Sąd Rejonowy w Kłodzku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 300/22
Data wyroku: 2022-09-21 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON

Sygn. akt I Ns 300/22

UZASADNIENIE
WnioskodawczyniM. D.wniosła o stwierdzenie nabycia spadku poM. S.zmarłej dnia 1 października 2020 r. wK.ostatnio zamieszkałej wM.na mocy testamentu notarialnego z dnia 5 października 2009 r. W uzasadnieniu wskazała, że spadkodawczyni w chwili śmierci nie pozostawała w związku małżeńskim, miała dwoje dzieci: wnioskodawczynię i uczestnika postępowaniaI. S.. Wnioskodawczyni podała, że spadkodawczyni sporządziła testament w dniu 5 października 2009 r., którym rozrządziła swoimi nieruchomościami w ten sposób, że do nieruchomości położonej weW.przyul. (...)i dolokalu mieszkalnego nr (...)położonego wM.przyul. (...), poprzednio(...)powołała wnioskodawczynię, zaś co do nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...)zabudowaną budynkiem mieszkalnym , w skład którego wchodzą 3 lokale położonej wM.przyul. (...)(wcześniej(...)) powołała swojego synaI. S..
W odpowiedzi na wniosek uczestnik postępowaniaI. S.wniósł o o stwierdzenie nabycia spadku poM. S.na podstawie ustawy spadek nabyliM. D.iI. S.każde po ½ części ewentualnie, ze na podstawie testamentu notarialnego z dnia 5 października 2009 r. spadek nabyliM. D.iI. S.w częściach ułamkowych odpowiadających stosunkowi wartości przeznaczonych im przedmiotów. Uczestnik podniósł, że zapisy uczynione w/w testamencie nie mogą być interpretowane jako zapisy windykacyjne, ponieważ ta instytucja została wprowadzona doKCustawą z dnia 18 marca 2011 r., a więc w chwili sporządzania testamentu taka instytucja nie była znana, wobec czego nie jest dopuszczalne stwierdzenie nabycia spadku jak wskazano we wniosku. Zdaniem uczestnika postępowania, dyspozycje poczynione przez spadkodawczynię wyczerpują prawie cały majątek, a spadkodawczyni miała zamiar uczynić zapisy zwykłe na rzecz osób wymienionych w testamencie.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

SpadkodawczyniM. S., z domuS., zmarła w dniu 1 października 2020 r. wK.będąc wdową. W chwili śmierci miała miejsce zwykłego pobytu wM..
Dowód: odpis skrócony aktu zgonu – k.7, zapewnienie spadkowe wnioskodawczyni– k.68
Mąż spadkodawczyni zmarł 31 lipca 2007 r. wP.i spadek po nim na podstawie testamentu notarialnego z dnia 27 listopada 2003 r. nabyła spadkodawczyni jako żona w Całości.

Dowód:

akt poświadczenia dziedziczenia z dnia 5.10.2009 r. – k.10 – 11
W dniu 5 października 2009 r. spadkodawczyni sporządziła podczas wizyty u notariusza testament i oświadczyła, że do spadku co do nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...)zabudowaną budynkiem mieszkalnym, w skład którego wchodzą 3 lokale mieszkalne położone wM.przyul. (...)powołuje synaI. S., a co do budynku mieszkalnego położonego weW.przyul. (...)orazlokalu mieszkalnego nr (...)położonego wM.przyul. (...)powołuje córkęM. D.. Spadkodawczyni wskazała także, że w przypadku gdybyI. S.nie chciał lub nie mógł dziedziczyć do spadku powołuje wnukiK. S.,A. S.,J. S. (1)po 1/3 części każdy, zaś w przypadku gdybyM. D.nie chciała lub nie mogła dziedziczyć do spadku powołuje wnukiB. D.,H. D.,A. D..

Dowód:

testament notarialny z dnia 5.10.2009 r. – k.12
Spadkodawczyni była właścicielką:
- nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...)położonej wM.obecnie przyul. (...)(poprzednio(...)) zabudowanej budynkiem mieszkalnym, dla której prowadzona jestksięga wieczysta (...),
- nieruchomości stanowiącejlokal mieszkalny nr (...)położony wM.przyul. (...), dla której zmieniona została nazwa ulicy i numer porządkowy budynku z(...)naul. (...), dla której prowadzona jestksięga wieczysta (...),
- nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...)położonej weW.przyul. (...). Na nieruchomości weW.przyul. (...)został wybudowany budynek , który został ujawniony na mapie ewidencyjnej w 1985 r., lecz nie został ujawniony w księdze wieczystej dla tej nieruchomości.

Dowód:

odpisksięgi wieczystej (...)– k.73,88 – 92, odpisksięgi wieczystej (...)– k.75, pismo(...)wM.z dnia 09.05.2016 r. – k.34/71, kopia mapy ewidencyjnej – k.72, odpisksięgi wieczystej (...)/.(...)– k.76, pismo Zarządu geodezji, Kartografii i Katastru Miejskiego weW.z dnia 13.06.2022 r. – k.83
W chwili śmierci spadkodawczyni miała zachowaną zdolność rozeznania co do dokonywanej czynności, nie cierpiała na zaniki pamięci, ani utraty świadomości, sporządziła testament nie działając ani pod wpływem błędu, ani groźby.Okoliczność bezsporna
Spadkodawczyni w chwili śmierci była właścicielką trzech nieruchomości opisanych w testamencie notarialnym z dnia 5 października 2009 r.

Dowód:

zeznania wnioskodawczyni – k.68 verte, zeznania uczestnika postepowania k.68 verte
Spadkodawczyni miała dwoje dzieci z małżeństwa:M. D.iI. S.. Spadkodawczyni nie posiadała dzieci pozamałżeńskich, ani przysposobionych. Testament notarialny z dnia 5 października jest jedynym testamentem spadkodawczyni. Spadkodawczyni nie zawierała ze spadkobiercami ustawowymi umów o zrzeczeniu się dziedziczenia. W skład spadku nie wchodzi przedsiębiorstwo w zarządzie sukcesyjnym.

Dowód:

odpis skrócony aktu małżeństwa wnioskodawczyni – k.8, odpis skrócony aktu urodzenia uczestnika postępowania – k.9, zapewnienie spadkowe wnioskodawczyni – k.68
Wnioskodawczyni i uczestnik postępowania nie składali oświadczeń o przyjęciu, bądź odrzuceniu spadku.

Okoliczności bezsporne

Sąd zważył, co następuje:

W rozstrzyganej sprawie nie było sporu co do ważności testamentu notarialnego z dnia 5 października 2009 r. spadkodawczyniM. S.. Nie było też sporu co do oznaczenia nieruchomości w testamencie notarialnym, choć podkreślić wypada, że rzeczą notariusza było wskazanie numerów ksiąg wieczystych dla opisanych tam nieruchomości, choćby z tego względu, by nie było żadnych wątpliwości co do ich oznaczenia.
Spór dotyczył tego, czy stwierdzenie nabycia spadku, czy też zapisów winno nastąpić w oparciu o przepisart.961 k.c., czy teżart. 9811k.c.
Sąd rozstrzygając niniejszą sprawę stwierdził nabycie spadku poM. S.co do wszystkich innych praw i obowiązków, z wyjątkiem nieruchomości opisanych w testamencie notarialnym, na podstawie ustawy, a konkretnieart.931 § 1 k.c.Z zeznań wnioskodawczyni wynika, że spadkodawczyni była właścicielką trzech nieruchomości (m. in z tytułu dziedziczenia udziału w nieruchomościach po swoim małżonkuJ. S. (2)– vide: akt poświadczenia dziedziczenia k.10 – 11). Co do nieruchomości spadkodawczyni postanowiła rozrządzić w testamencie, a więc mamy do czynienia z zapisami. W pozostałym zakresie spadkodawczynie nie wypowiedziała się w testamencie, a więc zachodzi dziedziczenie suatwowe. Spadkodawczyni w chwili śmierci była wdową, a zatem spadek dziedziczą jej dzieciM. D.iI. S.po ½ części.
Mając na względzie dowody w sprawie oraz treść przepisuart.948 § 1 k.c., zgodnie z którym testament należy tak tłumaczyć, ażeby zapewnić możliwie najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy, należało rozstrzygnąć o poczynionych przez spadkodawczynię zapisach w testamencie notarialnym.
Oczywistym jest, że w dniu 5 października 2009 r. brak było przepisów dotyczących zapisu windykacyjnego, wszak instytucja ta została wprowadzona dokodeksu cywilnegoustawą z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. Nr 85, poz.458) i weszła w życie 23 października 2011 r.
Sąd nie podziela poglądu uczestnika postępowania wyrażonego na ostatniej rozprawie (protokół w formie dźwiękowej), że od daty wejścia w życie tej nowelizacji do chwili śmierci spadkodawczyni miała dość czasu, by udać się do notariusza i sporządzić zapisy windykacyjne. W ocenie sądu oczekiwanie takich zachowań jest co najmniej nierealne, tym bardziej, że kwestie związane z zapisami w testamentach sporządzonych przez nowelizacją dotyczącymi nieruchomości, gdy otwarcie spadku nastąpiło po 23 października 2011 r. nastręczały problemy interpretacyjne zarówno stronom reprezentowanym przez profesjonalnych prawników, jak i sądom.
Mając na względzie treść przepisuart.10291k.c.sąd dokonał oceny zapisów poczynionych przez spadkodawczynię w testamencie notarialnym z dnia 5 października 2009 r., którego ważność nie budzi żadnych wątpliwości w kontekście przepisuart.945 k.c.Z zapewnienia spadkowego wnioskodawczyni potwierdzonego przez uczestnika postępowania wynika, że spadkodawczyni świadomie, swobodnie, zgodnie z własną wolą sporządziła testament notarialny 5 października 2009 r. Wolą spadkodawczyni było, by jej synI. S.otrzymał nieruchomość stanowiącądziałkę nr (...)położoną wM.przyul. (...), obecnie 6 zabudowaną budynkiem mieszkalnym, zaś jej córkaM. D.lokal mieszkalny nr (...)położony wM.przyul. (...), obecnie przyul. (...)oraz nieruchomość położną weW.przyul. (...)(w testamencie nieprawidłowo oznaczonej jako 6A).
Sąd podziela uchwałę Sadu Najwyższego z dnia 7 lutego 2014 r. w sprawie III CZP 95/13, z której jednoznacznie wynika, że skuteczność zapisu windykacyjnego podlega ocenie na podstawie prawa obowiązującego w chwili otwarcia spadku. Wynika to z treści art. LI ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Przepisy wprowadzające kodeks cywilny, w myśl którego do spraw spadkowych stosuje się prawo obowiązujące w chwili śmierci spadkodawcy, o ile przepisy poniższe nie stanowią inaczej. „Analiza przytoczonych przepisów prowadzi do wniosku, że - zgodnie z regułą wyrażoną w art. LI p.w.k.c.- skuteczność zapisu windykacyjnego podlega ocenie na podstawie prawa obowiązującego w chwili śmierci spadkodawcy, czyli w chwili otwarcia spadku. Dodatkowym argumentem na rzecz tego stanowiska jestart. LXIVp.w.k.c., zgodnie z którym w razie wątpliwości, czy ma być stosowane prawo nowe, czy dotychczasowe, stosuje się prawo nowe. Również w nauce prawa dominuje pogląd, że do oceny treści testamentu, w tym oceny skuteczności zawartych w nim rozrządzeń testamentowych, należy stosować prawo obowiązujące w chwili otwarcia spadku oraz że wniosek taki należy wywieść z art. LI p.w.k.c.” (vide: uzasadnienie powołanej uchwały). W związku z tym, choć przepisy dotyczące zapisu windykacyjnego w dacie sporządzenia testamentu notarialnego z dnia 5 października 2009 r, nie istniały, to obowiązywał już w chwili otwarcia spadku poM. S.w dniu 1 października 2020 r. i stanowił podstawę rozstrzygnięcia sądu jak w pkt II i III postanowienia.
Zdaniem sądu, mając na względzie powyższe, przepisart.948 k.c.oraz treść testamentu notarialnego z dnia 5 października 2009 r. stwierdzić należy, że spadkodawczyniM. S.chciała, by nieruchomości w testamencie opisane przypadły jej dzieciom w taki sposób, w jaki wskazała, nie zaś, jak oczekuje uczestnik postępowania, by dokonać wyceny nieruchomości i następnie określić udział wnioskodawczyni i uczestnika ustalony jako iloraz wartości przedmiotów przeznaczonych każdemu do wartości tych przedmiotów ogółem. Skoro sąd nie podzielił podglądu uczestnika postępowania w tym zakresie, to sporządzanie opinii przez biegłego sadowego z zakresu szacowania nieruchomości, na okoliczność wyceny każdej z nieruchomości było bezprzedmiotowe. Nie sposób obecnie uznać w odniesieniu do przepisuart. LIp.w.k.c.orazart.948 k.c., że testament notarialny należy wykładać zgodnie zart.961 k.c.i traktować wnioskodawczynię i uczestnika postepowania jako spadkobierców testamentowych w stosownych udziałach.
Na marginesie wskazać tylko wypada, że skoro zarówno wnioskodawczyni, jak i uczestnik nie odrzucili spadku i występowali w sprawie spadkowej poM. S., to brak było podstaw do wzywania do udziału w sprawie wnuków spadkodawczyni jako uczestników postepowania.