Sąd Rejonowy w Jaśle
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 186/20
Data wyroku: 2021-11-02 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sędzia Grzegorz Wanat
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art.172 kc
Teza: Przedmiotem postepowania jest nieruchomość, która w latach 70-tych minionego stulecia  została przejęta od właściciela przez Skarb Państwa z przeznaczeniem  na drogę. Jednakźe nieruchomość ta nigdy nie została przekształcona ani faktycznie ani prawnie w drogę publiczną. W konsekwencji Sąd uwzględniając wniosek  o zasiedzenie uznał, że w niniejszej  sprawie nie mamy do czynienia    z gruntem  wyłączonym z możliwości zasiedzenia..

Sygn. akt I Ns 186/20

POSTANOWIENIE
Dnia 2 listopada 2021 r.
Sąd Rejonowy w Jaśle I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: Sędzia Grzegorz Wanat
Protokolant: Natalia Szmyd
po rozpoznaniu w dniu 26 października 2021 r. w Jaśle
na rozprawie
sprawy z wnioskuA. H.
z udziałem: GminyN.
o zasiedzenie
p o s t a n a w i a:
1. stwierdzić, że położona wN.nieruchomość stanowiącadziałkę ewidencyjną numer (...)objętaksięgą wieczystą nr (...)prowadzoną w Sądzie Rejonowym w Jaśle uległa podziałowi na działki numer:

a
(...)o powierzchni 0,0469 ha,

b
(...)o powierzchni 0,0291 ha,

- a to zgodnie za mapą z projektem podziału z 27.03.2021r. sporządzoną przez biegłego geodetęJ. D., przyjętą do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego prowadzonego przez starostę(...), za numerem P.(...).2021.954,
2. stwierdzić, że wnioskodawcaA. H.synJ.iM.nabył przez zasiedzenie z dniem 26.10.2009 r. własność nieruchomości stanowiącejdziałkę ewidencyjną numer (...), szczegółowo opisaną w punkcie 1. litera a) postanowienia,
3. odstąpić od obciążania stron kosztami sądowymi w części od uiszczenia której wnioskodawca był zwolniony i przenieść je na Skarb Państwa – Sąd Rejonowy w Jaśle,
4. oddalić wniosek wnioskodawcy o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.
Sygn. akt I Ns 186/20

UZASADNIENIE
postanowienia Sądu Rejonowego w Jaśle z 2 listopada 2021 r.
WnioskodawcaA. H.(z odpisu skróconego aktu urodzenia złożonego w aktach Sądu Rejonowego w Jaśle sygn.(...)wynika, że wnioskodawca nosi imię(...), a nie(...), jak wskazał we wniosku) w ostatecznie sprecyzowanym wniosku wniósł o stwierdzenie, że nabył przez zasiedzenie, z dniem 5 października 2005 roku, własność nieruchomości położonej wN.stanowiącejdziałkę ewidencyjną nr (...)powstałą z podziałudziałki nr (...)zgodnie z mapą z projektem podziału sporządzoną w niniejszym postępowaniu przez biegłego geodetęJ. D.z 27.03.2021 r. Jednocześnie domagał się zasądzenia od uczestnika - GminyN.zwrotu kosztów postępowania.
Wnioskodawca wskazał, że jego ojciecJ. H.był właścicielemdziałki o numerze (...)położonej wN.przyulicy (...). W 1976 roku z północnej części tej nieruchomości wydzielono część gruntuo pow. ok. 0,04 ha, która została przejęta przez GminęN.w celu budowy drogi wewnątrzosiedlowej. Projektowana droga miała brać początekz północnej części działki o aktualnym nr(...)i łączyć się - poprzezdziałkę nr (...)- z drogą osiedlową łączącą się z kolei zulicą (...)(działka nr (...)). Do chwili obecnej, a więc na przestrzeni niespełna 50 lat, części dawnejdziałki nr (...)przejętej przez Gminę, nie przyłączono do drogi osiedlowej, której w ogóle nie utworzono.
Dalej wnioskodawca wskazał, że część przejętej przez Gminę działkio dawnym nr(...), stanowiącej obecnie północną częśćdziałki nr (...), jestw posiadaniu wnioskodawcy, który objął ją w posiadanie po śmierci ojcaJ. H.w 1999 r., a ojciec wnioskodawcy był z kolei w posiadaniu części tej nieruchomości od 1970 r. Zdaniem wnioskodawcy powyższe wskazuje, że przedmiotowa cześćdziałki nr (...)przeszła na jego własność z dniem 5 października 2005 r., względnie z dniem 5 października 2010 r. - na skutek zasiedzenia.
Uczestnik GminaN.wniósł o oddalenia wniosku, podnosząc, że nieruchomość objęta wnioskiem nie może być przedmiotem zasiedzenia,z uwagi na fakt, że obejmuje grunt, który w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego przeznaczony jest na drogę dojazdową.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny.
Nieruchomość stanowiącadziałkę ewidencyjną nr (...), będąca przedmiotem niniejszego postępowania, położona jest w centralnej częściN.przyulicy (...). Od strony zachodniej graniczy zdziałką drogową nr (...)(ul. (...)), a od strony wschodniej zdziałką nr (...)(granica jest widoczna i biegnie wzdłuż ogrodzenia częściowo zniszczonego). Od strony północnejdziałka nr (...)przylega dodziałki nr (...), jednakże granica ta nie jest widoczna w terenie, gdyż północna częśćdziałki nr (...)orazdziałka nr (...)pozostają w łącznym posiadaniu wnioskodawcyA. H., który użytkuje je w ten sam sposób, jako jedną działkę siedliskowąi obejście gospodarcze. Przedmiot zasiedzenia została przez wnioskodawcę wskazany na gruncie, a następnie został przez biegłego geodetęJ. D.zindywidualizowany i oznaczony na mapie z projektem podziału jako nowadziałka ewidencyjna o nr (...). Nadziałce nr (...)stanowiącej własność wnioskodawcy, posadowiony jest budynek mieszkalny oraz budynek gospodarczy wnioskodawcy, zaś na gruncie stanowiącym przedmiot zasiedzenia (działce nr (...)) usytuowane są zabudowania garażowe i gospodarcze, stogi słomy, duże ilości drzewa na opał, liczne maszyny rolnicze, materiały budowlane, a na pozostałej część rosną drzewa owocowe i iglaste. Przedmiot zasiedzenia w całości znajduje się w posiadaniu wnioskodawcy, a znajdujące się na tym gruncie rzeczy złożone tam zostały przez wnioskodawcę. Południowa granica przedmiotu zasiedzenia pokrywa się z linią wyznaczoną przez istniejące na gruncie częściowo zniszczone ogrodzenie z siatki metalowej. Pozostała częśćdziałki nr (...)tj. część południowa odpowiadająca nowo utworzonejdziałce nr (...), nie jest przedmiotem postepowania, nie jest posiadana prze wnioskodawcę (znajduje się w posiadaniu sąsiada od południa) - (dowód: oględziny nieruchomości dokonane 22.12.2020 r. – k. 30, opinia biegłego geodetyJ. D.wraz z kopią mapy ewidencyjnej, planem sytuacyjnymz 07.04.2021 r. i mapą z projektem podziałudziałki nr (...)z 27.03.2021 r. oraz opinia uzupełniająca tego biegłego z 02.10.2021 r. – k. 37 - 42, k. 71 – 72, trzy fotografie – k. 59 - 61).
W oparciu o treśćksięgi wieczystej nr (...)i dokumenty złożone w aktach tej księgi wieczystej oraz danych z ewidencji gruntów Sąd ustalił, że działka ewidencyjna o aktualnym nr(...)powstała z działkio pierwotnym numerze(...), którą nabył przez uwłaszczenieJ. H.- ojciec wnioskodawcyA. H., co zostało stwierdzone Aktem Własności Ziemi z 30.09.1975 r. RG-ON-(...). W 1976 r. GminaN.opracowała projekt terenów budowlanych przewidzianych do przejęcia na rzecz Państwa w trybie ustawy z 31.01.1961 r. o terenach budowalnych na obszarach wsi. W ramach tego procesu,działka nr (...)uległa podziałowi nadziałki nr (...), a następnie w 1977 r.działka nr (...)(wraz z innymi w tej okolicy działkami innych osób prywatnych) została przejęta od właścicielaJ. H.na własność Państwa na mocy zarządzenia(...)Naczelnika Gminy wN.z 12 sierpnia 1977 r. Przejęcie na własność Państwa działek objętych zarządzeniem, w tymdziałki nr (...)nastąpiło z mocy prawa z dniem ogłoszenia ww. zarządzeniaw Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej wK.. Następniedziałka nr (...)została włączona dodziałki o numerze (...), która z koleiw 1978 r. uległa podziałowi nadziałki nr (...). Następnie Urząd Gminy wN.w dniu 26.10.1979 r. złożył do Państwowego Biura Notarialnego wJ.wniosek z 08.10.1979 r. o założenie księgi wieczystej min. dla przejętej odJ. H.działki nr (...), która przekształciła się wdziałki nr (...). Wniosek został uwzględnionyi dla ww. nieruchomości (a także dla innych nieruchomości) została założonaksięga wieczysta nr (...), w której jako właścicieldziałek nr (...)wpisany został Skarb Państwa. W 2001 r. na skutek modernizacji operatu ewidencji gruntówdziałki nr (...)zmieniły oznaczenie i powierzchnię nadziałkę nr (...)(dowód: wniosek Urzędu GminyN.z 08.10.1979 r. – k. 2 - 3, zarządzenie Nr(...)Naczelnika Gminy wN.z 12.08.1977 r. – k. 4 - 6, wykaz zmianz 28.09.1978 r. L.dz. ewid.(...)– k. 7 - 10, mapa uzupełniająca z 03.03.1977 r. L.dz.(...)– k. 10a, mapa uzupełniająca z 28.09.1978 r. L.dz. ewid.(...)– k. 10b, wykaz zmian danych ewidencyjnych z 01.07.2016 r. starosty(...)GN-I-7.6620.2.44.2016 – k. 28 aktksięgi wieczystej nr (...)).
Natomiastdziałka nr (...)(powstała z podziałudziałki nr (...)), która obecnie odpowiadadziałce nr (...)nie została przejęta przez Państwo. Działka ta pozostała własnościąJ. H., który dla działki tej, jak również dla pozostałych działek objętych Aktem Własności Ziemi z 30.09.1975 r. (tj. nr(...),(...),(...),(...)) założyłksięgę wieczystą nr (...),w której był wpisany jako właściciel. Spadek poJ. H.zmarłym 19.09.1999 r. wraz z wchodzącym w skład spadku gospodarstwem rolnym nabył jego synA. H.(wnioskodawca) w całości na podstawie testamentu własnoręcznego z 06.05.1990 r., co zostało stwierdzone postanowieniem Sądu Rejonowego w(...)z 28.09.2000 r. sygn. akt(...). Na tej podstawie wnioskodawca został wpisany jako właściciel działki o aktualnym nr(...),a także działek o aktualnych nr(...),(...),(...)1870,(...)doksięgi wieczystej nr (...)(dowód: akta Sądu Rejonowego w(...)I(...)znajdujący się tam odpisksięgi wieczystej nr (...)oraz aktualna treśćksięgi wieczystej nr (...)).
Sąd Rejonowy w Jaśle, Wydział V Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą nr (...)dla nieruchomości położonych wN.składającej się z dziełek ewidencyjnych o numerach(...),(...),(...)(...),(...),(...),(...),(...). Zgodnie z wpisem w księdze wieczystej oraz w rejestrze gruntów, stanowiąca przedmiot postępowaniadziałka nr (...)oznaczona jest jako teren zurbanizowany, niezabudowany lubw trakcie zabudowy (Bp). Sposób użytkowanie tej nieruchomości w żadnej części nie jest oznaczony jako droga (Dr) ani w księdze wieczystej aniw ewidencji gruntów. W dziale II księgi wieczystej ujawnione jest prawo własności ww. nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa (dowód: aktualna treśćksięgi wieczystej nr (...)– k. 78 - 84, informacje z ewidencji gruntów złożone w aktachksięgi wieczystej nr (...), uproszczony wypis z rejestru gruntów – k. 14).
Pomimo wskazanych przekształceń w zakresie prawa własności działkao aktualnym nr(...)faktycznie przez cały czas, począwszy od lat 70-tych, kiedy stanowiła własnośćJ. H., jak i po przejęciu jej na rzecz Państwa pozostawała niezmiennie w posiadaniuJ. H., a po jego śmierci w 1999 r. w posiadaniu wnioskodawcy. Nie zmienił się stan jej zagospodarowania, działka nadal była wykorzystywana na cele prowadzonego przez rodzinęH.gospodarstwa rolnego, stanowiąc miejsce do składowania płodów rolnych, maszyn rolniczych, opału, etc.
Przedmiotowa działka nigdy też nie została zaliczona w drodze uchwały lub decyzji przez właściwy organ administracyjny do kategorii dróg gminnych (lub innych), ani też nie zostały zrealizowane żadne inne zamierzenia projektowe, przewidujące, że ów teren miał stanowić drogę wewnątrzosiedlową.
W dniu 16 marca 1999 r. Rada GminyN.podjęła uchwalęw sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego(...)wN.w przedmiocie: budownictwo mieszkaniowei usługowe, zieleń publiczna, komunikacja i infrastruktura techniczna. W planie tymdziałka nr (...)została przeznaczona pod tereny oznaczone symbolem(...)– tereny przeznaczone pod budownictwo mieszkaniowe oraz oznaczone symbolem 10 KD – projektowana droga w liniach rozgraniczających od terenów pod budownictwo. Obszar gruntu przewidziany w miejscowym planie do wydzielenia pod planowany szlak dojazdowy zawiera się pomiędzy punktamiE – F – G – H – J – K – E na planie sytuacyjnym zagospodarowania częścidziałki nr (...), sporządzonym przez biegłego geodetęJ. D.z 02.10.2021 r. (dowód: Uchwała Nr(...)Rady GminyN.z 16.03.1999 r. wraz z załącznikiem graficznym – k. 22 – 24, opinia geodezyjna uzupełniająca – k. 71 - 72).
Pomimo przyjętych przez Gminę ustaleń,działka nr (...)w części północnej (tj. części odpowiadającej nowo wydzielonejdziałce (...)) niezmiennie pozostawała i pozostaje we władaniu wnioskodawcy, a GminaN.nie podjęła żadnych działań projektowych, ani inwestycyjnych zmierzających do realizacji budowy drogi dojazdowej na tym terenie (por. protokół oględzin z 22.12.2020 r. – k. 30 - 31, opinia geodezyjna – k. 36-42, dokumentacja fotograficzna – k. 59 - 61, zeznania świadkówD. Ś.– k. 62/2,E. P.– k. 63,E. H.– k. 63/2 -64, plan sytuacyjny – k. 72).
Powyższej dowody, na podstawie których Sąd dokonał ustalenia stanu faktycznego sprawy jawią się jako wiarygodne, dotyczą okoliczności niespornych pomiędzy stronami. Inna jest tylko ich ocena prawna dokonana przez strony postępowania. Ustalając stan faktyczny, Sąd oparł się przede wszystkim na dowodach z dokumentów przedłożonych przez strony, a także dokumentów urzędowych w postaci zapisów ksiąg wieczystych i decyzji administracyjnych. Sąd oparł się także na zeznaniach świadków, które korespondowały ze sobą w zakresie faktu dysponowania przedmiotową działką przez wnioskodawcę i jego poprzednika.
Identyfikacji przedmiotu postępowania, z uwzględnieniem jego przeznaczenia w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego Sąd dokonał za pomocą opinii geodezyjnej, co do której strony nie wnosiły zastrzeżeń, a opinia sporządzona została w sposób profesjonalny.
Z kolei, ustalając datę przejęcia na własność przez Skarb Państwa działki, stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania, Sąd miał na uwadze, żew materiale dowodowym brak jest dokumentu, z którego wynikałoby wprostw jakiej dacie nastąpiła publikacja zarządzenia Nr(...)Naczelnika GminywN.z dnia 12 sierpnia 1977 r. (z dniem ogłoszenia niniejszego zarządzenia w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej wK.nastąpiło przejęcie nieruchomości na własność Państwa – por. k. 6 aktksięgi wieczystej nr (...)). Zauważyć przy tym jednak należało, że skoro wpis do księgi wieczystej jest orzeczeniem, a ww. zarządzenie stało się częścią tego wpisu do księgi wieczystej, to tym samym uzyskało dodatkowy przymiot jako część prawomocnego wpisu do księgi wieczystej (art. 13 § 2 k.p.c.w zw. zart. 365 § 1 k.p.c.). Z takim, zwłaszcza prawomocnym wpisem wiąże się domniemanie zart. 3 ust. 1u.k.w.h. mówiące, że domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodniez rzeczywistym stanem prawnym. W konsekwencji data 26.10.1979 r. (data złożenia w Państwowym Biurze Notarialnym wJ.wniosku z 08.10.1979 r.(...)) stanowiła datę początkową okresu posiadania poprzednika wnioskodawcy –J. H., jako posiadacza samoistnego, a już nie jako właściciela, skoro własność tej nieruchomości przeszła na Skarb Państwa.
Sąd zważył, co następuje.
WniosekA. H.jest uzasadniony.
Zgodnie z obowiązującym obecnie przepisemart. 172 § 1 k.c., posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie). Natomiast§ 2tegoż artykułu stanowi, iż po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze.
Zasiedzenie polega więc na nabyciu prawa przez nieuprawnionego posiadacza wskutek faktycznego wykonywania tego prawa w ciągu oznaczonego w ustawie czasu. Nabycie własności w drodze zasiedzenia zostało uzależnione od spełnienia następujących przesłanek: władania nieruchomością jako posiadacz samoistny, upływu ustawowego terminu oraz dobrej lub złej wiary posiadacza. Przesłanki zasiedzenia nie zmieniały się na przestrzeni lat, formułowano je w podobny sposób w poszczególnych aktach prawnych odnoszących się do tej problematyki.
W tym ogólnym zestawieniu naczelną przesłanką zasiedzenia jest posiadanie samoistne nieruchomości.
Z uwagi na fakt, że objęta postępowaniem działka stanowiła uprzednio własność Skarbu Państwa, na mocyart. 177 k.c.w okresie od dnia przejęcia jej na własność państwową (1979 r.) aż do dnia 30 września 1990 r. nie istniała możliwość jej zasiedzenia. Stąd też przy uwzględnieniu treściart. 10 ustawyz 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny(Dz. U. Nr 55, poz. 321z późn. zm.) nie budzi wątpliwości, że zasiedzenie nieruchomości państwowych mogło rozpocząć swój bieg po 1 października 1990 r.
Rozważania co do spełniania przez wnioskodawcę nadmienionych wyżej przesłanek zasiedzenia należy jednak poprzedzić uwagami odnośnie zarzutu podniesionego przez uczestnika GminęN., a mianowicie braku możliwości zasiedzenia wnioskowanego gruntu, z racji faktu jego przeznaczenia w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego pod drogę dojazdową. Co oczywiste, przeszkoda w tej postaci – oznaczająca de facto wyłączenie przedmiotowego gruntu z obrotu cywilnoprawnego, w tym możliwości zasiedzenia – niweczyłaby żądanie wnioskodawcy, niezależnie od spełnienia ogólnych przesłanek zasiedzenia (tj. upływu czasu i samoistnego posiadania).
Zgodnie zart. 2a ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych(jedn. tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 ze zm.), drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa. Drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność właściwego samorządu województwa, powiatu lub gminy. Przepisart. 2azostał dodany przezart. 52 pkt 2 ustawy z 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej - w związkuz reformą ustrojową państwa(Dz.U.98.106.668) z dniem 1 stycznia 1999 r. Treść przepisuart. 2anawiązuje do postanowień art. 73 ustawy z 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), na mocy którego nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, niestanowiące ich własności,a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem.
Przepis art. 73 ust. 1 p.w.r.a. znacjonalizował lub skomunalizował te nieruchomości, na których w dniu 31 grudnia 1998 r. znajdowały się drogi publiczne (tj. państwowe lub komunalne). Drogami publicznymi do tej daty były następujące kategorie dróg: 1) krajowe, 2) wojewódzkie, 3) gminne oraz lokalne miejskie, 4) zakładowe. Podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości zajętych pod drogi publiczne jest ostateczna decyzja wojewody (art. 73 ust. 3 p.w.r.a.).
W odniesieniu do nowoprojektowanejdziałki (...)taki akt administracyjny nie został wydany, a przy braku aktu zaliczenia jej do stosownej kategorii drogi w dacie nastąpienia skutku prawnego ex lege (1 stycznia 1999 r.) nie podlegała ona nacjonalizacji, czy komunalizacji w trybie art. 73 ustawyz 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872).
Zwrócić jednak należy uwagę, że uczestnik GminaN.stała się następcą prawnym Skarbu Państwa w odniesieniu do przedmiotowej działki z dniem 27 maja 1990 r. w związku z wejściem w życieustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, która powołała do życia gminy jako jednostki samorządu terytorialnego wyposażone w osobowość prawną i samodzielność podlegającą ochronie sądowej (art. 2).
Równolegle, z dniem 27 maja 1990 r., na podstawieustawy z 10 maja 1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawęo pracownikach samorządowych(Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.) mienie ogólnonarodowe (państwowe), w tym "należące" do dotychczasowych gmin stało się z mocy prawa mieniem komunalnym (art. 7 ust. 1). Przejęcie to obejmowało mienie, do którego poprzednicy mieli tytuł prawny, ale także posiadane bez takiego tytułu (art. 5).
Powyższe „uwłaszczenie się” GminyN.nie zmieniło jednak stanu faktycznego na przedmiotowym gruncie, w szczególności wrazz nabyciem tego mienia nie nastąpiło przeniesienie posiadania. W dalszym ciągu – po dacie 27 maja 1990 r. – posiadaczem przedmiotowej działki (aktualnie zaprojektowanej jako(...)) byłJ. H.(do roku 1999), a następnieA. H.(od 1999 do chwili obecnej).
Z naprowadzonych wyżej regulacji prawnych wynika zatem, żew odniesieniu dodziałki nr (...)nie doszło do wyłączenia jej z obrotu prawnego, wykluczającego jej zasiedzenie. Wyłączenie takie, będące konsekwencją rozstrzygnięcia o publicznoprawnym charakterze własności dróg publicznych dotyczyć może jedynie tych nieruchomości, które przekształciły się w drogę publiczną zarówno prawnie, jak i faktycznie.
Wprawdzie w judykaturze Sądu Najwyższego wyrażono pogląd, że nieruchomość przeznaczona pod drogę publiczną może stanowić tylko własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, a posiadanie samoistne takiej nieruchomości przez inny podmiot nie może prowadzić do nabycia jej przez zasiedzenie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 2010 r., IV CSK 40/10, OSNC 2011, nr 2, poz. 17), jednak z zapatrywaniem tym nie można się zgodzić w niniejszej sprawie. Zapadło ono zresztą w zgoła odmiennym stanie faktycznym. Słusznie zauważa Sąd Najwyższy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2012 r. I CSK 293/11, OSNC 2012/9/104), że pojęcie drogi zostało w ustawie o drogach publicznych zdefiniowane, co nie pozwala na jego różną wykładnię, zwłaszcza w ramach tej ustawy. Wzgląd zarówno na spójność wewnętrzną ustawy o drogach publicznych, jak i spójność całego systemu prawnego nakazuje przyjąć,że ustawodawca w przepisie wyłączającym z obrotu prawnego drogi publiczne, a ściślej - nieruchomości będące takimi drogami, objął nieruchomości, które po zrealizowaniu procesu inwestycyjnego są budowlą przeznaczoną do prowadzenia ruchu drogowego, a nie nieruchomości dopiero przeznaczone pod drogę publiczną (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 2002 r., III CRN 11/01, OSNAPUS 2002, nr 21, poz. 513).
W konsekwencji o zakazie przewidzianym w art. 2a ustawy można mówić dopiero wówczas, gdy nieruchomość przeznaczona pod drogę publiczną w taką drogę przekształci się faktycznie i prawnie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wK.z dnia 7 stycznia 2010 r., I SA(...), niepubl.).
Okoliczności faktyczne niniejszej sprawy wskazują, że grunt objęty wnioskiem o zasiedzenie (odpowiadającydziałce nr (...)) stanowi od lat 70-tych ubiegłego stulecia część siedliska połączonego funkcjonalnie zdziałką wnioskodawcy nr (...), gdzie wnioskodawca posiada urządzenia gospodarcze, składowisko opału, pasz, a częściowo stanowi sad.
Mimo ostateczności decyzji wywłaszczeniowej (tj. zarządzenia Nr(...)Naczelnika Gminy wN.z dnia 12 sierpnia 1977 r.), teren ten nigdy nie został wydany nowemu właścicielowi. Nigdy też nie zmieniała się jego kwalifikacja w ewidencji gruntów na oznaczenie: droga (Dr). Nie jest wystarczające zatem samo przeznaczenie tej nieruchomości w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na cele budownictwa, urządzenie drogi dojazdowej, co miało miejsce w uchwale, podjętej w 1999 r. (k. 22).
Powyższe okoliczności, w pełni uprawniają do stwierdzenia, żew niniejszym wypadku możliwa i zasadna jest kwalifikacja posiadania przez wnioskodawcę, jak i jego poprzednika prawnego (spadkodawcęJ. H.) przedmiotowej działki jako posiadania samoistnego prowadzącego do nabycia własności przez zasiedzenie.
W postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 2015 r. III CSK 196/14 (LEX nr 1666022) zwraca się uwagę, że dominujący pogląd opowiada się za przyjęciem, że możliwa jest kwalifikacja posiadania, jako samoistnego, wówczas, gdy na danej nieruchomości, mimo wyodrębnienia i wpisania jej, jako drogi w ewidencji, faktycznie ani prawnie w rozumieniu ustawy o drogach publicznych droga nigdy nie została utworzona (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 2002 r., III CRN 11/01, OSNAPUS 2002 Nr 21, poz. 513, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2012 r., I CSK 293/11, OSNC 2012 Nr 9, poz. 104, z dnia 14 marca 2014 r., III CSK 103/13,z dnia 10 kwietnia 2013 r., IV CSK 514/12, OSNC 2012 Nr 12, poz. 143, z dnia 22 maja 2014 r., IV CSK 556/13, nie publ.).
Pogląd powyższy Sąd w pełni podziela. Należy opowiedzieć się za takim rozumieniem drogi publicznej, mogącej być przedmiotem prawa własności lub innego prawa, która spełnia przesłanki, określone w ustawie o drogach publicznych, w szczególności droga o którą chodzi musi istnieć, spełniając funkcje drogi. Jeżeli przewidywana droga przez dziesiątki lat nie powstałai działka pod nią przeznaczona znajduje się przez cały ten czas w posiadaniu osób trzecich, to samo wpisanie drogi do ewidencji gruntów nie spełnia warunków prawnych określonych w art. 2a u.d.p. co do wyłączenia z obrotu nieruchomości gruntowej, na której się miała znajdować. Należy się w tej kwestii przyłączyć do stanowiska Sądu Najwyższego ujętego w postanowieniuz dnia 15 lutego 2012 r., I CSK 293/11 i z dnia 10.04.2013 r. IV CSK 514/12.
W konsekwencji stwierdzenia, że w niniejszym postępowaniu nie mamy do czynienia z gruntem wyłączonym z możliwości zasiedzenia, rozstrzygnięcie sprawy wymagało ustalenia, czy wnioskodawcaA. H.legitymuje się koniecznym okresem czasu posiadania oraz czy jego posiadanie nosi cechy samoistności w rozumieniuart. 336 k.c., a także czy jest posiadaniem w złej, czy w dobrej wierze.
Badając przesłankę czasu w niniejszej sprawie zwrócić należy uwagę, że posiadanie działki objętej wnioskiem przez wnioskodawcę bierze swój początek w dacie 19 września 1999 r. (data otwarcia spadku poJ. H.), zaśw latach od 1979 (utrata własności przeJ. H.na rzecz Państwa) do 1999 r. przypadaJ. H..
Gdy chodzi o upływ czasu jako przesłankę zasiedzenia, toart. 172 k.c.przewiduje dla nieruchomości dwudziestoletni i trzydziestoletni termin zasiedzenia, który rozpoczyna swój bieg od dnia objęcia rzeczy w posiadanie samoistne. Terminy te zostały wprowadzone przezustawę z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny(Dz. U. Nr 55, poz. 321 z późn. zm.); poprzednio wynosiły 10 i 20 lat. Te krótsze terminy stosuje się, gdy zasiedzenie nastąpiło przed wejściem w życie wyżej wymienionej noweli, tj. przed dniem1 października 1990 r. (uchwała SN z dnia 10 stycznia 1991 r., III CZP 73/90, OSN 1991, nr 7, poz. 83; postanowienie SN z dnia 2 września 1993 r., II CRN 89/93, Lex nr 110583). Jeśli bieg zasiedzenia rozpoczął się, ale nie zakończył przed tą datą, mają zastosowanie terminy dwudziestoletni i trzydziestoletni (art. 9 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r.).
Zgodnie zart. 176 § 1 k.c., jeżeli podczas biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania, obecny posiadacz może doliczyć do czasu, przez który sam posiada, czas posiadania swego poprzednika. Jeżeli jednak poprzedni posiadacz uzyskał posiadanie nieruchomości w złej wierze, czas jego posiadania może być doliczony tylko wtedy, gdy łącznie z czasem posiadania obecnego posiadacza wynosi przynajmniej lat trzydzieści. Stosownie zaś do§ 2cyt. artykułu, przepisy powyższe stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy obecny posiadacz jest spadkobiercą poprzedniego posiadacza.
Uznać zatem należy, że co do zasady, dopuszczalne jest doliczenie przez wnioskodawcę czasu posiadania nieruchomości przezJ. H..
Zważyć jednak należy, że przed dniem 1 października 1990 r. wyłączone było zasiedzenie nieruchomości państwowych (skreślonyart. 177 k.c.). Zatem bieg zasiedzenia tych nieruchomości mógł się rozpocząć dopiero po tej dacie. Jednakże, zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r., co do osób, które były posiadaczami samoistnymi takich nieruchomości przed dniem1 października 1990 r., kodeksowe terminy ulegają skróceniu o czas trwania tego posiadania, lecz nie więcej niż o połowę, czyli nie więcej niż o 10 i 15 lat (tak w szczególności uchwała SN z dnia 31 stycznia 2002 r., III CZP 72/01, OSN 2002, nr 9, poz. 107, z glosami:A. S., OSP 2002, z. 10, poz. 126;J. S.,PS2003, nr 3, s. 155 orazT. S.,PS2003, nr 5, s. 138).
Naprowadzone regulacje nakazują przyjąć, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje termin 30 – letni, co związane jest z faktem, że zarówno wnioskodawca, jak i jego poprzednikJ. H.byli posiadaczami w złej wierze. Zarówno bowiemJ. H.kontynuując posiadaniedziałki nr (...)po roku 1979 r., już jako jej posiadacz, a nie właściciel, jak i wnioskodawcaA. H.przejmując to posiadanie w 1999 r. w wyniku spadkobrania - wiedzieli, że nie przysługuje im prawo własności do przedmiotowego gruntu, któreJ. H.utracił na mocy decyzji administracyjnej z 1977 r.
Decydujące znaczenie dla zasiedzenia ma stan dobrej lub złej wiaryz chwili uzyskania posiadania.
W nawiązaniu do powyższego, mając na uwadze treść powołanych przepisów, należy stwierdzić, iż 30 letni termin uzasadniający stwierdzenie zasiedzenia, który rozpoczął swój bieg w dniu 1 października 1990 r. (przy skróceniu o maksymalny okres posiadania przed tą datą przezJ. H.) zakończył swój bieg z dniem 26 października 2009 r.
Stosownie bowiem do dyspozycjiart. 176 § 1 i 2 k.c., zważając, że łączny czas posiadania wnioskodawcy i jego poprzednika wykraczał ponad 30 lat, uprawnione było doliczenie czasu posiadaniaJ. H.do czasu posiadania przez wnioskodawcę.
Jednocześnie, zgodnie z ograniczeniem płynącym z art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. kodeksowy termin zasiedzenia (30 lat) ulegał skróceniu(o mniej niż połowę, tj. mniej niż 15 lat) o czas posiadania przezJ. H.przypadający na okres od 26.10.1979 r. (data wywłaszczenia odpowiadająca dacie złożenia wniosku o wpis doksięgi wieczystej nr (...)) do dnia 01.10.1990 r.
Końcowo, odnosząc się do przesłanki warunkującej stwierdzenie zasiedzenia w postaci samoistności posiadania, przywołać należy treśćart. 336 k.c.Zgodnie zart. 336 k.c., posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto rzeczą faktycznie włada jak właściciel. Należy wskazać, iż stan posiadania współtworzą fizyczny element (corpus) władania rzeczą oraz intelektualny element zamiaru (animus) władania rzeczą dla siebie. Posiadanie samoistne charakteryzuje się tym, że posiadacz włada rzeczą w takim zakresie, w jakim czyni to właściciel, wykorzystując taką faktyczną możliwość władania rzeczą, do jakiej właściciel jest uprawniony (orz. SN z 7 maja 1986 r. III CRN 60/86, OSNCP 9/87 poz. 138). Przy ustalaniu charakteru posiadania należy kierować się manifestowanym na zewnątrz wobec otoczenia zachowaniem posiadacza.
Należy również przypomnieć, że posiadanie samoistne zachodzi nie tylko wtedy, gdy posiadacz jest przekonany, że przysługuje mu prawo własności, ale także wówczas, gdy wie, że nie jest właścicielem, ale posiada rzecz i włada nią tak, jakby był jej właścicielem. Tym samym posiadacz samoistny może nabyć przez zasiedzenie własność nieruchomości, nawet jeśli przez cały okres posiadania wiedział, że prawo własności mu nie przysługuje. O ile jednak właściciel nie musi wykazywać się żadną aktywnością wobec swojej rzeczy, żeby zachować prawo własności do niej, to posiadacz, który pragnie nieruchomość zasiedzieć kosztem dotychczasowego właściciela musiw widoczny sposób manifestować swoje władztwo quasi-właścicielskie nad nią (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2013 r., III CSK 12/13, LEX nr 1413547).
Wyniki przeprowadzonego postępowania dowodowego niezbicie wskazują, że posiadanie wnioskodawcy, począwszy od 1999 r. będące kontynuacją posiadaniaJ. H.nosi cechy samoistności. Pomimo, iż zarównoJ. H., jak iA. H.mieli świadomość, zmiany stanu prawnego spornej działki, tj. przejęcia jej własności w 1979 r. na rzecz Skarbu Państwa, przez cały ww. okres czasu sprawowali władztwo nad spornym gruntem tak jak jej właściciele. Sposób zagospodarowania działki przez wnioskodawcę stanowi dowód tego, że wnioskodawca traktował ją – i stan ten trwa nadal – jak rzecz własną. Wskazuje na to chociażby sposób zagospodarowania spornego terenu, który funkcjonalnie połączony jestz siedliskiem nadziałce nr (...)(dom rodzinny, zabudowa gospodarcza) i przez wszystkie lata posiadania (po roku 1979) był gospodarczo wykorzystywany czy to do składowania płodów rolnych i opału czy maszyn rolniczych. Teren jest też odizolowany od dostępu osób trzecich przez istniejące od bardzo długiego czasu ogrodzenie.
W ten sposób wnioskodawca, podejmując wszystkie czynności dyspozycyjne względem tego terenu, z wyłączeniem innych osób z zewnątrz,a w szczególności nie zważając na osobę prawowitego właściciela, w ewidentny sposób przejawiał wolę władania terenem dla siebie (animus rem sibi habendi). Niewątpliwie zatem taki charakter posiadania należy określić jako samoistnyw rozumieniuart 336 k.c.
Reasumując powyższe, nie było więc przeszkód prawnych do uwzględnienia żądania wnioskodawcy i stwierdzenia, że nabył on przez zasiedzenie własność nieruchomości, która kiedyś została przejętaz przeznaczeniem w części na drogę.
Dla oznaczenia przedmiotu zasiedzenia, Sąd posłużył się opinią biegłego geodetyJ. D., który na tą potrzebę opracowując projekt podziałudziałki nr (...)nadziałki nr (...). Należało więc stwierdzić, żedziałka nr (...)uległa podziałowi nadziałki numer(...)i w konsekwencji wnioskodawcaA. H.nabył przez zasiedzeniez dniem 26.10.2009 r. własność nieruchomości stanowiącejdziałkę ewidencyjną numer (...).
O kosztach postępowania Sąd orzekł w myślart. 520 § 1 k.p.c.
Na podstawi art. 113ust. 1 u.k.s.c. Sąd odstąpił od obciążania stron kosztami sądowymi w części od uiszczenia której wnioskodawca był zwolniony, przenosząc je na Skarb Państwa – Sąd Rejonowy w Jaśle.