Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II C 563/19
Data wyroku: 2021-12-09 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Katarzyna Sałaj – Alechno
Słowa kluczowe: Kredyt indeksowany do waluty obcej
Podstawa prawna: art. 410 § 1 kc, art. 405 kc

Sygn. akt II C 563/19

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 9 grudnia 2021 roku
Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie II Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: Sędzia Katarzyna Sałaj – Alechno
Protokolant: Agnieszka Bugalska
po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2021 roku w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwaA. M. (1)iŁ. M. (1)
przeciwkoBankowi (...) spółki akcyjnejz siedzibą wG.
o zapłatę i ustalenie

I
ustala, że umowa kredytu Nr(...)sporządzona w dniu 7 marca 2008r. i zawarta w dniu 11 marca 2008 r. pomiędzy(...) Bankiem Spółką akcyjnąwG.aA. M. (1)iŁ. M. (1)jest w całości nieważna;

II
zasądza od pozwanegoBanku (...) spółki akcyjnejz siedzibą wG.na rzecz powodówA. M. (1)iŁ. M. (1)kwotę 207 603,47 zł (dwieście siedem tysięcy sześćset trzy złote czterdzieści siedem groszy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwoty: 148 387,52 zł od dnia 11 kwietnia 2019 roku do dnia zapłaty i od kwoty 59 215, 95 zł od dnia 5 listopada 2021r. do dnia zapłaty.;

III
w pozostałym zakresie oddala powództwo o zapłatę;

IV
zasądza od pozwanegoBanku (...) spółki akcyjnejz siedzibą wG.na rzecz powodówA. M. (1)iŁ. M. (1)kwotę 11 847 zł ( jedenaście tysięcy osiemset czterdzieści siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. II C 563/19

UZASADNIENIE
W dniu 10 maja 2019 roku powodowieA. M. (1)iŁ. M. (1)wnieśli pozew przeciwkoBank (...) S.A.z siedzibą wG., domagając się ustalenia, że umowa kredytu hipotecznego nr:(...)zawarta w dniu 11 marca 2008 r. pomiędzy powodami a ozwanymBankiem (...) Spółka akcyjnaz siedzibą wG.(działającym wówczas pod firmą:(...) Bank S.A.z siedzibą wG.), jest nieważna. Nadto zgłosili żądanie ewentualne o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kwoty 148 387,52 zł tytułem zwrotu bezprawnie pobranego świadczenia w oparciu o nieważną umowę kredytu w okresie od 11 maja 2009 r. do dnia 25 lutego 2019 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 11 kwietnia 2019 r. do dnia zapłaty; roszczenie ewentualnie o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów solidarnie kwoty 148 387,52 zł tytułem zwrotu bezprawnie pobranego świadczenia w oparciu o nieważną umowę kredytu w okresie od 11 maja 2009 r. do dnia 25 lutego 2019 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 11 kwietnia 2019 r. do dnia zapłaty; roszczenie ewentualnie o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kwoty 148 387,52 zł w częściach równych, tj. zasądzenie od pozwanego na rzeczA. M. (1)kwoty 74.193,76 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 11 kwietnia 2019 r. do dnia zapłaty, oraz zasądzenie od pozwanego na rzeczŁ. M. (1)kwoty 74 193,76 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 11 kwietnia 2019 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu bezprawnie pobranego świadczenia w oparciu o nieważną umowę kredytu w okresie od 11 maja 2009 r. do dnia 25 lutego 2019 r.; roszczenie ewentualne o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kwoty: 56 261,16 zł tytułem zwrotu bezprawnie pobranego świadczenia w postaci nadpłat rat kredytowych wynikających z umowy kredytu w okresie od 11 maja 2009 r. do dnia 25 lutego 2019 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 11 kwietnia 2019 r. do dnia zapłaty; roszczenie ewentualne o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów solidarnie kwoty 56 261,16 zł tytułem zwrotu bezprawnie pobranego świadczenia w postaci nadpłat rat kredytowych wynikających z umowy kredytu w okresie od 11 maja 2009 r. do dnia 25 lutego 2019 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 11 kwietnia 2019 r. do dnia zapłaty; roszczenie ewentualnie o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kwoty 56.261,16 zł w częściach równych, tj. zasądzenie od pozwanego na rzecz powodaA. M. (1)kwoty 28 130,58 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 11 kwietnia 2019 r. do dnia zapłaty oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powodaŁ. M. (1)kwoty 28 130,58 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 11 kwietnia 2019 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu bezprawnie pobranego świadczenia w postaci nadpłat rat kredytowych wynikających z umowy kredytu w okresie od 11 maja 2009 r. do dnia 25 lutego 2019 r. Uzasadniając żądanie powodowie wskazywali, że umowa kredytu zawiera abuzywne klauzule indeksacyjne, co powoduje jej częściową nieskuteczność lub nieważność w razie przyjęcia, że umowa bez abuzywnych postanowień nie zawiera swoich istotnych postanowień. Ponadto w ocenie powodów o nieważności w/w umowy decyduje jej sprzeczność z dobrymi obyczajami i rażące naruszenie interesów konsumenta, wywołane brakiem informacji o cechach produktu i przemilczenie ryzyka walutowego. Na wypadek, gdyby żądanie ustalenia nieważności umowy kredytu nie zostało uwzględnione, wnieśli o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy uiszczoną dotychczas kwotą, a kwotą jaka powinna podlegać przez nich zapłacie na rzecz pozwanego, gdyby wyeliminować z umowy niedozwolone postanowienia umowne( dowód: pozew k. 3- 64).
PozwanyBank (...) S.A.z siedzibą wG.domagał się oddalenia powództwa i zasądzenia od powodów na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwany wywodził, iż sporna umowa kredytu nie zawiera klauzul abuzywnych ani nie jest sprzeczna z przepisami prawa, obyczajami i zasadami współżycia społecznego. Dodał, że brak jest podstaw do żądania przez powodów zwrotu wpłaconych świadczeń. Wyjaśnił, że nawet gdyby przyjąć istnienie klauzul niedozwolonych, na które powołuje się strona powodowa, to ewentualna abuzywność odnosić się może wyłącznie do tej części zapisów §17 umowy stron, w której przewidziano doliczanie marży banku do kursów średnich NBP, w konsekwencji – nawet stwierdzenie abuzywności w/w postanowienia nie uniemożliwia wykonania umowy, gdyż jej rozliczenie następować wówczas powinno według kursów średnich NBP franka szwajcarskiego. Podnosił też, iż wyeliminowanie klauzul walutowych z umowy, jako abuzywnych, nie może doprowadzić do postulowanego przez powodów przekształcenia kredytu indeksowanego do CHF w kredyt złotowy oparty na LIBOR (k. 76- 280).
Pismem z dnia 25 października 2021r. (data złożenia w biurze podawczym) powodowie rozszerzyli powództwo główne, wnosząc obok ustalenia, że umowa kredytu hipotecznego nr(...)jest nieważna, o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kwoty 207 603,47 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwoty 148 387,52 zł od dnia 11 kwietnia 2019r. do dnia zapłaty i odsetkami ustawowymi za opróżnienie liczonymi od kwoty 59 215,95 zł od dnia doręczenia pozwanemu odpisu do dnia zapłaty (dowód: pismo k. 502- 511).Do wskazanego pisma powodowie dołączyli zaświadczenie wydane przez pozwanego w dniu 20 października 2021r., z którego wynika iż powodowie tytułem wykonaniaumowy nr (...)uiścili kwotę 182 840.07 zł tytułem rat kapitałowych kredytu i kwotę 24 763,40 zł tytułem rat odsetkowych, łącznie 207 603, 47 zł (dowód : zaświadczenie k.507-509).
W odpowiedzi na powyższą modyfikację powództwa pozwany wniósł o oddalenie zarówno powództwa o ustalenie, jak i o zapłatę. Podniósł zarzut przedawnienia części dochodzonych przez powodów roszczeń, które stały się wymagalne lub spełnione wcześniej niż przed upływem dziesięciu lat od daty wniesienia pozwu (dowód: pismo k.556- 566).
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 7 marca 2008 roku pomiędzy poprzednikiem prawnym pozwanego(...) Bank S.A.wG.aA. M. (1)iŁ. M. (1)została zawarta umowa kredytu nr(...). Bank udzielił powodom kredytu w kwocie 168 593,55 zł, indeksowanego kursem CHF, w tym kwotę 165 000 zł pozostawioną do dyspozycji powodów, którą powodowie zamierzali spłacić wierzytelność z kredytu złotówkowego na zakup domu, kwotę 1985,40 zł na koszty z tytułu ubezpieczenia od ryzyka utraty pracy, kwotę 200 zł na koszty opłaty sądowej, kwotę 1158,15 zł na koszty ubezpieczenia na życie, kwotę 250 zł na opłatę z tytułu wyceny nieruchomości. Oprocentowanie kredytu miało być zmienne a rzeczywista roczna stopa oprocentowania kredytu została określona na 4, 221 %, zaś szacowany całkowity koszt kredytu na kwotę 76 706,10 zł. Saldo kredytu oraz harmonogram spłat były podawane w CHF (dowód umowa k. 24- 29).
Strony umowy postanowiły, iż bank wypłaci kredyt jednorazowo w terminie nie dłuższym niż 5 dni roboczych, po spełnieniu warunków określonych w § 4 umowy i otrzymaniu przez bank wniosku o wypłatę a powodowie będą spłacać kredyt wraz z oprocentowaniem w 240 równych miesięcznych ratach kapitałowo – odsetkowych.
W § 1 ust. 1 umowy kredytu wskazano, że w dniu wypłaty kredytu saldo jest wyrażane w walucie do której indeksowany jest kredyt według kursu kupna waluty, do której indeksowany jest kredyt, podawanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez(...) Bank S.A., opisanej szczegółowo w § 17, następnie saldo walutowe przeliczane jest dziennie na złote polskie według kursu sprzedaży waluty do której indeksowany jest kredyt, podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez(...) Bank S.A., opisanej szczegółowo w § 17.
W ustępie 4 wskazanego § wskazano, że w przypadku, gdyby wypłacona kwota nie pokryła w całości zobowiązania kredytobiorcy wynikającego z celu na jaki kredyt został zaciągnięty, kredytobiorca zobowiązany jest do pokrycia ze środków własnych różnicy pomiędzy kwotą wypłaconego kredytu a kwotą przeznaczoną na cel. Bank upoważniono do możliwości wezwania kredytobiorcy do udokumentowania wniesienia środków, o których mowa powyżej pod rygorem wypowiedzenia umowy w całości lub w części. W § 6 ust. 3 umowy zastrzeżono, iż zmiana kursu waluty, do której indeksowany jest kredyt będzie miała wpływ na wysokość raty i na saldo zadłużenia z tytułu kredytu, przy czym saldo zadłużenia może przekroczyć wartość nabywanej nieruchomości i ryzyko z tego tytułu ponosi kredytobiorca.
Z kolei w § 7 ust. 2 umowy ustalono, że wypłata środków z kredytu będzie następowała na rachunek bankowy kredytobiorcy, przy czym każdorazowo wypłacana kwota złotych polskich zostanie przeliczona na walutę do której indeksowany jest kredyt według kursu kupna waluty kredytu podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez(...) Bank S.A.obowiązującego w dniu dokonania wypłaty przez bank.
W myśl § 9 ust. 7 umowy, wszelkie opłaty i prowizje podawane są w walucie do której indeksowany jest kredyt a ich zapłata odbywa się poprzez doliczenie opłaty do raty, o której mowa w § 10 ust. 2, chyba że strony podejmą odmienne ustalenia w tym zakresie.
W § 10 umowy uregulowano spłatę kredytu w ten sposób, że kredytobiorca został zobowiązany do zapewnienia na rachunku bankowym prowadzonym w złotych polskich, środków w wysokości odpowiadającej w polskich złotych racie kredytu wyrażonej w CHF. Przy czym zgodnie z § 10 ust. 8 umowy, rozliczenie każdej wpłaty dokonanej przez kredytobiorcę będzie następować z datą wpływu środków do banku, według kursu sprzedaży waluty do której indeksowany jest kredyt podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez(...) Bank S.A.obowiązującego w dniu wpływu środków do banku.
W § 17 umowy wskazano, że do rozliczenia transakcji wypłat i spłat kredytów stosowane są odpowiednie kursy kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez(...) Bank S.A.walut zawartych w ofercie banku obowiązujące w dniu dokonania transakcji. Kursy kupna określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP minus marża kupna ustalana decyzją banku. Kursy sprzedaży ustala się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP plus marża sprzedaży ustalana decyzją banku. Wskazano, że do wyliczenia kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez(...) Bank S.A.stosuje się kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP w danym dniu roboczym skorygowane o marżę(...) Banku S.A.W treści w §11 ust.3 stwierdzono, że kredytobiorca oświadcza, iż postanowienia umowy zostały z nim indywidualnie uzgodnione.
Dowody: informacja odpowiadająca odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców k.19-23, umowa kredytu z załącznikami k. 24- 29,
Przy składaniu, w dniu 22 stycznia 2008 roku, wniosku o udzielenie kredytuA. M. (1)iŁ. M. (1)podpisali oświadczenie, iż oferowany był jej kredyt hipoteczny w złotych polskich, jednak zdecydowali się na ofertę kredytu hipotecznego w walucie obcej, będąc uprzednio poinformowani o ryzykach związanych z zaciągnięciem kredytu hipotecznego w walucie obcej i zostali poinformowani przez bank o ryzyku związanym ze zmianą stopy procentowej .
Dowody: wniosek kredytowy i oświadczenia k .190-195
Wymienione dokumenty były jednymi z wielu wzorów przygotowanych przez(...) Bank S.A., jakie podpisywali powodowie przed podpisaniem umowy. Wzór umowy był także sporządzony przez poprzednika prawnego strony pozwanej.
Ł. M. (1)przed podpisaniem umowy kredytu szukał korzystnych ofert w Internecie, nie kontaktował się z żadnym pracownikiem zewnętrznej firmy specjalizującej się w pośrednictwie kredytowym. Powód udał się do oddziału banku przyAlei (...)wW.. Wniosek kredytowy wypełniał pracownikbanku (...), powodowie go podpisali. Pracownik banku wspominał o ryzyku kursowym ale oceniał je jako niskie, opisywał CHF jako walutę stabilną i informował, że wysokość rat jest wyrażona w CHF, ale raty będą spłacane w złotych. Nie przedstawiono powodom ofert kredytu hipotecznego w złotych polskich. Małżonkowie(...)nie zostali poinformowani, w jaki sposób bank będzie ustalał kursy CHF stosowane przy przeliczeniach wypłat i wpłat dokonywanych w wykonaniu umowy kredytu. Nie omawiano z powodami szczegółowo kwestii związanej z ryzykiem walutowym, nie omawiano tego, w jaki sposób kształtował się średni kurs CHF w ciągu ostatnich lat przed zawarciem umowy. Nie mówiono, że będzie stosowany inny kurs do wypłaty kredytu a inny do spłaty.Ł. M. (2)iA. M. (2)wykazywali zainteresowanie kredytem indeksowanym do CHF, tak aby rata nie przekraczała 1000 zł. Powodowie środkami uzyskanymi z zaciągniętego kredytu zamierzali spłacić kredyt złotówkowy zaciągnięty w innym banku, gdyż kredyt indeksowany wydawał się dla nich korzystniejszy uwagi na niższą ratę. Upewnili się w swoim przekonaniu po rozmowie zA. S. (1), który zachwalał produkt z uwagi na niższa, niż kredyt złotówkowy wysokość raty. Pracownik banku mówił, że zaproponowane przez bank warunki kredytu i wzór umowy są typowe dla tego rodzaju umów i stanowią konkurencyjną na rynku ofertę. Wskazywano powodom, że nie ma możliwości negocjowania warunków umowy. Powodowie nie byli informowani co to jest spread walutowy, nie zostali wprost poinformowani, że z kredytem wiąże się nieograniczone ryzyko w związku ze zmiennością kursu waluty. Nie wskazano im, że wraz ze wzrostem kursu waluty wzrośnie nie tylko rata kredytu w przeliczeniu na PLN, lecz także saldo zadłużenia kredytowego w PLN, od którego naliczane są odsetki.
( dowód: zeznaniaA. M. (1)iŁ. M. (1)w charakterze strony powodowej k.513- 51, zeznania świadkaA. S. (2))
(...) Bank S.A.wG.wypłacił powodom kwotę kredytu w wysokości 165 000 zł w dniu 11 marca 2008 r. (niesporne, nadto zaświadczenie k. 52)
Jak wynika z zaświadczenia pozwanego z dnia 20 października 2021r., z powodowie tytułem wykonaniaumowy nr (...)od 11 kwietnia 2008 r do dnia 11 października 2021r. uiścili kwotę 182 840.07 zł tytułem rat kapitałowych kredytu i kwotę 24 763,40 zł tytułem rat odsetkowych, łącznie 207 603, 47 zł (dowód : zaświadczenie k.507-509).Powodowie dokonywani wszystkich spłat w złotych polskich.
Pismem z dnia 25 marca 2019 roku powodowie wysłaliBankowi (...) S.A.wG.wezwanie do zapłaty kwoty 149 536 zł w terminie 14 dni od otrzymania niniejszego pisma, z tytułu zwrotu nienależnego świadczenia pobranego od nich w okresie od 1 kwietnia 2009 r. do dnia 6 marca 2019r. tytułem spłat rat nieważnej umowy. W piśmie tym wskazywali, iż klauzule indeksacyjne zawarte w stanowią niedozwolone postanowienia umowne, a konsekwencją powyższego jest nieważność umowy lub jej częściowa bezskuteczność w zakresie klauzul indeksacji walutowej.
Bank (...) S.A.wG.w piśmie z dnia 8 kwietnia 2019r. stanął na stanowisku, iż brak jest podstaw do zwrotu na rzecz powodów jakiejkolwiek kwoty, gdyż treść umowy jest zgodna z prawem.
W połowie stycznia 2015 roku, w wyniku decyzji SzwajcarskiegoBanku (...)o tzw. „uwolnieniu kursu franka szwajcarskiego”, czyli zaprzestaniu polityki polegającej na sztywnym uregulowaniu kursu tej waluty, kurs CHF ulegał systematycznemu umacnianiu się względem PLN. W krótkim czasie, zaledwie kilku dni średni kurs CHF w NBP uległ drastycznemu wzrostowi nawet o około 20-30%. Kurs ten od tamtego czasu ulega dalszemu systematycznemu wzrostowi. Wzrost kursu CHF istotnie wpłynął na wysokość rat kredytów udzielonych przez bank w walucie wymiennej, skutkując w przypadku powodów nagłym wzrostem raty kredytu(fakt powszechnie znany).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w odparciu o dokumentację dołączoną do akt niniejszej sprawy, jak również w oparciu o dowód z przesłuchania świadkaA. S. (2)i stron ograniczony do przesłuchania strony powodowej, a częściowo także w oparciu o wiedzę powszechnie znaną. Przeprowadzone dowody przedstawiają wiarygodny ciąg zdarzeń a wnioski z nich wypływające układają się w logiczną całość. Zbędne do wydania rozstrzygnięcia okazało się przeprowadzenie dowodów z opinii biegłych, albowiem okoliczności, na które dowody miałyby zostać przeprowadzone nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia.
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo było w przeważającej części uzasadnione.
Umowa kredytu nr(...)sporządzona w dniu 7 marca 2008r. a zawarta w dniu 11 marca 2011r. pomiędzyA. M. (1)iŁ. M. (1)a(...) Bank Spółką AkcyjnąwG.jest w całości bezwzględnie nieważna. W ocenie sądu, powodowie mają interes prawny w ustaleniu nieważności umowy kredytu. Niewątpliwie istnieje obecnie niepewność i spór między stronami co do tego, czy umowa kredytu kreuje ważny stosunek prawny między nimi. Pozwany domaga się od powodów dalszej spłaty rat kredytu wraz z nadejściem terminów wymagalności, co potwierdza stanowisko procesowe pozwanego w niniejszej sprawie. Powodowie z kolei chcieliby zaprzestać spłacania rat kredytu, czego wyrazem jest ich powództwo wniesione w niniejszej sprawie. Samo wytoczenie powództwa o zapłatę przez powodów nie przesądziłoby całkowitej nieważności umowy kredytu. Dopiero jednoznaczne ustalenie przez sąd nieważności całej umowy kredytu pozwoli powodom na definitywne zakończenie sporu z pozwanym w kwestii ważności, czy nieważności umowy oraz pozwoli na podejmowanie działań mających na celu usunięcie skutków jakie umowa wywołała dotychczas (np. co do obciążenia hipotecznego nieruchomości).
Bezwzględną nieważności umowy kredytu sąd uwzględnia z urzędu. Zastosowanie w przedmiotowej sprawie znajdzie zarówno art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich orazart. 3851k.c.( w zw.art. 58 § 1 k.c.), który powinien być interpretowany w zgodzie z dyrektywą, umożliwiając sankcję nieważności całej umowy. Nie ulega wątpliwości, że powodowie zawierając umowy kredytu występowali w roli konsumentów w rozumieniu art. 2 lit. b dyrektywy Rady 93/13/EWG orazart. 221 k.c.Zawarli bowiem umowę kredytu w celu zdobycia środków na spłatę wierzytelności z tytułu innej umowy kredytowej na zakup domu, w którym mieszkają a nie w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą czy zawodową. Rozważając zatem kwestie wynikające z ważności bądź nieważności umowy kredytu należy uwzględnić szczególną ochronę konsumenta wynikającą z prawa UE oraz polskiego.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG, Państwa Członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków. Według art. 2 a) wskazanej dyrektywy, do celów dyrektywy „nieuczciwe warunki” oznaczają warunki umowne zdefiniowane w art. 3, który z kolei w ust. 1 stanowi, że warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy, praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. Pozwany w niniejszym postępowaniu nie udowodnił, iż klauzule indeksacyjne były indywidualnie negocjowane. Ewidentnie zostały sporządzone przez bank w postaci wzoru umowy, załączników i tabel zaś powodowie w żaden sposób nie mieli wpływu na ich treść. Były to gotowe i standardowe wzorce. Zgodnie z zeznaniami powodów ich rola ograniczała się jedynie do akceptacji narzuconych warunków umowy i uzgodnieniu okresu kredytowania oraz wysokości kredytu. Ciężar wykazania faktu indywidualnego uzgodnienia postanowień umowy spoczywał na stronie pozwanej. Art. 3 ust.2 dyrektywy 93/13/EWG stanowi, iż warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał w związku z tym wpływu na ich treść, zwłaszcza jeżeli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej.
Zgodnie zart. 3851kcpostanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeśli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, przy czym nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
W ocenie sądu, postanowienia zawarte w §1 ust.1 zdanie ostatnie, §7 ust.2 zdanie ostatnie i §10 ust.8 umowy kredytu numer(...)- interpretowane w powiązaniu z §17 umowy - stanowią niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniuart. 3851kc.
Postanowienia określające główne świadczenia stron to postanowienia dotyczące świadczeń charakteryzujących daną umowę.Art. 69 ust.1 ustawy Prawo bankowe, stanowi iż przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Przy umowie kredytu indeksowanego do waluty obcej klauzula indeksacyjna określająca kurs wymiany CHF dotyczy głównego zobowiązania kredytobiorcy, gdyż służy ona do ustalenia wysokości zobowiązania kredytobiorcy w walucie obcej i do ustalenia wysokości poszczególnych rat kredytu spłacanych w złotych polskich. Tym samym – decyduje ona o wysokości podstawowego świadczenia kredytobiorcy i wysokości tzw. spreadu walutowego, stanowiącego element wynagrodzenia banku za udzielony kredyt.
W ocenie sądu, postanowienia umowne zawarte w §1 ust.1 zdanie ostatnie, §7 ust.2 zdanie ostatnie i §10 ust.8 umowy kredytu, określające główne świadczenie stron, nie zostały sformułowane jednoznacznie . Zobowiązują on kredytobiorcę do spłaty kapitału wraz z odsetkami miesięcznie w ratach kapitałowo – odsetkowych zgodnie z harmonogramem spłat sporządzanym w CHF. Jednocześnie umowa stanowi, że raty te winny być spłacane w złotych po uprzednim ich przeliczeniu według kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej(...) Bank S.Aobowiązującego w dniu wpływu do banku. Umowa stron nie precyzowała metod ustalania kursu wymiany CHF, mającego służyć do obliczenia wysokości rat spłaty kredytu, a tym samym - bieżącego salda zadłużenia kredytobiorcy. Nie przedstawiono także przyczyn zastosowania dla wypłaty kredytu kursu kupna waluty, zaś do spłaty kredytu kursu sprzedaży. Nie wyjaśniono, że w skład kosztu kredytu będzie wchodziła różnica kursów kupna i sprzedaży. Brak w zapisach umowy wprost informacji, która wskazywałby kredytobiorcom, iż różnica między kursem sprzedaży i kursem kupna stanowi tzw. „spread walutowy”, jak też nie wskazano jaka jest wysokość tej różnicy. Nie wyjaśniono, że zastosowanie kursu kupna do wypłaty kredytu a kursu sprzedaży do spłaty kredytu stanowi zysk banku. Ponadto, nie przedstawiono kredytobiorcom jak może kształtować się zmiana kursu waluty obcej na przestrzeni okresu porównywalnego z okresem, na jaki umowa została zawarta. Nie podano także rzetelnie całkowitych realnych kosztów kredytu, przy uwzględnieniu, iż kurs CHF w przeciągu kilkudziesięciu lat może wzrosnąć. W §17 umowy wskazano jedynie, że podstawą ustalenia „tabelowego” kursu kupna i kursu sprzedaży CHF będzie średni kurs złotego do CHF, ogłoszony w tabeli kursów średnich NBP, odpowiednio – pomniejszony o marżę kupna lub powiększony o marżę sprzedaży. Niesprecyzowanie wysokości marży kupna i marży sprzedaży lub zasad ich ustalania czyniło ów zapis ogólnym i niemożliwym do zweryfikowania Tym samym sposób waloryzacji świadczenia pozostał niedookreślony i pozostawiony decyzji strony pozwanej, odnoszącej się do przyjęcia określonej wysokości marży kupna i marży sprzedaży, znajdującej wyraz w „Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez(...) Bank S.A.”. Przez wyrażenie klauzul waloryzacyjnych umowy kredytowej prostym i zrozumiałym językiem należy rozumieć takie ich sformułowanie, by kredytobiorcy zapewnić informacje wystarczające do podjęcia przez niego świadomej i rozważnej decyzji. Pozwany nie przedstawił dowodów, iż powodom zostały wyjaśnione czynniki kształtujące kurs CHF w okresie zawierania umowy, czynniki mogących mieć wpływ na kurs CHF w okresie wykonywania umowy, w tym prognoz co do zmian kursu(...)w perspektywie kilkudziesięcioletniej. Okoliczność, iż w § 6 ust. 3 umowy, zawarto zapis iż kredytobiorcy mają świadomość, że zmiana kursu waluty indeksacji będzie miała wpływ na wysokość raty i saldo zadłużenia z tytułu kredytu, oznacza jedynie formalne wypełnienie omawianego warunku, gdyż jest to zapis zdawkowy i nie spełnia wymogów wyczerpujących informacji o istocie i rozmiarze ryzyka kursowego. Sam fakt złożenia przez kredytobiorców podpisów pod wplecionymi przez bank do umowy postanowieniami stanowiącymi wzorzec umowy oświadczeniami o zapoznaniu się z ryzykiem kursowym, nie oznacza, że bank dopełnił formalności w tym zakresie. Zastosowano bowiem szablon oświadczenia, który znowu można uznać za typowy wzorzec, przygotowany przez przedsiębiorcę, jak też rażąco naruszający interesy konsumenta i jako taki stanowiący klauzulę niedozwoloną.Ł. M. (2)iA. M. (2)wskazywali, iż pracownik banku zapewniał ich, iż franka szwajcarski jest walutę bezpieczną i stabilną, a sam kredyt jako korzystny dla kredytobiorcy. ŚwiadekG. J.,T. W.,M. C.nie mieli żadnych informacji o procesie zawierania przez powodów umowy kredytowej. Z kolei świadekA. S. (2)nie pamiętał przebiegu rozmów poprzedzających zawarcie umowy kredytu, a opisywał jedynie stosowane przez siebie procedury obowiązujące w 2008 roku w(...) Bank S.A.Świadek wskazał jednak, że iż nie miał obowiązku przedstawienia klientowi symulacji, jak będzie kształtowała się rata i saldo kredytu przy wznoście CHF, choć uprzedzał że kurs może się zmienić. Świadek przyznał, iż nie tłumaczył czym jest kurs sprzedaży i kurs kupna, jak są one wyliczane w tabeli kursowej, gdyż nie miał takiej wiedzy a nadto pracodawca od niego tego nie wymagał. Jednocześnie przyznał, iż nie było możliwości negocjowania umowy przez klientów. Przyznał, iż nigdy nie przewidywał, iż kurs CHF może o tyle wzrosnąć, dlatego przy kredytach na wyższe kwoty nakłaniał klientów na kredyty indeksowane, gdyż rata takiego kredytu była niższa (k. 388-391).
Resumując, to na pozwanym ciążył obowiązek udowodnienia, że powodom przedstawiono wyczerpujące informacje o istocie i rozmiarze ryzyka kursowego, tymczasem pozwany temu nie sprostał. Należy zatem uznać, że postanowienia umowne zawarte w §1 ust.1 zdanie ostatnie, §7 ust.2 zdanie ostatnie i §10 ust.8 umowy kredytu umowy kredytu, nie zostały sformułowane prostym i zrozumiałym językiem. Nie wyjaśniono bowiem kredytobiorcom w sposób prosty mechanizmu ustalania kursu waluty przez bank, jak też nie poinformowano ich dostatecznie o ryzyku walutowym, oraz o całkowitych możliwych kosztach kredytu. Konsument nie miał zatem możliwości podjęcia świadomie decyzji odnośnie tego, czy godzi się na ryzyko walutowe, ustalanie przez bank samodzielnie kursu waluty obcej, jak też na zastosowanie przez bank „spreadu waluowego”. Jak trafnie wskazano w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie XXV C 2514/19 Sądu Okręgowego w Warszawie: „wymogu przejrzystości warunków umownych nie można zawężać do zrozumiałości tych warunków pod względem formalnym i gramatycznym, lecz przeciwnie, z uwagi na to, że ustanowiony przez wspomnianą dyrektywę system ochrony opiera się na założeniu, iż konsument jest stroną słabszą niż przedsiębiorca, między innymi ze względu na stopień poinformowania, ów wymóg wyrażenia warunków umownych prostym i zrozumiałym językiem i w konsekwencji przejrzystości musi podlegać wykładni rozszerzającej. Wobec powyższego wymóg, aby warunek umowny był wyrażony prostym i zrozumiałym językiem, należy rozumieć w ten sposób, iż powinien być on rozumiany jako nakazujący także, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się ów warunek, a także, w zależności od przypadku, związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach, tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne. Kredytobiorca musi zostać jasno poinformowany, że podpisując umowę kredytu w obcej walucie, ponosi pewne ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w przypadku dewaluacji waluty, w której otrzymuje wynagrodzenie. Przedsiębiorca musi przedstawić ewentualne wahania kursów wymiany i ryzyko wiążące się z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej, zwłaszcza w przypadku, gdy konsument będący kredytobiorcą nie uzyskuje dochodów w tej walucie. Kwestia ta powinna zostać rozpatrzona w świetle całokształtu istotnych okoliczności faktycznych, do których zaliczają się formy reklamy i informacji stosowane przez kredytodawcę w procesie negocjacji umowy kredytu”.
Postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, jeżeli kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy, słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie spodziewać się, że konsument przyjąłby dane postanowienie w drodze negocjacji indywidualnych. Z kolei, rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej i jego nierzetelnym traktowaniem. Zdaniem Sądu, postanowienia zamieszczone w §1 ust.1 zdanie ostatnie, §7 ust.2 zdanie ostatnie i §10 ust. 8 i §17 umowy kształtują prawa i obowiązki powodów jako kredytobiorców w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy. Po pierwsze, na ich podstawie bank jest uprawniony do jednostronnego, samodzielnego ustalania kursu kupna i sprzedaży CHF, czym może wpływać jednostronnie i dowolnie (bez zastrzeżonego ograniczenia co do wysokości) na wysokość zobowiązania konsumenta, zaś konsument nie ma wpływu na wysokość kursu, co skutkuje tym, że bank uzyskuje dodatkową korzyść stosując kurs wyższy od kursu banku narodowego. Po drugie, bank ma ograniczone ryzyko walutowe (maksymalnie do kwoty wypłaconej konsumentowi), zaś konsument jest obarczony nieograniczonym ryzykiem kursowym (powodującym nieograniczoną możliwość zysku banku) bez dostatecznego rozeznania co do mechanizmów kształtowania się tego ryzyka, zaś bank nie proponuje kredytobiorcy żadnych rozwiązań minimalizujących ryzyko kursowe (np. ubezpieczenia od ryzyka w tym zakresie), co w sytuacji konsumenta spowodowało w ciągu kilku lat wzrost wysokości raty kredytu o kilkaset złotych miesięcznie (wzrost o kilkadziesiąt procent). Po trzecie, bank ustala dodatkowy koszt kredytu w postaci różnicy pomiędzy kursem sprzedaży i kursem kupna (tzw. spread walutowy), o którym to dodatkowym koszcie nie informuje wprost kredytobiorcy („ukryty koszt kredytu”), co skutkuje tym, że już z chwilą wypłaty kredytu wiadome jest, iż świadczenie banku z tytułu kapitału kredytu nie jest ekwiwalentem świadczenia konsumenta. Po czwarte, bank przerzuca na kredytobiorcę ryzyko wystąpienia różnic kursowych między kursem z dnia zawarcia umowy a kursem przy wypłacie kredytu, zaś sam nie ponosi jakiegokolwiek ryzyka z tym związanego, co skutkuje tym, że przy wypłacie kredytu kredytobiorca może nie otrzymać wnioskowanej kwoty i ponieść szkodę z tego tytułu. Przy czym oceny zgodności postanowień umowy z dobrymi obyczajami, sąd dokonał się według stanu z chwili zawarcia umowy (art. 3852 kc).
Zgodnie zart. 3851§2 kpcjeżeli postanowienie umowy są nieważne to nie wiążą one konsumenta, a strony są związane umową w pozostałym zakresie, o ile umowa może obowiązywać bez abuzywnych postanowień. Z koleiart. 6 ust.1dyrektywy 93/13, stanowi iż nieuczciwe postanowienia w umowie zawartej przez przedsiębiorcę z konsumentem nie są wiążące dla konsumentów, na warunkach określonych w prawie krajowym państw członkowskich, oraz że umowa pozostaje wiążąca dla stron na tych samych warunkach, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych postanowień. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 29 kwietnia 2021 roku C-19/20 uznał za dopuszczalne by sąd krajowy usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem, w wypadku gdy odstraszający cel tej dyrektywy jest realizowany przez krajowe przepisy ustawowe regulujące korzystanie z niego, o ile element ten stanowi odrębne zobowiązanie umowne, które może być przedmiotem indywidualnej kontroli pod kątem nieuczciwego charakteru. Trybunał uznał także za niedopuszczalne by sąd krajowy usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem, jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku poprzez zmianę jego istoty. W ocenie sądu, wyeliminowanie z §17 umowy zmieniłby istotę kwestionowanych postanowień umowy. Doprowadziłby on bowiem do ujednolicenia tabelowych kursów kupna i kursów sprzedaży, jako że oba te kursy stałyby się równe średniemu kursowi NBP, co sprawiłoby że zapisy umowy z §1 ust.1 zdanie ostatnie, §7 ust.2 zdanie ostatnie, §10 ust.6 i §17 umowy kredytu byłyby absurdalne. Tymczasem wskazane zapisy umowy zakładają odmienność kursu kupna, po którym jest przeliczana na CHF wypłacana kredytobiorcom kwota kredytu i następnie codziennie jest ustalane w złotych polskich zadłużenie kredytobiorców oraz odmienność kursów sprzedaży, po których są przeliczane dokonywane przez kredytobiorców spłaty rat kredytu.
W ocenie sądu, ma możliwości utrzymania w mocy umowy kredytowej zawartej przez małżonków(...)z pozwanym bankiem bez w/w niedozwolonych postanowień regulujących mechanizm indeksacji i różnic kursów walutowych. Prowadziłoby to bowiem do zmiany charakteru umowy poprzez wyeliminowanie ryzyka kursowego związanego z indeksacją kwoty kredytu do CHF, a tylko istnienie owego ryzyka uzasadnia zastosowanie w umowie przy określaniu wysokości oprocentowania stopy międzybankowej tej waluty, czyli LIBOR. Zakwestionowaniu podlegał bowiem cały mechanizm związany z przeliczaniem kredytu między PLN a CHF, mający zastosowanie zarówno przy wypłacie kredytu, jak i przy jego spłacie oraz kwestia zastosowania tzw. spreadu walutowego. Umowy obecnie nie da się zatem wykonać bowiem nie można określić sposobu i wysokości świadczeń stron. Nie jest zatem możliwie i zasadne poszukiwanie jakiegoś innego kursu po jakim możliwe byłoby ustalenie wypłaty kredytu i jego spłaty. Zwrócić należy przy tym uwagę, że już przy wypłacie kredytu bank zastosował własny kurs kupna (zaznaczyć przy tym należy, że konsument nie dysponowali walutą CHF, którą mieliby sprzedać bankowi), a szukanie teraz innego kursu spowodowałoby istotną zmianę umowy, co jest niedopuszczalne na gruncie przepisów unijnych o nieuczciwych warunkach umownych, jak też prawa krajowego. Sąd nie ma możliwości uzupełniania umowy (w tym przez zastosowanie regulacjiart. 358 § 2 k.c.w obecnym brzmieniu skoro nie obowiązywał w dacie zawierania umowy), lecz powinien zastanowić się nad tym, czy bez nieuczciwych postanowień umowa może dalej obowiązywać. Po wyeliminowaniu z umowy mechanizmu indeksacji, pozostałość umowy byłaby sprzeczna z intencją stron. Skoro zamiarem stron było zawarcie umowy kredytu indeksowanego kursem CHF, to istnienie owej umowy bez klauzul indeksacyjnych nie ma racji bytu i jest sprzeczne z naturą tego stosunku obligacyjnego, gdyż przekształcenie kredytu indeksowanego w kredyt złotowy byłoby równoznaczne ze zmianą głównego przedmiotu umowy. Eliminacja indeksacji uniemożliwia wykonanie umowy, z uwagi na brak mechanizmu ustalenia wysokości zobowiązania kredytobiorcy. Powodowie nie wyrażali zgody na utrzymanie klauzul abuzywnych, zatem Sąd na podstawieart. 189 kpc,art. 58§1 kciart. 3851kc, stwierdził, iż umowa kredytu z dnia 11 marca 2008r. jest nieważna.
Mając na uwadze powyższe argumenty odnoszące się do bezwzględnej nieważności umowy kredytu, Sąd orzekł jak w punkcie I wyroku.
Nieważność umowy kredytu powoduje konieczność rozliczeń stron na podstawieart. 410§1 kcw zw. zart. 405 kc.W ocenie Sądu, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (mająca moc zasady prawnej uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 roku III CZP 6/21). Przepisart. 411 pkt 1 kcktóry stanowi, iż nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany, nie może być podstawą oddalenia powództwa. Pozwany nie udowodnił, iż powodowie przed skierowaniem wezwanie do zapłaty byli świadomi abuzywności postanowień§1 ust.1zdanie ostatnie, §7 ust.2 zdanie ostatnie, §10 ust.8 i §17 umowy. Istnienie owej świadomości można wiążąc z chwilą skierowania wezwania do zapłaty w dniu 25 marca 2019r. Termin przedawnienia roszczeń o zwrot spełnionych przez kredytobiorcę świadczeń mógł rozpocząć bieg dopiero po podjęciu przez kredytobiorcę wiążącej decyzji co do ewentualnego sanowania niedozwolonej klauzuli i co do zaakceptowania następstw całkowitej nieważności umowy ( uchwała Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 roku III CZP 6/21), co w niniejszej sprawie miało miejsce najwcześniej 25 marca 2019 roku (data przedsądowego wezwania do zapłaty). Tym samym, formułowany przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia jest oczywiście nieuzasadniony.
Nie było kwestionowane przez strony, a jednocześnie wynikało ze złożonych do akt dokumentów, że w okresie od 11 kwietnia 2008 r do dnia 11 października 2021r. powodowie uiścili kwotę 182 840.07 zł tytułem rat kapitałowych kredytu i kwotę 24 763,40 zł tytułem rat odsetkowych, łącznie 207 603, 47 zł (dowód : zaświadczenie k.507-509). Na podstawieart. 405 kcw zw. zart. 410§1 kcSąd zasądził na przez powodów wskazaną kwotę. Podstawą rozstrzygnięcia o odsetkach ustawowych za opóźnienie jestart. 484§1 i 2 kcw zw. zart. 455 kc, przy czym Sąd uznał, że strona pozwana pozostaje w opóźnieniu z zapłatą co do kwoty 149 536,09 zł od 11 kwietnia 2020 roku, skoro odpis wezwania do zapłaty z wyznaczonym terminem 14 dni na zapłatę powyższej kwoty został jej doręczony 27 marca 2019r., zaś co do kwoty 59 215,95 zł od dnia 5 listopada 2021r., skoro odpis pisma z modyfikacja powództwa został doręczony stronie pozwanej w dniu 28 października 2021r. ( k. 513) , a ,,niezwłocznie ’’ w rozumieniuart. 455 kcoznacza upływ terminu co najmniej 7 dni. Żądanie zasądzenia odsetek od dnia następnego po doręczenia odpisu tego pisma zostało zaś oddalone jako nieuzasadnione, o czym orzeczono w punkcie III sentencji wyroku.
O kosztach procesu orzeczono na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c., obciążając pozwanego całością kosztów procesu poniesionych przez powodów. Pozwany przegrał sprawę, zatem powinien zwrócić powodom poniesione przez nich koszty procesu. Zasądzono od pozwanego na rzecz powodów zwrot kosztów procesu w postaci: kosztów zastępstwa procesowego – 10.800 zł, opłaty od pozwu – 1.000 zł , opłaty skarbowej od pełnomocnictw – 17 zł, opłaty od rozszerzonego powództwa – 30 zł.
(...)