Sąd Apelacyjny w Poznaniu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 512/21
Data wyroku: 2022-06-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Marta Sawińska
Słowa kluczowe: Wysokość świadczenia
Podstawa prawna: art. 15c i 32 ust 1 pkt 1 ustawy z 18.02.1994r.  o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji (...).

Sygn. aktIII AUa 512/21

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 czerwca 2022 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Marta Sawińska
Protokolant: Emilia Wielgus
po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2022 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym
sprawyH. C.
przeciwko(...)Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wW.
o wysokość emerytury policyjnej i policyjnej renty inwalidzkiej
na skutek apelacji(...)Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wW.
od wyroku Sądu Okręgowego w Koninie
z dnia 16 marca 2021 r. sygn. akt III U 813/18

1
oddala apelację;

2
zasądza od(...)Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

i Administracji wW.na rzeczH. C.kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.
sędzia Marta Sawińska

UZASADNIENIE
Decyzjami z dnia 18 maja 2017r. o ponownym ustaleniu wysokości policyjnej emerytury (znak:(...)) oraz o ponownym ustaleniu wysokości policyjnej renty inwalidzkiej (znak:(...))(...)Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych ponownie ustalił wysokość świadczeńH. C.od 1 października 2017r.
W decyzji dotyczącej emerytury wskazano, że podstawę wymiaru świadczenia stanowi kwota 5.057,79 zł. Emerytura wynosi 73,67% podstawy wymiaru, a jej łączna wysokość wynosi 3.726,07 zł. Dalej organ rentowy wskazał, że ustalona wysokość emerytury jest wyższa od kwoty 2.069,02 zł, tj. przeciętnej emerytury ogłoszonej przez Prezesa ZUS, wobec tego wysokość emerytury ogranicza się do kwoty 2.069,02 zł. Jako podstawę prawną decyzji wskazano przepisy -art. 15cw związku zart. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, a także otrzymaną z IPN informację z dnia 8 marca 2017r.
W decyzji dotyczącej renty inwalidzkiej wskazano, że podstawę wymiaru świadczenia stanowi kwota 5.077,74 zł. Łączna wysokość renty inwalidzkiej z tytułu zaliczenia do II grupy stanowi 49,17% podstawy wymiaru i wynosi 2.496,72 zł. Tak ustalona wysokość renty jest wyższa od kwoty 1.510,71 zł, tj. przeciętnej renty z tytułu niezdolności do pracy ogłoszonej przez Prezesa ZUS, wobec tego wysokość renty ogranicza się do kwoty 1.510,71 zł. Jako podstawę prawną decyzji wskazano przepisy -art. 22aw związku zart. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, a także otrzymaną z IPN Informację z dnia 8 marca 2017r.
Odwołanie od powyższych decyzji złożyłaH. C., wniosła o uchylenie decyzji i zasądzenie kosztów procesu. Odwołująca wskazała, że służbę w resorcie spraw wewnętrznych podjęła z zamiarem zwalczania przestępczości godzącej w bezpieczeństwo państwa polskiego, zwalczania przestępczości kryminalnej i różnego rodzaju patologii społecznych, a nie w celu prowadzenia działalności skierowanej przeciwko wolnościowym dążeniom Narodu Polskiego. Służbę rozpoczęła 25 stycznia 1976r. jako telefonistka w(...)wK.. Następnie rozkazem personalnym z dniem 1 listopada 1979r. została przeniesiona do Wydziału(...)wK., gdzie pracowała jako maszynistka do 15 grudnia 1981r. Przez kolejne 11 lat pracowała jako sekretarka – maszynistka w Wydziale(...)(...)wK.. W 1990r. nie podlegała weryfikacji, ponieważ od kilku lat pracowała w pionie(...)Od 1 lutego 1992r. została referentem(...)wK.. Pracując w pionie zwalczania przestępczości kryminalnej w międzyczasie podnosiła swoje kwalifikacje zawodowe. Przez cały okres pracy, do momentu zwolnienia ze służby i nabycia prawa do emerytury policyjnej w pełnym wymiarze czasu pracy pracowała w pionie(...)a przez ostatnie dwa lata służby jako asystent Zespołu(...)K.wK.. Wskazała, że uczciwa i ofiarna służba oraz kwalifikacje zawodowe pozwoliły jej na awanse na kolejne stanowiska służbowe. W trakcie pracy była wielokrotnie odznaczana i nagradzana nagrodami pieniężnymi. Podkreśliła, że nigdy nie dopuściła się naruszenia prawa, swoje obowiązki służbowe wykonywała w sposób nie naruszający praw i godności innych osób, a stanowiska służbowego nie wykorzystywała do celów pozasłużbowych. Obowiązki wykonywała zgodnie z etyką zawodową oraz powszechnie obowiązującymi zasadami moralnymi. Nigdy nie była karana sądownie, administracyjnie i dyscyplinarnie. Nie dopuściła się jakiegokolwiek sprzeniewierzenia swoich powinności, jako funkcjonariusz policji i obywatel. Wskazała, że w trakcie dwuletniego okresu pracy w organach bezpieczeństwa jako zwykła maszynistka nie podejmowała oraz nie prowadziła działalności skierowanej przeciwko wolnościowym dążeniom Narodu Polskiego. Podniosła, że dwuletni okres służby jako maszynistka w organach bezpieczeństwa nie powinien rzutować na cały nieskazitelny przebieg służby i okres ten należy zaliczyć ew. do kategorii „krótkotrwałej służby”.
Wyrokiem z 16 marca 2021 r. Sąd Okręgowy w Koninie, sygn. III U 813/18 zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał wnioskodawczyniH. C.prawo do obliczenia policyjnej renty inwalidzkiej i emerytury policyjnej poczynając od 1 października 2017r. z pominięciem art. 22a oraz art. 15c ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (pkt 1 wyroku) oraz zasądził od pozwanego na rzecz odwołującej kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt 2 wyroku).
Powyższy wyrok zapadł w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:
H. C.(ur. (...)) od 1 sierpnia 1975r. do 25 stycznia 1955r. była zatrudniona wGospodarstwie Rolnym (...)na stanowisku stażystki pionu ogólnego.
W dniu 25 stycznia 1975r. odwołująca została zatrudniona w Komendzie(...)wK.w Wydziale(...)na stanowisku(...)Faktycznie wykonywała jednak czynności w sekretariacie w Wydziale(...)Pracowała jako pomoc technika, który zajmował się zaopatrywaniem w sprzęt łączności komendy i opracowywała dokumenty zaopatrzeniowe.
W 1976r. odwołująca ukończyła Szkołę(...)wP..
Z dniem 1 listopada 1979r.H. C.została przeniesiona na stanowisko maszynistki do Wydziału(...)(...)wK.. Wydział(...)zajmował się kontrwywiadem. Do obowiązków odwołującej należało przepisywanie dokumentów, notatek.H. C.nie miała wówczas kontaktu z opozycją. Nie brała udziału w przesłuchiwaniach, przeszukaniach i zatrzymaniach. Nie podejmowała działań operacyjnych i nie miała możliwości podejmowania samodzielnych decyzji. Nie pozyskiwała również osobowych źródeł informacji.
Następnie z dniem 16 grudnia 1981r.H. C.została mianowana na stanowisko sekretarza – maszynistki w Sekretariacie Wydziału(...)(...)wK.. Do jej obowiązków należało przyjmowanie poczty, dziennikowanie, dzielenie poczty pomiędzy pracowników, archiwizowanie dokumentów.
Odwołująca pracowała na tym stanowisku do zmian ustrojowych w Polsce. Z uwagi na charakter pracy nie podlegała weryfikacji do służby w Policji. Z dniem 31 lipca 1990r. została mianowana referentem w Wydziale(...)wK.. Zajmowała się wówczas przestępczością kryminalną nieletnich, kradzieżami, włamaniami.
W dniu 10 lutego 2006r.H. C.została zwolniona ze służby.
W trakcie służby w(...)odwołująca nie podjęła bez wiedzy przełożonych współpracy z opozycją.
Wnioskiem z dnia 6 lutego 2006r.H. C.wystąpiła o przyznanie emerytury policyjnej.
Decyzją z dnia 2 marca 2006r.(...)Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA przyznał wnioskodawczyni prawo do emerytury policyjnej od 11 lutego 2006r. W decyzji wskazano, że emerytura z tytułu wysługi lat wynosi 75% podstawy wymiaru. Jednocześnie organ rentowy wskazał, że wypłata emerytury ulega zawieszeniu do 28 lutego 2007r. z uwagi na pobieranie rocznego uposażenia wynikającego z art. 117 ustawy o służbie w Policji.
W dniu 31 lipca 2006r. odwołująca wystąpiła o przyznanie prawa do renty inwalidzkiej.
Decyzją z dnia 2 sierpnia 2006r.(...)Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA przyznał wnioskodawczyni prawo do policyjnej renty inwalidzkiej. Renta z tytułu ustalonego inwalidztwa wyniosła 70% podstawy wymiaru, tj. kwotę 2.655,09 zł.
W związku z powyższym(...)Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA kolejną decyzją z dnia 2 sierpnia 2006r. zmienił emeryturę policyjną przyznanąH. C.w ten sposób, że podwyższył emeryturę o 15% podstawy wymiaru z tytułu inwalidztwa pozostającego w związku ze służbą, tj. o kwotę 568,95 zł. Jednocześnie organ rentowy wskazał, że emerytura z tym podwyższeniem wynosi 3.034,39 zł (nie więcej niż 80% podstawy wymiaru).
W dniu 1 marca 2009r. wysokość emerytury odwołującej po waloryzacji wynosiła 3.428,75 zł.
W dniu 23 stycznia 2009r. została uchwalona ustawa o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin oraz ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U.2009.24.145), tzw. „ustawa dezubekizacyjna”, przy przyjęciu, że „niedopuszczalne jest dalsze trwanie systemu prawnego, który przewiduje dla m.in. byłych funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa państwa wysokie przywileje emerytalne, szczególnie w kontekście trudnej obecnie sytuacji materialnej wielu ludzi walczących w tych latach o wolność, niepodległość i prawa człowieka”. Na mocy tej ustawy wustawie z dnia 18 lutego 1994r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzindodanoart. 15b, zgodnie z którym okresy służby w organach bezpieczeństwa państwa podlegały zaliczeniu do emerytury w wymiarze po 0,7% podstawy wymiaru, zamiast dotychczasowego 2,6%. Ustawa likwidowała przywileje funkcjonariuszy.
W wykonaniu tej ustawy Instytut Pamięci Narodowej Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu(...)Biuro(...)wP.na podstawieart. 13a ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin(Dz.U.2004.8.67 ze zm.) na podstawie posiadanych akt osobowych złożył informację o przebiegu służby odwołującej nr(...)wg której odwołująca w okresie od 1 listopada 1979r. do 16 grudnia 1981r. pełniła służbę w organach bezpieczeństwa państwa, o których mowa wart. 2 ustawy z 18 października 2006r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów(Dz.U.2007.63.425 ze zm.).
W oparciu o tą informację decyzją z dnia 26 października 2009r. pozwany organ rentowy na podstawieart. 15bw związku zart. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzinponownie ustalił wysokość emerytury wnioskodawczyni wraz z podwyższeniem w związku z inwalidztwem w kwocie 3.428,75 zł w wysokości 80% podstawy wymiaru. Do ustalenia wysokości emerytury przyjęto wysługę emerytalną według wykazu i informacji IPN. Za okres objęty informacją IPN przyjęto 0,7% za każdy rok służby i 2,6% za każdy rok służby lub okresów równorzędnych ze służbą w pozostałym okresie, o których mowa w latach 1944-90.
Od powyższej decyzji odwołała sięH. C..
Sąd Okręgowy w Warszawie XIII Wydział Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2011r. wydanym w sprawie o sygn. akt XIII U 2905/10 zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że za okres służby odwołującej dnia 16 grudnia 1981r. emerytura wynosi 2,6% podstawy wymiaru, a w pozostałym zakresie odwołanie oddalił.
Od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 14 kwietnia 2011r. apelację wniosła odwołująca i(...)Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wW., a Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z 30 grudnia 2011r. wydanym w sprawie III AUa 1010/11 uchylił zaskarżony wyrok w całości i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 5 listopada 2012r. wydanym w sprawie XIII U 226/12 oddalił odwołania.
Od powyższego wyroku apelację wniosła odwołująca, a Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z 17 kwietnia 2014r. wydanym w sprawie III AUa 3863/12 oddalił apelację.
W dniu 1 marca 2017r. wysokość emerytury odwołującej po waloryzacji wynosiła 4.046,23 zł.
Kolejną „ustawą dezubekizacyjną”, tj. ustawą z dnia 16 grudnia 2016r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U.2016.2270), doszło do ponownej regulacji wysokości świadczeń funkcjonariuszy pracujących przed 1990r.
Na mocy tej ustawy wustawie z dnia 18 lutego 1994r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzinuchylonoart. 15bi dodanoart. 15c, na podstawie którego obniżono emerytury policyjne.
Zgodnie z art. 15c, w przypadku osoby, która pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa i która pozostawała w służbie przed dniem 2 stycznia 1999r., emerytura wynosi: 0% podstawy wymiaru - za każdy rok tej służby a przy tym, emerytury nie podwyższa się zgodnie z art. 15 ust. 2 i 3 ustawy nowelizowanej, jeżeli okoliczności uzasadniające podwyższenie wystąpiły w związku z pełnieniem służby na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b. Jednocześnie ustawodawca wprowadził ograniczenie, zgodnie z którym wysokość emerytury ustalonej zgodnie z art. 15c ust. 1 i 2 nie może być wyższa niż miesięczna kwota przeciętnej emerytury wypłaconej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Na podstawie przepisów tej Ustawy Instytut Pamięci Narodowej Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Oddziałowe Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej wP.przedstawiło pozwanemu informację o przebiegu służby odwołującej nr(...)z 8 marca 2017r., zgodnie z którą potwierdzono na podstawie posiadanych akt osobowych, żeH. C.w okresie od 1 listopada 1979r. do 15 grudnia 1981r. pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa wart. 13b ustawy z 18 lutego 1994r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin.
Na tej podstawie zaskarżoną decyzją z dnia 18 maja 2017r.(...)Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych ponownie ustalił odwołującej wysokość renty inwalidzkiej od 1 października 2017r. Organ rentowy wskazał, że podstawę wymiaru świadczenia stanowi kwota 5.077,74 zł, a renta inwalidzka z tytułu zaliczenia do II grupy stanowi 49,17% podstawy wymiaru. Łączna wysokość renty inwalidzkiej wynosi zatem 2.496,72 zł i jest wyższa od kwoty 1.510,71 zł, tj. przeciętnej renty z tytułu niezdolności do pracy ogłoszonej przez prezesa ZUS, wobec tego wysokość renty ogranicza się do kwoty 1.510,71 zł.
Kolejną zaskarżoną decyzją z dnia 18 maja 2017r. organ rentowy ponownie ustalił wysokość emerytury policyjnej odwołującej od 1 października 2017r. Ustalając wysokość emerytury policyjnej organ rentowy ograniczył wysokość świadczenia do przeciętnej emerytury ogłoszonej przez Prezesa ZUS tj. do 2.069,02 zł.
Odwołująca wnioskiem z 8 czerwca 2017r. zwróciła się do Ministra Spraw Wewnętrznych z formalnym wnioskiem w trybie art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin o wyłączenie stosowania art. 15c.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia 2 października 2019r. odmówił wyłączenia stosowania wobecH. C.art. 15 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin.
Powyższą decyzję zaskarżyła odwołująca, a Wojewódzki Sąd Administracyjny wW.wyrokiem z dnia 9 września 2020r. wydanym w sprawie II SA/Wa 2702/19 uchylił zaskarżoną decyzją.
Sąd Okręgowy uznał, że odwołanieH. C.zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie Sąd Okręgowy zaznaczył, że stan faktyczny w przedmiotowej sprawie był w istocie bezsporny między stronami, a spór dotyczył oceny prawnej okresu służby odwołującej od 1 listopada 1979r. do 16 grudnia 1981r. i skutków tej oceny dla wysokości pobieranego świadczenia emerytalnego oraz rentowego. Istota sporu sprowadzała się bowiem do ustalenia czyH. C.pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa, określoną wart. 13b ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Agencji Wywiadu. Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin(t.j. Dz.U.2020.723; dalej jako: ustawa zaopatrzeniowa).
Zgodnie zart. 13b ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, za służbę na rzecz totalitarnego państwa uznaje się służbę od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r. w wymienionych w tym przepisie cywilnych i wojskowych instytucjach i formacjach. Kryterium formalne pełnienia służby w określonych cywilnych i wojskowych formacjach zostało wzmocnione poprzez wskazanie, że jest to służba na rzecz totalitarnego państwa. Taka konstrukcja art. 13b ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym w sposób nieuchronny nakazuje weryfikację, czy w każdym przypadku pełnienia służby w wymienionych przez ustawodawcę instytucjach i formacjach mamy do czynienia ze służbą na rzecz totalitarnego państwa. Tylko w ten sposób zostanie bowiem zachowana systemowa spójność pomiędzy treścią art. 13b ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym, a treścią preambuły do ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnieniu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz.U. z 2017 r. poz. 2186 ze zm.), zwanej dalej ustawą lustracyjną.
Zgodnie z§ 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 października 2004r. w sprawie trybu postępowania i właściwości organu w zakresie zaopatrzenia emerytalnego funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej oraz ich rodzin(Dz.U.2015.1148 ze zm.) środkiem dowodowym potwierdzającym datę i podstawę zwolnienia ze służby oraz okres służby jest zaświadczenie o przebiegu służby, sporządzone na podstawie akt osobowych funkcjonariusza, wystawione przez właściwe organy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu lub Państwowej Straży Pożarnej.
Natomiast art. 13a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej stanowi, że na wniosek organu emerytalnego, Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu sporządza na podstawie posiadanych akt osobowych i w terminie 4 miesięcy od dnia otrzymania wniosku, przekazuje organowi emerytalnemu informację o przebiegu służby wskazanych funkcjonariuszy w organach bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 13b.
Z kolei zgodnie z art. 13a ust. 5 ustawy zaopatrzeniowej, informacja o przebiegu służby, o której mowa w ust. 1, jest równoważna z zaświadczeniem o przebiegu służby sporządzanym na podstawie akt osobowych przez właściwe organy służb, o których mowa w art. 12.
Stosownie do treści art. 15c ust. 1 powołanej ustawy, w przypadku osoby, która pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b, i która pozostawała w służbie przed dniem 2 stycznia 1999r., emerytura wynosi:
1) 0% podstawy wymiaru - za każdy rok służby na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b;
2) 2,6% podstawy wymiaru - za każdy rok służby lub okresów równorzędnych ze służbą, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1, la oraz 2-4.
Zgodnie natomiast z ust. 2 cytowanego artykułu przepisy art. 14 i art. 15 ust. 1-3a. 5 i 6 stosuje się odpowiednio. Emerytury nie podwyższa się zgodnie z art. 15 ust. 2 i 3, jeżeli okoliczności uzasadniające podwyższenie wystąpiły w związku z pełnieniem służby na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b.
W myśl ust. 3 cytowanego artykułu wysokość emerytury ustalonej zgodnie z ust. 1 i 2 nie może być wyższa niż miesięczna kwota przeciętnej emerytury wypłaconej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ogłoszonej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Natomiast art. 15c ust. 4 ustawy zaopatrzeniowej stanowi, że w celu ustalenia wysokości emerytury, zgodnie z ust. 1-3, organ emerytalny występuje do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z wnioskiem o sporządzenie informacji, o której mowa w art. 13a ust. 1.
Stosownie do treści art. 15c ust. 5 ww. ustawy przepisów ust. 1-3 nie stosuje się, jeżeli osoba, o której mowa w tych przepisach, udowodni, że przed rokiem 1990, bez wiedzy przełożonych, podjęła współpracę i czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz niepodległości Państwa Polskiego.
W myśl natomiast art. 22 ustawy zaopatrzeniowej renta inwalidzka wynosi dla inwalidów zaliczonych do:
1) I grupy - 80%,
2) II grupy - 70%,
3) III grupy - 40%
- podstawy wymiaru bez uwzględnienia dodatków, o których mowa w art. 18 ust. 1 (ust. 1).
Rentę inwalidzką zwiększa się o 10% podstawy wymiaru inwalidom, których inwalidztwo powstało wskutek wypadku pozostającego w związku ze służbą lub wskutek choroby powstałej w związku ze szczególnymi właściwościami bądź warunkami tej służby, z tytułu których przysługują świadczenia odszkodowawcze (ust. 2).
Art. 22a ust. 1 cytowanej ustawy stanowi, że w przypadku osoby, która pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b, rentę inwalidzką ustaloną zgodnie z art. 22 zmniejsza się o 10% podstawy wymiaru za każdy rok służby na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b. Przy zmniejszaniu renty inwalidzkiej okresy służby, o której mowa w art. 13b, ustala się z uwzględnieniem pełnych miesięcy.
Stosownie do ust. 3 cytowanego przepisu wysokość renty inwalidzkiej, ustalonej zgodnie z ust. 1, nie może być wyższa niż miesięczna kwota przeciętnej renty z tytułu niezdolności do pracy wypłaconej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ogłoszonej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Sąd Okręgowy dodał, iż w uchwale z dnia 16 września 2020 r. III UZP 1/20 Sąd Najwyższy stwierdził, że kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa” określone w art. 13b ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka.
Nadto podkreślił, że zgadza się także ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w uchwale z dnia 16 września 2020 r. III UZP 1/20 oraz w postanowieniu z dnia 9 grudnia 2011 r. II UZP 10/11, z którego wynika, że sąd ubezpieczeń społecznych, rozpoznający sprawę w wyniku wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie ponownego ustalenia (obniżenia) wysokości emerytury policyjnej byłego funkcjonariusza Służby Bezpieczeństwa, nie jest związany treścią informacji o przebiegu służby w organach bezpieczeństwa państwa przedstawionej przez Instytut Pamięci Narodowej zarówno co do faktów (ustalonego w tym zaświadczeniu przebiegu służby), jak i co do kwalifikacji prawnej tych faktów (zakwalifikowania określonego okresu służby jako służby w organach bezpieczeństwa państwa). Związanie to obejmuje jedynie organ emerytalny, który przy wydawaniu decyzji musi kierować się danymi zawartymi w informacji o przebiegu służby. Ustalenia faktyczne i interpretacje prawne Instytutu Pamięci Narodowej nie mogą natomiast wiązać sądu - do którego wyłącznej kompetencji (kognicji) należy ustalenie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa do emerytury policyjnej i jej wysokości oraz odpowiednia kwalifikacja prawna (subsumcja) ustalonych faktów.
Informacja o przebiegu służby nie jest więc władczym przejawem woli organu administracji publicznej (władczym rozstrzygnięciem), lecz jest oświadczeniem wiedzy i nie rozstrzyga konkretnej sprawy administracyjnej w stosunku do konkretnej osoby fizycznej. Wskazana czynność ma charakter stricte informacyjny i stanowi jedynie urzędowe potwierdzenie określonych faktów, zamieszczonych w aktach osobowych funkcjonariusza, celem ponownego ustalenia prawa do świadczeń emerytalnych.
Sąd Okręgowy podkreślił, że zbadał przebieg służby odwołującej w spornym okresie, charakter wykonywanych przez nią zadań i obowiązków. Na podstawie zebranego materiału dowodowego zdaniem Sądu Okręgowego nie sposób przyjąć, że odwołująca w okresie od 1 listopada 1979r. do 16 grudnia 1981r. pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa. Zdaniem Sądu Okręgowego działalność odwołującej w tym okresie ograniczała się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej. Z akt osobowych odwołującej nie wynika, że była ona bardzo zaangażowana w służbę na rzecz(...)ani też że wykazywała się niezwykłą gorliwością i dyspozycyjnością. Z materiału dowodowego wynika, że odwołująca w dniu 25 stycznia 1975r. została zatrudniona w(...)wK.w Wydziale(...)na stanowisku telefonistki. Faktycznie wykonywała jednak czynności w sekretariacie w Wydziale(...)Następnie z dniem 1 listopada 1979r. została przeniesiona na stanowisko maszynistki do Wydziału(...)(...)wK.. Wydział(...)zajmował się kontrwywiadem. Odwołująca zajmowała się wówczas przepisywaniem dokumentów, notatek i nie podejmowała pracy operacyjnej, nie miała kontaktu z opozycją, nie brała udziału w przesłuchiwaniach, przeszukaniach i zatrzymaniach. Z dniem 16 grudnia 1981r.H. C.została natomiast mianowana na stanowisko sekretarza – maszynistki w(...)Wydziału(...)(...)wK.i zajmowała się wówczas przyjmowaniem poczty, dziennikowaniem, dzieleniem poczty pomiędzy pracowników, archiwizowaniem dokumentów. Od 31 lipca 1990r. odwołująca pracowała jako referent w Wydziale(...)wK.i zajmowała się wówczas przestępczością kryminalną nieletnich, kradzieżami, włamaniami. W trakcie służby w(...)odwołująca nie pracowała w terenie i nie brała udziału w żadnych operacjach. W stanie faktycznym sprawy nie ujawniono dowodów przestępczej działalności odwołującej, a na taką konieczność zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 września 2020r. III UZP 1/20. W aktach osobowych odwołującej nie sposób doszukać się jakiejkolwiek informacji o działalności odwołującej jako naruszającej podstawowe prawa i wolności człowieka. Zdaniem Sądu czynności wykonywane w spornym okresie przez odwołującą należy uznać za akceptowalne i wykonywane w każdym państwie. Nie bez znaczenia w niniejszej sprawie jest również fakt, że odwołująca nie musiała przechodzić weryfikacji i została zatrudniona w Policji.
Mając na względzie powyższe rozważania Sąd uznał, że odwołanieH. C.jest uzasadnione i na podstawieart. 477(
    14)§ 2 k.p.c.zmienił zaskarżone decyzje w ten sposób, że przyznał wnioskodawczyni prawo do obliczenia policyjnej renty inwalidzkiej i emerytury policyjnej poczynając od dnia 1 października 2017r. z pominięciem art. 22a oraz art. 15c ustawy z dnia 18 lutego 1994r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego
    ,Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (pkt 1 wyroku).
O kosztach zastępstwa procesowego Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 108 § 1 i 98 § 1 k.p.c.w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2015.1800 ze zm.) (pkt 2 wyroku).
Apelację od powyższego wyroku wywiódł pozwany(...)Zakładu Emerytalno-Rentowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji zaskarżając go w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1
naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia tj.:

a
art. 328 § 2 k.p.c.poprzez brak wyjaśnienia w uzasadnieniu wyroku podstawy faktycznej i wskazania podstawy prawnej na podstawie, której Sąd I instancji ustalił wysokość policyjnej emerytury i renty inwalidzkiej Odwołującej z pominięciemart. 13bw związku z art. 15c ust. 1-3 i art. 22a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2020 r., poz. 723 z późn. zm.) zwaną dalej:
    „ustawą zaopatrzeniową”,

b
art. 233 § 1 k.p.c., polegające na dowolnej, a nie swobodnej ocenie charakteru służby Odwołującej i uznaniu, że nie podlegała ona na zwalczaniu opozycji demokratycznej, związków zawodowych, stowarzyszeń, kościołów i związków wyznaniowych podczas, gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że w okresie od dnia 1 listopada 1979 r. do dnia 15 grudnia 1981 r. Odwołująca pełniła służbę w Wydziale(...)wK., co nakazywało wysnucie wniosków przeciwnych;

c
art. 233 § 1 k.p.c.w związku zart. 252 k.p.c., które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia polegające na zakwestionowaniu przez Sąd I instancji informacji o przebiegu służby sporządzonej przez Instytut Pamięci Narodowej - Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, pomimo braku udowodnienia przez Odwołującą okoliczności przeciwnych;

d
art. 390 k.p.c.poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że uchwala Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2020 r., sygn. akt III UZP 1/20 znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie i nieuprawnione przyjęcie, że brak wykazania dopuszczenia się przez Odwołującą naruszenia podstawowych wolności i praw człowieka i obywatela uprawniało do odmowy zastosowania art. 15c ust. 1-3 i art. 22a ust. 1-3 ustawy zaopatrzeniowej;

2
naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

a
art. 13a ust. 5, art. 13b i art. 15c oraz art. 22a ustawy zaopatrzeniowej oraz § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 grudnia 2018 r. w sprawie trybu postępowania i właściwości organu w zakresie zaopatrzenia emerytalnego funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Celno-Skarbowej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2018 r., poz. 2373 z późn. zm.) poprzez ich niezastosowanie, co skutkowało brakiem uznania, że Odwołująca pełniła służbę na rzecz państwa totalitarnego;

b
art. 15c i art. 22a w związku z art. 13a ust. 5 i art. 13b ustawy zaopatrzeniowej poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że Odwołująca nie powinna podlegać rygorom przewidzianym w tych przepisach, pomimo iż spełnia przesłanki w nich określone;

c
art. 13b ustawy zaopatrzeniowej poprzez nieprawidłową jego interpretację i nieuzasadnione przyjęcie, że zasadnicze znaczenie dla ustalenia służby na rzecz państwa totalitarnego mają czynności wykonywane w czasie jej pełnienia przez Odwołującą, a nie czynności operacyjno-techniczne niezbędne w działalności Służby Bezpieczeństwa wykonywane przez odpowiedniki terenowe jednostek organizacyjnych MSW enumeratywnie wymienione w tym przepisie;

d
art. 15c ust. 5 i art. 22a ust. 5 ustawy zaopatrzeniowej poprzez nieuzasadnione pominięcie zasad zawartej w tych dyspozycjach stanowiących, że przepisów art. 15c ust. 1-3 i art. 22 ust. 1-3 ustawy zaopatrzeniowej nie stosuje się, jeżeli osoba, o której mowa w tym przepisach udowodni, że przed rokiem 1990, bez wiedzy przełożonych, podjęła współpracę i czynności wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz niepodległości Państwa Polskiego - pomimo, że Odwołująca nie wykazała spełnienia tych okoliczności;

e
art. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2016 r. poz. 2270), zwaną dalej: „ustawą zmieniającą”, co skutkowało brakiem akceptacji przez Sąd I instancji dokonania przez Pozwanego wszczęcia z urzędu postępowania w przedmiocie ponownego ustalenia wysokości świadczeń.

Z uwagi na powyższe wniósł o:
- zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołań od decyzji(...)Zakładu Emerytalno- Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 maja 2018 r.: nr.(...)o ponownym ustaleniu wysokości emerytury oraz(...)o ponownym ustaleniu wysokości renty inwalidzkiej w całości oraz zasądzenie kosztów' postępowania,
ewentualnie:
- o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu sądowi decyzję w zakresie zasądzenia na rzecz Pozwanego kosztów postępowania.
W odpowiedzi na apelację odwołująca wniosła o oddalenie apelacji w całości oraz zasądzenie od pozwanego organu emerytalno-rentowego na rzecz odwołującej kosztów zastępstwa procesowego wywołanego wniesieniem apelacji – według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja jako bezzasadna podlega oddaleniu.
W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń i wydał trafne, odpowiadające prawu rozstrzygnięcie. W szczególności, w ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd I instancji przeprowadził wystarczające postępowanie dowodowe, a zebrany w sprawie materiał poddał właściwej ocenie, zachowując granice swobodnej oceny dowodów przewidzianej przezart. 233 § 1 k.p.c.Na tej podstawie Sąd Okręgowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, które tutejszy Sąd w pełni podziela i przyjmuje za własne.
Na wstępie wskazać należy, że istota sporu w sprawie sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy organ rentowy miał podstawy do ponownego ustalenia wysokości świadczeń odwołującej.
Organ emerytalny ustalił wysokość świadczenia emerytalnego odwołującej na podstawie uzyskanej z Instytutu Pamięci Narodowej informacji z 8 marca 2017 r. nr(...), w której podał na podstawie posiadanych akt osobowych wnioskodawczyni, że w okresie od 1 listopada 1979 r. do 15 grudnia 1981r. pełniła ona służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa wart. 13b ustawy z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin(Dz. U. z 2016 r. poz. 708 ze zm.).
Odnosząc się do stanowiska pozwanego, dotyczącego związania informacją o przebiegu służby odwołującej uzyskaną z Instytutu Pamięci Narodowej, należy wskazać, że sąd ubezpieczeń społecznych, jak stwierdził Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z 12 grudnia 2011 r., II UZP 10/11 (na co również w swoim uzasadnieniu zwrócił uwagę Sąd I instancji), rozpoznający sprawę w wyniku wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie ponownego ustalenia (obniżenia) wysokości emerytury policyjnej byłego funkcjonariusza Służby Bezpieczeństwa, nie jest związany treścią informacji o przebiegu służby w organach bezpieczeństwa państwa przedstawionej przez Instytut Pamięci Narodowej zarówno co do faktów (ustalonego w tym zaświadczeniu przebiegu służby), jak i co do kwalifikacji prawnej tych faktów (zakwalifikowania określonego okresu służby jako służby w organach bezpieczeństwa państwa). Związanie to obejmuje jedynie organ emerytalny, który przy wydawaniu decyzji musi kierować się danymi zawartymi w informacji o przebiegu służby. Ustalenia faktyczne i interpretacje prawne Instytutu Pamięci Narodowej nie mogą natomiast wiązać sądu, do którego wyłącznej kompetencji (kognicji) należy ustalenie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa do emerytury policyjnej i jej wysokości oraz odpowiednia kwalifikacja prawna (subsumcja) ustalonych faktów.
Powyższe stanowisko koresponduje z ugruntowanym poglądem sądów powszechnych, sądów administracyjnych oraz Sądu Najwyższego, zgodnie z którym ograniczenia dowodowe, odnoszące się do dopuszczalnych na etapie postępowania administracyjnego środków dowodowych, nie wiążą sądu ubezpieczeń społecznych, który rozpoznaje sprawy wszczęte na skutek odwołań od decyzji organów rentowych według procedury cywilnej w postępowaniu odrębnym, jako sprawy cywilne w znaczeniu formalnym. Ubezpieczony ubiegający się o świadczenia z ubezpieczenia społecznego w postępowaniu przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych może wszelkimi dowodami wykazywać okoliczności, od których zależą jego uprawnienia z tytułu ubezpieczenia. Okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość mogą być udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi przewidzianymi wKodeksie postępowania cywilnego. Przeciwko informacji o przebiegu służby mogą być przeprowadzane przeciwdowody. Sąd Najwyższy (por. wyroki z 09.04.2009 r., I UK 316/08, z 06.09.1995 r., II URN 23/95 z 08.04.1999 r., II UKN 619/98, z 04.10.2007 r. I UK 111/07, z 02.02.1996 r., II URN 3/95, z 25.07.1997 r., II UKN 186/97,) na gruncieart. 473 k.p.c.wielokrotnie wypowiadał się, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych i prawa pracy w postępowaniu przed sądem nie obowiązują ograniczenia dowodowe. W postępowaniu przed sądem ubezpieczeń społecznych w sprawach o świadczenia emerytalno-rentowe prowadzenie dowodu z zeznań świadków lub z przesłuchania stron nie podlega żadnym ograniczeniom. Nie może zatem ulegać wątpliwości, że pracownik czy ubezpieczony ubiegający się o świadczenie z ubezpieczenia społecznego może w postępowaniu przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych wszelkimi dowodami wykazywać okoliczności, od których zależą jego uprawnienia z tytułu ubezpieczenia - także wówczas, gdy z dokumentu np. zaświadczenia o zatrudnieniu, wynika co innego.
Każdy istotny fakt może być dowodzony wszelkimi środkami dowodowymi, które sąd uzna za pożądane, a ich dopuszczenie za celowe (postanowienie SN z dnia 28 marca 2019r., I UK 133/18).
Sąd Najwyższy również w uzasadnieniu cytowanej przez Sąd I instancji uchwały składu siedmiu sędziów z 16 września 2020 r. sygn. akt III UZP 1/20, dotyczącej kwestii obniżania emerytur policyjnych na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów potwierdził, że sądu powszechnego nie wiąże informacja o przebiegu służby wydana przez IPN w trybie art. 13a ust. 1 ustawy z 1994 r.
W konsekwencji w razie stosownego zarzutu przeciwko osnowie informacji, sąd jest zobowiązany do rekonstrukcji przebiegu służby w konkretnym przypadku, na podstawie wszystkich okoliczności sprawy. W szczególności na podstawie długości okresu pełnienia służby, jej historycznego umiejscowienia w okresie od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r., miejsca pełnienia służby, zajmowanego stanowiska (pkt 59 uzasadnienia uchwały). W tym zakresie Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na potrzebę sięgania do opinii służbowych funkcjonariuszy, uwzględniania ogólnych reguł dowodzenia: rozkładu ciężaru dowodu, dowoduprima facie, domniemań faktycznych, wynikających z informacji o przebiegu służby (pkt 60). Wskazano, że przy ocenie zasadności objęcia konkretnej osoby zakresem ustawy okolicznością, której nie można pominąć jest sam fakt weryfikacji w 1990 r. (pkt 92).
Na powyższe stanowisko powołał się również Sąd Najwyższy w postanowieniu z 14 września 2021 r. sygn. akt USK 259/21 (w zakresie rozpoznania skargi kasacyjnej).
Sąd Najwyższy uznaje zatem, że informacja IPN stanowi dowód, który nie jest jednak dowodem wyłącznym albo dowodem niepodważalnym, którym sąd byłby związany, bez możliwości jego oceny w ramach przysługującego sądowi prawa do swobodnej i wszechstronnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.). Inne rozumienie stanowiska Sądu Najwyższego dawałoby IPN przymioty organu rozstrzygającego arbitralnie kwestie wysokości świadczeń emerytalno-rentowych, bez potrzeby odwoływania się do sądu, a z sądu organ firmujący jedynie ustalenia zawarte w informacji IPN.
Sąd Okręgowy trafnie zatem uznał, że nie był związany treścią informacji IPN o przebiegu służbyH. C.„na rzecz totalitarnego państwa”.
Nawet uznanie, że niektóre instytucje funkcjonujące przed zmianą ustroju państwa polskiego, tj. przed rokiem 1990 działały w sposób budzący dziś poważne wątpliwości prawne i moralne, nie uprawnia do stwierdzenia, że wszystkie osoby tam zatrudnione działały w celu pokrzywdzenia współobywateli. Istotą państwa prawa związanego zasadą rządów prawa i związanej z nim klauzuli sprawiedliwości społecznej jest to, że każdy zostaje potraktowany przez państwo i prawo sprawiedliwie, czyli w sposób, który jest adekwatny do popełnionych przez niego czynów i jego postawy, którą przyjął w czasach PRL.
Wydanie decyzji obniżającej odwołującej świadczenia bez uwzględnienia indywidualnego charakteru jej służby oraz po niemal 30 latach od czasu przemian ustrojowych w Polsce, nie stanowiło realizacji zasad sprawiedliwości społecznej.
Jednocześnie Sąd Apelacyjny podkreśla, że odwołującej już raz została obniżona emerytura i renta na podstawie ustawy z 2009 r. Zwrócić uwagę należy w tym miejscu na uchwałę z 16 września 2020 r. sygn. III UZP 1/20 w której sąd odniósł się do zasady ne bis in idem. Podsumowując, nie chodzi tylko o samą konstrukcję normy (czy zawiera ona sankcje karne, czy inne formy represji), bowiem zakresem omawianej zasady są objęte także inne postępowania niż karne, oczywiście pod warunkiem, że wiążą się ze stosowaniem środków represyjnych sensu largo. W analizowanym zagadnieniu chodzi o dwukrotną ocenę tego samego okresu pracy, który raz obligował do obniżenia emerytury przez przyjęcie wskaźnika 0,7% za każdy rok służby, a obecnie wskaźnika 0,0%. Tego rodzaju wtórna ingerencja nie niesie ze sobą żadnych nowych argumentów, bo za taki nie można uznać faktu, że poprzednia regulacja nie była pełna (zob. uzasadnienie projektu do ustawy nowelizującej). Nie odkryto nowych aspektów działań funkcjonariusza, czy też wręcz nie zastosowano metody indywidualnej oceny służby. Widać to na tle stanu faktycznego sprawy, bowiem odwołującej się już raz tj. w 2009 r. obniżono emeryturę i rentę. Z kolei w niniejszej oceniając ponownie ten sam okres pracy ( tj. od 1 listopada 1979 r. do 15 grudnia 1981 r.) organ rentowy po raz drugi obniżył emeryturę i rentę odwołującej. W ocenie Sądu Apelacyjnego takie stanowisko organu rentowego nie zasługuje na uwzględnienie, a zatem słusznie Sąd I instancji zmienił zaskarżone decyzje.
W ocenie Sądu Apelacyjnego postępowanie dowodowe przed Sądem I instancji wykazało, że odwołującaH. C.w spornym okresie nie pełniła służby na rzecz totalitarnego państwa w wyżej wskazanym właściwym jej rozumieniu i dokonując subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod wskazane normy prawne, Sąd zasadnie stwierdził, że odwołująca nie spełnia przesłanek wymaganych do obniżenia policyjnej emerytury na zasadach wskazanych w ww. ustawie.
Podkreślić należy, iż Sąd Apelacyjny nie neguje konieczności rozliczenia funkcjonariuszy, którzy w sposób nieprzymuszony, często dla specjalnych gratyfikacji podejmowali służbę w organach policji politycznej państwa komunistycznego, która ze swej istoty naruszała podstawowe prawa i wolności swoich współobywateli, ale w przeciwieństwie do wówczas panujących metod winno się to odbyć z pełnym poszanowaniem demokratycznego porządku prawnego.
Zaakcentować ponownie należy, że do zastosowania rygorów z art. 15c ustawy nie wystarczy samo formalne pełnienie służby w jednostkach wymienionych w art. 13b ustawy w okresie od 22 lipca 1944r. do 31 lipca 1990r., ale pełnienie służby polegające na zwalczaniu opozycji demokratycznej, związków zawodowych, stowarzyszeń, kościołów i związków wyznaniowych, łamaniu prawa do wolności słowa i zgromadzeń, gwałceniu prawa do życia, wolności, własności i bezpieczeństwa obywateli, łamaniu praw człowieka i obywatela.
Inna wykładnia przepisu art. 13b naruszałaby zasady sprawiedliwości społecznej, bowiem dotyczyłaby także osób, których pełniona funkcja czy charakter pracy nie miały charakteru operacyjnego, lecz charakter pomocniczy, techniczny, biurowy, porządkowy, niezwiązany z głównymi funkcjami organów bezpieczeństwa. Poza tym należy mieć na względzie, że wykonywanie „służby na rzecz państwa totalitarnego” było zindywidualizowane, mogło różnić się osobistym zaangażowaniem danej osoby i determinacją na realizowanie określonych zadań i funkcji. Działalność funkcjonariusza mogła być w różnym stopniu ukierunkowana na potrzeby, korzyści totalitarnego państwa. W związku z tym nie każde nawiązanie stosunku prawnego w ramach jednostek organizacyjnych, wskazanych w ustawie, musiało wiązać się ze służbą na rzecz totalitarnego państwa.”. Służba (praca) takiej osoby powinna być oceniana na podstawie indywidualnych czynów, w oparciu o wszystkie okoliczności pełnionej służby. Nie można stosować mechanizmu odpowiedzialności zbiorowej, gdyż stosowanie takiego mechanizmu przybliżyłoby ten mechanizm do mechanizmów stosowanych w czasach państwa totalitarnego.
Sąd Najwyższy zwrócił uwagę również na potrzebę odróżnienia osób, które kierowały organami państwa totalitarnego, angażowały się w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, nękały swych obywateli także na innym polu niż styk szeroko rozumianego prawa karnego, a więc tych podmiotów, których ocena jest zdecydowanie negatywna, od osób, których postawa nie pozostawała w bezpośredniej opozycji do zadań i funkcji państwa, lecz sprowadzała się do czynności akceptowalnych i wykonywanych w każdym państwie, także demokratycznym, bez skojarzeń prowadzących do ujemnych ocen. Inaczej każdy podmiot funkcjonujący w systemie państwa w tych latach mógłby się spotkać z zarzutem, że jego działanie, w ogólnym rozrachunku, było korzystne dla państwa totalitarnego (pkt 90).
Mając powyższe na uwadze, zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd I instancji prawidłowo uchwycił istotę sprawy i po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, na podstawie zeznań odwołującej złożonych na rozprawie, jej akt osobowych i akt emerytalno-rentowych, ustalił, że odwołująca jakkolwiek w ocenianym okresie 1979-1981 pracowała na etacie maszynistki w Wydziale(...)(...)wK.to praca ta nie stanowiła „służby (pracy) na rzecz totalitarnego państwa”.
Od 1 listopada 1979 r. odwołująca pracowała na stanowisku maszynistki w Wydziale(...)(...)wK.(Wydział(...)zajmował się kontrwywiadem) to zajmowała się ona wówczas przepisywaniem dokumentów, notatek i nie podejmowała pracy operacyjnej, nie miała kontaktu z opozycją, nie brała udziału w przesłuchiwaniach, przeszukaniach i zatrzymaniach. Z dniem 16 grudnia 1981r.H. C.została natomiast mianowana na stanowisko sekretarza – maszynistki w Sekretariacie Wydziału(...)
(...)wK.i zajmowała się wówczas przyjmowaniem poczty, dziennikowaniem. Odwołująca pracowała na tym stanowisku do zmian ustrojowych w Polsce. Z uwagi na charakter pracy nie podlegała weryfikacji do służby w Policji. Z dniem 31 lipca 1990r. została mianowana referentem w Wydziale(...)wK.. Zajmowała się wówczas przestępczością kryminalną nieletnich, kradzieżami, włamaniami.
Prawidłowa wykładnia przepisów ustawy dokonana przez Sąd Okręgowy w szczególności zasadnicza kwestia wykładni art. 13b ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej i dokonanej w następstwie tego oceny stanu faktycznego sprawy prowadzącego do wniosku, iż przepis ten nie ma zastosowania wobec odwołującej, prowadzi w konsekwencji do wniosku, iż bezzasadne były też pozostałe zarzuty naruszenia prawa materialnego podniesione w apelacji organu rentowego dotyczące niezastosowania przepisów art. 15c ust. 1-3 ust. 5;art. 13b ust. 1 oraz § 14 ust. 1 pkt 1) rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 października 2004 r. w sprawie trybu postępowania i właściwości organu w zakresie zaopatrzenia emerytalnego funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu i Państwowej Straży Pożarnej oraz ich rodzin(Dz. U z 2015 r. poz. 1148 ze zm.); art. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (t. j. Dz.U. z 2016 r. poz. 2270).
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Apelacyjny uznał, że materiał dowodowy zebrany w rozpoznawanej sprawie dawał podstawy do stwierdzenia, że praca wykonywana przez odwołującą w okresie od 1 listopada 1979 r. do 15 grudnia 1981 r. nie podlega zakwalifikowaniu jako „służba na rzecz totalitarnego państwa w okresie od 22 lipca 1944r. do 31 lipca 1990r.”. Stąd nie było podstaw do obniżenia należnej jej emerytury i renty.
Chybione okazały się także zarzuty naruszenia prawa procesowego.
Konstruowanie zarzutów związanych z wadliwością uzasadnienia nie jest właściwą płaszczyzną do podważania ustaleń faktycznych i ocen prawnych, które legły u podstaw rozstrzygnięcia, zaś sam zarzut naruszeniaart. 328 § 2 k.p.c.(obecnie jest toart. 3271§ 1 k.p.c.) może być uzasadniony tylko wówczas, gdy kwestionowane uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów określonych w tym przepisie, a braki w tym zakresie są tak istotne, że zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli apelacyjnej co do przyczyn faktycznych i prawnych, które legły u jego podstaw. W przedmiotowej sprawie w żadnym przypadku nie jest możliwe uznanie, że Sąd Okręgowy sporządził uzasadnienie wyroku w sposób nieodpowiadający wymogom omawianej regulacji. Sąd ten, wbrew twierdzeniom apelującego, dokonał oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób szczegółowy wskazując, z jakich przyczyn określonym dowodom dał wiarę, a z jakich wiary tej domówił. W dalszej kolejności w uzasadnieniu wyroku zaprezentowane zostały ustalenia faktyczne z odwołaniem się do treści dowodów stanowiących ich podstawę. Wreszcie Sąd Okręgowy w sposób precyzyjny wskazał na normy prawa materialnego znajdujące zastosowanie w niniejszej sprawie, przedstawił wypracowaną w orzecznictwie ich interpretację i w końcu przeprowadził proces subsumcji, dając mu wyraz w pisemnych motywach. Uzasadnienie zawiera więc wszystkie elementy konstrukcyjne wskazane wart. 328 § 2 k.p.c.(obecnieart. 3271§ 1 k.p.c.) Pozwala ono w pełni zdekodować motywy, którymi kierował się Sąd wydając rozstrzygnięcie.
Niezasadny okazał się również zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.iart. 252 k.p.c.Zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie „wszechstronnego rozważenia zebranego materiału”, a zatem, jak podkreśla się w orzecznictwie, z uwzględnieniem wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak również wszelkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów i mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Przyjmuje się, że ramy swobodnej oceny dowodów muszą być zakreślone wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego regułami logicznego myślenia oraz pewnego poziomu świadomości prawnej, według których Sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy, jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i wiąże ich moc oraz wiarygodność, odnosi je do pozostałego materiału dowodowego.
Do naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.mogłoby dojść tylko wówczas, gdyby strona skarżąca wykazała uchybienia podstawowym regułom służącym ocenie wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów, tj. regułom służącym ocenie wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów tj. regułom logicznego myślenia, zasadzie doświadczenia życiowego i właściwego kojarzenia faktu (wyrok Sądu Najwyższego z 10.06.1999 r., II UKN 685/98). Apelacja pozwanego organu rentowego nie zawiera żadnych merytorycznych argumentów ograniczając się do polemiki z ustaleniami Sądu i brakiem dowodów przeciwnych, sprowadzała się wyłącznie do przedstawienia własnej oceny zgromadzonych dowodów i interpretacji przepisów.
Odnośnie do zarzutu naruszeniaart. 390 k.p.c.to przyznać trzeba, że uchwale z dnia 16 września 2020 r., sygn. III UZP 1/20 co prawda nie nadano mocy zasady prawnej, jednak brak formalnej mocy wiążącej orzecznictwa Sądu Najwyższego, poza związaniem wynikającym z przepisów szczególnych (art. 390 § 2 k.p.c., 39820k.p.c.), nie oznacza, iż nie mają one realnego wpływu na orzecznictwo sądowe (vide postanowienie z dnia 17 maja 2019 r. V CZ 23/19, wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 17 października 2017 r. III AUa 234/17).
Za przyjęciem poglądu wyrażonego w przytoczonej uchwale Sądu Najwyższego, poza wagą jej jurydycznych argumentów, przemawia także potrzeba ujednolicenia orzecznictwa. Uchwała zawiera wykładnię norm prawnych popartą szeroką argumentacją i autorytetem Sądu Najwyższego. Niezastosowanie się do takiej uchwały wymaga zatem przedstawienia pogłębionej kontrargumentacji a nie tylko wskazania, że nie ma mocy zasady prawnej.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Apelacyjny uznał, że materiał dowodowy zebrany w rozpoznawanej sprawie dawał podstawy do stwierdzenia, że praca wykonywana przez odwołującą w okresie od 1 listopada 1979 r. do 15 grudnia 1981r. nie podlega zakwalifikowaniu jako „służba na rzecz totalitarnego państwa w okresie od 22 lipca 1944r. do 31 lipca 1990r.”. Stąd nie było podstaw do obniżenia należnej jej emerytury i renty. Sąd Apelacyjny w całości podziela stanowisko Sądu I instancji w zakresie ustalonego stanu faktycznego, a w związku z tym również stanowisko zaprezentowane w wyroku z 16 marca 2021r.
Zarzuty apelacji choć są dość obszerne to nie podważyły powyższych ustaleń, apelacja stanowi jedynie niezasadną polemikę z prawidłowymi ustaleniami i rozważaniami Sądu Okręgowego.
Uznając zatem zarzuty apelującego za nieuzasadnione, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił wniesioną apelację.
O kosztach postępowania Sąd Apelacyjny orzekł na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.w zw. zart. 99 k.p.c.oraz § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Mając powyższe na względzie, tytułem zwrotu kosztów procesu (kosztów zastępstwa procesowego) zasądzono od organu emerytalnego na rzecz odwołującej kwotę 240 zł – punkt 2 sentencji wyroku.
sędzia Marta Sawińska