Sąd Okręgowy w Białymstoku
III Wydział Karny
Sygnatura akt: III Ko 349/20
Data wyroku: 2020-12-17 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE
Sędziowie: Sędzia Mariusz Kurowski
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: art. 8 ust. 1 ustawy z 23.02.1991 roku

sygn. akt III Ko 349/20

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 17 grudnia 2020 r.
Sąd Okręgowy w Białymstoku III Wydział Karny w składzie:
Przewodniczący: Sędzia Mariusz Kurowski
Protokolant Katarzyna Zuzda
przy udziale prokuratora: Radosława Smoktunowicza
po rozpoznaniu w dniu 08.12.2020 r.
sprawy z wnioskuF. T.
o zadośćuczynienie wynikłe z wydania wobecW. T.przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Białymstoku wyroku z dnia 6 sierpnia 1947 r. w sprawie o sygn. akt R 551/47
na podstawieart. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 roku o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego(tj. Dz.U. z 2020 r. poz. 1820).

I
Zasądza od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcyF. T.zadośćuczynienie w kwocie 155 000 (stu pięćdziesięciu pięciu tysięcy) złotych z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty

II
Oddala wniosek w pozostałym zakresie.

III
Zasądza od Skarbu Państwa na rzeczF. T.kwotę 240 (dwustu czterdziestu) złotych tytułem zwrotu poniesionych wydatków.

IV
Kosztami postępowania obciąża Skarb Państwa.

SSO Mariusz Kurowski

UZASADNIENIE

Formularz UWO

Sygnatura akt

IIIKo349/20

WNIOSKODAWCA

F. T.

ZWIĘZŁE PRZEDSTAWIENIE ZGŁOSZONEGO ŻĄDANIA

1.

Odszkodowanie (kwota główna)

Odsetki

1.

2.

Zadośćuczynienie (kwota główna)

Odsetki

1.

Zasądzenie od Skarbu Państwa kwoty 250 000 złotych z powodu krzywdy, której doznał ojciec wnioskodawcy z powodu wydania wobec jego osoby w dniu 06.08.1947 r. wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Białymstoku o sygn. Sr 551/47.

Zasądzenie ustawowych odsetek za opóźnienie w zapłacie od daty uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

3.

Inne

1.

Ustalenie faktów

Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Fakt

Dowód

Numer karty

3.1.1.

Wstąpienie przezW. T.- rolnika ze wsiS., ojca czworga dzieci, w grudniu 1945 roku do N.S.Z.

Zeskanowane materiały archiwalne na płycie CD z akt III Ko 196/20

15 akt III Ko 196/20

Kserokopia Wojskowego Sądu Rejonowego w Białymstoku

6-7

3.1.2.

Zatrzymanie w dniu 2 kwietnia 1946 rokuW. T.przez funkcjonariuszy Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa wG.. Dokonanie ww. funkcjonariuszy przez jego rewizji osobistej jak też rewizji mieszkania.

Zeskanowane materiały archiwalne na płycie CD z akt III Ko 196/20

15 akt III Ko 196/20
(14, 18, 24 akt Sr 551/47)

3.1.3.

Przesłuchanie w dniu 18.04.1946 r.W. T.przez f-sza PUB wG., w trakcie którego przyznał się on do stawianych mu zarzutów.

Zeskanowane materiały archiwalne na płycie CD z akt III Ko 196/20

15 akt III Ko 196/20
(44-47 akt Sr 551/47)

3.1.4.

Postanowienie Wojskowego Prokuratora Rejonowego w Białymstoku z dnia 19.04.1946 r. o tymczasowym aresztowaniuW. T..

Zeskanowane materiały archiwalne na płycie CD z akt III Ko 196/20

15 akt III Ko 196/20
(58 akt Sr 551/47)

3.1.5.

Postanowienie Wojskowego Prokuratora Rejonowego w Białymstoku z dnia 07.05.1946 r. o wszczęciu śledztwa przeciwkoW. T..

Zeskanowane materiały archiwalne na płycie CD z akt III Ko 196/20

15 akt III Ko 196/20
(61 akt Sr 551/47)

3.1.6.

Kolejne przesłuchanieW. T., podczas którego jak wcześniej przyznał się do stawianych zarzutów.

Zeskanowane materiały archiwalne na płycie CD z akt III Ko 196/20

15 akt III Ko 196/20
(70-72 akt Sr 551/47)

3.1.7.

Wystosowanie w dniu 11.05.1946 roku aktu oskarżenia przeciwkoW. T.i pięciu innym mężczyznom.

Zeskanowane materiały archiwalne na płycie CD z akt III Ko 196/20

15 akt III Ko 196/20
(96-100 akt Sr 551/47)

3.1.8.

Posiedzenie Wojskowego Sądu Rejonowego w Białymstoku w dniu 24.07.1946 roku, na którym ów sąd postanowieniem zwrócił akta do postępowania przygotowawczego celem wskazania surowszej kwalifikacji. Jednocześnie przedłużył wobec represjonowanego tymczasowe aresztowanie.

Zeskanowane materiały archiwalne na płycie CD z akt III Ko 196/20

15 akt III Ko 196/20
(103 akt Sr 551/47)

3.1.9.

Postanowienie o zatwierdzeniu aktu oskarżenia z dnia 26.07.1946 roku i skierowaniu go do sądu.

Zeskanowane materiały archiwalne na płycie CD z akt III Ko 196/20

15 akt III Ko 196/20
(109 akt Sr 551/47)

3.1.10.

Rozprawa w dniu 11.09.1946 r. przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Białymstoku, na którejW. T., podobnie jak pięciu pozostałych współoskarżonych oświadczył, że jego przyznanie się było wymuszone biciem, i w jego trakcie którego wybito mu ząb. Po tych oświadczeniach postanowieniem wydanym na kolejnym terminie rozprawy - w dniu 30.10.1946 r. ww. sąd zwrócił sprawę prokuratorowi celem wyjaśnienia, w jakich okolicznościach uzyskano przyznanie się do winy.

Zeskanowane materiały archiwalne na płycie CD z akt III Ko 196/20

15 akt III Ko 196/20
(115-120, 124-129 akt Sr 551/47)

ZeznaniaF. T.

14v-15

3.1.11.

Uzupełnianie do dnia 30.05.1947 r. śledztwa w żądanym przez WSR zakresie, w tym przesłuchiwanie funkcjonariuszy PUB. Przez cały ten okresW. T.przebywał w areszcie wB.. Jedyną czynnością przeprowadzoną z represjonowanym była jego konfrontacja zA. K., który go zwerbował, a który tę okoliczność wówczas potwierdził.

Zeskanowane materiały archiwalne na płycie CD z akt III Ko 196/20

15 akt III Ko 196/20
(130-202, 186-187 akt Sr 551/47)

3.1.12.

Ustawa o amnestii dla członków podziemia niepodległościowego z dnia 22.02.1947 r., która weszła w życie w dniu 25.02.1947 roku.

Notoria powszechna

3.1.13.

Postanowienie o umorzeniu śledztwa wobec dwóm współoskarżonym:F. W.iK. W.- wobec braku dowodów winy.

Zeskanowane materiały archiwalne na płycie CD z akt III Ko 196/20

15 akt III Ko 196/20
(210 akt Sr 551/47)

3.1.14.

Ponowny akt oskarżenia, wystosowany w dniu 19.07.1947 roku.

Zeskanowane materiały archiwalne na płycie CD z akt III Ko 196/20

15 akt III Ko 196/20
(211 akt Sr 551/47)

3.1.15.

Rozprawa w dniu 06.08.1947 r. Po jej zakończeniu wyrok, mocą któregoW. T.został uznany winnym tego, że od grudnia 1945 roku do dnia zatrzymania tj. do dnia 29 marca 1946 roku na terenie gminyR., pow.S.wszedł w porozumienie z dowódcą kompanii nielegalnejorganizacji (...)w celu usiłowania zmiany przemocą ustroju Państwa Polskiego, tj. przestępstwa z art. 88 § 1 w zw. z art. 86 § 2 KKWP. Za ten czynW. T.został skazany na podstawieart. 86 § 2KKWP na karę 5 lat więzienia, zaś na podstawieart. 46§1 lit. b i art. 49§2KKWP na utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 2 lat, przy czym karę pozbawienia wolności na podstawieart. 5§1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 22 lutego 1947 r. o amnestiidarowano mu w całości.

Zeskanowane materiały archiwalne na płycie CD z akt III Ko 196/20

15 akt III Ko 196/20
(226-231 akt Sr 551/47)

Kserokopia wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Białymstoku

6-7 akt III Ko 196/20

3.1.16.

ZwolnienieW. T.z aresztu w dniu 07.08.1947 roku i jego powrót do rodziny.

Zeskanowane materiały archiwalne na płycie CD z akt III Ko 196/20

15 akt III Ko 196/20
(234 akt Sr 551/47)

ZeznaniaF. T.

14v-15

3.1.17.

Unieważnienie wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 06.08.1947 r. o sygn. akt Sr 551/47.

Postanowienie Sądu Okręgowego w Białymstoku

17-17v akt III Ko 196/20

Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Fakt

Dowód

Numer karty

3.2.1.

Wybicie większej ilości zębówW. T.podczas przesłuchań przez funkcjonariuszy UB.

zeznania świadkaF. T.

14v-15

ocena DOWODów

Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 3.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

3.1.1

Zeskanowane materiały archiwalne na płycie CD z akt III Ko 196/20

Archiwalne dokumenty o niekwestionowanej treści.

Kserokopia wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Białymstoku

Archiwalny dokument o niekwestionowanej treści.

3.1.2

Zeskanowane materiały archiwalne na płycie CD z akt III Ko 196/20

Archiwalne dokumenty o niekwestionowanej treści.

3.1.3

Zeskanowane materiały archiwalne na płycie CD z akt III Ko 196/20

Archiwalne dokumenty o niekwestionowanej treści.

3.1.4

Zeskanowane materiały archiwalne na płycie CD z akt III Ko 196/20

Archiwalne dokumenty o niekwestionowanej treści.

3.1.5

Zeskanowane materiały archiwalne na płycie CD z akt III Ko 196/20

Archiwalne dokumenty o niekwestionowanej treści.

3.1.6

Zeskanowane materiały archiwalne na płycie CD z akt III Ko 196/20

Archiwalne dokumenty o niekwestionowanej treści.

3.1.7

Zeskanowane materiały archiwalne na płycie CD z akt III Ko 196/20

Archiwalne dokumenty o niekwestionowanej treści.

3.1.8

Zeskanowane materiały archiwalne na płycie CD z akt III Ko 196/20

Archiwalne dokumenty o niekwestionowanej treści.

3.1.9

Zeskanowane materiały archiwalne na płycie CD z akt III Ko 196/20

Archiwalne dokumenty o niekwestionowanej treści.

3.1.10

Zeskanowane materiały archiwalne na płycie CD z akt III Ko 196/20

Archiwalne dokumenty o niekwestionowanej treści.

ZeznaniaF. T.

Zeznania świadka w zakresie, w jakim potwierdzają fakt bicia jego ojca podczas prowadzonego przeciwko niemu śledztwa znajdują jednoznaczne uwierzytelnienie w ww. materiałach archiwalnych znajdujących się na płycie CD z akt III Ko 196/20.

3.1.11

Zeskanowane materiały archiwalne na płycie CD z akt III Ko 196/20

Archiwalne dokumenty o niekwestionowanej treści.

3.1.12

Notoria powszechna

Powszechnie znany historyczny fakt.

3.1.13

Zeskanowane materiały archiwalne na płycie CD z akt III Ko 196/20

Archiwalne dokumenty o niekwestionowanej treści.

3.1.14

Zeskanowane materiały archiwalne na płycie CD z akt III Ko 196/20

Archiwalne dokumenty o niekwestionowanej treści.

3.1.15

Zeskanowane materiały archiwalne na płycie CD z akt III Ko 196/20

Archiwalne dokumenty o niekwestionowanej treści.

Kserokopia wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Białymstoku

Archiwalny dokument o niekwestionowanej treści.

3.1.16

Zeskanowane materiały archiwalne na płycie CD z akt III Ko 196/20

Archiwalne dokumenty o niekwestionowanej treści.

ZeznaniaF. T.

Zeznania świadka potwierdzające przebywanie jego ojcaW. T.w areszcie i powrót do domu znajdują potwierdzenie w ww. uznanych za wiarygodne dokumentach.

3.1.17

Postanowienie Sądu Okręgowego w Białymstoku

Prawomocne orzeczenie sądu powszechnego o niekwestionowanej treści.

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 3.1 albo 3.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

3.2.1

ZeznaniaF. T.

Jedynie co do wskazanej przez świadka okoliczności, że jego ojcu w trakcie przedmiotowego postępowania na etapie śledztwa wybito więcej niż jeden ząb sąd nie dał wiary. W momencie powrotu ojca do domuF. T.miał zaledwie 7 lat. Treść protokołu rozprawy z 30.10.1946 r. jasno wskazuje, że wówczasW. T.oświadczył, iż wybito mu wyłącznie jeden ząb (jak też mocno bito go po innych częściach ciała). Nie sposób zatem nie dać wiary ww. oświadczeniu represjonowanego jeśli się weźmie pod uwagę okoliczności, w jakich to wyjawił. Jak bowiem wynika z akt Wojskowego Sądu Rejonowego w Białymstoku o sygn. SR 551/47 później był on już jedynie raz przesłuchiwany - konfrontowany zA. K., który miał być jego dowódcą i który potwierdzał tę okoliczność. Przeczy to potrzebie wymuszania biciem określonej treści depozycji od represjonowanego. Zwłaszcza, że ta konfrontacja miała miejsce już po zamknięciu śledztwa i wejściu w życie ustawy amnestyjnej z 22.02.1947 r. w oparciu o którą ten mężczyzna się ujawnił. NadtoW. T.też zdawał sobie sprawę, że zostanie objęty przepisami ww. ustawy czego dowodem jest, że zarówno on jak i pozostali współoskarżeni od marca 1947 r. pisali prośby o przyspieszenie rozprawy (k 172 akt Wojskowego Sądu Rejonowego).
Nie kwestionując, iżF. T.zeznaje wedle swe najlepszej wiedzy, należało przyjąć, że ta część jego zeznań nie znajduje oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym i stanowi uzyskany od ojca wiele lat później zniekształcony przekaz zdarzeń. Zgodnym z zasadami doświadczenia życiowego jest przyjęcie, że po tak traumatycznych przeżyciach dana osoba o utratę zdrowia (pozostałych zębów) będzie w takiej sytuacji obwiniała Funkcjonariuszy(...), niezależnie od faktu, czy tak rzeczywiście było. Nie sposób też pominąć opłakanego stanu służby zdrowia w powojennych latach jak też ówczesnego stopnia uświadomienia potrzeby dbania o uzębienie wiejskiej ludności.

PODSTAWA PRAWNA

Odszkodowanie

1.

Kwota główna

Odsetki

1.

Zwięźle o powodach podstawy prawnej

Zadośćuczynienie

2.

Kwota główna

Odsetki

Podstawą prawną zasądzenia zadośćuczynienia za cierpienia związane z wydaniem unieważnionego wyroku skazującegoW. T.jest przepisart. 8 ust 1 ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiegoorazart. 445 § 2 i 1 k.c.dookreślający tę zasadę co do pozbawienia wolności.

Podstawę zasądzenia odsetek za opóźnienie stanowi przepisart. 481 § 1 i 2 k.c.

Zwięźle o powodach podstawy prawnej

Inne

3.

Zwięźle o powodach podstawy prawnej

ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU W PRZEDMIOCIE ŻĄDANIA

Zwięźle o powodach rozstrzygnięcia

Odszkodowanie

1.

Kwota główna

Odsetki

Zadośćuczynienie

2.

Kwota główna

Odsetki

Na wstępie wskazać wypada, że przepisyustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiegonie przewidują samoistnych roszczeń dla dzieci represjonowanego, a jedynie stanowią o przejściu na te osoby jego uprawnień. Tego rodzaju rozumienie tych przepisów podzielił Sąd Najwyższy w uchwale z 05.10.1995 r. (sygn. akt I KZP 23/95). Jest to o tyle istotne, że celem prawidłowego określenia zadośćuczynienie zasadnym jest zbadanie rozmiaru krzywdy represjonowanego, a nie wnioskodawcy. Sąd orzekający w niniejszym składzie również podziela ustalone od wielu lat stanowisko judykatury, że zadośćuczynienie nie może być mierzone wyłącznie dolegliwościami osoby represjonowanej, ale uwzględniać współczesny standard społeczeństwa. Winno być zatem ustalone z umiarem, w rozsądnych granicach przystających do aktualnej stopy życiowej.
Określając kwotę zadośćuczynienia sąd miał na uwadze, że wW. T.przebywał w areszcie od 29.03.1946 r. do 07.08.1947 r. Zasadnym jest podkreślić, że podczas śledztwa prowadzonego przed pierwszą rozprawą stosowana była wobec niego przemoc fizyczna, którą można określić jako tortury. W jej trakcie represjonowany doznał ubytku uzębienia, którego nie wyleczył do końca życia, co pozwala wskazać, że skutki tej izolacji ciągnęły się za nim do końca jego dni. Nie sposób również pominąć, że w momencie pozbawienia wolnościW. T.miał na utrzymaniu czworo małych dzieci i bardzo złą sytuację materialną - nie posiadał nawet domu, który podczas działań wojennych został rozebrany. Zatem jego cierpienia należy określić jako bardzo duże skoro nie dość, że znęcano się nad nim fizycznie to w trakcie tych zachowań towarzyszyła mu świadomość, że był jedynym dorosłym mężczyzną zdolnym do ciężkiej pracy umożliwiającej istotną poprawę bytu najbliższych. Nie sposób jednakże też nie uwzględnić, że co najmniej od początku marca 1947 r., wskutek uchwalenia ustawy amnestyjnej, represjonowany zdawał sobie sprawę, że odzyskanie przez niego wolności to wyłącznie kwestia czasu (czego dowodem jest jego wniosek o przyspieszenie rozprawy). Zdaniem sądu brak jest również okoliczności wskazujących, by po zwrocie sprawy do postępowania przygotowawczego stosowano wobecW. T.przemoc fizyczną skoro tę używano wyłącznie do wymuszania od niego określonej treści wyjaśnień, a w tym czasie represjonowany już ich nie składał. Jedyną tego rodzaju czynnością była konfrontacja ze swym dowódcą, który korzystając z ww. ustawy się ujawnił i ujawnił wszelkie okoliczności wejścia w porozumienie zW. T.. To pozwala wskazać, że funkcjonariusze UB nie mieli motywu, by ponownie tak się zachowywać wobec represjonowanego.
Powyższe okoliczności, w tym trwały skutek tego pozbawienia wolności, uzasadniły określenie wysokości zadośćuczynienia za jeden jego miesiąc od dnia zatrzymania do marca 1947 r. w wysokości nieco powyżej dwukrotności średniego miesięcznego przeciętnego wynagrodzenia, które obecnie wynosi 5 168,93. Natomiast wysokość zadośćuczynienia za pozostały okres sąd ustalił na 1,5 krotność ww. kwoty. Mając na uwadze, że w momencie ogłoszenia amnestiiW. T.był pozbawiony wolości już ponad jedenaście miesięcy. Dlatego za ww. pierwszy okres sąd przyznał łącznie kwotę 115 000 zł, zaś za drugi łącznie 40000 zł, co w sumie daje kwotę 155 000 zł.
W pozostałym zakresie wniosek należało oddalić jako wygórowany i przez to nieuzasadniony. Oczywistym jest, że nie istnieje możliwość całkowitego zrekompensowania doznanej krzywdy skoro trudno ją przeliczyć na pieniądze. Tym niemniej, zdaniem sądu, ujawnione okoliczności przemawiają za przyjęciem, iż zasądzenie wyższej niźli ww. kwota stanowiłoby nieuzasadnione wzbogacenie.

Przepisart. 481 § 1 i 2 k.c.wprost stanowi, że w wypadku opóźnienia w spełnieniu świadczenia i złożenia przez uprawnionego takiego żądania zasadnym jest zasądzenie odsetek za opóźnienie.

Inne

3.

Inne ROZSTRZYGNIĘCIA Zawarte w WYROKU

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

KOszty procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

III

O poniesionych przez wnioskodawcę wydatkach, które sprowadzały się do kosztów zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie § 11 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 z późn. zm.).

IV

O kosztach postępowania w sprawie orzeczono w myślart. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego(tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 1820).

PODPIS