Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 203/21
Data wyroku: 2021-09-23 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jolanta Hawryszko, Sędzia Gabriela Horodnicka-Stelmaszczuk, Romana Mrotek
Słowa kluczowe: Ubezpieczenia społeczne
Podstawa prawna: art. 6 ust. 1 pkt. 1, art. 8 ust. 1, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 83 ust. 1 pkt. 1, art. 86 ust. 2 ustawy z dnia 13.10.1998 r.  systemie ubezpieczeń społecznych., art. 22 k.p., art. 83 § 1 k.c.

Sygn. akt III AUa 203/21

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 23 września 2021 r.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie następującym:

Przewodniczący:

Sędzia Gabriela Horodnicka-Stelmaszczuk (spr.)

Sędziowie:

Jolanta Hawryszko
Romana Mrotek

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 września 2021 r. w Szczecinie
sprawyM. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
przy udzialeT. S.
o objęcie ubezpieczeniem społecznym
na skutek apelacji ubezpieczonego
od wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie
z dnia 15 marca 2021 r., sygn. akt IV U 89/20

1
oddala apelację,

2
zasądza odM. K.na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Romana Mrotek

Gabriela Horodnicka-Stelmaszczuk

Jolanta Hawryszko

Sygn. akt III AUa 203/21

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.decyzją z dnia 21 listopada 2019 r.(...)stwierdził, żeM. K.jako pracownik u płatnika składekT. S.nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 1 maja 2019 r. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła ubezpieczona, domagając się zmiany zaskarżonej decyzji w całości, poprzez stwierdzenie, że podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 01 maja 2019 r. oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy podtrzymał swoje stanowisko, wniósł o oddalenie odwołania oraz zasądzenie od odwołującej się zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
UczestnikT. S.poparł odwołanie wniesione przezM. K..
Sąd Okręgowy w Koszalinie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 15 marca 2021 r. oddalił odwołanie ubezpieczonej i odstąpił od obciążania ubezpieczonej kosztami zastępstwa procesowego.

Sąd Okręgowy oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych:
T. S.od 8 marca 2011 r. prowadzi działalność gospodarczą w branży gastronomicznej, jest właścicielem dwóch restauracji: BistroP.wU.orazD.(...)(...)wB.gminaS..
W okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2018 r. jego firma osiągnęła przychód w wysokości 1.026.253,34 zł., zaś dochód w wysokości 160.374,79 zł.
Natomiast od 1 stycznia do 30 września 2019 r. osiągnęła przychód w wysokości 1.271.548,27 zł., a dochód 145.265,18 zł.
M. K.urodziła się (...),posiada wykształcenie średnie oraz ukończony kurs masażu II stopnia. Ubezpieczona pracowała na stanowisku kierownika-sprzedawcy oraz jako masażystka. Od 11 czerwca 2010 r. do 30 grudnia 2013 r. z krótkimi przerwami do 30 grudnia 2013 r. zgłoszona była jako osoba bezrobotna. Od 31 grudnia 2013 r. do 30 czerwca 2014 r. była zgłoszona do ubezpieczeń społecznych z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. Od 1 do 31 sierpnia 2014 r. wykonywała pracę na podstawie umowy zlecenia. Z kolei od 29 czerwca 2018 r. do 4 lipca 2018 r. krótkotrwale wykonywała pracę w Polsce na podstawie umowy zlecenia.
W lutym 2019 r. wróciła do Polski po pięcioletnim pobycie w Holandii, gdzie była pracownikiem fizycznym (zatrudniona była w szklarni).
W dniu 6 maja 2019 r., w trakcie przeprowadzonego badania ginekologicznego wnioskodawczyni dowiedziała się, że jest w 11-13 tygodniu ciąży. Ostatnią miesiączkę miała 8 marca 2019 r.
T. S.iM. K.podpisali umowę o pracę z dnia 30 kwietnia 2019 r., na czas nieokreślony z datą rozpoczęcia pracy od 1 maja 2019 r. Zapisano w niej, żeM. K.zostaje zatrudniona na stanowisku menagera w wymiarze pełnego etatu za wynagrodzeniem 5.650 zł miesięcznie. Jako miejsce wykonywania pracy wskazano(...)B.”.
Płatnik składek sporządził pisemny zakres obowiązków wnioskodawczyni na stanowisku menadżera, na które składały się : nadzorowanie funkcjonowaniarestauracji (...)wB., nadzór nad pracownikami, składanie zamówień na produkty, przyjmowanie dostaw, prowadzenie ksiąg(...), wystawianie i odbiór faktur, organizacja imprez okolicznościowych, rozliczanie kasy fiskalnej i obsługa systemu(...), delegowanie zadań, prowadzenie strony internetowej i reklamy w mediach społecznościowych.
Orzeczeniem lekarskim z dnia 29 kwietnia 2019 r.M. K.została dopuszczona do pracy na stanowisku menagera.
W dniu 4 maja 2019 r. wnioskodawczyni sporządziła wniosek o wypłatę wynagrodzenia w formie gotówkowej. Ponadto sporządzono kartę szkolenia wstępnego BHP, potwierdzającego przeprowadzenie instruktażu ogólnego i instruktażu stanowiskowego w dniu 30 kwietnia 2019 r. na stanowisku menagera oraz pełnomocnictwoz datą 6 maja 2019 r.
Wnioskodawczyni składała podpisy na listach obecności za miesiące maj 2019 r. – sierpień 2019 r. Kwitowała odbiór wynagrodzenia do rąk własnych za miesiące maj 2019 r. – wrzesień 2019 r., jak również sporządziła księgę dobrej praktyki higienicznej i produkcyjnej – rejestr przeprowadzonych zabiegów mycia i dezynfekcji za maj – sierpień 2019 r.; kartę rozmrażania, mycia i dezynfekcji urządzeń chłodniczych i zamrażalniczych za maj – sierpień 2019 r.; rejestr temperatur w urządzeniu chłodniczym za maj – sierpień 2019 r. oraz dwie karty przyjęcia artykułów spożywczych.
M. K.złożyła podpis pod dwoma dokumentami odbioru towaru oraz pod siedmioma fakturami VAT.
Restauracja (...)wB.jest lokalem całorocznym.
ŻonaT. J.S., jest współpracowniczką męża w prowadzonej działalności gospodarczej, z tego tytułu zgłoszona jest do ubezpieczeń społecznych. Zajmuje się dokumentacją związaną z prowadzoną działalnością i marketingiem, jak również zamawia towar oraz wystawia faktur VAT. Powyższe czynności (po zakończonym sezonie wU.) w restauracji wB.wykonuje takżeT. S..
Wrestauracji (...)zatrudnionych jest pięć osób: barmanka, kucharka, pomoc kuchenna i kelnerka. Wszyscy pracują za minimalnym wynagrodzeniem.
W dniu 2 września 2019 r. wnioskodawczyni otrzymała zwolnienie lekarskie w związku z ciążą. Z roszczeniem o wypłatę zasiłku chorobowego wystąpiła do ZUS 5 października 2019 r.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.10 października 2019 r. wszczął postępowanie w sprawie obowiązku ubezpieczeń społecznych oraz wysokości podstawy wymiaru składekM. K.z tytułu zatrudnienia od 1 maja 2019 r.
Zaskarżoną decyzją z dnia 21 listopada 2019 r. stwierdził, żeM. K.jako pracownik u płatnika składekT. S.nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 1 maja 2019 r.
W dniu 16 grudnia 2019 r.M. K.urodziła córkę. Przez rok przebywała na urlopie macierzyńskim. Obecnie pobiera zasiłek wychowawczy. Nie jest nigdzie zatrudniona.
Sąd Okręgowy uznał odwołanie za nieuzasadnione podnosząc, iż podstawą rozstrzygnięcia jestart. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) w związku zart. 22 § 1 k.p.zart. 83 § 1 k.ci wyjaśniając, że w świetle utrwalonego już orzecznictwa nie budzi wątpliwości dopuszczalność weryfikowania przez organ rentowy (a na etapie postępowania odwoławczego przez sąd) rzeczywistego charakteru umów o pracę zawieranych przez ubezpieczonych. Organ rentowy może kwestionować rodzaj łączącej strony umowy - albo jako zawartej dla pozoru (art. 83 k.c.w zw. zart. 300 k.p.), albo jako mającej na celu obejście ustawy (art. 58 § 1 k.c.w zw. zart. 300 k.p.) - wyrok Sądu Najwyższego z 23 września 1998 r., sygn. akt II UKN 229/98, OSNAP 1999/19/627.
Następnie Sądmeritiprzytoczył treśćart. 22 § 1 k.p.definiując treść stosunku pracy i powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2009 r., sygn. akt III PK 39/09, przy czym podkreślił, że dla nawiązania stosunku pracy podstawowe, konstrukcyjne znaczenie ma podporządkowanie pracownicze, a dla stwierdzenia, że występuje ono w treści stosunku prawnego z reguły wskazuje się na takie elementy, jak: określony czas pracy i miejsce wykonywania czynności oraz ich wykonywanie pod nadzorem kierownika.
Sąd Okręgowy zacytował wyrok SA w Gdańsku z dnia 21.01.2015 r. w sprawie III AUa 445/14, zgodnie z którym, świadcząc umowę o pracę pracownik jest podporządkowany pracodawcy, co do czasu, miejsca i sposobu jej wykonywania. Stosunek pracy jest stosunkiem zobowiązaniowym uzewnętrzniającym wolę umawiających się stron. Po stronie pracownika musi istnieć chęć świadczenia pracy oraz możliwość jej świadczenia, a po stronie pracodawcy potrzeba zatrudnienia i korzystania z tej pracy za wynagrodzeniem.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, przeprowadzone postępowanie dowodowe nie wykazało, że ubezpieczona wykonywała pracę na rzecz płatnika składek na podstawie umowy o pracę, gdyż nie doszło do zrealizowania stosunku prawnego opartego o treśćart. 22 k.p.
Ponadto Sądmeritiuznał, że nie zostały przedstawione żadne materialne i przekonujące dowody potwierdzające, że ubezpieczona faktycznie miała świadczyć pracę dla płatnika składek, a za taki dowód nie można uznać zdjęcia ubezpieczonej załączonego do akt sprawy, gdyż sama obecność w miejscu w którym praca miałaby być wykonywana nie świadczy o jej wykonywaniu. W dalszej kolejności Sąd Okręgowy wskazał, że dokumenty, które podpisała ubezpieczona także nie świadczą o wykonywaniu pracy ani nie ma pewności, że dokumenty te zostały sporządzone w dacie w nim wskazanej. Sam fakt sporządzenia dokumentacji osobowej (podpisanie listy obecności, listy płac) również nie jest dowodem na świadczenie pracy w rozumieniu przywołanego przepisu. Dla Sądu pierwszej instancji zastanawiający był również fakt, że pomimo iż ubezpieczona rzekomo otrzymała pełnomocnictwo do reprezentowania płatnika składek w sprawach związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, w ramach postępowania dowodowego nie zaoferowano żadnych dowodów z zeznań świadków bezstronnych dla stron postępowania, tylko dowody z zeznań osób zainteresowanych rozstrzygnięciem sprawy oraz osób, które pozostają w stosunku zależności ekonomicznej od pracodawcy- płatnika składek, a świadekO. M.wprost przyznała, że zna się z odwołująca pozazawodowo.
Wątpliwości Sądumeritibudził również fakt, że płatnik składek nie dostarczył kompletnej dokumentacji osobowej odwołującej, o co był wzywany stosownie do zarządzenia Sądu z 28.04.2020 r., a co znamienne, mając na uwadze fakt, że odwołująca według swojego oświadczenia korzysta obecnie z urlopu wychowawczego, a wcześniej korzystała z urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego, musiała wnioskować o udzielenie takich urlopów, a pomimo to dokumentacja taka nie została w ogóle przedstawiona. Nie przedstawiono też żadnych dokumentów potwierdzających proces rekrutacji na stanowisko menadżera.
Sąd Okręgowy zauważył, że odwołująca musiała wiedzieć o stanie ciąży przed podpisaniem umowy, gdyż wynika to z daty ostatniej miesiączki oraz faktu, że w świetle powszechnej dostępności testów ciążowych, poznanie stanu ciąży nie wymaga przeprowadzenia badania lekarskiego, a późniejsze badanie może ten stan jedynie potwierdzić.
Sąd pierwszej instancji ocenił zeznania świadkaB. T.jako mało konkretne, a z zeznań tych wynika, że nikt nie został zatrudniony na czas nieobecności odwołującej w pracy, co oznacza, że płatnik nie widział potrzeby długofalowego zatrudnia nowej osoby na stanowisku managera restauracji. Ponadto postępowanie dowodowe nie wykazało by odwołująca zarządzała jakąkolwiek sferą działalności restauracji wB.. ŚwiadekO. M.również nie potwierdziła, że odwołująca wykonywała pracę w zakresie określonym w umowie o pracę, a fakt, że ubezpieczona była widywana w miejscu wskazanym w umowie o pracę, nie oznacza jednak, że praca była faktycznie wykonywana na rzecz płatnika składek. Sąd Okręgowy potraktował zeznania tego świadka z ostrożnością z uwagi na znajomość z ubezpieczoną.
W następnej kolejności Sąd Okręgowy wyjaśnił, że z zeznań świadkaJ. S.wynika, że płatnik rzekomo poszukiwał osoby z doświadczeniem pracy w gastronomii i z predyspozycjami personalnymi, a nie przedstawiono do akt żadnych dowodów potwierdzających doświadczenie zawodowe ubezpieczonej w gastronomii. Zastanawiające dla Sądumeritibyło, że osobie bez doświadczenia zaoferowano zatrudnienie od razu na czas nieokreślony. Zeznania świadka ujawniły również, że w trakcie absencji odwołującej, jej obowiązki przejęła świadek, co pozwala wysnuć wniosek, że w ogóle nie było potrzeby zatrudnienia na stanowisku managera. Dodatkowe wątpliwości Sądu Okręgowego budził fakt wypłacania wynagrodzenia „do ręki” i to w wysokości wskazanej na dokumencie nazwanym umową o pracę.
Zeznania płatnika składek oraz ubezpieczonej Sąd pierwszej instancji potraktował z ostrożnością, gdyż uznał, iż są to osoby bezpośrednio zainteresowane wynikiem sprawy. Ponadto, zeznania te nie mogły stanowić przekonującego dowodu na wykonywanie pracy przez odwołującą.
W ocenie Sądu Okręgowego, nie została wykazana rzeczywista potrzeba zatrudnienia pracownika na wskazanym w umowie o pracę stanowisku, w pełnym wymiarze czasu pracy i to na czas nieokreślony, w sytuacji gdy działalność płatnika ogniskuje się wokół działalności sezonowej, a żona płatnika składek jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych jako osoba współpracująca z płatnikiem jako podmiotem prowadzącym pozarolniczą działalność gospodarczą czyli wykonuje istotne działania dla płatnika składek, przyczyniające się do zwiększenia jego dochodu, współpracując z nim przy jego działalności, co wskazuje, że strony kierowały się innymi względami niż rzeczywista chęć i potrzeba świadczenia pracy. Sąd Okręgowy uznał, że w świetle przywołanych okoliczności, których całokształt wskazywał na intencjonalne sporządzenie umowy o pracę, a zatem w celu zapewnienia ubezpieczonej świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, przy braku obiektywnych i przekonujących dowodów świadczenia pracy w reżimie wynikającym zart. 22 § 1 k.p., brak było podstaw do kwestionowania zaskarżonej decyzji z zestawienia tych okoliczności wynikał bowiem logiczny wniosek, iż wyłącznym celem płatnika i ubezpieczonej, było zapewnienie jej świadczeń z ubezpieczenia społecznego w związku z chorobą.
W świetle zatem ustalenia, że strony umowy o pracę w rzeczywistości nie realizowały stosunku pracy uznać należy, że organ rentowy w zaskarżonej decyzji prawidłowo powołał się na pozorność zawartej umowy o pracę zart. 83 § 1 k.c.
Sytuacja, w której przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy, czyli gdy strony z góry zakładają, że nie będą realizowały swoich praw i obowiązków wypełniających treść stosunku pracy, w pełni wyczerpuje hipotezęart. 83 § 1 k.c.i uzasadnia jego zastosowanie. Stwierdzenie, że przedmiotowa umowa o pracę miała charakter pozorny, skutkowało jej nieważnością na podstawieart. 83 § 1 k.c.w zw. zart. 300 k.p., a tym samym nie było tytułu do obowiązkowego pracowniczego ubezpieczenia społecznego.
Kierując się powyższymi ustaleniami, Sąd Okręgowy na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.oddalił odwołanie ubezpieczonej od zaskarżonej decyzji ZUS, o czym orzekł w pkt 1 sentencji wyroku.
Ponadto, Sąd pierwszej instancji, na podstawieart. 102 k.p.c.nie obciążył odwołującej obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego na rzecz ZUS, z uwagi na jej obecną sytuację majątkową - obiektywny brak dochodów poza przyznanym świadczeniem rodzinnym oraz możliwość wystąpienia subiektywnego, aczkolwiek ostatecznie błędnego przekonania o słuszności swoich żądań.
Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się ubezpieczona zaskarżając je w części co do punktu 1 i zarzuciła mu:
1. naruszenieart. 83 ust. 1 pkt 1 oraz art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznychw związku zart. 300 k.p.w związku zart. 83 § 1 k.c.przez nieuprawnione i nieuzasadnione przyjęcie, że czynność prawna - umowa o pracę z dnia 30 kwietnia 2019 r. została zawarta dla pozoru, w związku z czym nie wywołuje skutków prawnych w postaci ubezpieczenia, podczas gdy rzekoma pozorność nie została w jakikolwiek sposób wykazana w toku postępowania dowodowego, lecz opierała się na luźnych domysłach,
2. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że po stronie pracodawcy brak było rzeczywistej potrzeby, jak i racjonalnie uzasadnionego ekonomicznie interesu zatrudnienia pracownika, 3. naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.poprzez niewłaściwą ocenę materiału dowodowego sprowadzająca się do założenia, że:
a) z przedłożonych do akt sprawy dokumentów (orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do pracy, karta szkolenia wstępnego w zakresie BHP, zakres obowiązków pracownika, lista płac, lista obecności, oświadczenie osoby współpracującej przy prowadzeniu działalności, informacje o przychodach firmy, pełnomocnictwo udzielone PaniM. K., księga dobrych praktyk higienicznych i produkcyjnych, faktury z podpisem PaniM. K.jako osoby upoważnionej do odbioru faktur nie wynika fakt zatrudnienia,
b) pozazawodowa znajomość ubezpieczonej oraz świadkaO. M.(klient restauracji) świadczy, o tym, że zeznania tego świadka są niewiarygodne,
c) fakt zatrudnienia świadkaB. T.u tego samego pracodawcy świadczy o tym, że zeznania tego świadka są niewiarygodne.
W oparciu o powyższe zarzutu ubezpieczona wniosła w zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zmianę decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.znak(...)- (...)(...)(decyzja nr (...)), z dnia 21 listopada 2019r. w całości poprzez stwierdzenie, że ubezpieczona -M. K.podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu od dnia 01 maja 2019r. oraz poprzez zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto ubezpieczona wniosła o zasądzenie od organu rentowego na jej rzecz kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych. W uzasadnieniu apelacji ubezpieczona przedstawiła poczynione przez siebie ustalenia i własną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Ubezpieczona zarzuciła Sądowi Okręgowemu, że wydał zaskarżony wyrok wyłącznie w oparciu o pewne przypuszczenia, a sam zbieg różnych obiektywnych dat nie może mieć wpływu na ocenę skuteczności zawartej umowy o pracę. Ubezpieczona zaakcentowała, że nie znała się wcześniej ze swoim pracodawcą, co w sposób oczywisty wyklucza możliwość pozorności umowy o pracę.
Ubezpieczona wskazała, że z jej zeznań jednoznacznie wynikało, że przed wizytą u lekarza ginekologa przechodziła regularne menstruacje, a więc nie miała żadnych podstaw by przypuszczać, że jest w ciąży, o której powzięła wiedzę dopiero podczas wizyty w dniu 09 maja 2019r.
Następnie ubezpieczona powieliła twierdzenie, że o możliwości zatrudnienia dowiedziała się poprzez ogłoszenie zamieszczone przez pracodawcę w Internecie.
Zdaniem ubezpieczonej nie do zaakceptowania jest pogląd Sądu pierwszej instancji, że po stronie pracodawcy brak było rzeczywistej potrzeby i racjonalnego interesu ekonomicznego zatrudnienia pracownika, a biorąc pod uwagę, skalę działalności pracodawcy, dawała ona obiektywne i uzasadnione podstawy do tego, aby wspomóc się dodatkowym pracownikiem tzw. średniego szczebla.
W dalszej kolejności ubezpieczona wyjaśniła, że pozorność umowy nie została w jakikolwiek sposób wykazana w trakcie postępowania dowodowego, a Sąd pierwszej instancji nie był w stanie skutecznie zakwestionować rzeczywistego zamiaru stron umowy, ani tego, że praca była w rzeczywistości świadczona. Okoliczność taką potwierdzają jednoznacznie dokumenty, które zostały przedstawione w toku postępowania tj. orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do pracy, karta szkolenia wstępnego w zakresie BHP, zakres obowiązków pracownika, lista płac, lista obecności, oświadczenie osoby współpracującej przy prowadzeniu działalności, informacje o przychodach firmy, pełnomocnictwo udzieloneM. K., księga dobrych praktyk higienicznych i produkcyjnych, faktury z podpisemM. K.jako osoby upoważnionej do odbioru faktur oraz faktury przez nią wystawione w imieniu pracodawcy. Zdaniem ubezpieczonej przyczyny, dla których Sąd pierwszej instancji odmówił tym dokumentom wiarygodności są całkowicie niezrozumiałe, zwłaszcza, że nie przeprowadzono żadnego dowodu przeciwnego, a dokumenty nie pozostają w sprzeczności z innymi dowodami.
Ubezpieczona zwróciła też uwagę, że w jej ocenie Sądmeritiw sposób całkowicie bezrefleksyjny podważał w zasadzie każdy dowód przeprowadzony w sprawie na jej wniosek co stanowi naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.
Zdaniem ubezpieczonej nie powinna ona ponosić konsekwencji niezłożenia przez płatnika składek żadnej przez Sąd dokumentacji, a ponadto, wszystkie informacje wynikające z wezwania Sądu, zostały udzielone przez pracodawcę w toku rozprawy w dniu 01 marca 2021r.
W odpowiedzi na apelację organ rentowy wniósł o jej oddalenie i o zasądzenie od ubezpieczonej na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa prawnego za II instancję wg norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja ubezpieczonej nie zasługiwała na uwzględnienie.
Analiza zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego oraz zarzutów apelacyjnych, doprowadziła Sąd Apelacyjny do wniosku, że zaskarżony wyrok jest prawidłowy. W ocenie Sądu Apelacyjnego, rozpoznający sprawę Sąd pierwszej instancji nie naruszył zasad postępowania, jak i norm prawa materialnego w procesie subsumpcji, co mogłoby uzasadniać uwzględnienie zarzutów wskazanych w apelacji. Zaskarżone orzeczenie jest trafne i brak jest podstaw do jego zmiany.
Prawidłowe rozstrzygnięcie każdej sprawy uzależnione jest od spełnienia przez sąd orzekający dwóch naczelnych obowiązków procesowych: przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób zgodny z przepisami procedury cywilnej oraz dokonania wszechstronnej oceny wszystkich okoliczności ujawnionych w toku procesu, zaś rozstrzygnięcie sądu winno znajdować swoje oparcie w przepisach prawa materialnego, odpowiednio zastosowanych do ustalonej podstawy faktycznej. Celem kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia jest zbadanie, czy w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania sąd pierwszej instancji sprostał przedstawionym założeniom. Przeprowadzona przez Sąd Apelacyjny kontrola zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że Sąd pierwszej instancji uczynił zadość powyższym wymogom, albowiem przeprowadził postępowanie dowodowe w szerokim zakresie i wyjaśnił istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, dokonując oceny syntetycznej i zgodnej z doświadczeniem życiowym.
Tym samym Sąd Apelacyjny podziela ustalenia i ocenę prawną wyrażone w zaskarżonym wyroku, które w całości akceptuje i uznaje za własne, rezygnując jednocześnie z ich ponownego szczegółowego przytaczania.
Sąd odwoławczy nie podziela argumentów ubezpieczonej podniesionych w treści złożonej w sprawie apelacji. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, kwestie podnoszone jako zarzuty w sposób szczegółowy zostały omówione oraz ocenione w zaskarżonym wyroku, a wywiedziona apelacja, gdy przenalizować jej rzeczywistą treść, stanowi jedynie polemikę z prawidłowymi ustaleniami Sądu pierwszej instancji i jest wyrazem stanowiska ubezpieczonej, podtrzymującego dotychczasowe twierdzenia.
Niezasadny okazał się zarzut naruszenia przepisart. 233 § 1 k.p.c., któremu to zarzutowi została poświęcona zasadnicza część apelacji. Należy przypomnieć, iż w myśl powołanego przepisu ustawy Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Ocena dowodów polega na ich zbadaniu i podjęciu decyzji, czy została wykazana prawdziwość faktów, z których strony wywodzą skutki prawne. Celem Sądu jest tu dokonanie określonych ustaleń faktycznych, pozytywnych bądź negatywnych i ostateczne ustalenie stanu faktycznego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia. Ocena wiarygodności mocy dowodów przeprowadzonych w danej sprawie wyraża istotę sądzenia w części obejmującej ustalenie faktów, ponieważ obejmuje rozstrzygnięcie o przeciwnych twierdzeniach stron na podstawie własnego przekonania sędziego powziętego w wyniku bezpośredniego zetknięcia ze świadkami, stronami, dokumentami i innymi środkami dowodowymi. Powinna odpowiadać regułom logicznego rozumowania wyrażającym formalne schematy powiązań między podstawami wnioskowania i wnioskami oraz uwzględniać zasady doświadczenia życiowego wyznaczające granice dopuszczalnych wniosków i stopień prawdopodobieństwa ich występowania w danej sytuacji. Jeżeli z określonego materiału dowodowego Sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena Sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) i musi się ostać choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2002 r., II CKN 817/00).
W kontekście powyższych uwag należy stwierdzić, iż dokonana przez Sąd Okręgowy ocena zgromadzonego w postępowaniu materiału dowodowego jest – wbrew twierdzeniom apelującej – prawidłowa. Sąd pierwszej instancji odniósł się do wszystkich zgromadzonych w postępowaniu dowodów, zarówno z dokumentów, jak i zeznań stron oraz świadków. Apelująca przeciwstawiła bowiem ocenie dokonanej przez sąd pierwszej instancji, własną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i własny pogląd na sprawę, z pominięciem okoliczności dla niej niewygodnych lub nieodpowiadających jej wersji zdarzeń, takich jak na przykład faktyczna data ostatniej miesiączki (8.03.2019) wynikająca z dokumentacji medycznej - karty ciąży (k. 48) a stojąca w opozycji do twierdzeń ubezpieczonej powielanych również w apelacji (k. 76 v.), że rzekomo nie przypuszczała, że była w ciąży, gdyż miesiączkowała do 3 miesiąca ciąży - zeznania ubezpieczonej (k. 60): „Ja dowiedziałam, się o swojej ciąży będąc w 3 miesiącu ciąży, ja byłam zaskoczona ciążą, miałam cały czas menstruację”.Również z dokumentacji medycznej, której zażądał Sąd Apelacyjny w toku postepowania odwoławczego wyraźnie wynika, że ubezpieczona mija się z prawdą kwestionując fakt wykonania przed wizytą lekarską testów ciążowych. Na k. 48 akt znajduje się wyraźny zapis sporządzony przez lekarza ginekologaM. P.o dodatnich testach ciążowych.
Wynika z tego niezbicie, że słusznie Sąd pierwszej instancji ocenił zeznania ubezpieczonej jako niewiarygodne i Sąd Apelacyjny ocenę tę w pełni podziela.
Sąd Apelacyjny zauważył też, że ubezpieczona zeznała, że nie była w stałym związku z mężczyzną, a świadekO. M.wskazała, że ubezpieczona jest dziewczyną jej kolegi, trafnie zatem Sąd Okręgowy z dużą dozą ostrożności potraktował zeznania ubezpieczonej i świadków. Wyjaśnić przy tym należy, że zgodnie z poglądem ugruntowanym w orzecznictwie i doktrynie ocena zeznań świadków i stron powinna opierać się na zestawieniu treści zeznań z pozostałymi dowodami naświetlającymi okoliczności sprawy w sposób odmienny i na dokonaniu prawidłowego wyboru, po rozważeniu wynikłych sprzeczności w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 21 marca 2013 r., I ACa 4/13, LEX nr 1344193; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 5 października 2006 r., III APa 40/06, LEX nr 214286). Takiej oceny Sąd Okręgowy w niniejszej sprawie dokonał, a Sąd odwoławczy – uznając za trafną argumentację zawartą w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku – w pełni ją podziela.
Sąd Apelacyjny odnosząc się do istoty sporu, wyjaśnia, że spór w niniejszej sprawie sprowadzał się do przyjęcia, czy zaistniała podstawa do objęcia ubezpieczonejM. K.obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy systemowej. Zgodnie bowiem z tym przepisem obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami. Nadto, przepisy art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy systemowej wprowadzają obowiązek w odniesieniu do pracowników ubezpieczenia chorobowego i wypadkowego. Jednocześnie podkreślić trzeba, że podstawę prawną zawarcia umowy o pracę stanowiart. 22 § 1 k.p., w myśl którego przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Treścią stosunku pracy jest zatem obowiązek osobistego wykonywania pracy określonego rodzaju przez pracownika pod kierownictwem, na rzecz i na ryzyko pracodawcy oraz obowiązek pracodawcy zatrudniania pracownika przy umówionej pracy i wypłacania mu wynagrodzenia za pracę.
Przy czym Sąd Apelacyjny zwraca uwagę, że w ugruntowanym stanowisku judykatury przyjmuje się, iż chęć uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego, jako motywacja do podjęcia zatrudnienia, nie świadczy o zamiarze obejścia prawa, a dążenie kobiety ciężarnej do uzyskania przez zawarcie umowy o pracę ochrony gwarantowanej pracowniczym ubezpieczeniem społecznym nie może być uznane za zmierzające do dokonania czynności sprzecznej z prawem albo mającej na celu jego obejście,jeżeli umowa ta prowadzi do faktycznej realizacji zatrudnienia spełniającego cechy stosunku pracy. Dlatego przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy nie ma znaczenia fakt, że umowa o pracę została zawarta w celu uzyskania świadczeń przez ubezpieczoną będącą w ciąży. Dążenie do zagwarantowania ochrony zapewnionej pracowniczym ubezpieczeniem społecznym nie może być bowiem z definicji uznane za zmierzające do dokonania czynności sprzecznej z prawem albo mającej na celu obejście prawa, jednakże skarżąca powinna mieć na uwadze, że takiego rodzaju działanie nie może mieć charakteru bezprawnego. Należy zauważyć, że strony umowy mogą dowolnie ustalać wzajemne stosunki prawne i układać relacje, w tym w zakresie nawiązanego stosunku pracowniczego, lecz zasada swobody zawieranych umów doznaje ograniczenia, w sytuacji, w której zawarcie postanowień umownych prowadzi do obejścia obowiązujących przepisów prawa, do nadużycia prawa, jego naruszenia, czy naruszenia zasad sprawiedliwości społecznej.
Stwierdzenie zatrudnienia na podstawie stosunku pracy wymaga jednoznacznych ustaleń, że zostały spełnione warunki podjęcia takiego zatrudnienia oraz że miało miejsce wykonywanie obowiązków w sposób charakterystyczny dla stosunku pracy. W procesie cywilnym obowiązuje bowiem wyrażona wart. 6 k.c.zasada rozkładu ciężaru, zgodnie z którą ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Sąd Apelacyjny zauważył, że inny zakres obowiązków ubezpieczonej wynika z jej oświadczenia znajdującego się w aktach organu rentowego, inny z oświadczenia płatnika składek, a jeszcze inny z zeznań świadków na okoliczność czynności rzekomo wykonywanych przez ubezpieczoną w miejscu, w którym miała ona świadczyć pracę. Nie sposób nie zauważyć, że w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji zakres rzekomo wykonywanych czynności znacznie się poszerzył, w konsekwencji nie pozostawiając wątpliwości co do oceny, że wykonywanie tych czynności nie ma nic wspólnego z wykonywaniem obowiązków menadżera, gdyż nie można zaliczyć do nich „stania za barem”, jak zeznała świadekO. M.i świadekB. T., która ponadto dostarczyła Sądowi informacji, że ubezpieczona „chodziła na zmywak”.
Zaznaczenia wymaga, że fakt, iż w trakcie podpisywania umowy z płatnikiem ubezpieczona była w ciąży nie decydował o rozstrzygnięciu w sprawie. Tak jak prawidłowo stwierdził to sąd pierwszej instancji, podjęcie pracy w celu uzyskania świadczenia z tego tytułu jest bowiem dopuszczalne i nie świadczy samo w sobie o intencji obejścia prawa czy też o nieważności umowy. Oczywistym jest bowiem, że każdy może korzystać z uprawnień gwarantowanych przepisami prawa, jednakże musi to czynić z poszanowaniem tego prawa. Sąd Apelacyjny stanowczo nie zgadza się bowiem z twierdzeniem, że dążenie do uzyskania wysokich świadczeń z zabezpieczenia społecznego przez kobietę w ciąży bez faktycznego świadczenia pracy w reżimie pracowniczym może stanowić jedyny motyw zgłoszenia się kobiety w ciąży do ubezpieczenia społecznego. Tego rodzaju podejście do systemu świadczeń publicznych przeczy zasadzie solidaryzmu ubezpieczonych i prowadzi do nadmiernego uprzywilejowania wąskiej grupy szczególnie zaradnych beneficjentów, którzy uzyskują rażąco wysokie świadczenia przy niewspółmiernym, w zasadzie znikomym własnym wkładzie w funkcjonowanie tego systemu. Dzieje się to kosztem pozostałych udziałowców systemu, którzy uczciwie pracują przez długie lata i z tego tytułu odprowadzają składki. Bez umowy o pracę nie byłoby podstaw do ubezpieczenia. Zatem jeżeli umowa o pracę, mimo zgłoszenie do ubezpieczenia jest wykonywana w taki sposób, że nie realizuje ustawowych przesłanek, czyli nie realizuje się co do istoty, to nie można mówić o istnieniu umowy o pracę, a to oznacza że nie ma formalnoprawnych podstaw do objęcia ubezpieczeniem społecznym.
Nawet gdyby przyjąć, że ubezpieczona i płatnik składek nie znali się przed podpisaniem dokumentu zatytułowanego „ umowa o pracę”, to kwestia ta również nie ma dla rozstrzygnięcia sprawy decydującego znaczenia. Na gruncie podlegania ubezpieczeniom społecznym w związku z nawiązaniem stosunku pracy orzecznictwo wskazuje, że umowę o pracę uważa się za zawartą dla pozoru, jeżeli przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie o pracę jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a osoba wskazana jako pracodawca nie będzie z jej pracy korzystać (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 sierpnia 2005 r., II UK 321/04, OSNP 2006/11-12/190). Do zawarcia umowy o pracę stosuje się bowiem odpowiednio na podstawie odesłania zawartego wart. 300 k.p.przepisy części ogólnejKodeksu cywilnegoodnoszące się do wad oświadczenia woli (art. 82-88 k.c.). Zgodnie zart. 83 § 1 zd. 1 k.c.nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru.Art. 83 k.c.charakteryzuje czynność prawną pozorną przez wskazanie trzech jej elementów, które muszą wystąpić łącznie: oświadczenie woli musi być złożone tylko dla pozoru, oświadczenie woli musi być złożone drugiej stronie, adresat oświadczenia woli musi zgadzać się na dokonanie czynności prawnej jedynie dla pozoru. Złożenie oświadczenia woli dla pozoru oznacza, że osoba oświadczająca wolę w każdym wypadku nie chce, aby powstały skutki prawne, jakie zwykle prawo łączy ze składanym przez nią oświadczeniem. Brak zamiaru wywołania skutków prawnych oznacza, że osoba składająca oświadczenie woli albo nie chce w ogóle wywołać żadnych skutków prawnych, albo też chce wywołać inne, niż wynikałoby ze złożonego przez nią oświadczenia woli (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 11 stycznia 2007 r., III AUa 2565/06). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego do objęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym, nie może dojść, gdy zgłoszenie do ubezpieczenia dotyczy osoby, która nie jest pracownikiem, a zgłoszenie to następuje pod pozorem zatrudnienia (por. wyrok z dnia 18 października 2005 r., II UK 43/05 i III UK 32/06 z dnia 18 maja 2006 r.). Wobec tego warunkiem pracowniczego ubezpieczenia społecznego jest istnienie faktycznego stosunku pracy, a o ważności stosunku pracy świadczy to, czy oświadczenie woli zawarte w umowie pracy nie zawierają wad, które powodowały by ich nieważność bądź bezskuteczność.
Z powyższych względów na istnienie stosunku pracy nie składa się tylko zawarcie (podpisanie) umowy o pracę, ale przede wszystkim zamiar stron oraz faktyczne wykonywanie określonej pracy, na warunkach wynikających z umowy.
W ocenie Sądu Apelacyjnego ubezpieczona nie przedstawiła dowodów świadczenia przez nią pracy na rzecz płatnika, które byłyby wiarygodne dla sądu. Dowody przedstawione przez ubezpieczoną i płatnika składek nie wyjaśniły wątpliwych okoliczności związanych z pracowniczym zatrudnieniem ubezpieczonej, bez żadnego doświadczenia w pracy menadżera za wynagrodzeniem w kwocie 5650,00 zł, która była w trzecim miesiącu ciąży, do pracy na nowoutworzonym stanowisku, którą z powodzeniem do tej pory wykonywał i mógł wykonać płatnik składek przy wsparciu swojej żony. Sąd odwoławczy zważył również, że płatnik nie zatrudniał wcześniej żadnych innych osób na stanowisku menadżera, nie widział również konieczności zastępstwaM. K.podczas jej pobytu na zwolnieniu lekarskim, bowiem sam przejął obowiązki ubezpieczonej.
Na uwagę zasługuje również fakt, że choć płatnik twierdził, iż przeprowadził rekrutację, nie przedstawił na to żadnych dowodów wskazując, że portal(...)zachowuje dane jedynie pół roku. I o ile można się zgodzić , że portal nie przechowuje ogłoszeń dłużej niż pół roku, to skoro płatnik twierdził, że wybrał ubezpieczoną spośród kandydatów z uwagi na jej szczególne predyspozycje, to winien mieć dane pozostałych kandydatów, jednakże na zobowiązanie Sądu Apelacyjnego do ich przedstawienia również stwierdził, że już ich nie przechowuje.
Ponadto, za Sądem Okręgowym należy stwierdzić, że racjonalny pracodawca nie zatrudnia osoby bez doświadczenia zawodowego od razu w ramach umowy o pracę na czas określony za wysokim wynagrodzeniem, podczas gdy stałych pracowników zatrudnia wypłacając wynagrodzenie minimalne.
Racjonalnym było zatrudnienie takiej osoby w ramach umowy próbnej, sprawdzenie przydatności do pracy danej osoby, i dopiero potem zaoferowanie jej zatrudnienia w ramach umowy o pracę, za odpowiednio wyższym wynagrodzeniem. W ocenie Sądu Apelacyjnego płatnik składek nie wykazał, że ubezpieczona dysponowała jakimiś wyjątkowymi przymiotami, które pozwalałyby pracodawcy na tak „szczególne” docenianie jej pracy.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, nie ma żadnych miarodajnych dowodów potwierdzających, że w spornym okresie ubezpieczona faktycznie podjęła i świadczyła pracę u płatnika składek na podstawie umowy o pracę, a wszechstronna ocena dowodów z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, jak również zeznań świadków i ubezpieczonej, pod kątem elementów stosunków pracy, o których mowa wart. 22 § 1 k.p.wskazywała na wykreowany przez płatnika i ubezpieczoną stosunek prawny, który nie zrodził obowiązku ubezpieczenia społecznego z tego tytułu, co czyniło zasadnym stanowisko organu rentowego w zaskarżonej decyzji. W takich okolicznościach umowę o pracę z dnia 30 kwietnia 2019 r. należało zakwalifikować jako zawartą dla pozoru zgodnie zart. 83 § 1 k.c.
Uwzględniając powyższe Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację w całości.
Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do zastosowaniaart. 102 k.p.c., dlatego o kosztach orzekł na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.zgodnie, z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu), przy czym Sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji (art. 108 § 1 k.p.c.). Do celowych kosztów postępowania należy, między innymi, koszt ustanowienia zastępstwa procesowego, który w sprawach o podleganie ubezpieczeniu społecznemu przed Sądem Apelacyjnym wynosi 240 zł, zgodnie z § 10 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.). Zatem, skoro oddalono apelację ubezpieczonej w całości, uznać należało, że strona ta przegrała postępowanie odwoławcze w całości, a wobec tego, zasądzono od ubezpieczonej na rzecz organu rentowego zwrot kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym – 240 zł.
Romana Mrotek Gabriela Horodnicka-Stelmaszczuk Jolanta Hawryszko