Sąd Okręgowy w Krakowie
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 2438/20
Data wyroku: 2021-01-18 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Renata Stępińska, Renata Mleczko ( sprawozdawca), Sędzia Grzegorz Buła

Sygn. akt II Ca 2438/20

POSTANOWIENIE
Dnia 18 stycznia 2021 roku
Sąd Okręgowy w Krakowie II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

Sędzia Grzegorz Buła

Sędziowie:

Renata Stępińska
del. Renata Mleczko ( sprawozdawca)

po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2021roku w Krakowie
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z wnioskuJ. G.
z udziałemZ. Ł.,A. M.,D. M.,I. R.,R. R. (1),M. S. (1),K. S.,W. T.,M. S. (2), Skarbu Państwa – Prezydenta MiastaK.
o stwierdzenie nabycia spadku
na skutek apelacji uczestnika Skarbu Państwa – Prezydenta MiastaK.
od punktu II postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa – Podgórza w Krakowie z dnia 22 listopada 2019 roku, sygnatura akt XII Ns 366/19/P
postanawia:

1
uchylić zaskarżone postanowienie w zakresie stwierdzenia nabycia spadku poC. R.i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu dla Krakowa-Podgórza w Krakowie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia, znosząc postępowanie od dnia 9 sierpnia 2019 roku;

2
rozstrzygnięcie o kosztach niniejszego postępowania odwoławczego pozostawić Sadowi pierwszej instancji w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

SSO Renata Stępińska SSO Grzegorz Buła del. SSR Renata Mleczko
Sygn. akt II Ca 2438/20

UZASADNIENIE
postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie
z 18 stycznia 2021 r.

J. G.wniosła o stwierdzenie nabycia spadkuH. P. (1),urodzonej (...)wK., zmarłej(...)r., ostatnio stale zamieszkałej wŁ.orazC. R.,urodzonym (...)wK., zmarłym dnia(...)r.
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy dla Krakowa – Podgórza w Krakowie stwierdził, że spadek poH. P. (2) z domu T., córceM.iM., zmarłej(...)roku wK.i tu ostatnio stale zamieszkałej wŁ., nabyli na podstawie ustawy wprost: synJ. T.synJ.iH.w 1/2 części, oraz wnuki przez głowę córki spadkodawczyniL. R. (1) z domu P.:R. R. (1)synC.iL.w 1/8 części,C. R.synC.iL.w 1/8 części,J. G.córkaC.iL.w 1/8 części,R. R. (2)synC.iL.w 1/8 części (pkt 1 postanowienia); stwierdził, że spadek poC. R.synuK.iB., zmarłym(...)roku wK.i tu ostatnio stale zamieszkałym wŁ., nabyła na podstawie testamentu własnoręcznego wprost córkaJ. G.córkaC.iL.w całości (pkt II postanowienia); stwierdził, że wnioskodawczyni i uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (pkt III postanowienia).

    Orzeczenie zostało oparte na następujących ustaleniach faktycznych:
H. P. (1), z domuT.,ur. (...)wK., córkaM.iM., zmarła dnia(...)r. wK., ostatnio stale zamieszkiwała wŁ.. Spadkodawczyni w chwili śmierci była wdową. Spadkodawczyni miała dwoje dzieci:J. T.,ur. (...)wK., zm.(...)r. orazL. R. (2), z domuP.,ur. (...), zm. Dnia(...)r. wK..J. T.w chwili śmierci był żonaty zZ. T., z domuK..J. T.miał troje dzieci:M. S. (1),ur. (...)wK.,A. M.,ur. (...)wK.iW. T.,ur. (...)wO.. ŻonaJ. Z.H. T.- zmarła dnia(...)r. wK..L. R. (2), z domuP., zawarła dnia(...)r. związek małżeński zC. R.. Mieli czworo dzieci:C. R.,ur. (...)wK.,R. R. (2),ur. (...)wK.,R. R. (1),ur. (...)wK., zm.(...)r. wK.orazJ. G., z domuR.,ur. (...)wK.. Wdowiec poL. C.R.- zmarł(...). wK.. W chwili śmierci był żonaty zT. R., z domuS..T. R.zmarła dnia(...)r. wK..R. R. (1)zmarł dnia(...)r. wK.. W chwili śmierci był żonaty zZ. R., z domuD.. Miał córkęK. S., z domuR.,ur. (...)wK..C. R.zmarł dnia(...)r. wP.. W chwili śmierci był żonaty zI. R., z domuS..C. R.miał dwoje dzieci-D. M., z domuR.orazR. R. (1). Postanowieniem z dnia 27 maja 1994 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa- Krowodrzy w Krakowie Wydział I Cywilny stwierdził, iż spadek poJ. T.nabyli na podstawie ustawy po VA części: żonaZ. T., córkaA. M., córkaM. S. (1)oraz synW. T.. Dnia 23 lutego 2016 r. sporządzono przed notariuszemM. I.w Kancelarii Notarialnej wK.akt poświadczenia dziedziczenia po zmarłejZ. T., w którym stwierdzono, iż spadek po spadkodawczyni nabyli wprost w udziałach po 1/3: synW. T., córkaM. S. (1)oraz córkaA. M.. Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 1971 r. Sąd Powiatowy dla m.K.Wydział II Nieprocesowy stwierdził, iż spadek poL. R. (2)nabyli na podstawie ustawy: mążC. R.w 4/16 częściach oraz dzieci:R. R. (1),C. R.,J. R.iR. R. (2)po 3/16 części każde. Postanowieniem z dnia 17 maja 1979 r. r. Sąd Rejonowy dla Krakowa- Śródmieścia w Krakowie Wydział I Cywilny stwierdził, iż spadek poR. R. (1)nabyli na podstawie ustawy: żonaZ. R.oraz córkaK. R.po Vi części. Dnia 12 kwietnia 2019 r. sporządzono przed notariuszemP. W.w Kancelarii Notarialnej wS.akt poświadczenia dziedziczenia po zmarłymC. R., w którym stwierdzono, iż spadek po spadkodawcy nabyli wprost w udziałach po 1/3: żonaI. R., synR. R. (1)i córkaD. M.. Dnia(...)r.C. R.sporządził testament, w którym do całości spadku powołał swoją córkęL. R. (2),urodzoną (...)Po śmierciH. P. (1)nie toczyła się sprawa o stwierdzenie nabycia spadku, nie został sporządzony notarialny akt poświadczenia dziedziczenia, nie toczyła się sprawa o uznanie za niegodnych dziedziczenia, żadne z dzieci spadkodawczyni nie zrzekło się dziedziczenia. Spadkodawczyni nie sporządziła testamentu. W chwili śmierci spadkodawczyni nie toczyło się postępowanie o rozwód lub separację. Po śmierciC. R.nie toczyła się sprawa o stwierdzenie nabycia spadku, nie został sporządzony notarialny akt poświadczenia dziedziczenia, nie toczyła się sprawa o uznanie za niegodnych dziedziczenia, żadne z dzieci spadkodawcy nie zrzekło się dziedziczenia. Spadkodawca sporządził testament, w którym do całości spadku powołał swoją córkęL. R. (2). W chwili śmierci spadkodawca był żonaty zT. R., nie toczyło się postępowanie o rozwód lub separację.T. R.nie miała dzieci ani rodzeństwa, jej rodzice zmarli przed nią.
W rozważaniach prawnychSąd Rejonowy przytoczył treśćart. 926 § 1 i 2 k.c.,art. 677 § 1 k.p.c.orazart. 931 k.c.wskazując jednocześnie, że w chwili śmierci spadkodawczyniH. P. (1)była wdową. Posiadała ona dwoje dzieci:J. T.orazL. R. (2)(z domuP.). Córka spadkodawczyniL. R. (2)zmarła(...)r., a więc przed wnioskodawczynią. W chwili śmierci pozostawała w związku małżeńskim zC. R..L. R. (2)miała 4 dzieci, a to:R. R. (1),C. R.,J. G.orazR. R. (2). Z uwagi na brak testamentuH. P. (1), Sąd za tytuł powołania do spadku uznał przepisykodeksu cywilnegoregulujące dziedziczenie ustawowe. Wobec powyższego, zgodnie zart. 931 § 1 k.c.w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. W myśl§ 2jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych. W chwili śmierci spadkodawczyni przy życiu pozostawał jej synJ. T.oraz wnuki:R. R. (1),J. G.,C. R.orazR. R. (2). Wobec powyższego Sąd orzekł jak wpkt Iorzeczenia. Następnie Sąd przytoczył treśćart. 1015 § 1 i 2 k.c.,art. 926 § 1 k.c.,art. 941 k.c.,art. 944 § 1 k.c.,art. 945§ 1 k.c.iart. 950 k.c., wskazując równocześnie, że uznał, iż spadkodawcaC. R.sporządził ważny testament własnoręczny. Testament ten nie został zakwestionowany przez żadnego z uczestników postępowania. Testament ten nie został odwołany. Nie istnieją także żadne przeszkody aby spadek nabyła wymieniona w nim osoba - córkaJ. G.. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.
Apelację od powyższego postanowieniawniósł uczestnik Skarb Państwa-Prezydenta MiastaK., który zaskarżył to postanowienie w części, tj. w zakresie pkt II postanowienia, zarzucając:

I
naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy:

-

art. 670 § 1 k.p.c.poprzez nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowegodotyczącego ustalenia istotnych w sprawie faktów dla stwierdzenia ważności, przedłożonego przez wnioskodawczynię, testamentu własnoręcznego z(...)r. sporządzonego przezC. R.synaK.iB.

art. 254 § 1 k.p.c.przez zaniechanie dopuszczenia i przeprowadzenia z urzędu dowodu z opinii biegłego grafologa dla stwierdzenia faktu, iż testament z dnia(...)r. został własnoręcznie sporządzony i podpisany przezC. R.synaK.iB.,

art. 233 § 1 k.p.c.poprzez brak wszechstronnej i obiektywnej analizy materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie, wyrażającej się w uznaniu, że spadkodawcaC. R.sporządził ważny testament własnoręczny, podczas gdy poczynione w sprawie ustalenia faktyczne nie dają podstaw do uznania, że nie istnieją przeszkody aby spadek na podstawie testamentu własnoręcznego nabyła córka spadkodawcyJ. G..

II
naruszenie przepisów prawa materialnego:

art. 926 § 1 k.c.poprzez niewłaściwe zastosowanie i stwierdzenie nabycia spadku poC. R.synuK.iB.na podstawie testamentu, w sytuacji braku zbadania czy testamentu sporządzonego przezC. R.nie dyskwalifikują wady oświadczenia woli testatora określone wart. 945 § 1 k.c., tj. brak świadomości lub swobody przy składaniu oświadczenia woli, błąd lub groźba.
W odpowiedzi na apelacjęJ. G.wniosła o oddalenie apelacji w całości.

Sąd Okręgowy rozważył, co następuje:
Apelacja jest o tyle zasadna, że skutkuje uchyleniem zaskarżonego postanowienia aczkolwiek z zupełnie innych przyczyn niż wskazano w apelacji.
Sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w granicach apelacji, w granicach zaskarżenia bierze jednak zawsze pod uwagę z urzędu nieważność postępowania (art. 378 § 1 k.p.c.).
Kierując się celem zachowania odpowiedniego standardu procesowego orzeczenia sądowego, ustawodawca przyjął, że uchybienia procesowe skutkujące nieważnością postępowania powinny być przez sąd drugiej instancji uwzględniane z urzędu. Bez znaczenia przy tym jest czy między nieważnością postępowania, a wynikiem sprawy istnieje związek przyczynowy. Skarżący takiego związku w każdym razie nie musi wykazywać, a sąd drugiej instancji ustalać. Wpływ nieważności na treść orzeczenia stanowi zatem ustawowe założenie mające charakter domniemania ustawowego, które nie może być obalone (por. System prawa procesowego cywilnego. Środki zaskarżenia pod. red. Jacka Gudowskiego, III cz. 1, LexisNexis s. 210).
Zgodnie z brzmieniem art. 379 pkt 2 nieważności postępowania zachodzi jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany.
W rozpoznawanej sprawie z taką sytuacją mamy do czynienia. Jak wynika bowiem z aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego przed notariuszemM. S. (3)(...)roku (Repetytorium A nr(...)), uczestnik postępowaniaR. R. (2)zmarł(...)roku. Od tej daty postępowanie w niniejszej sprawie powinno toczyć się z udziałem spadkobierczyniR. R. (2), tj.M. S. (2). Tymczasem postępowanie przed Sądem I instancji mimo śmierciR. R. (2)toczyło się z jego udziałem, a spadkobierczyniM. S. (4)nie brała w niniejszym postępowaniu udziału.
Z tej też przyczyny na podstawieart. 386 § 2 k.p.c.Sąd Okręgowy uchylił zaskarżone postanowienie i zniósł postępowanie od 9 sierpnia 2019 roku i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla Krakowa – Podgórza w Krakowie. Pozostawiając jednocześnie temu Sądowi rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

SSO Renata Stępińska  SSO Grzegorz Buła  del. SSR Renata Mleczko