Sąd Okręgowy w Łodzi
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 5125/19
Data wyroku: 2020-11-27 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Agnieszka Domańska-Jakubowska
Słowa kluczowe: Podleganie ubezpieczeniom społecznym
Podstawa prawna: art.6 ust.1 pkt 4, art.12 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dn. 13.10.98r.

Sygn. akt VIII U 5125/19

UZASADNIENIE
Decyzją z 08.10.2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wŁ.stwierdził, żeK. G. (1)podlega z tytułu umowy zlecenia z(...)M. C.obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym od 01.04.2012 r. do 28.02.2013 r. oraz określił wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne od maja do czerwca 2012 r. , od sierpnia do października 2012 r. , za grudzień 2012 r. oraz od stycznia do lutego 2013 r. W treści uzasadnienia organ rentowy wskazał ,że w okresie od 06.03.2012 r. do 28.02.2013 r. płatnik zawarł zK. G. (1)18 umów cywilnoprawnych , którym nadał nazwę umów o dzieło. W ocenie organu rentowego we wskazanych okresachK. G. (1)nie wykonywała na rzecz płatnika składek umów o dzieło , lecz wykonywała umowy o świadczenie usług/umowy zlecenia , przy czym w okresie od 01.04.2012 r. do 28.02.2013 r. nie posiadała innego tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, a do dnia 31.03.2012 r. była pracownikiem kontrolowanego płatnika składek. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił ,że płatnik składek nie obliczył i nie rozliczył składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne oraz obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne od podstaw wymiaru tych składek od maja do czerwca 2012 r. , od sierpnia do października 2012 r. , za grudzień 2012 r. oraz od stycznia do lutego 2013 r.
/decyzja k.45 - 49 plik I akt ZUS/
Płatnik składek złożył odwołanie od w/w decyzji, w którym wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i ustalenie, żeK. G. (1)nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jako zleceniobiorca u płatnika składek(...)M. C., argumentując, że sporne umowy cywilnoprawne były umowami o dzieło. Ponadto odwołujący podniósł zarzut przedawnienia składek za okres od maja 2012 r. do lutego 2013 r. objętych postępowaniem ZUS, w wyniku którego została wydana kwestionowana decyzja.
/odwołanie k. 3 - 9/
W odpowiedzi na odwołanie pełnomocnik organu rentowego wniósł o jego oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
/odpowiedź na odwołanie k.11 - 14/
Na rozprawie z 22.10.2020 r. pełnomocnik wnioskodawcy poparł odwołanie , a pełnomocnik ZUS wniósł o jego oddalenie oraz o zasądzenie od płatnika kosztów według norm przepisanych w kwocie ryczałtowej.
/CD e-prot. z 22.10.2020 r.: 00:01:04 - 00:03:12/

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
W okresie od 06.03.2012 r. do 28.02.2013 r. ubezpieczona -K. G. (1)zawarła z odwołującym się płatnikiem składek- (...)M. C.18 umów cywilnoprawnych zakwalifikowanych przez płatnika składek jako umowy o dzieło.
/okoliczności bezsporne/
W zakresie prowadzonej działalności gospodarczej płatnik zawiera stosowne umowy ze swoimi klientami. Przedmiotem zawieranych umów jest m.in. opracowanie i wdrożenie u klientów systemów zarządzania jakością zgodnie z określonymi normami.
/umowy k.34 - 94/
Do dnia 31.03.2012 r.K. G. (1)była pracownikiem ww. płatnika składek i z tego tytułu była zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych.
/okoliczność bezsporna/
W okresie od 01.04.2012 r. do 28.02.2013 r.K. G. (1)nie posiadała innego tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych.
/okoliczność bezsporna/
W ww. okresie płatnik składek orazK. G. (1)obowiązywały następujące umowy cywilnoprawne:
- umowa z dnia 06.03.2012 r. zawarta na okres od 06.03.2012 r. do 14.12.2012 r. , której celem było opracowanie niezbędnej dokumentacji systemu zarządzania bhp wg normy(...):2007 , wdrożenie systemu zarządzania bhp wg normy(...):2007 pod audyt certyfikujący , przeszkolenie personelufirmy (...) Sp. z o.o.L.,M.7/9.
- umowa z dnia 04.04.2012 r. zawarta na okres od 04.04.2012 r. do 30.05.2012 r. , której celem było opracowanie niezbędnej dokumentacji systemu zarządzania jakością , środowiskiem i bhp ,wdrożenie zintegrowanego systemu zarządzania pod audyt certyfikujący , przeszkolenie personelufirmy (...),(...).
- umowa z dnia 04.04.2012 r. zawarta na okres od 04.04.2012 r. do 31.08.2012 r. , której celem było opracowanie niezbędnej dokumentacji systemu zarządzania jakością i środowiskiem , wdrożenie zintegrowanego systemu zarządzania pod audyt certyfikujący , przeszkolenie personelufirmy Zakład (...) Sp. z o.o.C.,(...)1.
- umowa z dnia 04.04.2012 r. zawarta na okres od 04.04.2012 r. do 31.10.2012 r. , której celem było opracowanie niezbędnej dokumentacji systemu zarządzania jakością i środowiskiem , wdrożenie zintegrowanego systemu zarządzania pod audyt certyfikujący , przeszkolenie personelufirmy Przedsiębiorstwo Usług Miejskich (...) Sp. z o.o.G.,(...).
- umowa z dnia 28.04.2012 r. zawarta na okres od 28.04.2012 r. do 30.06.2012 r. , której celem było opracowanie niezbędnej dokumentacji systemu zarządzania jakością ISO(...)pod audyt certyfikujący , przeszkolenie personelufirmy (...) Sp. z o.o.D.Aleja (...).
- umowa z dnia 01.06.2012 r. zawarta na okres od 01.06.2012 r. do 15.07.2012 r. , której celem było opracowanie niezbędnej dokumentacji oraz wdrożenie systemu zarządzania środowiskiem ISO 14001:2004 wfirmie (...), Poligonowa 30.
- umowa z dnia 14.06.2012 r. zawarta na okres od 14.06.2012 r. do 31.08.2012 r. , której celem było opracowanie niezbędnej dokumentacji systemu zarządzania jakością i środowiskiem , wdrożenie zintegrowanego systemu zarządzania pod audyt certyfikujący , przeszkolenie personelufirmy (...),P.6.
- umowa z dnia 22.06.2012 r. zawarta na okres od 22.06.2012 r. do 31.08.2012 r. , której celem było opracowanie niezbędnej dokumentacji systemu zarządzania jakością , wdrożenie systemu zarządzania pod audyt certyfikujący , przeszkolenie personelufirmy (...) Sp. z o.o.G.,(...)139.
- umowa z dnia 12.07.2012 r. zawarta na okres od 12.07.2012 r. do 28.09.2012 r. , której celem było opracowanie niezbędnej dokumentacji systemu zarządzania jakością , wdrożenie systemu zarządzania pod audyt certyfikujący , przeszkolenie personelufirmy (...),(...).
- umowa z dnia 16.07. 2012 r. zawarta na okres od 16.07.2012 r. do 28.02.2013 r. , której celem było opracowanie niezbędnej dokumentacji systemu zarządzania jakością i środowiskiem , wdrożenie systemu zarządzania pod audyt certyfikujący , przeszkolenie personelufirmy (...) S.A.P.,U.9/3.
- umowa z dnia 13.08.2012 r. zawarta na okres od 13.08.2012 r. do 15.10.2012 r. , której celem było opracowanie niezbędnej dokumentacji systemu zarządzania jakością i środowiskiem , wdrożenie zintegrowanego systemu zarządzania pod audyt certyfikujący , przeszkolenie personelufirmy (...) Sp. z o.o.W.,Al. (...).
- umowa z dnia 04.10. 2012 r. zawarta na okres od 04.10.2012 r. do 31.01.2013 r. , której celem było opracowanie niezbędnej dokumentacji systemu zarządzania jakością , wdrożenie systemu zarządzania pod audyt certyfikujący , przeszkolenie personelufirmy PPUH (...),(...).
- umowa z dnia 08.10.2012 r. zawarta na okres od 08.10.2012 r. do 30.11.2012 r. , której celem było opracowanie niezbędnej dokumentacji systemu zarządzania jakością , wdrożenie systemu zarządzania pod audyt certyfikujący , przeszkolenie personelufirmy (...) Sp. z o.o.W.,(...).
- umowa z dnia 04.11. 2012 r. zawarta na okres od 04.11.2012 r. do 31.01.2013 r. , której celem było opracowanie niezbędnej dokumentacji systemu zarządzania jakością pod audyt certyfikujący , przeszkolenie personelufirmy Miejska Przychodnia (...),F.7.
- umowa z dnia 20.11.2012 r. zawarta na okres od 20.11.2012 r. do 28.12.2012 r. , której celem było opracowanie niezbędnej dokumentacji systemu zarządzania jakością , wdrożenie systemu zarządzania jakością pod audyt certyfikujący , przeszkolenie personelu firmy Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony ZdrowiaW.,D.5 A.
- umowa z dnia 26.11.2012 r. zawarta na okres od 26.11.2012 r. do 28.02.2013 r. , której celem było opracowanie niezbędnej dokumentacji systemu zarządzania jakością , wdrożenie systemu zarządzania jakością pod audyt certyfikujący , przeszkolenie personelufirmy (...),J. P.II 3.
- umowa z dnia 27.11.2012 r. zawarta na okres od 27.11.2012 r. do 31.01.2013 r. , której celem było opracowanie niezbędnej dokumentacji systemu zarządzania środowiskowego pod audyt certyfikujący , przeszkolenie personelufirmy (...) Sp. z o.o.N., Wiklinowa 4A.
- umowa z dnia 16.01.2013 r. zawarta na okres od 16.01.2013 r. do 28.02.2013 r. , której celem było opracowanie niezbędnej dokumentacji systemu zarządzania bhp wg normy(...):2007 pod audyt certyfikujący , przeszkolenie personelufirmy (...),(...).
/umowy k.5 - 43 plik I akt ZUS/
Powyższych ustaleń Sąd dokonał na podstawie wyżej powołanych dokumentów, które nie były kwestionowane w toku postępowania przez żadną ze stron, a i Sąd nie znalazł żadnych powodów, by czynić to z urzędu. Wskazać należy, że spór w niniejszej sprawie sprowadził się w istocie do odmiennej oceny prawnej, kwestionowanych umów , nazwanych umowami o dzieło, jakie obowiązywały płatnika orazK. G. (1)w okresie od 01.04.2012 r. do 28.02.2013 r. Ustalenie bowiem, jakie umowy zostały faktycznie zawarte między stronami implikuje - obowiązek lub jego brak, objęcia ubezpieczeniem.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, oraz poczynionych na jego podstawie ustaleń, odwołanie nie jest zasadne i podlega oddaleniu.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu przedawnienia należy wskazać, że zaskarżona decyzja nie dotyczy kwestii wysokości zadłużenia płatnika składek, ale ustalenia podlegania ubezpieczeniu społecznemuK. G. (1)z tytułu zawartych z płatnikiem umów cywilnoprawnych, które ZUS uznał za umowy zlecenia z obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym od 01.04.2012 r. do 28.02.2013 r. oraz podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne od maja do czerwca 2012 r. , od sierpnia do października 2012 r. , za grudzień 2012 r. oraz od stycznia do lutego 2013 r. Wobec powyższego należy uznać, że ZUS trafnie przyjął, że nie zachodzą przeszkody materialnoprawne i procesowe, w ustaleniu przez organ rentowy w decyzji podlegania ubezpieczeniom społecznym w okresach wstecznych, w odniesieniu do których należne składki nie zostały opłacone przez płatnika i uległy przedawnieniu. Pogląd taki wyraził SN w wyroku z 14.02.2017 r., II UK 708/15 (Legalis Numer 1580507), w którym stwierdził, że dopuszczalne jest zatem ustalenie w decyzji organu rentowego podlegania ubezpieczeniom społecznym (emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu) osoby wykonującej pracę na podstawie umowy zlecenia w sytuacji, gdy należności z tytułu składek na te ubezpieczenia, uległy przedawnieniu przed wydaniem decyzji. Stanowisko to w całości podziela Sąd Okręgowy rozpoznający n/n sprawę, traktując go jako własny. Z tych względów kwestia ewentualnego przedawnienia składek jest dla n/n postępowania obojętna.
Przechodząc do oceny zasadności merytorycznej odwołania Sąd Okręgowy zważył, że zgodnie zart. 6 ust. 1 pkt. 4 i art. 12 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z 13.10.1998 r.(tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 266 z późn. zm.) osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie zKodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu.
Zgodnie z art. 8 ust. 2a w/w ustawy za pracownika, w rozumieniu ustawy, uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie zKodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. Z mocy art. 13 pkt. 2 ustawy zleceniobiorcy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.
Zgodnie z treścią art.18 ust.1 i 3 ww.ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychpodstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe zleceniobiorców stanowi przychód, w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o świadczenie usług, jeżeli w umowie o świadczenie usług określono odpłatność za jej wykonanie kwotowo, w kwotowej stawce godzinowej lub akordowej albo prowizyjnie. Zgodnie z ust. 1a art. 18 w/w ustawy w przypadku ubezpieczonych, o których mowa w art. 8 ust. 2a, w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe uwzględnia się również przychód z tytułu umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie zKodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowy o dzieło. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie wypadkowe stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (art.20 ust.1ww.ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Podstawą wymiaru składek jest przychód faktycznie otrzymany lub pozostawiony do dyspozycji.
Natomiast zgodnie z treściąart.81 ust.1, 5, 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych(tekst jednolity Dz.U. z 2015 roku, poz.581) do ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne osób zatrudnionych na podstawie umowy o świadczenie usług, stosuje się przepisy określające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe tych osób, bez stosowania ograniczeń o których mowa wart.19 ust.1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
W przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art.66 ust.1 ww. ustawy o świadczeniach z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie (art.82 ust.1 ww. ustawy o świadczeniach z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych). Zgodnie z treścią art.85 ust.4. ww. ustawy o świadczeniach z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia (…) składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający, z zastrzeżeniem art.86 ust. 1 pkt 13a.
Należy też wskazać, iż jeżeli jedna osoba wykonuje kilka rodzajów działalności, z którymi wiąże się obowiązek ubezpieczenia społecznego mamy do czynienia ze zbiegiem tytułów do ubezpieczenia uregulowanym w art.9 ww. ustawy. W takich sytuacjach ustawodawca z reguły wskazuje, który z tytułów ma pierwszeństwo, czyli z którego z tych tytułów podlega się ubezpieczeniu z wyłączeniem obowiązku pozostałych tytułów. Zbieg obowiązku ubezpieczenia dotyczy tylko obowiązku ubezpieczenia emerytalnego i rentowego. Oba te ryzyka mają bowiem charakter ogólny, niezależny od konkretnego tytułu do ubezpieczenia. Ubezpieczonemu wystarczy zatem posiadanie jednego tytułu do ubezpieczenia, aby dane ryzyko było chronione. Ustawodawca w art.9 ww. ustawy podzielił tytuły do ubezpieczenia na dwie grupy: na te które bezwzględnie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia i nie mogą być z niego zwolnione (np. stosunek pracy) i pozostałe tytuły, które mogą być zwolnione z tego obowiązku. Jeżeli zbiegają się ze sobą tytuły „bezwzględne” obowiązek ubezpieczenia dotyczy każdego z nich, natomiast jeżeli zbieg dotyczy tytułu „bezwzględnego” z tytułem „ogólnym” obowiązkiem ubezpieczenia jest tylko tytuł „bezwzględny”. Wyjątek od tej reguły wynika z art.9 ust.1a ww. ustawy zgodnie z treścią którego ubezpieczeni wymienieni w ust.1 (m.in. pracownicy), których podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu stosunku pracy w przeliczeniu na okres miesiąca jest niższa od określonej w art.18 ust.4 pkt 5a, podlegają również obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów, z zastrzeżeniem ust.1b i art. 16 ust. 10a. Zatem reguła ta nie ma zastosowania do zbiegu stosunku pracy z wykonywaniem umowy zlecenia w przypadku tych ubezpieczonych, których podstawa wymiaru składki z tytułu np. umowy o pracę jest niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę (ustalonego na podstawieustawy z dnia 10 października 2002 roku o minimalnym wynagrodzeniu za pracę(Dz.U. nr 200, poz.1679). Osoby te podlegają obowiązkowi ubezpieczenia z posiadanych tytułów ogólnych (np. z umowy zlecenia) ex lege. Dochodzi więc do rozszerzenia obowiązku ubezpieczenia.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie była kwalifikacja prawna umów zawartych przez odwołującego się płatnika składek z ubezpieczonąK. G. (1), a mianowicie ocena , czy były to umowy zlecenia ( o świadczenie usług), czy też umowy o dzieło, a pochodną tego jest ustalenie obowiązku uiszczenia odpowiednich składek ubezpieczeniowych. Ocenie podlegały umowy zawarte w formie pisemnej, które zostały załączone do akt ZUS i podlegały ocenie przez organ rentowy w treści spornej decyzji.
Umowa zlecenia i umowa o dzieło to podstawowe kontrakty usługowe, konkurencyjne w stosunku do umowy o pracę. Różnica między tymi dwoma rodzajami umów jest dla podmiotów zatrudniających bardzo istotna, bowiem wiąże się z różnymi konsekwencjami prawnymi , a także finansowymi.
I tak np. podczas, gdy umowy o dzieło rodzą określone obowiązki z punktu widzenia ubezpieczeń społecznych odnośnie naliczania i odprowadzania składek ubezpieczeniowych tylko wówczas, gdy są zawierane z własnymi pracownikami, to umowy zlecenia pociągają za sobą skutki ubezpieczeniowe bez względu na to, z kim są zawierane - z własnym pracownikiem, czy z osobą z zewnątrz. Zatem jeśli dana umowa zostanie błędnie uznana nie za umowę o dzieło, ale za umowę zlecenia, to naliczenie w stosunku do niej składek na ZUS będzie niedozwolone, podobnie jak brak naliczenia składek w przypadku umowy zlecenia, która niewłaściwie została zakwalifikowana jako umowa o dzieło. Podkreślić należy, że decydująca jest treść, a nie nazwa umowy. Aby prawidłowo ustalić, z jaką umową mamy w danym przypadku do czynienia, tzn. czy jest to umowa zlecenia ( o świadczenie usług), czy umowa o dzieło, należy kierować się jej treścią, zadaniem, jakie osoba zatrudniana ma do wykonania, czyli istotą obowiązków umownych, jakie osoba ta na siebie przyjmuje.
Wskazać należy, iż stosownie doart. 734 § 1 k.c.przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Zgodnie zart. 750 k.c.do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Ma to miejsce wtedy, gdy przedmiotem umowy jest dokonywanie czynności faktycznych, natomiast umowa taka nie jest unormowana w przepisach dotyczących innych umów np. agencyjnej , komisu itp. ( vide wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 8.10.2013 roku III AUa 401/13 LEX nr 1386066)
Zgodnie zaś zart. 627 k.c.przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Umowę o dzieło zalicza się do kategorii „umów rezultatu” i przeciwstawia umowie zlecenia - jako „umowie o staranne wykonanie usługi”. W odróżnieniu od umowy zlecenia, umowa o dzieło wymaga, by starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu.
Tymczasem umowa zlecenia takiego rezultatu - jako koniecznego do osiągnięcia - nie akcentuje. Elementem wyróżniającym dla umowy zlecenia nie jest zatem wynik, lecz starania podejmowane w celu osiągnięcia tego wyniku /vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z 21 grudnia 1993 r. sygn. III AUr 357/93, opubl: Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych rok 1994, Nr 6, poz. 49, str. 63; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 26 stycznia 2006 r. sygn. III AUa 1700/05, opubl: Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych rok 2008, Nr 3, poz. 5, str. 55; wyrok Sądu Najwyższego z 13 marca 1967 r. sygn. I CR 500/66; opubl: OSN 1968 r., Nr 1, poz. 5/.
Natomiast cechą konstytutywną dzieła jest samoistność rezultatu, która wyraża się przez niezależność powstałego rezultatu od dalszego działania twórcy oraz od osoby twórcy. Z chwilą ukończenia dzieła staje się ono niezależną od twórcy, autonomiczną wartością w obrocie. Takie stanowisko zajmuje także doktryna (W. Czachórski, Zobowiązania, 2007, s. 463; A. Brzozowski, Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie za wady dzieła, Warszawa 1986, s. 15)/Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 7 maja 2013 r. sygn. III AUa 1136/12/.
Dokonując kwalifikacji konkretnej umowy należy w pierwszej kolejności badać, czy świadczenie będące przedmiotem zobowiązania ma cechy dzieła. Dzieło stanowi zawsze zjawisko przyszłe, jest czymś, co w chwili zawarcia umowy nie istnieje, lecz ma dopiero powstać w jakiejś określonej przyszłości. Rezultat, na jaki umawiają się strony, musi być z góry określony i może przyjmować zarówno postać materialną jak i niematerialną. Cechą konstytutywną umowy o dzieło jest, aby rezultat ten był obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Dzieło musi mieć indywidualny charakter i odpowiadać osobistym potrzebom zamawiającego. Podkreślenia także wymaga, że celem umowy o dzieło nie jest czynność (samo działanie lub zaniechanie), która przy zachowaniu należytej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu, lecz samo osiągnięcie tego rezultatu. W umowie o dzieło chodzi zawsze o osiągnięcie umówionego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności.
W umowie zlecenie zaś można wskazać rezultat, który powinien być osiągnięty, a podejmujący zlecenie powinien podejmować starania by go osiągnąć. Jednak w odniesieniu do umowy zlecenia po pierwsze nie da się określić zamierzonego rezultatu w sposób pewny, a po drugie nie sposób przewidzieć, w jakim stopniu zostałby on osiągnięty.
W odróżnieniu od umowy zlecenia, umowa o dzieło wymaga, by starania przyjmującego zamówienia doprowadziły do konkretnego, w przyszłości, indywidualnie oznaczonego rezultatu. Umowa zlecenia nie akcentuje tego rezultatu, jako koniecznego do osiągnięcia, nie wynik zatem (jak w umowie o dzieło), lecz starania w celu osiągnięcia tego wyniku, są elementem wyróżniającym dla umowy zlecenia, tj. przedmiotem istotnym (wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z 21 grudnia 1993 r. III AUr 357/93).
Sposób wykonania dzieła pozostawiony jest w zasadzie uznaniu przyjmującego zamówienie, byleby dzieło miało przymioty ustalone w umowie lub wynikające z charakteru danego dzieła. Przyjmujący zamówienie nie ma także, co do zasady, obowiązku osobistego wykonania dzieła, chyba że wynika to z umowy lub charakteru dzieła (np. dzieło artystyczne). Ryzyko nie osiągnięcia rezultatu zawsze obciąża przyjmującego zamówienie. Przy czym odpowiedzialność przyjmującego zamówienie w wypadku nie osiągnięcia celu umowy, jest odpowiedzialnością za nie osiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności /por. wyrok Sądu Najwyższego z 28 marca 2000 r. , II UKN 386/99, OSNP 2001/16/522/.
A zatem z umową rezultatu mamy do czynienia wtedy, gdy spełnienie świadczenia przez dłużnika polega na doprowadzeniu do określonego efektu. W tego typu umowach jedynie taki stan będzie uznany za wykonanie zobowiązania. Z kolei z umową starannego działania jest związany obowiązek dłużnika działania w sposób sumienny w kierunku osiągnięcia danego rezultatu, przy czym już samo sumienne działanie jest spełnieniem świadczenia, niezależnie czy ostatecznie zostanie osiągnięty zamierzony rezultat czy nie. (K. B.,K. G. (2),Kilka mitów z zakresu teorii umów.G.Studia (...)/2/309-328, teza 2 )
Należy podkreślić, że umowę o dzieło zdefiniowano wart. 627 k.c.jako zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem. Starania przyjmującego zamówienie w umowie o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła (art. 628 § 1, art. 629, art. 632 k.c.). Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt obiektywnie osiągalny i pewny.
Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy lub dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie); takie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wad (wyrok SN z 3 listopada 2000 r. IV CKN 152/2000 OSNC 2001 Nr 4 poz. 63).
Poza rezultatami materialnymi, istnieją także rezultaty niematerialne, które mogą, ale nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym. W każdym razie takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie jej wynik, dzieło bowiem musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu.
W niniejszej sprawie strony w spornym okresie zawarły umowy nazwane umową o dzieło, w którychK. G. (1)zobowiązała się do wdrożenia systemu zarządzającego zgodnie z normą jakości u klientów płatnika i przeprowadzenia doradztwa na rzecz klientów poprzez szkolenie pracowników w zakresie sposobu działania systemu zarządzającego.
W ocenie Sądu Okręgowego, zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że stron nie wiązały umowy o dzieło, bowiem celem wykonywanych przez w/w ubezpieczonego czynności nie było wykonanie konkretnego dzieła , ale powtarzalnych czynności związanych m.in. z opracowaniem niezbędnej dokumentacji systemu zarządzania jakością, wdrożeniem systemu zarządzania zgodnie z obowiązującą w danej branży normą jakości, czy też przeszkolenia pracowników klientów płatnika. Nadto ubezpieczona była zobowiązana do wykonywania tych czynności jedynie z należytą starannością, zaś posiadane przez nią umiejętności były wystarczające do świadczenia pracy, których wykorzystanie gwarantowało spełnienie oczekiwań stron umowy.
Strony, oprócz zawartego w treści umowy sformułowania o zobowiązaniu się ubezpieczonego do wykonania ww. czynności nie oznaczyły ani „dzieła”, ani nawet rezultatu, jaki ma być osiągnięty i który mógłby zostać poddany ocenie w zakresie wad. Strony w spornych umowach nie oznaczyły dzieła - jako określonego rezultatu, ponieważ z przyczyn oczywistych takiego określenia być nie mogło. Samo bowiem opracowanie niezbędnej dokumentacji systemu zarządzania jakością, wdrożenie systemu zarządzania zgodnie z obowiązującą w danej branży normą jakości , czy też przeszkolenie pracowników klientów płatnika celem nauczenia obsługi systemu zarządzającego, nie zmierza do wytworzenia określonego "dzieła".
Zdaniem Sądu Okręgowego, jakkolwiek ubezpieczona jest niewątpliwie osobą posiadającą ściśle określone predyspozycje, które wymagane są dla wykonywania spornych umów, tak jednocześnie nie można nie zauważyć, że rezultat takich prac jest jednak podporządkowany spełnianiu zasad, odgórnie, ustalonych przy takiej pracy, a więc niezależnych od niej. Jej rola sprowadzała się zatem do zastosowania pewnych norm i dokonania w oparciu o nie czynności, a zatem, w konsekwencji, do starannego działania. Trudno, w tym przypadku, mówić o rezultacie, decydującym o charakterze zawartej umowy, jako umowy o dzieło. Nie można każdego wyniku określonych czynności wykonanych przez daną osobę sprowadzać do dzieła na gruncie przepisów prawa cywilnego i prawa ubezpieczeń społecznych, które nie rodzi obowiązku zapłaty składek na te ubezpieczenia. Dzieło takie bowiem ma przynieść trwały efekt i jednocześnie ma mieć w pewnym stopniu niepowtarzalny charakter. W sprawie natomiast nie mamy, z taką sytuacją, do czynienia, bowiem, określone w umowie czynności, wymagały postępowania określonego pewnymi zasadami, charakterystycznymi dla czynności w zakresie wdrożenia systemu zarządzającego z obowiązującą w danej branży normą jakości, na którą ubezpieczona nie miała wpływu i przeszkolenie pracowników klienta tak by umieli obsługiwać taki system, a efekt, w postaci przygotowanych dokumentów i wykonania prac, określonych w umowie, nie uzasadnia uznania tych czynności za dzieło w rozumieniuart. 627 k.c.
Czynności ubezpieczonej były wykonywane w imieniu i na rzecz płatnika, w celu realizacji przyjętego zobowiązania, a istota umowy o dzieło to praca we własnym imieniu i na własną rzecz, przy ponoszeniu odpowiedzialności za wady fizyczne. Dzieło było wykonywane na rzecz klienta – przedsiębiorcy, a nie wnioskodawcy.
Przedmiot umów sprowadzał się do wykonania różnego rodzaju czynności, w tym szkolenia pracowników klientów płatnika co oznacza, że nie powstało żadne dzieło jako nieistniejąca wcześniej wartość autonomiczna obrocie, cechująca się samoistnością i jednorodnością. Sama usługa doradcza mająca na celu nauczenie pracowników klientów płatnika jak działa system nie jest dziełem ponieważ nie można założyć jej rezultatu, że faktycznie pracownicy nauczą się jego obsługi . Rezultat w postaci opanowania przez pracownika umiejętności posługiwania się systemem jako efekt szkolenia był obiektywnie nieosiągalny jako pewny rezultat, gdyż ubezpieczona mogła jedynie zobowiązać się do starannego przeprowadzenia szkolenia i nie mogła być odpowiedzialna za jego rezultat, gdyż wyszkolenie pracowników nie ma charakteru czynności przynoszących konkretny, indywidualny rezultat niematerialny, lecz jest realizowaniem w ramach starannego działania, właściwego dla wykonywania usług, nawet gdyby było to bez nadzoru strony zamawiającej (zob. wyrok SN z 18.04.2012 r., II UK 187/11, SN wyrok z 13.06.2012 r., II UK 308/11, SN wyrok z 2.07.2012 r., II UK 70/12 – opubl. wL.). Przedmiotem takiej umowy jest czynność, a nie rezultat takiej czynności, natomiast koniecznym elementem umowy o dzieło jest możliwość przewidzenia rezultatu w momencie zawierania umowy. Sam wykład w postaci wysiłku umysłowego jest elementem, który występuje przy każdej pracy umysłowej. Trudno tu też mówić o oryginalnych metodach opracowania, bo przedmiotem świadczenia ubezpieczonej było jedynie opracowanie systemu jakości zgodnego z obowiązującymi normami dla danej branży, w której działał klient i nauczenie pracowników tego klienta jak ten system działa. Nie zmienia tego fakt, że powstały materiały szkoleniowe – szkolenia miały charakter jedynie techniczny, pomocniczy i przygotowawczy do posługiwania się przez pracowników klienta płatnika systemem zarządzania.
Zdaniem Sądu w świetle poczynionych wyżej rozważań sporne umowy zostały prawidłowo zakwalifikowana przez organ rentowy jako umowy o świadczenie usług, do których znajdują zastosowanie przepisy o zleceniu w rozumieniuart. 750 k.c.,a to z kolei powoduje konieczność opłacenia należnych składek, zarówno na ubezpieczenia społeczne, jak i na ubezpieczenie zdrowotne, zgodnie z zacytowanymi powyżej przepisami.
Wysokość podstawy wymiaru składek nie była sporna pomiędzy stronami. Generalnie spór w sprawie dotyczył podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu z tytułu umowy zlecenia u płatnika składek jedynie co do okresu, w którym wymieniony nie posiadał innego tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych.
Z tych względów, na podstawieart.477 14 § 1 k.p.c., Sąd Okręgowy oddalił odwołanie.
O kosztach postępowania Sąd Okręgowy orzekł w punkcie 2 wyroku zgodnie z zasadą wynikającą zart. 98 §1 k.p.c., tzn. strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Stosownie doart. 98 § 3 k.p.c.do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez wykwalifikowanego pełnomocnika zalicza się wynagrodzenie, którego wysokość określono zgodnie z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 roku, poz. 265 ze zm.) na kwotę 180 zł.
S.B.