Sąd Okręgowy w Gliwicach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 791/18
Data wyroku: 2022-11-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Piotr Suchecki
Słowa kluczowe: Spadek
Podstawa prawna: art. 928§1 pkt 3 kc

Sygn. akt:I C 791/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 listopada 2022 roku
Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny
Przewodniczący – SSO Piotr Suchecki
po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2022 roku w Gliwicach
sprawy z powództwaA. J.
przeciwkoU. J.iG. S.
o uznanie za niegodne dziedziczenia

1
uznaje pozwanąG. S.za niegodną dziedziczenia po spadkodawcyC. J., synuJ.iJ., zmarłym w dniu(...)r.;

2
oddala powództwo w stosunku do pozwanejU. J.;

3
zasądza od pozwanejG. S.na rzecz powodaA. J.kwotę 6 417 (sześć tysięcy czterysta siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu;

4
nie obciąża powoda kosztami procesu na rzecz pozwanejU. J.;

5
nakazuje pobrać od pozwanejG. S.na rzecz Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego w Gliwicach) kwotę 6 200 (sześć tysięcy dwieście) złotych.

SSO Piotr Suchecki
Sygn. akt IC 791/18

UZASADNIENIE
A. J.wniósł o uznanieU. J.iG. S.za osoby niegodne dziedziczenia po zmarłym w dniu(...)r.C. J.oraz zasądzenia na jego rzecz od pozwanych kosztów procesu według norm przepisanych. Uzasadniając powództwo oświadczył, że pozwane dwukrotnie próbowały posłużyć się sfałszowanym testamentem spadkodawcy, świadomie nie szanując jego woli i próbując w ten sposób wyłączyć powoda od dziedziczenia.
U. J.iG. S.domagały się oddalenia powództwa. Przyznały, że próbowały doprowadzić do stwierdzenia nabycia spadku w oparciu o testament spadkodawcy i nie zgadzają z ustaleniami sądu spadku, który w oparciu o opinię biegłego zakwestionował autentyczność testamentu. Szeroko opisywały niewdzięczność powoda wobec rodziców (spadkodawcy i pozwanejU. J.), którzy wielokrotnie finansowali jego potrzeby w tajemnicy przez córką (G. S.), która to opiekowała się ojcem i wspierała rodziców w przeciwieństwie do powoda.

Stan faktyczny
C. J.zmarł w dniu(...)r. Kilka tygodni po śmierciC. J.jego żonaU. J.udała się do notariusza, gdzie złożyła własnoręczny testament męża i umówiła na dzień 11 lutego 2016 r. termin sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia. Treść testamentu budziła wątpliwości interpretacyjne notariusza, który wskazał pozwanej, że będzie to wymagało uzgodnienia pomiędzy stronami. W jego treści znajdował się min. zapis mówiący o tym, coA. J.otrzymał już od rodziców.U. J.powiadomiła synaA. J.o terminie spotkania u notariusza, lecz nie informowała go o testamencie. Na spotkaniu u notariusza, gdzie stawili się powód i pozwane, nie doszło do formalnego otwarcia i ogłoszenia testamentu, albowiem między uczestnikami doszło do kłótni, a nadtoA. J.kwestionował autentyczność testamentu.U. J.iG. S.odebrały dokument testamentu i postanowiły udać się do sądu w celu złożenia wniosku o stwierdzenia nabycia spadku. Po drodze odbyły rozmowę z przypadkowo spotkanym adwokatem, który podjął się poprowadzenia tej sprawy.
- zeznania świadkówI. D.,H. J.
- zeznania powodaA. J., częściowo zeznania pozwanejG. S.
W dniu 17 lutego 2016 r., adwokat reprezentującyG. S., złożył wniosek o stwierdzenie nabycia przez nią w całości spadku poC. J.na podstawie jego testamentu własnoręcznego, sporządzonego w dniu 2 października 2015 r. Do wniosku załączony został dokument testamentu, inny od tego, któryU. J.wcześniej złożyła u notariusza. Z treści tego testamentu nie wynikały już żadne wątpliwości interpretacyjne. Po otwarciu i ogłoszeniu testamentuA. J.zakwestionował jego autentyczność. Biegły powołany przez sąd ustalił, że zarówno treść testamentu, jak i podpis pod nim, nie zostały nakreślone przezC. J.. Na tej podstawie Sąd zawiadomił Prokuraturę o podejrzeniu możliwości popełnienia przestępstwa. Postanowieniem z dnia 14 lutego 2018 r. Sąd Rejonowy w Gliwicach stwierdził, że spadek poC. J.nabyli na podstawie ustawy jego żonaU. J., jego córkaG. S.i jego synA. J.– w 1/3 części każde z nich. Postanowienie to nie zostało zaskarżone i uprawomocniło się z dniem 8 marca 2018 r. PełnomocnikG. S.w dniu 8 marca 2018 r. wystąpił o wydanie odpisu prawomocnego postanowienia w celu wszczęcia przezG. S.postępowania o dział spadku i zniesienie współwłasności.
- zeznania świadkówI. D.,H. J.
- zeznania powodaA. J., częściowo zeznania pozwanejG. S.
- dokumentacja zebrana w aktach SR w Gliwicach sygn. I Ns 637/16, w szczególności kopia testamentu k. 9 (oryginał w aktach SR Gliwice sygn.. III K 31/19 k. 69, opinia pismoznawcza biegłego k. 89-95, postanowienie z dnia 14 lutego 2018 r. k.116
W postępowaniu przygotowawczym, prowadzonym pod nadzorem Prokuratury Rejonowej(...)(1 Ds. 788.2018), sporządzona została przez laboratorium kryminalistyczne KWP wK.ekspertyza pismoznawcza testamentu oraz próbek pisma powoda i pozwanych, z której wynikało, że treść testamentu oraz podpis pod nim zostały nakreślone przezG. S.. W dniu 11 stycznia 2019 r.G. S.został przedstawiony zarzut sfałszowania dokumentu – podrobienia testamentu datowanego na dzień 2 października 2015 r. w celu użycia go za autentyczny. W dniu 28 stycznia 2019 r. skierowano przeciwkoG. S.akt oskarżenia. W toku postępowania sądowego sąd zlecił sporządzenie opinii pismoznawczej biegłym z katedry kryminalistyki UŚ wK., którzy ustalili, że pełna treść testamentu oraz podpis zostały nakreślone przezG. S.. Wobec kwestionowania przezG. S.wiarygodności opinii i podpierania się sporządzoną na jej zamówienie opinią innego eksperta, sąd dopuści dowód z opinii kolejnego biegłego z zakresu pismoznawstwa. Z opinii tej ponownie wynikało, że pełna treść testamentu oraz podpis zostały nakreślone przezG. S., a biegły udzielił szczegółowych wyjaśnień do opinii na rozprawie w dniu 7 maja 2021 r. Autorka prywatnej ekspertyzy sporządzonej na zlecenieG. S., podczas przesłuchania na rozprawie w dniu 5 października 2022 r., oświadczyła, że jej wnioski nie miały charakteru kategorycznego, a opierały się wyłącznie na dostarczonych przez zleceniodawczynię w niewielkiej ilości skanogramach. Wyrokiem z dnia 14 października 2021 r. Sąd Rejonowy w Gliwicach na podstawieart. 66 § 1 k.k.warunkowo umorzył postępowanie karne przeciwkoG. S.o czyn zart. 270 § 1 k.k., a polegający na tym, że w dniu 18 lutego 2018 r. posłużyła się jako autentycznym, uprzednio podrobionym przez siebie testamentem datowanym na dzień 2 października 2015 r. po zmarłym ojcuC. J., przedkładając go za pośrednictwem swojego pełnomocnika do sądu z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku. Jednocześnie sąd ustalił okresu próby na jeden rok. Podstawą wydania tego wyroku było ustalenie w sposób nie budzący wątpliwości sądu, żeG. S.dopuściła się popełnienia zarzucanego jej czynu. W wyniku wniesionej przezG. S.apelacji Sąd Okręgowy w Gliwicach utrzymał w mocy zaskarżony wyrok z tą jedynie zmianą, że oskarżona dopuściła się zarzucanego czynu w dniu 18 lutego 2016 r. Sąd odwoławczy podzielił ustalenia sądu I instancji uznając, że okoliczności czynu i winaG. S.nie budzą wątpliwości.
- dokumentacja zebrana w aktach SR w Gliwicach sygn. III K 31/19, w szczególności oryginał testamentu k. 69, opinia pismoznawcza KWP wK.k. 92-101, postanowienie z dnia 14 lutego 2018 r. k.116, opinia biegłych z UŚ wK.– k. 171-184 i 208-222, opinia biegłego – k. 264-271 i protokół rozprawy k. 282-283, 302-303, wyrok SR w Gliwicach z dnia 14 października 2021 r. z uzasadnieniem k. 305 i 312318, wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 26 kwietnia 2022 r. z uzasadnieniem k. 349-363
Ustaleń w zakresie stanu faktycznego przyjętego za podstawę do przeprowadzenia rozważań sąd dokonał w oparciu o wszechstronną analizę całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego - w zakresie w pełni odpowiadającym inicjatywie dowodowej stron, kierując się przy tym dyrektywami określonymi wart. 233 § 1 k.p.c.,229 k.p.c.i230 k.p.c.Okoliczności związane z otwarciem spadku oraz przebiegiem postępowania spadkowego winny mieć status niespornych. Okoliczność, iż pozwane posługiwały się dwoma różnymi testamentami (podczas spotkania u notariusza oraz w postepowaniu sądowym) wynikają z trudnych do podważenia zeznań świadkaI. D., notariusza która zapoznawała się z treścią dostarczonego do jej kancelarii testamentu. Doskonale pamiętała, że testament ten budził wątpliwości interpretacyjne i zawierał charakterystyczną treść. Wykluczyła, aby testament złożony w postępowaniu sądowym był tożsamym dokumentem, albowiem jego treść była jednoznaczna i nie zawierał on passusu, który wzbudził jej wątpliwości. Brak podstaw do kwestionowania tych zeznań, albowiem świadek z uwagi na pełniony zawód jest szczególnie predystynowana do wypowiadania się na temat dokumentów, z którymi miała osobistą styczność i które pamiętała z uwagi na nietypową treść. Nadto zeznania te w pełni korelują z zeznaniami świadkaH. J.i powoda. Okoliczność, iż to pozwanaG. S.dokonała sfałszowania treści testamentu wraz z podpisem wynika w sposób jednoznaczny z dokumentów zgromadzonych w akta postępowania karnego SR w Gliwicach sygn. III K 31/19. Przede wszystkim potwierdzają to dwie niezależne opinie biegłych z(...)i kolejnego biegłego, które sąd mógł wykorzystać na podstawieart. 2781k.p.c.Prywatna ekspertyza. Którą posługiwała się w tym postępowaniu pozwana okazała się niewiarygodna i sama jej autorka zeznała, że opierała się tylko na skanach dostarczonych przez pozwaną i nie stawiała kategorycznych wniosków. Trzeba też mieć na uwadze wyrok SR w Gliwicach z dnia 14 października 2021 r. Jakkolwiek nie ma on w postępowaniu cywilnym charakteru wiążącego, to jednak zachowuje walor dokumentu urzędowego, którego wiarygodności mocy dowodowej pozwane w żaden sposób nie podważyły. Zeznania pozwanejG. S.okazały się gołosłowne i kompletnie niewiarygodne w zakresie, w jakim kwestionowała ona fakt podrobienia testamentu ojca i starała się dezawuować ustalenia poczynione w postepowaniu karnym. Zeznania te można uwzględnić tylko w zakresie, w jakim prezentowały chronologię czynności podejmowanych przy wykorzystaniu sfałszowanego testamentu, co zresztą wynika bezspornie z dokumentacji zawartej w aktach sądowych. Podobnie ocenić należało zeznaniaU. J., jako pozostające w sprzeczności z resztą obiektywnie weryfikowalnego materiału dowodowego i motywowane zamiarem ochrony córki przed konsekwencjami posłużenia się podrobionym testamentem.

Rozważania prawne
Powództwo w stosunku do pozwanejG. S.zasługiwało na uwzględnienie w oparciu oart. 928 § 1 pkt 3 k.c.W świetle dokonanych ustaleń nie może budzić wątpliwości, że pozwana ta podrobiła testament spadkodawcy. Zaprzeczenia pozwanej mają charakter gołosłowny i polegają wyłącznie na polemice z ustaleniami wynikającymi z opinii kilku niezależnych biegłych.
Z kolei powództwo w stosunku do pozwanejU. J.należało oddalić, albowiem pozwanej tej nie sposób przypisać żadnego z zachowań stypizowanych wart. 928 k.c.Nawet przy założeniu, że wiedziała ona o podrobieniu testamentu przezG. S., to sama nie dopuściła się tego fałszerstwa. Nie była też beneficjentką według treści podrobionego testamentu, zatem nie można uznać, aby miała z niego w jakimkolwiek zakresie skorzystać. Można co najwyżej spekulować, czyU. J.miała udział z sfałszowaniu pierwszej wersji testamentu złożonego u notariusza. Brak jednak na to jakichkolwiek dowodów, nadto i w tym przypadku nie budzi wątpliwości, że to nie ona miała być osobą, która z tego testamentu miała skorzystać. Powód twierdził, że ten pierwszy testament także był sfałszowany, zatem – w świetle twierdzeń samego powoda – nie można przypisaćU. J.ukrycia lub zniszczenia testamentu spadkodawcy, skoro miał to być dokument nie pochodzący od niego.
Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania pomiędzy powodem a pozwanąG. S.znajduje uzasadnienie w treściart. 98 § 1 i 3 k.p.c., odwołującego się do zasad kosztów celowych i odpowiedzialności za wynik postępowania. Powództwo przeciwko tej pozwanej okazało się uzasadnione w całości, zatem należał mu się od pozwanej zwrot wszystkich poniesionych kosztów, na sumę których składały się: część opłaty od pozwu (w zakresie wynikającym z przyznanego częściowo zwolnienia od kosztów sądowych) – 1 000 zł, wynagrodzenie adwokata w stawce minimalnej 5 400 zł i opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł.
Rozstrzygnięcie w zakresie kosztów postępowania pomiędzy powodem a pozwanąU. J.znajduje uzasadnienie w treściart. 102 k.p.c., zgodnie z którym w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może w ogóle nie obciążać strony przegrywającej kosztami. Powództwo skierowane przeciwko tej pozwanej zostało oddalone, ale trudno mówić tu o klasycznym przegraniu sporu przez powoda, co usprawiedliwia szczególne jego potraktowanie i mimo przegrania procesu nieobciążanie kosztami poniesionymi przez tą pozwaną. Kompleksowej wykładniart. 102 k.p.c.dokonał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 lutego 2012 r. /sygn. I CZ 165/11/ stwierdzając min., że przepisart. 102 k.p.c.ma charakter dyskrecjonalny i choć kwestia trafności jego zastosowania co do zasady może być objęta kontrolą Sądu wyższego rzędu, niemniej jednak ewentualna zmiana zaskarżonego orzeczenia o kosztach powinna następować wyjątkowo. Przywołany przepis, realizujący zasadę słuszności, stanowi wyjątek od ogólnej reguły obciążania stron kosztami procesu, zgodnie z którą strona przegrywająca sprawę jest zobowiązana zwrócić przeciwnikowi, na jego żądanie, wszystkie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (art. 98 § 1 k.p.c.). Hipoteza przepisuart. 102 k.p.c., odwołująca się do występowania "wypadków szczególnie uzasadnionych", pozostawia sądowi orzekającemu swobodę oceny czy fakty związane z przebiegiem procesu, jak i dotyczące indywidualnej sytuacji strony, stanowią podstawę do nie obciążania jej kosztami procesu. Rozstrzygając na tej podstawie o kosztach procesu sąd miał na uwadze, że obie pozwane współdziałały przy próbie doprowadzenia do stwierdzenia nabycia spadku w oparciu o sfałszowany testament i obie twierdziły o jego autentyczności, zmierzając do pozbawienia powoda należnego mu udziału w spadku. Mimo, że nie sposób przypisać pozwanejU. J.świadomości co do sfałszowania testamentu przezG. S., to jednak faktem jest, że aktywnie wspierała córkę i podejmowała działania mające na celu pokrzywdzenie powoda. W tej sytuacji obciążanie powoda kosztami procesu poniesionymi przez tą pozwaną, sprowadzającymi się wyłącznie do wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, stanowiłoby swoiste usankcjonowanie działań sprzecznych co najmniej z zasadami współżycia społecznego, a równocześnie karanie powoda za podjęcie działań prawnych, w pełni usprawiedliwionych zaistniałymi okolicznościami.
O należnych Skarbowi Państwa kosztach, wynikających z obowiązku pokrycia tymczasowo skredytowanych wydatków na poczet części opłaty sądowej, w zakresie przyznanego powodowi zwolnienia (6 200 zł) sąd rozstrzygnął na podstawieart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28.07.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(t.jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 1125) i nakazał ich pobranie w całości od przegrywającej procesG. S..
SSO Piotr Suchecki