Sąd Okręgowy w Łodzi
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 124/22
Data wyroku: 2022-10-10 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Ireneusz Łaski
Słowa kluczowe: Podleganie ubezpieczeniom społecznym
Podstawa prawna: ART.83 USTAWY . O SYSTEMIE UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH

Sygn. akt VIII U 124/22

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 10 grudnia 2021 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wŁ.stwierdził, żeP. M.jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia u płatnika składekE. M.:
• podlega obowiązkowo ubezpieczeniom/u: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu w okresie od dnia 4 listopada 2013 roku do dnia 14 września 2021 roku
i podstawa wymiaru składek wynosi:

Okres
(rrrr/mm)

(...)emerytalne i rentowe

Ubezpieczenie
chorobowe

Ubezpieczenie
wypadkowe

Ubezpieczenie
zdrowotne

2013-12

89,00

0,00

89,00

78,98

2014-09

90,00

0,00

90,00

79,87

2014-12

221,40

0,00

221,40

196,69

2015-01

45,00

0,00

45,00

39,93

2015-02

116,50

0,00

116,50

103,38

2015-03

125,70

0,00

125,70

111,55

2015-04

185,70

0,00

185,70

164,79

2015-05

161,40

0,00

161,40

143,23

2015-06

232,40

0,00

232,40

206,23

2015-07

128,00

0,00

128,00

113,59

2015-08

63,00

0,00

63,00

55,91

2015-09

138,00

0,00

138,00

122,46

2015-10

103,40

0,00

103,40

91,76

2015-11

127,70

0,00

127,70

113,32

2015-12

282,10

0,00

282,10

250,34

2016-01

121,40

0,00

121,40

107,73

2016-02

173,70

0,00

173,70

154,14

2016-03

212,40

0,00

212,40

188,48

2016-04

105,00

0,00

105,00

93,18

2016-05

232,80

0,00

232,80

206,59

2016-06

287,10

0,00

287,10

254,77

2016-07

379,20

0,00

379,20

336,50

2016-08

353,20

0,00

353,20

313,43

2016-09

200,70

0,00

200,70

178,10

2016-10

280,50

0,00

280,50

248,92

2016-11

345,00

0,00

345,00

306,16

2016-12

319,20

0,00

319,20

283,26

2017-01

304,20

0,00

304,20

269,95

2017-02

332,10

0,00

332,10

294,71

2017-03

206,40

0,00

206,40

183,16

2017-04

253,50

0,00

253,50

224,96

2017-05

258,60

0,00

258,60

229,48

2017-06

361,60

0,00

361,60

320,88

2017-07

150,20

0,00

150,20

133,29

2017-08

473,80

0,00

473,80

420,45

2017-09

272,40

0,00

272,40

241,73

2017-10

311,70

0,00

311,70

276,60

2017-11

434,40

0,00

434,40

385,49

2017-12

602,00

0,00

602,00

534,21

2018-01

524,70

0,00

524,70

465,62

2018-02

444,50

0,00

444,50

394,45

2018-03

547,20

0,00

547,20

485,59

2018-04

530,00

0,00

530,00

470,32

2018-05

525,00

0,00

525,00

465,88

2018-06

515,00

0,00

515,00

457,01

2018-07

490,00

0,00

490,00

434,83

2018-08

480,00

0,00

480,00

425,95

2018-09

450,00

0,00

450,00

399,33

2018-10

430,00

0,00

430,00

381,58

2018-11

500,00

0,00

500,00

443,70

2018-12

510,00

0,00

510,00

452,57

2019-01

450,00

0,00

450,00

399,33

2019-02

540,00

0,00

540,00

479,20

2019-03

500,00

0,00

500,00

443,70

2019-04

530,00

0,00

530,00

470,32

2019-05

600,00

0,00

600,00

532,44

2019-06

310,00

0,00

310,00

275,10

2019-07

380,00

0,00

380,00

337,21

2019-08

400,00

0,00

400,00

354,96

2019-09

410,00

0,00

410,00

363,83

2019-10

495,00

0,00

495,00

439,26

2019-11

600,00

0,00

600,00

532,44

2019-12

700,00

0,00

700,00

621,18

2020-01

590,00

0,00

590,00

523,57

2020-02

400,00

0,00

400,00

354,96

2020-03

350,00

0,00

350,00

310,59

2020-05

390,00

0,00

390,00

346,09

2020-06

490,00

0,00

490,00

434,83

2020-07

550,00

0,00

550,00

488,07

2020-08

600,00

0,00

600,00

532,57

2020-09

590,00

0,00

590,00

523,57

2020-10

290,00

0,00

290,00

257,35

2020-11

310,00

0,00

310,00

275,09

2020-12

300,00

0,00

300,00

266,22

2021-01

390,00

0,00

390,00

346,09

2021-02

440,00

0,00

440,00

390,46

2021-03

150,00

0,00

150,00

133,11

2021-05

360,00

0,00

360,00

319,46

2021-06

410,00

0,00

410,00

363,83

2021-07

400,00

0,00

400,00

354,96

2021-08

420,00

0,00

420,00

372,71

• podstawa wymiaru składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wynosi:

Okres (rrrr/mm)

Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

2013 - 12

89,00

2014-09

90,00

2014-12

221,40

2015-01

45,00

2015-02

116,50

2015-03

125,70

2015-04

185,70

2015-05

161,40

2015-06

232,40

2015-07

128,00

2015-08

63,00

2015-09

138,00

2015 - 10

103,40

2015 - 11

127,70

2015 - 12

282,10

2016-01

121,40

2016-02

173,70

2016-03

212,40

2016-04

105,00

2016-05

232,80

2016-06

287,10

2016-07

379,20

2016-08

353,20

2016-09

200,70

2016- 10

280,50

2016-11

345,00

2016-12

319,20

2017-01

304,20

2017-02

332,10

2017-03

206,40

2017-04

253,50

2017-05

258,60

2017-06

361,60

2017-07

150,20

2017-08

473,80

2017-09

272,40

2017- 10

311,70

2017-11

434,40

2017- 12

602,00

2018-01

524,70

2018-02

444,50

2018-03

547,20

2018-04

530,00

2018-05

525,00

2018-06

515,00

2018-07

490,00

2018-08

480,00

2018-09

450,00

2018 - 10

430,00

2018 - 11

500,00

2018-12

510,00

2019-01

450,00

2019-02

540,00

2019-03

500,00

2019-04

530,00

2019-05

600,00

2019-06

310,00

2019-07

380,00

2019-08

400,00

2019-09

410,00

2019- 10

495,00

2019- 11

600,00

2019- 12

700,00

2020-01

590,00

2020 - 02

400,00

2020 - 03

350,00

2020 - 05

390,00

2020 - 06

490,00

2020 - 07

550,00

2020 - 08

600,00

2020 - 09

590,00

2020- 10

290,00

2020 - 11

310,00

2020- 12

300,00

2021 -01

390,00

2021 - 02

440,00

2021 -03

150,00

2021 -05

360,00

2021 - 06

410,00

2021 -07

400,00

2021 - 08

420,00

W uzasadnieniu wskazano, że umowy zawarte pomiędzyP. M., aE. M.pomimo nazwania ich umowami o dzieło są umowami o świadczenie usług, do których stosuje się przepisykodeksu cywilnegodotyczące zlecenia.
(decyzja – k. 97 verte – 103 załączonych do sprawy akt organu rentowego)
Odwołanie od w/w decyzji wniósłP. M.reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie od organu rentowego na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzucono: błędne przyjęcie, ze umowy na podstawie którychP. M.wykonywał w(...)E. M.manicure artystyczny od dnia 4 listopada 2013 roku do dnia 14 września 2021 roku były umowami o świadczenie usług, do których stosuje się przepisyk.c.o zleceniu, a w konsekwencji błędne zastosowanie w sprawieart. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust 1, art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznychw zw. zart. 750 k.c.orazart. 66 ust 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznychi stwierdzenie podleganiaP. M.obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu oraz określenie podstawy wymiaru składek określonych w decyzji.
W uzasadnieniu wskazano, że wbrew zapatrywaniu ZUS przedmiot umów wykonywanych na rzecz salonu urody przezP. M.posiadał wszystkie wymagane cechy charakteryzujące umowę o dzieło. ZUS błędnie uznał, że w przypadku spornych umów brak jest możliwości przeprowadzenia badania na istnienie wad fizycznych dzieła, a ponadto że w przypadku spornych umów nie ma możliwości zagwarantowania rezultatu i brak jest wyłącznego wpływu na jego osiągnięcie. Podkreślić jednak należy, ze dzięki kwalifikacjom zawodowym, umiejętnościom artystycznym, kreatywnościP. M.oraz zdolnościom manualnym wykonywane przez manicure to ,,dzieła sztuki”, które charakteryzuje niepowtarzalność i oryginalność. W końcu przedmiotem spornych umów, wyraźnie określonym przez strony w zawartych umowach, było manicure artystyczne, nie zaś zwykłe manicure, które to sprowadzać się miało do konkretnych, indywidulanie oznaczonych rezultatów zależnych od umiejętności wykonawcy. Co również istotne pracaP. M.na rzecz salonu urody nie miała charakteru ciągłego, nie miała określonych ram czasowych czy ilościowych, nie miała charakteru powtarzalnych, odtwórczych czynności typowych dla umowy oświadczenie usług.
(odwołanie – k. 3-7)
Odwołanie od w/w decyzji wniósł także płatnik składekE. M.wnosząc o jej uchylenie i wskazując, że zawarte pomiędzy nią, aP. M.umowy były umowami o dzieło, a zatem że ubezpieczony faktycznie wykonywał manicure artystyczny w warunkach typowych dla umowy o dzieło i że wykonywany przez niego manicure był oryginalny, niepowtarzalny i objęty prawami autorskimi.(odwołanie – k. 3-5 w aktach o sygn. akt VIII U 170/22 załączonych do sprawy)
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie podnosząc argumentację jak w zaskarżonej decyzji. Ponadto nie sposób uznać, że zadania wykonywane przez ubezpieczonego na rzecz płatnika składek na podstawie zawartych umów o dzieło, faktycznie nosiły znamiona dzieła. Przedmiot zakwestionowanych umów sprowadzał się bowiem do wykonywania określonych, powtarzalnych czynności polegających na wykonywaniu manicure artystycznego w ramach umowy o dzieło zawartej między ubezpieczonym, a płatnikiem składek. Nie były to indywidualne umowy o dzieło zawierane pomiędzy ubezpieczonym, a zamawiającym klientem studia urody, a nadto były to omowy okresowe zawierane cyklicznie.
(odpowiedź na odwołanie – k. 11-13, k. 7-9 w aktach o sygn. akt VIII U 170/22 załączonych do sprawy)
Zarządzeniem z dnia 9 lutego 2022 roku tutejszy sąd połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawą o sygn. akt VIII U 124/22 sprawę o sygn. akt VIII U 170/22.
(zarządzenie – k. 11 w aktach o sygn. akt VIII U 170/22 załączonych do sprawy)
Na rozprawie w dniu 19 września 2022 roku pełnomocnik wnioskodawcy poparł odwołanie i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, natomiast pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie odwołania i zasadzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych od obu stron postępowania.
(końcowe stanowiska stron – rozprawa z dnia 19 września 2022 roku e-protokół (...):05:44 – 01:13:35 – płyta CD – k. 33)
Sąd Okręgowy w Łodzi ustalił następujący stan faktyczny:
P. M.jest synemE. M..
(okoliczność bezsporna)
Płatnik składekE. M.prowadzi działalność gospodarczą od dnia 1 listopada 2013 roku pod nazwą tj.(...)w zakresie fryzjerstwa i pozostałych zabiegów kosmetycznych. Gabinet znajduje się wŁ.,ul (...).
(wydruk z(...)k. 12-12 verte załączonych do sprawy akt organu rentowego, zeznaniaE. M.na rozprawie w dniu 19 września 2022 roku e-protokół (...):08:41-00:12:40 – płyta CD – k. 33)
W okresie od dnia 27 lipca 2005 roku do dnia 9 września 2013 rokuP. M.był zgłoszony do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych: emerytalnego, rentowych, wypadkowego i dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność –M. M. (1). Adres, pod którym prowadzona była działalnośćM. M. (1)oraz jej charakter były takie same, jak w przypadku działalnościE. M.–Salon (...)”M.iP.”.
(okoliczność bezsporna)
P. M.ukończył pomaturalne studium kosmetyczne.
(zeznaniaE. M.na rozprawie w dniu 19 września 2022 roku e-protokół (...):16:18-00:22:16 – płyta CD – k. 33, zeznaniaP. M.na rozprawie w dniu 19 września 2022 roku e-protokół (...):44:00-00:51:07 – płyta CD – k. 33)
P. M.:
- uczestniczył w seminarium, które dotyczyło akryżelu + cuccio;
- uczestniczył w warsztatach stylizacji salonowych – mix media;
- ukończył kurs w zakresie zdobienia artystycznego paznokci;
- ukończył kurs w zakresie rozszerzonej kolorystyki;
- odbył szkolenie przy wykonywaniu tatuażu metodąM.B. T.czyli wzory na dłoni
- uczestniczył w szkoleniuS. (...),C. N.czyli pielęgnacja paznokci dłoni czy stóp z użyciem kosmetyków;
(certyfikaty – k. 14-20 załączonych do sprawy akt organu rentowego)
P. M.iE. M.mieszkają w jednym budynku, prowadzą osobne gospodarstwa domowe. Budynek posiada dwa oddzielne wejścia.
(zeznaniaE. M.na rozprawie w dniu 19 września 2022 roku e-protokół (...):04:33-00:08:41 – płyta CD – k. 33)
P. M.posiada też gospodarstwo rolne od 2013 roku i z tego tytułu jest ubezpieczony w KRUS.
(zeznaniaE. M.na rozprawie w dniu 19 września 2022 roku e-protokół (...):08:41-00:12:40 – płyta CD – k. 33)
ZamawiającySalon (...)zawarł z wykonawcąP. M.szereg umów nazwanych „umowami o dzieło”:
- z dnia 4 listopada 2013 roku, nr 2/11/13, w ramach której Wykonawca zobowiązał się na zamówienie Zamawiającego do wykonania dzieła, polegającego na wykonaniu manicure artystycznego w terminie od dnia 4 listopada 2013 roku do dnia 31 grudnia 2013 roku. Za wykonanie dzieła zamawiający zobowiązał się wypłacić wykonawcy wynagrodzenie w wysokości zł brutto, 30 % od usługi, zamawiający dokonać miał stosownych potrąceń. Natomiast wypłata wynagrodzenia nastąpić miała po wystawieniu przez wykonawcę rachunku i stwierdzeniu przez zamawiającego terminowego i prawidłowego wykonania dzieła, będącego przedmiotem umowy;
- z dnia 1 września 2014 roku, nr 5/09/14, w ramach której Wykonawca zobowiązał się na zamówienie Zamawiającego do wykonania dzieła, polegającego na wykonaniu manicure artystycznego w terminie od dnia 1 września 2014 roku do dnia 31 grudnia 2014 roku. Za wykonanie dzieła zamawiający zobowiązał się wypłacić wykonawcy wynagrodzenie w wysokości zł brutto, 30 % od usługi, zamawiający dokonać miał stosownych potrąceń. Natomiast wypłata wynagrodzenia nastąpić miała po wystawieniu przez wykonawcę rachunku i stwierdzeniu przez zamawiającego terminowego i prawidłowego wykonania dzieła, będącego przedmiotem umowy;
- z dnia 1 stycznia 2015 roku, nr 2/01/15, w ramach której Wykonawca zobowiązał się na zamówienie Zamawiającego do wykonania dzieła, polegającego na wykonaniu manicure artystycznego w terminie od dnia 1 stycznia 2015 roku do dnia 31 grudnia 2015 roku. Za wykonanie dzieła zamawiający zobowiązał się wypłacić wykonawcy wynagrodzenie w wysokości zł brutto, 30 % od usługi, zamawiający dokonać miał stosownych potrąceń. Natomiast wypłata wynagrodzenia nastąpić miała po wystawieniu przez wykonawcę rachunku i stwierdzeniu przez zamawiającego terminowego i prawidłowego wykonania dzieła, będącego przedmiotem umowy;
- z dnia 1 stycznia 2016 roku, nr 2/01/16, w ramach której Wykonawca zobowiązał się na zamówienie Zamawiającego do wykonania dzieła, polegającego na wykonaniu manicure artystycznego w terminie od dnia 1 stycznia 2016 roku do dnia 31 grudnia 2016 roku. Za wykonanie dzieła zamawiający zobowiązał się wypłacić wykonawcy wynagrodzenie w wysokości zł brutto, 30 % od usługi, zamawiający dokonać miał stosownych potrąceń. Natomiast wypłata wynagrodzenia nastąpić miała po wystawieniu przez wykonawcę rachunku i stwierdzeniu przez zamawiającego terminowego i prawidłowego wykonania dzieła, będącego przedmiotem umowy;
- z dnia 1 stycznia 2017 roku, nr 2/01/17, w ramach której Wykonawca zobowiązał się na zamówienie Zamawiającego do wykonania dzieła, polegającego na wykonaniu manicure artystycznego w terminie od dnia 1 stycznia 2017 roku do dnia 31 grudnia 2017 roku. Za wykonanie dzieła zamawiający zobowiązał się wypłacić wykonawcy wynagrodzenie w wysokości zł brutto, 30 % od usługi, zamawiający dokonać miał stosownych potrąceń. Natomiast wypłata wynagrodzenia nastąpić miała po wystawieniu przez wykonawcę rachunku i stwierdzeniu przez zamawiającego terminowego i prawidłowego wykonania dzieła, będącego przedmiotem umowy;
- z dnia 1 stycznia 2018 roku, nr 1/01/18, w ramach której Wykonawca zobowiązał się na zamówienie Zamawiającego do wykonania dzieła, polegającego na wykonaniu manicure artystycznego w terminie od dnia 1 stycznia 2018 roku do dnia 31 grudnia 2018 roku. Za wykonanie dzieła zamawiający zobowiązał się wypłacić wykonawcy wynagrodzenie w wysokości zł brutto, 30 % od usługi, zamawiający dokonać miał stosownych potrąceń. Natomiast wypłata wynagrodzenia nastąpić miała po wystawieniu przez wykonawcę rachunku i stwierdzeniu przez zamawiającego terminowego i prawidłowego wykonania dzieła, będącego przedmiotem umowy;
- z dnia 1 stycznia 2019 roku, nr 1/01/19, w ramach której Wykonawca zobowiązał się na zamówienie Zamawiającego do wykonania dzieła, polegającego na wykonaniu manicure artystycznego w terminie od dnia 1 stycznia 2019 roku do dnia 31 grudnia 2019 roku. Za wykonanie dzieła zamawiający zobowiązał się wypłacić wykonawcy wynagrodzenie w wysokości zł brutto, 30 % od usługi, zamawiający dokonać miał stosownych potrąceń. Natomiast wypłata wynagrodzenia nastąpić miała po wystawieniu przez wykonawcę rachunku i stwierdzeniu przez zamawiającego terminowego i prawidłowego wykonania dzieła, będącego przedmiotem umowy;
- z dnia 1 stycznia 2020 r., nr 1/01/20, w ramach której Wykonawca zobowiązał się na zamówienie Zamawiającego do wykonania dzieła, polegającego na wykonaniu manicure artystycznego w terminie od dnia 1 stycznia 2020 roku do dnia 31 grudnia 2020 roku, za wykonanie dzieła zamawiający zobowiązał się wypłacić wykonawcy wynagrodzenie w wysokości zł brutto, 30 % od usługi, zamawiający dokonać miał stosownych potrąceń. Natomiast wypłata wynagrodzenia nastąpić miała po wystawieniu przez wykonawcę rachunku i stwierdzeniu przez zamawiającego terminowego i prawidłowego wykonania dzieła, będącego przedmiotem umowy.
(umowy – k. 67-74, deklaracje PIT-37 – k. 21-48 załączonych do sprawy akt organu rentowego)
Za wykonaną pracę ubezpieczony otrzymał umówione wynagrodzenie.
(zestawienie rachunków – k. 75-83, rachunek do umowy o dzieło –k. 50, k. 52-56 załączonych do sprawy akt organu rentowego)
Umowa o dzieło zawarta zP. M., obowiązująca od dnia 1 stycznia 2021 roku nie została zgłoszona do ZUS.
(okoliczność bezsporna)
P. M.robił manicure w różnych godzinach, wykonywał różne wzory na paznokciach.
(zeznaniaE. M.na rozprawie w dniu 19 września 2022 roku e-protokół (...):12:40-00:16:18 – płyta CD – k. 33, płyty CD (koperta) – k. 9)
Pracę w gabinecie kosmetycznym nadzorowałaE. M..
(zeznaniaE. M.na rozprawie w dniu 19 września 2022 roku e-protokół (...):22:16-00:29:08 – płyta CD – k. 33)
TygodniowoP. M.wykonuje od 5 do 7 manicure.
(zeznaniaP. M.na rozprawie w dniu 19 września 2022 roku e-protokół (...):37:55-00:44:00 – płyta CD – k. 33)
Pomysły na wykonanie manicureP. M.czerpał ,,z głowy”. Manicure wykonywany przezP. M.utrzymywał się 3-4 tygodnie.
(zeznaniaP. M.na rozprawie w dniu 19 września 2022 roku e-protokół (...):44:00-00:51:07 – płyta CD – k. 33)
Przez robienie paznokci przezP. M.należy rozumieć: wycinanie skórek koło paznokci, wycinanie paznokci, piłowanie paznokci, malowanie paznokci, lakierowanie paznokci.P. M.wykonywał manicure wedle swojego uznania.
(zeznania świadkaB. Z.na rozprawie w dniu 19 września 2022 roku e-protokół (...):53:27-01:01:36 – płyta CD – k. 33)
Po kontroli Inspekcji PracyE. M.zdecydowała się zawrzeć zP. M.umowę zlecenia.
(zeznaniaE. M.na rozprawie w dniu 19 września 2022 roku e-protokół (...):16:18-00:22:16 – płyta CD – k. 33)
W dniu 15 września 2021 roku pomiędzy zleceniodawcą,Salon (...), a zleceniobiorcąP. M.doszło do zawarcia umowy zlecenia, na mocy której zleceniobiorcy zostało zlecone wykonanie prac: manicure artystyczny w terminie od dnia 15 września 2021 roku do dnia 31 grudnia 2021 roku. z tytułu wykonanej pracy zleceniobiorca miał otrzymać wynagrodzenie w wysokości 500,00 zł brutto miesięcznie, zleceniodawca dokonał stosownych potrąceń. Wypłata należności nastąpić miała po wystawieniu rachunku przez zleceniobiorcę i stwierdzeniu przez zleceniodawcę terminowego i prawidłowego wykonania pracy zleconej, będącej przedmiotem umowy.
(umowa – k. 57, rachunek do umowy zlecenia – k. 51, k. 49 załączonych do sprawy akt organu rentowego)
Płatnik składekE. M.zgłosiłaP. M.do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego jako zleceniobiorcę od dnia 15 września 2021 roku. Dokument zgłoszeniowy został przekazany w dniu 16 września 2021 roku.
(okoliczność bezsporna)
Płatnik składek przekazał zaP. M.imienne raporty miesięczne, w którym wykazał podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za wrzesień 2021 roku w wysokości 250,00 zł oraz za październik 2021 roku w wysokości 500,00 zł.
(okoliczność bezsporna)
Powyższych ustaleń Sąd Okręgowy dokonał na podstawie dokumentów zawartych w aktach sprawy i w aktach ZUS, uznając je za wiarygodne i wystarczające do poczynienia przedmiotowych ustaleń. Powołane dokumenty nie były kwestionowane w toku postępowania przez żadną ze stron, nadto Sąd nie znalazł podstaw, ażeby czynić to z urzędu.
Sąd oparł się także na zeznaniachP. M.iE. M., świadkaB. Z.w którzy zrelacjonowali przebieg realizacji spornych umów określanych umowami o dzieło i zawarli opis wykonanych przezP. M.czynności.
Dodatkowo wskazać należy, że odwołujący się nie zakwestionowali wskazanego przez organ rentowy w zaskarżonej decyzji okresu podlegania przezP. M.obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jako zleceniobiorcy u płatnika składek, ani miesięcznych podstaw wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne za ten okres, wobec czego były to okoliczności niesporne. W związku z powyższym sąd ograniczył postępowanie do oceny charakteru spornych umów, o czym szerzej będzie w dalszej części uzasadnienia, a mianowicie na gruncie rozważań prawnych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołania podlegają oddaleniu.
Zgodnie zart. 6 ust. 1 pkt. 4 i art. 12 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r.(tj. Dz.U.2022.0.1009) osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie zKodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu.
Z mocy art. 13 pkt. 2 wspomnianej ustawy zleceniobiorcy obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu podlegają od dnia oznaczonego w umowie, jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.
Stosownie doart. 36 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychkażda osoba objęta obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym podlega zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych. Obowiązkiem płatnika składek – z mocyart. 46 ust. 1 i art. 47 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych– jest obliczanie, rozliczanie i opłacanie należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy oraz przesyłanie w wyznaczonym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłacanie składek za dany miesiąc.
Zgodnie zart. 18 ust. 1 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychpodstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie zKodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia, stanowi przychód, o którym mowa wart. 4 pkt 9(to jest przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu umowy agencyjnej lub umowy zlecenia), jeżeli w umowie określono odpłatność za jej wykonywanie kwotowo, w kwotowej stawce godzinowej lub akordowej albo prowizyjnie.
Natomiastart. 20 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychstanowi, iż podstawę wymiaru składek ubezpieczenie wypadkowe stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i ubezpieczenia rentowe, z zastrzeżeniemust. 2.
Zgodnie z § 2 ust 6 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 roku w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. poz. 2017, poz. 1831), dla każdego ubezpieczonego, którego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe stanowi przychód, w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, płatnik składek w raporcie lub imiennym raporcie miesięcznym korygującym, o którym mowa w art. 41 ust. 6 ustawy, zwanym dalej „raportem korygującym”, oraz w deklaracji i deklaracji rozliczeniowej korygującej, o której mowa w art. 47 ust. 3 ustawy, zwanej dalej „deklaracją korygującą”, uwzględnia należne składki na ubezpieczenia społeczne od wszystkich dokonanych lub postawionych do dyspozycji ubezpieczonego wypłat – od pierwszego do ostatniego dnia miesiąca kalendarzowego, którego deklaracja dotyczy – stanowiących podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, z uwzględnieniem ograniczenia, o którym mowa w art. 19 ustawy.
Zgodnie zart. 81 ust. 1, 5, 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych(Dz.U.2021.0.1285 t.j.) do ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne osób zatrudnionych na podstawie umowy o świadczenie usług, stosuje się przepisy określające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe tych osób, bez stosowania ograniczeń, o których mowa wart. 19 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Ponadto w myślart. 2, art. 9, art. 10, art. 28 i art. 29 ust 1 ustawy z dnia 13 lipca 2006 roku o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy(Dz. U. z 2020 r., poz. 7), pracodawcy objęci działaniem ustawy są zobowiązani opłacać za osoby zatrudnione na podstawie umowy zlecenia składki na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych ustalone od wypłat stanowiących podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe bez zastosowania ograniczenia, o którym mowa w art.. 19ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Jak stanowi art. 66 ust 1 pkt 1 lit. e w/w ustawy, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisyKodeksu cywilnegodotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi.
Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a i c-i, powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych (art. 69 ust 1 w/w ustawy).
W myślart. 74 ust. 1ww.ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych za środków publicznychdo ubezpieczenia zdrowotnego osób objętych ubezpieczeniami społecznymi stosuje się przepisy dotyczące zasad, trybu i terminu zgłaszania do ubezpieczeń społecznych oraz wyrejestrowania z tych ubezpieczeń. Składka jest miesięczna i niepodzielna (art. 79 ust. 1 i 2). Do ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne pracowników, osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisyKodeksu cywilnegodotyczące zlecenia stosuje się przepisy określające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe tych osób (art. 81 ust. 1).
Jak podkreślił Sąd Najwyższy w wyroku z 19.03.2007r. (III UK 133/06), stosunek ubezpieczenia społecznego nie jest stosunkiem prawnym ukształtowanym dowolnie w drodze umownej, lecz obowiązek ubezpieczenia społecznego wynika z przepisów prawa. Nawiązanie stosunku ubezpieczenia społecznego następuje wraz ze ziszczeniem się obowiązku ubezpieczenia, jako wyraz zasady automatyzmu prawnego, będąc wtórnym wobec stosunku podstawowego.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwalifikacja prawna umów zawartych pomiędzyE. M.prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwąSalon (...), a ubezpieczonymP. M..
Na wstępie wskazać należy, że umowa zlecenia i umowa o dzieło to podstawowe kontrakty usługowe, konkurencyjne w stosunku do umowy o pracę. Różnica między tymi dwoma rodzajami umów jest dla podmiotów zatrudniających bardzo istotna, bowiem wiąże się z różnymi konsekwencjami prawnymi.
I tak np. podczas, gdy umowy o dzieło rodzą określone obowiązki z punktu widzenia ubezpieczeń społecznych odnośnie naliczania i odprowadzania składek ubezpieczeniowych tylko wówczas, gdy są zawierane z własnymi pracownikami, to umowy zlecenia pociągają za sobą skutki ubezpieczeniowe bez względu na to, z kim są zawierane - z własnym pracownikiem, czy z osobą z zewnątrz.
Zatem jeśli dana umowa zostanie błędnie uznana nie za umowę o dzieło, ale za umowę zlecenia, to naliczenie w stosunku do niej składek na ZUS będzie niedozwolone, podobnie jak brak naliczenia składek w przypadku umowy zlecenia, która niewłaściwie została zakwalifikowana jako umowa o dzieło. Podkreślić należy, że decydująca jest treść, a nie nazwa umowy oraz sposób jej zawarcia i wykonania. Aby prawidłowo ustalić, z jaką umową mamy w danym przypadku do czynienia, tzn. czy jest to umowa zlecenia, czy umowa o dzieło, należy kierować się nie tylko jej treścią, ale też oceną zadania jakie osoba zatrudniana ma do wykonania, czyli istotą obowiązków umownych, jakie osoba ta na siebie przyjmuje i w rzeczywistości wykonuje.
Stosownie do treściart. 734 § 1 k.c.przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Zgodnie z treścią przepisuart.750 k.c.do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Ma to miejsce wtedy, gdy przedmiotem umowy jest dokonywanie czynności faktycznych, natomiast umowa taka nie jest unormowana w przepisach dotyczących innych umów np. agencyjnej, komisu itp. (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 8 października 2013 roku, III AUa 401/13 Lex nr 1386066)
Zgodnie zaś z treściąart. 627 k.c.przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.
Umowę o dzieło zalicza się do kategorii „umów rezultatu” i przeciwstawia umowie zlecenia - jako „umowie o staranne wykonanie usługi”. W odróżnieniu od umowy zlecenia, umowa o dzieło wymaga aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu. Zawierając taką umowę strony winny dokładnie określić dzieło, które ma powstać w następstwie jej wykonania. Tymczasem umowa zlecenia takiego rezultatu - jako koniecznego do osiągnięcia - nie akcentuje. Elementem wyróżniającym dla umowy zlecenia nie jest zatem wynik, lecz starania podejmowane w celu osiągnięcia tego wyniku, zatem wystarczy, że swoją pracę wykonuje się sumiennie. Wykonywanie umowy nie musi prowadzić do osiągnięcia określonego, zindywidualizowanego rezultatu, osiągnięcie go nie należy do obowiązków zleceniobiorcy i jeśli nawet mimo starannego wykonywania pracy nie zostanie on uzyskany, nie stanowi to nienależytego wykonania zobowiązania /por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z 21 grudnia 1993 r. sygn. III AUr 357/93, opubl: Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych rok 1994, Nr 6, poz. 49, str. 63; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 26 stycznia 2006 r. sygn. III AUa 1700/05, opubl: Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych rok 2008, Nr 3, poz. 5, str. 55; wyrok Sądu Najwyższego z 13 marca 1967 r. sygn. I CR 500/66; opubl: Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna, Pracy i(...)rok 1968, Nr 1, poz. 5/.
Dokonując kwalifikacji konkretnej umowy należy w pierwszej kolejności badać, czy świadczenie będące przedmiotem zobowiązania ma cechy dzieła. Dzieło stanowi zawsze zjawisko przyszłe, jest czymś, co w chwili zawarcia umowy nie istnieje, lecz ma dopiero powstać w jakiejś określonej przyszłości.Rezultat, o jaki umawiają się strony, musi być z góry określonyi może przyjmować zarówno postać materialną jak i niematerialną. Cechą konstytutywną umowy o dzieło jest aby rezultat ten był obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Dzieło musi mieć indywidualny charakter i odpowiadać osobistym potrzebom zamawiającego. Podkreślenia także wymaga, że celem umowy o dzieło nie jest czynność (samo działanie lub zaniechanie), która przy zachowaniu należytej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu, lecz samo osiągnięcie tego rezultatu. W umowie o dzieło chodzi zawsze o osiągnięcie umówionego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności.
Tymczasem umowa o świadczenie usług jest umową starannego działania, jej celem jest wykonywanie określonych czynności, które nie muszą zmierzać do osiągnięcia rezultatu. Kolejną cechą umowy dzieło jest brak stosunku zależności lub podporządkowania pomiędzy zamawiającym a przyjmującym zamówienie. Sposób wykonania dzieła pozostawiony jest w zasadzie uznaniu przyjmującego zamówienie, byleby dzieło miało przymioty ustalone w umowie lub wynikające z charakteru danego dzieła. Przyjmujący zamówienie nie ma także, co do zasady, obowiązku osobistego wykonania dzieła, chyba że wynika to z umowy lub charakteru dzieła (np. dzieło artystyczne). Ryzyko nieosiągnięcia rezultatu zawsze obciąża przyjmującego zamówienie, przy czym odpowiedzialność przyjmującego zamówienie w wypadku nieosiągnięcia celu umowy jest odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności /por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2000 r. sygn. II UKN 386/99, opubl. OSNP 2001/16/522, wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z 21 grudnia 1993 r. sygn. III AUr 357/93, opubl: Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych rok 1994, Nr 6, poz. 49, str. 63; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 26 stycznia 2006 r. sygn. III AUa 1700/05, opubl: Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych rok 2008, Nr 3, poz. 5, str. 55; wyrok Sądu Najwyższego z 13 marca 1967 r. sygn. I CR 500/66; opubl: Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna, Pracy i(...)rok 1968, Nr 1, poz. 5/.
Nazwa umowy z wyeksponowaniem terminologii służącej podkreśleniu, że ma ona charakteru dzieła, nie przesądza samodzielnie o rodzaju umowy w oderwaniu od oceny rzeczywistego jej przedmiotu oraz okoliczności jej wykonywania. Decydująca jest bowiem rzeczywista istota umowy determinowana jej treścią, zgodnym zamiarem stron i celem, a nie jej nazwa, która niejednokrotnie nie oddaje natury łączącej strony stosunku prawnego/ por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 25 czerwca 2013 r. sygn. III AUa 13/13, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2013 r. sygn. III CSK 216/12/.
Z najnowszego orzecznictwa Sądu Najwyższego można wskazać na postanowienie z dnia 26 listopada 2020 roku w sprawie I UK 416/19.
W uzasadnieniu Sąd Najwyższy, powołując się na wieloletnie, utrwalone orzecznictwo w tym zakresie wyjaśnił, że „dla oceny, że zawarto umowę o „rezultat usługi” (wytwór) - co jest podstawową cechą odróżniającą ją od umowy zlecenia (świadczenia usług) -konieczne jest, aby działania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu - w postaci materialnej bądź niematerialnej. Niewątpliwie każda umowa o dzieło należy do kategorii umów rezultatu,jednak nie każda umowa rezultatumoże być podporządkowana przepisom dotyczącym umowy o dzieło.Artykuł 627 k.c.wskazuje na potrzebę „oznaczenia dzieła” i dopuszcza określenie świadczenia ogólnie w sposób nadający się do przyszłego dookreślenia na podstawie wskazanych w umowie podstaw lub bezpośrednio przez zwyczaj bądź zasady uczciwego obrotu (art. 56 k.c.). Przedmiot umowy o dzieło może być więc określony w różny sposób i różny może być stopień dokładności tego określenia, pod warunkiem że nie budzi on wątpliwości, o jakie dzieło chodzi. Nie można uznać za dzieło czegoś, co nie odróżnia się w żaden sposób od innych występujących nadanym rynku rezultatów pracy - materialnych bądź niematerialnych, gdyż wówczas zatraciłby się indywidualny charakter dzieła. Dzieło nie musi wprawdzie być czymś nowatorskim i niewystępującym jeszcze na rynku, jednak powinno posiadać charakterystyczne, wynikające z umowy cechy, umożliwiające zbadanie, czy dziełozostało wykonane prawidłowo izgodnie z indywidualnymi wymaganiami bądź upodobaniami zamawiającego.Przedmiotem umowy o dzieło jest doprowadzenie do weryfikowalnego i jednorazowego rezultatu,zdefiniowanego przez zamawiającego w momencie zawierania umowy. Dzieło jest wytworem, który w momencie zawierania umowy nie istnieje, jednak jest w niej z góry przewidziany i określony w sposób wskazujący na jego indywidualne cechy. Dlatego też jednym z kryteriów umożliwiających odróżnienie umowy o dzieło od umowy o świadczenie usług jest możliwośćpoddania dzieła sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych. Sprawdzian taki jest zaś niemożliwy do przeprowadzenia, jeśli strony nie określiły w umowie cech i parametrów indywidualizujących dzieło. Takibrak kryteriówokreślających pożądany przez zamawiającego wynik(wytwór) umowy prowadzi downiosku, żeprzedmiotem zainteresowania zamawiającego jest wykonanie określonych czynności, a nie ich rezultat. Wykonanie określonej czynności (szeregu powtarzających się czynności),bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie, jest natomiast cechą charakterystyczną tak dla umów zlecenia (gdy chodzi o czynności prawne -art. 734 § 1 k.c.), jak i dla umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (gdy chodzi o czynności faktyczne -art. 750 k.c.). W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwewykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 k.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat”.
Te oczywiste i słuszne wywody Sąd Najwyższy wsparł wielokrotnie przytaczanym dorobkiem orzeczniczym , w tym: wyrok Sądu Najwyższego: z dnia 11 sierpnia 2016 r., II UK 316/15, LEX nr 2113367; z dnia 12 sierpnia 2015 r., I UK 389/14, LEX nr 1816587; z dnia 28 sierpnia 2014 r., II UK 12/14, LEX nr 1521243; z dnia 8 października 2013 r., III UK 126/12, OSNP 2014 nr 9 , poz.135)..
Podsumowując cytowany Sąd Najwyższy podał, że „nie ma też wątpliwości, że „oznaczenie” dzieła następuje pierwotnie – już w trakcieukładania postanowień umownych. Podkreśla się także, że również i czynnościstanowiące przedmiot umowy o świadczenie usług prowadzą do wystąpieniaokreślonych skutków, gdyż każda czynność człowieka rodzi następstwa i prowadzido zmiany rzeczywistości, w której następuje (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia17 stycznia 2017 r., III UK 53/16, LEX nr 2188651). Tak więc wynikiem umowy oświadczenie usług jest również określony rezultat, tyle tylko że w tym przypadku niestanowi on elementu istotnego tej więzi prawnej, jak ma to miejsce w umowie odzieło.Z odwołania wynika , niezbyt jasno wyartykułowana wątpliwość skarżących czy ZUS ma podstawy prawne do zmiany kwalifikacji umowy o dzieło na umowę zlecenia. Zdaniem Sądu Okręgowego, organ emerytalny ma możliwość oceny czy określona umowa jest umową o pracę , umową zlecenia czy umową o dzieło, w kontekście zmierzania przez płatnika czy ubezpieczonego do obejścia prawa o obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne. Sąd Najwyższy w omawianym postanowieniu powiedział jednoznacznie, że taka ocena dokonana przez ZUS wbrew woli stron, jest nie tylko dopuszczalna ale też nie budzi kontrowersji w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Dalej wskazuje się, że „Sąd Najwyższy potwierdził niejednokrotnie, że ZUS, który stwierdza podleganie ubezpieczeniu społecznemu, może - bez względu na nazwę umowy i jej postanowienia, którym strony zamierzały się poddać – ustalić rzeczywisty charakter stosunku prawnego łączącego strony i istniejący tytułubezpieczenia. W związku z tym, że obowiązkiem ubezpieczenia społecznego niesą objęci wykonawcy umowy o dzieło, ustalenie, że między stronami takiej umowyzachodzą stosunki polegające na wykonywaniu za wynagrodzeniem usługodpowiadających umowom nazwanym, zdefiniowanym wart. 734 i 758 k.c.lubwłaściwych umowom, do których - stosownie doart. 750 k.c.- stosuje się przepisyo zleceniu, nakazuje wydanie decyzji na podstawieart. 83 ust. 1 pkt 1 i 3ustawyo systemie ubezpieczeń społecznych”
Na powyższe uwagi przytoczone zostały wcześniejsze orzeczenia Sądu Najwyższego, w tym wyrok z dnia 10 lipca 2014 r., II UK 454/13, LEX nr 1495840; z dnia 6 kwietnia 2011 r., II UK 315/10,9OSNP 2012 nr 9-10, poz. 127; z dnia 1 lutego 2017 r., I UK 81/16, LEX nr(...)).
We wskazywanym orzecznictwie Sądu Najwyższego zwraca się bowiem uwagę, że skorowola stron nie może zmieniać ustawy, to strony nie mogą nazwać umową o dziełozobowiązania, którego przedmiotem nie jest dzieło w rozumieniuart. 627 k.c.Okoliczność, że strony umowy określiły łączący je stosunek prawny jako umowę odzieło, eksponując w ten sposób jej charakter, nie jest zatem elementemdecydującym samodzielnie o rodzaju zobowiązania, które ostatecznie - zuwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy - określa sąd (wyrok SąduNajwyższego: z dnia 28 kwietnia 2010 r., II UK 334/09, LEX nr 604221; z dnia 26marca 2013 r., II UK 201/12, LEX nr 1618766; z dnia 21 marca 2013 r., III CSK216/12, LEX nr 1324298; z dnia 21 lipca 2016 r., I UK 313/15, LEX nr 2111409).Oznacza to, że strony, korzystając ze swobody umów, nie mogą ukształtowaćstosunku prawnego w ten sposób, że nie odpowiadałby on podstawowym cechomcharakterystycznym dla obowiązującego w polskim systemie prawnym modelustosunku obligacyjnego lub też modelu określonego rodzaju zobowiązania. Zatemstrony nie mogą nadać więzi prawnej przymiotu umowy o dzieło, jeśli wynikające ztej umowy relacje (prawa i obowiązki stron) nie odpowiadają właściwości tegostosunku prawnego).
W wyroku z 12 marca 2015 r., II UK 79/14 (LEX nr 1665733) Sąd Najwyższywyjaśnił, że w prawie ubezpieczeń powstanie tytułu ubezpieczenia społecznego, atakże określenie wysokości składek na to ubezpieczenie regulowane jestprzepisami ustawy o systemie ubezpieczeń. Mają one charakter normodwołujących się do pojęć prawnych usytuowanych w innych gałęziach prawa, o ilenie zwierają ich samodzielnej definicji (np. art. 8 ust. 2a - kreujący definicjępracownika na użytek prawa ubezpieczeń społecznych). Jest to zresztą zasadapowszechnie obowiązująca w każdej gałęzi prawa, gdyż normy prawne tworząsystem, w którym występują określone więzi, między innymi polegające na tym, żetreść norm prawnych z różnych gałęzi prawa wzajemnie się uzupełnia i rozwija.Wykładnia i stosowanie prawa ubezpieczeń społecznych musi zatem odbywać sięw kontekście norm np. należących do gałęzi prawa cywilnego, w tym prawa pracy.W praktyce oznacza to, że rozstrzyganie o istnieniu stosunku ubezpieczeniaspołecznego i wysokości należnych z tego tytułu składek nie jest możliwe bezsięgania do pojęć i definicji ustawowych funkcjonujących w systemie prawa. Dalejjednakże jest to rozstrzyganie o obowiązku podlegania ubezpieczeniomspołecznym, zasadach obliczania składek na ubezpieczenia społeczne,ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych ŚwiadczeńPracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz o podstawie wymiaru tychskładek. W takim przypadku przepisy z innych gałęzi prawa, jeśli uzupełniają irozwijają przepisy prawa ubezpieczeń, stają się częścią norm prawa ubezpieczeńspołecznych. W rezultacie więc co do zasady interpretacja przepisów prawaubezpieczeń społecznych polega na prawnej kwalifikacji określonych zdarzeńwywołujących skutek w prawie ubezpieczeń społecznych.Również Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 29 listopada 2017 r., P 9/15(OTK-A 2017 nr 78) potwierdził kompetencję organu rentowego do badania przezZUS ważności określonych postanowień umów (o pracę i cywilnoprawnych, napodstawie których świadczona jest praca) i możliwość ingerencji w treść stosunkuprawnego ustalonego przez jego strony
Mając powyższe na uwadze oraz ustalenia faktyczne, w ocenie Sądu Okręgowego, spornych umów nie można uznać za umowy o dzieło. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało bowiem bezsprzecznie, że rzeczywistą wolą stron (chodzi o wolę związaną z nałożonymi obowiązkami a nie wolą wyrażoną w nazwie umowy) nie było zawarcie umów o dzieło.
Istotą umowy o dzieło, na co wskazano wyżej, jest osiągnięcie określonego, zindywidualizowanego konkretnego rezultatu w postaci materialnej lub niematerialnej (dom, obraz, melodia). Umowa o świadczenie usług jest zaś umową starannego działania, zatem jej celem jest wykonywanie określonych czynności, których celem podstawowym, nie jest zmierzanie do osiągnięcia rezultatu. Takie też czynność były wykonywane przez zainteresowanego.
Wykonywane przezP. M.czynności w istocie nie miały charakteru czynności przynoszących konkretny rezultat (dzieło), podlegający sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych i ewentualnej odpowiedzialności za te wady (art. 637 k.c.- uprawnienia z tytułu rękojmi - vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2000 roku, IV CKN 152/00 OSNC 2001/4/63). Taka możliwość w przypadku spornych umów nie istniała. Były to umowy starannego działania mająca charakter umowy o świadczenie usług.
Przede wszystkim podkreślić należy, że ubezpieczony nie zawierał umów o dzieło z zamawiającym dzieło a z płatnikiem. Oczywiście nie ma prawnych przeszkód aby pośrednik zawarł umowę o dzieło ale taka umowa (jak w tym przypadku) nie może mieć charakteru ramowego. Umowa o dzieło musi uprzednio określać z każdym klientem rodzaj dzieła, podmiot który ma dzieło wykonać, jak i też inne postanowienia o których wielokrotnie wyżej napisano. Załączone do akt umowy o dzieło dotyczą bliżej nieokreślonych czynności kosmetycznych wykonywanych w okresach od kilku do kilkunastu miesięcy. Z tego już powody umowy nazwane „o dzieło” podlegają dyskwalifikacji prawnej. Gdyby klientka zawarła z zakładem umowę (na piśmie dla celów dowodowych) w których wskazałaby wzór jaki chce mieć zrobiony oraz w jakiej technice , z jakich materiałów i za jaką cenę to dopiero wtedy taką umowę można przedstawić wykonawcy dzieła aby oświadczył czy podejmie się takiej czynności. W takie sytuacji płatnik powinien (dla celów dowodowych) posługiwać się stałym pełnomocnictwem aby było wiadomo, że celem nie jest tylko wykonywanie czynności kosmetycznych klientowi.
Otwarta jest też kwestia czy czynności kosmetyczne wykonywane przez ubezpieczonego były dziełami w rozumieniu prawnym a nie estetycznym. Niewątpliwie malowanie paznokci , nawet fantazyjne, jest czynnością krótkotrwałą a więc trudno byłoby wykonywać obowiązki wynikające z rękojmi oraz kto do nich byłby (w niniejszym przykładzie) zobowiązany. Dzieło związane jest z tworem na tyle trwałym, że egzystuje społecznie przez pewien dłuższy okres czasu a nie kilkanaście dni.
Ponadto, co jest bezsporne, ani zakład kosmetyczny ani ubezpieczony nie posiadał żadnej dokumentacji jego wcześniejszych prac powszechnie dostępnych dla potencjalnych klientów. To oczywiście nie jest wymóg bezwzględny ale jednak wskazuje na potrzebę tak estetyczną jak i dokumentacyjną rejestrowania swoich dotychczasowych „dzieł” Mówiąc inaczej, klientka przychodząc do zakładu nie wiedziała jak będzie wyglądać po wykonanej usłudze. Gdyby przyjąć optykę prawną skarżących to wszelkie czynności kosmetyczne byłyby dziełami. Przecież fryzjerka każdego klienta strzyże inaczej i dosyć często po wstępnym omówieniu z klientem rodzaju fryzury i sposobu jej wykonania (np. czy tylko maszynka czy tylko nożyczki czy obie techniki jednocześnie). A przecież nikt nie ma wątpliwości, że fryzjerka wykonuje swoją pracę na podstawie umowy o pracę lub umowy o zlecenia.
W umowach zawartych zP. M.zgodny zamiar stron z płatnikiem składek a nie z klientką obejmował czynności cechujące się powtarzalnością i cyklicznością, za co otrzymał on wynagrodzenie, mimo, że u każdej klientki położone malunki paznokci mogły się nieco różnić wzorem czy kolorem.
Badane umowy były zawierane na określone okresy czasu, co świadczy o ich okresowości (powtarzalności) która również stanowi cechę charakterystyczną dla umów zlecenia. Umowy te były typowe, seryjne, numerowane, sporządzone na przygotowanym formularzu bez cech indywidualnych.
Treścią zobowiązaniaP. M.nie był jednak określony konkretny wynik odpowiadający pewnym z góry ustalonym warunkom (bez jakiegokolwiek sprecyzowania lub choćby zasygnalizowania – oczekiwanego [ przez klienta]– efektu), lecz samo podjęcie i wykonywanie z należytą starannością określonych czynności polegających na wykonaniu manicure artystycznego. ŚwiadekB. Z.dookreśliła, że robienie paznokci przezP. M.należy rozumieć: wycinanie skórek koło paznokci, wycinanie paznokci, piłowanie paznokci, malowanie paznokci, lakierowanie paznokci.P. M.wykonywał manicure wedle swojego uznania na co klientka się zgadzała.
P. M.nie miał samodzielności w wykonaniu zleconej pracy, gdyż wykonywał je pod kierunkiem i nadzoremE. M.. Z zeznań płatniczki składek wprost wynikało, że nadzorowała ona pracę w gabinecie kosmetycznym. Zatem nie ulega wątpliwości, że występował przy wykonywaniu kwestionowanych umów stosunek podporządkowania, zależności.
Cechą konstytutywną dzieła jest samoistność rezultatu, która wyraża się przez niezależność powstałego rezultatu od dalszego działania twórcy oraz od osoby twórcy. Z chwilą ukończenia dzieła staje się ono niezależną od twórcy, autonomiczną wartością w obrocie (W. Czachórski, Zobowiązania, 2007, s. 463; A. Brzozowski, Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie za wady dzieła, Warszawa 1986, s. 15; wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 7 maja 2013 roku III AUa 1136/12).
Za wykonywane czynności, a nie za osiągnięcie indywidualnie oznaczonego rezultatuP. M.otrzymał wynagrodzenie.
Uwypuklić w tym miejscu z całą stanowczością należy, że Sąd nie neguje, umiejętności artystycznychP. M., jednakże z tej okoliczności nie wynika automatycznie fakt, że jest on twórcą (przykład fryzjera, barbera, wizażystę, charakteryzatora, trychologa itp.)
Nie wszystkie czynności wykonywane przez artystów zawodowo – z uwagi na charakter i sposób wykonania – równoznaczne są z tworzeniem dzieł. W sprawie sporne umowy dotyczyły wykonywania czynności bazujących wprawdzie na umiejętnościach twórczych ubezpieczonego, ale nie dotyczyły wykonania odrębnego dzieła. Bez wątpieniaP. M.posiadał swoje (zapewne powtarzalne) sposoby wykonania powierzonych mu zadań, w tym wiedzę oraz indywidualne możliwości i predyspozycje, jednak cechy te nie są cechami, które charakteryzują daną pracę jako dzieło, a tym samym dyskwalifikują ją jako świadczenie usług, czy zlecenie. Wkład w postaci wysiłku umysłowego, artystycznego, emocjonalnego zaangażowania wymagany jest przy każdej pracy takiego rodzaju i jest wykładnikiem tylko obowiązku starannego działania. Umowy, których przedmiotem było wykonywanie manicure artystycznego zaliczyć należy do umów, których przedmiotem było wykonywanie zabiegów kosmetycznych.
Nie należy też tracić z pola widzenia, że efekt w postaci utworu, w rozumieniu prawa autorskiego, nie przesądza o kwalifikacji zawartej umowy. Przepisart. 1 ust. 1u.p.a.p.p. i art. 627 k.c.nie muszą mieć wspólnego zakresu. Jak wyżej wywiedziono, dziełem może być rezultat umowy, która nie ma charakteru autorskiego. Prawo autorskie jest też samodzielną regulacją, z której wcale nie wynika, że o autorskim charakterze umowy przesądza tylko wykonanie jej w ramach umowy o dzieło. Utwór w rozumieniu prawa autorskiego może być dziełem w rozumieniuart. 627 k.c., jeżeli powstał w ramach umowy o dzieło (dzieło artystyczne a dzieł0o mprawne). Nie jest to reguła zamknięta, gdyż utwór może powstać również w ramach wykonywania stosunku pracy (art. 12 i 14u.p.a.p.p.) lub umowy oświadczenie usług. Utwór w rozumieniu prawa autorskiego nie determinuje bezwzględnie rodzaju umowy (o dzieło lub o wykonanie usługi). /wyrok SN z dnia 2 września 2020 r. I UK 96/19, LEX nr 3071517/.
Ponadto, nie jest możliwe ustalenie, w jaki sposób sprawdzano prawidłowość przygotowania i wykonania dzieł przezP. M., a w rezultacie jakimi wadami fizycznymi mógłby być obciążany rezultat jego prac i w oparciu o jakie kryteria należałoby oceniać wystąpienie takich ewentualnych wad. W niniejszych spornych umowach nie określono żadnych cech indywidualnych zamówionych dzieł. Brak ustalenia w umowie tych parametrów uniemożliwia weryfikację domniemanego dzieła, pod kątem prawidłowości wykonania.
Z tych względów nie można zakwalifikować umów zawartych zP. M.jako umów o dzieło, albowiem w ocenie Sądu, jednym z kryteriów pozwalających na odróżnienie umowy o dzieło od umowy o świadczenie usług jest możliwość poddania umówionego rezultatu (dzieła) sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 14 grudnia 2017 r. III AUa 476/17). Sprawdzian taki jest zaś niemożliwy do przeprowadzenia, jeśli strony nie określiły w umowie cech i parametrów indywidualizujących dzieło. Taki brak kryteriów określających pożądany przez zamawiającego wynik (wytwór) umowy prowadzi do wniosku, że przedmiotem zainteresowania zamawiającego jest wykonanie określonych czynności, a nie ich rezultat.
Należy również zwrócić uwagę na sposób określenia wynagrodzenia wynikającego ze spornych umów. W odniesieniu do umowy o dzieło istnieje związek wynagrodzenia z samym dziełem - jego wartością, a nie jak w przypadku usługi - z jej ilością, jakością i rodzajem. Generalnie wynagrodzenie z umowy o dzieło określa się w sposób ryczałtowy lub kosztorysowy. W niniejszej sprawie sąd ustalił, że wypłata wynagrodzenia ubezpieczonemu następowała na podstawie przedstawionego rachunku. Powyższe wskazuje, że nie rezultat działania był określony w umowie, tylko wykonanie opisanej usługi cechującej się powtarzalnością. To zaś wskazuje na zapłatę za umowę starannego działania.
W ocenie Sądu, przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że rzeczywistą wolą stron odnośnie przedmiotowych umów było świadczenie usług, a nie wykonanie dzieła, gdyż to nie wynik, ale określone działania były istotne dla realizacji umów i z tych też działań zainteresowany był rozliczany. Nie wynik czynności, ale same w sobie czynności wykonywane przez zainteresowanego były przedmiotem spornych umów.
Zdaniem Sądu nie można każdego wyniku określonych czynności wykonanych przez daną osobę sprowadzać do dzieła na gruncie przepisów prawa cywilnego i prawa ubezpieczeń społecznych, które nie rodzi obowiązku zapłaty składek na te ubezpieczenia. Dzieło takie bowiem ma przynieść trwały efekt i jednocześnie ma mieć w pewnym stopniu niepowtarzalny charakter. Podobne stanowisko zajął też Sąd Najwyższy w jeszcze nowszym wyroku z dnia 15 grudnia 2021 roku w sprawie III USKP 93/21.
W postępowaniu ubezpieczony starał się przedstawić swoje czynności jako „niezbyt częste”, do kilku usług w miesiącu z tego względu, że podstawową działalność stanowi prowadzenia działalności rolniczej. Jednak poza okolicznością zarejestrowania w KRUS ubezpieczony nie wykazał żadnych rezultatów prowadzonej działalności rolniczej. A przecież działalność rolnicza polega na sadzeniu czy sianu płodów rolnych ewentualnie na hodowli trzody czy drobiu w celu odsprzedaży aby uzyskać środki na utrzymanie. Przed sądem nie przedstawiono żadnych efektów tego typu działalności która wskazywałaby, że działalność kosmetyczna do której ubezpieczony ma bardzo dobre przygotowanie teoretyczne i praktyczne stanowi tylko działalność marginalną, mimo reprezentanci przez fachowego pełnomocnika.
W toku postępowania skarżący nie kwestionowali ustalonych w decyzji ZUS miesięcznych podstaw wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne
W związku z powyższym, na podstawieart. 47714§1 k.p.c., Sąd Okręgowy orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.
O kosztach zastępstwa procesowego Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku na podstawieart.98 k.p.c., zasądzając odP. M.iE. M.minimalne kwoty po 180 złotych od każdej z nich zgodnie z § 9 ust.2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz.265 ze zm.).
Odwołania zostały złożone w dwóch sprawach o sygn. akt VIII U 124/22 i VIII U 170/22, które następnie na podstawieart. 219 k.p.c.zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Owe połączenie na podstawie wskazanego przepisu jest tylko zabiegiem technicznym, który nie prowadzi do powstania jednej nowej sprawy, nie pozbawia połączonych spraw ich odrębności i nie zmienia faktu, że łącznie rozpoznawane i rozstrzygane sprawy są nadal samodzielnymi sprawami. W konsekwencji, w razie połączenia przez sąd kilku spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, zwrot kosztów procesu przysługuje stronie odrębnie w każdej z połączonych spraw(postanowienie składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2012r., I Cz 164/11, Lex nr 1254636).
Sędzia
Z: odpis doręczyć pełnomocnikowi wnioskodawczyni.
Sędzia