Sąd Okręgowy w Olsztynie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 323/20
Data wyroku: 2021-07-30 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Słowa kluczowe: Kredyt
Podstawa prawna: art 69 prawa bankowego

Sygn. akt: I C 323/20

WYROK WSTĘPNY
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 30 lipca 2021 r.

Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny
w składzie: Przewodniczący: sędzia Juliusz Ciejek
Protokolant: sekretarz sądowy Anna Kosowska
po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2021 r. w Olsztynie
na rozprawie
sprawy z powództwaB. K.
przeciwkoBankowi (...) Spółce Akcyjnejz siedzibą wG.
o ustalenie i zapłatę, ewentualnie o zapłatę, ewentualnie o ustalenie i zapłatę, ewentualnie o zapłatę

I
ustala, że umowa kredytu nr(...)zawarta w dniu 22 października 2004 r. pomiędzyB. K., a(...) Bankiem (...) S.A.wW.jest nieważna,

I
uznaje roszczenie powódki o zapłatę za usprawiedliwione co do zasady.

Sygn. akt I C 323/20

UZASADNIENIE
Pozwem złożonym w dniu 23 kwietnia 2020 r. powódkaB. K.wniosła o:

a
ustalenie, że umowa kredytu nr(...)zawarta w dniu 22 października 2004 r. pomiędzyB. K.a(...) Bank (...) S.A.wW.- obecnieBank (...) S.A.z siedzibą wG.jest nieważna,

a
zasądzenie od pozwanegoBanku (...) S.A.z siedzibą wG.(dalej: Bank) na swoją rzecz kwoty 111.800,28 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty,

b
zasądzenie od pozwanegoBanku (...) S.A.z siedzibą wG.na swoją rzecz kwoty 900 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty,

ewentualnie o:

a
zasądzenie od pozwanegoBanku (...) S.A.z siedzibą wG.na swoją rzecz kwoty 111.800,28 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty,

b
zasądzenie od pozwanegoBanku (...) S.A.z siedzibą wG.na swoją rzecz kwoty 900 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty,

ewentualnie o:
a) ustalenie, że postanowienia umowne zawarte w§ 1 ust. 1 zdanie trzecie, § 7 ust. 2, § 10 ust. 6, § 17 umowy nr (...)zawartej w dniu 22 października 2004 r. pomiędzy powódką, a(...) Bank (...) S.A.wW.- obecnieBank (...) S.A.z siedzibą wG.stanowią niedozwolone postanowienia umowne,
b) zasądzenie od pozwanegoBanku (...) S.A.z siedzibą wG.na swoją rzecz kwoty 50.000,00 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty,
ewentualnie o:
zasądzenie od pozwanegoBanku (...) S.A.z siedzibą wG.na swoją rzecz kwoty 50.000,00 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty.
W każdym ww. wypadku powódka wniosła o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych, o ile nie zostanie złożony spis kosztów.
W uzasadnieniu pozwu wskazała, że w dniu 22 października 2004 r. zawarła umowę z(...) Bank (...) S.A.wW.o numerze(...). Umowa została zawarta według standardowego wzorca umownego przedstawionego przez pozwanego, a jej poszczególne postanowienia nie zostały indywidualnie uzgodnione między stronami. Kwota kredytu została wypłacona w PLN i w takiej walucie była spłacana, z tym że w trakcie trwania umowy kursy kupna i sprzedaży(...)ustalał pozwany.
Powódka wskazała, że postanowienia zawarte w § 1 ust. 1 zdanie trzecie, § 7 ust. 2, § 10 ust. 6, § 17 umowy są niejednoznaczne, kształtują jej prawa i obowiązku w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jej interesy, w konsekwencji stanowią niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniuart. 3851§ 1 k.p.c.Powódka przez zawarciem umowy była zapewniana o bezpieczeństwie umowy oraz niewielkim ryzyku związanym z możliwością zmiany kursu(...). Nie został powódce wyjaśniony sposób ustalania kursów(...), proces indeksacji, pojęcie spreadu walutowego oraz jak bank tworzy tabele kursowe. Bank wykorzystał swoją przewagę informacyjną oraz uprzywilejowaną pozycję profesjonalisty przy zawieraniu umowy kredytowej z powódką. Postanowienia umowy dotyczące mechanizmy waloryzacji nie są transparentne, przejrzyste i są trudne do zrozumienia, a przez możliwość dowolnego kształtowania przez bank kursu wymiany walut skutkują rażącą dysproporcją uprawnień kontraktowych na niekorzyść kredytobiorcy i w sposób oczywisty godzą w dobre obyczaje. Umowa jest sprzeczna z przepisemart. 69 ust. 1 prawa bankowegoorazart. 3581§ 2 k.c.z uwagi na niewłaściwe zastosowanie w umowie mechanizmu waloryzacji.
W ocenie powódki utrzymanie umowy po wyeliminowaniu ww. postanowień umowy nie jest możliwe. Nieważność umowy ze skutkiem ex tunc powoduje, że świadczenie uiszczone przez powódkę tytułem spłaty rat kapitałowo-odsetkowych uiszczonych w złotówkach, a także opłat dodatkowych i prowizji było świadczeniem nienależnym. Na dzień 29.01.2020 r. powódka na rzecz pozwanego zapłaciła łącznie kwotę 111.800,28 zł i 900 CHF. W zakresie zgłoszonego roszczenia ewentualnego żądana przez powódkę kwota 50.000,00 zł stanowi sumę nadpłaconych rat kredytu (k. 4-13).
W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powódki na jego rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, z uwzględnieniem uiszczonej opłaty skarbowej od złożonego pełnomocnictwa.
W uzasadnieniu swojego stanowiska wskazał, że kwestionuje żądanie powodów zarówno co do zasady, jak i wysokości. Wskazał, że powódka nie posiada interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności umowy i ewentualnie ustaleniu, że poszczególne postanowienia umowy jej nie wiążą. Powódce przysługuje bowiem dalej idące powództwo o zwrot uiszczonych kwot przeznaczonych na spłatę kredytu ewentualnie o zapłatę rzekomo nadpłaconych rat. Pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczeń dochodzonych pozwem wskazując, że termin przedawnienia upłynął 26 października 2014 r., bądź najpóźniej (jak podał) 15 lipca 2005 r. (k.76). W ocenie pozwanego sposób ustalania przezBank (...)kursów walut został precyzyjnie określony w umowie kredytu. Podniósł, że nawet jeżeli przyjąć, iż kwestionowane w pozwie postanowienia umowy kredytu mogą wypełniać przesłanki abuzywności to nie przesądza to o zasadności roszczeń powódki. Strony, po eliminacji postanowień uznanych za abuzywne, w dalszym ciągu związane byłyby umową kredytu indeksowanego do(...), która winna być rozliczana albo według kursów średnich NBP, które zostały przewidziane wprost w umowie albo jak dotychczas według kursów(...)publikowanych przez pozwany bank. Niezależnie od powyższego pozwany wskazał, że w przypadku dokonywania badania charakteru postanowień odnoszących się do sposobu przeliczeń walutowych na potrzeby wykonywania umowy, istnieje także możliwość wyłączenia spod badania i pozostawienia w zapisach § 17 umowy tej części postanowień, które odnoszą się do zastosowania kursu średniego NBP. Pozwany wskazał, że nie był w jakimkolwiek stopniu wzbogacony kosztem powódki, a nawet jeżeli hipotetycznie założyć, iż umowa kredytu jest nieważna to świadczenie powódki traktować należy jako czyniące zadość zasadom współżycia społecznego lub też jako spełnione na poczet niewymagalnej wierzytelności Banku względem powódki o zwrot własnego świadczenia wzajemnego.
Jednocześnie pozwany zaprzeczył temu, że:

a
umowa zawiera niedozwolone postanowienia w rozumieniuart. 3851§ 1 k.c.lub jest nieważna w całości albo jakiejkolwiek części,

b
powódka w okresie objętym żądaniem pozwu spłaciła na rzecz Banku kwotę 11.800,28 zł oraz 900 CHF tytułem spłaty kredytu oraz rzekoma nadpłata wynosi 50.000,00 zł,

c
powódka nie została należycie poinformowana o prawach i obowiązkach wynikających z umowy oraz o ryzyku związanym z zaciągniętym kredytu indeksowanego do waluty obcej,

d
bank udzielał powódce zapewnień co do bezpieczeństwa umowy oraz stabilności kursu(...),

e
bank nie wyjaśnił powódce sposobu tworzenia Tabeli Kursów Walut, nie poinformował że stosuje spread oraz że wysokość rat i kapitału będzie uzależniona od(...),

f
bank ustala kursy w oparciu o nieweryfikowalne kryteria i miał w tym zakresie dowolność,

g
powódka nie miała możliwości podjęcia próby negocjacji z Bankiem co do treści umowy i jej warunków, a ostateczny kształt umowy nie był wynikiem wyborów powódki i indywidualnych uzgodnień stron,

h
powódka nie miała zdolności kredytowej dla kredytu w PLN,

i
kredyt powódki jest kredytem złotowym oraz, że można zastosować do niego stawkę referencyjną LIBOR 3M ((...)), a zawarta przez strony umowa nie ma walutowego charakteru,

j
brak jest podstaw do zastosowania dwóch różnych kursów ( kurs kupna i kurs sprzedaży waluty) do rozliczenia wpłaty i spłaty kredytu oraz, że Bank nie wyjaśnił powódce, że stosuje dwa różne kursy do rozliczenia umowy,

k
5 banków wymienionych w § 17 umowy kredytu w 2004 r. i w następnych latach ogłaszało kilka tabel walutowych dziennie,

l
Bank nie ponosi ryzyka kursowego,

m
nie doszło do wymiany walutowej w dacie uruchomienia kredytu oraz datach spłaty przez powoda kolejnych rat kredytu.

(odpowiedź na pozew k. 68- 121)
Strona powodowa wskazała, że kwota wpłacona przez powódkę w(...)została przeliczona na dzień wniesienia pozwu według kursu średniego NBP. Wskazana w pozwie kwota 50.000,00 zł jest kwotą częściową wpłaconą przez powódkę tytułem nadpłaconych rat w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 23 grudnia 2019 r.
( protokół rozprawy – k. 743v)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Pozwany jest następcą prawnym(...) Bank (...) S.A.z/s wW..
(bezsporne, wydruk z KRS k. 126-151)
PowódkaB. K.w dniu 11 października 2004 r. złożyła wniosek kredytowy o kredyt w kwocie 80.000 zł, jako walutę kredytu oznaczyła(...). Kredyt miał być przeznaczony na nabycie lokalu mieszkalnego na rynku pierwotnym. We wniosku powódka wskazała, że jest zatrudniona na umowę o pracę.
Powódka nie posiadała zdolności kredytowej do zaciągnięcia zobowiązania w PLN.
(dowód: wniosek kredytowy k. 153-157, zeznania powódki – k. 862v)
Następnie powódka, jako konsument, w dniu 26 października 2004 r. zawarła z poprzednikiem prawnym pozwanegoBanku (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.– umowę kredytu nr(...), sporządzoną 22 października 2004 r.
Zgodnie z § 1 ust.1 umowy pozwany udzielił powódce kredytu w kwocie 80.960,00 PLN indeksowanego kursem(...), zastrzegając w zdaniu trzecim tego ustępu, że w dniu wypłaty saldo jest wyrażone w walucie do której indeksowany jest kredyt według kursu kupna waluty do której indeksowany jest kredyt, podanego w tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych(...) Banku (...) S.A., opisanej szczegółowo w § 17, następnie saldo walutowe przeliczane jest dziennie na złote polskie według kursu sprzedaży waluty do której indeksowany jest kredyt, podanego w tabeli kursów kupna/sprzedaży(...) Banku (...) S.A., opisanej szczegółowo w § 17.
Zgodnie z § 1 ust. 2 kredyt przeznaczony był na pokrycie części ceny budowy samodzielnego lokalu mieszkalnego, realizowanego przezSpółdzielnię Mieszkaniową (...)wO., która zawarła z kredytobiorcą umowę zobowiązującą do wybudowania tego budynku oraz do ustanowienia po zakończeniu budowy, własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego.
Oprocentowanie kredytu jest zmienne i ulega zmianie w tym samym dniu kalendarzowym, w jakim nastąpiła wypłata I transzy kredytu najbliższego miesiąca następującego po ostatniej zmianie indeksu L3 ( § 8 ust. 1 umowy) Szczegółowy sposób wyliczenia indeksu L3 został określony w § 8 ust. 2 umowy. Oprocentowanie kredytu na dzień sporządzania umowy wynosiło 3,550% w skali roku i stanowi sumę marży Banku w wysokości 2,990 punktu procentowego oraz aktualnie obowiązującego indeksu L3. Do czasu przedstawienia przez kredytobiorcę odpisu księgi wieczystej zawierającego prawomocny wpis hipoteki na rzecz banku zgodnie z postanowieniami umowy, oprocentowanie będzie podwyższone o 2 punkty procentowe ( §2 ust. 1 i ust. 2 umowy).
Umowa przewidywała, że kredyt zostanie wypłacony w transzach po spełnieniu warunków w niej określonych i po złożeniu pisemnego wniosku o wypłatę, przelewem na rachunek wskazany przez kredytobiorcę ( §1 ust. 4 oraz § 7 ust. 3 umowy). Zgodnie z § 7 ust. 3. Umowy zastrzeżono, że każdorazowo wypłacona kwota złotych polskich zostanie przeliczona na walutę do której indeksowany jest kredyt według kursu kupna waluty kredytu podanego w tabeli kursów kupna/sprzedaży(...) Banku (...) S.A.ogłoszonego przez Bank w dniu dokonania wypłaty przez Bank.
Wszelkie opłaty i prowizje podawane są w walucie, do której indeksowany jest kredyt, a ich zapłata odbywa się poprzez doliczenie opłaty do salda zadłużenia, chyba że strony podejmą odmienne ustalenia w tym zakresie (§ 9 ust. 7 umowy).
Spłata kredytu wraz z odsetkami miała następować w 240 miesięcznych ratach kapitałowo-odsetkowych, nie później niż w tym samym dniu kalendarzowym każdego miesiąca, w którym nastąpiła wypłata pierwszej transzy kredytu. Rozliczenie każdej wpłaty dokonanej przez kredytobiorcę, miało następować według kursu sprzedaży waluty dla której jest indeksowany kredyt, podanego w tabeli kursów kupna/sprzedaży(...) Banku (...) S.A.ogłoszonego przez Bank w dniu wpływu środków do banku ( § 1 ust. 6 umowy, §10 ust. 1 oraz § 10 ust. 6 umowy).
Po wypłacie ostatniej transzy kredytu i upływie terminu określonego w § 1 ust. 3 umowy, Bank miał przesłać kredytobiorcy oraz jeżeli było ustanowione poręczenie, także poręczycielom, harmonogram spłat kredyt; harmonogram będzie stanowił integralną część umowy. Niedostarczenie powyższego dokumentu nie zwalniało kredytobiorcy z obowiązku zapłaty raty (§10 ust. 2 pkt c).
Zgodnie z § 10 ust. 6 umowy, rozliczenie każdej wpłaty dokonanej przez kredytobiorców miało następować według kursu sprzedaży waluty do której jest indeksowany kredyt, podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży(...) Bank (...) S.A., ogłoszonego przez Bank w dniu wpływu środków Banku.
Powódka w § 11 ust. 3 umowy wpisano, że powódka oświadczyła, iż postanowienia umowy zostały z nią indywidualnie uzgodnione.
Zgodnie z § 12 ust. 1 umowy kredytu kredytobiorca oświadczył, że ustanawia na nieruchomości na rzecz banku hipotekę kaucyjną w złotych polskich do kwoty stanowiącej 170% kwoty kredytu określonej w § 1 ust. 1 umowy, dla zabezpieczenia spłaty kapitału kredytu, odsetek, opłat, prowizji i innych należności mogących powstać w wykonaniu umowy, w tym szczególności różnic kursowych.
W § 17 umowy wskazano zaś, że:

1
do rozliczenia transakcji wypłat i spłat kredytu stosowane są odpowiednio kursy kupna/sprzedaży(...) Banku (...) S.A.walut zawartych w ofercie banku,

1
kursy kupna określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP minus marża kupna,

2
kursy sprzedaży określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP plus marża sprzedaży,

3
do wyliczenia kursów kupna/sprzedaży stosuje się kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP w ostatnim dniu roboczym poprzedzającym ogłoszenie kursów kupna/sprzedaży(...) Banku (...) S.A.przez Bank oraz marże kupna/sprzedaży wyliczone na bazie danych z ostatniego roboczego dnia miesiąca poprzedzającego ogłoszenie kursów kupna/ sprzedaży przez GEBank (...),

4
marża kupna/sprzedaży ustalane są raz w miesiącu. Wyliczenie ww. marż polega na obliczeniu różnicy pomiędzy średnimi kursami złotego do danych walut ogłoszonymi w tabeli kursów średnich NBP, w przedostatnim dniu roboczym miesiąca poprzedzającego okres obowiązywania wyliczonych marż, a średnią arytmetyczną z kursów kupna/sprzedaży stosowanych do transakcji detalicznych z pięciu banków na ostatni dzień roboczy miesiąca poprzedzającego okres obowiązywania wyliczenia marż. Ww. banku to(...) S.A.,(...) S.A.,Bank (...) S.A.,(...) Bank S.A.i (...) S.A.,

5
w przypadku gdyby którykolwiek z ww. banków zaprzestał ogłaszania kursów kupna/sprzedaży walut,(...) Banku (...) S.A.podejmie decyzję o dołączeniu do listy banków referencyjnych innego banku. Zmiana w tym zakresie nie będzie wymagała pisemnego aneksu do umowy,

6
marże kupna/sprzedaży(...) Banku (...) S.A.ustalane są z dokładnością do czwartego miejsca po przecinku,

7
kursy kupna/sprzedaży(...) Banku (...) S.A.będą podawane codziennie poprzez wywieszenie ich w siedzibie banku oraz publikowane na stronie internetowej banku ( §17 umowy).

(dowód: umowa kredytu k. 17-24 oraz k. 158-165, uchwała zarządu banku nr(...)– k. 171-172)
Na wniosek powódki kredyt został wypłacony w następujących transzach:
- 30.005,01 zł stanowiącą równowartość kwoty 10.842,31 CHF po kursie 2,(...)
- 29.996,99 zł stanowiącą równowartość kwoty 12.252,17 CHF po kursie 2,(...)
- 19.988,00 zł stanowiącą równowartość kwoty 7.743,66 CHF po kursie 2,(...).
Powódka spłacała kredyt do 29.07.2019 r. w PLN, zaś od 20.08.2019 r. w(...).
(dowód: wnioski o wypłatę k. 180-181, zestawienie k. 38-49 oraz 185-187, potwierdzenie transakcji – k. 182-184)
Bank (...) S.A.wskazał, że nie posiada informacji o wysokości kursów walut obowiązujących dla klienta detalicznego w październiku 2004r.
Narodowy Bank Polski wskazał, że obowiązującą podstawą do wyliczania i ogłaszania bieżących kursów waluty obcych w złotych jest Uchwała nr 51/2002 Zarządu Narodowego Banku Polskiego z dnia 23 września 2002 r. w sprawie sposoby wyliczania i ogłaszania bieżących kursów walut. W październiku 2004 r. NBP publikował kursy kupna i sprzedaży do obrotu kasowego z klientami NBP. Kursy kupna i sprzedaży publikowane w tabeli C służą rozliczeniom NBP z jego klientami, a tabela publikowana jest raz dzień w każdy roboczy dzień miesiąca o godz. 8:15.
Bank (...) S.A.wskazał, że w październiku 2004 r. tabele kursów kupna i sprzedaży dostępne były w placówkach banku i były one w ww. okresie jednorodne dla wszystkich transakcji ( zarówno dla klientów detalicznych jak i firm). Była wówczas dostępna jedna tabela w ciągu dnia, wyjątek stanowiła sytuacja gdy były duże zmiany kursów.
(...) Bank (...) S.A.wskazał, że w październiku 2004, w(...) Bank S.A.tabela kursowa była sporządzona w każdym dniu roboczym o godzinie 8:00 i 14:40 i wartość tabeli była określana na podstawie kursów rynkowych.W (...)/S.Bank (...)standardowymi godzinami generowania tabeli kursowej 7:10, 10:10 oraz 15:10 , a wartości były określane na podstawie kursów bankowych.
( dowód : pismoBanku (...) S.A.– k. 878, pismo Narodowego Banku Polskiego – k. 888, pismoBanku (...)– k. 929, k. 956, pismoBanku (...) S.A.wraz z załącznikami – k. 958-973v, pismo(...) Bank (...) S.A.– k. 973, tabele banków – k. 933-950)

Sąd zważył, co następuje:
Roszczenie powódki o ustalenie, że umowa kredytu nr(...)zawarta w dniu 22 października 2004 r. pomiędzyB. K.a(...) Bank (...) S.A.wW.- obecnieBank (...) S.A.z siedzibą wG.jest nieważna uznano za zasadne, albowiem w ocenie Sądu, mimo, że sama konstrukcja umowy nie jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego, to jednak zawiera ona postanowienia niedozwolone, których eliminacja skutkuje obiektywnym brakiem możliwości jej wykonania przez obie strony zgodnie z jej istotą.
Sąd dokonał ustaleń faktycznych w sprawie w oparciu o załączone do akt i niekwestionowane przez strony dokumenty oraz zeznania świadków i powódki nie stwierdzając podstaw do podważenia ich wiarygodności.
ŚwiadekR. K.(k. 743v-744v) zeznał, że powódka mogła być jego klientką oraz opisał ogólne postępowanie przed i podczas zawarcia umowy między kredytobiorcami, a bankiem.
ŚwiadekK. G.(k. 744v-745) zeznała, że w 2004 r. obsługiwała klientów zainteresowanych kredytem hipotecznym, jednakże nie pamięta powódki. Zeznania świadka dotyczyły ogólnej procedury zawierania umów kredytowych.
ŚwiadekM. C.(k. 788-790) zeznał, że w okresie gdy została przez bank zawarta z powódką umowa pracował w Departamencie Skarbu, gdzie nadzorował pozycje walutowe całego banku. Zeznania świadka dotyczyły tworzenia tabeli rynkowych oraz mechanizmu indeksacji.
ŚwiadekE. T.( k. 845v-846) zeznała na okoliczności związane z procesem ubiegania się o kredyt hipoteczny. Wskazała również, że nie ma wiedzy w jaki sposób ustalana była marża dla potrzeb ustalania kursu kupna i sprzedaży w tabeli.
Powódka w pierwszym rzędzie domagała się ustalenia nieważności umowy kredytowej łączącej ją z pozwanym oraz zapłaty. Tytułem roszczenia ewentualnego zaś żądała ustalenia za bezskuteczne poszczególnych zapisów umowy z uwagi na ich niedozwolony charakter, tj. § 1 ust. 1 zdanie trzecie, § 7 ust. 2, § 10 ust. 6, § 17 i w związku z tym żądała także zapłaty kwoty stanowiącej nadpłatę w spłacie rat kredytu.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że powódka wbrew twierdzeniom pozwanego miała interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności umowy na podstawieart. 189 k.p.c.Interes prawny bowiem należy rozumieć jako obiektywną potrzebę wytoczenia powództwa o ustalenie, a więc taką gdy za pomocą innego rodzaju powództwa, powód nie osiągnie celu jakim jest ochrona jego praw bądź interesów. Powództwo o zapłatę nie skutkuje tym, że w sposób wiążący dla stron ustalona zostanie nieważność umowy bądź bezskuteczność jej niektórych postanowień. Ponadto, wyrok zasądzający nie będzie stanowił podstawy dla sądu wieczystoksięgowego do wykreślenie wpisu hipoteki w księdze wieczystej. W związku z powyższym sąd nie podzielił odmiennej argumentacji przedstawionej przez pozwanego.
Dla oceny zasadności roszczeń powódki konieczne zatem będzie ustalenie następującej kolejności:
- dokonanie oceny, czy zawarta umowa jest ważna i jaki jest jej rzeczywisty charakter,
- w przypadku uznania, że umowa jest ważna, dokonanie oceny czy żądanie ustalenia bezskuteczności poszczególnych zapisów umowy jest uzasadnione w świetle podniesionych przez powódkę zarzutów zawarcia w niej klauzul abuzywnych.
Zgodnie z treścią przepisówart. 58 § 1-3 k.c.nieważna jest czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Nieważna jest też czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana.
Kredyt udzielony powódce miał charakter kredytu indeksowanego. Kwota kredytu była ustalona w PLN i dopiero w efekcie zabiegu waloryzacyjnego przeliczono ją na(...). Fakt zawarcia umowy kredytu indeksowanego do(...)co do zasady nie był między stronami sporny. Sąd w zakresie treści umowy i czynności ją poprzedzających oparł się na dokumentach złożonych przez obie strony, w tym umowie kredytu, jak również zeznaniach powódki i świadków. Sporne były natomiast między stronami jej określone postanowienia oraz inne około kontraktowe czynności wzajemne stron. Sąd, zatem w pierwszej kolejności odniesie się do samej umowy kredytu, która ze swej istoty charakteryzuje się skomplikowaną siatką pojęć zawartych w jej postanowieniach.
Zgodnie zart. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe(tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 1896) przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: strony umowy, kwotę i walutę kredytu, cel, na który kredyt został udzielony, zasady i termin spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.
Zawarta przez strony 26 października 2004 r. umowa jest właśnie taką umową kredytu. W wykonaniu umowy bank wydał (udostępnił) kredytobiorcy określoną sumę kredytową w złotych. Kredytobiorca zaś był zobowiązany do zwrotu w ratach kredytowych, z odsetkami i należnościami okołoumownymi. Zawarte w niej byłyessentialia negotiumowy kredytowej. Bank udzielał kredytu w kwocie 80.960,00 zł, a kredytobiorca miał to zwrócić uiszczając 240 miesięcznych rat kapitałowo-odsetkowych.
Oceny postanowień przedmiotowej umowy nie zmienia fakt, że kwota udzielonego kredytu miała być indeksowana kursem waluty obcej przez przeliczenie wysokości sumy kredytowej wypłaconej w walucie polskiej na walutę obcą, ustalenie rat spłaty w walucie obcej i następnie przeliczanie wartości konkretnych spłat dokonywanych w walucie polskiej na walutę obcą i odpowiednie do tego określanie wysokości pozostałego do spłaty zadłużenia w tej właśnie walucie ((...)).
Art. 3581§ 2 k.c.wprost przewiduje możliwość zastrzeżenia w umowie, że wysokość zobowiązania, którego przedmiotem od początku jest suma pieniężna, zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości. W orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się przy tym, że w omawianym przepisie chodzi o pieniądz polski, a innym miernikiem wartości może być również waluta obca (wyroki SN w sprawie I CSK 4/07, I CSK 139/17, uzasadnienie wyroku SN w sprawie V CSK 339/06).
Zważywszy, że postanowienia umowy wyraźnie wskazują, że Bank udziela kredytu w złotych polskich, a jego spłata następuje przez pobieranie należnych rat z rachunku prowadzonego również w tej walucie, nie ulega wątpliwości, że strony zamierzały zawrzeć umowy kredytu bankowego w tej właśnie walucie, która była jednocześnie walutą zobowiązania, jak i jego wykonania.
Umowa stron zawiera zatem elementy przedmiotowo istotne, które mieszczą się w konstrukcji umowy kredytu bankowego i stanowią jej w pełni dopuszczalny oraz akceptowany przez ustawodawcę wariant, o czym świadczy nadto wyraźne wskazanie tego rodzaju kredytów (indeksowanych i denominowanych) w treściart. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 prawa bankowegooraz wprowadzenieart. 75b prawa bankowego, na podstawie nowelizacji tej ustawy, które to zmiany weszły w życie z dniem 26 sierpnia 2011 r.
Istotą kredytu indeksowanego - z którym mamy do czynienia na gruncie niniejszej sprawy - jest dodatkowo to, że strony umówiły się, że kwota kapitału kredytu wyrażona początkowo w walucie polskiej (80.960,00 zł) zostanie, w drodze indeksacji, przeliczona na walutę obcą i oprocentowana w sposób wskazany z umowie. Powodowie wnioskowali o kredyt określając jego kwotę jako indeksowaną do waluty wymienialnej, tj. franka szwajcarskiego ((...)), który został wypłacony zgodnie z umową w złotówkach, zaś wysokość zadłużenia w walucie kredytu(...), obliczana była według kursu kupna waluty względem waluty krajowej, tj. złotych polskich, w momencie wypłaty środków pieniężnych (§ 7 ust. 2 umowy). W momencie wypłaty kredytu w złotówkach, po stronie powódki powstało zatem zobowiązanie do zwrotu równowartości tej kwoty w walucie indeksacji.
W świetle postanowień umowy kredytu sporządzona 22 października 2004 t. nie budzi zatem wątpliwości, że strony zgodnie postanowiły,że kredyt adekwatnie do postulatu powódki zostanie jej udzielony i wypłacony w złotych polskich i w tej samej walucie będzie odbywała się jego spłata, przy założeniu jednak, że w obu przypadkach będzie on indeksowany do kursu waluty obcej, czyli franka szwajcarskiego.
W świetle powyższego przyjąć należy, że faktyczna wysokość zobowiązania powodów w chwili podpisywania umowy była znana. Kwota udzielonego kredytu została ściśle oznaczona w umowie – 80.960,00 zł. Kredytobiorca zobowiązany był do zwrotu tego świadczenia (udzielonego i wykorzystanego kredytu), tyle że według wartości ustalonej w klauzuli indeksacyjnej, dopuszczalnej z punktu widzeniaart. 69 Prawa bankowego. W sposób oczywisty jest to związane z ryzykiem, że na przestrzeni obowiązywania umowy dojdzie do zmiany wartości tej waluty w porównaniu do polskiego złotego. Ryzyko to rekompensowane jest niższym oprocentowaniem tego typu kredytów. Różnica pomiędzy kursem kupna, a kursem sprzedaży waluty jest też oczywista dla każdego przeciętnego konsumenta. Jak słusznie zauważył Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 maja 2012 r., wydanym w sprawie o sygnaturze akt II CSK 429/11, biorący kredyt, zwłaszcza długoterminowy z przeliczeniem zobowiązań okresowych (rat spłacanego kredytu) według umówionej waluty (klauzula walutowa) ponosi ryzyko polegające albo na płaceniu mniejszych rat w walucie kredytu, albo większych, niż to wynika z obliczenia w tej walucie, gdyż na wysokość każdej raty miesięcznej wpływa wartość kursowa waluty kredytu w stosunku do waloryzacji tego kredytu. Oznacza to, że w umowę kredytu bankowego co do zasady wpisana jest niepewność co do wielkości ostatecznych kosztów udzielonego kredytu, które wiążą się z jego udzieleniem i które ostatecznie obciążą kredytobiorcę.
Wykorzystanie mechanizmu indeksacji, w ocenie Sądu, co do zasady nie narusza natury kredytu i przepisówPrawa bankowego. Umowy kredytów indeksowanych do waluty mogą być zawierane również obecnie - po nowelizacji Prawa bankowego z dnia 29 lipca 2011 r., która weszła w życie w dniu 26 sierpnia 2011 r. (Dz. U. z 2011.165.984), jednak od tego czasu w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska,essentialia negotiiumowy stanowi też zawarcie szczegółowych zasad określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu (art. 69 ust. 2 pkt 4a). Umowy kredytów indeksowanych do waluty obcej mogły i nadal mogą funkcjonować w obrocie i same w sobie nie są sprzeczne z powszechnie obowiązującymi przepisamiustawy - prawo bankowe.
Nadto umowa stron jest dopuszczalna w świetle treściart. 3531k.c., zgodnie z którym strony zawierając umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
Istota zawartej przez strony umowy polegała na stworzeniu przez Bank możliwości wykorzystania przez powódkę określonej kwoty pieniędzy w walucie polskiej z obowiązkiem zwrotu w określonym czasie jej równowartości wyrażonej przez odniesienie do miernika w postaci kursu waluty szwajcarskiej. Nie był zatem to w żadnej mierze kredyt udzielony w walucie obcej, niezależnie od tego, w jaki sposób, z jakich źródeł i w jakiej walucie powódka pozyskiwała środki na spłacenie pozwanemu kwoty kredytu, a nadto jak pozwany księgował te kredyty w swoich księgach rachunkowych po ich udzieleniu, skoro przedmiotem zobowiązań obu stron od początku była waluta polska.
Ryzyko zmiany kursu waluty obcej przyjętej jako miernik wartości świadczenia w walucie polskiej z zasady może wywoływać konsekwencje dla obu stron – w przypadku podwyższenia kursu podwyższając wartość zobowiązania kredytobiorcy w stosunku do pierwotnej kwoty wyrażonej w walucie wypłaty, a w przypadku obniżenia kursu - obniżając wysokość jego zadłużenia w tej walucie, a tym samym obniżając wysokość wierzytelności Banku z tytułu spłaty kapitału kredytu w stosunku do kwoty wypłaconej.
Trudno zatem uznać, aby konstrukcja umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej była sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego, skoro ryzyko takiego ukształtowania stosunku prawnego obciąża co do zasady obie strony. Nie ma również przeszkód, by strony w umowie określiły sposób ustalania kursu dla uniknięcia wątpliwości na tym tle w toku wykonywania umowy. Umowy tego rodzaju wiążą się ze znacznym ryzykiem dla kredytobiorców, ale na poziomie porównywalnym z niewątpliwie dopuszczonym przez prawo kredytem walutowym, wypłacanym i spłacanym w(...). Powódka zawierając umowę nie znajdowała się w nietypowej sytuacji, w szczególności nie działała w warunkach konieczności finansowej. Również właściwości osobiste powódki nie wskazują na wykorzystanie wyjątkowej przewagi banku.
Zamieszczenie postanowień w tym zakresie samo w sobie nie narusza zatem przepisów prawa, zasad współżycia społecznego, ani nie jest sprzeczne z naturą zobowiązania kredytowego.
Odnosząc się z kolei do podniesionych przez powódkę zarzutów dotyczących niedozwolonego charakteru poszczególnych postanowień umowy należy wskazać, co następuje.
Kwestionowane przez powódkę postanowienia zostały zawarte w § 1 ust. 1 zdanie trzecie, § 7 ust. 2, § 10 ust. 6, § 17 . W § 1 ust. 1 zdanie trzecie umowy wskazano, że kwota kredytu zostanie przeliczona z PLN do(...)według kursu kupna waluty(...)według tabeli stosowanej przez Bank, zaś §7 ust. 2 określał zasady przeliczenia wypłat każdej z transz kredytu w PLN po przeliczeniu według kursu kupna(...)określonego w tabeli banku. Natomiast §10 ust. 6 określał zasady przeliczeń spłaty tj. uiszczona w PLN kwota miała być przeliczana do waluty(...)według kursu sprzedaży(...)określonego w tabeli banku. Zasady tworzenia tabeli banku zostały określone w §17 umowy.
Ustalony w umowie z konsumentem sposób ustalania kursu waluty indeksacyjnej przyjmowanego do rozliczeń umowy może być przedmiotem oceny, czy nie stanowi postanowienia niedozwolonego. Zgodnie bowiem zart. 3851k.c.postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami lub rażąco naruszając jego interesy, nie są wiążące, jeżeli nie zostały uzgodnione indywidualnie. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§ 1). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu, co w szczególności odnosi się do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§ 3). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem „wszelkie klauzule sporządzone z wyprzedzeniem będą klauzulami pozbawionymi cechy indywidualnego uzgodnienia i okoliczności tej nie niweczy fakt, że konsument mógł znać ich treść”, przy czym uznanie, że treść danego postanowienia umownego została indywidualnie uzgodniona wymagałoby wykazania, że „konsument miał realny wpływ na konstrukcję niedozwolonego (abuzywnego) postanowienia wzorca umownego”, a „konkretny zapis był z nim negocjowany” (vide wyrok SA w Warszawie z 14 czerwca 2013 r. w sprawie VI ACa 1649/12 oraz wyrok SA w Poznaniu z 6 kwietnia 2011 r. w sprawie I ACa 232/11).
Konieczne jest też ustalenie czy opisane wyżej postanowienia dotyczą świadczeń głównych stron czy tylko się do nich pośrednio odnoszą.
Przez „główne” świadczenia stron rozumiano przede wszystkim te, które są objęte postanowieniami przedmiotowo istotnymi danej umowy nazwanej (tak teżM. Jagielska, Niedozwolone klauzule;M. Bednarek, P. Mikłaszewicz, w: System PrPryw, t. 5, 2019, s. 804; ponadto wyr. SN z 8.6.2004 r.,I CK 635/03, Legalis; wyr. SA w Warszawie z 29.12.2010 r.,VI ACa 403/10, Legalis). W praktyce oznaczać to będzie najczęściej postanowienia "określające" cenę albo wynagrodzenie (przede wszystkim wysokość), na co przepis wprost wskazuje, oraz "określające" świadczenie wzajemne przedsiębiorcy (towar, usługę). Przy ustalaniu, czy dane postanowienie określa "główne" świadczenie strony, zwłaszcza w przypadku umów nienazwanych, za użyteczne należy uznać dokonane w polskiej doktrynie rozróżnienieświadczeń "głównych" i "ubocznych"(zob. np.R.,O., Zobowiązania 2014, s. 49). Na tej podstawie wypadnie np. uznać, że postanowienie dotyczące odsetek należnych w przypadku opóźnienia zapłaty ceny nie "określa" świadczenia głównego w postaci ceny, tylko dotyczy świadczenia ubocznego. Podobnie rzecz się przedstawia, gdy chodzi o klauzule, których zastosowanie wywiera wpływ na wysokość świadczenia "głównego", np. klauzule waloryzacyjne (takM. Jagielska, Niedozwolone klauzule;M. Bednarek, P. Mikłaszewicz, w: System PrPryw, t. 5, 2019, s. 806; zob. też post. SN z 6.1.2005 r.,III CZP 76/04, Prok. i Pr. 2005, Nr 11, poz. 40; uchw. SN z 29.6.2007 r.,III CZP 62/07, OSNC 2008, Nr 7–8, poz. 87; wyr. SA w Warszawie z 16.1.2019 r.,V ACa 814/17, Legalis; odmiennieK. Zagrobelny, w:Gniewek, Machnikowski, Komentarz KC 2017, s. 743). Zakres zastosowania wyłączenia ogranicza także, fakt posłużenia się przez ustawodawcę terminem "postanowienie określające główne świadczenie", a nie "dotyczące" takiego świadczenia. Ten ostatni termin wydaje się szerszy. Nie jest zatem zasadne stawianie znaku równości między tymi terminami (takŁ., Ochrona 2001, s. 99); zob. też wyr.(...)z 30.4.2014 r. (C-26/13,Á. K.iH. R.v.(...), EU:C:2014:282). Powyższe oznacza, że sformułowanie "postanowienia określające główne świadczenia stron" należy co do zasady rozumieć wąsko (por. wyr. SA w Łodzi z 20.7.2017 r.,I ACa 1512/15, orzeczenia.ms.gov.pl; wyr. SN z 8.6.2004 r.,I CK 635/03,L.; wyr. SA w Katowicach 20.12.2017 r.,I ACa 538/17,L.. Ponadto zob. wyr. SN z 8.11.2012 r.,I CSK 49/12,L., oraz wyr. SN z 4.11.2011 r.,I CSK 46/11,L., w których przyjęto, że zasięg pojęcia "świadczenie główne" musi być zawsze ustalanyin casuz uwzględnieniem wszystkich postanowień oraz celu zawieranej umowy) (patrz: KC T. I red. Pietrzykowski 2020, wyd. 10/Popiołek).
W związku ze stanowiskiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ((...)), zajętym w wyroku z dnia 3 października 2019 r. w sprawie(...)na tle wykładni dyrektywy(...), i podtrzymanym tam poglądem dotyczącym natury klauzul wymiany (indeksacyjnych), które wprowadzając do umów kredytowych ryzyko kursowe, określają faktycznie główny przedmiot umowy (pkt 44 powołanego wyroku), postanowienia w tym zakresie podlegają kontroli w celu stwierdzenia, czy nie mają charakteru niedozwolonego, jeżeli nie zostały sformułowane jednoznacznie (art. 385(
    1 )§ 1zd. drugiek.c.). W przypadku uznania ich za niedozwolone konieczne staje się również rozważenie skutków tego stanu rzeczy.
W niniejszej sprawie bezsporne było między stronami, że powódka zawarła umowę jako konsument w rozumieniuart. 221k.c.
Przechodząc do oceny postanowień wskazywanych przez powódkę jako niedozwolone, wskazać trzeba, że dotyczyły tzw. mechanizmu indeksacji. Przewidywały, że wysokość zobowiązania stron będzie wielokrotnie przeliczana z zastosowaniem dwóch rodzajów kursu waluty indeksacyjnej. Kwota kredytu wypłaconego w PLN miała zostać przeliczona na(...)według kursu kupna tej waluty opublikowanej w Tabeli kursów kupna/sprzedaży (§ 7 ust. 2 umowy). Następnie raty potrącane w PLN miały być przeliczane na(...)według kursu sprzedaży publikowanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży (§ 10 ust. 6 umowy).
Mechanizm (konkretny sposób) ustalania kursu został opisany w § 17 umowy, zgodnie z którym:
- do rozliczania transakcji wypłat i spłat kredytu stosowane są odpowiednio kursy kupna/sprzedaży
- kursy kupna określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP minus marża kupna,
- kursy sprzedaży się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP plus marża sprzedaży,
- do wyliczenia kursów kupna/sprzedaży stosuje się kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP w ostatnim dniu roboczym poprzedzającym ogłoszenie kursów kupna/sprzedaży(...) Banku (...) S.A.przez Bank oraz marże kupna/sprzedaży wyliczone na bazie danych z ostatniego roboczego dnia miesiąca poprzedzającego ogłoszenie kursów kupna/ sprzedaży przez GEBank (...),
- marża kupna/sprzedaży ustalane są raz w miesiącu. Wyliczenie ww. marż polega na obliczeniu różnicy pomiędzy średnimi kursami złotego do danych walut ogłoszonymi w tabeli kursów średnich NBP, w przedostatnim dniu roboczym miesiąca poprzedzającego okres obowiązywania wyliczonych marż, a średnią arytmetyczną z kursów kupna/sprzedaży stosowanych do transakcji detalicznych z pięciu banków na ostatni dzień roboczy miesiąca poprzedzającego okres obowiązywania wyliczenia marż. Ww. banku to(...) S.A.,(...) S.A.,Bank (...) S.A.,(...) Bank S.A.i (...) S.A.,
- w przypadku gdyby którykolwiek z ww. banków zaprzestał ogłaszania kursów kupna/sprzedaży walut,(...) Banku (...) S.A.podejmie decyzję o dołączeniu do listy banków referencyjnych innego banku. Zmiana w tym zakresie nie będzie wymagała pisemnego aneksu do umowy,
- marże kupna/sprzedaży(...) Banku (...) S.A.ustalane są z dokładnością do czwartego miejsca po przecinku,
- kursy kupna/sprzedaży(...) Banku (...) S.A.będą podawane codziennie poprzez wywieszenie ich w siedzibie banku oraz publikowane na stronie internetowej banku (k. 22-23).
Wskazać należy, że mechanizm ustalania marży kupna/sprzedaży został określony w umowie. Jednakże, sposób wyliczenia nie został określony w sposób jednoznaczny oraz możliwy do weryfikacji. Ponadto, mimo wydawać się by mogło precyzyjnego określania wysokości marży, to bank miał możliwość dowolnego kształtowania jej wysokości. Jak wynika chociażby z pismabanku (...)ogłaszane w ciągu dnia były więcej niż jedna tabela kursów walut.(...) Bank (...) S.A.wskazał, że była co do zasady publikowana jedna tabela w ciągu dnia, chyba że były dość istotne zmiany kursu waluty, wówczas publikowana była kolejna tabela. Pełnomocnik powódki ( k. 951) podniósł, że mnogość danych i niejednoznaczność tego jakie kursy należy stosować, bank miał swobodną możliwość wyboru tabel kursowych poprzez odpowiednie kształtowanie marży. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela ww. zdanie, bowiem brak odesłania przy ustalaniu marży do obiektywnych i jednoznacznych danych spowodowało, że jedna strona umowy mogła w sposób dowolny kształtować wysokość zobowiązania drugiej strony umowy.
W ocenie Sądu Okręgowego nie ulega wątpliwości, że umowa stron została zawarta na podstawie wzoru opracowanego i stosowanego przez Bank. Powódka mogła wybrać rodzaj kredytu, który najbardziej jej odpowiadał, uzgodnić kwotę kredytu w walucie polskiej, natomiast nie uzgadniano z nią wszystkich pozostałych postanowień, w szczególności nie uzgadniano kwestii wysokości marży kupna/sprzedaży. Przesłuchani w sprawie świadkowie, którzy brali udział w zawieraniu umów kredytowych z poprzednikiem prawnym pozwanego Banku zeznali, że:
-jeżeli klient chciał coś zmienić to wymagana była zgoda centrali banku, musiał wtedy napisać co by chciał, żeby wyglądało inaczej. Ja musiałem to przesłać w formie scanu lub w formie papierowej i czekać na akceptację bądź odmowę(świadekR. K.k. 774),
- istniała możliwość zwrócenia się do przełożonych w centrali banku o pomoc w zakresie odpowiedzi na pytania, na które pracownik tych odpowiedzi nie znał. Wszystkie decyzje podejmowała centrala, każdy wniosek klienta wymagał akceptacji centrali(świadekK. G.k. 745),
- woddziale nie mieliśmy możliwości negocjowania sposobu wg jakiego kursu będzie przeliczane zadłużenie. Nie wiem co klienci mogli wynegocjować w centrali( świadekE. T.– k. 845v).
Powódka zeznała z kolei że „Nie powiedziano mi, że mogę coś negocjować. Nie wiedziałam, że mogę dostać umowę wcześniej, żeby się z nią zapoznać.B.to zrobił, byłam wtedy policjantką i wiedziałam, że każde słowo ma znaczenie.”(k. 506-507).
W ocenie, Sądu powódka wykazała, że postanowienia umowne nie były z nią uzgodnione indywidualnie w rozumieniuart. 3851§ 1 i 3 k.c.Nie podważa tego ustalenia zawarty w § 11 ust. 3 umowy zapis o rzekomym indywidualnym uzgodnieniu warunków umowy. W istocie przeczą temu zaznania świadków, jak i samej powódki opisujące przebieg czynności poprzedzających zawarcie umowy. W ocenie Sądu zapis ten ma typowo blankietowy charakter. Nie zostało wykazane aby powódka mogła cokolwiek istotnego dla konstrukcji tej umowy negocjować.
W ocenie Sądu należy zatem uznać, że postanowienia odwołujące się do marży i możliwości jej samodzielnego ustalania w ramach tabeli zdefiniowanej w § 17 były sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszały rażąco interesy strony powodowej w rozumieniuart. 3851§ 1 k.c.Takie rozwiązania dawały bowiem Bankowi, czyli tylko jednej ze stron stosunku prawnego, możliwość przerzucenia na kredytobiorców ryzyka wynikającego z bankowego ustalenia wysokości kursów waluty indeksacyjnej i pozostawiały mu w istocie, poprzez ukształtowanie kursu waluty(...), określoną swobodę w zakresie ustalania wysokości jej zadłużenia przez dowolną i pozbawioną jakichkolwiek czytelnych i obiektywnych kryteriów możliwość ustalania kursu przyjmowanego do rozliczenia spłaty kredytu.
W ocenie Sądu przyznanie sobie przez pozwanego we wskazanym postanowieniu § 17 jednostronnej kompetencji do swobodnego ustalania marży, a tym samym kursów przyjmowanych do wykonania umowy prowadzi do wniosku, że postanowienia w tym zakresie były sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszały rażąco interesy powodów w rozumieniuart. 3851§ 1 k.c., oceniane na datę zawarcia umowy (art. 3852k.p.c.– por. uchwała SN z 20.06.2018 r. w sprawie III CZP 29/17).
W świetle powyższych okoliczności w ocenie Sądu wskazane wyżej postanowienie umowy w zakresie, w jakim dotyczy stosowania marży kupna/sprzedaży, dzięki czemu kursy kupna i sprzedaży mogły być swobodnie ustalane przez jedną ze stron umowy (Bank) nie zostało uzgodnione indywidualnie z powódką kształtowało jej zobowiązanie w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy, a zatem miało charakter niedozwolony w rozumieniuart. 3851k.c.i w związku z tym nie wiąże powódki.
Zgodnie z wiążącą wszystkie sądy Unii Europejskiej wykładnią dyrektywy(...)dokonaną przez(...)w powołanym już wyżej wyroku z dnia 3.10.2019 r. w sprawie(...):

a
w przypadku ustalenia, że w umowie zostało zawarte postanowienie niedozwolone w rozumieniu dyrektywy (którą implementowały do polskiego porządku prawnego przepisyart. 3851i nast. k.c.), skutkiem tego jest wyłącznie wyeliminowanie tego postanowienia z umowy, chyba że konsument następczo je zaakceptuje,

a
w drodze wyjątku możliwe jest zastosowanie w miejsce postanowienia niedozwolonego przepisu prawa o charakterze dyspozytywnym albo przepisem, który można by zastosować za zgodą stron, o ile brak takiego zastąpienia skutkowałby upadkiem umowy i niekorzystnymi następstwami dla konsumenta, który na takie niekorzystne rozwiązanie się nie godzi (pkt 48, 58 i nast. wyroku(...)),

b
nie jest możliwe zastąpienie postanowienia niedozwolonego przez odwołanie się do norm ogólnych prawa cywilnego, nie mających charakteru dyspozytywnego, gdyż spowodowałoby to twórczą interwencję, mogącą wpłynąć na równowagę interesów zamierzoną przez strony, powodując nadmierne ograniczenie swobody zawierania umów (dotyczy m.in.art. 56 k.c.,art. 65 k.c.iart. 354 k.c.- por. w szczególności pkt 57-62 wyroku(...)),

c
w przypadku ustalenia, że wyeliminowanie postanowień niedozwolonych powoduje zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy, nie ma przeszkód, aby przyjąć, zgodnie z prawem krajowym, że umowa taka nie może dalej obowiązywać (por. w szczególności pkt 41-45 wyroku(...)),

d
nawet jeżeli skutkiem wyeliminowania niedozwolonych postanowień miałoby być unieważnienie umowy i potencjalnie niekorzystne dla konsumenta następstwa, decyzja co do tego, czy niedozwolone postanowienia mają obowiązywać, czy też nie, zależy od konsumenta, który przed podjęciem ostatecznej decyzji winien być poinformowany o takich skutkach (por. w szczególności pkt 66-68 wyroku(...)).

Podnieść należy, że w wyroku z dnia 29 kwietnia 2021 r. w sprawie(...)Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wskazał, że wykładni art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy(...)należy dokonywać w ten sposób, że z jednej strony nie stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, w wypadku gdy odstraszający cel tej dyrektywy jest realizowany przez krajowe przepisy ustawowe regulujące korzystanie z niego, o ile element ten stanowi odrębne zobowiązanie umowne, które może być przedmiotem indywidualnej kontroli pod kątem nieuczciwego charakteru. Z drugiej strony przepisy te stoją na przeszkodzie temu, by sąd odsyłający usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku poprzez zmianę jego istoty, czego zbadanie należy do tego sądu.
Przenosząc powyższe uwagi na stan faktyczny niniejszej sprawy należy wskazać, że w ocenie Sądu wyeliminowanie z treści § 17 umowy elementów marży kupna i marży sprzedaży skutkuje koniecznością wyeliminowania z umowy całego mechanizmu indeksacji. W świetle zapadłego w dniu 29 kwietnia 2021 r. orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie(...)częściowe wykreślenie warunku nie jest możliwe w przypadku, gdy dwie części warunku umowy są powiązane w taki sposób, że wykreślenie jednej części miałoby wpływ na istotę pozostałej części. Istota mechanizmu zawartego w § 17 umowy sprowadzała się właśnie do przeliczania waluty na kurs kupna lub sprzedaży w zależności czy chodziło o wypłatę, czy spłatę kredytu. Pozbawienie tego mechanizmu elementu marży w sposób istotny zaburza jego istotę, co w konsekwencji w świetle aktualnie dokonanej wykładni przez Trybunał powoduje konieczność eliminacji całego mechanizmu indeksacji.
Eliminacja wyłącznie klauzul abuzywnych odnoszących się do mechanizmu indeksacji skutkowałaby tym, że przedmiotowe umowy w dalszym ciągu nadałaby się do wykonania, jednakże w umowie nie zostało w sposób precyzje określone oprocentowanie kredytu.
W umowie zostało ustalone oprocentowanie zmienne. Oprocentowanie stanowiło sumę marży banku oraz aktualnie obowiązującego indeksu L3 ( § 2 ust. 1 umowy). Sposób ustalania indeksu L3 został określony w § 8 umowy i odnosił się do stawki LIBOR 3 M ( dla lokat międzybankowych trzymiesięcznych). Nie wskazano jednak jakiej waluty dotyczy LIBOR 3M. Wskaźnik ten jest publikowany osobno dla każdej z walut indeksacyjnych. Jest różny dla każdej z nich w tym samym okresie. W umowie bank nie wskazał, że dotyczy on(...). Nie sposób więc zastosować(...)z tej właśnie waluty. Wobec odpadnięcia mechanizmu indeksacji nie sposób domyślać się tej właśnie waluty, jako źródła odniesienia wskazanej stopy referencyjnej.
Z uwagi na brak sposobu określenia oprocentowania nie jest zachowany element odpłatności umowy kredytu, a ustalone raty w PLN nie dają się wyodrębnić. Eliminacyjny skutek pominięcia klauzul abuzywnych, przy zastosowanych zapisach umownych nie pozwala wykonywać umowy.
Z uwagi na powyższe na podstawieart. 189 k.p.c.przy zastosowaniuart. 3851k.c.Sąd orzekł o nieważności umowy w punkcie I wyroku, uznając, że wobec dalszego braku możliwości wykonywania umowy powódka ma interes prawny w ustaleniu treści stosunku prawnego łączącego ją z pozwanym.
Sformułowane przez powódkę główne żądanie pozwu dotyczyło zwrotu świadczeń uiszczonych przez powódkę tytułem spłaty rat kapitałowo-odsetkowych uiszczonych w złotówkach, a także opłat dodatkowych i prowizji.  W ocenie Sądu żądanie to jest usprawiedliwione co do zasady, co jest konsekwencją zapadłego wcześniej orzeczenia w przedmiocie ustalenia, o czym Sąd orzekł w pkt II wyroku.
Jednakże, wobec zakwestionowania wysokości dochodzonego roszczenia przez pozwanego i dodatkowo podniesionego zarzutu przedawnienia, koniecznym stanie się ocena wysokości dochodzonych roszczeń o zapłatę dopiero po prawomocnym przesądzeniu kwestii zasady, zgodnie z przepisemart. 318 § 1 k.p.c.rozstrzygniętej w niniejszym wyroku wstępnym.