Sąd Okręgowy w Toruniu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1458/20
Data wyroku: 2021-09-16 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Andrzej Westphal
Słowa kluczowe: Dzierżawa
Podstawa prawna: art. 693 k.c.

Sygn. akt I C 1458/20WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJDnia 16 września 2021r.Sąd Okręgowy w Toruniu, I Wydział Cywilnyw składzie następującym:Przewodniczący: sędzia Andrzej WestphalProtokolant: starszy sekretarz sądowy Katarzyna Chudzińskapo rozpoznaniu w dniu: 9 września 2021r. w Toruniuna rozprawiesprawy z powództwa:A. (...)z siedzibą wT.
przeciwko:M. J. (1),M. J. (2),M.M. J. (3)iM. J. (4)o zapłatęI . oddala powództwo ,II . zasądza od powodaA. (...)z siedzibą wT.solidarnie na rzecz pozwanychM. J. (1),M. J. (2),M. J. (5)iM. J. (4)kwotę 5.468,00 zł ( pięć tysięcy czterysta sześćdziesiąt osiem ) z tytułu zwrotu kosztów procesu .Sygn. akt I C 1458/20UZASADNIENIEPowódA. (...)wT.wniósł pozew przeciwko:M. J. (1),M. J. (2),M. J. (5)iM. J. (4)o zapłatę kwoty 91.000,00 zł z odsetkami za opóźnienie wynoszącymi 1 % za każdy dzień zwłoki .W piśmie z dnia 1 września 2020r. powód wskazał ,że datą początkową biegu odsetek jest dzień 30 września 2016r. oraz ograniczył żądanie do kwoty 90.790,00 zł ( k. 40 – 44 ) .Pozwani wnosili o oddalenie powództwa ( k. 66- 68 v ).Sąd ustalił , co następuje :Pozwani są spadkobiercamiJ. J. (1), który był rolnikiem .Okoliczności bezspornePowód prowadzi lotnisko na gruncie Skarbu Państwa , który ma w użytkowaniu wieczystym . Jego powierzchnia wynosi około 270 ha , z czego około 156 ha to grunt pokryty trawą . Powód zawsze miał zawartą umowę z rolnikiem , który kosił trawę na płycie lotniska . Nie płacił czynszu dzierżawnego , a tylko zabierał dla siebie siano i w ten sposób następowało rozliczenie .Powód nie miał statusu rolnika i przez to nie mógł otrzymywać dopłaty obszarowej z Unii Europejskiej do areału pokrytego trawą . Na naradzie aeroklubów dyrektor powodaJ. R.dowiedział się o możliwości uzyskania dopłaty w ten sposób ,że należy zawrzeć umowę dzierżawy z rolnikiem oraz aneks , w którym byłaby ujęta kwestia dopłat .(...)takie umowy zawierały . W umowie dzierżawy określano , że co najmniej raz w roku trawa ma być skoszona i zebrana , natomiast w aneksie ustalano sposób podziału dotacji w ten sposób ,że 30 % otrzymywał rolnik , a 70 % - aeroklub .Dowód : przesłuchanie za stronę powodowąJ. R.k. 139 v iJ. W.k. 140 v – 141 ,W dniu 20 lutego 2013r. została zawarta „Umowa dzierżawy” pomiędzyGospodarstwem Rolnym (...), aA. (...)wT.. Jej § 3 miał brzmienie :„A. (...)oświadcza , że zezwala PanuJ. J. (1)na korzystanie z tzw. Użytków zielonych poprzez zbieranie dla siebie z płyty lotniska tj. obszaru określonego w § 1 umowy trawy przy zachowaniu następujących warunków :- trawy stanowiące użytki zielone winny być skoszone minimum dwa razy w roku tj. pierwsze koszenie na przełomie maja i czerwca , drugie koszenie na przełomie sierpnia i września- termin koszenia i innych zabiegów agrotechnicznych nie może kolidować z użytkownikami lotniska i terminy koszenia i zabiegów agrotechnicznych winny być uzgadniane zD. (...)” .W § 4 postanowiono : „ PanJ. J. (1)zobowiązuje się w zamian za plony użytków zielonych do świadczenia nieodpłatnie następujących prac :- wyrównywanie terenu lotniska w każdym roku na wiosnę poprzez usunięcie kretowisk , likwidacje kolein i innych nierówności- nawożenia , wapnowania , wałowania i koszenia trawy w celu utrzymania użytków zielonych w należytym porządku- innych prac i nakładów ustalonych przez strony w aneksach do niniejszej umowy” .Umowa została zawarta na czas określony tj. do końca 2023 roku z możliwością jej przedłużenia o następne 10 lat ( § 5 ust. 1 ) .Paragraf 6 stanowił: „Pożytki przysługujące z płatności obszarowych przysługujące po integracji z Unią Europejską określone będą odrębnym aneksem” .Dowód : przesłuchanie za stronę powodowąJ. R.k. 139 v iJ. W.k. 140 v , przesłuchanie pozwanegoM. J. (2)k. 141 , umowa k. 21 - 22 ,W dniu 15 maja 2013r. te same strony zawarły(...)nr 1 (porozumienie) do umowy zawarty w dniu 20.02.2013r. ” . Ustalono w nim ,że:„Obszar , z którego PanJ. J. (1)zbiera trawę wynosi 156 ha ( wg(...)) . Przedmiotowy obszar jest objęty dopłatami z UE przewidzianymi dla obszarów zielonych . Okoliczność ta potwierdzona będziedecyzją numer (...)z dnia 25.03.2014(...)” .Strony potwierdzają ,że wypłacone dopłaty UE dzielone będą następująco:- z tytułu opłaty podstawowej :70 % dlaA. (...)30% dla PanaJ. J. (1)- z tytułu dopłat uzupełniających70% dlaA. (...)30% dla PanaJ. J. (1)Otrzymujący dopłaty PanJ. J. (1)zobowiązany jest w terminie 7 dni od dnia ich otrzymania przekazać w wysokościach w/w na kontoA. (...):(...)Bank.Nieuregulowane należności w terminie 7 dni spowoduje naliczenie odsetek od niniejszych kwot w wysokości 1% za każdy dzień zwłoki .1Podstawę rozliczenia stanowić będą decyzje stosownych organów o przyznaniu dopłat i należności .2Porozumienie wchodzi w życie z dniem podpisania i obowiązywać będzie przez okres trwania umowy z dnia 20.02.2013r.3Porozumienie sporządzone jest w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach po jednym dla każdej ze stron”.Dowód: przesłuchanie za stronę powodowąJ. R.k. 139 v iJ. W.k. 140 v , przesłuchanie pozwanegoM. J. (2)k. 141 ,Aneks k. 23 ,J. J. (1)dokonał następujących wpłat :1Data operacji bankowej - 28 kwietnia 2014r., kwota 79.523,00 PLN , tytuł „dopłata do gruntów rolnych 70 % za 2013r. zgodnie z umową „2Data operacji bankowej – 4 lutego 2015r. , kwota 75.000,00 PLN , tytuł „dopłaty bezpośrednie”.3Data operacji bankowej – 9 sierpnia 2016r. , kwota 10.000,00 zł , tytuł „przelew dzierżawa”.4Data operacji bankowej – 13 października 2016r. , kwota 42.210,00 zł , tytuł „czynsz za dzierżawę” .5Data operacji bankowej – 4 lipca 2017r. , kwota 40.000,00 zł , tytuł „czynsz za dzierżawę” .6Data operacji bankowej – 28 grudnia 2017r. , kwota 19.000,00 zł, tytuł „zapłata za czynsz dzierżawny” .7Data operacji bankowej – 3 grudnia 2018r. , kwota 23.000,00 zł, tytuł „czynsz za dzierżawę” .Dowód: dowody wpłat k. 46 – 52 .Sąd zważył , co następuje:Stan faktyczny sąd ustalił na podstawie zeznań przedstawicieli powoda , pozwanegoM. J. (2)oraz dowodów wpłat . Dowody te są spójne, wzajemnie się uzupełniają i tworzą niesprzeczną całość. Z tych przyczyn sąd dał im w pełni wiarę . Nie było okolicznością istotną dla rozstrzygnięcia sprawy to w jaki sposóbJ. J. (2)wywiązywał się z prac agrotechnicznych na lotnisku. Sąd nie czyni więc ustaleń na podstawie zeznań świadkaD. L.( k. 105 – 105 v ) , oraz przesłuchania pozwanegoM. J. (4)( k. 142 v ) , które dotyczyły tych okoliczności. Przesłuchanie pozwanejM. J. (1)( k. 141 ) nic nie wniosło do sprawy , gdyż nie posiadała ona żadnej wiedzy przydatnej dla jej rozstrzygnięcia .Stan faktyczny istotny dla rozstrzygnięcia sprawy był niesporny o tyle, że żadna ze stron nie kwestionowała faktu zawarcia umowy dzierżawy i aneksu.Jednym z zarzutów zgłoszonych w odpowiedzi na pozew była nieważność(...)ze względu na obejście prawa ( k. 67 v – 68 ) . Argument ten miał podstawowe znaczenie . Jeżeli bowiem okazałoby się , że umowa jest nieważna to nie istniałaby potrzeba badania zarzutu przedawnienia , czy prawidłowości obliczenia kwoty dochodzonej pozwem.W okresie zawarcia(...)obowiązywałaustawa z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego( tekst jednolity z dnia 30 sierpnia 2012r. – Dz. U. z 2012r. , poz. 1164 ) . Regulowała ona , między innymi, zasady i tryb przyznawania rolnikom płatności bezpośredniej , płatności uzupełniającej , płatności cukrowej , płatności do pomidorów oraz wsparcia bezpośredniego (art. 1 ust. 2 pkt a ). W art. 2 pkt 14 stwierdzono ,że użyte w ustawie określenie „rolnik” – oznacza rolnika w rozumieniu art. 2 lit a rozporządzenia nr 73/2009. Chodzi tu o rozporządzenie z dnia 19 stycznia 2009r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników ( Dz.Urz. UE L 30 , str. 16 ). Zgodnie z art. 2 tego aktu prawnego:„ Do celów niniejszego rozporządzenia mają zastosowanie następujące definicje:a)"rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną lub grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz która prowadzi działalność rolniczą”.Art. 7 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. określał warunki przyznania rolnikowi jednolitej płatności obszarowej . Z tej ustawy jednoznacznie wynika, że przysługiwała ona właśnie rolnikowi , a nie jakiemuś innemu podmiotowi . Jest to oczywiste . W tej formie pomocy chodziło bowiem o wspieranie rolnictwa, a nie jakiś innych celów np. lotnictwa . Powód doskonale zdawał sobie z tego sprawę . Mimo to , chciał otrzymywać te środki . Dlatego skorzystał z konstrukcji prawnej polegającej na zawarciu umowy dzierżawy z rolnikiem oraz aneksu , którego istotą było to ,że rolnik (J. J. (1)) miał dzielić się dotacją z powodem , czyli przekazywać mu jej część. Umowa dzierżawy była potrzebna po to ,żeby rolnik dysponował tytułem prawnym do nieruchomości . Jednolita płatność obszarowa przysługiwała rolnikowi , który był posiadaczem gruntów (art. 7 ust. 1 pkt 1 ). Nie musiał więc być ich właścicielem .(...)miał charakter odrębnej umowy . W żaden sposób nie jest bowiem powiązany z umową dzierżawy , oprócz tego ,że jest wymieniony w jej § 6. Kwoty z(...)nie stanowiły czynszu dzierżawnego mimo, że na niektórych dowodach wpłat dokonywanych przezJ. J. (1)znalazło się takie sformułowanie . Z umowy dzierżawy nie wynika bowiem ,że miała to być forma zapłaty czynszu . Dyrektor powoda także wprost przyznał ,że to nie był czynsz Na pytanie sądu dlaczego w pewnych dokumentach pojawia się słowo czynsz , zeznał bowiem : „(…) główna umowa to była umowa dzierżawy i może dlatego to słowo pojawia się , ale nie ma to znaczenia , bo chodziło o to ,że myśmy rozliczali się przez te dotacje ( k. 140 ). Należy także zwrócić uwagę , że także poprzednio , mimo zawarcia umowy dzierżawy dzierżawca nie płacił czynszu . DyrektorJ. R.zeznał : „My zawsze mieliśmy jakiś kontakt z rolnikiem który kosił trawę i zabierał ją dla siebie i w ten sposób się rozliczaliśmy” ( k. 139 v ) . „Zabranie trawy” jest natomiast pożytkiem z dzierżawionego gruntu, a nie czynszem . Nie stanowi więc żadnej korzyści dla wydzierżawiającego . Nie jest więc jakąkolwiek formą „rozliczenia” . Wprost wynika to zart. 693 § 1 k.c.Zgodnie z tym przepisem: „Przez umowę dzierżawy wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony lub nieoznaczony , a dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz”. Dla powoda istotą umowy dzierżawy było więc to ,żeby dzierżawca kosił trawę i ją zabierał ,czyli utrzymywał przez to możliwość korzystania z lotniska , a nie otrzymywanie jeszcze czynszu. Jest to sprzeczne z cytowanym przepisem i istotną umowy dzierżawy , ale jak widać było to rozwiązanie zadowalające obie strony. W istocie więc umowa dzierżawy zawarta zJ. J. (1)nie odbiegała od tego schematu . Również i tym razem nie ma mowy o czynszu . Zmiana w relacji powoda z rolnikiem polegała natomiast na tym , że powód chciał korzystać z dotacji unijnej . To było przedmiotem(...).Zgodnie zart. 58 § 1 k.c.: „Czynność prawna sprzeczna z ustawą lub mająca na celu obejście ustawy jest nieważna , chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek , w szczególności ten , iż w miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy”.(...)miał na celu obejście ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. i uzyskanie w ten sposób środków z dopłat unijnych , które nie należały się powodowi . Nie był bowiem rolnikiem . Umowa w postaci(...)jest więc nieważna. Żaden przepis nie stanowi , żeby w miejsce jej postanowień mogły wejść odpowiednio jakieś inne przepisy.Mając na uwadze powyższe ustalenia i rozważania sąd oddalił powództwo. Zbędne więc było czynienie jakichkolwiek dalszych ustaleń i ocen.Skoro powód przegrał sprawę , to obciążał go zwrot kosztów procesu na rzecz pozwanych –art. 98 § 1 i art. 99 k.p.c.Na koszty te składało się wynagrodzenie radcy prawnego w kwocie 5.400 zł oraz opłaty skarbowe od pełnomocnictw – 68,00 zł. Stosując odpowiednioart. 105 § 2 k.p.c.zwrot tych kosztów został zasądzony solidarnie. Wysokość wynagrodzenia pełnomocnika ustalono na podstawie § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( Dz. U. z 2018r. , poz. 265 ) .