Sąd Okręgowy w Poznaniu
XIV Zamiejscowy Wydział Cywilny
Sygnatura akt: XIV C 617/21
Data wyroku: 2021-12-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Przemysław Okowicki
Słowa kluczowe: Zachowek
Podstawa prawna: art. 991 kc

Sygn. akt XIV C 617/21

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 grudnia 2021 r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu XIV Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w Pile
w składzie następującym:
Przewodniczący: sędzia Przemysław Okowicki
Protokolant: st. sekr. sąd. Joanna Perlicjan
po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2021 r. w Pile
sprawy z powództwaE. C.
przeciwkoB. C.
o zachowek

1
oddala powództwo w całości;

2
kosztami postępowania obciąża powódkę i w związku z tym zasądza od niej na rzecz pozwanej kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) zł tytułem zwrotu części kosztów zastępstwa procesowego;

3
przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Poznaniu na rzecz adwokataW. D.kwotę 8.856 (osiem tysięcy osiemset pięćdziesiąt sześć) zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu.

Przemysław Okowicki

UZASADNIENIE
pkt 1 wyroku z dnia 29 grudnia 2021 r.
W dniu 13 lipca 2021 r. powódkaE. C.wniosła przeciwko pozwanejB. C.pozew o zasądzenie na jej rzecz kwoty 325.000 zł tytułem zachowku wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz o obciążenie kosztami procesu pozwanej i zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika powódki ustanowionego z urzędu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu pozwu powódka podniosła, że w dniu 1 lutego 2020 r. wW.zmarł jej mążR. C. (1)i nie pozostawił po sobie ważnego testamentu. Ustawowymi spadkobiercami po zmarłym spadkodawcy jest ona oraz córkaB. C., co potwierdził Sąd Rejonowy w Wągrowcu postanowieniem z dnia 7 lipca 2021 r. wskazując, iż każdy ze spadkobierców nabył spadek w ½. Powódka podniosła, że zawarła związek małżeński ze spadkodawcą w dniu 1 lutego 2008 r. Spadkodawca zawarł przed śmiercią umowy darowizny, na mocy których darował swojej córce nieruchomości, przekazując jej cały swój majątek. W ocenie powódki dokonane darowizny powinny być zaliczone na poczet spadku, a łączna ich wartość wynosi 1.300.000 zł. Zdaniem powódki zastosowanie w sprawie maart. 1000 k.c.Dalej powódka wskazała, że gdyby nie było darowizn jej udział w spadku wynosiłby 650.000 zł, a w tej sytuacji należny zachowek wynosi 325.000 zł.
W odpowiedzi na pozew z dnia 20 sierpnia 2021 r. pozwanaB. C.wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powódki na rzecz pozwanych kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu pozwana podniosła, że powódka dochodząc zachowku nie może doliczyć dokonanych przez spadkodawcę darowizn z okresu sprzed zawarcia z nią małżeństwa, a to na podstawieart. 994 § 3 k.c.Pozwana wskazała, że dokonana na jej rzecz darowizna została uczyniona w dniu 23 kwietnia 2007 r., zaś powódka zawarła z jej ojcem związek małżeński w dniu 11 lutego 2008 r., a zatem roszczenie powódki oparte na substracie zachowku w postaci darowanych nieruchomości jest w sposób oczywisty bezzasadne. Pozwana zaznaczyła, że nie były na jej rzecz czynione żadne inne darowizny już w okresie małżeństwa jej ojca z powódką. Z ostrożności procesowej wskazała, że kwestionuje wartość nieruchomości podawanych przez powódkę. Nieruchomość darowana w dacie darowizny była niezabudowana, natomiast od 6 lat jest zabudowana domem jednorodzinnym. Nadto pozwana podniosła, że darowała nieruchomość na swego męża i dzieci w 2019 r. i nie jest już wzbogacona na skutek darowizny, dlatego jej ewentualna odpowiedzialność ograniczona jest do wysokości nadwyżki przekraczającej jej własny zachowek.

Sąd ustalił co następuje:
PowódkaE. C.była drugą żonąR. C. (1).R. C. (1)wraz z pierwszą małżonkąR.C.miał córkęB. C..
Dowód: okoliczność bezsporna, przesłuchanie stron (k. 74-75).
W dniu 23 kwietnia 2007 r. przed notariuszemK. W.w kancelarii notarialnej wW.R. C. (1)iR. C. (2)darowali swojej córceB. C.do jej majątku osobistego własność nieruchomości:
- położonej wW.przyul. (...), stanowiącejdziałki numer (...)o łącznej powierzchni 0,04,17 ha, zabudowanej murowanym budynkiem mieszkalnym o powierzchni użytkowej 56 m2 pochodzącym z lat 90 –tych ubiegłego wieku, dla której w Sądzie Rejonowym w Wągrowcu urządzona jestksięga wieczysta KW nr (...),
- położonej wM., przyul. (...), stanowiącejdziałkę numer (...), o powierzchni 0,08,53 ha, niezabudowanej, dla której w Sądzie Rejonowym w Wągrowcu urządzona jestksięga wieczysta KW nr (...).
Darczyńcy złożyli oświadczenia, iż ww. nieruchomości nabyli do majątku wspólnego w czasie trwania ich związku małżeńskiego. Obdarowana oświadczyła, że darowiznę przyjmuje. Na ww. nieruchomości położonej przyul. (...)zostało ustanowione na rzeczR. C. (1)dożywotnie i bezpłatne prawo jej użytkowania.
Dodatkowo matka pozwanej darowała jej należącą do jej majątku osobistego własność nieruchomości położonej wW.przyul. (...), zabudowaną budynkiem mieszkalnym, budynkiem gospodarczym, i garażem, oznaczonej geodezyjnie jakodziałka nr (...), o powierzchni 0,09,66 ha, wpisanej do KW nr(...). Pozwana przyjęła darowiznę do swojego majątku osobistego.
Dowód: akt notarialny Repertorium A numer(...)(k. 24-34), wydruki KW nieruchomości (k. 45-64), przesłuchanie pozwanej (k. 75).
W dniu 11 lutego 2008 r.R. C. (1)zawarł związek małżeński z powódką.
Dowód: odpis skrócony aktu małżeństwa (k. 23).
R. C. (1)zmarł wW.w dniu 1 lutego 2020 r.
Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Wągrowcu z dnia 7 lipca 2021 r. w sprawie I Ns 194/21 stwierdzono, że spadek po zmarłymR. C. (1)na podstawie ustawy nabyły żonaE. C.oraz córkaB. C., każda z nich w ½ części.
Dowód: odpis postanowienia SR w Wągrowcu (k. 22).
W dniu 4 stycznia 2019 r. pozwana na mocy aktu notarialnego, darowała swojemu mężowiL. C.własność ww. nieruchomości położonej wW.przyul. (...), a synowiP. C. (1)wyżej opisanej nieruchomości położonej wW.przyul. (...).
Dowód: akt notarialny Repertorium A numer(...)(k. 35-44), wydruki KW nieruchomości (k. 45-64).
Powódka ma 61 lat. Zamieszkuje w mieszkaniu położonym przyul. (...)(które zajmowała wspólnie ze spadkodawcą), na nieruchomości stanowiącej obecnie własnośćP. C. (1).P. C. (2)nie rości sobie wobec powódki należności z tytułu czynszu. Powódka uzależniona była od alkoholu, obecnie uczęszcza na terapię. Pozwana wraz z rodziną wspierała powódkę w walce z nałogiem. Powódka utrzymuje się z renty rodzinnej, która wynosi 1.370 zł miesięcznie. Powódka korzysta z przedmiotów codziennego użytku, pamiątek po zmarłym znajdujących się w domu przyul. (...)wW..
Pozwana zamieszkuje w nieruchomości położonej wW.przyul. (...)wraz z mężem. Pozwana ma 51 lat. Obecnie dochód pozwanej stanowi renta w wysokości 1.700 zł miesięcznie. Pozwana choruje na nowotwór, jest w trakcie leczenia chemioterapią. Mąż pozwanej z uwagi na konieczność opieki nad żoną nie jest w stanie obecnie świadczyć pracy.
Dowód: przesłuchanie powódki (k. 74-75), przesłuchanie pozwanej (k. 74-75).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o następującą ocenę dowodów.
Sąd uznał za wiarygodne dokumenty prywatne, które wskazał jako podstawę swoich ustaleń. Nie budziły one jego wątpliwości co do autentyczności i zgodności treści z prawdą. Jednocześnie ich wiarygodność nie była przez żadną ze stron podważana, więc także z tego punktu widzenia nie było podstaw do odmówienia im wiary. W ocenie Sądu wiarygodne były także dokumenty urzędowe. Zostały one sporządzone przez powołane do tego organy, w przepisanej formie i stanowiły dowód tego co zostało w nich urzędowo zaświadczone (art. 244 § 1 k.p.c.).
Część dokumentów została dołączona do akt w kopiach, których wierność oryginałom nie budziła wątpliwości i nie była kwestionowana, dlatego Sąd uznał, że stanowią wiarygodne potwierdzenie istnienia oryginałów.
W toku postępowania Sąd przesłuchał strony. Zeznania stron w zasadzie nie wniosły do sprawy nic nowego ponad to, co już wynikało z bezspornych lub niezaprzeczonych twierdzeń stron lub z dokumentów urzędowych i prywatnych znajdujących się w aktach sprawy. Zeznania stron nie wzbudziły wątpliwości co do ich sytuacji życiowej, w tym majątkowej.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.
Zgodnie zart. 991 § 1 k.c.zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek).
Jeśli chodzi o uprawnionego do otrzymania zachowku, wskazać należy, że w myślart. 931 § 1 k.c.w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.
Z poczynionych ustaleń wynika, że w chwili śmierciR. C. (1)do kręgu jego spadkobierców ustawowych wchodziła jego żona – powódka, oraz córka – pozwana. W związku z tym, powódka jest uprawniona do otrzymania zachowku po zmarłym mężu.
Zgodnie zart. 991 § 2 k.c.jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia (§ 2).
Zgodnie z oświadczeniem powódki, darowane przez spadkodawcę pozwanej nieruchomości wyczerpywały cały majątek spadkowy. Powódka oczekiwała zatem od pozwanej zapłaty zachowku opartego na jego substracie w postaci darowanych nieruchomości. Tymczasem jak wykazało postępowanie sądowe dokonanie darowizn przez spadkodawcę na rzecz pozwanej miało miejsce w dniu 23 kwietnia 2007 r., a zatem przed zawarciem małżeństwa spadkodawcy z powódką, które miało miejsce w dniu 11 lutego 2008 r. Zgodnie natomiast zart. 994 § 3 k.c.przy obliczaniu zachowku należnego małżonkowi nie dolicza się do spadku darowizn, które spadkodawca uczynił przed zawarciem z nim małżeństwa. Oczywistym jest bowiem, że przed zawarciem małżeństwa przyszły małżonek nie może być pokrzywdzony rozrządzeniami spadkodawcy. A zatem powoływane przez powódkę składniki majątku zmarłegoR. C. (1), darowane pozwanej nie mogły zostać uwzględnione przy obliczaniu zachowku. Pozwana wskazała natomiast, że po zwarciu małżeństwa powódki z jej ojcem nie otrzymała od ojca żadnych innych składników jego majątku. Powódka temu nie zaprzeczyła. Zgodnie zart. 6 k.c., ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Realizację zawartej w tym ostatnim przepisie reguły w procesie cywilnym zapewniająart. 3 k.p.c.iart. 232 k.p.c.W myślart. 3 k.p.c., strony i uczestnicy postępowania obowiązani są dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek oraz przedstawiać dowody. Z koleiart. 232 k.p.c.stanowi, że strony są obwiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Powódka nie wskazała, zgodnie z ciężarem dowodowym, który ją obciążał, aby w skład spadku po zmarłym wchodziło inne mienie, podała również że z przedmiotów codziennego użytku, pamiątek itp. pozostałych po śmierci męża korzysta wyłącznie ona.
Reasumując, roszczenie powódki należało uznać za bezzasadne i dlatego Sąd w pkt 1 oddalił powództwo.
Sędzia Przemysław Okowicki