Sąd Okręgowy w Sieradzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 326/20
Data wyroku: 2021-05-24 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Tomasz Choczaj
Słowa kluczowe: Skarga pauliańska
Podstawa prawna: art. 527 kc

Sygn. akt I C 326/20

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 maja 2021 roku
Sąd Okręgowy w Sieradzu I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: sędzia Tomasz Choczaj
Protokolant: Agnieszka Sobolczyk
po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2021 roku w Sieradzu
na rozprawie
sprawy z powództwa(...)weW.
przeciwkoA. L.iS. L.
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną

1
uznaje za bezskuteczną w stosunku do powoda(...)weW.umowę z dnia 24 listopada 2016 roku sporządzoną w formie aktu notarialnego przed notariuszemJ. T.w Kancelarii Notarialnej wW., za numerem repertoriumA(...), na mocy którejM.iE.małżonkowieL.sprzedaliA. L.iS. L.udziaływ wysokości po 1/2 (jedna druga) na rzecz każdego z nichw nieruchomości położonej wC., gminaS.,o powierzchni 2,4900 ha, składającej się zdziałek o numerach (...)i(...), dla której w Sądzie Rejonowym w Bełchatowie prowadzona jestksięga wieczysta (...)i w nieruchomości położonejwT., gminaD., o powierzchni 0,9600 ha, składającejsię z działek o numerach:(...)(...),(...),(...),(...),(...),(...)i(...), dla której w Sądzie Rejonowym w Wieluniu VII Zamiejscowym Wydziale Ksiąg Wieczystych z siedzibą wP.prowadzona jestksięga wieczysta (...), z uwagina istniejącą wierzytelność powoda(...)weW.wobecM.iE.małżonkówL.w wysokości:

- 85 352,21 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia22 marca 2018 roku i kosztami procesu, wynikającą z nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim w dniu8 października 2018 roku w sprawie o sygn. akt I Nc 170/18,
- 21 103,17 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia22 marca 2018 roku i kosztami procesu, wynikającą z nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Rejonowy w Sieradzu w dniu 26 czerwca 2018 roku w sprawie o sygn. akt V GNc 952/18,
- 15 834,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia22 marca 2018 roku i kosztami procesu, wynikającą z nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Rejonowy w Wieluniu VIII Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą wP.w dniu 30 lipca 2018 roku w sprawieo sygn. akt VIII Nc 340/18,
- 14 383,78 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia22 marca 2018 roku i kosztami procesu, wynikającą z nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Rejonowy w Wieluniu VIII Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą wP.w dniu 30 lipca 2018 roku w sprawieo sygn. akt VIII Nc 339/18;

2
zasądza solidarnie od pozwanychA. L.iS. L.na rzecz powoda(...)weW.kwotę 12 251,00 zł (dwanaście tysięcy dwieście pięćdziesiąt jeden złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu wrazz ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnieniesię wyroku do dnia zapłaty.

Sygn. akt I C 326/20

UZASADNIENIE

    Prokura Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą weW.wniósł przeciwkoA. L.iS. L.pozew o uznanie za bezskuteczną w stosunku do niego umowy z 24 listopada 2016 r., sporządzonej przed notariuszemJ. T.w Kancelarii Notarialnej wW., za numerem Rep(...),na mocy którejM.iE.małżonkowieL.sprzedaliA. L.iS. L.udziały wynoszące po ½ (jedna druga) części dla każdego z nich w  nieruchomości położonej wC., gminaS., składającej się zdziałek o numerach (...), o powierzchni 2,4900 ha, dla której Sąd Rejonowy w Bełchatowie prowadziksięgę wieczystą nr (...)oraz na mocy którejM. L.sprzedałA. L.iS. L.udziały wynoszące po ½ (jedna druga) części dla każdego z nich  w nieruchomości położonej wT., gminaD., składającej się z działek o numerach:(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...)i(...), o powierzchni 0,9600 ha, dla  której Sąd Rejonowy w Wieluniu VII Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibąwP.prowadziksięgę wieczystą (...), z uwagina istniejącą wierzytelność wobecE.iM.małżonkówL.w wysokości:

- 85 352,21 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia22 marca 2018 r. i kosztami procesu, wynikającą z nakazu zapłaty Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 8 października 2018 r. wydanego w sprawie o sygn. akt I Nc 170/18;
- 21 103,17 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia22 marca 2018 r. i kosztami procesu, wynikającą z nakazu zapłaty Sądu Rejonowego w Sieradzu z dnia 26 czerwca 2018 r. wydanego w sprawie o sygn. akt VGNc 952/18;
- 15 834,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia22 marca 2018 r. i kosztami procesu, wynikającą z nakazu zapłaty Sądu Rejonowego w Wieluniu VIII Zamiejscowego Wydziału Cywilnego z siedzibąwP.z dnia 30 lipca 2018 r. wydanego w sprawie o sygn. akt VIII Nc 340/18,
- 14 383,78 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia22 marca 2018 r. i kosztami procesu, wynikającą z nakazu zapłaty Sądu Rejonowego w Wieluniu VIII Zamiejscowego Wydziału Cywilnego z siedzibąwP.z dnia 30 lipca 2018 r. wydanego w sprawie o sygn. akt VIII Nc 339/18.
Ponadto powód wniósł o zasądzenie od pozwanych na jego rzecz kosztów procesu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.
W odpowiedzi na pozew pozwani wnieśli o oddalenie powództwai zasądzenie od powoda na ich rzecz kosztów procesu.

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

W dniu 13 kwietnia 2012 r.M. L.zawarł zBankiem (...) S.A.z siedzibą weW.umowę o kredyt na działalność gospodarczą -(...)nr(...)w wysokości 105 000,00 zł. Poręczycielem tego kredytu byłaE. L.,

(dowód: umowa - k. 52 - 59; oświadczenie - k. 60)

.
W dniu 19 marca 2015 r.M. L.zawarł zBankiem (...) S.A.z siedzibą weW.umowę o kredyt na działalność gospodarczą -(...)nr(...)w wysokości 100 000,00 zł. Poręczycielem tego kredytu byłaE. L.,

(dowód: umowa - k. 23 - 31; oświadczenie - k. 32)

.
W dniu 10 czerwca 2015 r.M. L.zawarł zBankiem (...) S.A.z siedzibą weW.umowę o kredyt na działalność gospodarczą -(...)nr(...)w wysokości 19 000,00 zł. Poręczycielem tego kredytu byłaE. L.,

(dowód: umowa - k. 33 - 41; oświadczenie - k. 42)

.
W dniu 25 stycznia 2016 r.M. L.zawarł zBankiem (...) S.A.z siedzibą weW.umowę o kredyt na działalność gospodarczą -(...)nr(...)w wysokości 14 800,00 zł. Poręczycielem tego kredytu byłaE. L.,

(dowód: umowa - k. 43 - 51)

.
Nakazem zapłaty z dnia 26 czerwca 2018 r. wydanym w sprawie o sygn. akt VGNc 952/18 Sąd Rejonowy w Sieradzu nakazałM. L.iE. L., aby zapłacili solidarnie na rzeczBanku (...) S.A.weW.kwotę 21 103,17 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienieod dnia 22 marca 2018 r. i kwotę 2 681,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu,

(dowód: nakaz zapłaty - k. 20)

.
Nakazem zapłaty z dnia 30 lipca 2018 r. wydanym w sprawie o sygn. akt VIII Nc 340/18 Sąd Rejonowy w Wieluniu VIII Zamiejscowy Wydział Cywilnyz siedzibą wP.nakazałM. L.iE. L., aby zapłacili solidarnie na rzeczBanku (...) S.A.weW.kwotę 15 834,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 22 marca 2018 r. i kwotę 2 492,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu,

(dowód: nakaz zapłaty - k. 21)

.
Nakazem zapłaty z dnia 30 lipca 2018 r. wydanym w sprawie o sygn. akt VIII Nc 339/18 Sąd Rejonowy w Wieluniu VIII Zamiejscowy Wydział Cywilnyz siedzibą wP.nakazałM. L.iE. L., aby zapłacili solidarnie na rzeczBanku (...) S.A.weW.kwotę 14 383,78 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 22 marca 2018 r. i kwotę 2 492,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu,

(dowód: nakaz zapłaty - k. 22)

.
Nakazem zapłaty z dnia 8 października 2018 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I Nc 170/18 Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim nakazałM. L.iE. L., aby zapłacili solidarnie na rzeczBanku (...) S.A.weW.kwotę 85 352,21 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 22 marca 2018 r. i kwotę 4 684,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu,

(dowód: nakaz zapłaty - k. 19)

.
Na mocy umowy przelewu wierzytelności z 25 września 2018 r. i aneksuz dnia 8 października 2018 r., następca prawnyBanku (...) S.A.z siedzibą we(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wW.przelał na rzecz powoda swoje wierzytelności wobecE.iM.małżonkówL., które wynikają z powyższych umów o kredyt na działalność gospodarczą,

(dowód: umowa z załącznikami - k. 61 - 111)

.
Na mocy umowy z 24 listopada 2016 r., sporządzonej przed notariuszemJ. T.w Kancelarii Notarialnej wW., za numerem Rep.A(...),M.iE.małżonkowieL.sprzedaliA. L.iS. L.udziały wynoszące po ½ (jedna druga) części dla każdego z nich w  nieruchomości położonej wC., gminaS., składającej się zdziałek o numerach (...), o powierzchni 2,4900 ha, dla której Sąd Rejonowy w Bełchatowie prowadziksięgę wieczystą (...)oraz na mocy którejM. L.sprzedałA. L.iS. L.udziały wynoszące po ½ (jedna druga) części dla każdego z nich  w nieruchomości położonej wT., gminaD., składającej się z działek o numerach:(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...)i 655, o powierzchni 0,9600 ha, dla  której Sąd Rejonowy w Wieluniu VII Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibąwP.prowadziksięgę wieczystą (...),

(dowód: umowa- k. 231 - 236; odpis z ksiąg wieczystych - k. 116 - 127)

.
M. L.od 1991 r. był leczony w związku z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi. W stosunku do niego stwierdzano czasową niezdolność do pracy. Od 2020 r. jest rencistą,

(dowód: dokumentacja medyczna i ubezpieczeniowa - k. 165 - 187; zeznania świadków:E. L.- k. 193i nagranie rozprawy z 25 lutego 2021 r. - płyta - koperta - k. 279, minutaod 00:29:41 do 00:44:44 iM. L.- k. 193 - 193 verte i nagranie rozprawy z 25 lutego 2021 r. - płyta - koperta - k. 279, minuta od 00:44:44do 00:54:33)

.
E.iM.małżonkowieL.utrzymują się ze świadczeń rentowych, nie posiadają majątku nieruchomego, spłacają kredyty. W momencie sprzedaży powyższych nieruchomości mieli zadłużenie w wysokości kilkuset tysięcy złotych,

(dowód: zeznania świadków:E. L.- k. 193 i nagranie rozprawyz 25 lutego 2021 r. - płyta - koperta - k. 279, minuta od 00:29:41 do 00:44:44iM. L.- k. 193 - 193 verte i nagranie rozprawy z 25 lutego 2021 r.- płyta - koperta - k. 279, minuta od 00:44:44 do 00:54:33)

.
Powyższy stan faktyczny jest w większej części bezsporny, ponieważ został oparty na dowodach nie negowanych przez strony oraz na ich zgodnych twierdzeniach.
Sąd nie dał wiary zeznaniom pozwanych w zakresie, w jakim twierdzili,że nic nie wiedzieli o zadłużeniu rodziców w momencie podpisywania umowy, gdyż ich zeznania w tym zakresie są gołosłowne oraz sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego.
Sąd nie dał wiary zeznaniom świadkaE. L., z których wynika,że w momencie sprzedaży nieruchomości regulowali na bieżąco swoje zobowiązania, gdyż są sprzeczne z zeznaniami świadkaM. L., który stwierdził, że w tym czasie małżonkowie mieli problemy finansowe, a takżesą stronnicze, bowiem oczywistym jest, że świadek ma interes, by zeznawaćna korzyść pozwanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powództwo jest zasadne i zasługuje w całości na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że powód dochował terminu określonego wart. 534 k.c., gdyż pozew został złożony 9 października 2020 r.,a do zaskarżonej czynności prawnej doszło w 2016 r.
Celem instytucji skargi pauliańskiej, przewidzianej w przepisachart. 527 - 535 k.c., jest ochrona interesów wierzyciela na wypadek nielojalnego (czy wręcz nieuczciwego) postępowania dłużnika, który z pokrzywdzeniem wierzyciela wyzbywa się składników swego majątku na rzecz osób trzecich lub majątek ten obciąża, zaciągając kolejne zobowiązania i w ten sposób stwarza lub pogłębia stan swojej niewypłacalności.
Konstrukcja skargi pauliańskiej oparta jest na instytucji względnej bezskuteczności czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzyciela (patrz wyrok Sądu Najwyższego z 5 czerwca 2002 r., II CKN 1336/00, LEX nr 55083). Ochrona ta polega na możliwości zaskarżenia przez wierzyciela krzywdzącej go czynności prawnej celem uznania tej czynności za bezskuteczną względem niego.
Zgodnie z treścią przepisuart. 527 k.c.przesłankami powództwa o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną są: dokonanie przez dłużnika z osobą trzecią czynności prawnej, na skutek której osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową oraz na skutek której doszło do pokrzywdzenia wierzycieli, działanie dłużnikaze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, wiedza lub możliwość (przy zachowaniu należytej staranności) dowiedzenia się o tym przez osobę trzecią. Wskazane powyżej przesłanki spełnione być muszą łącznie.
Na powodzie zatem spoczywał obowiązek wykazania, że: przysługujemu wobec dłużników wierzytelność; dokonano zaskarżonej czynności prawnej między dłużnikami i osobą trzecią, na podstawie której osoba trzecia uzyskała korzyść; doszło do pokrzywdzenia wierzyciela wskutek dokonania zaskarżonej czynności; dłużnicy działali ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela, a osoba trzecia wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła dowiedziećsię o tym, że dłużnicy działali ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli (chyba,że zaistniało domniemanie zart. 527 § 3 k.c.).
Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy należy stwierdzić, co jest oczywiste, że pozwani na skutek zawarcia z dłużnikami umowy sprzedaży udziałów w obu nieruchomościach uzyskali korzyść majątkową.
W tym miejscu trzeba jeszcze dodać, że do przyjęcia, iż osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową wystarczy wykazanie, że na podstawie czynności prawnej dłużnika nabyła ona rzecz lub prawo albo została zwolnionaz obowiązku, co spowodowało zmianę w majątku dłużnika prowadzącądo pokrzywdzenia wierzycieli (patrz wyrok Sądu Najwyższego z 7 grudnia 1999 r., I CKN 287/98, LEX nr 147235). Należy też dodać, że osoba trzecia uzyskuje „korzyść majątkową” w rozumieniuart. 527 k.c.także wtedy, gdy płaci za rzecz nabytą od dłużnika cenę odpowiadającą wartości rynkowej tej rzeczy, bowiem nie chodzi o korzyść majątkową w sensie potocznym, utożsamianą np. z nabyciem rzeczy za cenę niższą od wartości tej rzeczy - w takim bowiem przypadkuza „korzyść” uważa się różnicę między wartością rynkową rzeczy, a zapłaconą ceną. Korzyścią majątkową w rozumieniuart. 527 k.c.jest zatem nabycie przez osobę trzecią prawa majątkowego, przedstawiającego pewną wartość, przy czym drugorzędne znaczenie ma cena nabycia (patrz wyrok Sądu Apelacyjnegow Gdańsku z 28 października 1999 r., I ACa 638/9, OSA 2002, z. 2, poz. 14).
Powód wykazał w toku procesu, że posiada wierzytelności wobec dłużników. Na tę okoliczność powód przedstawił umowy o kredyt i tytuły egzekucyjne, z których wynika wysokość wierzytelności oraz umowę przelewu wierzytelności. Pozwani nie próbowali nawet udowadniać, że wierzytelnościnie istnieją lub istnieją w mniejszym zakresie, gdyż na tę okolicznośćnie przedstawili żadnego dowodu.
Kontynuując rozważania w niniejszej sprawie zwrócić wypada uwagęna wyrok z 29 maja 2007 r. (V CSK 77/07, Lex nr 611455), w którym Sąd Najwyższy przyjął, że dłużnik działa ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela, jeżeli ma rozeznanie co do tego, że w następstwie wyzbycia się przez niegow całości lub w części majątku nadającego się do egzekucji ucierpi materialny interes wierzyciela, a nadto, że za przyjęciem, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli przemawia wiedza dłużnika o wszczętych przeciwko niemu postępowaniach egzekucyjnych i utrata płynności finansowej prowadzonej przez niego działalności gospodarczej.
Należy także dodać, że w orzecznictwie sądów powszechnych wskazujesię, że do przyjęcia świadomości dłużnika działania z pokrzywdzenia wierzycieli,o którą chodzi wart. 527 § 1 k.c., wystarczy, by dłużnik takie pokrzywdzenie przewidywał w granicach ewentualności (patrz wyrok Sądu Apelacyjnegow Gdańsku z 10 stycznia 1995 r., I ACr 1014/94). Natomiast zamiar pokrzywdzenia wierzyciela i zła wiara dłużnika nie jest konieczna dla objęcia wierzyciela ochroną na podstawieart. 527 k.c.i nast., (patrz wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 19 września 2006 r., I ACa 1021/05, LEX nr 298435).
Mając powyższe na uwadze oraz zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Sąd doszedł do przekonania, że dłużnicy działali ze świadomością pokrzywdzenia powoda (jego poprzednika prawnego), gdyż w wyniku sprzedaży stali się niewypłacalni, co w sprawie jest niewątpliwe (nie mają majątku, utrzymują się z niskich świadczeń rentowych). Będąc w bardzo złej sytuacji finansowej, o której sami mówili (mieli kilkuset tysięcy zadłużenia z różnych kredytów) wyzbyli się jedynego składnika majątkowego, z którego wówczas poprzednik prawny powoda mógłby się zaspokoić. Zatem mogli przewidywać pokrzywdzenie wierzycieli w granicach ewentualności i to przewidywali, gdyżM. L.zeznał, że w chwili zawierania umowy sprzedaży miał problemy finansowe. Co prawdaE. L.zeznała, że wtedy mieli jeszcze płynność finansową, ale jej zeznaniom Sąd nie dał wiary, co szerzej omówił przy ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego. Ponadto należy stwierdzić,że pozwani nie udowodnili, że ich ojciec, a tym bardziej matką, nie mieli w chwili zawierania umowy możliwości podjęcia świadomej lub swobodnej decyzji, gdyż na tę okoliczność nie przedstawili stosownych dowodów, np. opinii biegłego lekarza psychiatry. Dodać w tym miejscu wypada także, że wnioseko ubezwłasnowolnienie dłużnika nie został uwzględniony.
Pozwani są osobami bliskimi w stosunku do dłużników, zatem w toku procesu musieliby obalić domniemanie wynikające z treściart. 527 § 3 k.c.To się jednak pozwanym nie udało, gdyż ich zeznaniom Sąd nie dał wiary.
Pozwanym nie udało się także zwolnić od obowiązku zadośćuczynienia roszczeniu wierzyciela żądającego uznania czynności prawnej za bezskuteczną (art. 533 k.c.), ponieważ go nie zaspokoili ani też nie wskazali wystarczającego do jego zaspokojenia mienia dłużników. Nie udowodnili, że ekwiwalentza nieruchomość w postaci kwoty 150 000,00 zł jest w posiadaniu dłużników.
Na koniec rozważań prawnych należy zauważyć, że dla zasadności powództwa zart. 527 k.c.nie było konieczne legitymowanie się przez powoda tytułami wykonawczymi na wierzytelności, których ochrony domagał się w tej sprawie. Wystarczające było wykazanie istnienia skonkretyzowanej wierzytelności względem dłużników. Tytuł wykonawczy przeciwko nim będzie potrzebny powodowi dopiero w celu prowadzenia egzekucji, natomiast w tej sprawie chodziło jedynie o zbadanie, czy skuteczne wobec wierzyciela było wyjście przedmiotowych nieruchomości z majątku dłużników. W razie uwzględnienia powództwa możliwe będzie prowadzanie z nich egzekucji, tak jakby nadal były własnością dłużników.
Z tych wszystkich względów należało uznać zaskarżoną czynność prawną za bezskuteczna wobec powoda i orzec, jak w punkcie 1 wyroku, na podstawieart. 527 k.c.
O kosztach procesu, na które składała się opłata stosunkowa w wysokości 6 834,00 zł i opłata za zastępstwo prawne w wysokości 5 400,00 zł, ustalonana podstawie § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 265), powiększona o opłatę skarbowąod pełnomocnictwa w wysokości 17,00 zł, Sąd orzekł, jak w pkt 2 wyroku,na podstawieart. 98 k.p.c.