Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII U 307/22
Data wyroku: 2022-06-07 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Agnieszka Stachurska, sędzia Agnieszka Stachurska
Słowa kluczowe: Przedawnienie
Podstawa prawna: art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

Sygn. akt VII U 307/22

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 czerwca 2022 roku
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Agnieszka Stachurska
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 czerwca 2022 roku w Warszawie
sprawyB. R.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
o wysokość zadłużenia z tytułu nieopłacenia składek
na skutek odwołaniaB. R.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
z dnia 10 stycznia 2022 roku, znak:(...)

1
oddala odwołanie;

2
zasądza odB. R.na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.kwotę 900 zł (dziewięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

sędzia Agnieszka Stachurska

UZASADNIENIE
B. R.w dniu 14 lutego 2022r. złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z dnia 10 stycznia 2022r., nr(...), określającej wysokość zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od stycznia do maja 2017r. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenieart. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznychi nieuwzględnienie faktu, że nastąpiło przedawnienie należności (odwołanie z dnia 10 lutego 2022r., k. 3 a.s.).
W odpowiedzi na odwołanie sporządzonej w dniu 17 marca 2022r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.wniósł o oddalenie odwołania na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.i o zasądzenie od ubezpieczonej kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Uzasadniając swe stanowisko, organ rentowy wskazał na treśćart. 24 ust. 4, 5f ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. W dalszej części organ rentowy podkreślił, że w przedmiotowej sprawie należności sporne nie uległy przedawnieniu na dzień 20 lipca 2011r., tj. na dzień wejścia w życie ustawy. Należy uwzględnić zawieszenie biegu terminu przedawnienia, które trwa od dnia doręczenia pisma o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji, tj. od 22 października 2021r. do dnia uprawomocnienia się decyzji o wysokości zadłużenia (odpowiedź na odwołanie z 17 marca 2022r., k. 5-6 a.s.).
W piśmie procesowym z dnia 7 kwietnia 2022r. ubezpieczona podtrzymała stanowisko zaprezentowane w odwołaniu, a także wskazała, że nie zgłasza wniosków dowodowych. Podkreśliła, że określone w odwołaniu świadczenia uległy przedawnieniu zgodnie z treściąart. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Doręczenie decyzji już po upływie terminu przedawnienia nie przerywa jego biegu, toteż składki m.in. za styczeń 2017r. nie są już należne(pismo procesowe ubezpieczonej z 7 kwietnia 2022r., k. 14 a.s.).
W piśmie procesowym z 6 maja 2022r. organ rentowy podtrzymywał stanowisko zaprezentowane w odpowiedzi na odwołanie z dnia 17 marca 2022r., zgodnie z którym należności sporne nie uległy przedawnieniu na dzień 20 lipca 2011r., tj. na dzień wejścia w życie ustawy (pismo procesowe organu rentowego z 6 maja 2022r., k. 19 a.s.).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
B. R.,urodzona w dniu (...), prowadząca działalność gospodarczą podfirmą (...), w dniu 19 stycznia 2017r. na druku(...)dokonała zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych z datą powstania obowiązku opłacania składek w dniu 23 stycznia 2017r. Następnie z dniem 1 marca 2017r. dokonała wyrejestrowania, a w dniu 13 kwietnia 2017r. ponownie złożyła druk(...), wskazując dzień 13 kwietnia 2017r. jako datę powstania obowiązku opłacania składek. Wyrejestrowanie z ubezpieczeń nastąpiło z dniem 30 maja 2017r.((...)i(...)nienumerowane karty akt ZUS).
Składki na ubezpieczenia społeczne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy, kiedyB. R.dokonała zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych nie zostały zapłacone(okoliczność bezsporna).
Pismem z 18 października 2021r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.zawiadomiłB. R.o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za ww. okresy podlegania ubezpieczeniom społecznym. Pismo zostało doręczone ubezpieczonej w dniu 22 października 2021r.(zawiadomienie z 18 października 2021r.; potwierdzenie odbioru – nienumerowane karty akt ZUS).Następnie pismem z 22 listopada 2021r. organ rentowy zawiadomił ubezpieczoną o zakończeniu postępowania dowodowego, zakreślając termin 7 dni na wypowiedzenie się. Pismo zostało doręczoneB. R.w dniu 25 listopada 2021r.(zawiadomienie z 22 listopada 2021r.; potwierdzenie odbioru – nienumerowane karty akt ZUS).
W dniu 10 stycznia 2022r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.wydałdecyzję nr (...), w której stwierdził, żeB. R.jest dłużnikiem ZUS z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń(...). Zadłużenie z należnymi odsetkami na dzień wydania decyzji wynosiło łącznie 3.097,27 zł, w tym z tytułu:

1
składek na ubezpieczenia społeczne w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 2017-01 do 2017-05 w kwocie 2.119,19 zł i odsetek – 801,00 zł;

2
składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 2017-01 do 2017-05 w kwocie 177,08 zł i odsetek – 0,00 zł.

W załączniku do wydanej decyzji organ rentowy wskazał, że ww. należności zostały wyliczone za miesiące styczeń, luty, kwiecień i maj 2017r.(decyzja ZUS z 10 stycznia 2022r. z załącznikiem – nienumerowane karty akt ZUS).
Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie powołanych dokumentów, których żadna ze stron nie kwestionowała, a Sąd z urzędu nie znalazł podstaw do tego, aby odmówić im wiarygodności i mocy dowodowej. Ponadto Sąd jako bezsporne przyjął, że ubezpieczona za okresy, kiedy dokonała zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych nie uiściła należnych składek. Na taką okoliczność wskazał Zakład w decyzji i w odpowiedzi na odwołanie, a ubezpieczona tego nie kwestionowała ani nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów, by za miesiące styczeń, luty, kwiecień i maj 2017r. dokonała zapłaty składek.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Rozpoznanie sprawy w analizowanym przypadku nastąpiło na posiedzeniu niejawnym. Taką możliwość dajeart. 1481§ 1 k.p.c.(Dz. U. z 2021r., poz. 11), który przewiduje, że sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, Sąd uzna – mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych – że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. W przedmiotowej sprawie żadna ze stron nie wnioskowała o przeprowadzenie rozprawy, jak również o przesłuchanie świadków i stron. Wobec tego Sąd, mając na uwadze ww. okoliczność, jak również brak możliwości przeprowadzenia przez Sąd z urzędu dowodów wymagających wyznaczenia rozprawy, ocenił, że jej przeprowadzenie nie jest konieczne, co w konsekwencji pozwoliło na rozpoznanie sprawy i wydanie rozstrzygnięcia na posiedzeniu niejawnym. O takim sposobie załatwienia sprawy Sąd wcześniej uprzedził strony, powołując się dodatkowo na art. 15 zzs1ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych(Dz. U. z 2020r., poz. 1842)i udzielając stronom tygodniowego terminu na złożenie pism procesowych prezentujących ich stanowiska w sprawie(k. 21-22 a.s.).
Przechodząc do rozważań dotyczących zasadności odwołania, tytułem wstępu należy wskazać, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998r.(tekst jedn. Dz. U. z 2022r. poz. 1009 –dalej jako ustawa systemowa lub u.s.u.s.)obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność. Na mocy art. 13 pkt 4 u.s.u.s., osoby prowadzące działalność gospodarczą podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o działalności gospodarczej. W świetle art. 16 ust. 4 i art. 17 ust. 3 u.s.u.s. osoby prowadzące działalność pozarolniczą (gospodarczą) finansują w całości, z własnych środków, a także sami obliczają i przekazują co miesiąc do Zakładu, składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe.
O wskazanym wyżej obowiązku mowa jest także w art. 46 ust. 1 u.s.u.s., zgodniez którym płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Nadto, stosownie do treściart. 47 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, nie później niż:

1
do 10 dnia następnego miesiąca - dla osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie za siebie;

2
do 5 dnia następnego miesiąca - dla jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych;

3
do 15 dnia następnego miesiąca - dla pozostałych płatników.

Od nieopłaconych w terminie składek, w myślart. 23 ust. 1u.s.us. należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych wustawie z dnia29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa, z wyłączeniemart. 56a. Z kolei zgodnie z art. 32 ustawy systemowej do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.
Nie ma przy tym również wątpliwości, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest władny egzekwować wspomniany wyżej obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia oraz stwierdzać zarówno istnienie i wysokość zobowiązania z tego tytułu. O kompetencjach organu rentowego w tym zakresie wprost stanowi art. 83 ust. 1 ustawy systemowej.
Analizując rozpatrywaną sprawę, Sąd Okręgowy miał na względzie, że ubezpieczona nie kwestionowała, że jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą powinna opłacać składki. Nie wskazywała również, by zapłaty składek dokonała oraz by należności, które ZUS wskazał były błędnie wyliczone. Mimo tego Sąd, stosując powołane przepisy, dokonał weryfikacji ich wysokości, stwierdzając, że zostały prawidłowe obliczone przy uwzględnieniu okoliczności, że w styczniu 2017r. ubezpieczona prowadziła działalność przez część miesiąca (od 23 stycznia do 31 stycznia). Podobnie było w kwietniu i w maju (od 13 kwietnia do 30 kwietnia oraz od 1 maja do 30 maja). Ta okoliczność nie została jednak pominięta przez ZUS, który za wymienione miesiące obliczył należne składki tylko za odpowiednią ich część oraz naliczył odsetki.
Zagadnieniem, które w związku ze stanowiskiem ubezpieczonej, jest w sprawie kluczowe, jest kwestia przedawnienia należności składkowych, na jakie wskazuje zaskarżona decyzja. Formułując zarzut przedawnienia ubezpieczona powołała się naart. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zarzucając organowi rentowemu jego naruszenie. W odpowiedzi na ten zarzut pełnomocnik Zakładu powołał się na treśćart. 24 ust. 4, 5f ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych.Art. 24 ust. 4stanowi, że należności z tytułu składek (taka regulacja obowiązuje  od 1 stycznia 2012r.) ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5 i 6. Należności objęte zaskarżoną decyzją dotyczyły nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oraz na FP i FGŚP z okresu między styczniem a majem 2017r. Datą wymagalności każdej z należności składkowych był 10-ty dzień następnego miesiąca, zgodnie z art. 47 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s., a więc odpowiednio 10 luty 2017r. – za styczeń; 10 marzec 2017r. – za luty, 10 maj 2017r. – za kwiecień i 10 czerwiec 2017r. – za maj. W tej sytuacji 5-letni termin przedawnienia upływałby odpowiednio 10 lutego 2022r., 10 marca 2022r., 10 maja 2022r. i 10 czerwca 2022r. Tymczasem zaskarżona decyzja została wydana w dniu 10 stycznia 2022r., a więc zanim termin przedawnienia upłynął. Niezależnie od tego, zgodnie ze stanowiskiem ZUS, nastąpiło zawieszenie biegu przedawnienia. Przypadki, w których to następuje, uregulowane zostały w art. 24 ust. 5 - 6 ustawy systemowej. Organ rentowy słusznie powołał się na art. 24 ust. 5f u.s.u.s., który stanowi, że w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.
Wobec zacytowanej treści ww. przepisu wysłanie do ubezpieczonej zawiadomienia o wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie ustalenia wysokość jej zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek należy traktować jako czynność skutkującą zawieszeniem biegu terminu przedawnienia określonego w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Taki pogląd znajduje potwierdzenie w wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2020r., III AUa 975/18, który rozpoznając sprawę o zbliżonym stanie faktycznym stwierdził, że „w pojęciu decyzji ustalającej obowiązek opłacania składek mieści się decyzja, której przedmiotem jest stwierdzenie wymiaru zadłużenia składkowego”. W dalszej części uzasadnienia powyższego orzeczenia, w ślad za orzecznictwem sądów administracyjnych, Sąd Apelacyjny wskazał, iż „za datę wszczęcia postępowania z urzędu należy przyjąć pierwszą czynność w sprawie wobec strony podjętą przez organ administracji z urzędu”(zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 października 1999r., IV ASA. 1364/97). Z tej perspektywy zaskarżona decyzja z dnia 10 stycznia 2022r., dotycząca stwierdzenia wymiaru zadłużenia składkowego, niewątpliwie stanowiła decyzję ustalającą obowiązek opłacania składek, a co za tym idzie, wszczęcie postępowania poprzedzającego jej wydanie wywiera wpływ na bieg terminu przedawnienia. Skoro art. 24 ust. 5f u.s.u.s. przewiduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia „od dnia wszczęcia postępowania” w ujęciu określonym cytowanym wyżej orzeczeniem, to za dzień, w którym doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia należy uznać dzień 22 października 2021r., kiedy to ubezpieczona odebrała zawiadomienieo wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia wysokości należności z tytułu składek. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie(zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 5 grudnia 2019r., III AUa 501/18; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 18 września 2019r., III AUa 510/19).
Uwzględniając zaprezentowaną argumentację, Sąd Okręgowy zważył, że bieg terminu przedawnienia należności ubezpieczonej z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oraz FP i FGŚP za styczeń 2017r., luty 2017r., kwiecień 2017r. i maj 2017r. podlega zawieszeniu począwszy od dnia doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji, tj. od 22 października 2021r. do dnia uprawomocnienia się decyzji o wysokości zadłużenia. Decyzja ta, z uwagi na toczące się w niniejszej sprawie postępowanie odwoławcze, nie jest prawomocna, tym samym bieg terminu przedawnienia w dalszym ciągu pozostaje zawieszony. Żadna z należności składkowych wskazanych w decyzji nie uległa zatem przedawnieniu.
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. Sąd przyjął, że w rozpatrywanej sprawie zarówno wysokość zaległości z tytułu należności składkowych, jak i podstawa ich naliczenia, została udowodniona przez organ rentowy (art. 34 ustawy systemowej) i nie została przezB. R.skutecznie podważona. Ubezpieczona nie kwestionowała ustalonej i przyjętej przez ZUS wysokości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, jak również nie zaprzeczyła, by takie zaległości po jej stronie faktycznie wystąpiły. Odwołanie podlegało więc oddaleniu na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.
O kosztach zastępstwa procesowego Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 99 k.p.c.w zw.art. 98 § 1 i 3 k.p.c., zasądzając od ubezpieczonej – jako strony przegrywającej – na rzecz organu rentowego kwotę, która została ustalona na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych(Dz. U. z 2018r. poz. 265)oraz przy uwzględnieniu okoliczności, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek. W takiej sytuacji koszty zastępstwa procesowego powinny zostać ustalone według stawek liczonych od wartości przedmiotu sporu(zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2019r., III UZP 9/19), a ta objęła należnościz tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami, które stanowią łącznie 2.297,00 zł (art. 1261§ 3 k.p.c.). W tej sytuacji zasądzeniu od ubezpieczonej na rzecz organu rentowego podlegała kwota 900 zł, o jakiej mowa w § 2 pkt 3 ww. rozporządzenia.