Sąd Rejonowy w Siedlcach
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II W 1265/20
Data wyroku: 2020-12-11 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: sędzia Daniel Kędzia
Słowa kluczowe: Konstytucja RP, Wykroczenie
Podstawa prawna: art. 54 kw, art. 87 ust. 1 i art. 92 ust. 1 Konstytucji, art. 46a i art. 46b ustawy z dnia 5 grudnia 2008r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, § 27 ust. 1  rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 listopada 2020r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z dnia 26 listopada 2020r.)
Teza: w stanie prawnym na dzień 17 listopada 2020r.  art. 46b ustawy z dnia 5 grudnia 2008r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych w pkt 4 upoważniał do nałożenia w drodze rozporządzenia obowiązku poddania się badaniom lekarskim oraz stosowania innych środków profilaktycznych i zabiegów tylko wobec osób chorych i podejrzanych o zachorowanie, zatem taki obowiązek nie mógł mieć charakteru powszechnego,
nakaz z § 27 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 listopada 2020r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii został nałożony z przekroczeniem ustawowego upoważnienia z art. 46b ustawy z dnia 5 grudnia 2008r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych i tym samym przepis ten naruszał art. 87 ust. 1 i art. 92 ust. 1 Konstytucji.
niekonstytucyjny przepis cytowanego rozporządzenia nie może wypełniać blankietowej normy art. 54 kw, konsekwencją tego jest przyjęcie, iż zachowanie obwinionego opisane we wniosku o ukaranie nie stanowi wykroczenia.

Sygn. aktII W 1265/20
(...)304/20 KPSk

POSTANOWIENIE

Dnia 11 grudnia 2020 roku
Sąd Rejonowy w Siedlcach II Wydział Karny w składzie:
Przewodniczący: sędzia SR Daniel Kędzia
Protokolant: sekr. sąd. Agnieszka Księżopolska
w obecności oskarżyciela ---
po rozpoznaniu na posiedzeniu
sprawy:W. D., synL.,ur. (...)
obwinionego wpkt 2wniosku o ukaranie o to, że:
w dniu 18 listopada 2020r. o godz. 11.35 w m.S.,ul. (...), gm.S.nie stosował się do obowiązku zakrywania przy pomocy odzieży lub jej części, maski, maseczki, przyłbicy albo kasku ochronnego, ust i nosa podczas przebywania w miejscu ogólnodostępnym - tj. o wykroczenie z art. 54 kw w zw. z § 27 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 09 października 2020 roku w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii
postanawia:

1
na podstawieart. 5 § 1 pkt 2 kpwumorzyć w części, to jest w zakresie zarzutu z pkt 2 wniosku o ukaranie, postępowanie w sprawie przeciwko obwinionemuW. D.o czyn z art. 54 kw w zw. z § 27 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 09 października 2020 roku w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii – wobec stwierdzenia, iż czyn nie zawiera znamion wykroczenia;

2
koszty postępowania w tym zakresie przejąć na rachunek Skarbu Państwa.

UZASADNIENIE
Komendant Komisariatu Policji wS.skierował do Sądu Rejonowego wS.wniosek o ukaranie obwinionego za czyn opisany w części wstępnej postanowienia, zakwalifikowany z art. 54 kw w zw. z § 27 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 09 października 2020 roku w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii.

Stan prawny

na dzień zaistnienia czynu opisanego we wniosku o ukaranie
Art 54 kodeksu wykroczeństanowi, iżkto wykracza przeciwko wydanym z upoważnienia ustawy przepisom porządkowym o zachowaniu się w miejscach publicznych, podlega karze grzywny do 500 złotych albo karze nagany. Cytowany przepis ma charakter blankietowy, tj. sam nie określa znamion zabronionego zachowania, lecz odsyła do innych przepisów, które regulują zasady i sposób zachowania się w miejscach publicznych. Tak więc przepisart. 54kw stanowi normę sankcjonującą w stosunku do tych wszystkich przypadków, w których przepisy porządkowe o zachowaniu się w miejscach publicznych stanowią normę niezabezpieczoną sankcją.
Poza sporem jest, iż na dzień zaistnienia czynu, uznanego przez oskarżyciela publicznego za wykroczenie, na obszarze całego kraju obowiązywał stan epidemii. Stan ten został wprowadzony na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z dnia 20 marca 2020r.), które to rozporządzenie zostało wydane w oparciu o upoważnienie ustawowe wynikające zart. 46 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.
Jednocześnie w związku z wprowadzonym stanem epidemii, w oparciu o upoważnienie wynikające zart. 46a i art. 46bcytowanej jużustawy z dnia 5 grudnia 2008r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, wydane zostało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 października 2020r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z dnia 9 października 2020r.), które weszło w życie 10 października 2020r. i obowiązywało do dnia 27 listopada 2020r., kiedy to zostało uchylone rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 26 listopada 2020r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z dnia 26 listopada 2020r.).
Wskazane wyżej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 października 2020r. w§ 27 ust. 1 pkt 1-3stanowiło, iżdo odwołania nakłada się obowiązek zakrywania, przy pomocy odzieży lub jej części, maski, maseczki, przyłbicy albo kasku ochronnego, o którym mowa wart. 40 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym(Dz. U. z 2020 r. poz. 110, 284, 568, 695, 1087 i 1517), ust i nosaw szeroko rozumianej przestrzeni publicznej, zdefiniowanej wpkt od 1 do 3.
Zatem formalnie rzecz biorąc obwiniony swoim zachowaniem, opisanym we wniosku o ukaranie, naruszył nakaz wynikający z § 27 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

Ocena zgodności zakresu nakazu z § 27 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020r.  w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii  z delegacją ustawowąart. 46b ustawy  z dnia 5 grudnia 2008r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi
Analiza treści omawianego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii nie pozostawia wątpliwości, iż zostało ono wydane z przekroczeniem ustawowej delegacji.
Na dzień wydania rozporządzeniaart. 46b ustawy z dnia 5 grudnia 2008r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzimiał brzmienie następujące:
W rozporządzeniu, o którym mowa w art. 46a, można ustanowić:
1) ograniczenia, obowiązki i nakazy, o których mowa w art. 46 ust. 4;
2) czasowe ograniczenie określonych zakresów działalności przedsiębiorców;
3) czasową reglamentację zaopatrzenia w określonego rodzaju artykuły;
4) obowiązek poddania się badaniom lekarskim oraz stosowaniu innych środków profilaktycznych i zabiegów przez osoby chore i podejrzane o zachorowanie;
5) obowiązek poddania się kwarantannie;
6) miejsce kwarantanny;
7) (uchylony);
8) czasowe ograniczenie korzystania z lokali lub terenów oraz obowiązek ich zabezpieczenia;
9) nakaz ewakuacji w ustalonym czasie z określonych miejsc, terenów i obiektów;
10) nakaz lub zakaz przebywania w określonych miejscach i obiektach oraz na określonych obszarach;
11) zakaz opuszczania strefy zero przez osoby chore i podejrzane o zachorowanie;
12) nakaz określonego sposobu przemieszczania się.
Dopiero ustawa z dnia 28 października 2020r. o zmianie niektórych ustaw w związku z przeciwdziałaniem sytuacjom kryzysowym związanym z wystąpieniem(...)19 (Dz. U. z dnia 28 listopada 2020r.), która weszła w życie 29 listopada 2020r., nadała temu przepisowi brzmienie następujące:
W rozporządzeniu, o którym mowa w art. 46a, można ustanowić:
1) ograniczenia, obowiązki i nakazy, o których mowa w art. 46 ust. 4;
2) czasowe ograniczenie określonych zakresów działalności przedsiębiorców;
3) czasową reglamentację zaopatrzenia w określonego rodzaju artykuły;
4) obowiązek poddania się badaniom lekarskim przez osoby chore i podejrzane o zachorowanie;
4a) obowiązek stosowania określonych środków profilaktycznych i zabiegów;
5) obowiązek poddania się kwarantannie;
6) miejsce kwarantanny;
7) (uchylony);
8) czasowe ograniczenie korzystania z lokali lub terenów oraz obowiązek ich zabezpieczenia;
9) nakaz ewakuacji w ustalonym czasie z określonych miejsc, terenów i obiektów;
10) nakaz lub zakaz przebywania w określonych miejscach i obiektach oraz na określonych obszarach;
11) zakaz opuszczania strefy zero przez osoby chore i podejrzane o zachorowanie;
12) nakaz określonego sposobu przemieszczania się;
13) nakaz zakrywania ust i nosa, w określonych okolicznościach, miejscach i obiektach oraz na określonych obszarach, wraz ze sposobem realizacji tego nakazu.
Tak więc w dacie wydania rozporządzenia z dnia 9 października 2020r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii nie było żadnych podstaw prawnych aby nałożyć powszechny obowiązek stosowania jakichkolwiek środków profilaktycznych, w tym środka w postaci obowiązku zakrywania nosa i ust określonego w § 27 ust. 1 w/w rozporządzenia. W ówczesnym stanie prawnym art. 46b ustawy z dnia 5 grudnia 2008r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych w pkt 4 upoważniał do nałożenia w drodze rozporządzenia obowiązku poddania się badaniom lekarskim oraz stosowania innych środków profilaktycznych i zabiegów tylko wobec osób chorych i podejrzanych o zachorowanie, zatem taki obowiązek nie mógł mieć charakteru powszechnego.

Ocena dopuszczalności

odmowy zastosowania przez sąd powszechny

przepisów rozporządzenia uznanych za wydane z przekroczeniem ustawowej delegacji
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.(Dz. U. z dnia 16 lipca 1997r.) utrzymała w Polsce tzw. skoncentrowany model kontroli konstytucyjności prawa. Taki system zakłada funkcjonowanie jednego, wyspecjalizowanego sądu, którego zadaniem jest badanie zgodności przepisów prawa zkonstytucją. Takie kompetencje przyznane wprost przez ustawę zasadniczą posiada tylko Trybunał Konstytucyjny, jednak monopol ten dotyczy ustaw, nie dotyczy natomiast aktów prawnych rangi podstawowej.
W doktrynie prawa i judykaturze obowiązuje zaproponowane przezL. G.rozróżnienie trzech rodzajów bezpośredniego stosowania ustawy zasadniczej, gdzie jednym z nich jest tzw. stosowanie kolizyjne, które ma miejsce wówczas, gdy dana materia jest regulowana przez przepis konstytucyjny i podkonstytucyjny, ale ich równoczesne stosowanie – z uwagi na nieusuwalną w drodze wykładni sprzeczność, która między nimi zachodzi – nie jest możliwe. W takiej sytuacji reakcja sądu zależna jest od rangi aktu prawnego, który pozostaje w kolizji zKonstytucją. Jeśli jest nim ustawa, to sąd powinien skorzystać z możliwości wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego, bowiem bezpośrednie stosowanie ustawy zasadniczej nie uprawnia do pomijania niekonstytucyjnej ustawy przez sędziego, który ustawie podlega (zob. TK – P 4/99, K 18/04). Jeśli natomiast sędzia stwierdzi niekonstytucyjność aktu podustawowego (np. rozporządzenia), to może akt ten pominąć w procesie orzekania, co określane jest mianem incydentalnej kontroli konstytucyjności prawa – vide:M. W.- teza 5 komentarza doart. 8 Konstytucjiw:Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej– Komentarz pod red.P. W.K.,W.2019 (opublikowany także w systemie LEX).
Uprawnienie sądu powszechnego do odmowy zastosowania sprzecznego zKonstytucjąprzepisu rangi podstawowej wynika także z treściart. 178 ust. 1 Konstytucji, który stanowi, iżsędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylkoKonstytucjioraz ustawom. W doktrynie stwierdza się, iżniekwestionowaną konsekwencją zasady wyrażonej w komentowanym przepisie jest prawo sędziego do incydentalnej kontroli legalności (zgodności z ustawami i aktami wyższego rzędu) aktów podustawowych (np. rozporządzeń czy aktów prawa miejscowego). Tego rodzaju kontrola nie prowadzi do pozbawienia takiego aktu mocy obowiązującej, lecz jedynie do odmowy jego zastosowania w konkretnej sprawie (NSA – I OSK(...); WSA– (...) SA/O.448/17; TK – U 2/97)- vide:B. N.- teza 4 komentarza doart. 178 Konstytucjiw:Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej– Komentarz pod red.P. W.K.,W.2019 (opublikowany także w systemie LEX).
Zgodnie zart. 87 ust. 1 Konstytucjiźródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są:Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Z koleiart. 92 ust. 1stanowi, iżrozporządzenia są wydawane przez organy wskazane wKonstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Tym samym wydanie rozporządzenia z naruszeniem ustawowego upoważnienia czyni takie rozporządzenie wadliwym, naruszającym wskazane wyżej przepisykonstytucji.
Sąd Rejonowy wS., uznając iż jest uprawniony do kontroli zgodności zKonstytucjątreści rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii, stanął na stanowisku, iż nakaz z § 27 ust. 1 pkt 1-3 został nałożony z przekroczeniem ustawowego upoważnienia z art. 46b ustawy z dnia 5 grudnia 2008r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych i tym samym przepis ten naruszałart. 87 ust. 1 i art. 92 ust. 1 Konstytucji.

Ocena prawno - karna zachowania

obwinionego opisanego we wniosku o ukaranie
Jak już to zostało szerzej omówione na wstępie przedmiotowego uzasadnienia,art. 54 kodeksu wykroczeństanowi, iżkto wykracza przeciwko wydanym z upoważnienia ustawy przepisom porządkowym o zachowaniu się w miejscach publicznych, podlega karze grzywny do 500 złotych albo karze naganyi ma charakter blankietowy. Znamiona czynu zabronionego w przedmiotowej sprawie określa § 27 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii. Przepis ten z przyczyn już wcześniej omówionych Sąd Rejonowy wS.uznał za niezgodny ze wskazanymi przepisamiKonstytucjii wydany z przekroczeniem ustawowego upoważnienia. Niekonstytucyjny przepis cytowanego rozporządzenia nie może wypełniać blankietowej normyart. 54kw, konsekwencją tego jest przyjęcie, iż zachowanie obwinionego opisane we wniosku o ukaranie nie stanowi wykroczenia a postępowanie w tym przedmiocie podlega umorzeniu w oparciu oart. 5 § 1 pkt 2 kpw– wobec stwierdzenia, iż czyn nie zawiera znamion wykroczenia.