Sąd Okręgowy w Łodzi
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II C 586/20
Data wyroku: 2021-09-07 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 448 kc

Sygn. akt II C 586/20

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 2 marca 2020 r. skierowanym przeciwko(...) Spółce Akcyjnejz siedzibą wW.:
-J. M.wniosła o zasądzenie na jej rzecz kwoty 88.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 17 listopada 2019 r. do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia w związku ze śmiercią jej synaP. M.;
-B. S.wniosła o zasądzenie na jej rzecz kwoty 80.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 17 listopada 2019 r. do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia w związku ze śmiercią jej brataP. M..
Nadto powódki wniosły o zasądzenie od pozwanego na rzecz każdej z nich kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z opłatą od pełnomocnictwa, według norm przepisanych.
/pozew - k. 4 – 10v./
W odpowiedzi na pozew, pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości, kwestionując go co do wysokości względem powódkiJ. M.oraz co do zasady i wysokości względem powódkiB. S.a także podważając termin, wskazywany jako data początkowa, od której naliczane powinny być stronie powodowej odsetki. Nadto pozwana wniosła o zwrot kosztów procesu według norm przepisanych.
/odpowiedź na pozew, k. 54 – 56v./
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 12 września 2003 r., na skutek wypadku komunikacyjnego zmarłP. M.. Odpowiedzialny za wypadek posiadał ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej w(...) Spółce Akcyjnejz siedzibą wW..
Sprawca wypadku,W. Ł., został skazany przez Sąd Rejonowy dla Łodzi Widzewa w Łodzi, III Wydział Karny wyrokiem z dnia 23 lutego 2004 roku.
/okoliczności bezsporne; kserokopia aktu zgonu – k. 15; kserokopia protokołu przesłuchania podejrzanego i wyroku - k. 16 - 20/.
P. M.w chwili wypadku miał 38 lat. Krąg rodziny zmarłego obejmował rodziców: ojcaH. M.(który zmarł 10 lat temu), matkęJ. M.oraz siostręB. S., która miała wówczas 42 lat a także jego synaJ..
/okoliczności bezsporne; kserokopia aktu zgonu – k. 15; kserokopia aktu stanu cywilnego k. 21; zeznania powódkiJ. M.– k. 72 e-protokół (...):03:25 – 00:10:32/
J. M.miała bardzo dobry kontakt ze swoimi dziećmi. PaństwoM.wraz z dwójką swych dzieci:P. M.iB. S.oraz ich rodzinami, tworzyli wspierającą się rodzinę i serdecznie się do siebie zwracali. Spotykali się zarówno w dni świąteczne, przy okazji uroczystości, jak i spędzali ze sobą czas w tygodniu czy też na urlopie, np. wyjeżdżając razem w góry czy na działkę.
Rodzeństwo miało ze sobą bardzo dobry, bliski, przyjacielski kontakt i spotykało się kilka razy w tygodniu, podróżowało autostopem, chodziło na basen. Były sprawy, o którychP. M.rozmawiał tylko z siostrą.
Zmarły pomagał siostrze w remoncie mieszkania, prowadził z jej mężem działalność gospodarczą zajmującą się remontowaniem mieszkań, a nadto pracował także u swego ojca.B. S.wraz z mężem wspieraliP. M.w leczeniu uzależnienia od alkoholu, problemów krążeniowych.
P. M.po rozwodzie zamieszkiwał samotnie i często odwiedzał rodziców, ale po upadku z drabiny przy remoncie mieszkania, z powodu konieczności pomocy osób trzecich, zamieszkał z rodzicami, gdzie mieszkał aż do dnia śmierci. Zmarły pomagał wówczas matce w codziennych czynnościach, sprzątał i robił zakupy.
/fotografie – k. 22 – 27; zeznania świadkaM. K.– k. 67v. – 68 e-protokół (...):04:45 - 00:15:25; zeznania świadkaJ. S.– k. 68 e-protokół (...):19:41 - 00:26:33; zeznania powódkiJ. M.– k. 72 e-protokół (...):03:25 – 00:10:32; zeznania powódkiB. S.– k. 72 – 73 e-protokół (...):19:19, 00:24:27 – 00:26:29/
J. M.dowiedziała się o śmierci syna rano. Jej mąż widział przebieg wypadku z udziałem syna i rodzina pojechała do szpitala do którego zabrano poszkodowanego. W placówce nie udzielano rodzinie żadnych informacji, Matka miała nadzieje, że zabieg pomoże synowi, ale stwierdzono jego zgon. O śmierci brata w szpitalu dowiedziała się takżeB. S..
/zeznania powódkiJ. M.– k. 72 e-protokół (...):03:25 – 00:10:32; zeznania powódkiB. S.– k. 72 – 73 e-protokół (...):19:19, 00:24:27 – 00:26:29/
Powódki bardzo przeżyły stratęP. M., na pogrzebie widziano je płaczące. Najgorzej śmierć syna przeżył jego ojciec, gdyż to on widział moment wypadku – córka starała się mu pomóc.
Po śmierci brataB. S.nie miała problemów zdrowotnych, nie korzystała z pomocy psychiatry a jedynie lekarza rodzinnego.
Życie powódek zmieniło się po śmierciP. M..J. M.ma obecnie 80 lat, zmaga się z depresją i pozostaje pod opieką lekarzy. Podczas życia syn udzielał matce wsparcia psychicznego, którego, z powodu innego miejsca zamieszkania, nie może udzielać jej obecnie córka, co pogorszyło stan psychiczny powódki i z powodu braku snu rozpoczęła leczenie farmakologiczne.J. M.przez tuszę i problemy z kolanami, ciężko jest się poruszać i w codziennych czynnościach pomaga jej obecnie, w zastępstwie syna, głównie córkaB., co jest trudne dla obu kobiet.
Matka i siostra zmarłego jeżdżą razem na cmentarz i dbają o gróbP. M., zamawiają za niego msze. Powódki nadal go wspominają, także przy okazji uroczystości rodzinnych.B. S.często myśli o swoim bracie i wydaje jej się, że gdzieś go widzi i chciałaby z nim porozmawiać a jej dzieci opowiadają o wspomnieniach z nim związanych. Matce, syna przypomina nawet drzewko zasadzone na działce. Obecnie spotkania rodzinne nie maja już tej samej atmosfery co za życiaP. M..
/zeznania świadkaM. K.– k. 67v. – 68 e-protokół (...):04:45 - 00:15:25; zeznania świadkaM. K.– k. 67v. – 68 e-protokół (...):04:45 - 00:15:25; zeznania świadkaJ. S.– k. 68 e-protokół (...):19:41 - 00:26:33; zeznania powódkiJ. M.– k. 72 e-protokół (...):03:25 – 00:10:32; zeznania powódkiB. S.– k. 72 – 73 e-protokół (...):19:19, 00:24:27 – 00:26:29/
B. S.ma obecnie 60 lat, męża i dzieci, z którymi utrzymuje dobry kontakt. W momencie śmierci brata powódki, jej dzieci były już nastolatkami.
/zeznania świadkaM. K.– k. 67v. – 68 e-protokół (...):04:45 - 00:15:25; zeznania powódkiB. S.– k. 72 – 73 e-protokół (...):19:19, 00:24:27 – 00:26:29/
Pismem z dnia 15 października 2019 r., przesłanym ubezpieczycielowi elektronicznie w dniu 17 października 2019 r. powódki, w związku ze śmiercią syna i brata, zgłosiły szkodę i wniosły o wypłatę zadośćuczynienia na rzecz:J. M.w wysokości 120.000 zł a na rzeczB. S.w wysokości 100.000 zł.
W dniu 12 listopada 2019 roku pozwany tytułem zadośćuczynienia wypłaciłJ. M.kwotę 12.000 zł, ale odmówił wypłaty świadczeń dlaB. S..
/okoliczności bezsporne; zgłoszenie szkody - k. 18 – 33; zeznania powódkiJ. M.– k. 72 e-protokół (...):03:25 – 00:10:32/
W powyższym stanie faktycznym, Sąd zważyłco następuje:
Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w przeważającej części.
Zdarzeniem, z którego strona powodowa wywodziła swoje roszczenia, był wypadek komunikacyjny, do którego doszło w dniu 12 września 2003 r.
W stosunku do sprawcy przedmiotowego zdarzenia zapadł wyrok karny skazujący. Okoliczności samego zdarzenia pozostawały poza sporem. Bezspornym było również, iż pojazd uczestniczący w zdarzeniu objęty był ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych na mocy umowy zawartej z pozwanym ubezpieczycielem.
Odpowiedzialność pozwanegoTowarzystwa (...)wynika zart. 822 k.c., zgodnie z którym przez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej ubezpieczyciel zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, wobec których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający lub ubezpieczony. Odpowiedzialność sprawcy wypadku wynika natomiast zart. 436 § 1 kcw zw. zart. 435 kc.
W orzecznictwie przyjmuje się, że najbliższym członkom rodziny zmarłego nie przysługuje roszczenie pieniężne za doznaną krzywdę na podstawieart. 446 § 4 k.c., gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu przed dniem 3 sierpnia 2008 r. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2010 r., sygn. akt II CSK 248/10). Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Dlatego, Sąd poddał analizie podstawę prawną dochodzonych przez powodów roszczeń, podaną w pozwie (art. 23 k.c.w zw. zart. 448 k.c.).
Obecnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego jest już ugruntowane jednolite stanowisko, że spowodowanie śmierci osoby bliskiej może stanowić naruszenie dobra osobistego członków rodziny zmarłego w postaci szczególnej więzi rodzinnej i uzasadniać przyznanie im zadośćuczynienia na podstawieart. 448 k.c., jeżeli śmierć nastąpiła na skutek deliktu przed dniem 3 sierpnia 2008 r. (uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 22 października 2010 r., sygn. akt III CZP 76/10, OSNC-ZD 2011, nr B, poz. 42, z dnia 13 lipca 2011 r., sygn. akt III CZP 32/11, OSNC 2012, nr 1 poz. 10, III CZP 93/12, z dnia 7 listopada 2012 r., sygn. akt III CZP 67/12 z przytoczonymi tam orzeczeniami oraz wyrokami Sądu Najwyższego: z dnia14 stycznia 2010 r., sygn. akt IV CSK 307/09, OSNC-ZD 2010, nr C, poz. 91,z dnia 25 maja 2011, sygn. akt II CSK 537/10, z dnia 11 maja 2011 r., sygn. aktI CSK 621/10 i z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt I CSK 314/11).
Katalog dóbr osobistych opisany wart. 23 k.c.ma charakter otwarty.W literaturze i orzecznictwie przyjmuje się, że ochroną objętą wart. 23 k.c.są również takie dobra osobiste jak: pamięć po zmarłych, tradycja rodzinna, więzy rodzinne, prawo do planowania rodziny. Więzy rodzinne stanowią fundament prawidłowego funkcjonowania rodziny i z mocyart. 18 i 71 Konstytucjipodlegają ochronie prawnej. Sąd Okręgowy orzekający w niniejszej sprawie podziela te zapatrywania. Nie ulega bowiem wątpliwości, że rodzina jako związek najbliższych osób, które łączy szczególna więź wynikająca najczęściej z pokrewieństwa podlega ochronie prawa, zaś więź rodzinna odgrywa doniosłą rolę, zapewniając członkom rodziny m.in. poczucie stabilności, wzajemne wsparcie obejmujące sferę materialną i niematerialną oraz gwarantuje wzajemną pomoc. Prawo do życia rodzinnego i utrzymania tego rodzaju więzi stanowi zatem dobro osobiste członków rodzinyi podlega ochronie na podstawieart. 23 i 24 k.c., co oznacza, że spowodowanie śmierci osoby bliskiej może stanowić naruszenie dóbr osobistych członków jej rodziny i uzasadniać przyznanie im zadośćuczynienia na podstawieart. 448 k.c.Nie można zaaprobować stanowiska, że przepisyart. 445 i 446 §4 k.c.należy traktować jakolex specialisw stosunku do regulacji zart. 448 k.c., czego skutkiem jest brak możliwości dochodzenia zadośćuczynienia za śmierć osoby najbliższej. W tym zakresie Sąd Okręgowy przychyla się do tezy wyrażonej w uzasadnieniu wspomnianej wcześniej uchwały Sądu Najwyższego III CZP 76/10 z dnia 22 października 2010 roku, że dodanieart. 446 § 4 k.c.spowodowało zmiany w ogólnej wykładni przepisówart. 448 k.c.orazart. 446 §3 k.c.poprzez zawężenie katalogu osób mogących ubiegać się o takie zadośćuczynienie do osób najbliższych (art. 448 k.c.), które nie muszą już wykazywać jakichkolwiek dodatkowych przesłanek poza wymienionymi w tym przepisie oraz do wiązania funkcjiart. 446 § 3 k.c.wyłącznie z ochroną majątkową. Podobnie na ten temat wypowiedział się Sąd Apelacyjny w Łodzi m.in. w wyrokach z dnia: 14 kwietnia 2010 roku w sprawie o sygn. akt I ACa 178/10, 10 kwietnia 2013 r. w sprawie o sygn. akt I Aca 1362/12.
Przechodząc do oceny zasadności zgłoszonego żądania zasądzenia zadośćuczynienia oraz jego wysokości stwierdzić należy, że celem tego roszczenia jest kompensata doznanej krzywdy, w szczególności cierpienia, bólu i poczucia osamotnienia po śmierci najbliższego członka rodziny. W literaturze zwraca się uwagę, że na rozmiar krzywdy mają wpływ przede wszystkim dramatyzm doznań osoby bliskiej, poczucie osamotnienia i pustki, cierpienia moralne i wstrząs psychiczny wywołany śmiercią osoby najbliższej, rodzaj i intensywność więzi łączącej pokrzywdzonego ze zmarłym, wystąpienie zaburzeń będących skutkiem tego odejścia, roli w rodzinie pełnionej przez osobę zmarłą, stopień w jakim pokrzywdzony będzie umiał znaleźć się w nowej rzeczywistości i zdolności jej zaakceptowania, leczenie doznane traumy oraz wiek pokrzywdzonego. Dodać należy, że zadośćuczynienie jest odzwierciedleniem w formie pieniężnej rozmiaru krzywdy, a ta w istocie nie zależy od statusu materialnego pokrzywdzonego. Jedynie rozmiar zadośćuczynienia może być odnoszony do stopy życiowej społeczeństwa, która, mając charakter tylko uzupełniający pośrednio może rzutować na umiarkowany jego wymiar i to w zasadzie bez względu na status społeczny oraz materialny poszkodowanego.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że powódki: matka zmarłegoJ. M.oraz siostra zmarłegoB. S., niewątpliwie doznały krzywdy w postaci zerwania więzi rodzicielskiej i braterskiej pomiędzy nimi, a zmarłym synem i bratem. Więź łącząca matkę z dzieckiem jest jedną z najsilniejszych więzi emocjonalnych. Podobnie ma się to do relacji pomiędzy rodzeństwem. Niewątpliwie utrata więzi rodzinnej z synem i bratem spowodowała u jego matki i siostry ból i cierpienie. Powódki na skutek zdarzenia z 2003 roku straciły syna i brata, z którym były silnie związane. Jak wykazało przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe, powódki łączyła bliska więź uczuciowa ze zmarłym. Co do zasady żądanie zadośćuczynienia jest zatem w stosunku do nich uzasadnione.
Sąd miał przy tym na względzie, że powódki silnie przeżyły śmierć syna i brata, a wiadomość o jego śmierci przyszła nagle i nieoczekiwanie. Zmarły w chwili śmierci miał 38 lat i w tym akurat czasie mieszkał wspólnie z rodzicami w ich mieszkaniu.
Nie ulega wątpliwości, że każda śmierć osoby bliskiej, zwłaszcza nagła, jest dla rodziny ogromnym szokiem i traumatycznym przeżyciem. Zeznania wszystkich osób złożone przed Sądem i ich reakcje ujawnione na rozprawie wskazują, że ból powódek i pustka, jaką odczuwają po śmierci syna i brata, są autentyczne. Zadośćuczynienie w takim wypadku ma przede wszystkim spełniać funkcję kompensacyjną, winno odpowiadać doznanej krzywdzie i musi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość. Nie może być jednak nadmierne w stosunku do doznanej krzywdy i aktualnych stosunków majątkowych społeczeństwa. Stanowisko to nawiązuje do linii orzecznictwa zapoczątkowanej orzeczeniem Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 1965 r. (OSPiKA 1966, poz. 92), wyrażonej także w wyrokach: z dnia 12 września 2002 r., sygn. akt IV CKN 1266/00, z dnia 06 czerwca 2003 r., sygn. akt IV CKN 213/01). Jednocześnie doznanej przez poszkodowanego krzywdy nigdy nie można wprost, według całkowicie obiektywnego i sprawdzalnego kryterium przeliczyć na wysokość zadośćuczynienia. Charakter szkody niemajątkowej decyduje, bowiem o jej niewymierności (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2000 r., sygn. akt III CKN 582/98).
Mając na uwadze powyższe kryteria za adekwatne zadośćuczynienie Sąd uznał, że doznaną przez powódkę, będącą matką zmarłego, krzywdę rekompensuje kwota w żądanej w pozwie wysokości tj. 88.000 zł, nawet mając na względzie kwotę uprzednio już powódce wypłaconą (12.000 zł). Natomiast w zakresie zadośćuczynienia należnego siostrze poszkodowanego, Sąd uznał za zasadne przyznanie kwoty 40.000 zł, tj. adekwatnie do naruszonej więzi. Bo chociaż bardzo bliska więź rodzeństwa była w świetle okoliczności niniejszej sprawy niewątpliwa, to jednak relacja z siostrą zmarłego w momencie jego śmierci nie była już tak silna jak usiłowała wykazać powódka z przyczyn naturalnych. Przede wszystkim poszkodowany mieszkał od jakiegoś czasu z rodzicami a jego siostra z rodziną mieszkała w innym miejscu, więc co za tym idzie rodzeństwo nie widywało się codziennie, ale jak wskazuje powódka co najmniej raz w tygodniu. Rzeczą naturalną jest także, że siostra poszkodowanego, posiadająca własną rodzinę, tj. męża i dzieci, siłą rzeczy budowała najważniejsze dla niej, bliskie, głębsze i silniejsze relacje właśnie z najbliższymi, toteż relacja z bratem oczywiście musiała pozostać w jej życiu niejako „na drugim planie”. W tym stanie rzeczy, zasadne jest niestety przyjęcie, że prawdopodobnie zakres jej cierpienia po śmierciP. M.nie był dla niej tak dotkliwy, jak chociażby w przypadku matki zmarłego, także dlatego, że mogła liczyć na wsparcie rodziny, co w konsekwencji przemawiało za przyznaniem jej mniejszego zadośćuczynienia.
Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał za zasadne przyznanieJ. M.kwoty 88.000 zł tytułem zadośćuczynienia, natomiastB. S.- kwotę 40.000 zł. W ocenie Sądu, mimo iż cierpienia i odczuwanie bólu są w znacznej mierze sprawą subiektywną, mając na uwadze powyższe okoliczności, domaganie się przez powódkęB. S.zadośćuczynienia w kwocie wyższej, niż zasądzona, jest żądaniem wygórowanym, dlatego w pozostałym zakresie powództwo podlegało oddaleniu. Zasądzone kwoty odnoszą się do praktyki orzeczniczej w tego typu sprawach. Specyfika niniejszego postępowania polega na tym, że obraz wpływu śmierci bliskiej osoby jest przedstawiony z perspektywy czasowej, która często nie występuje w takich sprawach, ale nie zmienia to faktu, że zasądzane kwoty zadośćuczynień zawsze przecież uwzględniają ewentualne, dalsze skutki doznanych krzywd.
Podstawę prawną zasądzonych odsetek stanowił przepisart. 481 § 1 k.c., zgodnie z którym jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Zasadą prawa cywilnego jest, że dłużnik popada w opóźnienie, jeżeli nie spełnia świadczenia w terminie, w którym stało się ono wymagalne. Zgodnie zart. 455 kc, jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony, ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Niespełnienie świadczenia w terminie powoduje po stronie dłużnika konsekwencje przewidziane wart. 481 § 1 kc, zgodnie z którym, jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była z góry oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie (§ 2 art. 481 kc). Zobowiązanie do zapłaty zadośćuczynienia ma charakter zobowiązania bezterminowego. Jego przekształcenie w zobowiązanie terminowe może nastąpić w wyniku wezwania wierzyciela (pokrzywdzonego) skierowanego wobec dłużnika do spełnienia świadczenia.
W przedmiotowej sprawie powodowie żądali zasądzenia odsetek od dochodzonych pozwem kwot od dnia 17 listopada 2019 roku, jednocześnie wskazując iż roszczenie było w tej dacie wymagalne. Jak wskazują jednak dostarczone dowody, strona powodowa zgłosiła szkodę ubezpieczycielowi pismem, doręczonym mu elektronicznie, w dniu 17 października 2019 roku, zatem termin na likwidację szkody upływał nie 17 listopada 2019 roku a dnia następującego po nim, tj. 18 listopada 2019 roku (przy zachowaniu 30-dniowego terminu, przewidzianego w art. 14 ustawy z dnia 22 maja 2003r., o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U.2013.392 j.t. w zw. zart. 111 §2 kc). Z tych względów żądanie zasądzenia odsetek od dnia 17 listopada 2019 roku należało uznać za nieuzasadnione i w tym zakresie roszczenie podlegało oddaleniu.
Podstawę rozstrzygnięcia o kosztach procesu stanowiłart. 98 k.p.c.
PowódkaJ. M.ostała się ze swoim roszczeniem w 100% a powódkaB. S.w 50 % (żądała kwoty 80.000 zł zasądzono na jej rzecz 40.000 zł), i w takim też stosunku rozliczone zostały powódkom koszty sądowe. Zasądzeniu wobec powódkiJ. M.podlegała więc kwota należna z tytułu uiszczonych przez nią kosztów sądowych (opłaty od pozwu) w całości, natomiast wobec powódkiB. S.- połowa tych kosztów, tj. 2.000 zł (z 4.000 zł poniesionych). W zakresie zaś kosztów zastępstwa procesowego, z racji tego że powódki reprezentował ten sam pełnomocnik, należało przyznać wynagrodzenie w oparciu o § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.), uwzględniając opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.