Sąd Okręgowy w Kaliszu
V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: V U 845/22
Data wyroku: 2022-12-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Stanisław Pilarczyk
Słowa kluczowe: Dodatki do emerytur i rent
Podstawa prawna: art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych

Sygn. akt V U 845/22

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 grudnia 2022 r.
Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: Sędzia Stanisław Pilarczyk
Protokolant:  sekr.sądowy Anna Sobańska
po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2022 r. w Kaliszu
odwołaniaH. L.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
z dnia 7 września 2022 r. Nr(...)
w sprawieH. L.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
o rekompensatę z tytułu pracy w szczególnych warunkach
Zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.z dnia 7 września 2022 r., znak(...), w ten sposób, że przyznajeH. L.prawo do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnie warunkach od dnia 1 sierpnia 2022 roku.

Sędzia Stanisław Pilarczyk

UZASADNIENIE
W dniu 11 października 2022 rokuH. L.złożył, za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO., odwołanie od decyzji z dnia 7 września 2022 roku odmawiającej przyznania mu prawa do rekompensaty z tytułu zatrudnienia w warunkach szczególnych. W uzasadnieniu odwołania wskazał, że organ rentowy odmówił mu prawa do rekompensaty ze względu na to, że nie udowodnił on 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w treści decyzji powołał się na brak wystawienia przez pracodawcę odwołującego świadectwa pracy w szczególnych warunkach lub świadectwa pracy z adnotacją o pracy w szczególnych warunkach.
H. L., podniósł w odwołaniu, iż od dnia 1 września 1972 roku do dnia 2 maja 1991 roku wykonywał pracę na stanowisku mechanika napraw pojazdów samochodowych w kanale remontowym. W ocenie odwołującego organ rentowy zaskarżoną decyzją niezasadnie odmówił mu prawa do świadczenia, albowiem wykonywana przez niego praca została ujęta w Wykazie A, Dziale XIV, pkt. 16 – Prace wykonywane w kanałach remontowych i przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych,rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Odwołujący wniósł o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków i przesłuchania go w charakterze strony na okoliczność jego pracy w szczególnych warunkach. W konkluzji odwołania wniósł on o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznania mu prawa do rekompensaty.
W odpowiedzi na odwołanieH. L.Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział wO., wniósł o oddalenie odwołania na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.Uzasadniając swe stanowisko organ rentowy wskazał, że zgodnie zart. 21 ust. 1 i art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych(Dz. U. z 2018 roku, poz. 1924), rekompensata stanowi odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej, rekompensata przysługuje ubezpieczonemu jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej w wymiarze co najmniej 15 lat. Z kolek w myśl§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku. Powyższe okresy pracy stwierdza zakład pracy na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach lub w świadectwie pracy(§ 2 ust. 2 rozporządzenia).
W ocenie organu rentowegoH. L.nie przedłożył dokumentów potwierdzających wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Jak wynika natomiast z treściart. 116 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, do wniosku w sprawie przyznania świadczeń powinny być dołączone dowody uzasadniające prawo do tych świadczeń i ich wysokości. Wobec tego odwołanie powinno podlegać oddaleniu.
Sąd Okręgowy poczynił następujące ustalenia.
OdwołującyH. L.urodził się (...).
Decyzją z dnia 2 sierpnia 2022 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział wO., przyznał odwołującemu prawo do emerytury począwszy od dnia 16 lipca 2022 roku, czyli od ukończenia powszechnego wieku emerytalnego.
(okoliczności niesporne)
Od dnia 1 września 1972 roku do dnia 30 czerwca 1975 rokuH. L.był uczniem Zasadniczej Szkoły Zawodowej wP., mając zawartą umowę o naukę zwodu w charakterze kierowcy-mechanika z(...),(...)wT..
(dowód – umowa o naukę zawodu z dnia 10 września 1972 roku, świadectwo ukończenia Zasadniczej Szkoły Zawodowej – akta osobowe odwołującego)
W dniu 1 lipca 1975 roku odwołujący zawarł z Kombinatem(...)wT.umowę o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku mechanika samochodowego.
(dowód – umowa o pracę – akta osobowe odwołującego)
Do dnia 31 grudnia 1982 rokuH. L.pracował w pełnym wymiarze czasu pracy jako mechanik samochodowy

    (dowód – świadectwo pracy odwołującego z(...)wT.z dnia 7 stycznia 1983 roku – akta emerytalne odwołującego)

Od dnia 2 stycznia 1983 roku do dnia 31 grudnia 1991 rokuH. L.był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy jako mechanik samochodowy wWojewódzkim Ośrodku (...)wM., który przejął(...)(...)wT..
(dowód – świadectwo pracy odwołującego z dnia 31 grudnia 1990 roku zWojewódzkiego Ośrodka (...)wM.– akta emerytalne odwołującego)
Od dnia 2 stycznia 1991 roku do dnia 2 maja 1991 rokuH. L.zatrudniony był w pełnym wymiarze czasu pracy jako mechanik samochodowy wGospodarstwie (...), który był następcą prawnymWojewódzkiego Ośrodka (...)wM..
(dowód – świadectwo pracy odwołującego z dnia 2 maja 1991 roku – akta emerytalne odwołującego)
Odwołujący w okresie od dnia 1 lipca 1975 roku do dnia 2 maja 1991 roku pracował w pełnym wymiarze czasu pracy w warsztacie samochodowym mieszczącym się w miejscowościM.. Naprawiał on samochody w kanałach remontowych. Do jego obowiązków należała przede wszystkim naprawa podwozia samochodów, wymiana sprzęgieł, demontaż i naprawa mostów i zawieszenia samochodów, naprawa hamulców. Kanał remontowy miał około 1,6 metra głębokości. Praca w kanale remontowym zajmowała odwołującemu około 7 godzin, 30 minut dziennie. Inne czynności, które wykonywał odwołujący były związane ściśle z naprawami związanymi z pracą w kanale. Odwołujący nie naprawiał silników samochodowych, gdyż były one naprawiane przez zewnętrzne zakłady naprawcze, z którymi współpracował pracodawca odwołującego.
(dowód – zeznania odwołującego [00:01:55][00:23:53]; zeznania świadkaW. G.[00:28:13][00:36:31]; zeznania świadkaW. K.[00:37:56] [00:50:42]; zeznania świadkaZ. K.[00:52:10][01:01:41].
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o wymienione dokumenty, zeznania świadków, którzy w spornym okresie pracowali razem z odwołującym u tych samych pracodawców, zeznania odwołującego. Cały ten materiał pozwala przyjąć, iż w spornym okresie od dnia 1 lipca 1975 roku, kiedy to odwołujący rozpoczął pracę po ukończeniu szkoły zawodowej, do dnia 2 maja 1991 roku, w pełnym wymiarze czasu pracy, pracował jako mechanik samochodowy przy naprawie samochodów, pracując w kanale remontowym. Zeznania świadków, którzy potwierdzają pracę odwołującego jako mechanika samochodowego w kanale remontowym, korespondują z zeznaniami odwołującego jak i z dokumentacją osobową odwołującego.
Sąd Okręgowy zważył co następuje.
OdwołanieH. L.zasługuje na uwzględnienie.
Regulacja dotycząca prawa do rekompensaty z tytułu zatrudnienia w warunkach szczególnych, o którą ubiegał sięH. L., została wprowadzona doustawy z dnia 19 grudnia 2008 roku o emeryturach pomostowych(tekst jedn. Dz. U. z 2018 roku, poz. 1924). Art. 2 pkt 5 tej ustawy zawiera definicję rekompensaty rozumianej jako odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Z kolei warunki jej przyznawania oraz sposób jej obliczenia wskazują art. 21-23 zamieszczone wRozdziale III. Art. 23stanowi, że ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę oraz, że przyznawana jest ona w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisachart. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W art. 1 ust. 1 ustawy wskazano natomiast, że rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma on okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w rozumieniu przepisówustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wynoszący co najmniej 15 lat. Z art. 21 ust. 2 ustawy wynika zaś, że rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisówustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Celem rekompensaty, o której mowa w cytowanych przepisach, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych przy pracach w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W przypadku rekompensaty realizacja tego celu polega jednak nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lec zna odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego.
Wskazywaneart. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowychformułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty:

1
nienabycie prawa do emerytury pomostowej;

oraz

2
osiągnięcie okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniuustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychwynoszącego co najmniej 15 lat.

Z kolei w art. 21 ust. 2 tej ustawy została zawarta przesłanka negatywna, którą stanowi nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisówustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Może ona budzić wątpliwości, gdyż literalna wykładnia tego wyrwanego z kontekstu normatywnego przepisu może prowadzić do wniosku, że prawo do rekompensaty przysługuje wyłącznie tym osobom, które nie nabyły prawa do jakiejkolwiek emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Do prawidłowej interpretacji tego przepisu konieczne jest jednak zastosowanie wykładni systemowej, która prowadzi do przepisuart. 23 ustawy o emeryturach pomostowych, zgodnie z którym rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego. Z kolei art. 173 ust. 1 ustawy emerytalnej wynika, że kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 roku, za których były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne przed dniem 1 stycznia 1999 roku. W tych okolicznościach warunek sformułowany wart. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowychnależy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w obniżonym wieku emerytalnym ze względu na pracę w warunkach szczególnych, obliczanej według formuły zdefiniowanego świadczenia. Nabycie prawa do takiego tylko świadczenia stanowi przesłankę negatywną przyznania prawa do rekompensaty. Natomiast nabycie prawa do emerytury na zasadach ogólnych nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia do rekompensaty(por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 5 maja 2017 roku, III AUa 2047/16; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 14 grudnia 2015 roku, III AUa 1070/15; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2017 roku, III AUa 529/16).
Przenosząc powyższe rozważanie na grunt rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że nie zachodzi negatywna przesłanka przyznaniaH. L.prawa do rekompensaty. Ubezpieczony nie miał przyznanego prawa do wcześniejszej emerytury z uwagi na pracę w warunkach szczególnych. Decyzją z dnia 2 sierpnia 2022 roku przyznano mu prawo do emerytury w powszechnym wieku emerytalnym.
Wobec powyższego celem ustalenia, czy ubezpieczonemu przysługuje prawo do rekompensaty należało zbadać spełnienie przesłanek pozytywnych, o których była mowa. Analiza cytowanych przepisówustawy o emeryturach pomostowychprowadzi do wniosku, że prawo do rekompensaty mają osoby urodzone po 1948 roku, które przed dniem 1 stycznia 2009 roku wykonywały przez co najmniej 15 lat prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniuart. 32 i 33 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Podobnie jak przy ustalaniu tego okresu na potrzeby przyznania emerytury w niższym wieku emerytalnym jak przy ustalaniu prawa do rekompensaty będą uwzględnione tylko okresy, w których praca była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.
H. L., zdaniem Sądu, spełnił przesłanki pozytywne konieczne do tego, aby uzyskać prawo do emerytury pomostowej i legitymuje się okresem 15 lat pracy w warunkach szczególnych, przypadającym przed dniem 1 stycznia 2009 roku.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 roku, Nr 8, poz. 43)– zwane dalej rozporządzeniem w sprawie wieku emerytalnego, do którego należy się odwołać na podstawieart. 32 ust 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wskazuje w § 2 ust. 1, że okresami pracy, uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu, są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, obowiązującym na danym stanowisku pracy.
W przypadku ubezpieczonego, któremu organ rentowy zakwestionował posiadanie co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych, należało uwzględnić okres jego zatrudnienia od dnia 1 lipca 1975 roku do dnia 2 maja 1991 roku. Według organu rentowego okresu tego nie można było zaliczyć z uwagi na to, że pracodawca nie wystawił ubezpieczonemu świadectwa pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Odnosząc się do wskazanej okoliczności należy podnieść, że w sprawie o prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z uwagi na wykonywanie pracy w szczególnych warunkach – analogicznie w sprawie o prawo do rekompensaty – należy ustalić faktyczny rodzaj i zakres powierzonych do wykonywania obowiązków pracowniczych i to one podlegają każdorazowo ocenie, a nie rodzaj stanowiska, jaki w dokumentach podał pracodawca, bez powołania się na konkretne zarządzenie resortowe. Ponadto, choć wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze powinno być stwierdzone przez pracodawcę wświadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze lub w świadectwie pracy(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1997 roku, II UKN 417/97; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2001 roku, II UKN 598/00), to dokumenty te podlegają każdorazowo weryfikacji. Wynika to z tego, że są to dokumenty prywatne w rozumieniuart. 245 k.p.c.i nie stanowią dowodu tego co zostało w nim odnotowane. Taki walor mają wyłącznie dokumenty urzędowe, do których w myśl stosowanego a contrarioart. 244 § 1 k.p.c., nie zalicza się świadectwo pracy, skoro nie zostało sporządzone przez organu władzy publicznej ani inne organy państwowe(por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 17 grudnia 2013 roku, III AUa 783/13). To zatem oznacza, że nawet jeśli pracodawca ww. dokument pracownikowi wystawił, to i tak podlega on kontroli ZUS i sądu i nie oznacza automatycznie, że praca w danym okresie była wykonywana w warunkach szczególnych. Z drugiej zaś strony, brak takiego dokumentu bądź jego wadliwości formalne nie przesądzają o tym, że praca nie była wykonywana w warunkach szczególnych. Kwestia ta każdorazowo podlega badaniu przy uwzględnieniu tego, jakie czynności i rodzaj prac faktycznie wykonywał wnioskodawca i co ważne, w razie wszczęcia postępowania sądowego, toczącego się wskutek odwołania ubezpieczonego od odmownej decyzji organu rentowego w sprawie przyznania uprawnień do emerytury w wieku obniżonym (także w sprawie o rekompensatę), dopuszczalne jest przeprowadzanie wszelkich dowodów dla wykazania okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia. Wynika to z tego, że w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość mogą być udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi, przewidzianymi wkodeksie postępowania cywilnego, a nie tylko i wyłącznie świadectwem pracy w warunkach szczególnych.
W wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 5 czerwca 2018 roku(III AUa 600/17, Lex nr 2537582)podkreślono, iż „w postępowaniu sądowym okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość mogą być dowodzone wszelkimi środkami dowodowymi, przewidzianymi wKodeksie postępowania cywilnego, gdyż ograniczenia dowodowe zawarte wrozporządzeniu w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowedotyczą wyłącznie postępowania przed tymi organami. Nie mają więc zastosowania w postępowaniu sądowym, opartym na zasadzie swobodnej oceny dowodów.”.
W postępowaniu sądowym, toczącym się z odwołania ubezpieczonego od decyzji organu rentowego, dopuszczalne jest przeprowadzenie wszelkich dowodów dla wykazania okoliczności mających wpływ na prawo skarżącego do świadczenia i to zarówno wtedy, gdy pracodawca wystawił świadectwo pracy, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych kwestionuje jego treść, jak i wówczas, gdy dokument taki z żadnych przyczyn nie może być sporządzony(por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 grudnia 2004 roku, III AUa 2472/03, Lex nr 151770).
W niniejszej sprawie, z przeprowadzonych przez Sąd dowodów, jednoznacznie wynika, żeH. L.w spornym okresie zatrudnienia pracował na stanowisku mechanika pojazdów samochodowych w kanałach remontowych. Do jego obowiązków należały przede wszystkim naprawy podwozia samochodów oraz wymiana tłumików, sprzęgieł i zawieszenia podwozia pojazdów. Ubezpieczony cały czas naprawiał pojazdy w kanałach remontowych, nie zajmował się natomiast wymianą i naprawą silników, ponieważ te czynności wykonywały podmioty zewnętrzne.
Praca, o której mowa, może zostać zakwalifikowana jako odpowiadająca pozycji 16 (Prace wykonywane w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych) Dział XIV (Prace różne) Wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku. Wymieniono tam m.in. pracę w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych, a taką pracę ubezpieczony w spornym okresie niewątpliwie wykonywał. Jak wskazano, taki rodzaj i charakter pracy ubezpieczonego znajduje potwierdzenie przede wszystkim w zeznaniach świadków, którzy przez wiele lat pracowali z ubezpieczonymH. L.w tym samym zakładzie pracy, jak również w dokumentacji do akt sprawy, w tym znajdującej się w aktach rentowych i osobowych odwołującego.
Z powyższych względów, Sąd uznał sporny okres zatrudnienia ubezpieczonego jako okres wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Zatrudnienie to trwało od dnia 1 lipca 1975 roku do dnia 2 maja 1991 roku, a zatem okres tego zatrudnienia był na tyle długi, aby przyjąć, żeH. L.legitymuje się okresem pracy w warunkach szczególnych ponad 15 lat, a więc więcej niż minimalny próg, o którym mowa wart. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych.
W tych okolicznościach należało stwierdzić, że ubezpieczony spełnia przesłanki do uzyskania dochodzonego od organu rentowego prawa do rekompensaty. Na mocyart. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychświadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu, z uwzględnieniem ust. 2. Dlatego Sąd określił prawo do rekompensaty od miesiąca i roku, w którym ubezpieczony złożył wniosek o rekompensatę, czyli od dnia 1 sierpnia 2022 roku.
W konsekwencji odwołanie podlegało uwzględnieniu poprzez zmianę zaskarżonej decyzji na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.

Sędzia Stanisław Pilarczyk