Sąd Okręgowy w Radomiu
IV Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ca 596/21
Data wyroku: 2021-10-20 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Joanna Kaczmarek - Kęsik
Słowa kluczowe: Dobra osobiste
Podstawa prawna: art. 55 kpc, art 56 kpc, art 321§1 kpc, art. 448 kc, art.386§4 kpc
Teza: " W regule wyrażonej w art. 321 par. 1 kpc mieści się zakaz orzekania zarówno o czymś więcej, jak i o czymś innym, niż obejmuje żądanie pozwu, a także zakaz orzekania przez sąd bez żądania".

Sygn. akt IV Ca 596/21

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem zaocznym z dnia 21 czerwca 2021 roku Sąd Rejonowy w Radomiu zasądził odM. G.na rzecz Prokuratora RejonowegoR.– Zachód wR.działającego na rzeczP. D.iT. D.kwotę 2.500 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 26 stycznia 2021 roku do dnia zapłaty, wyrokowi w punkcie I nadał rygor natychmiastowej wykonalności oraz nakazał ściągnąć odM. G.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Radomiu kwotę 266,05 zł tytułem nieuiszczonej opłaty od pozwu.
Apelację od powyższego wyroku wniósł Prokurator RejonowyR.– Zachód wR., zaskarżając wyrok w całości. Zarzucił:
- naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicieart. 321 k.p.c.polegające na orzeczeniu ponad żądanie pozwu kwoty 2.500 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 26 stycznia 2021 roku do dnia zapłaty na rzecz Prokuratora RejonowegoR.– Zachód wR.działającego na rzeczP. D.iT. D., podczas gdy powód domagał się zasądzenia ww. kwoty na rzecz organizacji społecznej –Stowarzyszenia (...)nad Zwierzętami;
- naruszenieart. 55 k.p.c.poprzez zasądzenie na rzecz Prokuratora RejonowegoR.– Zachód wR.kwoty 2.500 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 26 stycznia 2021 roku do dnia zapłaty, podczas gdy legitymacja prokuratora do wniesienia pozwu ma charakter formalny i nie wynika ze stosunku prawnomaterialnego.
Wskazując na powyższe wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie odM. G.na rzeczStowarzyszenia (...)nad Zwierzętami kwoty 2.500 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 26 stycznia 2021 roku do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistychP. D.iT. D.oraz zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania w całości.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jest zasadna o tyle, że prowadzi do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania odwoławczego.
W sprawie niniejszej doszło do nierozpoznania przez Sąd Rejonowy istoty sprawy. Przez nierozpoznanie istoty sprawy na gruncieart. 386 § 4 k.p.c.rozumie się nierozstrzygnięcie o żądaniu strony, czyli niezałatwienie przedmiotu sporu, całkowite zaniechanie wyjaśnienia istoty lub treści spornego stosunku prawnego.
W rozpoznawanej sprawie pozew wniósł Prokurator RejonowyR.– Zachód wR.działając na rzecz oznaczonych osób, tj.P. D.iT. D., żądając zasądzenia od pozwanegoM. G.na rzeczStowarzyszenia (...)nad Zwierzętami kwoty 2.500 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 26 stycznia 2021 roku do dnia zapłaty za naruszenie dóbr osobistych tych osób, tj. kwoty 1.000 zł z tytułu naruszenia dóbr osobistychP. D.i kwoty 1.500 zł z tytułu naruszenia dóbr osobistychT. D.(k. 3-4, k. 22, k.23). Żądanie prokuratora działającego na rzecz oznaczonych osób dotyczyło zatem zasądzenia odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny (art. 448 k.c.).
Udział prokuratora w postępowaniu cywilnym regulują przepisyart.7 k.p.c.orazart. 55 k.p.c.- 60k.p.c.Prokurator może żądać wszczęcia postępowania w każdej sprawie, jak również wziąć udział w każdym toczącym się już postępowaniu, jeżeli według jego oceny wymaga tego ochrona praworządności, praw obywateli lub interesu społecznego; w sprawach niemajątkowych z zakresuprawa rodzinnegoprokurator może wytaczać powództwa tylko w wypadkach wskazanych w ustawie (art. 7 k.p.c.). Prokurator, wytaczając powództwo na rzecz oznaczonej osoby, powinien ją wskazać w pozwie (art. 55 k.p.c.). W literaturze taką formę inicjowania postępowania przez prokuratora określa się jako niesamodzielne (niesamoistne) wytoczenie powództwa.  Prokurator, wytaczając powództwo, staje się stroną powodową w procesie. Jest on stroną w znaczeniu formalnym, a więc podmiotem, któremu przysługują prawa i którego obciążają obowiązki procesowe strony powodowej postępowania. Stroną w znaczeniu materialnym – podmiotem, którego praw (stosunku prawnego) dotyczy proces – jest ta osoba (ten podmiot), na rzecz której powództwo zostało wytoczone.
Zgodnie zart. 56 k.p.c.Sąd ma obowiązek zawiadomić osobę, na rzecz której prokurator wytoczył powództwo, doręczając jej odpis pozwu. Osoba ta może wstąpić do sprawy w każdym jej stanie w charakterze powoda, w tym wypadku do udziału prokuratora w sprawie stosuje się odpowiednio przepisy o współuczestnictwie jednolitym. Zawiadomienie osoby, na rzecz której prokurator wytoczył powództwo powinno nastąpić niezwłocznie po wpłynięciu pozwu do sądu, lecz nie później niż z chwilą wyznaczenia terminu pierwszej rozprawy jeśli zostanie ona wyznaczona. Przy pierwszym doręczeniu osobę tę należy pouczyć, że służy jej prawo do wstąpienia do sprawy w każdym jej stanie w charakterze powoda (por. M. Manowska (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I, wyd. IV, WKP 2021).
Zawiadomienie ww. osoby, na rzecz której prokurator wytoczył powództwo, o tym fakcie w celu umożliwienia jej wstąpienia do sprawy, na podstawieart. 56 k.p.c., następuje z urzędu i jest obligatoryjne. Do chwili wstąpienia do sprawy w charakterze powoda osoba, na rzecz której prokurator wytoczył powództwo jest jedynie stroną w znaczeniu materialnym lecz nie formalnym. Prokurator zaś nie jest stroną w znaczeniu materialnym - nie jest podmiotem stosunku materialnoprawnego, z którego roszczenie wynika, zatem nie można uwzględnić roszczenia na jego rzecz (zasądzić dochodzonej kwoty na jego rzecz).
W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy w ogóle nie zawiadomiłP. D.iT. D.o wytoczeniu na ich rzecz powództwa i nie doręczył im odpisu pozwu pozbawiając te osoby udziału w postępowaniu. Co więcej Sąd Rejonowy wydał na posiedzeniu niejawnym wyrok zaoczny, mocą którego zasądził odM. G.na rzecz Prokuratora RejonowegoR.– Zachód wR.działającego na rzeczP. D.iT. D.kwotę 2.500 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 26 stycznia 2021 roku do dnia zapłaty. Zatem Sąd Rejonowy naruszył przepisyart. 55 i art. 56 k.p.c.oraz orzekł o roszczeniu, które nie było objęte pozwem. Prokurator działający na rzeczP. D.iT. D.domagał się bowiem zasądzenia kwoty 2.500 zł na rzeczStowarzyszenia (...)nad Zwierzętami. Zasadny jest zatem również zarzut naruszenia przez Sąd Rejonowyart. 321§1 k.p.c.W świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego w regule wyrażonej wart. 321§1 k.p.c.mieści się zakaz orzekania zarówno o czymś więcej, jak i o czymś innym, niż obejmuje żądanie pozwu, a także zakaz orzekania przez sąd bez żądania (por. wyrok SN z 9 grudnia 2014r., III CNP 36/13, Lex 1621343).
Powyższe uchybienia skutkują oceną, iż Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy, bowiem nie orzekł o roszczeniu objętym pozwem, co skutkowało uchyleniem zaskarżonego wyroku na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.O kosztach postępowania Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 108 § 2 k.p.c.
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd Rejonowy winien zastosować tryb przewidziany wart. 56 k.p.c.poprzez zawiadomienieP. D.iT. D.o wytoczonym przez prokuratora na ich rzecz procesie, doręczenie im odpisu pozwu oraz umożliwienie im wstąpienia do sprawy w charakterze powodów. Następnie Sąd winien rozpoznać sprawę pod kątem zgłoszonego w pozwie roszczenia o zasądzenie odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny.
Joanna Kaczmarek – Kęsik