Sąd Rejonowy w Tczewie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 468/21
Data wyroku: 2021-08-03 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: sędzia Dominika Czarnecka
Słowa kluczowe: Orzeczenia
Podstawa prawna: art. 339 § 1 k.p.c., art. 10 Prawa wekslowego
Teza: Niezależnie od ustalenia podstawy faktycznej sąd zawsze jest zobowiązany rozważyć, czy żądanie pozwu jest zasadne w świetle norm prawa materialnego. Negatywny wynik takiej analizy powoduje wydanie wyroku zaocznego oddalającego powództwo.
	Weksel gwarancyjny nie jest wekslem abstrakcyjnym, lecz wekslem gwarantującym wykonanie zobowiązania, a w więc kauzalnym.

1
Sygn. akt I C 468/21

a

WYROK ZAOCZNY

b

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 sierpnia 2021 r.
Sąd Rejonowy w Tczewie I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Dominika Czarnecka
po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2021 r. w Tczewie
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwa(...) Spółki AkcyjnejwB.
przeciwkoR. K.
o zapłatę
oddala powództwo.
Sygn. akt I C 468/21

2

Uzasadnienie

W dniu 11 lutego 2021 r. powód(...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wB.wniósł pozew przeciwkoR. K.o zapłatę kwoty 9.597,98 zł wraz z umownymi odsetkami za opóźnienie w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie od tej kwoty od dnia 2 października 2019 r. do dnia zapłaty oraz kosztami postępowania.
W uzasadnieniu pozwu podano, iż w dniu 4 kwietnia 2019 r. strony zawarły umowę pożyczki. Na zabezpieczenie zwrotu całego zadłużenia z tytułu tej umowy pozwany wystawił weksel, podpisując jednocześnie deklarację wekslową, która określiła granice wypełnienia weksla. Pozwany zaakceptował dołączony do umowy kalendarz spłat, a zatem zdawał sobie sprawę z wysokości swojego zobowiązania i terminów płatności rat. Mimo to pozwany nie wywiązał się ze swojego zobowiązania w sposób należyty. Dlatego też powód wypełnił weksel na kwotę 9.597,98 zł – która odpowiadała sumie pozostałych do zapłaty rat pożyczki oraz należnych odsetek – i w dniu 15 grudnia 2020 r. wezwał pozwanego do jego wykupu. Do dnia dzisiejszego pozwany nie dokonał jednak żadnej spłaty.
Pozwany nie złożył odpowiedzi na pozew ani nie zajął merytorycznego stanowiska w sprawie.

S ąd ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 4 kwietnia 2019 r.R. K.zawarł z(...) Spółką Akcyjnąz siedzibą wB.umowę pożyczki nr (...).
Dla zabezpieczenia spłaty zobowiązania pożyczkobiorcaR. K.wystawił weksel własnyin blanco. W deklaracji wekslowej pożyczkobiorca podał, że pożyczkodawca będzie uprawniony wypełnić weksel na kwotę odpowiadającą wysokości zadłużenia w przypadku, gdy opóźnienie w płatności kwoty równej wartości jednej pełnej raty przekroczy 30 dni, a pożyczkobiorca był uprzednio wezwany do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania.
Dowody:kserokopia weksla – k. 4; wypowiedzenie umowy – k. 5; deklaracja wekslowa – k. 6)

S ąd zważył, co następuje:
Stan faktyczny sprawy Sąd ustalił na podstawie dokumentów przedstawionych przez stronę powodową. Wiarygodność i prawdziwość tych dokumentów nie została zakwestionowana przez drugą stronę, jak też nie budziła wątpliwości Sądu. Dlatego też Sąd uczynił je podstawą swoich ustaleń faktycznych w całości.
Niemniej jednak zebrany materiał dowodowy nie pozwala na uwzględnienie żądania pozwu. O ile bowiem nie budzi wątpliwości Sądu, iż strony zawarły umowę pożyczki zabezpieczoną wekslem własnymin blanco, o tyle brak możliwości zbadania treści stosunku podstawowego uniemożliwia Sądowi ocenę zasadności roszczenia, zwłaszcza pod względem jego wysokości.
Art. 339 § 1 k.p.c.stanowi, że Sąd może wydać wyrok zaoczny na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany w wyznaczonym terminie nie złożył odpowiedzi na pozew. W § 2 przywołanego artykułu zastrzeżono, że w przypadku, o którym mowa w§ 1, przyjmuje się za prawdziwe twierdzenia powoda o faktach zawarte w pozwie lub pismach procesowych doręczonych pozwanemu przed posiedzeniem, chyba że budzą one uzasadnione wątpliwości albo zostały przytoczone w celu obejścia prawa.
W doktrynie prawniczej podkreśla się, że skoro Sąd ma dokonywać oceny, czy twierdzenia powoda budzą uzasadnione wątpliwości, to zobowiązany on jest do krytycznego podejścia do tych twierdzeń (tak słusznie K. Piasecki,komentarz do art. 339 K.p.c.[w:] K. Piasecki, A. Marciniak (red.),Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. T. 1, Warszawa 2014). Ocena zgodności twierdzeń powoda z prawdą następuje na podstawie materiału procesowego znajdującego się w aktach sprawy, w szczególności na tle innych twierdzeń powoda. Takie ujęcie nie oznacza wszakże, że Sąd nie może powziąć wątpliwości co do twierdzeń powoda w świetle faktów powszechnie znanych albo znanych sądowi z urzędu (A. Jakubecki,Komentarz do art. 339 Kodeksu postępowania cywilnego[w:] H. Dolecki, T. Wiśniewski (red.),Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Artykuły 1-366, LEX 2013). Należy również podkreślić, że kryterium dokonywanej przez Sąd oceny ma charakter subiektywny. Istotne znaczenie może mieć tu zatem doświadczenie życiowe, czy nawet prywatna wiedza sędziego.
Z całą pewnością uzasadnione wątpliwości powstaną w wypadku, kiedy twierdzenia powoda zawarte w pozwie odnośnie do stanu faktycznego sprawy są ze sobą sprzeczne, nie zawierają pełnego stanu faktycznego pozwalającego na rozstrzygnięcie sprawy, albo wskazują na brak legitymacji procesowej powoda lub pozwanego. Uzasadnione wątpliwości muszą również powstać, gdy podane w pozwie okoliczności stają w sprzeczności z faktami powszechnie znanymi lub faktami znanymi sądowi z urzędu (A. Zieliński,komentarz do art. 339 K.p.c.[w:] A. Zieliński, K. Flaga-Gieruszyńska (red.),Kodeks postępowania cywilnego, Warszawa 2014).
Należy również odnotować, że w doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, iż niezależnie od ustalenia podstawy faktycznej Sąd zawsze jest zobowiązany rozważyć, czy żądanie pozwu jest zasadne w świetle norm prawa materialnego. Negatywny wynik takiej analizy powoduje wydanie wyroku zaocznego oddalającego powództwo (por. m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 10 września 2013 r., sygn. I ACa 494/13; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 1972 r., sygn. III CRN 30/72; P. Telenga,Komentarz aktualizowany do art.339 Kodeksu postępowania cywilnego[w:] A. Jakubecki (red.),Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, Lex 2013).
W treści pozwu powód podkreślił, że dochodzone przez niego roszczenie ma swoje umocowanie w wekslu. W istocie cechą charakterystyczną weksla jest jego abstrakcyjność. Polega ona na oderwaniu weksla od stosunku podstawowego, co oznacza, że brak, nieważność lub wadliwość stosunku kauzalnego nie ma wpływu na ważność zobowiązania wekslowego. Przejawem abstrakcyjności weksla jest niedopuszczalność badania istnienia, ważności i wadliwości stosunku podstawowego (art. 17 prawa wekslowego), przy czym niedopuszczalność ta nie zależy od woli pozwanego. Powyższe jest generalną zasadą, od której przepisyprawa wekslowegoprzewidują jednak wyjątki. Abstrakcyjność weksla doznaje bowiem osłabienia w przypadku weksla niezupełnego w chwili wystawienia (wekslain blanco), wystawionego w celu zabezpieczenia zobowiązania ze stosunku podstawowego (w niniejszej sprawie umowy pożyczki). Taki też weksel został wystawiony w niniejszej sprawie, co wynika z treści pozwu i wypowiedzenia umowy pożyczki dołączonego do pozwu. To osłabienie abstrakcyjności wekslain blancowyraża się w możliwości analizowania stanów faktycznych wynikających ze stosunku podstawowego, w szczególności tego, czy odpowiedzialność dłużnika w ramach stosunku wekslowego odpowiada rozmiarowi jego odpowiedzialności ze stosunku podstawowego. W niniejszej sprawie dopuszczalna jest ocena, czy zobowiązanie wekslowe koreluje ze zobowiązaniem z umowy pożyczki.
Możliwość wysuwania przez wystawcę weksla zarzutów ze stosunku podstawowego wynika z treściart. 10 Prawa wekslowego. Stanowi on, że jeżeli weksel, niezupełny w chwili wystawienia, uzupełniony został niezgodnie z zawartym porozumieniem, nie można wobec posiadacza zasłaniać się zarzutem, że nie zastosowano się do tego porozumienia, chyba że posiadacz nabył weksel w złej wierze albo przy nabyciu dopuścił się rażącego niedbalstwa. Stanowisko, zgodnie z którym gwarancyjny wekselin blanconie jest wekslem abstrakcyjnym aprobowane jest w orzecznictwie. W wyroku z dnia 18 listopada 1970 r. (sygn. I PR 407/70) Sąd Najwyższy stwierdził, że weksel gwarancyjny nie jest wekslem abstrakcyjnym, lecz wekslem gwarantującym wykonanie zobowiązania, w więc „kauzalnym”. Podobnie Sąd Apelacyjny w Katowicach w uzasadnieniu wyroku z dnia 4 listopada 1993 r. (sygn. ACr 607/93) stwierdził, że o ile zobowiązanie wekslowe ma charakter abstrakcyjny, czyli jest ono oderwane od swej podstawy prawnej (causa), o tyle ten abstrakcyjny charakter ulega osłabieniu w przypadku weksla niezupełnego. Sytuacja prawna dłużnika z weksla niezupełnego w chwili wystawienia kształtuje się różnie w zależności od tego, kto jest wierzycielem wekslowym. Jeżeli posiadaczem weksla jest pierwszy wierzyciel, wiąże go porozumienie zawarte z dłużnikiem. Podpisanie i wręczenie wekslain blancooparte jest bowiem na zaufaniu do odbiorcy, który powinien wypełnić dokument zgodnie z zawartym porozumieniem. Uzasadnia to obronę wystawcy weksla, że weksel został wypełniony niezgodnie z porozumieniem.
Szczególną uwagę zwraca również art. 41 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim, zgodnie z którym dopuszczalne jest zabezpieczenie udzielonej pożyczki wekslem własnym bez możliwości indosowania. Celem tej regulacji jest ograniczenie ekonomicznych funkcji weksla wyłącznie do roli zabezpieczenia zobowiązania ze stosunku podstawowego wykluczając możliwość przenoszenia wynikających z niego praw.
Mając powyższe na względzie należy przyjąć, że ustawodawca przesądził o dopuszczalności badania treści stosunku podstawowego w przypadku dochodzenia przez pierwszego wierzyciela należności z wekslain blancoprzeciwko jego wystawcy.
Sąd rozstrzygający niniejszą sprawę stoi również na stanowisku, że istnieje możliwość badania przez Sąd stosunku podstawowego łączącego strony bez zarzutu pozwanego, tj. z urzędu.
Art. 232 zd. 2 k.p.c.stanowi, że Sąd może dopuścić dowód niewskazany przez stronę. Zastosowanie przez Sąd wyżej wskazanej normy może nawet stać się obowiązkiem Sądu. Działanie takie znajdzie uzasadnienie w tych sytuacjach, w których ma to przeciwdziałać naruszeniu porządku prawnego jak również wówczas, gdy obok interesu prywatnego występuje w sprawie interes publiczny, gdy zachodzi podejrzenie prowadzenia przez strony procesu fikcyjnego, gdy podmioty postępowania zachowują się sprzecznie z prawem oraz w sytuacji występowania w postępowaniu strony wyjątkowo nieporadnej a więc kiedy przemawia za tym zapobieżenie uchybieniu zasadzie równości, czyli równouprawnienia stron (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2007 r., sygn. IV CSK 346/06). W orzecznictwie podnosi się również, że w procesie na podstawie weksla Sąd może dopuścić dowody z urzędu oraz wziąć pod uwagę fakty znane Sądowi urzędowo także w zakresie ustalenia okoliczności przewidzianych wart. 17 Prawa wekslowego(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2015 r., sygn. III CSK 430/14).
W kontekście powyższego nie sposób pominąć faktu, że stosowana przez sądy polskie procedura cywilna musi pozostawać w zgodzie z prawem Unii Europejskiej, które w chwili obecnej stanowi integralną część naszego porządku prawnego. Zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady nr 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, państwa członkowskie powinny przewidzieć, iż nieuczciwe warunki istniejące w umowie konsumenckiej zawartej przez przedsiębiorcę nie będą wiązać konsumentów na warunkach określonych na mocy prawa krajowego. Zważywszy na charakter i znaczenie interesu publicznego, jaki stanowi ochrona konsumentów znajdujących się w słabszej pozycji względem przedsiębiorców, dyrektywa 93/13 zobowiązuje państwa członkowskie (co wynika z jej art. 7 ust. 1) do zapewnienia stosownych i skutecznych środków mających na celu zapobieganie stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców i dostawców z konsumentami. W tym celu do sądu krajowego należy wyłącznie i jedynie wykluczenie stosowania nieuczciwego warunku umownego, tak aby nie mógł on wywoływać wiążącego skutku wobec konsumenta. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości sąd krajowy jest zobowiązany do zbadania z urzędu, czy dane warunki umowy wchodzące w zakres stosowania dyrektywy 93/13 mają nieuczciwy charakter, a także do tego, by dokonawszy takiego badania, zniwelować brak równowagi między konsumentem a przedsiębiorcą, o ile sąd ów posiada niezbędne ku temu informacje dotyczące stanu prawnego i faktycznego (zob. wyroki TS: z dnia 21 kwietnia 2016 r., sygn. C‑377/14; z dnia 21 grudnia 2016 r., sygn. C‑154/15, C‑307/15 i C‑308/15). Skuteczna ochrona praw przyznanych konsumentowi w dyrektywie 93/13 może zostać zagwarantowana jedynie pod warunkiem, że krajowe prawo procesowe umożliwia kontrolę z urzędu potencjalnie nieuczciwych warunków umowy zobowiązaniowej. W postępowaniu głównym sąd krajowy nie jest w stanie zbadać potencjalnie nieuczciwego charakteru warunków tej umowy tak długo, jak długo nie posiada w tym celu wiedzy o wszystkich elementach stanu faktycznego i prawnego. Art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 sprzeciwia się zatem takiej praktyce, w której Sąd wydaje rozstrzygnięcie uwzględniające żądanie pozwu w sytuacji, w której nie posiada wiedzy o wszystkich elementach stanu faktycznego i prawnego wynikających z umowy pożyczki, z której wypływa zobowiązanie (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 13 września 2018 r., sygn. C-176/17).
Art. 29 ust. 1-3 ustawy o kredycie konsumenckim stanowi, że umowa o kredyt konsumencki powinna być zawarta w formie pisemnej, chyba że odrębne przepisy przewidują inną szczególną formę. Kredytodawca lub pośrednik kredytowy jest zobowiązany niezwłocznie doręczyć umowę konsumentowi. Umowa powinna być sformułowana w sposób jednoznaczny i zrozumiały. W sytuacji niedopełnienia obowiązku, o którym mowa w powyższym przepisie, ustawa o kredycie konsumenckim przewiduje w jej art. 45 tak zwaną sankcję kredytu darmowego polegającą na m.in. na możliwości zwrotu kredytu bez odsetek i innych kosztów kredytu. Nie kwestionując zatem możliwości zabezpieczenia umowy pożyczki wekslem własnymin blanconależy stwierdzić, że sam ustawodawca nakłada na przedsiębiorcę obowiązek jej zawarcia, co do zasady w formie pisemnej, sankcjonując jednak jej brak skutkami znacznie obniżającymi wysokość zaciągniętego przez konsumenta zobowiązania.
Zgodnie zart. 2351 k.p.c.we wniosku o przeprowadzenie dowodu strona jest obowiązana oznaczyć dowód w sposób umożliwiający przeprowadzenie go oraz wyszczególnić fakty, które mają zostać wykazane tym dowodem. Powód, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, nie przedstawił w formie pisemnej dowodu w postaci zawartej między stronami umowy pożyczki, ani nie stawił się na rozprawie. Co prawda pozwany także nie stawił się na rozprawie, jednakże jego niestawiennictwo nie zwalniało Sądu od zbadania treści łączącego strony stosunku zobowiązaniowego. Jak wynika z przytoczonych już uregulowań prawa europejskiego w zakresie ochrony konsumentów, zadaniem Sądu jest w szczególności konieczność zbadania nieuczciwych postanowień umownych w umowach zawieranych z konsumentami.
Nieokazanie przez powoda pisemnej umowy kredytu konsumenckiego uniemożliwiło Sądowi zbadanie treści łączącego strony stosunku zobowiązaniowego, w tym w szczególności pod kątem ustalenia wysokości udzielonej pożyczki, czasu trwania umowy, terminów i przyczyn jej wypowiedzenia - co miało istotny wpływ na ustalenie wymagalności przedmiotowego roszczenia, dodatkowych kosztów związanych z tą umową - rodzajem i wysokością odsetek, prowizji, czy też zasadami spłaty zobowiązania. W związku z powyższym Sąd został pozbawiony możliwości oceny zasadności roszczenia, w tym czy przedmiotowa umowa nie zawierała klauzul abuzywnych. Co istotne, zarządzeniem z 29 czerwca 2021 r. powód został zobowiązany przez Sąd do przedłożenia łączącej go z pozwanym umowy - w terminie 7 dni pod rygorem negatywnych skutków procesowych (k. 19). Powód jednak zobowiązaniu temu nie sprostał.
Art. 6 k.c.stanowi, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Przepis ten formułuje podstawową zasadę rozkładu ciężaru dowodu w sporze cywilnym. Strona, która podnosi w procesie pewne okoliczności lub fakty, powodujące powstanie określonych skutków prawnych, zobowiązana jest te okoliczności lub fakty przed Sądem udowodnić. Odmienna regulacja powodowałaby bowiem powstanie niedopuszczalnej łatwości wywodzenia skutków prawnych z prostego powołania się na fakt bez potrzeby jego udowodnienia (zob. też T. Sokołowski,Komentarz do art. 6 Kodeksu cywilnego[w:] A. Kidyba (red.),Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna, Lex 2009).
Jeżeli stronie nie uda się udowodnić okoliczności lub faktów przez nią powołanych, ponosi ona negatywne skutki procesowe, gdyż Sąd nie będzie opierał się na tych okolicznościach lub faktach w swoim rozstrzygnięciu (zob. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 2010 r. - IV CSK 25/10; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 8 marca 2011 r. - VI ACa 966/10).
Ponieważ na gruncie niniejszej sprawy powód uniemożliwił Sądowi ustalenie postanowień umowy pożyczki (w tym także zasad spłaty zobowiązania), jak też nie zaprezentował historii spłat zadłużenia przez pozwanego, należało stwierdzić, że na podstawie przedłożonych przez powoda dowodów niemożliwym było ustalenie wysokości należnego powodowi roszczenia.
W tym stanie rzeczy, na podstawieart. 720 k.p.c.,art. 29 ust. 1w zw. z art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim,art. 10 ustawy Prawo wekslowe,art. 6 k.c.,339 § 1 k.p.c.oraz wyżej przywołanych przepisów, Sąd orzekł jak w sentencji.