Sąd Okręgowy w Gliwicach
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 1350/20
Data wyroku: 2021-02-24 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Anna Capik-Pater
Słowa kluczowe: Dodatki do emerytur i rent
Podstawa prawna: art. 21 ust. o emeryturach pomostowych

Sygn. aktVIII U 1350/20

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 lutego 2021 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

sędzia Anna Capik-Pater

Protokolant

Agata Kędzierawska

po rozpoznaniu w dniu24 lutego 2021 r. w Gliwicach
sprawyT. K.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
orekompensatę
na skutek odwołaniaT. K.
od decyzjiZakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
z dnia7 października 2020  r.nr(...)

1
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje ubezpieczonemuT. K.prawo do przeliczenia emerytury z rekompensatą począwszy od dnia 1 września 2020 roku;

2
zasądza od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

(-) sędzia Anna Capik-Pater
Sygn. akt. VIII U 1350/20

UZASADNIENIE
Decyzją z 7 października 2020r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.odmówił ubezpieczonemuT. K.prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach. W uzasadnieniu ZUS wskazał, że nie uwzględnił rekompensaty o której mowa wart. 21 ustawy z 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych(t.j. Dz.U. z 2018r., poz. 1924 ze zm.), argumentując iż ubezpieczony nie udowodnił na dzień 1 stycznia 2009r. wymaganego 15 – letniego okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach. Organ rentowy podkreślił, że do takiej pracy nie zaliczył okresów zatrudnienia od 1 lutego 1983r. do 31 grudnia 2007r. na stanowisku sztygara zmianowego oddziału napraw przeróbki mechanicznej na powierzchni, bowiem na stanowisku tym, nie nadzorował bezpośrednio prac wymienionychw wykazie B, dział IV, pkt 9.
W odwołaniu od powyższej decyzji ubezpieczony domagał się jej zmiany poprzez przyznanie prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych i następnie jej uwzględnienia przy wyliczaniu wysokości przyznanej emerytury. Podniósł, że zgodniez przedłożonymi przez niego świadectwami i zaświadczeniami oraz zeznaniami świadków,o przesłuchanie których wnosił, wykonywał pracę w warunkach szczególnych w całym okresie zatrudnienia wKWK (...)od 1 lutego 1983r. do 31 grudnia 2007r. Tym samym spełnia warunki do przyznania mu prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie. Nadto podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Sąd ustalił, co następuje:
UbezpieczonyT. K.,urodzony (...), od 18 sierpnia 2020r. jest uprawniony do emerytury na podstawie przepisówustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity: Dz.U. z 2020r. poz. 53 ze zm.), przyznanej decyzją z 15 października 2019r.
Ubezpieczony65 lat ukończył (...)
Decyzją z 19 sierpnia 2020r.(...) OddziałwZ.przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury w powszechnym wieku emerytalnym. ZUS przy wyliczaniu wysokości tego świadczenia nie uwzględnił rekompensaty o której mowa wart. 21 ustawy z 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych(t.j. Dz.U. z 2018r., poz. 1924 ze zm.).
Zaskarżoną decyzją z 7 października 2020r. organ rentowy odmówił ubezpieczonemu prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach o której mowa wart. 21 ustawy o emeryturach pomostowych.
Sąd ustalił, że ZUS zaliczył odwołującemu do pracy w warunkach szczególnych 1 rok, 10 miesięcy i 2 dni. Do okresów pracy w warunkach szczególnych ZUS zaliczył odwołującemu jego zatrudnienie od 1 kwietnia 1982r. do 31 stycznia 1983r., na stanowisku dozorcy w dziale przeróbki mechanicznej węgla oraz od 1 stycznia 2008r. do 31 grudnia 2008r., na stanowisku sztygara oddziałowego oddziału zwałów i załadunku węgla. Równocześnie do pracy takiej nie zaliczono okresu zatrudnienia od 1 lutego 1983r. do 31 grudnia 2007r. na stanowisku: sztygara zmianowego oddziału napraw przeróbki mechanicznej na powierzchni wKWK (...).
Na okoliczność wykonywania pracy w warunkach szczególnych w trakcie zatrudnienia wKWK (...), odwołujący przedłożył świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych z 25 sierpnia 2020r., w treści którego wskazano, iż odwołujący był zatrudniony u tego pracodawcy w okresie od 27 czerwca 1980r. do 24 sierpnia 2020r. W świadectwie tym potwierdzono też ubezpieczonemu wykonywanie stale i w pełnym wymiarze, pracy w warunkach szczególnych, w okresie od 1 kwietnia 1982r. do 31 stycznia 1983r., na stanowisku dozorcy w dziale przeróbki mechanicznej węgla, tj. niższego dozoru inżynieryjno – technicznego nadzorującego bezpośrednio prace wymienione w wykazie B, dział IV, poz. 9, pkt 28 bowiem stale i w pełnym wymiarze sprawował nadzór nad pracą konserwatorów maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla, od 1 lutego 1983r. do 31 grudnia 2007r. na stanowisku: sztygara zmianowego oddziału napraw przeróbki mechanicznej na powierzchni, tj. średniego dozoru inżynieryjno – technicznego nadzorującego bezpośrednio prace wymienione w wykazie B, dział IV, poz. 9, pkt 28 bowiem stale i w pełnym wymiarze sprawował nadzór nad pracą konserwatorów maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla, od 1 stycznia 2008r. do 31 grudnia 2008r., na stanowisku sztygara oddziałowego oddziału zwałów i załadunku węgla, tj. średniego dozoru inżynieryjno – technicznego nadzorującego bezpośrednio prace wymienione w wykazie B, dział IV, poz. 9, pkt 28 bowiem stale i w pełnym wymiarze sprawował nadzór nad pracą konserwatorów maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla, operatorów maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla, zwałowych na zwałach węgla, kamienia i osadnikach.
W postępowaniu przed Sądem ubezpieczony, domagał się uznania z pracę w warunkach szczególnych okresów zatrudnienia, w spornym okresie od 1 lutego 1983r. do 31 grudnia 2007r.
W toku procesu Sąd ustalił, iż ubezpieczony w spornym okresie, tj. od 1 lutego 1983r. do 31 grudnia 2007r. pracował wKopalni (...)zajmował się przede wszystkim dozorem niezakłóconej pracy sprzętu zakładu przeróbki mechanicznej węgla. Ubezpieczony kontrolował płuczkę, sortownię i oddział remontowy. Praktycznie oddział remontowy nie miał osobnych pomieszczeń, zaś jego pracownicy, w tym również ubezpieczony, pełne dniówki robocze spędzali na terenie zakładu przeróbczego. Odwołujący do pracy przyjeżdżał około 20 – 30 minut wcześniej i zapoznawał się z ilością i rodzajem awarii, które należało usunąć, następnie dokonywał rozdziału załogi na poszczególne odcinki pracy i przystępował do nadzorowania prac wykonywanych przez podległych pracowników. W szczególności dozorował konserwatorów maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla, którzy usuwali awarie urządzeń skipu, płuczki sortowni o osadnikowni, tj. na całej długości procesu technologicznego przeróbki mechanicznej węgla.
Ubezpieczony przez pełne osiem godzin przebywał w warunkach szczególnych na sortowni czy płuczce. Wciąż narażony był na działanie czynników szkodliwych takich jak hałas, zapylenie, mikroklimat. Sztygar przez całą dniówkę był przy stanowiskach gdzie wykonywano parce w warunkach szczególnych. Dopiero po zakończeniu prac, w ramach dniówki roboczej, przez podległych mu pracowników, odwołujący przez 10 – 20 minut uzupełniał niezbędną dokumentację.
Razem z ubezpieczonym w spornych okresach pracowaliJ. P.– sztygar zmianowy oddziału napraw pracujący na takim samym stanowisku jak odwołujący orazH. A.– mechanik urządzeń przeróbki mechanicznej węgla iJ. N.– ślusarz maszynowy, którzy byli pracownikami brygad i wydziału, których pracę kontrolował odwołujący.
Niezależnie od powyższego Sąd ustalił, że w sprawie VIII U 2128/16 Sąd Okręgowy w Gliwicach wyrokiem z 11 kwietnia 2017r., oddalił odwołanie ubezpieczonego od decyzji z 11 października 2016r., odmawiającej mu prawa do emerytury pomostowej. Następnie Sąd Apelacyjny w Katowicach, wyrokiem z 21 września 2017r., w sprawie III AUa 1242/17 oddalona została apelacja ubezpieczonego od powyższego wyroku Sądu Okręgowego. Z uzasadnień obydwu powyższych rozstrzygnięć wynika, że wyłączną przyczyną nie uznania roszczenia odwołującegoo prawo do emerytury pomostowej, było iż odwołujący nie rozwiązał stosunku pracy. Z kolei kwestia spełnienia przez niego pozostałych warunków nabycia tego świadczenia, a w szczególności kwestia charakteru jego pracy w spornym okresie, tj. czy może zostać ona zaliczona do pracy w warunkach szczególnych, nie stanowiła przedmiotu rozpoznania obu tych Sądów.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie: akt organu rentowego, zeznań świadkówJ. P..H. A.iJ. N.(k.30v-31v), wyjaśnień odwołującego (k.31v-32), a także jego akt osobowych, dołączonych do akt niniejszej sprawy.
Zebrany materiał dowodowy Sąd uznał za kompletny i spójny, a tym samym za wystarczający do poczynienia ustaleń faktycznych oraz na rozstrzygnięcie sprawy.W szczególności Sąd dał w pełni wiarę zeznaniom świadków i samego ubezpieczonego, gdyż są spójne, przekonywujące i wzajemnie się potwierdzają, a nadto znajdują potwierdzenie w dokumentacji osobowej odwołującego.
Sąd zważył, co następuje:
Odwołanie ubezpieczonego zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie zart. 21, ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych(tekst jednolity: Dz.U. z 2019r., poz. 1924 ze zm.) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat.
BezspornieT. K.jest uprawniony do emerytury z powszechnego wieku emerytalnego, w oparciu o przepisyustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity: Dz.U. z 2020r. poz. 53 ze zm.), jednocześnie nie występował o ustalenie uprawnień do wcześniejszej emerytury z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Kwestia sporna w przedmiotowej sprawie dotyczyła uprawnień ubezpieczonego do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych.
Art. 21 ustawy o emeryturach pomostowychokreśla ogólne warunki nabycia prawa do rekompensaty, czyli – zgodnie z definicją legalną zamieszczoną w art. 2 pkt 5 ustawy – do odszkodowania za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze przez osoby, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.
Prawo do rekompensaty przysługuje ubezpieczonemu, który legitymuje się co najmniej 15 – letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Chodzi w tym przypadku o pracę, o której mowa w art. 32, 33, 39, 40 i 50c ustawy (art. 21 ust. 1).
Wprawdzie w ust. 2 wyraźnie zastrzeżono, że prawo do rekompensaty nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jednak w ocenie Sądu w przepisie tym chodzi niewątpliwie o emeryturę wcześniejszą przyznaną na podstawie przepisów tej ustawy. Odmienne rozumienie tego przepisu, tj. uznanie, że rekompensata powyższa nie przysługuje również w wypadku przyznania prawa do emerytury z powszechnego wieku emerytalnego, prowadziłoby do uznania, że art. 21, ust. 1 jest przepisem martwym, gdyż brak byłoby kategorii osób spełniających kryteria do uzyskania przedmiotowej rekompensaty. Należy zatem kierować się wykładnią celowościową i uznać, że racjonalny ustawodawca w żadnym wypadku nie dążyłby do stworzenia przepisu, który nie miałby podstaw do funkcjonowania w obrocie prawnym.
Zatem przesłankami uprawniającymi do rekompensaty są:
- utrata przez ubezpieczonego możliwości przejścia na emeryturę w związkuz wygaśnięciem po dniu 31 grudnia 2008r. – w stosunku do ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948r., a przed dniem 1 stycznia 1969r. – podstawy normatywnej przewidującej takie uprawnienie;
- niespełnienie przez ubezpieczonego warunków uprawniających go do emerytury pomostowej;
- legitymowanie się przez ubezpieczonego co najmniej 15 – letnim okresem pracyw szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS;
- nieuzyskanie przez ubezpieczonego prawa do wcześniejszej emerytury według zasad przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS.
Okoliczność sporna w przedmiotowej sprawie dotyczyła zatem ostatecznie posiadania przez ubezpieczonego wymaganego 15 letniego okresu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych, bowiem ZUS uznał za udowodnione jedynie 1 rok, 10 miesięcy i 2 dni okresu takiej pracy.
W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd przyjął, że ubezpieczony posiada wymagany 15 letni okres pracy wykonywanej w warunkach szczególnych.
Przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe wykazało, że ubezpieczony wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, prace w szczególnych warunkach, w całym okresie zatrudnienia wKWK (...)od 1 kwietnia 1982r. do 31 stycznia 1983r., na stanowisku dozorcy w dziale przeróbki mechanicznej węgla, od 1 lutego 1983r. do 31 grudnia 2007r. na stanowisku sztygara zmianowego oddziału napraw przeróbki mechanicznej na powierzchni, od 1 stycznia 2008r. do 31 grudnia 2008r., na stanowisku sztygara oddziałowego oddziału zwałów i załadunku węgla.
W wymienionych wyżej okresach, odwołujący zajmował się faktycznie pracą osoby odpowiedzialnej za prawidłową i bezpieczną pracę pracowników zajmujących się codziennie i przez pełne dniówki robocze, usuwaniem awarii i naprawą urządzeń przeróbki mechanicznej węgla, na oddziale będącym w ruchu, gdzie nieprzerwanie panowały warunki szkodliwe.
W okresach tych ubezpieczony pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wyłącznie przy pracach związanych z kontrolą międzyoperacyjną oraz dozorem inżynieryjno-technicznym na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie. Bez znaczenia na taką ocenę jego pracy pozostaje, że odwołujący został przydzielony do oddziału remontowego, bowiem był on częścią zakładu przeróbki mechanicznej węgla i jego pracownicy, w tym odwołujący, swoją pracę wykonywali wyłącznie na terenie tego zakładu. Nadto czynności te wiązały się nierozerwalnie z nieprzerwaną kontrolą międzyoperacyjną oraz dozorem inżynieryjno-technicznym na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie, tj. na wydziałach, gdzie jako podstawowe były wykonywane prace przez pracowników wykonywane na przeróbce mechanicznej węgla (wykaz A, dział I, poz. 5).
Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni akceptuje pogląd wyrażony w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 5 maja 2016r., w sprawie III AUa 1607/15 (Lex 2080320), zgodnie z którym każda praca bezpośrednio przy tej przeróbce mechanicznej węgla, o jakiej mowa w wykazie B stanowiącym załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.), dziale IV, pod poz. 9, jest jednocześnie pracą w przeróbce mechanicznej węgla wymienioną w wykazie A, dziale I, pod poz. 5, ale nie odwrotnie. Pojęcie przeróbki mechanicznej węgla jest bowiem znacznie szersze i obejmuje też prace nie wykonywane bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla.
Tak więc odwołującyKWK (...)od 1 lutego 1983r. do 31 grudnia 2007r. na stanowisku sztygara zmianowego oddziału napraw przeróbki mechanicznej na powierzchni, wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wyłącznie prace w szczególnych warunkach, określone w wykazie takich prac.
Bez znaczenia pozostaje, że ZUS zakwestionował zapisy wystawionego przez pracodawcę świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Fakt wykonywania takiej pracy został bowiem wykazany w postępowaniu sądowym za pomocą innych dowodów. W postępowaniu odwoławczym przed Sądem nie obowiązują bowiem ograniczenia dowodowe jakie występują w postępowaniu o świadczenia emerytalno-rentowe przed organem rentowym, a Sąd może ustalić okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość jak: okresy zatrudnienia,w tym wykonywanie pracy w warunkach szczególnych, za pomocą wszelkich środków dowodowych, przewidzianych wkodeksie postępowania cywilnego(por. uchwała Sądu Najwyższego z 10 marca 1984r. III UZP 6/84, uchwała Sądu Najwyższego z 21 września 1984r. III UZP 48/84, wyrok Sądu Najwyższego z 7 grudnia 2006r., I UK 179/06, LEX nr 342283).
Mając zatem na uwadze wszystkie powyższe rozważania, należało uznać, żeT. K.legitymuje się 15 letnim okresem zatrudnienia w warunkach szczególnych.
Wobec faktu, że ubezpieczony spełniła wszystkie przesłanki uprawniające go do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych, Sąd z mocyart. 47714§ 2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję jak w sentencji wyroku.
O kosztach orzeczono po myśliart. 98 k.p.c.w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015r. poz. 1800, ze zm.) w punkcie drugim orzeczenia.
(-) sędzia Anna Capik – Pater