Sąd Rejonowy w Chełmnie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 1/22
Data wyroku: 2022-12-15 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, DECISION, REASON
Sędziowie: Sędzia Monika Mleczko-Pawlikowska

Sygn. akt: I Ns 1/22 zagr

POSTANOWIENIE
Dnia 15 grudnia 2022 r.
Sąd Rejonowy w Chełmnie I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

Sędzia Monika Mleczko-Pawlikowska

Protokolant:

Stażysta Anna Dziedzińska

po rozpoznaniu w dniu 08 grudnia 2022 r. w Chełmnie
na rozprawie
sprawy z wniosku małoletniejV.W.w imieniu której działa przedstawicielka ustawowaM. W. (1),
z udziałemM. W. (2),(...) Banku S.A.z siedzibą wW., małoletnichP. K. (1),P. K. (2)iA. K. (1)w imieniu których działają przedstawiciele ustawowiK. K.iS. K.
o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniejV.W.poA. K. (2)iC. K.
postanawia:

1
Oddalić wniosek.

2
Ustalić, iż koszty postępowania ponoszą wnioskodawczyni i uczestnicy postępowania, każdy zgodnie ze swoim udziałem w sprawie.

Sędzia
Monika Mleczko-Pawlikowska
Sygn. akt I Ns 1/22

UZASADNIENIE
W dniu 9 sierpnia 2021r. małoletniaV. W.w imieniu której działa przedstawicielka ustawowaM. W. (1), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Sądu Rejonowego dla miasta stołecznego Warszawy w Warszawie, o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po prababciA. K. (2), zmarłej dnia 19.04.2019r. i pradziadkuC. K.zmarłym dnia 12.02.2019r. i o przyjęcie oświadczeń o odrzuceniu spadku po wyżej wymienionych osobach.
Jak wynika z uzasadnienia wniosku, małoletnia wraz z rodzicami na stałe zamieszkuje w(...). Matka małoletniej złożyła w swoim imieniu, w terminie, oświadczenie o odrzuceniu spadku po wyżej wymienionych osobach. Natomiast w imieniu małoletniej nie złożyła oświadczenia w terminie, gdyż była przekonana, iż postanowienie Sądu Rodzinnego wyrażające zgodę na odrzucenie spadku przez małoletnią jest wystarczające i nie musi podejmować innych czynności.
Postanowieniem z dnia 10 września 2021r., Sąd Rejonowy(...)I Wydział Cywilny, uznał się niewłaściwym i sprawę przekazał do rozpoznania do Sądu Rejonowego w Chełmnie.
Postanowieniem z dnia 10 października 2022r. wezwano do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowania(...) Bank S.A.z siedzibą wW., małoletnichP. K. (1),P. K. (2)iA. K. (1)reprezentowanych przez przedstawicieli ustawowychS. K.iK. K..
(...) Bank S.A.z siedzibą wW., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł o oddalenie wniosku.
W uzasadnieniu pisma (k. 77 – 79) przedstawił argumenty na zasadność swojego stanowiska.
Na rozprawie w dniu 8 grudnia 2022r. przedstawiciele ustawowi małoletnich uczestników oświadczyli, iż zgadzają się z wnioskiem.
Sąd ustalił, co następuje.

C. K.zmarł w dniu 12 lutego 2019r. wŚ., a jego żonaA. K. (2)zmarła w dniu 19 kwietnia 2019r. wB., gdzie było ich ostatnie miejsce zwykłego pobytu. Prawnuczką obojga spadkobierców jestV. W.urodzona (...)w Gros-G.,N., córkaM. W. (1)iM. W. (2). Małoletnia wraz z rodzicami na co dzień zamieszkuje wN..
/dowody: odpis skrócony aktu zgonu k. 15 w aktach sprawy(...), odpisy skrócony aktu urodzenia k. 12, rozszerzone zaświadczenie o zameldowaniu wraz z tłumaczeniem na j. polski k. 16 – 18/
Matka małoletniejM. W. (1)w trakcie imprezy rodzinnej pod koniec maja 2019r. dowiedziała się, że dziadkowie pozostawili jakieś długi. Zostało zorganizowane spotkanie z notariuszem, gdzie ona sama, jej matka, jej siostry, jej ciocia wraz dziećmi odrzucili w terminie spadek poA. K. (2)iC. K.. Matka małoletniej dowiedziała się, iż żeby złożyć takie oświadczenie w imieniu małoletniej musi złożyć wniosek do Sądu Rodzinnego.
/dowody: przesłuchanie za małoletnią wnioskodawczynie jej przedstawicielki ustawowejM. W. (1)k. 94/
Matka małoletniej w dniu 16 sierpnia 2019r. wniosła do Sądu Rejonowego(...)o wyrażenie zgody na odrzucenie spadku w imieniu małoletniej poA.iC. K.. Sprawa przekazana została do rozpoznania do Sądu Rejonowego(...), o czym matka małoletniej dowiedziała się jak już wróciła doN.. Matka małoletniej telefonicznie z sądu(...)dowiedziała się, że musi czekać na informacje. W listopadzie 2019r. odbyło się posiedzenie niejawne na którym zapadło postanowienie.
/dowody: odpis wniosku k. 19, okoliczność bezsporna, przesłuchanie za małoletnią wnioskodawczynie jej przedstawicielki ustawowejM. W. (1)k. 94/
Postanowieniem z dnia 30 listopada 2019r., Sąd Rejonowy(...)(sygn.(...)) zezwoliłM. W. (1)iM. W. (2)działającym w imieniu małoletniejV.W., na odrzucenie spadku poA. K. (2)iC. K..
/dowód: odpis postanowienia k. 20/
Matka małoletniej telefonicznie uzyskała informację, iż musi opłacić wniosek o wydanie odpisu prawomocnego postanowienia. Mogło to być w listopadzie 2019r., lub pod koniec listopada. Matka małoletniej była przekonana, iż to prawomocne postanowienie Sądu Rodzinnego zakończy sprawę odrzucenia spadku przez małoletnią. Jeszcze jak była u notariusza, to usłyszała, iż to będzie „załatwione przez Sąd”.
/dowody: przesłuchanie za małoletnią wnioskodawczynie jej przedstawicielki ustawowejM. W. (1)k. 94/
O tym, iż postanowienie to nie kończy sprawy matka małoletniej dowiedziała się w wakacje 2021r. kiedy to przyszło pismo z Sądu w sprawie stwierdzenia nabycia spadku i okazało się, iż są długi po dziadkach. Matka małoletniej od poprzedniego pobytu przyjechała doP.dopiero w wakacje 2021r., ponieważ wcześniej były ograniczenia związane z covidem, a potem w lipcu 2020r. urodziła drugą córkę.
/dowody: przesłuchanie za małoletnią wnioskodawczynie jej przedstawicielki ustawowejM. W. (1)k. 94/
Przed tutejszym Sądem toczy się sprawa o stwierdzenie nabycia spadku poA. K. (2)pod sygnaturą(...)z wniosku wierzyciela(...) Bank S.A.z siedzibą wW., w której małoletnia wnioskodawczyni jest uczestniczką postępowania. Do wniosku dołączona została umowa pożyczki zawarta przez spadkobierczynię z(...) Bank S.A.z siedzibą wW..
/okoliczność bezsporna a ponadto odpis wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wraz z załącznikiem k. 21 - 32/
Sąd zważył, co następuje.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o przedłożone dokumenty i przesłuchanie za małoletnią wnioskodawczynię ich przedstawicieli ustawowych matki i ojca.
Generalnie za wiarygodne uznano wyjaśnienia przedstawicielki ustawowej małoletniej wnioskodawczyniM. W. (1), gdyż zeznawała ona w sposób spójny i szczery. Jej zeznania korespondowały z przedłożonymi w sprawie dokumentami.
Nic nie wniosło do sprawy przesłuchanie ojca małoletniej wnioskodawczyni –M. W. (2), gdyż nie miał on żadnej wiedzy w sprawie, ponieważ wszystkie czynności podejmowała jego żona, a matka małoletniej.
Za wiarygodne uznano zgromadzone w sprawie dokumenty, gdyż ich prawdziwość nie została zakwestionowana przez strony, a i Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania ich prawdziwości.
Zgodnie zart. 1015§ 1 kc, oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Co do zasady oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może bowiem skutecznie złożyć jedynie osoba, której przysługuje pełna zdolność do czynności prawnych. Ponieważ małoletni nie posiada zdolności prawnej, oświadczenie takie może w jego imieniu złożyć przedstawiciel ustawowy lub opiekun prawny. Termin do złożenia oświadczenia biegnie od dnia, w którym przedstawiciel ustawowy lub opiekun prawny dowiedział się o tytule powołania małoletniego do spadku. Złożenie takiego oświadczenia wymaga uzyskania zezwolenia sądu opiekuńczego, wydanego po przeprowadzeniu stosownego postępowania, które niejednokrotnie może zakończyć się po upływie zawitego terminu określonego wart. 1015§ 1 kc.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że skoro termin ten jest terminem zawitym, to nie istnieje możliwość jego przedłużenia (zob. postanowienia z dnia 25 maja 2012 r., I CSK 414/11; z dnia 13 grudnia 2012 r.,(...)18/12; z dnia 25 lutego 2015 r., IV CSK 304/14). W postanowieniu z dnia 20 listopada 2013 r., I CSK 329/13 (OSNC 2014, nr 9, poz. 93, Biul. SN 2014, nr 3, poz. 10, Mon. Prawn. 2014, nr 20, s. 1086-1087). Sąd Najwyższy rozważając wpływ postępowania o zezwolenie na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku przez małoletniego, wskazał, że termin do złożenia takiego oświadczenia nie biegnie do czasu uprawomocnienia się postanowienia sądu opiekuńczego. Skoro bowiem ustawa wymaga przeprowadzenia określonego postępowania poprzedzającego udzielenie zezwolenia, a czas trwania tego postępowania może w niektórych wypadkach uniemożliwić dotrzymanie terminu, to czas ten należy uwzględnić przy ocenie spełnienia przesłanek zart. 1015§ 1 kc.Dlatego też uznać należało, tak jak przyjął to też Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 września 2015r. sygn. akt V CSK 686/14, że złożenie wniosku o zezwolenie na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego powoduje zawieszenie na czas trwania postępowania, biegu terminu określonego w tym przepisie.
W niniejszej sprawie matka małoletniej złożyła oświadczenie o odrzuceniu spadku po swoim dziadku i babci pod koniec maja 2019r. (25.05.2019r.) Zatem wówczas rozpoczął się bieg termin sześciu miesięcy do odrzucenia spadku w imieniu jej małoletniej córki, który skończył się w miesiącu listopadzie 2019r. Wniosek do Sądu rodzinnego o zezwolenie na odrzucenie spadku w imieniu małoletniej, matka małoletniej złożyła w tym terminie, ale była mylnie przekonana, iż prawomocne postanowienie Sądu Rodzinnego wyrażające zgodę na odrzucenie spadku w imieniu małoletniej, jest wystarczającym i nie wymaga składania oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniej. W ocenie Sądu błędu tego nie można uznać za błąd istotny, uzasadniający zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia w terminie.
W myślart. 1019§ 1 kcjeżeli oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli z następującymi zmianami:
1) uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem;
2) spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca.
§ 2 i 3 wskazanego artykułu stanowi zaś, iż spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu. Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zatwierdzenia przez sąd.
Oświadczenie dotyczące spadkobrania jest jednostronną czynnością prawną, do której mają zastosowanie przepisy ogólne o wadach oświadczenia woli dotyczące błędu lub groźby (art. 84 i 87 kc, ze zmianami wynikającymi zart. 1019 kc). Spadkobierca może uchylić się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, jeżeli takie zachowanie było konsekwencją błędu prawnie istotnego co do przedmiotu spadku, a do uchylenia się dojdzie przed sądem, który dokonuje jego zatwierdzenia i jednocześnie złoży oświadczenie, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca. Oświadczenie o uchyleniu się od tych negatywnych skutków powinno być złożone, zgodnie zart. 88§ 2 kcprzed upływem roku od wykrycia błędu. Sąd dokonuje kontroli dopuszczalności uchylenia się od skutków oświadczenia woli, jak i niezłożenia wymaganego oświadczenia, pod kątem spełnienia ustawowych przesłanek. Powołanie się przez spadkobiercę, zgodnie z na działanie pod wpływem błędu wymaga wykazania, że błąd był istotny, dotyczył czynności prawnej i znajduje usprawiedliwienie w okolicznościach sprawy.
Błąd co do treści czynności prawnej może dotyczyć: osoby spadkodawcy, tytułu powołania do dziedziczenia i przedmiotu spadku. Ponadto wyróżnia się również błąd co do prawa.
Zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego jak i doktrynie (zob. komentarz do kodeksu cywilnego art. 1019 kc. Pod red. Osajda 2015, wyd. 13/W. Borysiak, system Legalis) dopuszcza się uznanie za błąd prawnie istotny błąd co do prawa, jednakże może być uwzględniony jedynie wtedy, gdy nie tylko dotyczył treści oświadczenia woli i był istotny, lecz gdy ponadto był usprawiedliwiony okolicznościami (tak. wyrok Sądu Najwyższego z dnia z dnia 12.10.2000 r., IV CKN 144/00, OSN 2001, Nr 4, poz. 60). Pogląd taki, na tleart. 1019 kc, przyjęto także w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 29.11.2012 r., (II CSK 171/12, systemL.). Przy czym wyróżnia się dwie sytuacje. Pierwszą, gdy spadkobierca nie zdaje sobie sprawy z tego, że upływ terminu 6-miesięcznego powoduje przyjęcie przez niego spadku z nieograniczoną odpowiedzialnością za długi spadkowe (wiedza o treściart. 1015§ 2 kcokreślona jako błąd co do konsekwencji prawnych). Natomiast druga sytuacja, gdy spadkobierca pozostaje w mylnym przekonaniu nie co do samego skutku fikcji prostego przyjęcia spadku, ale innych skutków wynikających z przepisów prawnych (błąd co do prawa sensu stricto). W pierwszej sytuacji sporne jest, czy spadkobierca może się uchylić od skutków niezłożenia w terminie żadnego oświadczenia. Natomiast w drugiej sytuacji można wyjątkowo dopuścić możliwość powołania się przez spadkobiercę na błąd co do prawa.
W doktrynie i orzecznictwie jako przykłady na możliwość uchylenia się od skutków prawnych na skutek błędu co do prawa wskazuje się sytuację, w której spadkobierca nie składa oświadczenia woli o przyjęciu spadku pozostając w błędzie wynikającym z nieznajomości przepisów o formie testamentu w wypadku oczywistej jego nieważności, np. jeżeli spadkodawca spisał go na komputerze i tylko podpisał ręcznie (por.J. Pietrzykowski, Glosa do postanowienia SW w Poznaniu z 27.6.1967 r., III Cr 990/67, OSPiKA 1969, Nr 4, poz. 96, s. 192 orazA. Szpunar, Wady, s. 29–30). Także na sytuację niezłożenia przez spadkobiercę w przewidzianym terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po spadkodawcy, który przed laty porzucił rodzinę, wobec czego spadkobierca był przekonany, że postępowanie to zerwało wszystkie więzy łączące go ze spadkodawcą i jego sprawami. Natomiast wątpliwe jest zastosowanie konstrukcji błędu co do prawa w sytuacji, w której przedstawiciel ustawowy spadkobiercy wystąpił do sądu opiekuńczego o zezwolenie na odrzucenie lub przyjęcie spadku wprost w imieniu małoletniego, lecz po uzyskaniu takiego zezwolenia nie złożył już w terminie żadnego oświadczenia co do przyjęcia lub odrzucenia spadku będąc przekonanym, że czynność taka wobec udzielonego już zezwolenia sądu jest zbędna. W takiej sytuacji względem spadkobiercy znajdzie zastosowanieart. 1015§ 2 kc, gdyż uzyskanie zezwolenia na dokonanie czynności nie oznacza jeszcze dokonania tej czynności (zob. teżA. A.M. Szymańska, Termin, s. 274 oraz komentarz do art. 1012 KC, pkt C.II).
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie, przedstawicielka ustawowa małoletniej wnioskodawczyni nie wykazała, iż niezłożenie w imieniu małoletniej oświadczenia o odrzuceniu spadku, było wynikiem jakiegokolwiek błędu prawnie istotnego tj. co do przedmiotu spadku, co do treści czynności prawnej lub co do prawa. Niezłożenie przez nią oświadczenia w terminie, wynikało z mylnego odebrania informacji od notariusza co do procedury składania oświadczenia w imieniu małoletniego dziecka i nieznajomości prawa.
Reasumując, jak już powyżej wskazano, uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia spadkowego, może nastąpić jedynie w dwóch przypadkach: pod wpływem błędu lub pod wpływem groźby. Nie stanowi błędu prawnie istotnego nieznajomość prawa, zgodnie z maksymąignorantia iuris nocet(łac.nieznajomość prawa szkodzi). Zgodnie z nią nie można zasłaniać się nieznajomością normy prawnej, co oznacza, iż nikt nie może podnosić, iż zachował się niezgodnie z normą prawną dlatego, że nie wiedział o jej istnieniu. Dla poprawnego stosowania tej zasady konieczne jest, aby wszystkie akty prawne były publikowane w sposób umożliwiający każdemu zapoznanie się z nimi. W Polsce jest to realizowane poprzez obowiązek publikacji powszechnie obowiązujących źródeł prawa w Dzienniku Ustaw, a pozostałych aktów w Monitorze Polskim.. W konsekwencji względem małoletniej spadkobierczyni znajdzie zastosowanieart. 1051§ 2 kc, to jest przyjęcie spadku przez małoletniego z dobrodziejstwem inwentarza.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd uznał, iż brak było podstaw do zatwierdzenia uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie przez małoletnią wnioskodawczynię oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniej poA. K. (2)iC. K., o czym orzeczono na postawie art. 1019§ 3 kca contrariojak w punkcie 1 sentencji postanowienia.
O kosztach postępowania orzeczono jak w punkcie 2 sentencji postanowienia na postawieart. 520 § 1 kpc, zgodnie z którym każdy uczestnik ponosi koszty związane ze swym udziałem w sprawie. Sąd nie dostrzegł podstaw do odstąpienia od ogólnej zasady postępowania nieprocesowego przewidującej ponoszenie przez każdego z uczestników kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. W postępowaniu nieprocesowym nie ma dwóch przeciwstawnych sobie stron, dlatego też nie można mówić o przegrywającym, który powinien zwrócić koszty postępowania wygrywającemu (art. 98 § 1). Przeciwnie, z treści całegoart. 520 kpcwynika, że ustawodawca zakłada, że w zasadzie uczestnicy postępowania są w tym samym stopniu zainteresowani jego wynikiem, a orzeczenie sądu udziela ochrony prawnej każdemu uczestnikowi. Dlatego ten, kto poniósł koszty sądowe lub koszty zastępstwa procesowego nie uzyska zwrotu wydanych kwot od innego uczestnika, ale i nie jest obowiązany do zwracania kosztów poniesionych przez innego uczestnika.
Sędzia
Monika Mleczko - Pawlikowska

ZARZĄDZENIE

1
(...),

2

(...).M. M.(...)

3
(...)

C., dnia 3 stycznia 2023r.
Sędzia
Monika Mleczko - Pawlikowska