Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1747/21
Data wyroku: 2022-03-15 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Postępowanie spadkowe
Podstawa prawna: art. 922 k.c

Sygn. akt III Ca 1747/21

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2021 roku, wydanym w sprawie z wnioskuI. P. (1)z udziałemD. M. (1)iA. R.o stwierdzenie nabycia spadku poJ. S., Sąd Rejonowy w Łęczycy w punkcie pierwszym stwierdził, że spadek poJ. S.synu(...), zmarłym w dniu 1 sierpnia 2018 roku wŁ., ostatnio stale zamieszkałym wG., na podstawie ustawy nabyła siostraD. M. (2) z domu S.w ½ części oraz brataniceI. P. (2) z domu R.iA. R.po ¼ części każda z nich, a w punkcie drugim ustalił, że każda z uczestniczek ponosi koszty swojego udziału w sprawie.
Sąd Rejonowy oparł swoje orzeczenie na następujących ustaleniach faktycznych:
J. S.zmarł w dniu 1 sierpnia 2018 roku wŁ.. Był kawalerem. W dacie jego śmierci jego rodzice nie żyli. Przed śmiercią na stałe mieszkał wG.. Nie miał własnych dzieci.
J. S.miał dwoje rodzeństwa, siostręD. M. (1)i przyrodniego brataW. R., który zmarł w dniu 11 grudnia 2014 roku. Nikt ze spadkobierców ustawowych nie zrzekał się spadku ani go nie odrzucał.
I. P. (2) z domu R.jest córkąW. R..A. R.jest córkąW. R.
Spadkodawca pozostawał pod opieką domowego hospicjum wŁ.. Opiekę w okresie czerwiec – lipiec 2018 roku z ramienia hospicjum sprawowała nad pacjentemU. B., która zastępowała koleżankę korzystającą z urlopu wypoczynkowego. W początkowym okresie wizyt pacjent był chodzący, miał duszności i obrzęki, a jego stan był ciężki. Pielęgniarka przyjeżdżała 2 razy w tygodniu, a wizyta trwała około godziny. W pozostałe dni zajmowała się nim rodzina tj. siostraD. M. (1), która mieszkała w tym samym domu „drzwi w drzwi” i jej synowa
I. P. (1)nie odwiedziała wuja ani jak był w szpitalu ani w jego miejscu zamieszkania. Rozmawiała z nim gdy spotkali się przypadkowo na ulicy. Przed śmierciąW. R.J. S.odwiedzał brata i wówczas rozmawiał z jego córką.
W dniu 27 maja 2018 rokuJ. S.zadzwonił do swojego kolegiP. M., mieszkającego na tej samej ulicy i poprosił by do niego przyszedł. Kiedy przyszedł przy stole siedziałaE. P.iW. M..J. S.poprosił by byli świadkami sporządzenia testamentu, który spisywałaW. M..J. S.dyktował, aW. M.spisywała jego słowa.
Przedłożony do akt sprawy testament jest napisany pismem ręcznym, został sporządzony przezW. M.– synowąD. M. (1), w dniu 27 maja 2018 roku. Dokument sporządzony jest na kartce formatu A4, zapisany po jednej stronie w całości oraz w połowie po drugiej stronie. Pod treścią znajdują się podpisy wraz z danymi adresowymi i numerami dowodów osobistych świadkówP. M.iE. P.. Figuruje również zapis z którego wynikają dane osoby sporządzającej oraz jej adres i numer dowodu osobistego. Powyżej natomiast pod tekstem widnieje podpis(...).
J. S.przez kilka lat przed śmiercią poważnie chorował, miał nowotwór płuc. W dniu 27 maja 2018 roku był świadomy i miał zdolność swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli. Z uwagi na znaczne trudności w pisaniu i utrzymywaniu drobnych przedmiotów, w tym okresie jego stan zdrowia nie pozwalał na sporządzenie testamentu własnoręcznego, natomiast w pełni umożliwiał sporządzenie testamentu notarialnego bądź alograficznego. Choroba nowotworowa spadkodawcy została rozpoznana w lipcu 2016 roku. Stopień zaawansowania nowotworu w chwili rozpoznania uniemożliwiał leczenie radykalne zabiegowe z uwagi na duże rozmiary guza i stopień zaawansowania. Od początku tj. od postawienia diagnozy rokowania co do wyleczenia pacjenta były niepomyślne. W okresie sporządzenia testamentu stan zdrowia spadkodawcy nie uległ nagłemu pogorszeniu. Podczas hospitalizacji w czerwcu 2018 roku ujawniono przerzuty na wątrobę. Choroba postępowała mimo intensywnego leczenia i zastosowanej chemioterapii.
W szpitalu w czerwcu 2018 rokuJ. S.odwiedzałaA. R., przyprowadzała synaK..
W oparciu o tak ustalony stan faktyczny i krąg spadkobierców Sąd Rejonowy zważył, iż w niniejszej sprawie doszło do nabycia spadku na podstawie ustawy tj.art. 931 § 1 i art. 932 k.c.wobec uznania, iż testament przedłożony przez wnioskodawczynię jest nieważny.
Wnioskodawczyni w swej apelacji zaskarżyła wyrok w całości, zarzucając orzeczeniu naruszenieart. 670 § 1 k.p.c.poprzez nieustalenie wszystkich spadkobiercówJ. S., oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Łęczycy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego postanowienia i stwierdzenie nabycia spadku poJ. S.przezD. M. (1)w całości na podstawie testamentu.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Apelacja wnioskodawczyni jest zasadna o tyle, że konieczne było uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy nie ustalił i nie wezwał do udziału w sprawie wszystkich osób pozostających w kręgu spadkobierców ustawowychJ. S., pomimo prawidłowo podejmowanych czynności skierowanych na ich ustalenie.
Ustalenie kręgu spadkobierców oraz porządku dziedziczenia może nastąpić w oparciu o wszelkie dowody, jednakże wykazaniu, że nie ma innych spadkobierców, niż ci, którzy zostali wskazani przez zainteresowanych uczestników lub są sądowi znani, służy przede wszystkim szczególny środek dowodowy, którym jest zapewnienie odbierane od spadkobiercy (względnie od spadkobierców) w trybieart. 671 k.p.c.Zapewnienie musi mieć treść ściśle określoną (art. 671 § 2 k.p.c.) i co istotne pod względem skutków prawnych jest zrównane ze złożeniem zeznań pod przyrzeczeniem. Z uwagi na unormowanie zawarte wart. 671 § 2 pkt 1 k.p.c.zapewnienie jest jednak nie tylko środkiem dowodowym mającym na celu wykazanie negatywnej okoliczności braku innych spadkobierców, ale również służy do uzyskania informacji o istnieniu innych spadkobierców.
Wskazać więc należy, iż Sąd pierwszej instancji co do zasady w sposób właściwy przeprowadził postępowanie dowodowe, w zakresie zobowiązującym Sąd do działania z urzędu odnośnie ustalenia kręgu uczestników koniecznych, natomiast brak ustalenia w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia kręgu spadkobierców ustawowych, wynikał wyłącznie z faktu, że wnioskodawczyni składając przed Sądem Rejonowym zapewnienie spadkowe nie wskazała pełnego kręgu uczestników podnosząc powyższą okoliczność dopiero w apelacji. Czynności podjęte przed Sądem Okręgowym potwierdziły rację podniesionego przez wnioskodawczynię zarzutu, iż zmarłyJ. S.miał poprzez ojca jeszcze przyrodniego brataF. S., który choć co prawda zmarł przez nim, gdyż w 2014 roku (k. 227), to jednakże pozostawił synaP. S.(k. 228) pozostającego aktualnie w kręgu osób, których wezwanie do udziału w przedmiotowej sprawy jest konieczne. Należy stwierdzić, iż pomimo sporządzenia przez spadkodawcę testamentu także osoby pozostające w kręgu spadkobierców ustawowych są osobami zainteresowanymi w sprawie w rozumieniuart. 510 § 1 k.p.c.i powinny zostać wezwane do udziału w sprawie (art. 510 § 2 k.p.c.).
Zgodnie z uchwałą składu 7 sędziów Sądu Najwyższego – zasadą prawną – z dnia 20 kwietnia 2010 roku, sygn. akt III CZP 112/09, OSNC z 2010 roku, nr 7-8, poz. 98, niewzięcie przez zainteresowanego udziału w sprawie rozpoznawanej w postępowaniu nieprocesowym nie powoduje nieważności postępowania, jednakże należy je uznać za poważne uchybienie procesowe, które w wypadku, gdy pozbawia zainteresowanego prawa do dwuinstancyjnego postępowania sądowego, będzie skutkowało koniecznością uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Stosownie doart. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejkażda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji, a zgodnie zart. 176 ust. 1 Konstytucji, postępowanie sądowe jest co najmniej dwuinstancyjne. Połączenie tych przepisów tworzy konstytucyjną zasadę kontroli orzeczeń i postępowania sądowego (określaną niekiedy niezbyt precyzyjnie jako zasada sprawiedliwości proceduralnej), stanowiącą rozwinięcie prawa do sądu, ustanowionego wart. 45 ust. 1 Konstytucji. Z uwagi na ograniczenia postępowania kasacyjnego udział uczestnika, dla którego interesów prawnych orzeczenie miałoby być niekorzystne, wyłącznie w postępowaniu przed Sądem drugiej instancji, skutkowałby pozbawieniem go prawa do zaskarżenia niekorzystnego orzeczenia. Stąd należy przyjąć, że w takim wypadku istnieje konstytucyjna podstawa do uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2002 roku, sygn. III CKN 948/00, OSNC z 2003 roku, nr 5, poz. 68).
Z tych wszystkich względów i na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji. Należy podkreślić, że orzeczenie Sądu Odwoławczego z uwagi na charakter rozstrzygnięcia w żadnej mierze nie odnosi się i nie przesądza o zasadności pozostałych zarzutów skarżącej.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy winien więc zapewnić wzięcie udziału wszystkim zainteresowanym w sprawie dążąc do ich ustalenia i wezwania do udziału w sprawie, a w sytuacji, gdy uzna, iż w przedmiotowej sprawie, zapewnienie nie jest wystarczające winien skorzystać z instytucji wskazanej wart. 672 k.p.c.
Rozstrzygając sprawę ponownie, zgodnie zart. 108 § 2 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.Sąd Rejonowy rozstrzygnie również o kosztach instancji odwoławczej.