Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 551/21
Data wyroku: 2022-12-12 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 445 § 1 k.c. w zw. z art. 444 § 1 k.c.

Sygn. akt III Ca 551/21

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 15 stycznia 2021 r., wydanym w sprawie z powództwaZ. T.przeciwkoTowarzystwu (...) Spółce AkcyjnejwW.o zapłatę i ustalenie, Sąd Rejonowy w Kutnie zasądził od pozwanej na rzecz powódki tytułem zadośćuczynienia kwotę 4.900,00 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 16 stycznia 2018 r. do dnia zapłaty, oddalił powództwo w pozostałym zakresie oraz zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 495,08 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
Apelację od tego orzeczenia wniosła pozwana, zaskarżając je w części uwzględniającej roszczenia powódki, wnosząc o jego zmianę poprzez oddalenie powództwa w tej części, a także poprzez rozliczenie kosztów procesu stosownie do wyniku sprawy zweryfikowanego w toku instancji oraz o rozstrzygnięcie o kosztach procesu w zakresie postępowania przed sądem II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego, stosownie do wyniku postępowania i zasady odpowiedzialności strony za wynik sprawy. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1
art. 233 § 1 k.p.c.w związku zart. 278 § 1 k.p.c.w wyniku dokonania niewszechstronnej i dowolnej oceny materiału dowodowego w sprawie, w szczególności poprzez nienadanie odpowiedniej rangi:

a
opinii biegłej z zakresu rehabilitacji medycznej, która stwierdziła u powódki jedynie 1 % uszczerbku na zdrowiu i ponadto ustaliła, że: zakres cierpień fizycznych powódki po wypadku był umiarkowany i lekki, obecnie powódka jest w pełni samodzielna w samoobsłudze i w czynnościach codziennych, obecnie u powódki nie występują ograniczenia w życiu prywatnym i społecznym, nie ma żadnych wskazań do rehabilitacji powódki, co potwierdza zakończenie leczenia oraz dojście do jej pełnej sprawności, rokowania na przyszłość są dobre, powódka była jedynie na 3 wizytach ortopedycznych i nie kontynuowała leczenia, dolegliwości zgłaszane przez powódkę częściowo są skutkiem wypadku, a częściowo mogą być skutkiem przeciążenia kręgosłupa LS w związku z otyłością powódki.

b
ustaleniu biegłego psychologa, który na kanwie opinii stwierdził, że: od czasu wypadku nastąpiła znaczna poprawa zdrowia psychicznego powódki, z psychologicznego punktu widzenia nie doszło u powódki do powstania trwałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, aktualnie powódka powróciła do większej aktywności i prawdopodobnym jest, że w przyszłości odzyska pełną sprawność, aktualne objawy nie są znaczące i nie wpływają na codzienne funkcjonowanie powódki.

c
ustaleniom biegłej z zakresu psychiatrii i pominięcie tego, że: specjalista nie stwierdził u powódki żadnych zaburzeń nerwicowych, w następstwie urazu czaszkowo-mózgowego i w związku z tym brak jest przesłanek do orzeczenia uszczerbku na zdrowiu, obecnie powódka jest osobą prawidłowo zaadoptowaną psychicznie i nie wymaga żadnego leczenia psychiatrycznego, powódka po wypadku leczyła się psychiatrycznie jedynie przez okres 3 miesięcy, a następnie przerwała leczenie;

2
art. 445 § 1 k.c.poprzez niewłaściwe zastosowanie skutkujące przyznaniem zadośćuczynienia w wysokości rażąco zawyżonej względem rzeczywistego i aktualnego na chwilę zamknięcia rozprawy stanu zdrowia powódki, w sytuacji gdy poszkodowana zakończyła proces leczenia i aktualnie nie wymaga rehabilitacji, stan zdrowia psychicznego powódki uległ znacznej poprawie, nie stwierdzono uszczerbku w zakresie psychiatrii i psychologii, a w zakresie rehabilitacji jedynie 1 %, powódka nie ma ograniczeń w życiu codziennym;

3
art. 445 § 1 k.c.przez błędną wykładnię pojęcia „suma odpowiednia” skutkującą przyznaniem na rzecz powódki kwoty rażąco zawyżonej w stosunku do doznanej krzywdy, w tym rozmiaru doznanego uszczerbku na zdrowiu (1 % długotrwałego uszczerbku na zdrowiu z zakresu rehabilitacji medycznej) i obecnego stanu zdrowia powódki, w tym zakończenia procesu leczenia oraz znacznej poprawy zdrowia psychicznego powódki.

W odpowiedzi na apelację powódka wniosła o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od strony pozwanej na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu. Sąd odwoławczy w całości przyjmuje za własne ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji i podziela przeprowadzone przez ten Sąd rozważania prawne, uznając w konsekwencji zaskarżony wyrok za prawidłowy.
Zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.w związku zart. 278 § 1 k.p.c.należy uznać za chybiony. Rozważając zasadność zarzutu naruszenia normyart. 233 k.p.c.przypomnieć należy, że sąd orzekający ma zapewnioną ustawową swobodę w ocenie wiarygodności i mocy dowodów według własnego przekonania powziętego w wyniku bezpośredniego zetknięcia się z dowodami. Jeżeli więc z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadził wnioski logicznie poprawne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego, to taka ocena dowodów nie naruszaart. 233 § 1 k.p.c.i musi się ostać, choćby nawet w równym stopniu, na podstawie tego samego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Oczywistym jest, że dla skutecznego postawienia wskazanego zarzutu nie wystarcza samo twierdzenie strony skarżącej o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych, odwołujące się do stanu faktycznego, który jej zdaniem odpowiada rzeczywistości (przedstawienie przez skarżącego odmiennej oceny materiału procesowego i poszczególnych dowodów). Zarzucenie naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów musi polegać na podważeniu podstaw tej oceny z wykazaniem, że jest ona rażąco wadliwa lub oczywiście błędna (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 2004 r. IV CK 274/03, Lex nr 164852).
Z całą pewnością nie ma powodu kwestionować przeważającej części okoliczności, na które skarżąca zwraca uwagę w swej apelacji, zważywszy, że w istocie wynikają one z wniosków przeprowadzonych w sprawie opinii biegłych, jednak Sąd II instancji nie podziela wyprowadzonej z tych faktów tezy, że Sąd Rejonowy, wydając zaskarżone rozstrzygnięcie, nie nadał tym dowodom odpowiedniej rangi w kontekście ustalania odpowiedniej sumy należnego poszkodowanej zadośćuczynienia. Poza przywołanymi przez apelującą faktami biegli bezsprzecznie wskazali jednak także na całą gamę okoliczności świadczących o relatywnie istotnym rozmiarze krzywdy doznanej przez powódkę. Autor apelacji pomija to, że w przedłożonej Sądowi opinii biegłej lekarki z zakresu rehabilitacji medycznej potwierdzono, iżZ. T.doznała złamania wyrostków poprzecznych kręgów oraz jednego z żeber i do czasu uzyskania relatywnej poprawy wskutek prowadzonej rehabilitacji skutkowało to występowaniem u niej zespołu bólowego kręgosłupa lędźwiowego z ograniczeniem ruchomości. Wprawdzie rehabilitacja przyniosła oczekiwane efekty, ale dolegliwości bólowe są nadal odczuwane przez poszkodowaną i mają związek przyczynowy także z obrażeniami doznanymi w wypadku, a skoro biegła wskazała, że powódka w przypadku ich wystąpienia winna stosować leki przeciwbólowe lub miejscowo żele przeciwbólowe, to uzasadniony jest wniosek, że jej stan zdrowia w tym zakresie nie rokuje dalszej poprawy, zaś leczenie może mieć jedynie charakter objawowy. Niemałe znaczenie dla oszacowania rozmiaru doznanej szkody niemajątkowej ma także fakt, żeZ. T.– co wynika nie tylko z opinii biegłej, ale także z pozostałego materiału dowodowego w postaci zeznań świadków i wyjaśnień samej powódki, które Sąd ocenił w sposób należyty i rzeczowy, nie dając im bezkrytycznej wiary – przez okres trzech miesięcy po wypadku musiała nosić gorset, co wiązało się z realnie odczuwalnymi niedogodnościami i ograniczeniem aktywności fizycznej, a także zmuszona była do korzystania przez okres dwóch miesięcy z pomocy osób trzecich przy kąpieli, zakupach, sprzątaniu i gotowaniu, a to z kolei było dla dotychczas samodzielnej osoby źródłem krępującego uzależnienia od osób trzecich i poczucia, że jest się zdanym wyłącznie na ich dobrą wolę udzielania pomocy – co dobitnie akcentuje się w pozostałych opiniach. Jeśli bowiem chodzi o wpływ wypadku na psychikę poszkodowanej, zgodzić się należy ze skarżącą, że w tym zakresieZ. T.nie doznała trwałego uszczerbku na zdrowiu, a jej stan stopniowo poprawiał się dzięki zdolnościom adaptatywnym organizmu i w wyniku zastosowanego leczenia psychiatrycznego. Trzeba jednak równocześnie odnotować, że z opinii biegłej psycholog i biegłej lekarki psychiatry jasno wynika także, iż przebyty wypadek skutkował znaczącymi konsekwencjami w sferze psychicznej powódki, które nie w pełni ustąpiły do chwili obecnej. Po zdarzeniu szkodzącym rozwinęła się u niej reakcja afektywna na stres, występowały objawy o charakterze depresyjnym, lęk przed jazdą samochodem, poczucie bezradności i okresowe zaburzenia rytmu snu, a objawy te w dalszym ciągu występują – mimo znacznego upływu czasu – choć mają już łagodniejszą formę i nie zakłócają indywidualnego funkcjonowania w takim stopniu, w jakim czyniły to bezpośrednio po wypadku. Opisane powyżej przewlekłe dolegliwości bólowe, częściowe będące skutkiem doznanych obrażeń, a także przekładające się na obniżenie jakości życia ograniczenia w wykonywaniu pewnych czynności, są z kolei przyczyną ujawniającej się obecnie u powódki negatywnej emocjonalności. Z opiniami biegłych korespondują w tym zakresie wyjaśnienia samej powódki oraz zeznania świadkaM. K., według której powódka nie wróciła do sprawności sprzed wypadku, bowiem cały czas odczuwa bóle kręgosłupa i nie może dźwigać; z kolei świadekM. T.zeznała, że powódka nie jest tak sprawna jak przed wypadkiem, nadal uskarża się że boli ją kręgosłup oraz ma złe samopoczucie.
Sąd II instancji jest też zdania – wbrew stanowisku przedstawionemu w apelacji – że Sądmeritiprzy podejmowaniu decyzji co do rozstrzygnięcia sprawy należycie rozważył całokształt ustalonych okoliczności i nadał właściwe znaczenie wnioskom wypływającym z opinii złożonych przez biegłe. W konsekwencji nie można podzielić stanowiska apelującego, że doszło w sprawie niniejszej do naruszeniaart. 445 § 1 k.c.poprzez błędną wykładnię pojęcia „sumy odpowiedniej”, a w rezultacie także do nieprawidłowego zastosowania tego przepisu, skutkującego przyznaniemZ. T.zadośćuczynienia nieadekwatnego na tle okoliczności ustalonych w toku postępowania do realnie doznanej przez nią krzywdy. Zadośćuczynienie powinno odpowiadać wielkości ustalonej krzywdy, ponieważ w przybliżeniu świadczenie to stanowić ma ekwiwalent utraconych dóbr. Jego wysokość musi być rozważana indywidualnie i przedstawiać dla poszkodowanego odczuwalną wartość ekonomiczną, adekwatną do warunków rynkowych z chwili orzekania i aktualnej stopy życiowej społeczeństwa, jednak ustawodawca nie zdecydował się na wskazanie konkretnych mierników czy zasad ustalania wysokości zadośćuczynienia, pozostawiając tę kwestię swobodnemu uznaniu sędziowskiemu. Niewymierny charakter przesłanki powołanej wart. 445 § 1 k.c.daje Sądowi pewną sferę uznania przy orzekaniu wysokości zadośćuczynienia z uwagi na to, że w przypadku oceny zakresu szkody niemajątkowej nie sposób zastosować kryteriów, które są właściwe przy szacowaniu szkód majątkowych, a wysokość zadośćuczynienia nie może być oznaczona z taką samą dokładnością, co przy wyrównaniu szkody majątkowej. Konsekwencją tego jest z kolei pogląd obecny w orzecznictwie Sądu Najwyższego, zgodnie z którym szeroki zakres swobody sędziowskiej przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia ogranicza możliwość ingerencji w tę ocenną sferę przez instancję odwoławczą. W efekcie skuteczne zakwestionowanie wysokości zasądzonego zadośćuczynienia możliwe jest jedynie wówczas, gdy zaskarżone orzeczenie w sposób oczywisty narusza zasady ustalania tego świadczenia, w szczególności zaś jeśli wysokość przyznanego zadośćuczynienia pozostaje w wyraźnej dysproporcji do rozmiaru wyrządzonej krzywdy – jako rażąco wygórowana lub rażąco niska (zob.m.in. wyroki SN: z dnia 15 września 1999 r., III CKN 339/98, niepubl., z dnia 17 stycznia 2001 r., II KKN 351/99, niepubl., z dnia 4 lipca 2002 r., I CKN 837/00, niepubl., z dnia 9 maja 2007 r., II CSK 42/07, niepubl. lub z dnia 8 sierpnia 2007 r., I CSK 165/07, niepubl.).
Zadośćuczynienie winno mieć charakter całościowy i stanowić pełną rekompensatę pieniężną za szkodę niemajątkową, zaś określając jego wysokość, należy brać pod uwagę wszystkie okoliczności mające wpływ na rozmiar doznanej krzywdy, a zwłaszcza rodzaj naruszonego dobra, zakres i trwałość uszczerbku na zdrowiu, charakter, stopień nasilenia i czas trwania cierpień fizycznych i psychicznych, prognozę na przyszłość (polepszenie lub pogorszenie stanu zdrowia) oraz wpływ doznanej szkody na możliwość prowadzenia dotychczasowego trybu życia. W efekcie zgodzić się należy z Sądem I instancji, że skutkiem wypadku była po stronieZ. T.szkoda niemajątkowa wyrażająca się nie tylko w bólu i stresie związanym z przedmiotowym zdarzeniem i jego bezpośrednimi konsekwencjami, ale także dalsze jego następstwa w postaci: doznawanych przez pewien czas (choć niekiedy i nadal odczuwanych) dolegliwości bólowych, kilkumiesięcznej rehabilitacji polegającej na noszeniu niewygodnego i ograniczającego swobodę ruchów gorsetu, reakcji afektywnej na stres i objawów o charakterze depresyjnym, konieczności podjęcia leczenia psychiatrycznego, trwającej przez pewien czas niezdolności do samodzielnego radzenia sobie z podstawowymi czynnościami życia codziennego, poczucia bezradności osoby uzależnionej od osób trzecich i zdanej na ich pomoc. Wprawdzie stan zdrowia fizycznego i psychicznego poszkodowanej z czasem poprawił się, jednak bezsprzecznie stwierdzono u niej także 1-procentowy trwały uszczerbek na zdrowiu, a doznawane dolegliwości – choć stopniowo zmniejszyły się po pewnym czasie – nie ustąpiły całkowicie i w dalszym ciągu, pomimo upływu kilku lat od zdarzenia, mają swe konsekwencje zarówno dla zdrowia fizycznego powódki, jak i w jej sferze psychicznej. Zdaniem Sądu odwoławczego, treść wywodów zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazuje na to, że Sąd I instancji wziął pod uwagę niezbędne kryteria ustalania wysokości zadośćuczynienia za krzywdę i należycie je zastosował na gruncie okoliczności rozpoznawanej sprawy, czego efektem jest ustalona kwota należnego poszkodowanej świadczenia, która z pewnością nie pozostaje w rażącej – a tym samym uzasadniającej konieczność skorygowania na drodze kontroli instancyjnej – dysproporcji do rozmiaru poniesionej przez nią szkody niemajątkowej. PrzyznaneZ. T.zadośćuczynienie w odpowiednim stopniu przyczyni się do skompensowania doznanej przez nią krzywdy, ma ekonomicznie odczuwalną wartość i jest utrzymane w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. Zarzuty skarżącego odnoszące się do nieprawidłowej wykładni i zastosowaniaart. 445 § 1 k.c.poprzez określenie wysokości zadośćuczynienia za krzywdę w kwocie niestanowiącej sumy odpowiedniej w rozumieniu tego przepisu są zatem chybione.
Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd II instancji, na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację, a o kosztach postępowania apelacyjnego orzekł zgodnie z wyrażoną wart. 98 k.p.c.zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, zasądzając od pozwanego na rzecz powoda kwotę 450,00 zł. Na należność tę złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika powoda w postępowaniu apelacyjnym ustalone w oparciu o§ 10 ust. 1 pkt. 1w związku z § 2 pkt. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.).