Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 877/21
Data wyroku: 2022-10-20 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Nieważność postępowania
Podstawa prawna: art. 58 k.c.

Sygn. akt III Ca 877/21

UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy dla Łodzi – Widzewa w Łodzi wydał w dniu 26 lutego 2020 roku nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym w sprawie prowadzonej pod sygn. akt I Nc 1944/19, uwzględniając zmodyfikowane żądanie pozwu w całości, a obejmujące zasądzenie od pozwanejI. S.na rzecz(...) S.A.z siedzibą wB.kwoty 7.552,43 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 20 listopada 2019 roku do dnia zapłaty oraz zwrot kosztów procesu według norm przepisanych.
Po wniesieniu zarzutów od opisanego nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym, wyrokiem z dnia 1 lutego 2021 roku, w sprawie o sygn. akt I C 1182/20, Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi:

1
zasądził od pozwanejI. S.na rzecz powoda(...) S.A.z siedzibą wB.kwotę 2.380 zł z umownymi odsetkami za opóźnienie w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie za okres od 6 grudnia 2019 roku do dnia zapłaty;

2
oddalił powództwo w pozostałej części;

3
zasądził od powoda(...) S.A.z siedzibą wB.na rzecz pozwanejA. K.kwotę 890 zł tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Apelacje od opisanego wyroku wywiodły obie strony.
Pozwana zaskarżyła orzeczenie w całości (tzn. w zakresie, w jakim Sąd I instancji nie uchylił nakazu zapłaty z dnia 26 lutego 2020 r.), zarzucając w szczególności naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia tj.art. 496 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie i nie odniesienie się do wydanego nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, podczas gdy w chwili wyrokowania Sąd I instancji powinien uchylić nakaz z dnia 26 lutego 2020 roku w całości i orzec o żądaniu powoda.
W świetle powyższego, pozwana wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla Łodzi-Widzewa w Łodzi, a także o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, w tym kosztów opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.
Powodowa spółka zaskarżyła rozstrzygnięcie w części, to jest w zakresie pkt. 2, w którym Sąd Rejonowy oddalił powództwo oraz w zakresie pkt. 3. co do kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi powód zarzucił:

1
obrazę prawa materialnego, tj.

⚫

art. 3851§ 1 k.c.w zw. zart. 36a ust. 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim(u.k.k.) poprzez jego błędną wykładnię skutkującą nieuzasadnionym przyjęciem, że postanowienia umowy pożyczki w szczególności w zakresie: opłaty za tzw. Twój Pakiet oraz wynagrodzenia prowizyjnego są abuzywne, pomimo, że ustawa nie zakazuje powódce pobierać w/w opłat, strony ułożyły stosunek prawny wedle swego uznania, a postanowienia umowy są sformułowane w sposób jednoznaczny, jasny i precyzyjny, a ponadtousługa (...)jest całkowicie fakultatywna, wybierana na etapie składania wniosku, z kolei wynagrodzenie prowizyjne jest świadczeniem głównym, wpisanym wprost i w sposób jasny, co wyklucza kontrolę abuzywności, a ponadto koszty te mieszczą się w kryterium ustawowym maksymalnych kosztów pozaodsetkowych, przez co ewentualne naruszenie interesów konsumenta nie ma charakteru „rażącego”;

art. 3531k.c.w zw. zart. 359 § 1 k.c.orazart. 65 k.c.w zw. z pkt 1.2 umowy pożyczki poprzez nieuprawniona ingerencję Sądu w stosunek umowny stron i zmianę treści zobowiązania w zakresie odsetek umownych;

art. 3531k.c.w zw. zart. 481 § 1-22k.c.w zw. zart. 65 k.c.w zw. z pkt 4.1. umowy pożyczki poprzez nieuprawnioną ingerencję Sądu w stosunek umowny stron i zmianę treści zobowiązania zakresie odsetek za opóźnienie i odmowę zasądzenia tychże odsetek na rzecz powódki w pełnej kwocie wynikającej z umowy;

art. 10 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowew zw. zart. 6 k.c.poprzez nieuprawnioną ingerencję w stosunek podstawowy w sytuacji, gdy powództwo zostało oparte na podstawie weksla in blanco, a tym samym sprawa niniejsza zyskała charakter sprawy wekslowej powodując, iż obowiązek udowodnienia wad wypełnionego weksla, niezgodności z deklaracją wekslową czy też nieistnienia zobowiązania, bądź wykazana, iż zobowiązanie to nie opiewa na kwotę wskazaną w treści weksla zgodnie z zawartym przez strony porozumieniem, a także w zakresie zarzutu niewykazania konkretnych i realnych kosztów poniesionych w związku z zawarciem umowy obarcza stronę pozwaną.

W konkluzji, powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie żądania pozwu w całości, tj. zasądzenie dodatkowo kwoty 5.172,43 zł; zasądzenie kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie zgodnie z treściąart. 98 §11k.p.c.Skarżący ewentualnie wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacje obu stron skutkowały uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania z uwagi na nierozpoznanie istoty sprawy.
Podzielając ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego, które jako prawidłowe Sąd Okręgowy przyjął za własne, należy w pierwszej kolejności, rozpoczynając merytoryczne rozważania w zakresie wywiedzionych środków odwoławczych, odnieść się do zarzutu naruszeniaart. 496 k.p.c., jako wiodącego w badanej sprawie i determinującego kierunek dalszego wywodu.
Tytułem wstępu zauważyć należy, że na mocy nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego z dnia 7 listopada 2019 roku, przywołany przepis został uchylony. Dotychczasowe postanowienia zawierające się w treściart. 496 k.p.c.zostały przeniesione doart. 493 § 4 zd. 2 k.p.c.
Przytoczona regulacja wskazuje możliwe sposoby zakończenia postępowania nakazowego przez Sąd pierwszej instancji rozpoznający sprawę po wniesieniu zarzutów od wydanego nakazu zapłaty. W sytuacji, gdy zachodzą podstawy do odrzucenia pozwu lub umorzenia postępowania, sąd z urzędu uchyla nakaz oraz wydaje adekwatne rozstrzygnięcie. W pozostałych wypadkach sąd zobligowany jest do wydania wyroku, na mocy którego utrzymuje bądź uchyla wydany nakaz zapłaty i orzeka o żądaniu pozwu.
Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi w dniu 26 lutego 2020 roku wydał nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, zobowiązując w nim pozwanąI. S.do zapłaty na rzecz powoda(...) S.A.z siedzibą wB.na podstawie weksla kwoty 7.552,43 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 20 listopada 2019 roku do dnia zapłaty oraz kwotę 1.342 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, w tym 1.217 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego, w terminie dwóch tygodni od doręczenia niniejszego nakazu albo wniosła w tymże terminie zarzuty.
Pozwana skutecznie wniosła zarzuty od wydanego nakazu zapłaty (k. 23-36), co uruchomiło rozpoznanie sprawy w postępowaniu zwykłym, zakończonym wydaniem przez Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi zaskarżonego wyroku (k. 115).
Sąd pierwszej instancji w wydanym przez siebie rozstrzygnięciu nie odniósł się jednak do pierwotnie wydanego w postępowaniu nakazowym nakazu zapłaty. W konsekwencji prowadzi to do sytuacji istnienia w obrocie prawnym dwóch orzeczeń w obrębie tego samego przedmiotu sporu, między tymi samymi stronami. Taki stan wyrokowania zagraża porządkowi i bezpieczeństwu obrotu prawnego, gdyż stwarza ryzyko wystąpienie przez wierzyciela na drogę egzekucji komorniczej względem obu rozstrzygnięć, co skutkuje nieuzasadnioną odpowiedzialnością dłużnika za zaniedbania wymiaru sprawiedliwości. Sytuacja taka jest nieakceptowalna oraz stanowi szczególną postać nierozpoznania istoty sprawy.
Sąd Apelacyjny w Lublinie, w wyroku z dnia 22 września 2021 r., sygn. akt I AGa 133/20 (legalis) wskazał, że „Szczególnym rodzajem nierozpoznania istoty sprawy jest sytuacja, w której sąd pierwszej instancji po wydaniu nakazu zapłaty, w postępowaniu nakazowym, narusza treśćart. 496(obecnie:art. 493 § 4)KPC, nie zawierając w wyroku konstytutywnego rozstrzygnięcia o utrzymaniu w mocy bądź uchyleniu wydanego nakazu zapłaty (art. 386 § 4 KPC)”.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy sąd zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów strony, bezpodstawnie przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 23 września 1998 r., II CKN 897/97; z 15 lipca 1998 r. II CKN 838/97; z 3 lutego 1999 r., III CKN 151/98; wyroki Sądu Najwyższego z 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00; z 21 października 2005 r., III CK 161/05; z 12 listopada 2007 r., I PK 140/07). W orzecznictwie przyjmuje się, że oceny, czy sąd nie rozpoznał istoty sprawy dokonuje się na podstawie analizy żądań pozwu i norm prawa materialnego stanowiących podstawę orzekania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2013 r., I PZ 7/13, OSNP 2015 Nr 1, poz. 8), w związku zart. 386 § 4 k.p.c., który reguluje dopuszczalność uchylenia zaskarżonego wyroku do ponownego rozpoznania między innymi w razie nierozpoznania istoty sprawy (Wyrok SO w Łodzi z 23.12.2019 r., III Ca 1569/19, LEX nr 3063293).
W świetle powyższego uznać zatem należy, że na gruncie przedmiotowej sprawy w istocie doszło do naruszeniaart. 493 § 4 k.p.c.(poprzednioart. 496 k.p.c.). Oznacza to, że Sąd Rejonowy, orzekając w badanej sprawie, po skutecznym wniesieniu zarzutów do nakazu zapłaty, powinien zastosować przywołaną regulację i nakaz zapłaty uchylić w całości bądź w części, czego jednak nie uczynił.
Ujawnione wady wyrokowania nie mogły ulec sanacji przez Sąd drugiej instancji, ponieważ dotyczą one konstrukcyjnego braku rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego. Sąd Rejonowy nie uchylił wydanego w tej samej sprawie nakazu zapłaty, co zdaniem Sądu Odwoławczego oraz w myśl ugruntowanego stanowiska judykatury, kwalifikuje się jako szczególny stan nierozpoznania istoty sprawy i nie podlega sprostowaniu w trybieart. 350 k.p.c.
W takim stanie sprawy, przedwczesnym jest merytoryczne odniesienie się do zarzutów podniesionych przez powoda w wywiedzionej przez niego apelacji, aczkolwiek odnotowania wymaga, że ich kierunek nie zasługuje na aprobatę.
Na marginesie już tylko wypada dodać, że oczywista omyłka co do danych pozwanej, wskazanych w punkcie 3. zaskarżonego wyroku nie wymagała sprostowania, wobec uchylenia wyroku w całości.
W świetle powyższego Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.uchylił
zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy winien w wyroku wydanym po przeprowadzeniu rozprawy zawrzeć stosowne rozstrzygnięcie co do wydanego wcześniej nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, zgodnie z wymogami regulacjiart. 493 § 4 k.p.c.i odnieść się do żądania pozwu.