Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 957/19
Data wyroku: 2021-05-24 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Agata Kłosińska

Sygn. akt I Ns 957/19

POSTANOWIENIE
Dnia 24 maja 2021 roku

Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodnicząca: Sędzia S.R. Agata Kłosińska
Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Leszczyńska
po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2021 roku w Łodzi
na rozprawie
sprawy z wnioskuM. B.
z udziałemŁ. W.,M. W.,Gminy M.Ł.– Prezydenta MiastaŁ.
o stwierdzenie nabycia spadku poA. B.

postanawia:

1
stwierdzić, że spadek poA. B., córceM. Z.iT. K. z domu K., zmarłej w dniu 4 sierpnia 2019 roku wŁ., której ostatnie miejsce zwykłego pobytu znajdowało się wŁ., na podstawie ustawyz dobrodziejstwem inwentarza nabyli synowie:Ł. W.(synW. A.iA. E.) orazM. W.(synW. A.iA. E.) po ½ (jednej drugiej) części każdy z nich;

2
ustalić, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie;

3
nieuiszczonymi kosztami sądowymi obciążyć Skarb Państwa.

Sygn. akt I Ns 957/19

UZASADNIENIE
Wnioskiem z 10 października 2019 r. wnioskodawcaM. B.wniósło otwarcie i ogłoszenie testamentu z 30 lipca 2019 r. sporządzonego własnoręcznie przezA. B., zmarłą 4 sierpnia 2019 r. i ostatnio stale zamieszkałą wŁ.przyul. (...), oraz o stwierdzenie nabycia spadku poA. B.przezGminę M.Ł.na podstawie wskazanego wyżej testamentu.
W uzasadnieniu wniosku wskazał, żeA. B.była jego córką, w chwili śmierci była stanu wolnego. Jej spadkobiercami ustawowymi są zstępni – synowieŁ. W.iM. W.. Ze względu na brak kontaktu ze spadkobiercami ustawowymi wnioskodawca zobowiązany został przezA. B.do załatwienia sprawy związanej z wykonaniem jej ostatniej woli. Wskazał, że spadkodawczyni sporządziła własnoręczny testament załączony do wniosku w którym powołała do spadku po sobieGminę M.Ł..

(wniosek k.5-6)

Wezwana w charakterze uczestnikaGmina M.Ł.pismem z 27 grudnia2019 r. wniosła o podjęcie przez Sąd z urzędu czynności w celu ustalenia kręgu spadkobierców poA. B., w tym wystąpienie do odpowiednich instytucji państwowych celem ustalenia danych uczestników postępowania. Wniosła o odebranie zapewnień spadkowych od ustalonych przez Sąd uczestników postępowania, celem ustalenia wszystkich osób uprawnionych do nabycia spadku z mocy ustawy, a także testamentu, ich miejsca zamieszkania oraz ustalenia masy spadkowej. W przypadku braku możliwości odebrania zapewnienia spadkowego lub wątpliwości co do jego treści, Gmina wniosła o wezwanie spadkobierców przez ogłoszenie na zasadzieart.672 k.p.c.
W uzasadnieniu wniosku Gmina wskazała, że zgodnie z zapisem testamentowymA. B.przekazała budynek przyul. (...)Gminie M.Ł.. Dla przedmiotowej nieruchomości Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi XVI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą numer (...). W księdze wieczystej jako współwłaściciele ujawnieni sąGmina M.Ł.w udziale 4/8 części,W. S.w udziale 2/8 części,Z. S.w udziale 1/8 części orazT. B., która była matkąA. B., w udziale 1/8 części. W dziale III księgi wieczystej widnieje ostrzeżenie o niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze z rzeczywistym stanem prawnym. Z zapisów ewidencji gruntów i budynków wynika, że przez Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi w sprawie o sygn. akt II NS 1408/15 wydane zostało postanowienie o nabyciu spadku, bez wskazania kto nabywa ten spadek i na jakiej podstawie. W ocenieGminy M.Ł.z dużym prawdopodobieństwemA. B.nabyła spadek po swojej matce,T. K. z domu K.,urodzonej (...)i zmarłej 7 sierpnia 2015 r., lecz prawa do spadku nie zostały ujawnione w księdze wieczystej.

(odpowiedź na wniosek, k.27)

W odpowiedzi na wniosek z 3 lutego 2020 r. uczestnikŁ. W., podniósł, iż nie posiada wiedzy, abyA. B.pozostawiła testament i nie zna jego treści. Uczestnik złożył zastrzeżenia do załączonego testamentu własnoręcznego kwestionując, żeA. B.w chwili jego sporządzania była w stanie umożliwiającym świadomei swobodne podejmowanie decyzji i wyrażenie woli. Wniósł o:

-

zwrócenie się do jednostek medycznych zajmujących się leczeniem spadkodawczynio udostępnienie dokumentacji medycznej w celu ustalenia stanu zdrowiaA. B.i wykazania, czy w momencie sporządzania testamenty znajdowała się w stanie umożliwiającym świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli,

zobowiązanie wnioskodawcy do wskazania jednostek medycznych, w których leczyła sięA. B.,

zwrócenie się do Sądu Rejonowego w Łodzi o nadesłanie akt postępowania prowadzonego pod sygn. akt IV Ns II 884/88, w którym stwierdzono nabycie spadku poZ. S., w celu ustalenia kim dlaZ. S.byłW. S., ewentualnie o dopuszczenie dowodu z aktksięgi wieczystej o numerze (...),

zwrócenie się do Sądu Rejonowego w Łodzi o udzielenie informacji, czy toczyło się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłejT. B.pod sygn. akt II Ns 1408/15 i dopuszczenie dowodu z akt tego postępowania, w celu ustalenia kręgu spadkobierców poT. B.i składu masy spadkowej poA. B.,

zwrócenie się do Sądu Rejonowego w Łodzi z zapytaniem, czy toczyło się postępowanie spadkowe poW. S.i ustalenie kręgu jego spadkobierców, w celu ustalenia składu masy spadkowej poA. B.,

zwrócenie się do Wydziału Ewidencji Gruntów i Budynków Starostwa PowiatowegowŁ.o udzielenie informacji o nieruchomościach, których właścicielem byłaA. B., w celu ustalenia składu masy spadkowej,

przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu grafologii na okoliczność, czy załączony do akt testament sporządzony został własnoręcznie przezA. B.,

przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lekarza na okoliczność, czyA. B.w chwili sporządzania testamentu znajdowała się w stanie umożliwiającym świadomei swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli.

W uzasadnieniu uczestnikŁ. W.wskazał, że nie wiedział, abyA. B.pozostawiła testament, w którym jedynym spadkobiercą po sobie uczyniłaGminę M.Ł.. Ponieważ spadkodawczyni nie poinformowała żadnego ze spadkobierców ustawowych o zamiarze powołania do spadku w całości Gminy uczestnik wskazał, że istnieje prawdopodobieństwo, iż załączony do wniosku testament nie został w całości bądź w części sporządzony przezA. B.. Wątpliwość uczestnika wzbudziła zarówno treść rozrządzenia testamentowego jak i charakter pisma jakim został sporządzony testament. Ponadto wskazał, że z uwagi na fakt, iż przed śmiercią spadkodawczyni leczyła się na chorobę nowotworową a testament został sporządzony w krótkim odstępie czasu od jej zgonu istnieje możliwość, iż w chwili sporządzania testamentu spadkodawczyni nie była zdolna do świadomego sporządzenia testamentu. W chwili jego sporządzaniaA. B.mogła znajdować się pod wpływem osób, które się nią zajmowały, ponieważz uwagi na stan zdrowia była podatna na sugestię, co uzasadnia uznanie, że testament jest nieważny. Ponieważ spadkodawczyni mogła być spadkobiercąZ. S.,T. B.iW. S., konieczne jest ustalenie całej masy spadkowej, w tym czyA. B.była właścicielką innych nieruchomości.

(odpowiedź na wniosek, k.47-48)

Pismem z 10 lutego 2020 r. wnioskodawcaM. B.poinformował, że przeprowadzono postępowanie spadkowe poT. B.. Do pisma załączono odpis postanowienie Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi z 20 października 2015 r., wydanego w sprawie o sygn. akt II Ns 2033/15.

(pismo k.52-53)

UczestnikM. W.oświadczył, że spadkodawczyniA. B.została zmuszona do sporządzenia testamentu własnoręcznego załączonego do akt.

(protokół z rozprawy z 18 września 2020 r. przeprowadzonej w drodze pomocy sądowej I Cps 16/20, k.182v; elektroniczny protokół rozprawy, k. 183, znacznik czasowy 00:02:59)

Do zamknięcia rozprawy wnioskodawca i uczestnicy postępowania pozostali przy swoich stanowiskach w sprawie.
Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
A. B., córkaM.iT. z domu K.zmarła 4 sierpnia 2019 r.wŁ., gdzie ostatnio stale przebywała i zamieszkiwała przyul. (...).Pozostawiła dwoje dzieci - synówM. W.iŁ. W.. Innych dzieci naturalnych ani przysposobionych nie miała. W chwili śmierci była panną

(bezsporne, akt zgonu k.8, akt urodzeniaM. W.k.9, akt urodzeniaŁ. W.k.10; zapewnienie spadkoweŁ. W.k. 56, elektroniczny protokół rozprawy, k. 58, znacznik czasowy 00:04:39 zapewnienie spadkoweM. W.k. 182-182v, elektroniczny protokół rozprawy, k. 183, znacznik czasowy 00:02:59)

30 lipca 2019 r.A. B.sporządziła testament własnoręczny następującej treści: „Ja,A. B.obejmują zarząd kamienicy, domu, po śmierci mojej mamy, nie daruję budynku nikomu. Tylko miastu. Dzieci nie chcą, ojciec przy mamie się odpisał. Dlatego proszę o załatwienie mojej prośby i danie wszystkiego miastu.(...)dn30.7.2019 r(...)190/3”.
Testament został otwarty i ogłoszony przez Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi24 lutego 2020 r.

(protokół k.55, testament –akta testamentowe I Ns 957/19, zeznaniaE. B.k.90, znacznik czasowy 00:09:19; zeznaniaK. G., k.91, znacznik czasowy 00:28:54-00:43:05; zeznaniaB. S.k.92, znacznik czasowy 00:53:31 - elektroniczny protokół rozprawy, k. 94)

Żaden ze spadkobierców nie zrzekał się dziedziczenia, nie został uznanyza niegodnego dziedziczenia, nie składał oświadczenia o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku.

(zapewnienie spadkoweŁ. W.k. 56, elektroniczny protokół rozprawy, k. 58, znacznik czasowy 00:04:39 zapewnienie spadkoweM. W.k. 182-182v, elektroniczny protokół rozprawy, k. 183, znacznik czasowy 00:02:59)

W chwili sporządzania testamentuA. B.leczyła się onkologicznie.
Nie leczyła się psychologicznie ani psychiatrycznie. Bezpośrednio przed swoją śmiercią była w słabej kondycji fizycznej jednakże pozostawała świadoma, w pełnym kontakcie słowno – logicznym. Rozpoznawała odwiedzające ją osoby.
A. B.testament sporządziła w obecnościE. B.iK. G.. Po jego spisaniuA. B.pokazała sporządzony przez siebie testamentE. B.,K. G.iB. S.. Testament został sporządzony pod koniec lipca 2019 roku, bezpośrednio przed ostatnim przed jej śmiercią pobytem w szpitalu.

(zeznaniaE. B.k.90, znacznik czasowy 00:09:19; zeznaniaK. G., k.91, znacznik czasowy 00:28:54-00:43:05; zeznaniaB. S.k.92, znacznik czasowy 00:53:31 - elektroniczny protokół rozprawy, k. 94)

W trakcie choroby nie odnotowano obecności zaburzeń psychicznychu spadkodawczyni. Przed stwierdzeniem raka szyjki macicyA. B.nie korzystałaz leczenia psychiatrycznego ani psychoterapii. W czasie sporządzania testamentu z 30 lipca 2019 r.A. B.nie miała zniesionej zdolności do świadomego i swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli.

(opinia biegłego psychiatry, k.200-204)

Zapisy tekstowe testamentu sporządzonego 30 lipca 2019 r. zakończone podpisem(...)nakreśliłaA. B.. Zapisy o treści „tylko miastu”, „i danie wszystkiego miastu.(...)oraz „30.07.(...)” nie zostały nakreślone przezA. B..

(opinie biegłego z zakresu badania pisma ręcznego, k.264)

A. B.jest wyłącznym spadkobiercą swojej matkiT. B..

(bezsporne, także kserokopia postanowienia, k. 54)

Udział w zabudowanej nieruchomości gruntowej przyul. (...)dla której Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi XVI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą numer (...)odziedziczony po matceT. B.stanowił jedyny majątek spadkowyA. B..

(dowód z przesłuchania stron postępowania, k. 57, elektroniczny protokół rozprawy, k .58, znacznik czasowy 00:26:50)

Powyższe ustalenia faktyczne na temat faktów istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy Sąd poczynił na podstawie powołanych wyżej dowodów, w tym aktów stanu cywilnego złożonych do akt sprawy, których wiarygodność nie budziła wątpliwości.
W zakresie ustaleń faktycznych odnośnie tego czy dokument zatytułowany testament, złożony przez wnioskodawcęM. B.został w całości sporządzony i podpisany przezA. B.Sąd oparł się na pisemnej opinii biegłego z zakresu badań pisma ręcznego. Wnioski biegłego zostały należycie uzasadnione z punktu widzenia wiedzy technicznej związanej z badaniami komparatystycznymi pism, ponadto przedmiotowa opinia nie była kwestionowana przez żadną ze stron. Uwzględniając powyższe Sąd uznał opinię biegłego za pełnowartościowe źródło informacji specjalnych miarodajne dla dokonania ustaleń faktycznych w sprawie. W zakresie ustalenia zdolności testowania przezA. B.Sąd oparł się na opinii biegłego z zakresu psychiatrii, która również w uwagi na stanowczość wyrażonych w niej wniosków umotywowanych analizą złożonych do akt dokumentów, w tym dokumentacji medycznej stanowiła pełnowartościowe źródło wiadomość specjalnych.
Warto wskazać, iż konkluzje biegłego psychiatry korespondowały z treścią zeznań przesłuchanych w sprawie świadków odnośnie świadomości i stanu psychicznego spadkodawczyni.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:
Zgodnie zart.670 k.p.c.Sąd spadku z urzędu bada, kto jest spadkobiercą.W szczególności ustala, czy spadkodawca nie pozostawił testamentu.
Sąd stwierdzi nabycie spadku przez spadkobierców, choćby były nimi inne osoby niż te, które wskazali uczestnicy. W postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku sąd wymienia spadkodawcę oraz wszystkich spadkobierców, którym spadek przypadł, jak również wysokość ich udziałów (art. 677 §1 k.p.c.).
Zgodnie zart. 926 § 1 k.c.powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu. Dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy w ważnym testamencie albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą. W§ 2tego przepisu wyrażono generalną zasadę, że powołanie do dziedziczenia z testamentu ma pierwszeństwo przed dziedziczeniem ustawowym. Zasada ta zabezpiecza pełną realizację swobody w dysponowaniu majątkiem na wypadek śmierci.
Jeżeli zatem spadkodawca wyraził swoją wolę w formie testamentu i testament ten jest ważny w świetle obowiązujących przepisów, Sąd obowiązany jest stwierdzić nabycie praw do spadku stosownie do woli spadkodawcy wyrażonej w testamencie, chociażby wola spadkobierców ustawowych, będących uczestnikami postępowania spadkowego, była inna.
Testament jest jedyną czynnością prawną, która może być dokonana na wypadek śmierci (mortis causa), co oznacza, że skutki prawne związane z rozporządzeniem testamentowym powstają dopiero z chwilą śmierci testatora. Jest to czynność jednostronna, osobista, nieskierowana do żadnego adresata.
Zgodnie zart. 949 § 1 k.c.spadkodawca może sporządzić testament,w ten sposób, że napisze go w całości pismem ręcznym, podpisze i opatrzy datą.
Testament przewidziany wart. 949 § 1 k.c.jest testamentem własnoręcznym spadkodawcy. Ustawodawca nie używa wprawdzie określenia "własnoręczny", ale wniosek ten płynie ze sformułowania: "spadkodawca może sporządzić testament w ten sposób,że napisze go w całości pismem ręcznym", zawartego w treści ww. przepisu. Testament własnoręczny należy do grupy testamentów zwykłych, co oznacza, że może być sporządzony przez każdą osobę fizyczną mającą zdolność testowania w każdym momencie. Będzie on również ważny bezterminowo i wywoła skutkimortis causa, chyba że testator za swojego życia testament ten odwoła.Jako wymogi formalne dla ważnego sporządzenia testamentu własnoręcznego ustawodawca zastrzega konieczność, by spadkodawca napisał go w całości pismem ręcznym, podpisał i opatrzył datą.Wyjątkowo jednak brak daty nie będzie pociągał za sobą nieważności testamentu (art. 949 § 2 k.c.).Dla ważności testamentu własnoręcznego cała treść tego testamentu musi być zatem spisana osobiście przez testatora. W doktrynie prawa i orzecznictwie wskazuje się, iż wymaganie własnoręczności sporządzenia aktu ostatniej woli pełni wiele ważnych funkcji. Po pierwsze, utrudnia sfałszowanie testamentu (znacznie łatwiej podrobić sam podpis, niż sporządzić treść całego dokumentu). Po drugie, nadaje powagi czynności sporządzania testamentu i skłania ku gruntownemu przemyśleniu treści oświadczenia przez spadkodawcę. Po trzecie, łatwo pozwala oddzielić oświadczenie ostatniej woli od innych oświadczeń spadkodawcy (testamentem jest wyłącznie treść spisana własnoręcznie). Po czwarte, pozwala uniknąć ponoszenia kosztów związanych ze sporządzeniem aktu ostatniej woli (np. związanych z koniecznością zapłaty wynagrodzenia profesjonaliście za asystowanie przy dokonywaniu takiej czynności prawnej). Testament własnoręczny sporządza sam testator. Przy tej formie testamentu nie jest wymagana obecność świadków.Podpis spadkodawcy pod testamentem własnoręcznym musi być także postawiony przez niego odręcznie.Nie jest dopuszczalne – ani technicznie możliwe – posłużenie się tu podpisem elektronicznym. Nie ma możliwości posłużenia się inną osobą, która z upoważnienia bądź jako pełnomocnik złożyłaby podpis za spadkodawcę. Przyjmuje się, przy tym, że nieczytelność podpisu spadkodawcy nie powinna automatycznie eliminować ważności testamentu, o tyle wprowadza element niepewności co do identyfikacji osoby testatora i autentyczności jego podpisu, który w takich sytuacjach powinien być każdorazowo weryfikowany w drodze opinii biegłego sądowego z zakresu analizy pismoporównawczej, by ocenić, czy podpis ten wykazuje cechy znamienne dla pisma testatora objętego treścią testamentu (i ewentualnie w porównaniu z innymi próbkami jego pisma, jeśli są dostępne) i czy testator stale się w taki sposób podpisywał (co wymagać będzie porównania tego podpisu z podpisami zamieszczonymi przez niego za życia na innych dokumentach). Zgodnie z etymologią słowa podpis przyjmuje się, że musi się on znajdować pod treścią oświadczenia woli testatora. Zakresem tego oświadczenia będzie więc objęte tylko to, co znajduje się nad podpisem. Sąd Najwyższy dodał jednak w tym kontekście, że wyjątkowo podpis może zostać umieszczony w innym miejscu, jeżeli jego związek z treścią tego oświadczenia będzie oczywisty (uchwała SN z 5.6.1992 r., III CZP 41/92, OSNCP 1992, Nr 9, poz. 147). Podpis na testamencie własnoręcznym dokumentuje zakończenie sporządzania testamentu (przed podpisaniem można mówić jedynieo projekcie testamentu); pozwala na identyfikację spadkodawcy jako autora testamentu; utrudnia sfałszowanie aktu ostatniej woli (ze względu na wymaganie własnoręcznego napisania takiego testamentu znaczenie tej cechy podpisu jest mniejsze); podkreśla solenny charakter testamentu jako czynności prawnej; dowodzianimus testandispadkodawcy.
W niniejszej sprawie ujawniony został jeden testament własnoręczny (holograficzny), sporządzony przez spadkodawczynięA. B.w dniu 30 lipca2019 r. Dla uznania, że dokument ten mógł zostać uznany za testament w rozumieniuart. 941 k.c.koniecznym jest spełnienie ustawowych wymagań co do jego formy i treści.W pierwszej kolejności Sąd ma obowiązek ustalić, czy dokument sporządzony został w sposób określony przepisami prawa i czy jest ważny.
Przedłożony Sądowi testament jest dokumentem własnoręcznym, sporządzonym zgodnie z wymaganiamiart. 949 k.c.A. B.sporządziła go i podpisała własnoręcznie. Zasadnicza treść tego dokumentu spisana została osobiście przez spadkodawczynię, co wynika z opinii biegłego z zakresu badania pisma ręcznego.Na ważność tego oświadczenia nie ma wpływu niewskazanie przez spadkodawczynię daty jego sporządzenia. Jak zostało wskazane powyżej zgodnie zart. 949 § 1 k.c.warunkiem ważności testamentu własnoręcznego jest opatrzenie go przez testatora datą. Jednocześnie jednak § 2 tego przepisu stwierdza, że brak daty nie pociąga za sobą nieważności takiego testamentu, jeżeli nie wywołuje wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu lub jego treści. Brak naniesienia przezA. B.daty sporządzenia testamentu nie oznacza więc nieważności tego oświadczenia, skoro z opinii biegłego psychiatry wynika, że w chwili jego sporządzania miała ona zdolność do świadomegoi swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli. Na marginesie wspomnieć należy, żez zeznań świadkówE. B.,K. G.iB. S.można wyprowadzić jednoznaczne wnioski co do daty sporządzenia omawianego testamentu.
UczestnicyM. W.iŁ. W.podnosili przy tym, że zachodzą przesłanki nieważności testamentu zart. 945 § 1 pkt 1) k.c., czyli sporządzenie go w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. W ich ocenie stan zdrowiaA. B.czynił ją podatną na wpływ innych osób, które skłoniły ją do sporządzenia testamentu o ustalonej treści, a sama choroba nowotworowa na którą cierpiała spadkodawczyni mogła wyłączać świadome sporządzenie przedmiotowego dokumentu oraz rozpoznanie znaczenia i konsekwencji dokonanej czynności. Z zebranego materiału dowodowego nie wynika jednak, aby spadkodawczyni w chwili jego sporządzania znajdowała się w stanie opisanym wart. 945 § 1 pkt 1) k.c.Z zeznań świadków oraz opinii biegłego psychiatry wynika, żeA. B.zdawała sobie sprawę z dokonywanej czynności prawnej, jej treści oraz znaczenia. Brak było przy tym podstaw do przyjmowania, że testament ten sporządzony został pod wpływem innych osób. Sąd ustalił bowiem, że w chwili spisywania testamentu spadkodawczyni nie rozmawiała z nikim, kto mógłby oddziaływać na jej wolę lub decyzję. Ponadto z materiału dowodowego wynika, żeA. B.okazała świadkom sporządzony przez siebie testament z informacją o jego spisaniu oraz jego treści. Także z opinii biegłego psychiatry wynika, że w chwili dokonywania tej czynności testatorka nie miała zniesionej zdolności do świadomegoi swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli.
Tym samym omawiany testament należało uznać za ważny zarówno pod względem formy jak i pod względem materialnoprawnym (brak wad oświadczenia woli czy też zniesienia zdolności testowania).
Zgodnie zart. 959 k.c.spadkodawca może powołać do całości lub części spadku jedną lub kilka osób. Dla skuteczności ważnego testamentu konieczne jest, aby z jego treści, wynikało jednoznaczne wskazanie osoby lub osób powołanych do spadku jako spadkobierców. Tymczasem z załączonego do akt postępowania testamentu wynika, że wolą spadkodawczyni nie było powołanie żadnego, wyraźnie oznaczonego podmiotu jako spadkobiercy testamentowego. Z treści biegłego z zakresu badania pisma ręcznego wynika bowiem, iż sformułowania „tylko miastu”, „i danie wszystkiego miastu.(...)oraz „30.07.(...)” nie zostały nakreślone przezA. B.. Z pominięciem powyższych sformułować testament własnoręczny ma następującą treść: „Ja,A. B.obejmują zarząd kamienicy, domu, po śmierci mojej mamy, nie daruję budynku nikomu. Dzieci nie chcą, ojciec przy mamie się odpisał. Dlatego proszę o załatwienie mojej prośby.”.
Powyższe uwagi musiały prowadzić do wniosku, że choć testament sporządzony przezA. B.jest ważny, to nie wywołuje on skutków prawnych przewidzianych dla rozporządzenia testamentowego. Oświadczenie spadkodawczyni nie wypełnia materialnoprawnych wymogów dla skuteczności testamentu w postaci powołania do całości lub części spadku jednej lub kilku osób. Należy przy tym jeszcze raz podkreślić, że z ustaleń przyjętych przez Sąd, które opierają się na opinii biegłego z zakresu badania pisma ręcznego, wynika, żeA. B.nie uczyniła zapisów wskazującychGminę M.Ł.jako jej spadkobiercę. Naniesienia te nie zostały sporządzone przez spadkodawczynię, co musiało skutkować wyeliminowaniem ich z ustalonej treści testamentu jako niestanowiące ostatniej woli spadkodawczyni.Art. 949 § 1 k.c.wymaga, aby testament własnoręczny (holograficzny) napisany został przez rozporządzającego w całości pismem ręcznym. Nie stanowi testamentu własnoręcznego dokument, którego treść została spisana przez osobę trzecią i opatrzona podpisem spadkodawcy. Tak samo należy oceniać te części testamentu, które nie pochodzą bezpośrednio z ręki spadkodawcy, lecz uczynione zostały później przez inną osobę. Nie mogą one wywoływać żadnych skutków prawnych. Dlatego elementy testamentu o treści „tylko miastu”, „i danie wszystkiego miastu.(...)i „30.07.(...)”, z których wynikać miało powołanie jako jedynego spadkobiercyGminy M.Ł.były bezskuteczne bowiem niepochodzące od spadkodawcy.
Powyższa ocena nie podważa twierdzeń świadkówE. B.,K. G.iB. S., z których wynika, żeA. B.pragnęła uczynić swoim spadkobiercąGminę M.Ł.. Takie twierdzenia świadków nie mogą jednak podważać faktycznej treści sporządzonego testamentu, w którym wbrew wymogom ustawy nie wskazano wyraźnie podmiotu powołanego do spadku jako spadkobiercy testamentowego. Takie postępowanie spadkodawczyni nie mogło być przy tym traktowane jako złożenie testamentu szczególnego, w postaci testamentu ustnego. Po pierwsze przedmiotowe oświadczenie nie zostało złożone równocześnie wobec trzech świadków, w myślart. 952 §1 k.c., a ponadto nie można uznać, żeA. B.nie mogła zachować zwykłej formy testamentu. Niemożność taka jest jedną z przesłanek, które warunkują dopuszczalność sporządzenia testamentu ustnego. Skoro z niewątpliwych ustaleń faktycznych w sprawie wynika, żeA. B.mogła sporządzić i sporządziła własnoręczny testament pisemny, to jej późniejsze oświadczenie wobecE. B.,K. G.iB. S.nie mogło zostać uznane za testament ustny. Dlatego relacjonowane przez świadków deklaracje spadkodawczyni, że chce do spadku po sobie powołaćGminę M.Ł., nie mogło wywierać żadnych skutków prawnych.
Podobnie wskazać trzeba, że zasady wykładni testamentu, o których mowa wart. 948 k.c.nie uprawniają do przyjmowania, że testament własnoręczny sporządzony przezA. B.zmierzał do wskazaniaGminy M.Ł.jako powołanej do spadku. W pierwszej kolejności należy bowiem wykładać takie oświadczenie językowo – zgodnie z jego literalnym ujęciem, czyli tak jak zapisał je spadkodawca. Jak już przy tym wskazano wyżej, nie wynika z niego, aby wolą testatorki było powołanie Gminy jako jedynego spadkobiercy.
W ocenie Sądu nie można uzupełnić niewskazanego wyraźnie w testamencie powołania do spadkuGminy M.Ł.w oparciu o zeznania świadkówE. B.,K. G.iB. S.. Za niedopuszczalne należy uznać interpretowanie treści testamentu w sposób rozszerzający jego faktyczne zapisy poprzez odwołanie się do zeznań świadków, w sytuacji gdy spadkodawca miał możliwość i swobodę jednoznacznego ujęcia swojej ostatniej woli Dlatego nie można było, wobec braku wyraźnego oznaczeniaGminy M.Ł.jako spadkobiercy testamentowego dokonanego własnoręcznie przezA. B., interpretować sporządzonego przez nią oświadczenia woli w taki sposób, aby uzupełniająco w oparciu o zeznania świadków uznaćGminę M.Ł.jako powołanego spadkobiercę testamentowego.
Na koniec należy rozważyć dlaczego testament własnoręcznyA. B.nie może być uznany jako testament negatywny.
Istota testamentu negatywnego sprowadza się do wyłączenia w treści testamentu określonych osób od dziedziczenia ustawowego, bez równoczesnego powołania innych spadkobierców. Jak się uznaje w takim przypadku „spadkodawca rozrządza swoim majątkiem na wypadek śmierci, lecz czyni to w sposób pośredni. Skutkiem testamentu negatywnego jest z reguły dziedziczenie ustawowe majątku testatora, sporządzającego taki testament według zasad określonych wKodeksie cywilnym(art.931 i n.), z pominięciem jednak wyłączonego. To zaś ma znaczenie dla kwestii kolejności dziedziczenia ustawowego oraz (lub) wielkości udziałów, przypadających spadkobiercom dziedziczącym z ustawy.”(S. W.,F. Z.,(...), Studia Prawa Prywatnego 2006, Nr 2).
W analizowanej sprawie spadkodawczyni nie wskazała wyraźnie kogo wyłącza od dziedziczenia. W pierwszej części wskazuje, iż „nie daruję budynku nikomu”, a następnie dodaje „Dzieci nie chcą, ojciec przy mamie się odpisał”. Druga część, stanowi zdaniem Sądu ocenę spadkodawczyni w zakresie stosunku potencjalnych spadkobierców ustawowych – dzieci - do masy spadkowej. Nie można natomiast interpretować ww. zapisu jako woli wyłączenia synów i ojca od dziedziczenia. Opisane sformułowanie jest relacją domniemanej postawy potencjalnych spadkobierców odnośnie spadku nie wyraża natomiast w sposób wyraźny woli samej spadkodawczyni pozbawienia ww. osób praw do spadku. Brak jest bowiem, zdaniem Sądu wyraźnego sformułowania, wskazującego na chęć pozbawienia dzieci bądź ojca praw do spadku (chociażby poprzez użycie słów nie chcę aby określone osoby dziedziczyły po mnie) przeciwnie podkreśla chęć pozostawienia spadkobiercom ustawowym decyzji odnośnie spadku oraz nie narzuca nikomu z najbliższej rodziny roli spadkobiercy testamentowego.
Podsumowując powyższe rozważania stwierdzić należy, że testamentA. B., choć ważny, to nie wywołuje przewidzianych ustawą skutków prawnych co do rozporządzenia na wypadek jej śmierci. Testament ten, jako bezskuteczny, nie mógł stanowić podstawy do ustalenia kręgu spadkobierców, skoro spadkodawczyni nikogow takim charakterze nie powołała. Dlatego konieczne było, zgodnie zart. 926 § 2 k.c., zastosowanie reguł dziedziczenia ustawowego.
Krąg spadkobierców ustawowych określająart. 931i następnek.c.W pierwszej kolejności powołane z ustawy do spadku są dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Dziedziczą oni w częściach równych (art. 931 §1 k.c.).A. B.w chwili śmierci była panną i pozostawiła po sobie dwoje dzieci –Ł. W.iM. W.po stronie których nie zachodziły przeszkody do dziedziczenia. Nie zrzekli się bowiem praw do spadku po niej, nie byli uznanymi niegodnymi dziedziczenia, nie odrzucili również spadku. W konsekwencji cały majątek spadkowy przypada im w częściach równych. Ponieważ w sprawie upłynął sześciomiesięczny termin do złożenia oświadczeniao przyjęciu bądź odrzuceniu spadku przez ustalonych spadkobierców, o którym mowawart. 1015 § 1 k.c., a wskazani wyżej spadkobiercy nie złożyli oświadczenia w tym przedmiocie, Sąd w zgodnie zart.1015 § 2 k.c.ustalił, że uczestnicy postępowaniaŁ. W.iM. W.przyjęli spadek poA. B.przez upływ czasuz dobrodziejstwem inwentarza
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, iż spadek poA. B.nabyli na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza jej dwaj synowie –Ł.iM. W.po ½ części każdy z nich.
O kosztach niniejszego postępowania Sąd orzekł zgodnie zart.520 § 1 k.p.c.
W niniejszej sprawie uczestnicy postępowania byli równie zainteresowani jej rozstrzygnięciem. Brak było podstaw, które uzasadniałyby odejście od zasady rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów. Każde odstąpienie od reguły wyrażonej wart.520 § 1 k.p.c.wymaga precyzyjnego uzasadnienia, adekwatnego do wyniku i toku postępowania. Powinno także uwzględniać sytuację materialną uczestników (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 lutego 2012 r., II CZ 159/11 i z 15 lutego 2015 r., I CZ 1/12). W ocenie Sądu zasada, że każdy uczestnik postępowania ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie oznacza, że obciążają go koszty tych czynności, których sam dokonał, jak i czynności podjętych w jego interesie, także przez sąd, na jego wniosek lub z urzędu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 listopada 2010 r., III CZ 47/10).W przedmiotowej sprawie okoliczności wskazane wyżej dają uczestnikom przymiot zainteresowanych w sprawie, a jednocześnie uzasadniają pozostanie przy zasadzie wyrażonej wart.520 § 1 k.p.c.Z tego względu orzeczono jak w punkcie 2. Sentencji postanowienia
Ponieważ w sprawie występowały nieuiszczone koszty sądowe związane z opiniami biegłych a brak było wystarczających podstaw do obciążenia tymi kosztami uczestników postępowania, w zakresie przekraczającym wysokość uiszczonych zaliczek, Sąd postanowił obciążyć tymi kosztami Skarb Państwa, zgodnie zart.113 ust.1 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(Dz.U. 2005 Nr 167, poz.1398 z późn. zm.) (pkt. 3. sentencji postanowienia).