Sąd Okręgowy w Poznaniu
XII Wydział Cywilny
Sygnatura akt: XII C 779/21
Data wyroku: 2022-04-21 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, SENTENCE, REASON
Sędziowie: Maria Prusinowska

Sygnatura akt XII C 779/21

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 kwietnia 2022 r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział XII Cywilny w następującym składzie:
Przewodniczący:  SSO Maria Prusinowska
Protokolant : protokolant sądowy Justyna Wojciechowska
po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2022 r. w Poznaniu
na rozprawie
sprawy z powództwa Syndyka ustanowionego w postępowaniu upadłościowymM. S.
przeciwkoW. Z.
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną

1
stwierdza bezskuteczność w stosunku do masy upadłościM. S.umowy darowizny dokonanej pomiędzyM. S.aP. Z., objętej aktem notarialnym z dnia 10 maja 2016 r. zawartym przed notariuszemP. G., rep.(...)oraz umowy darowizny dokonanej pomiędzyP. Z.aW. Z., objętej aktem notarialnym z dnia 10 kwietnia 2019 r. zawartym przed notariuszemP. G., rep.(...)które to umowy dotyczą działek gruntu(...), dla których Sąd Rejonowy weW., Wydział IV Ksiąg Wieczystych prowadzi obecnieksięgi wieczyste o numerach (...),

2
nakazuje ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa- Sądu Okręgowego w Poznaniu 6000 zł tytułem nie uiszczonej opłaty od pozwu.

SSO M. Prusinowska

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 26 marca 2021 r. Syndyk ustanowiony w postępowaniu upadłościowymM. S.wniósł o stwierdzenie bezskuteczności w stosunku do masy upadłościM. S.umowy darowizny dokonanej pomiędzyM. S., aP. Z., objętej aktem notarialnym z dnia 10 maja 2016 r., zawartej przed notariuszemP. G., nr rep.(...)oraz umowy darowizny dokonanej pomiędzyP. Z.aW. Z., objętej aktem notarialnym z dnia 10 kwietnia 2019 r., zawartej przed notariuszemP. G., nr rep.(...), które to umowy dotyczą działek gruntu(...), dla których Sąd Rejonowy weW.IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi obecnieksięgi wieczyste o nr (...).
Powód wniósł nadto o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego zwrotu kosztów postępowania, jak również o udzielenie zabezpieczenia powództwa.
W uzasadnieniu powód wskazał, iż dnia 10 maja 2016 r.M. S.dokonała na rzecz swojego małoletniego synaP. Z.darowizny nieruchomości objętejksięgą wieczystą nr (...). Dnia 10 kwietnia 2019 r. pełnoletni już wówczasP. Z.dokonał darowizny przedmiotowej nieruchomości na rzecz swojego ojca, tj.W. Z.. W trakcie drugiej z opisanych czynności prawnych doszło jednocześnie do wyodrębnieniadziałek nr (...)do odrębnejksięgi wieczystej nr (...).
Powód wskazał w dalszej części, iż postanowieniem z dnia 24 lutego 2021 r. Sąd RejonowyP. (...)wP.ogłosił upadłośćM. S., zaś najwcześniejsze z niespłaconych przez nią zobowiązań pochodzi z 2014 r., zdecydowana ich większość dotyczy natomiast lat 2015-2016.
W ocenie powoda pierwsza z opisanych wyżej darowizn dokonana została w momencie w którymM. S.była już osobą niewypłacalną, co w oczywisty sposób miało doprowadzić do pokrzywdzenia jej wierzycieli. [k. 1-3].
Pismem z dnia 15 lipca 2021 r. pozwanyW. Z.zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika złożył odpowiedź na pozew w której wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Pozwany wniósł również o oddalenie wniosku o zabezpieczenie.
W uzasadnieniu pozwany przyznał, iż nabył w drodze darowizny wskazane w pozwie nieruchomości od swojego syna, tj.P. Z., które ten z kolei nabył w drodze darowizny od swojej matki, tj.M. S.. Pozwany zaprzeczył jednak, byM. S.działała w tym zakresie z zamiarem pokrzywdzenia swoich wierzycieli.
Pozwany podkreślił, iż w chwili dokonywania umowy darowizny przezM. S.jej sytuacja finansowa była stabilna, zaś jej dochód systematycznie wzrastał, tym samym nie miała ona świadomości, iż transakcja ta może doprowadzić w przyszłości do pokrzywdzenia jej wierzycieli. Brak świadomościM. S.w tym przedmiocie podkreślać miał dodatkowo fakt, iż posiadała ona wówczas spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu położonego wP.przyul. (...). Sytuacja finansowaM. S.miała ulec istotnemu pogorszeniu dopiero na przełomie 2016 i 2017 r. z przyczyn od niej niezależnych.
Tym samym w ocenie pozwanegoM. S.dokonując przedmiotowej darowizny nie miała świadomości pokrzywdzenia swoich wierzyciela. Z uwagi zaś na to, iż dla oceny świadomości miarodajna jest data dokonania zaskarżonej czynności to i pozwany nie mógł mieć wiedzy o takiej świadomości [k. 85-89].
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Postanowieniem z dnia 24 lutego 2021 r., wydanym w sprawie o sygn. akt(...)Sąd RejonowyP. (...)wP.Wydział XI Gospodarczy do spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych ogłosił upadłośćM. S., będącej osobą nieprowadzącą działalności gospodarczej. Jako syndyka wyznaczonoS. P..
Dowód: postanowienie z dnia 24 lutego 2021 r., wydane w sprawie o sygn. akt XI GU

(...)przez Sąd RejonowyP.wP.Wydział XI Gospodarczy do spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych [k. 45].

W chwili złożenia wniosku o ogłoszenie upadłościM. S.posiadała łącznie 24 wierzycieli, przy czym niektórym z nich przysługiwała więcej niż jedna wierzytelność. Termin płatności najstarszego wymagalnego zobowiązania obciążającegoM. S.a przysługującego easyDebt Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycji Zamkniętych przypadał na 30 września 2014 r. Termin płatności 9 kolejnych zobowiązań przypadał na 2015 r., zaś 13 na na 2016 r.
Dowód: wniosekM. S.o ogłoszenie upadłości [k. 46-54].
M. S.w 2015 r. uzyskała dochód w wysokości 75 532,60 zł. Jej strata z działalności gospodarczej za 2015 r. wyniosła 3 657,25 zł.
M. S.w 2015 r. osiągnęła również stratę z pozarolicznej działalnosci gospodarczej na poziomie 3 657,25 zł.
W 2016 r. dochódM. S.wyniósł 87 869,73 zł. Natomiast z pozarolniczej działalności gospodarczej odniosła ona stratę w wysokości 2 736,31 zł.
W 2017 r. dochódM. S.wyniósł 91 806,02 zł. Z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskała ona dochód w kwocie 12 071,56 zł.
Dowód: zeznanie o wysokości uzyskanego dochodu / poniesionej straty w roku podatkowym 2015 [k. 92-94];
informacja o wysokości dochodu / straty z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2015 [k. 95];
zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu / poniesionej straty w roku podatkowym 2016 [k. 99-101];
informacja o wysokości dochodu / straty z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2016 [k. 102];
zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu / poniesionej straty w roku podatkowym 2017 [k. 106-108];
informacja o wysokości dochodu / straty z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2017 [k. 109-110].
W marcu 2017 r. stan zdrowiaM. S.miał ulec istotnemu pogorszeniu, co miało z kolei doprowadzić do ograniczenia zakresu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej.
Dowód: przesłuchanieM. S.orazW. Z.z dnia 24 marca 2022 r. [k. 173].
Dnia 29 kwietnia 2016 r. wobecM. S.wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne.
Dowód: wniosekM. S.o ogłoszenie upadłości [k. 46-54];
przesłuchanieM. S.z dnia 24 marca 2022 r. [k. 173].
Dnia 10 maja 2016 r.M. S.działając w imieniu własnym oraz jako przedstawiciel ustawowy małoletniego synaP. Z.dokonała na jego rzecz darowizny nieruchomości stanowiącejdziałki gruntu nr (...)o łącznym obszarze 0.88.25 ha, położonej wmiejscowości B.dla której Sąd Rejonowy weW.prowadziksięgę wieczystą nr (...). Darowizna dokonana została w formie umowy sporządzonej przez notariuszaP. G., nr rep.(...)
Dowód: akt notarialny nr rep.(...)[k. 4-11];
wydruk elektronicznejksięgi wieczystej nr (...)[k. 12-32].
Dnia 10 kwietnia 2019 r.P. Z.dokonał darowizny opisanej powyżej nieruchomości na rzecz swojego ojca, tj.W. Z.. Darowizna dokonana została w formie umowy sporządzonej przez notariuszaP. G., nr rep.(...)
W następstwie rzeczonej czynności prawnej doszło jednocześnie do wyodrębnieniadziałek nr (...)do odrębnejksięgi wieczystej nr (...).
Wartość nieruchomości w chwili darowizny ocenić należy na ok 560 000,00 zł.
Dowód: akt notarialny nr rep.(...)[k. 175-177];
wydruk elektronicznejksięgi wieczystej nr (...)[k. 33-43];
przesłuchanieM. S.orazW. Z.z dnia 24 marca 2022 r. [k. 173].
M. S.w chwili dokonania darowizny przysługiwało spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu położonego wP.ul. (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...). Co jednak istotne kredytodawca, tj.(...) Bank S.A.z siedzibą wW.wypowiedział już wówczas umowę kredytu, samo zaś rzeczone ograniczoneprawo rzeczowebyło obciążone hipoteką przymusową ustanowioną na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu zaległości powstałych w sierpniu 2015 r.
Dowód: wydruk elektronicznejksięgi wieczystej nr (...)[k. 131-146].
Pozwany w chwili obecnej jest właścicielem nieruchomości stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania, jak również nieruchomości lokalowej i nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem mieszkalnym.
Dowód: przesłuchanieM. S.orazW. Z.z dnia 24 marca 2022 r. [k. 173].
Pozwany jest pracodawcąM. S..
Dowód: przesłuchanieM. S.orazW. Z.z dnia 24 marca 2022 r. [k. 173].
Postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2021 r. tut. Sąd udzielił zabezpieczenia roszczenia powoda przez ustanowienie wobec pozwanego zakazu zbywania i obciążania nieruchomości objętychksięgami wieczystymi nr (...).
Dowód: postanowienie z dnia 15 kwietnia 2021 r. [k. 69].
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów, zeznań świadkaM. S.oraz przesłuchania w charakterze strony pozwanego -W. Z..
Dokumenty, które były istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okazały się w całości wiarygodne. Żadna ze stron nie kwestionowała ich autentyczności, a Sąd nie znalazł powodów, aby je zakwestionować z urzędu.
Sąd nie dał wiary zeznaniom świadkaM. S.oraz przesłuchanego w charakterze stronyW. Z., którzy starali się wykazać, iż ta pierwsza w chwili zawierania umowy darowizny nie widziała o swoich problemach finansowych, zaś darowizna nie była dokonywana w celu ukrycia majątku przed wierzycielami. Zeznania wspomnianych osób były nielogiczne i wewnętrznie sprzeczne. Przede wszystkimM. S.wskazała, iż w marcu 2017 r. w istotny sposób pogorszył się stan jej zdrowia, zarówno fizycznego, jak i psychicznego, co było ściśle związane z ciążą pozamaciczną oraz wynikającymi stąd powikłaniami. JednocześnieM. S.zeznała, iż darowizny z maja 2016 r. dokonała właśnie z uwagi na obawy co do swojego stanu zdrowia, tak by zabezpieczyć swojego syna. W chwili darowizny kobieta nie była zatem jeszcze w ciąży,ergonie mogła się nawet spodziewać, iż czekają ją wspomniane problemy zdrowotne. Darowizna miała zatem zabezpieczyć przyszłość małoletniego syna, tymczasem ponowna umowa darowizny pozbawiła go takiej szansy. Co szczególnie istotneM. S.przedmiotowej darowizny dokonała 11 dni po wszczęciu wobec postępowania egzekucyjnego, tym samym nawet gdyby przyjąć, iż nie miała ona jeszcze wiedzy o jego wszczęciu, to musiała posiadać wiedzę co do swojej złej sytuacji finansowej i widma rychłej egzekucji. Wiary nie sposób przyznać również zeznaniomW. Z.usiłującego wykazać, iż nie miał on wiedzy co do sytuacji finansowejM. S.. Związek wymienionych osób od 2015r. miał być w kryzysie, który miał zostać zażegnany dopiero w marcu 2017 r., po tym jakM. S.urodziła kolejne dziecko, którego ojcem jestW. Z.. Wysoce wątpliwe jest by wyjaśnienia te były prawdziwe, ciężko wyobrazić sobie bowiem by osoby w poważnych konflikcie odbywały ze sobą stosunki seksualne.W. Z.usiłował również wykazać, iż nie ma świadomości co do postępowań egzekucyjnych prowadzonych wobecM. S., podczas gdy od dłuższego czasu jest jej pracodawcą.
Zeznania wymienionych osób oceniane zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego, wskazaniami wiedzy i logicznego rozumowania, w ocenie Sądu Okręgowego nie zasługują na wiarę, wręcz przeciwnie stwierdzić należy, iż zarównoM. S., jak iW. Z.w dniu 10 maja 2016 r. posiadali świadomość co do tego, iżM. S.posiada niespłacone zadłużenie, a tym samym w każdym czasie jej wierzyciele mogą zainicjować postępowanie egzekucyjne.
Sąd zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 131 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe [Dz.U. 2003 nr 60, poz. 535, z późn. zm.; dalej p.u.] w sprawach nieuregulowanych przepisami art. 127-130a do zaskarżenia czynności prawnych upadłego, dokonanych z pokrzywdzeniem wierzycieli, przepisyart. 132-134oraz przepisyKodeksu cywilnegoo ochronie wierzyciela w przypadku niewypłacalności dłużnika stosuje się odpowiednio.
Stosownie do treściart 527 § 1 k.c., gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.
W niniejszej sprawie szczególnie istotna jest treśćart. 527 § 3 k.c., zgodnie z którym jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
W orzecznictwie przyjmuje się, iż pojęcie "bliskich stosunków" w rozumieniuart. 527 § 3 k.c.jest interpretowane szeroko. Chodzi o taki rodzaj stosunków, istniejących w chwili dokonywania zaskarżonej czynności, które uzasadniają przyjęcie założenia, że jedna z osób jest (może być) w posiadaniu informacji o stanie majątkowym drugiej, co oznacza, że ustalenie "bliskości stosunku" uzależnione jest od okoliczności konkretnej sprawy. Pojęcie to może obejmować zarówno "osoby bliskie", czyli pozostające z dłużnikiem w stosunkach rodzinnych lub podobnych o charakterze osobistym, jak i osoby, które z dłużnikiem łączy bliska znajomość, wspólne interesy itp. [videpostanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2020 r., sygn. akt IV CSK 79/20, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszwie z dnia 29 listopada 2018 r., sygn. akt VI ACa 803/17, wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 19 września 2018 r., sygn. akt I ACa 119/18].
W niniejszej sprawieM. S.darowizny dokonała na rzecz swojego syna, a zatem niewątpliwie osoby pozostającej z nią w bliskim stosunku. Co więcej, przy zawieraniu rzeczonej umowyM. S.działała jednocześnie jako przedstawiciel ustawowy swojego syna. Wobec tego stwierdzić należy, iż świadomośćM. S.co do jej złej sytuacji finansowej była tożsama ze świadomością obdarowanego.
W związku z powyższym w niniejszej sprawie należy dokonać oceny stanu świadomościM. S.w tym zakresie.
Dokonana na wstępie ocena zeznańM. S.orazW. Z.w oparciu o zasady logicznego rozumowania, wskazania wiedzy i doświadczenia życiowego prowadzi do konkluzji, iż nie zasługują one na wiarę, wręcz przeciwnie stwierdzić należy, iż zarównoM. S., jak iW. Z.w dniu 10 maja 2016 r. posiadali świadomość co do tego, iżM. S.posiada niespłacone zadłużenie, a tym samym w każdym czasie jej wierzyciele mogą zainicjować postępowanie egzekucyjne.
Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż zgodnie zart. 528 k.c.jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
W świetle treściart. 528 k.c., wiedza osoby trzeciej (w tym także osoby małoletniej) o tym, że dłużnik działał z pokrzywdzeniem wierzyciela, jest prawnie irrelewantna w sytuacji, gdy na skutek spornej czynności prawnej osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie. Przedmiotowy przepis wyłącza zatem potrzebę badania stanu świadomości po stronie osoby trzeciej, nie chroniąc nieodpłatnych przysporzeń dokonanych z pokrzywdzeniem innych osób [videwyrok Sądy Apelacyjnego w Krakowie z dnia 23 września 2021 r., sygn. akt I ACa 38/21, wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 07 listopada 2019 r., sygn. akt I ACa 374/19].
W niniejszej sprawie do przeniesienia prawa własności nieruchomości doszło pod tytułem darmym, bowiem na podstawie umowy darowizny. Tym samym stan świadomościP. Z.co do zamiaru jego matki jest nieistotny.
Stosownie doart. 531 § 2 k.c.w wypadku gdy osoba trzecia rozporządziła uzyskaną korzyścią, wierzyciel może wystąpić bezpośrednio przeciwko osobie, na której rzecz rozporządzenie nastąpiło, jeżeli osoba ta wiedziała o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności dłużnika za bezskuteczną albo jeżeli rozporządzenie było nieodpłatne.
W literaturze i orzecznictwie pojawiły się rozbieżności dotyczące podmiotowego i przedmiotowego ukształtowania roszczenia pauliańskiego w razie zbycia korzyści przez osobę trzecią w rozumieniuart. 527 § 1 k.c.i następnie serii rozporządzeń tą korzyścią na rzecz kolejnych następców prawnych szczególnych (art. 531 § 2 k.c.) oraz, że utrwaliło się stanowisko, że legitymację bierną ma wtedy ostatni nabywca korzyści (następca szczególny), ponieważ na taką legitymację wyraźnie wskazujeart. 531 § 2 k.c.; wierzyciel ma zatem w sytuacji takiej możliwość bezpośredniego wystąpienia przeciwko osobie "czwartej" o ubezskutecznienie czynności na mocy której nabyła składnik majątkowy dłużnika powoda (w takim procesie sąd zobligowany jest badać przesłankowo podstawy ubezskutecznienia także czynności dokonanej z udziałem osoby "trzeciej" [videwyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I ACa 960/19, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 10 stycznia 2020 r., sygn. akt I ACa 645/19].
W niniejszej sprawie ‘’osoba czwarta’’, tj. pozwany nabył prawo własności pod tytułem darmym, bowiem na podstawie umowy darowizny. Tym samym stan jego świadomości co do zamiaru pokrzywdzenia wierzycieli przezM. S.był nieistotny. Niemniej, co wynika z wcześniejszych rozważań, pozwany i tak taką świadomość w oczywisty sposób posiadał.
Na koniec zaznaczyć należy, iż zgodnie zart. 534 k.c.uznania czynności prawnej dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli za bezskuteczną nie można żądać po upływie lat pięciu od daty tej czynności.
Na gruncie rozpoznawanej sprawy, pierwsza z darowizn dokonana została dnia 10 maja 2016 r. Powództwo wniesione zostało 26 marca 2021 r., a zatem przed upływem 5-letniego terminu.
Odnosząc się na koniec do kwestii kosztów postępowania wskazać należy, iż zgodnie z art. 132 ust. 2 p.u. syndyk nie ponosi opłat sądowych w postępowaniach sądowych związanych ze stwierdzeniem bezskuteczności czynności prawnej w stosunku do masy upadłości.
Dokonując rozstrzygnięcia w zakresie kosztów procesu, Sąd orzekł na podstawieart. 98 k.p.c.obciążając nimi w całości pozwanego, jako stronę przegrywającą niniejszą sprawę. Mając powyższe na uwadze, wskazać należy iż na koszty procesu w tym przypadku składała się jedynie nieuiszczona przez syndyka opłata od pozwu w kwocie 6.000,- zł. Zgodnie zart. 13 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych[Dz. U. nr 167, poz. 1398 z późn. zm.] w sprawach o prawa majątkowe przy wartości przedmiotu sporu ponad 20.000,- zł pobiera się opłatę stosunkową wynoszącą 5 % tej wartości. W niniejszej sprawie wartość przedmiotu sporu wynosiła 120.000,- zł, stąd też 5 % tej kwoty daje 6.000,- zł.
W związku z powyższym należało orzec jak w sentencji.
Sędzia Maria Prusinowska

ZARZĄDZENIE
Proszę:

1
odnotować; w dniu 9 maja 2022 r. Urlop sędziego,

2
odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć powodowi-syndykowi; pełn. pozwanego,

3
przedłożyć wraz z apelacją lub upływem terminu do jej wniesienia.

P., dnia 11 maja 2022 r.