Sąd Apelacyjny w Poznaniu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 636/20
Data wyroku: 2021-01-05 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Marta Sawińska, Wiesława Stachowiak
Słowa kluczowe: Emerytura górnicza
Podstawa prawna: art. 50 c ust. 1 ustawy z 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. aktIII AUa 636/20

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 5 stycznia 2021 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Marta Sawińska
Sędziowie: Wiesława Stachowiak
Małgorzata Aleksandrowicz
Protokolant: Alicja Karkut
po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2021 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym
sprawyS. S. (1)
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wP.
o emeryturę górniczą
na skutek apelacjiS. S. (1)
od wyroku Sądu Okręgowego w Koninie
z dnia 29 stycznia 2020 r. sygn. akt III U 812/19

1
oddala apelację;

2
zasądza odS. S. (1)na rzecz Zakładu |Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wP.kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.

Małgorzata Aleksandrowicz

Marta Sawińska

Wiesława Stachowiak

UZASADNIENIE
Decyzjąz 29.05.2019r., znak:(...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wP.Inspektorat wK.odmówiłS. S. (1)prawa do emerytury górniczej. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy stwierdził, że wnioskodawca nie udokumentował wymaganych 25 lat pracy górniczej i równorzędnej z pracą górniczą, w tym co najmniej 15 lat pracy górniczej określonej w art. 50c ust. 1 ustawy emerytalnej. ZUS uznał, że ubezpieczony nie udowodnił żadnego okresu pracy górniczej.
Od powyższej decyzjiodwołaniezłożyłS. S. (1)domagając się jej zmiany i przyznania prawa do emerytury górniczej, a także zasądzenia od organu rentowego kosztów postępowania. Odwołujący podniósł, iż pracodawca zakwalifikował cały okres jego pracy w spornych okresach do pracy górniczej. Już w chwili zatrudnienia jego pracodawca uznał, że wykonywana na tych stanowiskach praca jest pracą górniczą. Ze świadectwa wykonywania pracy górniczej i równorzędnej z pracą górniczą jednoznacznie wynika miejsce wykonywania jego pracy oraz jej charakter, tj. że jest to praca górnicza w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Wyrokiemz 29.01.2020r. sygn. akt III U 812/19 Sąd Okręgowy w Koninie oddalił odwołanie (pkt 1) i zasądził od odwołującego na rzecz organu rentowego kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt 2 wyroku).
Powyższy wyrok zapadł w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:
S. S. (1)urodził się w(...)
W dniu 25.03.2019r. złożył wniosek o przyznanie prawa do emerytury górniczej. Odwołujący jako członek OFE nie wnioskował o przekazanie środków zgromadzonych w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa. Podał, że nadal jest zatrudniony w(...) sp. z o.o.wK..
Do wniosku odwołujący dołączył zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, załącznik do(...)oraz świadectwo wykonywania pracy górniczej i równorzędnej z pracą górniczą z 15.03.2019r. wystawione przez(...) Sp. z o.o.wK.i załącznik do tego świadectwa.
Z powyższego świadectwa wynika, żeS. S. (1)jest zatrudniony w(...) Sp. z o.o.w okresie od 16.07.1987r. do nadal (z dniem 01.09.2014r. przejęty przez(...) Sp. z o.o.w trybie art. 23
    1k.p. z(...) S.A., z dniem 01.08.2017r. przejęty w trybie art. 23
    1k.p. do(...). z o.o.) i w tym okresie stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę górniczą określoną w art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych na stanowiskach wg rozporządzenia MPiPS z 23.12.1994r:
- od16.07.1987r. do 24.10.1988r.na stanowisku maszynisty kolei górniczych na odkrywce i jego pomocnika - zał. 2 pkt 9.
- od01.10. 1990r. do nadalna stanowisku maszynisty kolei górniczych na odkrywce i jego pomocnik - zał. 2 pkt 9.
W załączniku do ww. świadectwa wykonywania pracy górniczej i równorzędnej z pracą górniczą pracodawca wyjaśnił, żeS. S. (1)nie stawał przed Komisją Weryfikacyjną, gdyż wykonywał pracę górniczą na odkrywkach(...)K..
W toku prowadzonego przez organ rentowy postępowania wyjaśniającego zakład pracy poinformował, że świadectwo wykonywania pracy górniczej z 15.03.2019r. dotycząceS. S. (1)zostało wystawione na podstawie dokumentów źródłowych, tj. umów o pracę, angaży, porozumień i wypowiedzeń. Ponadto zakład pracy wyjaśnił nazwy oddziałów, na których pracował odwołujący tj.:

-

(...)

(...).

Nadto zakład pracy przesłał do ZUS kopie angaży za wskazane przez organ rentowy okresy oraz charakterystykę sporządzoną na stanowisku maszynista kolei górniczej na odkrywce. Z charakterystyki tej wynika, że do podstawowych czynności maszynisty należy: przyjęcie służby i odprawa po zmianowa, jazda pociągiem, jazda lokomotywy luzem według potrzeb, załadunek pociągu, oczekiwanie na stacjach i szlakach kolejowych, wykonywanie manewrów według potrzeb, sprzątanie pojazdu, zdanie służby. Praca ta odbywa się w systemie 4-brygadowym, trzyzmianowym, a jazda pociągowa i manewrowa odbywa się tylko po torach kolei górniczych.
Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ rentowy zaskarżoną decyzją z 29.05.2019r. odmówiłS. S. (1)prawa do emerytury górniczej. Organ rentowy nie uwzględnił odwołującemu żadnego okresu zatrudnienia jako okresu pracy górniczej.
Okolicznością sporną w przedmiotowej sprawie było to, czy ubezpieczony posiada wymagany okres pracy górniczej w wymiarze co najmniej 25 lat.
Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego Sąd ustalił, żeS. S. (1)w 16.07.1987r. został zatrudniony wKopalni (...)na stanowisku pomocnika maszynisty w Oddziale(...)i w 16.09.1988r. zdał egzamin na maszynistę elektrycznych pojazdów trakcyjnych. Od dnia 01.10.1988r. odwołujący został zatrudniony w tym Oddziale ((...)) jako maszynista elektrowozu. W okresie od 25.10.1988r. do 14.09.1990r. odbył zasadniczą służbę wojskową. Po odbyciu służby wojskowej wrócił na dotychczasowe stanowisko. Od 01.12.2005r. został przeniesiony do oddziału(...)(...)na stanowisko maszynisty elektrowozu. Kolejna zmiana nastąpiła z dniem 01.09.2007r. kiedy jego stanowisko określono jako maszynisty kolei górniczych oraz z dniem 01.05.2009r. kiedy stanowisko odwołującego określono jako maszynisty kolei górniczych na odkrywce ((...)), natomiast od 01.09.2015r. jako starszy maszynista kolei górniczych na odkrywce.
Z dołączonej przez pełnomocnika odwołującego charakterystyki stanowiska pracy maszynisty kolei górniczych, podpisanej przez Sztygara Oddziałowego(...)M. P.wynika, że podstawowym obowiązkiem maszynisty, czy starszego maszynisty kolei górniczych na odkrywce jest ładowanie i przewóz złoża od załadowni do miejsca składowania czyli stacji Estakada Węglowa. Według tej charakterystyki, układ technologiczny wydobywania złoża składa się z następujących elementów:
- koparki węglowe,
- przenośniki taśmowe,
- załadownia,
- składy 10 wagonowe,
- estakady węglowe.
Proces transportu według Sztygara Oddziałowego to przenośniki taśmowe wielkogabarytowe, załadownia jako zespół urządzeń służących do zmiany środka transportu z przenośników taśmowych na składy 10 wagonowe.
Poczynione na podstawie dokumentów z akt osobowych ustalenia zostały potwierdzone zeznaniami świadkówZ. W.,K. W.oraz zeznaniami odwołującego (protokół rozprawy z 29.01.2020r.). Świadkowie zeznali, że koleje wożą węgiel z załadowni na estakadę załadunkową elektrowni. Maszyniści prowadzą składy ze wszystkich odkrywek(...)K.na estakadę elektrowni. Odcinki, na których realizowany jest przewóz mają długość od 10 km do 30 km. Cała sieć kolejowa mogła liczyć ok. 100 km. Odwołujący pracował wówczas jako maszynista pociągów przewożących węgiel z załadowni wszystkich odkrywek na estakadę elektrowni. Dziennie maszynista wykonywał przeważnie 2-3 kursy, a czasami nawet 5. Załadunek i rozładunek węgla był mechaniczny, maszyniści tylko obserwowali, lub odpowiednio podjeżdżali składem na załadunek.
Na załadowni kończy się układ(...), m.in. układ taśmociągów. Z załadowni specjalnymi urządzeniami węgiel jest transportowany przez urządzenia załadowcze obsługiwane przez operatorów załadowni do specjalnych lejów służących przesypywaniu węgla na wagony. Maszynista składu przed wyjazdem z bocznicy jest zobowiązany sprawdzić skład, aby wagony były zabezpieczone. Po otrzymaniu sygnału, wyjeżdżał zgodnie z poleceniami przełożonego.
Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd I instancji wydał zaskarżony wyrok, w którym w pkt 1 oddalił odwołanie, w pkt 2 wyroku zasądził od odwołującego na rzecz organu rentowego kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
W dalszej części uzasadnienia Sąd Okręgowy przytoczył treść art. 50a ust. 1 i 2 oraz art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Następnie zaakcentował, że z niekwestionowanych ustaleń dokonanych przez Sąd wynika, że w okresie od 16.07.1987r. do 24.10.1988r. do 01.10.1990r. do 15.03.2019r. odwołujący pracował jako pomocnik maszynisty, maszynista elektrowozu, starszy maszynista pracował przy przewozie węgla. Pracował przewożąc węgiel składami kolejowymi z załadowni odkrywek do elektrowni. Odbywało się to w systemie sprzedaży węgla, elektrownia nie wchodziła bowiem wskład (...). W ocenie Sądu I instancji tego rodzaju praca nie odpowiada definicji pracy górniczej zawartej w art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej. Odwołujący bowiem nie pracował przy ręcznym lub zmechanizowanym urabianiu i ładowaniu ani przy przewozie nadkładu i złoża, czy też przy bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń wydobywczych. Następnie Sąd I instancji podał, że Sąd Najwyższy w wyroku z 30.01.2018r. o sygn. I UK 529/16 (publ. LEX nr 2459723) wyraźnie stwierdził, że do okresów pracy górniczej podlegają uwzględnieniu tylko prace polegające na konserwacji maszyn wydobywczych w układzie(...)(koparka wielonaczyniowa-przenośnik taśmowy-zwałowarka), które jako całość stanowią zestaw urządzeń służących do wydobywania kopaliny (nakładu i węgla) w górniczym procesie technologicznym, na który składają się urabianie, transport lub składowanie węgla brunatnego. Odwołujący nie wykonywał pracy na odkrywce bowiem tory kolejowe, po których przewożony jest węgiel transportem kolejowym przebiegają poza terenem odkrywek i prowadzą do elektrowni, gdzie węgiel jest rozładowywany na estakadach węglowych. Tego rodzaju praca w ocenie Sądu I instancji nie ma charakteru pracy górniczej, o jakiej mowa w art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy, a zatem brak jest podstaw do zaliczenia tego spornego okresu do okresu pracy górniczej.Sam pracodawca używa określenia dla przewozu kolejowego - system odstawy węgla.
Sąd I instancji wskazał również, że niewątpliwie skład pociągów przewożących nadkład nie jest urządzeniem wydobywczym, ani urządzeniem do transportu urobku, bo do transportu urobku służą przenośniki. Zadaniem Oddziałów(...), czy(...)było zatem dokonanie transportu węgla z załadowni do elektrowni.
Jednocześnie Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego technologia wydobywcza w kopalniach odkrywkowych, w tym w kopalniach węgla brunatnego, polega na zastosowaniu w procesie wydobycia tzw.układu(...)(koparka-taśmociąg-zwałowarka), który jako całość stanowi komplet urządzeń niezbędnych do wydobywania kopaliny (węgla i nadkładu) czyli całego procesu technologicznego, na który składają się: urabianie, transport i składowanie(wyroki Sądu Najwyższego z 28.04.2010r., I UK 339/09, LEX nr 607444; z 05.05.2011r., I UK 395/10, LEX nr 863951; z 23.10.2013r., I UK 128/13, LEX nr 1455718). Technologia ta stanowi zatem zasadniczy sposób wydobycia surowców i tylko praca bezpośrednio związana z tym procesem technologicznym oraz praca przy pomiarach w zakresie miernictwa górniczego oraz przy bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń wydobywczych, kwalifikowana jest jako górnicza.
Podał również, że w szczególności należy przenieść powyższe ustalenia na warunki kopalni węgla kamiennego, gdzie transport urobku odbywa się pod ziemią i kończy się przy przetransportowaniu węgla szybami na powierzchnię, czyli do miejsca odpowiadającego załadowni. A maszyniści składów kolejowych zabierający stamtąd węgiel i rozwożący go do elektrowni, nie wykonują pracy górniczej i jest to bezsporne. Dokonanie zatem innej interpretacji transportu kolejowego węgla brunatnego prowadziłoby do nieuzasadnionej znacznie korzystniejszej sytuacji górnictwa odkrywkowego.
W ocenie Sądu Okręgowego praca odwołującego w powyższym okresie nie była wykonywana na odkrywce w jej merytorycznym, górniczym znaczeniu.
Przy czym Sąd I instancji podkreślił, że odwołujący nie złożył oświadczenia o przekazaniu środków zgromadzonych w OFE na dochody budżetu Państwa, co także stanowi przeszkodę do przyznania prawa do emerytury górniczej w rozumieniu art. 50a ustawy emerytalnej.
Wobec powyższego, w ocenie Sądu I instancji należało uznać, żeS. S. (1)nie spełnił wszystkich przesłanek, o których mowa w art. 50a ust. 2 ustawy emerytalnej.
Niespełnienie warunku legitymowania się wymaganym co najmniej 25-letnim okresem pracy górniczej łącznie z okresem pracy równorzędnej, czyni więc niezasadnym odwołanieS. S. (1), w którym wnioskował o zmianę decyzji i przyznanie prawa do górniczej emerytury.
W konsekwencji – na mocy art. 47714§ 1 k.p.c. – Sąd Okręgowy oddalił odwołanie jako nieuzasadnione i orzekł jak w punkcie I wyroku.
O kosztach zastępstwa procesowego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia z 22.10.2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych - punkt II wyroku.
Apelacjęod powyższego wyroku wywiódł odwołujący zaskarżając go w całości i zarzucając mu:

1
naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisu art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przeprowadzenie oceny dowodów w sposób dowolny i odmówienie wiarygodności dokumentowi – charakterystyka stanowiska pracy odwołującego (k. 47) i zeznaniom świadków co do pracy na odkrywce odwołującego, w konsekwencji prowadzące do sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z zebranych w sprawie materiałem dowodowym, polegające na przyjęciu, że odwołujący świadczył pracę na odcinku załadownia – elektrownia, a więc poza terenem odkrywek, nie zajmował się transportem czy załadunkiem złoża na odkrywce, a co za tym idzie nie wykonywał pracy górniczej.

2
naruszenie przepisów prawa materialnego:

a
art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy o emeryturach i rentach z funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez wadliwe przyjęcie, że praca, którą wykonywał apelujący w spornych okresach czasu jako maszynista kolei górniczej na odkrywce i jego pomocnik, nie jest pracą górniczą w myśl ww. przepisu;

b
art. 6 pkt 7, pkt 10, pkt 11 ustawy z 04.02.1994 r. – Prawo geologiczne i górnicze poprzez wadliwe przyjęcie, że praca wykonywana przez wnioskodawcę w spornym okresie czasu nie była pracą na odkrywce;

3
nierozpoznanie istoty sprawy poprzez zaniechanie zbadania przez Sąd I instancji materialnej podstawy żądania i nieustalenie znaczenia pojęcia „odkrywka”.

Wskazując ww. zarzuty odwołujący wniósł o:

1
zmianę powyższego wyroku w całości i przyjęcie, że odwołującemuS. S. (1)przysługuje prawo do emerytury górniczej;

ewentualnie o:
- uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego;
- zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego za obydwie instancje według norm przepisanych,
W odpowiedzi na apelacjęorgan rentowy wniósł o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie od odwołującegoS. S. (1)na jego rzecz kosztów procesu w tym kosztów postępowania według norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Wniesioną przez odwołującego apelację uznać należy za bezzasadną.
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że Sąd I instancji rozpoznał sprawę prawidłowo i starannie, przeprowadzając właściwie postępowanie dowodowe, a ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego zasługuje na aprobatę i nie pozwala uznać, że doszło do przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd I instancji powołał trafnie obowiązujące w tej mierze przepisy, które prawidłowo zastosował i zinterpretował, nie naruszając zaskarżonym rozstrzygnięciem przepisów procesowych ani przepisów prawa materialnego. Dlatego też Sąd Apelacyjny w pełni podziela ustalony stan faktyczny i rozważania prawne przytoczone przez Sąd Okręgowy, stąd nie ma też potrzeby przytaczania ich w całości.
Argumenty przedstawione przez odwołującego w treści apelacji, nie podważyły w żaden sposób zasadności stanowiska Sądu I instancji.
Spór stron w niniejszej sprawie sprowadzał się do ustalenia, czy odwołującyS. S. (1)wykazał wymagany, 25-letni staż pracy górniczej lub równorzędnej, w tym co najmniej 15-letni staż pracy górniczej, o której mowa w art. 50c ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zatem w rozpoznawanej sprawie należało rozstrzygnąć, czy praca odwołującego w(...), w(...) Sp. z o.o.i (...) Sp. z o.o.na stanowiskach maszynista elektrowozu, maszynista kolei górniczych i maszynista kolei górniczych na odkrywce w Oddziale(...)Oddziale(...), Oddziale(...)i Oddziale(...)jest pracą górniczą w rozumieniu art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej, co uzasadniałoby przyznanie mu prawa do emerytury górniczej w wieku(...)lat.
Przesłanki warunkujące przyznanie prawa do emerytury górniczej określone zostały w art. 50a ust. 1 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który stanowi, że górnicza emerytura przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki: (1) ukończył 55 lat życia; (2) ma okres pracy górniczej wynoszący łącznie z okresami pracy równorzędnej co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 10 lat pracy górniczej określonej w art. 50c ust. 1; (3) nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego albo złożył wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.
W myśl art. 50a ust. 2 cyt. ustawy wiek emerytalny wymagany od pracowników: kobiet mających co najmniej 20 lat, a mężczyzn co najmniej 25 lat pracy górniczej i równorzędnej, w tym co najmniej 15 lat pracy górniczej, o której mowa w art. 50c ust. 1, wynosi 50 lat.
Przepisy art. 50c ust. 1 i ust. 2 wskazanej ustawy precyzują, jakie zatrudnienie uznaje się za pracę górniczą, a jakie za pracę równorzędną z pracą górniczą. W myśl art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy (który wyłącznie mógł mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia tej sprawy co do jej istoty) za pracę górniczą uważa się zatrudnienie na odkrywce w kopalniach siarki i węgla brunatnego przy ręcznym lub zmechanizowanym urabianiu, ładowaniu oraz przewozie nadkładu i złoża, przy pomiarach w zakresie miernictwa górniczego oraz przy bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń wydobywczych, a także w kopalniach otworowych siarki oraz w przedsiębiorstwach i innych podmiotach wykonujących roboty górnicze dla kopalń siarki i węgla brunatnego, na stanowiskach określonych w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw gospodarki i ministrem właściwym do spraw gospodarki złożami kopalin.
Wykaz stanowisk pracy, na których zatrudnienie na odkrywce w kopalniach węgla brunatnego oraz przedsiębiorstwach i innych podmiotach wykonujących roboty górnicze dla kopalń węgla brunatnego uważa się za pracę górniczą, zawiera załącznik nr 2 do Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 23.12.1994 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty (§ 2). Rozporządzenie to zachowało moc na podstawie art. 194 ustawy o emeryturach i rentach w zakresie, w jakim jego przepisy nie są sprzeczne z przepisami tej ustawy. W załączniku nr 2 w pkt 9 ujęte zostało stanowisko maszynisty kolei górniczej na odkrywce i jego pomocnika.
Rację ma Sąd I instancji podkreślając, że o uznaniu pracy za pracę górniczą w rozumieniu art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej decyduje rodzaj faktycznie wykonywanej pracy, odpowiadający wymaganiom ustawowym (wyroki SN z 25.03.1998 r., II UKN 570/97, OSNAPiUS 1999 nr 6, poz. 213; z 22.03.2001 r., II UKN 263/00, OSNAPiUS 2002 nr 22, poz. 553; z 2.06.2010 r., I UK 25/10, LEX nr 621137). Co jednak nie mniej istotne, to że to nie przepisy ww. rozporządzenia oraz jego załączników decydują o rozumieniu pracy górniczej
    , a wyłącznie treść ustawy. Analizy i kwalifikacji takiej pracy nie można rozpoczynać i prowadzić przyjmując za nadrzędny przepis wykonawczy do ustawy, czyli zapis np. z pkt 9 załącznika nr 2 do rozporządzenia z 23.12.1994 r. Rozporządzenie wykonawcze nie może bowiem dawać więcej uprawnień niż wynika to z przepisów ustawy, które winny stanowić podstawę wyjściową do oceny czy dana praca może być uznana za pracę górniczą (por. stanowisko SN wyrażone w wyrokach z 8.04.2010 r., I UK 337/09, Legalis, oraz z 28.04.2010 r., I UK 339/09, Legalis). Wymaga wskazania, że przepisy normujące omawiane zagadnienia muszą być wykładane ściśle.
Jak podkreślił również Sąd Najwyższy w wyroku z 12.05.2010 r., I UK 30/10 (LEX nr 590314), nie każda praca w kopalni węgla brunatnego, która funkcjonalnie związana jest z eksploatacją odkrywki, jest pracą górniczą uprawniającą do emerytury górniczej. To, co stanowi pracę górniczą uprawniającą do emerytury górniczej, określa ustawa. Analiza w ocenie pracy górniczej powinna koncentrować się na ustawowych warunkach pracy górniczej (pojęciu tej pracy), a nie na samej nazwie stanowiska. Natomiast punktem wyjścia w ocenie pracy górniczej nie może być przepis wykonawczy do ustawy, gdyż określa on właśnie jedynie nazwę stanowiska. Przepis wykonawczy rozporządzenia nie definiuje pracy górniczej i dlatego jego wykładnia nie może zmieniać ani rozszerzać ustawowej definicji pracy górniczej.
Jednocześnie Sąd Apelacyjny zauważa, iż słusznie Sąd Najwyższy już wielokrotnie akcentował, a tut. Sąd to stanowisko w pełni podziela, iż przepisy normujące nabywanie prawa do emerytury górniczej muszą być wykładane ściśle, a dla oceny charakteru pracy górniczej nie mogą mieć decydującego znaczenia protokoły komisji weryfikacyjnej kwalifikujące określone zatrudnienie jako pracę górniczą (Sąd Najwyższy w wyroku z 16.03.2011r., I UK 331/10 czy z 21.02.2012 r., sygn. akt I UK 295/11).Także dokonana przez pracodawcę w świadectwie wykonywania pracy górniczej kwalifikacja zajmowanego przez pracownika stanowiska, podobnie jak jego określenie w protokole komisji weryfikacyjnej nie przesądza o zaliczeniu zatrudnienia na tymże stanowisku do pracy górniczej, w tym pracy kwalifikowanej w wymiarze półtorakrotnym.O uznaniu pracy za pracę górniczą w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach nie decyduje bowiem treść tych dokumentów, ale charakter czynności faktycznie wykonywanych przez pracownika.
W konsekwencji, ani rozporządzenie wykonawcze do ustawy, ani tym bardziej wewnętrzne zarządzenia pracodawcy nie mogą przyznawać ubezpieczonym większych uprawnień, niż uczynił to ustawodawca. Przepisy ustawy o emeryturach i rentach stanowią pozycję wyjściową do oceny zasadności roszczeń emerytalnych wnioskodawcy.
W tej sprawie sporne było nie tyle to, czy praca faktycznie wykonywana przez odwołującego odpowiadała tej z punktu 9 załącznika nr 2 do rozporządzenia z 1994 r., ale właśnie przede wszystkim to, czy ta praca mogła być uznana za pracę górniczą (w rozumieniu art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej).
Wykaz stanowisk pracy, określony w załączniku nr 2 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 23.12.1994 r., odnosi się bowiem do zadań pracownika górniczego tylko, jeżeli spełniają one kryteria miejsca wykonywania pracy i jej charakteru, określonego na mocy art. 50c ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Oznacza to, żenie każda praca wykonywana podczas zatrudnienia w kopalni węgla brunatnego uprawnia do szczególnej emerytury, jaką jest emerytura górnicza. W realiach niniejszej sprawy, zajmowanie któregokolwiek z wymienionych w załączniku nr 2 stanowisk mogłoby być uznane za pracę górniczą tylko wówczas, gdyby wykonywane przezS. S. (1)czynności związane były bezpośrednio z zatrudnieniem na odkrywce w kopalni węgla brunatnego przy ręcznym lub zmechanizowanym urabianiu, ładowaniu oraz przewozie nadkładu i złoża, przy pomiarach w zakresie miernictwa górniczego oraz przy bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń wydobywczych, a także w przedsiębiorstwach i innych podmiotach wykonujących roboty górnicze dla kopalni węgla brunatnego (art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej).
Tymczasem Sąd I instancji, przeprowadziwszy prawidłowe postępowanie dowodowe oraz wskutek poddania zebranego materiału wszechstronnej ocenie z zachowaniem granic swobodnej oceny dowodów, przewidzianej przez art. 233 § 1 k.p.c., prawidłowo wywiódł, że decyzja organu rentowego była słuszna, a odwołujący nie spełniał warunków do przyznania emerytury górniczej.
Z trafnych ustaleń dokonanych przez Sądmeritiwynikało, że w okresie od 16.07.1987r. do 24.10.1988r. do 01.10.1990r. do 15.03.2019r. odwołujący pracował jako pomocnik maszynisty, maszynista elektrowozu, starszy maszynista pracował przy przewozie węgla. Pracował przewożąc węgiel składami kolejowymi z załadowni odkrywek do elektrowni. Odbywało się to w systemie sprzedaży węgla, elektrownia nie wchodziła bowiem wskład (...).
Zaliczenie tych spornych okresów do stażu pracy górniczej wymagało jednak nie tylko ustalenia, że odwołującyS. S. (1)wykonywał czynności przy przewozie nadkładu i złoża, lecz także, a w istocie przede wszystkim, że były one realizowane na odkrywce.
W ocenie Sądu Apelacyjnego nie budzi wątpliwości, że pod tym pojęciem należy rozumieć teren, gdzie jest rzeczywiście prowadzone wydobycie węgla. Należy również zauważyć, że Sądowi wiadomym jest z urzędu w związku z rozpatrywaniem innych spraw tego rodzaju, że transport węgla z miejsca jego wydobycia odbywa się w pierwszej kolejności za pomocą przenośników taśmowych, względnie przy użyciu samochodów ciężarowych w miejscach, gdzie nie ma możliwości wykorzystania takich przenośników. Zatem do przewozu węgla na terenie samej odkrywki nie wykorzystuje się kolei, co niewątpliwie podyktowane jest względami ekonomicznymi, gdyż z uwagi na częste zmiany miejsc wydobycia węgla nieopłacalnym jest budowanie sieci kolei na samej odkrywce.
Oceniając cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Sąd I instancji słusznie przyjął, że odwołujący nie legitymuje się wymaganym co najmniej 25-letnim okresem pracy górniczej łącznie z okresem pracy równorzędnej i nie spełnia wszystkich przesłanek do nabycia prawa do emerytury górniczej. Zadania wykonywane przez odwołującego w latach 1987-2019 wykonywane były na kolejowej trasie odstawy węgla od załadowni ze wszystkich odkrywek do elektrowni, nie służyły bezpośrednio wydobywaniu kopalin i zwałowaniu nadkładu. Koleje górnicze prowadzą transport wyłącznie od załadowni do elektrowni, a nie po terenie odkrywki.
Sąd Apelacyjny wskazuje, że niewątpliwie skład pociągów przewożący nadkład nie jest urządzeniem wydobywczym. Dlatego też jak słusznie zauważył Sąd I instancji system wydobycia węgla brunatnego kończy się na załadowni, a transport urobku z miejsca wydobycia odbywa się przenośnikami. Dalszy transport węgla do elektrowni, który jest wykonywany przy pomocy składów kolei górniczych nie jest natomiast tym transportem, o którym mowa w art. 50c ust. 1 ustawy emerytalnej. Z kolei czynności i obowiązki odwołującego wykonywane na kolejowej trasie odstawy węgla od załadowni z odkrywek do elektrowni, nie służyły bezpośrednio wydobywaniu kopalin i zwałowaniu nadkładu. Tym samym charakter pracy odwołującego nie miał bezpośredniego związku z zatrudnieniem na odkrywce w kopalni węgla brunatnego przy ręcznym lub zmechanizowanym urabianiu, ładowaniu oraz przewozie nadkładu i złoża, przy pomiarach w zakresie miernictwa górniczego oraz przy bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń wydobywczych. Ww. zadania ubezpieczonego nie miały tak kwalifikowanego charakteru. Żadnej z prac, o których mowa w art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnejS. S. (1)nie wykonywał. Jakkolwiek świadczył on prace związane z utrzymaniem w prawidłowym stanie technicznym szeroko pojętej infrastruktury kolejowej służącej do przewozu węgla to jednak czynności te były realizowane w zasadniczej mierze poza terenem odkrywki, którą należy rozumieć jako teren, na którym wykonywane są prace związane z wydobyciem nadkładu i złoża. W okolicznościach przedmiotowej sprawy nie budzi bowiem wątpliwości, że Oddział(...), w której odwołujący był zatrudniony zajmuje się transportem węgla z odkrywek do elektrowni, natomiast nie zajmuje się transportem węgla na odkrywce, bowiem tak węgiel jest transportowany do załadowni przenośnikami taśmowymi.
W błędzie był zatem skarżący twierdząc, że ustawa nie reguluje od jakiego do jakiego miejsca praca w strukturze kolei górniczych jest uznawana jako praca górnicza – jest bowiem wprost przeciwnie. Charakteru pracy na odkrywce nie przydaje zatrudnieniu odwołującego to, że tylko częściowo torowisko kolejowe mieściło się na jej terenie, gdyż podstawowa czynność praca w oddziale(...)– odbywała się w większości i tak poza tym obszarem. Przeto praca odwołującego, wykonywana w innych warunkach niż wyłącznie na odkrywce, nabierała w okolicznościach tej sprawy charakteru pracy wykonywanej na zasadach nieodbiegających od pracy wykonywanej przez innych pracujących na kolei przy obsłudze i umożliwieniu transportu towarów drogą kolejową. Nie zasługiwał na uwzględnienie również zarzut odwołującego, w którym zarzucał niewyjaśnienie terminu pracy na odkrywce.
Sąd Apelacyjny zwraca uwagę, że pojęcie odkrywki należy rozumieć jako miejsce zdejmowania nadkładu i złoża oraz jego ładowania i przewożenia, przy czym termin ten należy ograniczyć do uzbrojenia wyrobiska odkrywkowego ewentualnie wraz ze związanymi z nim zwałami. Nie można bowiem – jak forsuje w apelacji odwołujący – utożsamiać pojęcia odkrywki z pojęciem „odkrywkowej kopalni węgla brunatnego”, które niewątpliwie jest pojęciem szerszym.
Z zebranych w toku postępowania pierwszoinstancyjnego dowodów, w tym z relacji przekazanej przez przesłuchane w sprawie osoby, jednoznacznie wynikał charakter wykonywanych przezS. S. (1)czynności, który nie odpowiadał warunkom pracy górniczej w rozumieniu art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej.
Uznać należało, że odwołujący nie udowodnił na dzień ukończenia(...)roku życia wymaganego okresu wykonywania 25 lat pracy górniczej i równorzędnej, w tym co najmniej 15 lat pracy górniczej, a tym samym nie spełnił wszystkich przesłanek, o których mowa w art. 50a ust. 2 ustawy emerytalnej. Uprawnienie do emerytury górniczej wynika zwykonywania określonej pracy górniczej,a nie jakiejkolwiek pracy wykonywanej na terenie kopalni, czy też pracy wykonywanej poza terenem kopalni. Z kolei prace związane z działaniem oddziału kolei górniczych w ciągu technologicznym odstawy węgla od miejsca jego wydobycia do miejsca rozładunku na estakadach elektrowni odbywa się poza odkrywką, co skutkować musi brakiem uznania okresów takiej pracy za okresy pracy górniczej.
Chybiony okazał się również zarzut naruszenia prawa procesowego art. 233 § 1 k.p.c. Zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie "wszechstronnego rozważenia zebranego materiału", a zatem, jak podkreśla się w orzecznictwie, z uwzględnieniem wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak również wszelkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów i mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Przyjmuje się, że ramy swobodnej oceny dowodów muszą być zakreślone wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego regułami logicznego myślenia oraz pewnego poziomu świadomości prawnej, według których Sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i wiąże ich moc oraz wiarygodność, odnosi je do pozostałego materiału dowodowego.
Do naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. mogłoby dojść tylko wówczas, gdyby strona skarżąca wykazała uchybienia podstawowym regułom służącym ocenie wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów, tj. regułom służącym ocenie wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów tj. regułom logicznego myślenia, zasadzie doświadczenia życiowego i właściwego kojarzenia faktu (wyrok Sądu Najwyższego z 10.06.1999 r., II UKN 685/98 Legalis). Apelacja odwołującego nie zawiera żadnych merytorycznych argumentów ograniczając się do polemiki z ustaleniami Sądu i brakiem dowodów przeciwnych, sprowadzała się wyłącznie do przedstawienia własnej oceny zgromadzonych dowodów i interpretacji przepisów ustawy emerytalnej.
Jednocześnie Sąd Apelacyjny podkreśla, że o uznaniu pracy za pracę górniczą w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach nie decyduje bowiem treść dokumentów (świadectwa pracy, protokoły komisji kwalifikacyjnej itp.),ale charakter czynności faktycznie wykonywanych przez pracownika. Sąd I instancji na podstawie zeznań odwołującego oraz świadków ustalił charakter pracy odwołującego oraz zakres jego obowiązków. Ustalenia Sądu I instancji Sąd Apelacyjny w całości akceptuje.
Uznając zarzuty apelującegoS. S. (1)za nieuzasadnione, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił wniesioną apelację – punkt 1 sentencji wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. oraz § 10 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Mając powyższe na względzie, tytułem zwrotu kosztów procesu (kosztów zastępstwa procesowego) zasądzono od odwołującego na rzecz organu rentowego kwotę 240 zł – punkt 2 sentencji wyroku.
Małgorzata Aleksandrowicz Marta Sawińska Wiesława Stachowiak