Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII U 277/20
Data wyroku: 2021-12-02 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Jarząbek
Słowa kluczowe: Kapitał początkowy
Podstawa prawna: art. 173 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 2 grudnia 2021 r.
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracyi Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSO Małgorzata Jarząbek
Protokolant: Oliwia Kuter
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2021 r. w Warszawie
sprawyE. S.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
o wysokość kapitału początkowego
na skutek odwołaniaE. S.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
z dnia 7 stycznia 2020r. znak(...)(...)

1
umarza postępowanie w zakresie, w jakim zaskarżona decyzja została zmieniona na mocy decyzji z dnia 3 listopada 2021r. znak(...)(...),

2
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że uwzględnia do obliczenia kapitału początkowego okres od dnia 1 lutego 1990r. do dnia 5 lutego 1990r. oraz od 17 czerwca 1993r. do dnia 31 grudnia 1993r.

UZASADNIENIE
W dniu 10 lutym 2020 r.E. S.złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z 7 stycznia 2020 r. znak:(...). Odwołująca wniosła o uwzględnienie okresów od 1 lutego1990 r. do 14 lutego 1993 r. oraz od 17 lutego 1993 r. do 31 grudnia 1993 r. przy ustaleniu wartości kapitału początkowego świadczenia emerytalnego. Powyższy wniosek uzasadniła tym, że nie odpowiada za zmiany w przepisach, które mówią o tym, że dokumentyw zastępstwie nie są prawidłowe, gdyż w momencie ich składania były ważne(odwołaniek. 3 a.s.).
W odpowiedzi na odwołanie z 20 lutego 2020 r.
    Zakład Ubezpieczeń Społecznych
(...)Oddział wW.
wniósł o jego oddalenie na podstawieart. 477(
    14)§ 1 k.p.c.Organ rentowy wyjaśnił, że nie uwzględnił okresów wskazanych w odwołaniu, udokumentowanych świadectwem pracy z 31 grudnia 1993 r. wystawionym przez(...)Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe z siedzibą wM., ponieważ zawiera ono pieczątkę imienną pracodawcy, jednakże podpis innej osoby. Ponadto organ rentowy potwierdził, że od lutego 1990 roku pracodawca składał deklaracje rozliczeniowe bezimienne. Wobec powyższego skarżona decyzja jest prawidłowa
    (odpowiedź na odwołanie k. 4 a.s.).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
W okresie od 1 czerwca 1989 r. do 31 grudnia 1993 r.E. S.była zatrudniona wPrzedsiębiorstwie Produkcyjno-Handlowym (...)z siedzibą wM.na stanowisku ogrodnik-bukieciarz. W trakcie zatrudnienia, w okresie od czerwca 1990 r.do grudnia 1993 roku, odwołująca przebywała na urlopie wychowawczym. W okresie od lutego 1990 r. do grudnia 1999 r. pracodawca składał deklaracje rozliczeniowe bezimienne(świadectwo pracy z 31.12.1993 r. k. 14 a.r.; poświadczenie ubezpieczenia k. 39-41 a.r.; legitymacja ubezpieczeniowa – koperta k. 57 a.s.; zaświadczenie o zatrudnieniui wynagrodzeniu z 20.09.2001 r. k. 23 a.s.; zeznania świadekG. M.k. 54-55 a.s.; zeznania odwołującej k. 55 a.s.).
W latach 1989-1995 świadectwa pracy pracownikom(...)wystawiałaG. M.. Świadectwa pracy były wystawiane na podstawie umowy o pracę, angażu i oświadczenia o rozwiązaniu umowy o pracę.G. M.była upoważniona przez prezesa przedsiębiorstwa,T. M., do podpisywania świadectw pracy. Posiadała też pieczątkę o treści „z upoważnienia Prezesa Zarządu,G. M.”, którą posługiwała się przy stemplowaniu dokumentów wydawanych pracownikom. Druga pieczątka firmy zawierająca imię i nazwisko oraz funkcjęT. M.jako prezesa zarządu, również była używana przy wystawianiu świadectw pracy(zeznania świadekG. M.k. 54-55 a.s.).
Po zakończeniu stosunku pracy łączącego ją z(...)E. S.otrzymała świadectwo pracy wystawione w dniu 31 grudnia 1993 r. Dokument został opatrzony pieczątką prezesa zarząduT. M.oraz podpisany przezG. M.z adnotacją „wz” („w zastępstwie”). PonadtoG. M.podpisała zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu odwołującej, wystawione w dniu 20 września 2001 r. i ostemplowała je własną pieczątką(zeznania świadekG. M.k. 54-55 a.s.; zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu z 20.09.2001 r. k. 23 a.s.; świadectwo pracy z 31.12.1993 r. k. 14 a.r.).
W lipcu 2019 rokuE. S.zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z wnioskiem o emeryturę. Rozpoznając wniosek ZUS
(...)Oddział wW.decyzją z 30 lipca 2019 r. znak:(...)
(...)ustalił kapitał początkowy odwołującej, a następnie decyzją z 30 lipca 2019 r. znak:(...)przyznał jej emeryturę z FUS oraz okresową emeryturę kapitałową w kwocie zaliczkowej, informując, że prawidłowa wysokość emerytury zostanie ustalona po zakończonym postępowaniu wyjaśniającym

    (wniosek o emeryturę z 16.07.2019 r. k. 1-6 a.r., decyzje ZUSz 30.07.2019 r. – akta rentowe oraz k. 7 a.r.).
W dniu 30 grudnia 2019 r. odwołująca złożyła w ZUS wniosek o ponowne obliczenie świadczenia emerytalnego. Rozpoznając powyższy wniosek organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję z 7 stycznia 2020 r. znak:(...)(...), na podstawie której ustalił kapitał początkowy odwołującej w wysokości 62.208,85 zł. Do ustalenia kapitału początkowego organ rentowy nie uwzględnił okresów:

‒

od 25 maja 1986 r. do 25 maja 1986 r. – urlopu wychowawczego powyżej 3 roku życia,

od 20 sierpnia 1994 r. do 20 sierpnia 1994 r. i od 1 stycznia 1995 r. do 31 października 1995 r. – gdyż w tych okresach odwołująca przebywała na urlopie bezpłatnym;

od 1 lutego 1990 r. do 14 lutego 1990 r. do 17 lutego 1993 r. do 31 grudnia 1993 r.– gdyż dokument nie spełnia wymogów formalnych – podpis w zastępstwie.

Jednocześnie decyzją z 9 stycznia 2020 r. znak:(...)organ rentowy przeliczył emeryturę odwołującej, ustalając kwotę świadczenia w wysokości 1.158,39 zł(decyzje ZUS: z 07.01.2020 r., z 09.01.2020 r. – akta rentowe).
W toku postępowania przed tutejszym Sądem ZUS(...)Oddział wW.wydał w dniu 3 listopada 2021 r. decyzję znak:(...)(...), na podstawie której ponownie ustalił kapitał początkowy odwołującej w wysokości 62.401,13 zł. Do ustalenia kapitału początkowego organ rentowy nie uwzględnił okresów urlopu wychowawczego powyżej 3 roku życia oraz urlopu bezpłatnego jak w decyzji z 7 stycznia 2020 r. Ponadto organ rentowy nie uwzględnił okresu zatrudnienia odwołującej w(...)od 1 lutego 1990 r. do 5 lutego 1990 r. do 17 czerwca 1993 r. do 31 grudnia 1993 r. – gdyż dokument nie spełnia wymogów formalnych – podpis w zastępstwie
    (decyzja ZUS z 03.11.2020 r. – akta rentowe).
Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie dowodów z dokumentów zawartych w aktach rentowych odwołującej oraz zeznaniach świadekG. M.. Zdaniem Sądu, powołane wyżej dowody, w zakresie w jakim Sąd oparł na nich swoje ustalenia są wiarygodne, wzajemnie się uzupełniają i tworzą spójny stan faktyczny. Nie były one przez strony kwestionowane w zakresie ich autentyczności i zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy, a zatem okoliczności wynikające z ich treści należało uznać za bezsporne.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Spór w niniejszej sprawie koncentrował się wokół dokonanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyliczenia wartości kapitału początkowegoE. S..
Kapitał początkowy, zgodnie z treściąart. 173 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 53 – dalej jako „ustawa emerytalna”)ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., którzy przed dniem wejścia w życie ww. ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek. Kapitał początkowy stanowi równowartość kwoty obliczonej według zasad określonych w art. 174 ustawy, pomnożonej przez wyrażone w miesiącach średnie dalsze trwanie życia, ustalone zgodniez art. 26 ust. 3 ustawy dla osób w wieku 62 lat (art. 173 ust. 2). Wartość kapitału początkowego ustala się na dzień wejścia w życie ustawy (art. 173 ust. 3). W myśl art. 174 ust. 1 ustawyo emeryturach i rentach z FUS kapitał początkowy ustala się na zasadach określonychw art. 53, z uwzględnieniemust. 2-12. Przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy:

1
okresy składkowe, o których mowa w art. 6;

2
okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5;

3
okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1-3 i 6-12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2 (art. 174 ust. 2).

Podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonychw art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, z tym że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed dniem 1 stycznia 1999 r. (art. 174 ust. 3). Jeżeli okres wskazanydo ustalenia podstawy wymiaru kapitału początkowego obejmuje rok kalendarzowy,w którym ubezpieczony pozostawał w ubezpieczeniu społecznym na podstawie przepisów prawa polskiego jedynie przez część miesięcy tego roku, do obliczenia stosunku sumy kwot podstaw wymiaru składek i kwot, o których mowa w art. 15 ust. 3, w okresie tego rokudo przeciętnego wynagrodzenia, przyjmuje się sumę kwot przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za ten rok kalendarzowy odpowiednią do liczby miesięcy pozostawania w ubezpieczeniu (art. 174 ust. 3b).
W niniejszej sprawieE. S.domagała się uwzględnienia przy wyliczeniu wartości jej kapitału początkowego okresu zatrudnienia wPrzedsiębiorstwie Produkcyjno-Handlowym (...)wM.w części nieuwzględnionej przez organ rentowy, tj. okresów od 1 lutego 1990 r. do 14 lutego 1993 r. oraz od 17 lutego 1993 r. do 31 grudnia 1993 r. Powyższe okresy nie zostały uwzględnione przez organ rentowy przy wyliczaniu kapitału początkowego odwołującej. Na podstawie skarżonej decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie ustalił kapitał początkowy odwołującej, przy czym nie uwzględnił powyższych okresów zatrudnienia. Jako przyczynę odmowy organ rentowy wskazał braki formalne przedstawionego przez odwołującą świadectwa pracy z 31 grudnia 1993 r. – w ocenie organu rentowego dokument ten nie spełnia wymogów formalnych, gdyż został podpisany przez osobę w zastępstwie.
Rozpoznając sprawę w tak zakreślonym przedmiocie sporu w pierwszej kolejnościSąd Okręgowy miał na względzie, że w toku postępowania ZUS(...)Oddział wW.wydał w dniu 3 listopada 2021 r. kolejną decyzję o ponownym ustaleniu kapitału początkowego odwołującej (znak:(...)(...)). Na podstawie tej decyzji ustalono wysokość kapitału w kwocie 62.401,13 zł. Do ustalenia wysokości kapitału początkowego organ rentowy nie uwzględnił okresu zatrudnienia odwołującej w(...)od 1 lutego 1990 r.do 5 lutego 1990 r. do 17 czerwca 1993 r. do 31 grudnia 1993 r. – z tożsamych przyczyn,jakie wskazano w decyzji zaskarżonej. Niemniej jednak wskutek wydania tej decyzji żądanie dochodzone przez odwołującą zostało częściowo spełnione, gdyż organ rentowy częściowo uwzględnił okres jej zatrudnienia, którego zaliczenia na poczet wyliczenia kapitału początkowego się domagała (tj. od 6 do 14 lutego 1990 r. oraz od 18 lutego do 16 czerwca1993 r.). Tym samym postępowanie podlegało częściowemu umorzeniu. Zgodnie zart. 477(
    13)§ 1 k.p.c.zmiana przez organ rentowy zaskarżonej decyzji lub wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności zaskarżonego orzeczenia przed rozstrzygnięciem sprawy przez sąd - przez wydanie decyzji lub orzeczenia uwzględniającego w całości lub w części żądanie strony - powoduje umorzenie postępowania w całości lub w części; poza tym zmiana lub wykonanie decyzji lub orzeczenia nie ma wpływu na bieg sprawy. Sytuacja opisana w hipotezie ww. przepisu miała miejsce w niniejszej sprawie, dlatego Sąd umorzył postępowanie w części, w jakiej zaskarżona decyzja z 7 stycznia 2020 r. znak:(...)(...)została zmieniona decyzji z 3 listopada 2021 r. znak:(...)(...), o czym orzeczono zgodnie z pkt 1 sentencji wyroku.
W odniesieniu do pozostałego zakresu żądania odwołującej Sąd Okręgowy zważył,iż zasługiwało ono na uwzględnienie. Jak wskazano wyżej, przyczyną odmowy uwzględnienia spornego okresu pracy odwołującej do obliczenia jej kapitału początkowego były braki formalne przedłożonego przez skarżącą dokumentu w postaci świadectwa pracyz 31 grudnia 2021 r. w postaci podpisu osoby „w zastępstwie”. Organ rentowy nie wskazał przy tym, z jakich przepisów prawa wywodzi obowiązek, by na świadectwie pracy podpis osoby„w zastępstwie” stanowi formalną przeszkodę do uwzględnienia takiego dokumentu. Wymaga przy tym zaznaczenia, że zgodnie przepisyKodeksu pracyaktualne w czasie wystawienia odwołującej świadectwa pracy (grudzień 1993 r.) nie określały wymogów i danych, które ten dokument ma zawierać (art. 97 k.p.). Określało je natomiast obowiązujące w tym czasierozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 listopada 1974 r. w sprawie świadectw pracy i opinii(Dz. U. z 1974 r. Nr 45, poz. 269 ze zm.), które w§ 7wskazywało, że w świadectwie pracy, oprócz danych określonych wart. 97 § 2 Kodeksu pracy, powinny być zamieszczone następujące informacje niezbędne do ustalenia uprawnień pracownika w nowym zakładzie pracy:

1
okres korzystania z urlopu bezpłatnego i podstawa prawna jego udzielenia,

2
okres korzystania z urlopu wychowawczego, a w wypadku likwidacji zakładu pracy - okres tego urlopu przypadający po likwidacji zakładu,

3
wykorzystanie zwolnienia od pracy przewidzianego wart. 188 Kodeksu pracy,

4
okres odbywania służby wojskowej oraz zasadniczej służby w obronie cywilnej lub służby zastępczej, przypadający w czasie zatrudnienia w zakładzie pracy, który wydaje pracownikowi świadectwo pracy,

5
okres, za który przyznano pracownikowi odszkodowanie w związku ze skróceniem okresu wypowiedzenia umowy o pracę (art. 361k.p.),

6
termin zdarzenia uzasadniającego, na podstawie odrębnych przepisów, obniżenie pracownikowi zasiłku z ubezpieczenia społecznego.

We wskazanym przepisie, ani żadnym innym zawartym w ww. akcie prawnym nie zostało oznaczone, jakie pieczątki mają znajdować się na świadectwie pracy ani jak ma wyglądać podpis pracodawcy.
Niezależnie od powyższego Sąd Okręgowy miał na względzie, że postępowanie sądowe w sprawach o świadczenia emerytalno-rentowe oparte jest o zasadę swobodnej oceny dowodów, a co za tym idzie, sąd może ustalić okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość jak: okresy zatrudnienia czy wysokość osiąganych dochodów,za pomocą wszelkich środków dowodowych, przewidzianych wkodeksie postępowania cywilnego

    (por. uchwały Sądu Najwyższego: z 10 marca 1984 r., III UZP 6/84; z 21 września 1984 r., III UZP 48/84; wyroki Sądu Najwyższego: z 7 grudnia 2006 r., I UK 179/06;z 14 czerwca 2006 r., I UK 115/06; z 25 lipca 1997 r., II UKN 186/97; z 2 lutego 1996 r.,II URN 3/95). W postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokości mogą być wprawdzie udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi, przewidzianymi wkodeksie postępowania cywilnego, jednakże zaliczenie nieudokumentowanych okresów składkowych do uprawnień oraz wzrostu świadczeń emerytalno-rentowych wymaga dowodów nie budzących wątpliwości, spójnychi precyzyjnych

    (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 9 stycznia 1998 r. II UKN 440/97 i z 4 lipca 2007 r., I UK 36/07; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 30 października 2013 r.,III AUa 269/13). Powyższe, zdaniem Sądu, winno jednak być równoważone w każdym indywidualnym przypadku. Trzeba bowiem zauważyć, że pracownik nie może ponosić negatywnych konsekwencji wynikających z faktu, że jego dokumenty płacowe za określony okres zaginęły, zostały zniszczone bądź zostały wystawione w sposób budzący wątpliwościo charakterze formalnym. Ma on prawo dowodzić zarówno faktu zatrudnienia w określonym zakładzie pracy, w danym okresie i na konkretnych warunkach, jak też wysokości osiąganego wynagrodzenia wszelkimi środkami dowodowymi

    (por. wyrok Sądu Okręgowego w Legnicyz 5 maja 2016 r., V U 214/16). Kierując się powyższym Sąd Okręgowy zważył, że w toku postępowania odwołująca dodatkowo zaoferowała dowody w postaci zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu (Rp-7) z 20 września 2021 r., legitymacji ubezpieczeniowej oraz świadekG. M.. Dowody te zdaniem Sądu potwierdzają stanowisko odwołującej co do faktycznego wymiaru jej zatrudnienia w ww. zakładzie pracy w okresie od 1 czerwca 1989 r. do 31 grudnia 1993 r. W szczególności Sąd oparł się na zeznaniach świadekG. M., która pracowała w(...)i była odpowiedzialna za podpisywanie dokumentów wystawianych pracownikom – w tym świadectw pracy. Świadek potwierdziła,że na kwestionowanym przez organ rentowy świadectwie pracy odwołującej z 31 grudnia1993 r. widnieje jej podpis. Wyjaśniła przy tym, że w zakładzie pracy istniała praktyka polegająca na tym, iż to ona, w zastępstwie prezesa zarząduT. M., podpisywała dokumenty wystawiane dla pracowników przedsiębiorstwa – początkowo w miejscu jego pieczątki dopisywała adnotację „wz” (w zastępstwie), natomiast w późniejszym okresie posiadała własną pieczątkę „z upoważnienia Prezesa Zarządu,G. M.”. Zeznania świadek w tym zakresie znajdują odzwierciedlenie we wspomnianym wyżej zaświadczeniu Rp-7 z 20 września 2021 r., na której widnieje pieczęć o wyżej wymienionej treści oraz podpis świadka. Bezspornie również potwierdziła, że na oba omawiane dokumenty zawierają jej podpisy. Powyższe pozwala na przyjęcie, że świadek była upoważniona do podpisywania dokumentów w imieniu prezesa zarządu przedsiębiorstwa.
W tym stanie rzeczy stanowisko organu rentowego w zakresie, w jakim nie uwzględnił spornego okresu przy ustalaniu kapitału początkowego odwołującej, należało uznać nie tylko za niezasadne, lecz również zbyt formalistyczne. W rozpatrywanej sprawie świadectwo pracy wystawione ubezpieczonej zostało zaopatrzone w pieczęcie zakładu pracy i podpisane przez upoważnioną osobę, zaś organ rentowy nie wskazał podstaw mogących skutkować zakwestionowaniem wiarygodności takiej formy oznaczenia dokumentu. Ponadto przeprowadzone postępowanie sądowe potwierdziło autentyczność podpisu widniejącego na spornym dokumencie, nie sposób zatem pomijać go przy ustalaniu kapitału początkowego odwołującej. Powyższe czynniki o charakterze formalnym były zdaniem Sądu wystarczające do uwzględnienia dokumentu jako dowodu, tym bardziej, że same wskazania co do wysokości uzyskanego przez odwołującą wynagrodzenia nie budziły zastrzeżeń.
Mając na względzie powyższe Sąd Okręgowy uznał odwołanieE. S.za zasadne. W konsekwencji powyższego Sąd na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.zmienił zaskarżoną decyzję z 7 stycznia 2020 r. znak:(...)w ten sposób, że uwzględnił do obliczenia kapitału początkowego pozostały sporny i nieuwzględniony przez ZUS okres od 1 lutego 1990 r. do 5 lutego 1990 r. oraz od 17 czerwca 1993 r. do 31 grudnia 1993 r., o czym orzekł jak w pkt 2 sentencji wyroku.