadą lojalności kupieckiej.
Nieważność umowy oznacza, że nie istnieje stosunek zobowiązaniowy między stronami, jaki miałby powstać w wyniku jej zawarcia. W konsekwencji, strony, które zawarły nieważną umowę, powinny sobie zwrócić wzajemnie otrzymane świadczenia. Skoro bowiem podstawa tych świadczeń została uznana za nieważną i sprzeczną z prawem, świadczenia te są świadczeniami nienależnymi w rozumieniuart. 410 k.c.Zgodnie z nim w przypadku świadczeń nienależnych zastosowanie znajdują przepisyart. 405 i nast. k.c., które przewidują obowiązek zwrotu korzyści uzyskanych kosztem innej osoby. Wyjaśnić także należy, że stwierdzenie, że świadczenie spełnione przez kredytobiorcę na podstawie postanowienia abuzywnego jest świadczeniem nienależnym, oznacza, że podlega ono zwrotowi. Spełnienie świadczenia wypełnia przesłankę zubożenia po stronie powodów, a uzyskanie tego świadczenia przez pozwanego – przesłankę jego wzbogacenia (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku V Wydział Cywilny z dnia 18 grudnia 2020 r., V ACa 447/20, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, publ.). Stosownie do uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r., mającej moc zasady prawnej, jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytobiorcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy. Kredytobiorca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna. Zatem Sąd kieruje się utartą już w ostatnim orzecznictwie tzw. „teorią dwóch kondykcji”, zakładającą zasądzenie na rzecz kredytobiorcy pełnej sumy kwot spłaconych bankowi z pozostawieniem do osobnego procesu lub do zarzutu potrącenia kwot wypłaconych przez Bank.
Biegły sądowy z zakresufinansów i rachunkowości (...)wyliczył, że w przypadku pominięcia okresu od dnia 3.07.2007 r. do 1.02.2010 r. łączna wysokość rat kapitałowo – odsetkowych, uiszczonych przez powodów tytułem realizacji kredytu wyniosła 73.557,55 CHF, z czego w okresie kiedy spłacano kredyt w(...)wpłacono 44.88347 CHF oraz 262.818,39 zł z czego w okresie, kiedy spłacano kredyt w złotych polskich uiścili na pokrycie rat kapitałowo – odsetkowych w sumie 112.286,20 zł.
Powodowie opinii nie kwestionowali. Pozwany zakwestionował opinię, wskazując, iż jest to dowód nieprzydatny. Nie wskazał przy tym, dlaczego ta konkretna opinia w świetle stwierdzonych wniosków jawi się nieprzydatną, powielając przy tym argumentację zawartą w odpowiedzi na pozew. Dlatego w ocenie Sądu, pozwany nie zakwestionował skutecznie opinii oraz zawartych w niej obliczeń, a jedynie opinii jako dowodu nieprzydatnego do rozstrzygnięcia sprawy niniejszej w ogólności. W oczach Sądu opinia nie budzi żadnych wątpliwości i stanowi podstawę ustaleń.
Stosując teorię dwóch kondykcji, Sąd stwierdza więc, że kwoty te były świadczeniem nienależnym w rozumieniuart. 410 k.c.(gdyż świadczonym na podstawie niedozwolonych postanowień umowy skutkujących nieważnością umowy)i podlegają zwrotowi na podstawieart. 405 k.c.Żądanie zapłaty uiszczonych przez powodów franków szwajcarskich z uwagi na to, że umowa dotyczyła kredytu złotowego (nie walutowego) – którego wypłata i spłata miała następować w złotych polskichi skoro umowa ta była nieważnaex tunc(od daty zawarcia), porozumienie do umowy, wprowadzające możliwość spłaty we frankach nie mogło umowy sanować poprzez wprowadzenie nowego, obowiązującego strony systemu spłaty rat. Było więc od chwili jego podpisania porozumieniem pozbawionym podstawy w postaci umowy (causa), a świadczenia spełnione w jego wykonaniu od początku były świadczeniami nienależnymi w rozumieniuart. 410 § 2 k.c.(czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna).
Nie zachodzą przy tym przesłanki negatywne wymienione wart. 411 k.c., ponieważ powodowie nie wiedzieli, że nie są zobowiązani (gdy świadczyli, początkowo nie zdawali sobie sprawy z prawnej możliwości wzruszenia umowy, a później – wobec niejednolitości orzecznictwa - nie mogli nabrać ani obiektywnego, ani subiektywnego przekonania o uprawnieniu do wstrzymania się ze spłatami), spełnienie świadczeń wobec banku nie czyni zadość zasadom współżycia społecznego, świadczenia nie zostały spełnione w zadośćuczynieniu przedawnionemu roszczeniu i nie były spełniane zanim wierzytelność stała się wymagalna. Dodać należy, że powodowie spełniali świadczenie w obliczu groźby wypowiedzenia umowy kredytowej z wszystkimi surowymi tego konsekwencjami. Trudno też zakładać, by bank otrzymane świadczenia zużył lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony.
Z tych przyczyn ustalona wyżej suma stanowi świadczenie nienależnew rozumieniuart. 410 k.c.(gdyż świadczonym na podstawie niedozwolonych postanowień umowy) i podlega zwrotowi na mocyart. 405 k.c.z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (art. 481 § 1 i 2 k.c.).
Nienależne świadczenie zasądzono więc w punkcie I wyroku z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, zgodnie z żądaniem pozwu, mianowicie od zasądzonej kwoty 112.286,20 zł liczonymi od kwoty 47.070,87 za okres od 15.02.2020 r. do dnia zapłaty i od kwoty 65.215,33 zł za okres od 12.06.2021 r. do dnia zapłaty. Podobnie zasądzono odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 44.883,47 CHF za okres od 12.06.2021 r. do dnia zapłaty. Sąd dopuścił się błędu, wskazując w wyroku kwotę 122.286,20 zł – powinno być 112.286,20 zł.
Po stronie powodów nie zachodzi przy solidarność wierzycieli, albowiem zgodnie zart. 369 k.c., zobowiązanie jest solidarne, jeżeli to wynika z ustawy lub z czynności prawnej. W niniejszej sytuacji nie mamy do czynienia z solidarnością wynikającą z ustawy ani z treści czynności prawnej.
Na podstawieart. 189 k.p.c.uwzględniono ponadto – z tych samych przyczyn, dla których zasądzono omówione wyżej świadczenia nienależne - powództwoo ustalenie nieistnienia stosunku prawnego. Nieważność umowy jest równoznacznaz pojęciem nieistnienia stosunku prawnego (oba te pojęcia można traktować w żądaniu pozwu i w wyroku zamiennie). Wbrew argumentacji pozwanego, powodowie mają interes prawny w tym ustaleniu. Uwzględnienie roszczenia o zapłatę dotyczy tylko pewnego, zamkniętego okresu spłaty rat i powodowie mogą się obawiać, że poprzestanie na tym w wyroku nie zapewni im pełnej ochrony prawnej w odniesieniu do okresu następnego i przyszłego. Uwzględnienie powództwa o ustalenie nieważnościi zapłatę jako roszczenia głównego czyni bezprzedmiotowym odnoszenie się do roszczenia sformułowanego jako ewentualne. Powodowie wyraźnie wskazali, że żądanie ewentualne formułują tylko na wypadek, gdyby Sąd uznał umowę za ważną. Skoro uznał za nieważną, nie ma potrzeby ani procesowego możliwości – wbrew żądaniu powodów – przechodzić do rozpoznania żądania ewentualnego. Dodać należy, że w razie nieuwzględnienia żądań głównych podlegałoby zasądzeniu żądanie ewentualne, ponieważ kwota nadpłaty powstałej w wyniku ewentualnego „odfrankowienia” umowy została przez powodów wykazana, a podstawa prawna byłaby tożsama z tą, która wskazana została dla żądania głównego zapłaty.
O kosztach procesu wg norm przepisanych (stawka minimalna wynagrodzenia) orzeczono na podstawieart. 98 k.p.c.i § 2 pkt. 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z 22.10.2015 r. (10.800 zł stawka minimalna wynagrodzenia pełnomocnika dla podanej wartości przedmiotu sporu), 17 zł opłata od pełnomocnictwa, 1.000 zł opłata od pozwu, uiszczone i wykorzystane zaliczki na opinię biegłego (3.000 zł) oraz opłata sądowa od modyfikacji powództwa w kwocie 30 zł.
sędzia Rafał Kubicki