Sąd Okręgowy w Łodzi
IV Wydział Karny
Sygnatura akt: IV Ko 39/20
Data wyroku: 2021-07-15 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Odszkodowanie za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie
Podstawa prawna: 8 ust. 1 ustawy z 23.02.1991

UZASADNIENIE

Formularz(...)

Sygnatura akt

IV Ko 39/20

1

WNIOSKODAWCA

W. J. (1)

2

ZWIĘZŁE PRZEDSTAWIENIE ZGŁOSZONEGO ŻĄDANIA

1.

Odszkodowanie (kwota główna)

Odsetki

1.

2.

Zadośćuczynienie (kwota główna)

Odsetki

1.

1 200 000 zł na rzecz wnioskodawczyni

odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty

3.

Inne

1.

3

Ustalenie faktów

3.1

Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Fakt

Dowód

Numer karty

3.1.1.

3.1.2.

L. O. (1)urodził się w dniu (...)wA.. Był kawalerem, miał siedmioro rodzeństwa, pracował w fabryce pończoch pomagając w utrzymaniu rodziny.

zeznania świadkaW. J. (1)

29odw.

3.1.4.

L. O. (1)został zatrzymany w dniu 14 marca 1948 roku miał wówczas 19 lat. Dokonano wtedy przeszukania jego miejsca zamieszkania. Następnie w dniu 15 marca 1948 r. poddano go wielogodzinnemu przesłuchaniu.

zeznania świadkaW. J. (1)

29odw.

protokół rewizji

15 -18 akt IPN Ld 137/1447

protokół przesłuchania

44-47akt IPN Ld 137/1447

3.1.6.

W dniu 16 marca 1948r. zastosowano wobecL. O. (1)środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania , jako tymczasowo aresztowany został on osadzony w więzieniu przyul. (...)wŁ..

POSTANOWIENIE

65 akt IPN Ld 137/1447

nakaz przyjęcia

67 akt IPN Ld 137/1447

3.1.7.

L. O.został oskarżony o to, że usiłował przemocą zmienić ustrój Państwa Polskiego przez to, że stworzył związek występujący pod nazwąOddział (...)Wykonawczy AK i w ramach tego związku gromadził dla siebie broń i rozpowszechniał ulotki antyrządowe.

postanowienie o pociagnięciu do odpowiedzialności

81 akt IPN Ld 137/1447

akt oskarżenia

108-112 akt IPN Ld 137/1447

3.1.9.

Za wskazane powyżej działania, polegające na tym, żeL. O. (1)wraz z innymi osobami stworzył organizację, która postawiła sobie za zadanie walkę z ówczesnym ustrojem Państwa Polskiego, został on skazany wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Łodzi z dnia 4 czerwca 1948 roku sygn. Sr 310/48 na karę 10 lat pozbawienia wolności z utratą publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 5 lat oraz przepadek mienia na rzecz Skarbu Państwa.

odpis wyroku

149-156 akt IPN Ld 137/1447,

3.1.10.

3.1.11.

L. O. (1)spędził swoją młodość w więzieniu. Warunki były bardzo ciężkie. Było zimno, a więźniowie nie mieli swetrów, buty mieli złej jakości. Wszyscy załatwiali się do jednego kubła, a myli się w misce, nie było kąpieli.L. O. (1)był tam zmuszany do ciężkiej pracy. Przy pracy w kamieniołomach często się przeziębiał. Nie miał zapewnionej pomocy lekarskiej. Więźniowie byli głodni, bo racje żywieniowe nie były wystarczające.L. O. (1)nie miał kontaktu z rodziną, widział się co najwyżej dwukrotnie ze swoim ojcem, bo rodzina była biedna, a listów które pisał do niego ojciec nie przekazywano mu. Był bity. Był straszony przez strażników, że jeśli nie będzie spokojny, to coś złego spotka członków jego rodziny.

zeznania świadkaW. J. (1)

29odw.-30

3.1.13.

W tym okresieL. O. (1)przebywał w jednostkach o zaostrzonym rygorze, najpierw wŁ., a następnie przez pięć lat wR.. Ostatnie lata spędził w więzieniu wS.i wP.oraz w(...)B..

informacja Naczelnika

175akt IPN Ld 137/1447, 211

zawiadomienie o przeniesieniu

189 akt IPN Ld 137/1447

3.1.14.

Najgorszą sławą cieszyło się więzienie wR.. Było ono systematycznie przepełnione. Więźniowie polityczni byli izolowani, pozbawiani kontaktu z innymi osobami, często bez prawa do korespondencji, widzeń, otrzymywania paczek żywnościowych. W okresie zimowym pozbawiani byli prawa noszenia swetrów i skarpet. Powszechne było bicie więźniów, represje psychiczne.

Artykuły

11a-17

3.1.16.

Zarówno rodziceL. O. (1), jak i on sam wielokrotnie pisali prośby o ułaskawienie. Na skutek jednej z tych próśb Rada Państwa w dniu 5 sierpnia 1955r. skorzystała z prawa(...)wobecL. O. (1). W dniu 23 sierpnia 1955 r. został zwolniony z więzienia.

prośby o ułaskawienie i decyzje

177-179, 190-192 , 194, 211-216, 226-229 akt IPN Ld 137/1447

zawiadomienie o zwolnieniu

230 akt IPN Ld 137/1447

3.1.17.

Po pobycie w więzieniuL. O. (1)znacząco podupadł na zdrowiu zarówno fizycznym jak i psychicznym. Konieczna była nawet hospitalizacja w szpitalu psychiatrycznym. Cierpiał na zespół stresu pourazowego, miał także zmiany degeneracyjne układu kostno – mięśniowo – stawowego.

Opinia biegłego

70-73

zeznania świadkaW. J. (1)

29odw.-30odw., 48

3.1.18.

Pobyt ten zmienił także usposobienieL. O. (1), który stał się człowiekiem nerwowym i agresywnym, który później wobec żony i córki stosował przemoc fizyczną i psychiczną.
Po opuszczeniu więzieniaL. O. (1)nie mógł też znaleźć pracy. Pracował dorywczo.

zeznania świadkaW. J. (1)

29odw.-30odw.,

3.1.20.

L. O. (1)założył rodzinę miał m.in. żonęM. W.. WnioskodawczyniW. J. (1)jest dzieckiem z tego związku.L. O. (1)zmarł 4 kwietnia 1988 roku.

Odpis aktu urodzenia

10

Odpis aktu zgonu

11

zeznania świadkaW. J. (1)

29odw.-30odw.

3.1.21.

Postanowieniem z dnia 10 września 2019r. Sąd Okręgowy w Łodzi stwierdził nieważność wyroku b. Wojskowego Sądu Rejonowego w Łodzi z dnia 4 czerwca 1948 roku.

POSTANOWIENIE

7-8

3.2

Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Fakt

Dowód

Numer karty

3.2.1.

4

ocena DOWODów

4.1

Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 3.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

3.1.1

zeznania świadkaW. J. (1)
dowody z dokumentów

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, składający się przede wszystkim z dowodów z dokumentów, które nie budziły wątpliwości co do ich zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy i nie były kwestionowane przez żadną ze stron oraz wiarygodnych zeznań świadkaW. J. (1).
Sąd dał wiarę zeznaniom świadka, nie tylko dlatego, iż nie zostały przedstawione sądowi żadne dowody, które kwestionowały by jej depozycje, ale także dlatego, że w większości były one potwierdzone dowodami z dokumentów. Okoliczności związane z działalnościąL. O. (1), aresztowaniem, skazaniem i odbywaniem kary, a ostatecznie uznaniem za nieważne wyroku go skazującego przez Sąd Okręgowy w Łodzi, potwierdzają dokumenty znajdujące się w aktach toczących się postępowań. Fakt, żeL. O. (1)po opuszczeniu więzienia miał zarówno dolegliwości psychiczne, jak i fizyczne potwierdza opinia biegłego. ŚwiadekW. J.co prawda niewiele potrafiła powiedzieć o tym, jak był traktowany jej ojciec w czasie pobytu w więzieniu, jednak to jakim torturom byli poddawani więźniowie polityczni w czasach stalinowskich, jest okolicznością powszechnie znaną.

Opinia biegłego

Opinia jest pełna, jasna, sporządzona przez fachowca, nie budzi wątpliwości co do prawidłowości wynikających z niej wniosków.

4.2

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 3.1 albo 3.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

5

PODSTAWA PRAWNA

Odszkodowanie

1.

Kwota główna

Odsetki

1.

Zwięźle o powodach podstawy prawnej

Zadośćuczynienie

2.

Kwota główna

Odsetki

1.

850 000 zł

odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty

Zwięźle o powodach podstawy prawnej

Żądanie wnioskodawczyniW. J. (1)spełnia warunki formalne określone w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991r (Dz. U. Nr 34 poz. 149 ze zmianami) o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, który dotyczy zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wynikłe z wykonywania wobec ojca wnioskodawczyni takiego orzeczenia.L. O. (1)bezspornie był niesłusznie skazany za czyn związany z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.
Uwzględniając tę okoliczność oraz odpowiedzialność Skarbu Państwa kształtującą się w oparciu o zasadę ryzyka nie ma najmniejszych wątpliwości, iż żądanie wnioskodawczyni zadośćuczynienia w związku z tym niesłusznym skazaniem jest zasadne.

Inne

3.

1.

Zwięźle o powodach podstawy prawnej

6

ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU W PRZEDMIOCIE ŻĄDANIA

Zwięźle o powodach rozstrzygnięcia

Odszkodowanie

1.

Kwota główna

Odsetki

1.

Zadośćuczynienie

2.

Kwota główna

Odsetki

1.

850 000 zł na rzecz wnioskodawczyni.
Tytułem zadośćuczynienia za doznaną przezL. O. (1)krzywdęW. J. (1)wystąpiła o 1 200 000 zł na swoją rzecz.
W kwestii zadośćuczynienia przepisy prawa nie dają żadnych kryteriów, które winny decydować o jego wysokości. Kryteriów tego typu nie zawierają miarodajne przepisy prawa cywilnego materialnego, które dotyczą zadośćuczynienia, zwłaszczaart. 445 kciart. 446 kc.Jedyny wskazany wyznacznik odnoszący się do pojęcia należnego zadośćuczynienia został określony wart. 445 § 1 kc, w którym jest mowa, że zadośćuczynienie winno być „odpowiednie”. W tożsamy sposób kwestia ta została ujęta wart. 446 § 4 kc.Na tle uregulowań z zakresu prawa cywilnego w orzecznictwie od lat wykształciły się zasady odnoszące się do pojęcia „odpowiedniego” zadośćuczynienia i obowiązują one zasadniczo niezmiennie od kilkudziesięciu lat. Zasadą jest, iż zadośćuczynienie ma przede wszystkim charakter kompensacyjny i tym samym jego wysokość musi przedstawiać jakąś ekonomicznie odczuwalną wartość. Wysokość ta jednak nie może być nadmierna w stosunku do doznanej krzywdy i aktualnych stosunków majątkowych społeczeństwa, a więc powinna być utrzymana w rozsądnych granicach (tak Sąd Najwyższy w wyrokach: z dnia 26.02.1962 roku, 4 CR 902/61, OSN CP 1963, nr 5, poz. 107; z dnia 24.06.1965 roku, I PR 203/65, OSPiKA 1966, poz. 92; G. Bieniek [w] – „Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania”, tom I, Warszawa 1996, str. 369 i nast. oraz podane tam orzecznictwo).
W tożsamy sposób pojęcie zadośćuczynienia rozumiane jest na gruncie przepisów prawa karnego. Generalnie podkreśla się, iż zadośćuczynienie powinno mieć charakter kompensacyjny, adekwatny do doznanej krzywdy. Nie może ono służyć wzbogaceniu się, jak i winno uwzględniać aktualne warunki życia i przeciętną stopę życiową społeczeństwa. Zadośćuczynienie powinno być wynikiem oceny krzywd zaistniałych po stronie poszkodowanego, konsekwencji i skutków jakie go dotknęły. Podstawą zaś tych ustaleń winny być zobiektywizowane, rzetelne kryteria, a nie jedynie subiektywne odczucia poszkodowanego, choć owe odczucia należy wziąć pod uwagę, ale w ujęciu ogólnospołecznym. Brak jest obiektywnych mierników, w oparciu o które zadośćuczynienie można by wyliczać. Zasadniczo określenie wysokości należnego zadośćuczynienia pozostawione zostało swobodzie oceny sędziowskiej. Nie oznacza to oczywiście dowolności w tego typu orzekaniu. Z całą pewnością przyznane zadośćuczynienie nie może mieć symbolicznego charakteru, winno przedstawiać określoną ekonomicznie realną wartość, która stanowi odczuwalną rekompensatę doznanej krzywdy, a z drugiej strony musi zamykać się w rozsądnych granicach, nie stanowić nieuzasadnionego wzbogacenia, wykraczać poza aktualny, przeciętny poziom życia społeczeństwa.
Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że według wskazanych wyżej zasad winna być oceniana kwestia wysokości należnego wnioskodawczyni zadośćuczynienia w związku z niesłusznym skazaniem jej ojca. W sprawie nie ulega wątpliwości, że tymczasowe aresztowanie, następnie odbywanie kary, pogorszenie stanu zdrowia, spowodowało po jego stronie szereg negatywnych i odczuwalnych przeżyć psychicznych.
Elementem, który rzutuje na ocenę doznanej krzywdy i wysokości zadośćuczynienia jest niewątpliwie fakt, że skazanie i pozbawienie wolnościL. O. (1)było przez niego niezawinione, niesłuszne, a wręcz przeciwnie było zapłatą za postawę patriotyczną, co dodatkowo wzmacniało poczucie krzywdy.
Ponadto pobyt w Zakładzie Karnym był dlaL. O. (1)sytuacją całkowicie obcą. Sam fakt osadzenia dla osoby, która nigdy wcześniej nie przebywała w takim miejscu w warunkach izolacji, stanowił dla niego duży wstrząs. Musiał się przystosować zarówno do ciężkich warunków jak i atmosfery tam panujących.
Podkreślić także wypada, że warunki w czasie pozbawienia wolnościL. O. (1)z całą pewnością odbiegały na niekorzyść w stosunku do innych osób osadzonych w tym czasie, w szczególności, gdy przebywał w więzieniu wŁ.iR..N.wiadomym jest, że więźniowie polityczni byli traktowani brutalnie, poddawani torturom, m.in. w celu wymuszenia zeznań, uprzykrzano im życie na różne sposoby. Oznacza to, że ojca wnioskodawczyni spotkały dodatkowe dolegliwości i szykany związane z jego izolacją, które wykraczał poza zakres typowego wówczas tymczasowego aresztowania i odbywania kary.
Jako dodatkową dolegliwość wskazać także należy pogorszenie zdrowia psychicznego i schorzenia fizyczne.
Nie bez znaczenia jest też okoliczność, iżL. O. (1)spędził w więzieniu lata swej młodości, co tym bardziej pogłębiało skalę jego cierpień i przeżyć.
Przeżywane cierpienia psychiczne muszą być uwzględnione jako element wpływający istotnie na skalę doznanej krzywdy oraz zadośćuczynienie.
Jednocześnie wskazać należy, iż skali tej nie pogłębiały zmartwienia, które towarzyszyły często innym zatrzymanym, którzy na wolności pozostawiali żonę i dzieci, i którzy zamartwiali się o byt najbliższych niejednokrotnie pozostawionych bez środków do życia.
Na wysokość należnego zadośćuczynienia rzutuje niewątpliwie również okres przebywania w izolacji wynoszący łącznie siedem lat i pięć miesięcy. Oczywiście sam element czasu pozbawienia wolności nie ma charakteru decydującego dla wysokości należnego zadośćuczynienia, ale obrazuje on również skalę doznanych cierpień i krzywd psychicznych. Czas trwania określonej dolegliwości jest istotną przesłanką rzutującą na zakres doznanej krzywdy, stanowiąc punkt wyjścia dla oceny należnego zadośćuczynienia.
Oceniając całość przedmiotowych okoliczności podniesionych wyżej przez sąd, należało zasądzić na rzecz wnioskodawczyniW. J. (1)tytułem zadośćuczynienia za krzywdy wynikłe z niesłusznego skazania jej ojcaL. O. (1)kwotę 850 000 zł. Jest to kwota, która uwzględnia wszystkie podniesione wyżej przez Sąd okoliczności, jak i opiera się o zasady wypracowane w doktrynie i orzecznictwie, którymi należy kierować się przy określaniu wysokości należnego zadośćuczynienia, a które Sąd wskazał wyżej. Oceniając rozmiar krzywdy doznanej przezL. O. (1)Sąd zauważa głębokość i skalę negatywnych przeżyć psychicznych zaistniałych po jego stronie. Jednak przyznana kwota zadośćuczynienia musiała uwzględniać pełną gamę okoliczności składających się na skazanie, pozbawienie wolnościL. O. (1)i ich skutki oraz konsekwencje, o jakich była już mowa wyżej. Nadto należy podkreślić, że Sąd był zobowiązany miarkować należne zadośćuczynienie, co wynika z powyższych uwag oraz poglądów ugruntowanych w orzecznictwie. Kwota należnego zadośćuczynienia musiała bowiem oznaczać się umiarem, być adekwatna do realiów społecznych, zamożności mieszkańców, wartości pieniądza. Orzeczona kwota nie mogła być źródłem nadmiernych korzyści majątkowych, ale też musiała stanowić wymierną i realną wartość. Winna być to kwota słuszna, ale nie wygórowana. W tym aspekcie należy zaznaczyć, iż zasądzona kwota w żadnej mierze nie może być traktowana jako symboliczna. Stanowi ona, obiektywnie rzecz ujmując, wymierną i realną wartość. Ocena ta musi być dokonana przez pryzmat realiów społecznych, a nie subiektywnej oceny wnioskodawczyni.
Zasądzając wysokość zadośćuczynienia Sąd posiłkowo uwzględnił wysokość przeciętnego wynagrodzenia za pierwszy kwartał 2021 roku ogłoszonego Komunikatem Prezes Głównego Urzędu Statystycznego. Wynagrodzenie to wynosiło brutto 5681,56 złotych. Jego wysokość Sąd wziął pod uwagę jako pewien punkt odniesienia dla określenia realnego zadośćuczynienia, jako przeciętny wskaźnik poziomu życia społecznego. Oczywistym jest, że przesłanka ta nie miała charakteru decydującego. Stanowiła pewien element uzupełniający dla oceny należnego zadośćuczynienia, jako przejaw urzeczywistnienia zasady sprawiedliwości społecznej, mający obiektywny charakter. Jednakże nawet przy jego uwzględnieniu Sąd uczynił to z korzyścią dla wnioskodawczyni i uczestniczki, biorąc pod uwagę skalę negatywnych przeżyć zaistniałych po stronie ich ojca, a związanych z jego niesłusznym skazaniem. Zasądzona kwota zadośćuczynienia na ich rzecz stanowi niemal stupięćdziesięciokrotną wartość w/w przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia.
W przedmiotowej sprawie wnioskodawczyni nie wykazała i nie udowodniła, aby należało jej przyznać kwotę zadośćuczynienia przekraczającą 850 000 złotych, a już w szczególności żądaną z tego tytułu kwotę 1 200 000 złotych. W tym wypadku zaś na wnioskodawczyni ciążył obowiązek udowodnienia tej okoliczności, a to nie zostało zrealizowane. Innymi słowy kwota 850 000 złotych zadośćuczynienia jest właściwą i adekwatną sumą, jaką z tego tytułu należało zasądzić wobec wnioskodawczyni i uczestniczki kierując się wskazanymi wyżej zasadami.
W tym miejscu podnieść należy, iż wniosek Prokuratora o zasądzenie jedynie kwoty 300 000 zł, był zdecydowanie zaniżony. Stanowisko to stoi w sprzeczności z wnioskami składanymi w podobnych sprawach, w których prokurator wnosił o zasądzenie po 9 500 zł za każdy miesiąc pozbawienia wolności. W rozpoznawanej sprawie Prokurator dużą wagę przywiązywał do kwot odszkodowań zasądzonych innym osobom, które odpowiadały zL. O. (1)w jednym postępowaniu karnym. Trzeba mieć jednak na uwadze, iż od początku lat dziewięćdziesiątych, kiedy zapadały decyzje odszkodowawcze w przypadkuD. O.,J. R., czyJ. W., znacznie wzrosła stopa życiowa społeczeństwa, dlatego sąd dostosował wysokość odszkodowania dla wnioskodawczyni do dzisiejszych realiów i wysokości odszkodowań, jakie są zasądzane obecnie w podobnych sprawach.
W odniesieniu do zgłoszonego żądania dotyczącego odsetek wskazać należy, że orzeczenie Sądu w przedmiotowej sprawie ma charakter konstytutywny, co oznacza, że dopiero prawomocne orzeczenie sądowe określa wymaganą sumę odszkodowania i zadośćuczynienia. Skarb Państwa od tej pory dopiero, w wypadku opóźnień z zapłatą należności, ponosi odsetki za tę zwłokę. Dlatego sąd przychylił się do żądania wnioskodawcy o zasądzenie odsetek od uprawomocnienia się wyroku.
W zakresie wykraczającym poza kwotę zasądzonego zadośćuczynienia wniosekW. J. (1), jako niezasadny, podlegał oddaleniu.

odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty

Inne

3.

1.

7

Inne ROZSTRZYGNIĘCIA Zawarte w WYROKU

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

8

KOszty procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

3.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w oparciu o art. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991r (Dz. U. Nr 34 poz. 149 ze zmianami).

9

PODPIS