Sąd Apelacyjny w Poznaniu
I Wydział Cywilny i Własności Intelektualnej
Sygnatura akt: I ACa 616/20
Data wyroku: 2021-06-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Małgorzata Kaźmierczak, Małgorzata Goldbeck-Malesińska

Sygn.akt IA Ca 616/20

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 czerwca 2021 r.
Sąd Apelacyjny w(...)I Wydział Cywilny i Własności Intelektualnej w składzie:
Przewodniczący: Sędzia Małgorzata Kaźmierczak
Sędziowie: Małgorzata Goldbeck-Malesińska
Maciej Rozpędowski
po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2021 roku w(...)
na rozprawie
sprawy z powództwa(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąspółki komandytowej z siedzibą wP.
przeciwko pozwanym(...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wR.iM. S.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanego i apelacji pozwanej
od wyroku Sądu Okręgowego w(...)XVIII Wydział Cywilny z dnia 5 lutego 2020 roku, sygn. akt XVIII C 543/19

I
oddala obie apelacje

II
zasądza od pozwanych solidarnie na rzecz powoda kwotę 4 050 zł tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia 6 lipca 2021 roku do dnia zapłaty.
Małgorzata Goldbeck-Malesińska Małgorzata Kaźmierczak Maciej Rozpędowski

Sygn.akt IA Ca 616/20

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 5 lutego 2020 roku Sąd Okręgowy w(...)w punkcie 1 zasądził od pozwanych(...) sp. z o.o.iM. S.solidarnie na rzecz powoda(...) sp. z o.o.spółki komandytowej 84 384 zł, w punkcie 2 zasądził od pozwanego(...) sp. z o.o.na rzecz powoda skapitalizowane odsetki ustawowe w wysokości 3 414,82 zł i rekompensatę za koszty odzyskiwania należności w wysokości 174,46 zł oraz ustawowe odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych od 85 833,56 zł od 4 grudnia 2018 roku do dnia zapłaty, w punkcie 3 zasądził od pozwanejM. S.na rzecz powoda ustawowe odsetki od 84 384 zł od 4 grudnia 2018 roku do dnia zapłaty, z zastrzeżeniem, że odsetki do kwoty należności niższej (84 384 zł) od 4 grudnia 2018 roku do dnia zapłaty obciążają pozwanych solidarnie, w punkcie 4 zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz powoda 9 816 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym 5 400 zł kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:
29 lipca 2016 roku powód zawarł z poprzednikiem prawnym pozwanejspółki - (...) spółką z o.o.umowę zlecenia. Na jej podstawie powód zobowiązał się do wykonania na rzecz zleceniodawcy usługi pomocy w uzyskaniu dofinansowania ze środków Unii Europejskiej, tj. środków finansowych na realizację projektów spółki.
Pomoc ta obejmowała przygotowanie projektu wniosku o dofinansowanie wraz z załącznikami, rozliczenie umowy o dofinansowanie, w szczególności udzielenie zleceniodawcy merytorycznej pomocy w zakresie procedury ofertowej, realizacji umowy o dofinansowanie, itp. Zleceniodawca zobowiązał się m.in. do ścisłej współpracy z powodem, przekazywania niezbędnych dokumentów i informacji, a także do zapewnienia na własny koszt i ryzyko wszystkich niezbędnych decyzji, pozwoleń, opinii i zaświadczeń oraz innych dokumentów związanych z realizacją przedsięwzięcia. Strony postanowiły, że w ramach odrębnego zlecenia (i wynagrodzenia) zleceniodawca może powierzyć powodowi pozyskanie takiej dokumentacji na rzecz i koszt zleceniodawcy.
Zleceniodawca zobowiązał się do zapłaty wynagrodzenia za te usługi w wysokości 2% całkowitego dofinansowania projektu objętego dokumentacją. Wynagrodzenie to miało być płatne w dwóch częściach. W § 3 ust. 2 umowy strony postanowiły, że:

1
5 % wynagrodzenia ma zostać wypłacone na podstawie faktury VAT, wystawionej w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyniku oceny dokumentacji, polegającego na zamieszczeniu na stronie internetowej instytucji przyznającej dofinansowanie listy projektów wybranych do dofinansowania, a obejmującej projekt zleceniodawcy, z terminem płatności 14 dni od dnia wystawienia faktury VAT,

2
pozostała część wynagrodzenia miała być wypłacona za podstawie faktury VAT, wystawionej w terminie 7 dni od dnia wpłynięcia na konto zleceniodawcy pierwszej transzy refundacji, jednak nie później niż 12 miesięcy od dnia podpisania umowy o dofinansowanie, z terminem płatności 14 dni od dnia wystawienia tej faktury.

M. S.złożyła oświadczenie, że nieodwołalnie i bezwarunkowo gwarantuje na rzecz powoda zapłatę na pierwsze żądanie do łącznej kwoty wynagrodzenia w wysokości i w terminach określonych w umowie. Oświadczenie to zostało zamieszczone w § 2 ust. 9 umowy. Miało ono treść następującą: Osoba lub osoby działające w imieniu zleceniodawcy, niniejszym nieodwołalnie i bez stawiania warunków, gwarantują na rzecz zleceniobiorcy zapłatę, na pierwsze żądanie, do łącznej kwoty wynagrodzenia, określonego w § 3 umowy, w przypadku gdy zleceniodawca nie dokona zapłaty za wynagrodzenie w wysokości i w terminach określonych w § 3 umowy. Opisane w niniejszym ustępie zabezpieczenie jest zobowiązaniem o charakterze solidarnym (po stronie zleceniodawcy oraz osoby lub osób go reprezentujących).
Ze strony(...)Dotacje czynności związane z zawarciem tej umowy prowadziłP. S.. Jego odpowiednikiem po stronie zleceniodawcy byłD. P.. Umowa została zawarta według wzoru funkcjonującego u powoda. W trakcie prac związanych z jej zawarciem powód zgodził się, aby wynagrodzenie było płatne w dwóch ratach, na czym zależało zleceniodawcy. Projekt umowy, po uzgodnieniu, został przesłany pocztą elektroniczną do osób odpowiedzialnych w obu spółkach za podjęcie decyzji. Nie było zgłaszanych wątpliwości co do jej zapisów. Pod umową ze strony zleceniodawcy podpisała sięM. S.(prezes zarządu spółki).
W wyniku świadczonych usług przez powoda, sporządzony został wniosek o dofinansowanie. Projekt zleceniodawcy uzyskał pozytywną ocenę i został zakwalifikowany do dofinansowania.
Pismem z 25 kwietnia 2017 roku zawiadomiono zleceniodawcę, że projekt wybrano do dofinansowania. Pierwsza część wynagrodzenia została przez zleceniodawcę zapłacona na podstawie faktury z 28 kwietnia 2017 roku. Umowę o dofinansowanie pozwana spółka podpisała 16 czerwca 2017 roku. Kwotę dofinansowania określono na 8 080 170 zł.
25 czerwca 2018 roku powód wystawił fakturę obejmującą drugą cześć wynagrodzenia (na 99 384 zł), ale nie została ona zapłacona przez zleceniodawcę. Wówczas powód skierował do pozwanej spółki przedsądowe wezwanie do zapłaty z 11 września 2018 roku. 27 września 2018 roku pozwana spółka uiściła część wynagrodzenia - 10 000 zł.
Pismem z 13 listopada 2018 roku wezwano do zapłatyM. S.jako gwaranta.
W trakcie realizacji dofinansowanego projektu okazało się, że zleceniodawca nie dysponuje dokumentem o oddziaływaniu projektu na środowisko. Dokumentu takiego zażądała od pozwanej spółki instytucja dofinansowująca ((...)). Pozwana spółka nie przedstawiła wymaganych dokumentów środowiskowych. Były one wymagane z uwagi na przedmiot inwestycji. Nie żądano ich przy rozpatrywaniu wniosku o dofinansowanie.
Dofinansowanie, wypłacone beneficjentowi 19 czerwca 2018 roku, zostało zwrócone(...)5 i 19 grudnia 2018 roku.
Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie dowodów: umowy (k. 7-11), umowy (k. 74-78), zawiadomienia (k. 13-14), faktury (k. 15), wezwań do zapłaty (k. 16, 18), informacji(...)(k. 96), zeznań świadkówP. S.iD. P., zeznań członka zarządu powodaK. K. (1)oraz zeznań pozwanejM. S..
Sąd Okręgowy nie kwestionował autentyczności wyżej wskazanych dokumentów. Zeznania świadków orazK. K. (1), a także zeznania pozwanejM. S.były zgodne pod względem treściowym z dokumentami, nie zawierały informacji nieprawdziwych, były szczere i spontaniczne. Razem tworzyły spójny obraz stanu faktycznego dotyczący głównie okolicznościom towarzyszącym zawarciu spornej umowy. Sąd dał wiarę tym dowodom w całości.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Co do odpowiedzialności pozwanejspółki (...) sp. z o.o.:
Pozwana spółka zobowiązała się zapłacić wynagrodzenie za usługi powoda. To zobowiązanie wynika z § 3 ust. 2 umowy. Sąd I instancji nie miał wątpliwości, że przesłanki wypłaty drugiej części wynagrodzenia ziściły się, a mianowicie - 19 czerwca 2018 roku wypłacono pierwszą transzę refundacji, a nadto 14 czerwca 2018 roku upłynął rok od dnia zawarcia umowy o dofinansowanie.
Pozwana spółka przeciwko roszczeniu powoda zgłosiła zarzuty niewykazania roszczenia, który okazał się bezzasadny, podobnie jak zarzut braku jego wymagalności. Nie uzasadnia stwierdzenia braku wymagalności roszczenia, że pozwana spółka nie posiada na swoim koncie kwot refundacji, albowiem w umowie wymagalność drugiej części wynagrodzenia strony związały upływem 12 miesięcy od podpisania umowy o dofinansowanie (albo wpływem pierwszej transzy na konto pozwanej spółki), a to ziściło się. Nie wykazano w toku postępowania, aby strony uzgodniły, że zapłata wynagrodzenia ma nastąpić jedynie i wyłącznie ze środków uzyskanych z refundacji oraz że wynagrodzenie nie będzie się należało w sytuacji, gdy refundacja zostanie zwrócona (pkt 8 i 9 sprzeciwu). Nic takiego nie wynika z zawartej umowy. Przeciwnie - w § 2 ust. 4 umowy strony uzgodniły, że powód nie przyjmuje odpowiedzialności za fakt otrzymania lub nieotrzymania dofinansowania projektu, ani za zrealizowanie projektu niezgodnie z zawartą umową o dofinansowanie. Nieprzedstawienie dokumentów o oddziaływaniu inwestycji na środowisko było decyzją pozwanej spółki, która zrezygnowała z realizacji inwestycji. Spełnienie dodatkowych wymogów środowiskowych czyniło ją bowiem nieopłacalną. W ocenie Sądu Okręgowego nie uchyla to jej odpowiedzialności za zapłatę wynagrodzenia.
Innych zarzutów pozwana spółka nie zgłosiła.
Co do odpowiedzialności pozwanejM. S.:
Obowiązek zapłatyM. S.wynika z § 2 ust. 9 umowy. W dniu zawarcia umowy była ona osobą reprezentującą zleceniodawcę - prezesem zarządu spółki, uprawnioną do samodzielnej reprezentacji podmiotu. Podpisując umowę zaciągnęła zobowiązanie, o którym mowa w wymienionym ustępie umowy. Istotą tego obowiązku jest zapłata umówionego pomiędzy spółkami wynagrodzenia, na wypadek gdyby zleceniodawca go nie zapłacił w umówionym terminie. Treść tego zobowiązania odpowiada poręczeniu. Przez umowę poręczenia poręczyciel zobowiązuje się względem wierzyciela wykonać zobowiązanie na wypadek, gdyby dłużnik zobowiązania nie wykonał (art. 876 § 1 k.c.). Dowodem, że takie oświadczenie pozwana złożyła jest przedstawiona umowa. Umowa ta jest dokumentem prywatnym, który stanowi dowód tego, że osoba na nim podpisana złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie (por.art. 245 k.p.c.). Zarzut pozwanej, że nie zaciągała w swoim imieniu zobowiązania tej treści należało zatem oddalić jako bezzasadny. O tym czy i jakie zobowiązanie zostało zaciągnięte nie decyduje ilość złożonych podpisów, ale treść umowy. Podpis zawsze pochodzi od osoby fizycznej. Osoba prawna jest jedynie konstrukcją prawną (osobą fikcyjną) i może działać zawsze i tylko za pomocą osób fizycznych wchodzących w skład jej organów. Nie ma żadnych podstaw, by uważać, że w jednym dokumencie nie mogą być wyrażone oświadczenia woli osoby prawnej oraz osoby, która ją reprezentuje, skoro pod nimi figuruje „jeden podpis”. Nie było żadnych podstaw, by pod sporną umową podpisywać się dwa razy, skoroM. S.i prezes zarządu spółki to ta sama osoba. Treść § 2 ust. 9 jest jasna i wynika z niej, że ta część umowy nie stanowi oświadczenia spółki -zleceniodawcy, ale poręczenie osoby wchodzącej w skład jej organu -M. S..
Sąd I instancji uznał, że zarzuty pozwanej, że umowa poręczenia (nazywana przez strony gwarancją) jest nieważna, odwołujące się doart. 210 § 1 k.s.h., są nieważne. Wskazany przepis stanowi, że w umowie pomiędzy spółką a członkiem zarządu oraz w sporze z nim spółkę reprezentuje rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników. Źródłem zobowiązaniaM. S.nie jest umowa pomiędzy nią (prezesem zarządy spółkiB.) aspółką (...). Przepis ten nie znajduje zatem zastosowania.
Nie znalazł również uznania Sądu I instancji zarzut, że zaciągnięte zobowiązanie nie jest solidarne z uwagi na brak umowy pomiędzy pozwanymi. Solidarność zobowiązania wynika z czynności prawnej - umowy poręczenia, jaką pozwanaM. S.zawarła z powodem (art. 369 k.c.).
Podobnie nie niweczą roszczenia przeciwko tej pozwanej zarzuty o braku zgody spółki na zlecenieM. S.zawarcia umowy "gwarancji". Przepisyart. 15 i 17 k.s.h.nie znajdują w tej sprawie zastosowania. Dotyczą one bowiem czynności, których stroną jest spółka. Zgody spółki na czynności, które podejmowała we własnym imieniuM. S.nie wymaga żaden przepis.
Zarzut co do niewymagalności roszczenia był wspólny obu pozwanym i został wyżej omówiony.
Roszczenie powoda nie jest nadużyciem prawa podmiotowego. Na uzasadnienie tego stanowiska pozwana powołała się na brak swojej świadomości, że poręcza zapłatę wynagrodzenia, czemu przeczy jednak złożone przez nią oświadczenie (o udzieleniu poręczenia). Nie uzasadniają tego stanowiska również następujące okoliczności, na które powołała się pozwana - że umowę sporządził powód, co również nie jest prawdą (wzór umowy dał wprawdzie powód, ale strony wspólnie pracowały nad jej treścią i umożliwiły sobie wzajemnie kontrolę jej treści przed podpisaniem), ani to, że pozwana nie jest już związana ze spółką, w której była członkiem zarządu. Trudno tej okoliczności przypisać jakikolwiek walor wpływający na skuteczność zgłoszonego roszczenia.
Jeżeli chodzi o wysokość roszczenia zostało ono wyliczone prawidłowo. Kwota dofinansowania została ustalona na 8 080 170 zł, z czego 2% to 161 603,40 zł; powód dochodził części drugiej transzy wynagrodzenia wynoszącej połowę - 80 800 zł (z 23% vat - 99 384 zł) - 84 384 zł. Należność tę należało zatem zasądzić w całości. Nadto należały się powodowi odsetki ustawowe za opóźnienie - od 94 384 zł od 10 lipca 2018 roku do 27 września 2018 roku w wysokości 1 965,26 zł oraz 1 449,56 zł - od 84 384 zł od 28 września 2018 roku do 2 grudnia 2018 roku, czyli do dnia poprzedzającego złożenie pozwu, a także 174,46 zł jako rekompensata za koszty odzyskiwania należności.
Odsetki za opóźnienie należą się powodowi na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy z 8 marca 2013 roku o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, a koszty rekompensaty za koszty odzyskiwania należności - na podstawie art. 10 ust. 1 tej ustawy. Ich wysokość nie była kwestionowana.
Apelacje od wskazanego wyroku złożyli pozwani.
Pozwany(...) sp. z o.o.zaskarżył wyrok w całości.
Pozwany zarzucił Sądowi I instancji:

1
naruszenie przepisów postępowania:

a
art. 217 k.p.c.przez zwrot pisma z 10 lipca 2019 roku, pominięcie twierdzeń przywołanych w tym piśmie i nieuwzględnienie zawartych w nim wniosków dowodowych, na okoliczność uzyskania dotacji w następstwie czynności podjętych przez pozwaną spółkę, a nie powoda,

b
art. 233 k.p.c.przez brak wszechstronnego rozpoznania sprawy przez pominięcie faktów wskazujących na okoliczności i przyczyny przyznania dotacji pozwanej spółce wykazane w piśmie z 10 lipca 2019 roku, a także zeznaniach świadkaD. P., wskazujących, że dotacja została przyznana dzięki wsparciu ekspertów zewnętrznych, działających na zlecenie pozwanego, którzy skorygowali wniosek o udzielenie dotacji przygotowany przez powoda, a także na późniejszym etapie sporządzili odwołania od decyzji odmawiającej przyznania dotacji,

c
art. 233 k.p.c.przez brak wszechstronnego rozpoznania sprawy, w tym pominięcie okoliczności wskazujących na przyczyny, dla których powód został zobowiązany do zwrotu przyznanej dotacji, przywołane w piśmie powoda z 10 lipca 2019 roku, a także w zeznaniach świadkaD. P., które wskazują na to, że obowiązek zwrotu dotacji wynikał z przyczyn leżących po stronie powoda,

d
art. 207 § 7 k.p.c.w zw. zart. 207 § 3 k.p.c.poprzez zwrot pisma z 10 lipca 2019 roku i nieuwzględnienie zawartych w nim wniosków dowodowych, podczas gdy przepis ten nie daje podstaw do zwrotu pism zawierających wniosek o przeprowadzenie dowodu,

e
art. 233 § 1 k.p.c.poprzez błąd w ustalenia faktycznych, wywiedzenie z materiału dowodowego wniosków z niego nie wynikających, poprzez ustalenie, żeM. S.jest stroną umowy z powodem, w tym w szczególności złożyła oświadczenie o poręczeniu zobowiązania, podczas gdy treść umowy wskazuje, że została ona zawarta wyłącznie pomiędzy powodem i pozwaną spółką,

f
art. 233 § 1 k.c.poprzez nieprawidłowe ustalenia, że pozwanaM. S.składała jakiekolwiek oświadczenia w imieniu własnym, że została zawarta umowa poręczenia z pozwanąM. S., że spełniły się przesłanki warunkujące zapłatę wynagrodzenia zgodnie z umową oraz nieustalenie faktów nienależytego wykonania umowy przez powoda i braku zasługi powoda w uzyskaniu przez pozwaną spółkę dofinansowania,

2
naruszenie przepisów prawa materialnego:

a
art. 65 k.c.w zw. z § 3 ust. 2 umowy przez wadliwą wykładnię postanowień umowy zawartej pomiędzy stronami, niezgodną z intencją stron oraz celem umowy, poprzez przyjęcie, że wynagrodzenie należne jest powodowi także w przypadku, gdy dotacja zostanie zwrócona na żądanie instytucji finansującej, w związku z czym w efekcie nie zostanie przyznana, podczas gdy zgodną intencją stron była zapłata środków na rzecz powoda wyłącznie ze środków uzyskanych z dotacji,

b
art. 876 k.c.i n. poprzez wadliwe przyjęcie, że pomiędzy powodem aM. S.została zawarta umowa poręczenia,

c
art. 735 k.c.w zw. zart. 750 k.c.poprzez uznanie, że powodowi przysługuje wynagrodzenie na podstawie umowy, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że powód w istocie umowy nie wykonał i nie spełniły się okoliczności uzasadniające płatność wynagrodzenia,

d
art. 5 k.c.poprzez udzielenie powodowi ochrony, mimo że żądanie powoda w okolicznościach niniejszej sprawy stanowi nadużycie prawa, wobec faktu, że pozwany nie uzyskał dotacji - nie mógł jej wykorzystać w następstwie czynności, za które odpowiedzialność ponosi powód.

Na podstawie wskazanych zarzutów pozwany wniósł o zmianę wyroku w całości poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej spółki kosztów postępowania, ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
PozwanaM. S.zaskarżyła wyrok w całości.
Pozwana zarzuciła Sądowi I instancji:

1
naruszenie przepisów postępowania:

a
art. 233 § 1 k.p.c.przez ustalenie faktu niezgodnego z rzeczywistym stanem rzeczy i zgromadzonym materiałem dowodowym poprzez ustalenie, żeM. S.jest stroną umowy zawartej między powodem a pozwaną spółką, w szczególności żeM. S.złożyła oświadczenie, że nieodwołalnie i bezwarunkowo gwarantuje na rzecz powódki zapłatę na pierwsze żądanie do łącznej kwoty wynagrodzenia w wysokości i w terminach określonych w umowie,

b
art. 233 § 1 k.p.c.poprzez powzięcie błędnych ustaleń co do spełnienia warunków uzasadniających wymagalność wynagrodzenia na podstawie umowy, w szczególności wobec faktu, że pozwana spółka nie posiada kwoty dofinansowania,

2
naruszenie przepisów prawa materialnego:

a
art. 60 k.c.przez jego wadliwe zastosowanie polegające na przyjęciu, żeM. S.działając jako osoba fizyczna we własnym imieniu, złożyła jakiekolwiek oświadczenie woli w związku z podpisaniem umowy,

b
art. 65 k.c.w zw. z § 2 ust. 9 umowy poprzez wykładnię umowy i oświadczeń stron w nich zawartych w sposób sprzeczny z tym przepisem poprzez ustalenie, że została zawarta umowa poręczenia czy gwarancji pomiędzy powodem a pozwanąM. S.,

c
art. 65 § 1 k.c.poprzez pominięcie przy wykładni oświadczenia woli ustalonego w obrocie gospodarczym zwyczaju polegającego na identyfikowaniu roli w jakiej osoba fizyczna występuje przy danej czynności poprzez przystawienie pieczęci podmiotu jeśli dana czynność zawierana jest w imieniu tego podmiotu i zwyczaju umieszczania danych stron umowy w jej komparycji,

d
art. 65 § 1 k.c.poprzez pominięcie przy wykładni oświadczeń woli okoliczności w jakich zostało ono złożone i zasad współżycia społecznego, podczas gdy okoliczności te - w szczególności brak jakiejkolwiek komunikacji między powodem a pozwanąM. S.- wskazują na brak zawarcia umowy pomiędzy tymi osobami,

e
art. 65 § 2 k.c.przez niezgodną z przepisem wykładnię umowy, w szczególności wykładnię sprzeczną z regułą wykładni in favorem debitoris, mimo że pozwanejM. S.przypisywane było zawarcie umowy poręczenia, która miała charakter nieodpłatny i jednostronnie zobowiązujący, a zatem uzasadniający zastosowanie tej reguły,

f
art. 876 k.c.i n. poprzez wadliwe przyjęcie, że pomiędzy powodem aM. S.została zawarta umowa poręczenia,

g
art. 391 k.c.poprzez jego niezastosowanie, mimo że postanowienia § 2 ust. 9 umowy mogą być co najwyżej interpretowane jako zobowiązanie pozwanego(...) sp. z o.o.do zaciągnięcia zobowiązania przez osobę trzecią i jako takie nie tworzy zobowiązania pomiędzy powodem a pozwanąM. S.,

h
art. 369 k.c.poprzez pominięcie jego zastosowania i nieustalenie podstawy przypisywanej pozwanym solidarnej odpowiedzialności wobec powoda,

i
art. 210 k.s.h.w zw. zart. 58 § 1 k.c.poprzez ich niezastosowanie, mimo że podstawą solidarnej odpowiedzialności wadliwie przypisywanej pozwanym wobec powoda jest umowa pomiędzy pozwanymi, kształtująca ich solidarną odpowiedzialność, która nie mogła być ważnie zawarta z uwagi na fakt, że pozwany(...) sp. z o.o.nie był prawidłowo reprezentowany przy jej zawarciu, wobec faktu, że drugą stroną umowy był członek zarządu,

j
art. 15 § 1 k.s.h.w zw. zart. 17 § 1 k.s.h.poprzez ich pominięcie, mimo że ich zastosowanie wskazuje na nieważność rzekomej umowy między pozwanymi kształtującej ich solidarną odpowiedzialność wobec powoda, albowiem taka umowa wymagałaby zgody zgromadzenia wspólników wyrażonej w formie uchwały, która nigdy nie została podjęta,

k
art. 65 k.c.w zw. z § 3 ust. 2 umowy poprzez wadliwą wykładnię postanowień umowy zawartej pomiędzy stronami, niezgodną z intencją stron i celem umowy, poprzez przyjęcie, że wynagrodzenie należne jest powodowi także w przypadku gdy dotacje zostanie zwrócona na żądanie instytucji finansującej, w związku z czym w efekcie nie zostanie przyznana, podczas gdy zgodną intencją stron była zapłata środków na rzecz powoda wyłącznie z środków uzyskanych z dotacji,

l
art. 735 k.c.w zw. zart. 750 k.c.poprzez uznanie, że powodowi przysługuje wynagrodzenie na podstawie umowy, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że powód w istocie umowy nie wykonał i nie spełniły się okoliczności uzasadniające płatność wynagrodzenia.

Na podstawie wskazanych zarzutów pozwana wniosła o zmianę wyroku w całości przez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania, a ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania z zasądzeniem od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania za obie instancje.
Powód złożył odpowiedź na apelacje obu pozwanych, wnosząc o ich oddalenie i o zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacje pozwanych okazały się niezasadne.
Sąd odwoławczy nie miał wątpliwości co do prawidłowości poczynionych przez Sąd I instancji ustaleń, z wyjątkiem stwierdzenia o następstwie prawnym pozwanej spółki. Z dowodów zgromadzonych w sprawie wynika, że pozwana spółka zmieniła jedynie firmę, pod którą wcześniej działała, co nie stanowi, jak niezasadnie przyjął Sąd Okręgowy, o zmianie podmiotu legitymowanego biernie. Wspomniane nie miało jednak wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia wobec skierowania pozwu przeciwko właściwej osobie prawnej. Sąd Apelacyjny podzielił także wnioski Sądu I instancji wyciągnięte z poczynionych ustaleń i dokonaną na ich podstawie przez ten Sąd analizę prawną.
Chybionym okazał się zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.i to we wszystkich wskazanych przez apelujących aspektach. Podkreślenia wymagało, że przepisart. 233 § 1 k.p.c.przyznaje sądowi swobodę w ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, a zarzut naruszenia tego uprawnienia tylko wtedy może być uznany za usprawiedliwiony, jeżeli sąd zaprezentuje rozumowanie sprzeczne z regułami logiki bądź z doświadczeniem życiowym. Istotnym jest także, że dla skuteczności zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.nie wystarcza stwierdzenie o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych, odwołujące się do stanu faktycznego, który w przekonaniu skarżącego odpowiada rzeczywistości. Konieczne jest tu wskazanie przyczyn dyskwalifikujących postępowanie sądu w tym zakresie i to w odwołaniu do innych normujących reguły dowodzenia w procesie przepisów. Apelujący nie wskazali, które z kryteriów w związku z dyrektywami powołanegoart. 233 § 1 k.p.c.zostały przez Sąd I instancji naruszone, co utrudnia dokonanie oceny instancyjnej zaskarżonego orzeczenia. Skarżący powinien wskazać, jakie kryteria oceny naruszył sąd przy ocenie konkretnych dowodów uznając na przykład brak ich wiarygodności czy mocy dowodowej lub niesłusznie im je przyznając (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 19 czerwca 2008 r., I ACa 180/08,L.). Skuteczne postawienie takiego zarzutu wymaga więc wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, przy dokonywaniu swobodnej oceny dowodów, a nadto, że miało to wpływ na wynik sprawy.
Podniesione w obu apelacjach zarzuty naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c., jak wynika z ich uzasadnienia w zasadniczej części, stanowią w istocie zarzuty naruszenia prawa materialnego, albowiem apelujący nie kwestionują faktów ustalonych przez Sąd I instancji, a wyciągnięte na ich podstawie wnioski i dokonaną ocenę prawną. Wyjątek stanowi podniesiona wraz ze sformułowaniem omawianego zarzutu okoliczność pominięcia przez Sąd Okręgowy faktów mających wskazywać na okoliczności i przyczyny przyznania dotacji pozwanej spółce wykazane – jak twierdzi pozwany - w piśmie z 10 lipca 2019 roku i w zeznaniach świadkaD. P.. Wymienione pismo i zeznania miały wskazywać na to, że dotacja została przyznana dzięki wsparciu ekspertów zewnętrznych, działających na zlecenie pozwanego, którzy skorygowali wniosek o udzielenie dotacji przygotowany przez powoda, a także na późniejszym etapie sporządzili odwołania od decyzji odmawiającej przyznania dotacji. Nadto w zakresie zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.mieści się zarzut pominięcia okoliczności wskazujących na przyczyny, dla których pozwany (w apelacji błędnie wskazany jako powód) został zobowiązany do zwrotu przyznanej dotacji.
Obrazyart. 233 § 1 k.p.c.w tym aspekcie apelująca spółka zdaje się upatrywać w naruszeniuart. 207 § 7 k.p.c.w zw. zart. 207 § 3 k.p.c.mającym polegać na dokonaniu zwrotu pisma z 10 lipca 2019 roku i w konsekwencji nieuwzględnieniu zawartych w nim wniosków dowodowych. Podkreślenia wymagało, że apelujący nie kwestionuje przy tym zasadności dokonania zwrotu pisma. Nie ma wątpliwości co do tego, że pismo złożone zostało w toku sporu bez niezbędnego postanowienia Sądu I instancji w przedmiocie zezwolenia na jego wniesienie i jako takie w odwołaniu do treściart. 207 § 3 k.p.c.w związku zart. 203 § 7 k.p.c.mogło zostać przez Sąd I instancji zwrócone.
Prawdą jest, że wskazany w apelacji przepis nie daje podstaw do zwrotu wraz z pismem procesowym zawartych w tym piśmie wniosków o przeprowadzenie dowodu, jednakże na tej podstawie nie można było podzielić stanowiska apelującego co do naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.
Podkreślenia wymagało bowiem, że dokonanie zwrotu wskazanego pisma nie zostało oprotestowane zastrzeżeniem strony pozwanej zgłoszonym w trybieart. 162 k.p.c., co mając na względzie fakt reprezentacji w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika prowadzi do wniosku o nieprzysługiwaniu pozwanej spółce prawa do powoływania się na to uchybienie w dalszym toku postępowania, a więc także przed Sądem odwoławczym.
Ubocznie wskazać należało, że – jak twierdzi pozwana spółka - wraz z pismem datowanym na dzień 10 lipca 2019 roku, złożonym na rozprawie w dniu 18 lipca 2019 roku pojawiły się w sporze nowe zarzuty przeciwko żądaniu pozwu, a mianowicie strona pozwana powołała się na okoliczność niewykonania zobowiązania umownego przez powoda i na to, że obowiązek zwrotu dotacji wynikał z przyczyn leżących po stronie powoda, a wnioski dowodowe, które nie zostały rozpoznane wobec ich zwrotu wraz z pismem, zgłoszone zostały na wskazane okoliczności. Bez wątpienia wcześniej fakty takie nie zostały przez pozwaną spółkę podniesione. Natomiast pismo z 10 lipca 2019 roku, które zostało zwrócone fizycznie pełnomocnikowi pozwanego na terminie rozprawy z 18 lipca 2019 roku, mimo podniesienia zarzutu dotyczącego wadliwości dokonania tego zwrotu, nie zostało dołączone przez apelującego do apelacji, co uniemożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej wskazanego zarzutu w odwołaniu do treści powołanego pisma. Nie ma możliwości zweryfikowania twierdzeń pozwanej spółki co do tezy dowodowej przyporządkowanej zgłoszonym tam dowodom.
Wreszcie wskazać należało, że powołanie się na nowe zarzuty, których zgłoszenie było możliwe w dacie wniesienia sprzeciwu od nakazu zapłaty na ówczesnym etapie sporu uznać należało z pewnością za spóźnione. W treści pouczenia dołączonego do odpisu nakazu zapłaty Sąd Okręgowy informował pozwanych, że w sprzeciwie od nakazu zapłaty winni między innymi wskazać okoliczności faktyczne i dowody. Pozwani zostali pouczeni, że sąd pomija spóźnione twierdzenia i dowody, chyba że strona uprawdopodobni, że nie zgłosiła ich w sprzeciwie bez swojej winy lub że uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy albo że występują inne wyjątkowe okoliczności. W dniu, w którym pozwana spółka otrzymała odpis pozwu z odpisem nakazu zapłaty środki z dotacji zostały już zwrócone, zatem nic nie stało na przeszkodzie, by pozwany przedstawił swoje stanowisko w całości już w sprzeciwie od nakazu zapłaty.
Ponieważ z uwagi na zwrot pisma z 10 lipca 2019 roku wnioski dowodowe nie zostały rozpoznane przez Sąd Okręgowy, a więc nie stanowiły przedmiotu analizy tego Sądu, a pozwana spółka utraciła prawo do powoływania się na zgłoszone w apelacji, a wcześniej wskazane uchybienie procesowe, należało uznać, że do zgłoszenia omawianych zarzutów przeciwko żądaniu pozwu doszło dopiero na etapie postępowania apelacyjnego, a ich podniesienie, w odwołaniu do treściart. 3 k.p.c.i6 k.p.c.ocenić jako spóźnione.
W tym kontekście za niezasadny uznać należało zarzut naruszeniaart. 217 k.p.c.Apelujący formułując wskazany zarzut nie podał jego zakresu, w szczególności nie określił, którego z paragrafów naruszenie dotyczy. Z uzasadnienia apelacji wynika, żeparagrafu 1 art. 217 k.p.c.Sąd Apelacyjny nie miał wątpliwości co do tego, że dyrektywa wspomnianego paragrafu nie może być interpretowana w oderwaniu od jego § 2. Oczywistym jest, że strona w procesie może aż do zamknięcia rozprawy przytaczać okoliczności faktyczne i dowody na uzasadnienie swoich wniosków lub dla odparcia wniosków i twierdzeń strony przeciwnej. Podnosząc wspomniany zarzut pozwana spółka pomija jednak to, że mogą one zostać uznane za spóźnione i w konsekwencji tego pominięte. Powołując się na okoliczności i dowody, które istniały w dacie wniesienia sprzeciwu od nakazu zapłaty i nie było przeszkód, aby tam zostały powołane, pozwana spółka nie uprawdopodobniła, że nie zgłosiła ich we właściwym czasie bez swej winy. Nie było także podstaw do twierdzenia, że przeprowadzenie tych dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy czy też że występują inne wyjątkowe okoliczności. Przesłuchanie świadków wymagałoby wyznaczenia dodatkowego terminu rozprawy, nadto nowe stanowisko w sprawie rodziłoby konieczność umożliwienia powodowi ustosunkowania się do twierdzeń pozwanych i ewentualnego powołania dowodów na okoliczności przeciwne.
Sąd Apelacyjny nie podzielił także zarzutu naruszenia przez Sąd I instancjiart. 65 k.c.w zw. z § 3 ust. 2 umowy. Nie doszło do dokonania wadliwej wykładni postanowień umowy zawartej pomiędzy stronami. Nie było podstaw do przyjęcia, że dokonana przez Sąd Okręgowy interpretacja umowy jest niezgodna z intencją stron oraz celem umowy. Bez wątpienia brak jest podstaw do twierdzenia, że wynagrodzenie za wykonanie prac zleconych w umowie nie należało się powodowi w przypadku, gdy dotacja zostanie zwrócona na żądanie instytucji finansującej. Z całą pewnością faktu dokonania zwrotu dotacji nie można utożsamić z jej nieprzyznaniem. Nawet jeśli strony zawierając umowę miały świadomość tego, że zapłata za jej wykonanie zostanie uiszczona z uzyskanych w ramach dotacji środków, to z pewnością nie warunkowały obowiązku zapłaty uzyskaniem przez pozwaną spółkę środków z dotacji. Sąd Okręgowy trafnie uznał, że warunki co do wymagalności roszczenia zostały wyczerpująco i jasno wskazane w umowie. Ich treść nie jest niezrozumiała, czy sprzeczna z innymi jej postanowieniami, co mogłoby skutkować koniecznością ustalenia zgodnej woli stron w oderwaniu do literalnego zapisu umowy.
W dniu 19 czerwca 2018 roku wypłacono pozwanej spółce pierwszą transzę refundacji, a 14 czerwca 2018 roku upłynął rok od dnia zawarcia umowy o dofinansowanie. To, że w ustalonej dacie wymagalności reszty wynagrodzenia pozwana spółka nie posiadała już na swoim koncie żadnej kwoty refundacji, nie czyni żądania powoda niewymagalnym, a tym bardziej niezasadnym. W umowie wyraźnie wskazano, że wymagalność drugiej części wynagrodzenia strony najdalej związały z upływem 12 miesięcy od podpisania umowy o dofinansowanie, a wskazany okres minął. Takie postanowienie daje także podstawę do przyjęcia, że zapłata za wykonane prace nastąpić miała bez względu na to, czy kwota dotacji zasili konto pozwanej spółki, czy też nie. Jedynie termin jej płatności wyznaczono w różny sposób, odnosząc rozpoczęcie jego biegu, w przypadku dokonania wpłaty dofinasowania od dnia uznania nią konta spółki.
Jak trafnie uznał Sąd I instancji, nie wykazano w toku postępowania, aby strony uzgodniły, że zapłata wynagrodzenia ma nastąpić jedynie i wyłącznie ze środków uzyskanych z refundacji, a tym bardziej, że wynagrodzenie nie będzie się powodowi należało, gdy refundacja zostanie zwrócona. Żaden zapis umowny nie stanowi podstawy do podzielenia stanowiska pozwanej spółki w tym przedmiocie. Stanowisko to ocenić należy jako nielogiczne i stojące w sprzeczności z celem prowadzenia działalności gospodarczej nastawionym na osiągnięcie zysku. Proponowany przez apelującego sposób interpretacji postanowień umowy w zakresie wymagalności wynagrodzenia powoda prowadziłby w istocie do wniosku, że powód godziłby się na uzyskanie wynagrodzenia za wykonaną pracę jedynie wówczas, gdyby dotacji udzielono, co jest zupełnie irracjonalnym z ekonomicznego punktu widzenia. Umowa zawarta przez strony jest umową starannego działania, nie stanowi umowy rezultatu. Powód zobowiązał się do wykonania na rzecz zleceniodawcy usługi pomocy w uzyskaniu dofinansowania ze środków Unii Europejskiej - zobowiązał się do przygotowania projektu wniosku o dofinansowanie wraz z załącznikami, rozliczenia umowy o dofinansowanie, w szczególności udzielenia zleceniodawcy merytorycznej pomocy w zakresie procedury ofertowej, realizacji umowy o dofinansowanie, itp. Sąd Okręgowy ustalając termin wymagalności roszczenia i badając postanowienia umowne stron odnoszące się do wynagrodzenia powoda, trafnie wskazał na treść § 2 ust. 4 umowy, w którym strony uzgodniły, że powód nie przyjmuje odpowiedzialności za fakt otrzymania lub nieotrzymania dofinansowania projektu, ani za zrealizowanie projektu niezgodnie z zawartą umową o dofinansowanie. Zasadnie podkreślił przy tym, że nieprzedstawienie dokumentów o oddziaływaniu inwestycji na środowisko było decyzją pozwanej spółki, która wobec jej podjęcia zrezygnowała z realizacji inwestycji, albowiem jak oceniła, spełnienie dodatkowych wymogów środowiskowych czyniło inwestycję nieopłacalną. Trudno w takich okolicznościach wobec treści umowy stron przyjąć, że powód zgodziłby się, aby jednostronne działanie zobowiązanego pozostające poza wszelką kontrolą i wpływem wierzyciela mogło ukształtować sytuację prawną powoda w ten sposób, że zostałby on de facto pozbawiony możliwości uzyskania wynagrodzenia za wykonane zgodnie z umową prace. Pozwana spółka z pewnością zawierając umowę miała świadomość obowiązku zapłaty powodowi wynagrodzenia za wykonane prace nawet w sytuacji, w której dotacji by nie otrzymała. Zapłata pierwszej raty nastąpiła w warunkach wskazanych w umowie. Należy zwrócić także uwagę na fakt dokonania w części zapłaty wynagrodzenia w ramach drugiej uzgodnionej transzy. Przedsądowe wezwanie do zapłaty powód skierował do pozwanej spółki 11 września 2018 roku. Spółka uiściła część wynagrodzenia w kwocie 10 000 zł w dniu 27 września 2018 roku. Nie informowała wówczas powoda o braku wymagalności pozostałej do zapłaty kwoty.
Niezasadny więc w konsekwencji okazał się podniesiony przez pozwanąM. S.zarzut niewymagalności roszczenia powoda mający wynikać z braku zasilenia ratą dotacji konta pozwanej spółki.Jak już podkreślono, twierdzenie o braku uznania konta pozwanego ratą dotacji samo w sobie nie znalazło potwierdzenia w faktach. Dotacja w części została przekazana po jej przyznaniu przez(...)instytucję dofinansowującą - na konto pozwanej spółki w dniu 19 czerwca 2018 roku, a to, że została przez spółkę zwrócona w dniach 5 i 19 grudnia 2018 roku nie może zostać utożsamione z brakiem wskazanego uznania. Jednocześnie, zgodnie z umową do przyjęcia wymagalności roszczenia powoda dochodzonego w przedmiotowym sporze wystarczył upływ 12 miesięcy od dnia zawarcia umowy. Wszystkie przesłanki wskazane w umowie warunkujące wymagalność żądania strony powodowej zostały więc spełnione.
Nie zasługiwał także na uwzględnienie zarzut naruszeniaart. 735 k.c.w zw. zart. 750 k.c.mający polegać na niezasadnym uznaniu, że powodowi przysługuje wynagrodzenie na podstawie umowy, podczas gdy zdaniem pozwanej spółki z okoliczności sprawy wynika, że powód w istocie umowy nie wykonał. Analiza wskazanego zarzutu wymagała odwołania się do tego, o czym wspomniano wcześniej, a mianowicie skuteczności procesowej podniesienia przed Sądem I instancji zarzutu niewykonania umowy zlecenia przez powoda.
Jeśli zarzut ten w istocie pojawił się w zwróconym pozwanemu piśmie, to dokonanie zwrotu pisma pozwalało na wniosek o braku jego podniesienia przed Sądem I instancji. Zarzut ten z pewnością nie został sformułowany w sprzeciwie od nakazu zapłaty. Apelujący odwołując się do niego w apelacji wskazuje nań jako na dotąd niezakomunikowaną przyczynę braku wymagalności roszczenia powoda. Nie można jednak zignorować tego, że mające stanowić przesłankę niewymagalności roszczenia twierdzenie o niewykonaniu zobowiązania jest nowym faktem, który winien zostać powołany w sprzeciwie od nakazu zapłaty. Z oczywistych względów pozwana spółka nie mogła bowiem okoliczności niewykonania zobowiązania, a więc zasadniczej, która uzasadniałaby odmowę zapłaty wynagrodzenia, zauważyć dopiero w toku sporu. Powołanie się na nią po upływie terminu na wniesienie sprzeciwu od nakazu zapłaty, przy pouczeniu strony pozwanej o konieczności wskazania wszystkich faktów i dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia, nie dało się racjonalnie wytłumaczyć i w ocenie Sądu Apelacyjnego stanowiło element taktyki procesowej pozwanej spółki.
Podkreślenia wymagało przy tym, że okoliczność niewykonania umowy przez powoda nie mogła zostać oceniona przez Sąd Apelacyjny jako wykazana i nie ma przy tym znaczenia, że pismo mające zawierać wnioski dowodowe na wskazaną okoliczność zostało z naruszeniem przepisów prawa procesowego zwrócone pozwanemu. Należy zwrócić uwagę, że okoliczność, iż powodowa spółka sporządziła wadliwy wniosek o dotację, została podniesiona już w zeznaniach świadkaD. P.na terminie rozprawy w dniu 18 lipca 2019 roku. Powołanie się na ten fakt Sąd Apelacyjny w pierwszej kolejności ocenił jako spóźnione. Nadto, ubocznie miał na uwadze, że skoro pierwsza część zobowiązania, która miała być płatna po dacie wykonania umowy, w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyniku oceny dokumentacji polegającego na zamieszczeniu na stronie internetowej instytucji przyznającej dofinansowanie listy projektów wybranych do dofinansowania, została przez pozwaną spółkę uregulowana, projekt zaakceptowany przez organ udzielający dotacji i do dotacji zakwalifikowany, a żaden z pozwanych w sprzeciwie od nakazu zapłaty – mimo wskazania na konieczność zgłoszenia odwołania - nie wspominał, że doszło do tego w wyniku działania innych niż powód podmiotów, to nie mogło być wątpliwości, co do tego, że powód umowę wykonał. Nie należy zapominać także o tym, że pierwsza transza dofinasowania została pozwanej spółce przekazana, a spółka zapłaciła na rzecz powoda część wynagrodzenia wynikającego z drugiej umówionej raty. Jednocześnie uiszczając te należności nie wskazała, że nie wypłaca reszty umówionej kwoty z powodu nie wykonania zobowiązania powoda w całości czy też w części. Powoływanie się aktualnie na działania osób trzecich jako mających rzekomo wspomagać powoda w wykonaniu umowy, czy też – jak próbuje przekonywać pozwany – wręcz wyręczać go w jego obowiązkach, w świetle powyższego, poza tym, że nie zostało w sprawie wykazane – oparte jedynie na twierdzeniach świadkaD. P., niepoparte żadnymi dokumentami - jest nieprzekonujące. Jako takie nie mogłoby stanowić podstawy uznania o braku wywiązania się przez powoda z obowiązku świadczenia zgodnie z umową, a w konsekwencji oceny jego roszczenia jako niewymagalnego.
Niezależnie od powyższego należy wskazać, że podnoszona przez stronę pozwaną wadliwość wykonania umowy zlecenia nie może sama w sobie stanowić przesłanki oddalenia powództwa. Pozwana spółka nie podniosła żadnego konkretnego roszczenia z tego tytułu, które mogłoby wpłynąć na zasadność żądania dochodzonego pozwem.
Z tych względów zarzuty naruszeniaart. 735 k.c.w zw. zart. 750 k.c.okazały się bezzasadne.
Za chybiony uznano także zarzut naruszeniaart. 5 k.c.Apelujący wskazał, że udzielenie powodowi ochrony prawnej, w sytuacji gdy jego żądanie stanowi nadużycie prawa pozwala na przyjęcie uchybienia dyrektywomart. 5 k.c.Nadużycia prawa pozwana spółka upatruje w uznaniu żądania powoda za zasadne pomimo tego, że pozwany nie uzyskał dotacji i nie mógł jej wykorzystać w następstwie czynności, za które odpowiedzialność ponosi powód. Stawiając omawiany zarzut, apelująca spółka nie wskazała jednak, która z zasad współżycia społecznego miałaby zostać przez powoda naruszana przy formułowaniu żądania, a w konsekwencji, której zasady naruszenie zostało przez Sąd I instancji niedostrzeżone. Wnosząc sprzeciw od nakazu zapłaty pozwany nie twierdził, że obowiązkiem powoda wynikającym z umowy było dołączenie do wniosku wymaganych dokumentów środowiskowych. O tym czy będą niezbędne decydował przedmiot inwestycji, który precyzowała pozwana spółka. Powód przekonywująco wyjaśniał, że konsultował ze spółką tę kwestię i otrzymał zapewnienie, iż uzyskanie tej dokumentacji, z uwagi na przedmiot inwestycji, nie będzie konieczne. To pozwana spółka nie przedstawiła więc wymaganych dokumentów środowiskowych i fakt, że nie żądano ich przedłożenia przy rozpatrywaniu wniosku o dofinansowanie stanowi potwierdzenie tego, że na etapie jego rozpoznania i podejmowaniu decyzji o dofinansowaniu dokumenty środowiskowe nie były wymagane.
Co do zarzutów dotyczących ustalonej przez Sąd Okręgowy okoliczności poręczenia, należało uznać je za chybione.
Nie znalazł uzasadnienia zarzut pozwanej spółki dotyczący naruszeniaart. 876 k.c.i n. mający polegać na wadliwym przyjęciu, że pomiędzy powodem a pozwanąM. S.została zawarta umowa poręczenia. Pozwany nie przedstawił żadnych twierdzeń na uzasadnienie tego zarzutu, co uniemożliwiało dokonanie jego kontroli instancyjnej. Sąd Apelacyjny nie znalazł przy tym podstaw do uznania jego zasadności w oparciu o dokonana z urzędu kontrolę zastosowania przepisów prawa materialnego. Ubocznie w wątpliwość poddać należało interes prawny pozwanej spółki w podważaniu istnienia okoliczności zawarcia powołanej umowy poręczenia.
Zarzut ten podniesiony został także przez pozwanąM. S.. Apelująca nie powołała jednak w apelacji przekonujących argumentów, co do wadliwego stanowiska Sądu Okręgowego w tym zakresie. Z prawidłowo dokonanych przez Sąd I instancji ustaleń wynika, że pozwanaM. S.jako osoba reprezentująca pozwaną spółkę jednoosobowo w dacie zawarcia umowy z powodem poręczyła za zobowiązania spółki wynikające z umowy zawartej między powodem a pozwaną spółką. Nie ma przy tym znaczenia, że w umowie określono zobowiązanie pozwanej jako udzielenie gwarancji. Strony swym zamiarem z pewnością obejmowały instytucję poręczenia, jak zasadnie przyjął Sąd Okręgowy. Pozwana zresztą, mimo odnoszenia się do bliżej nieokreślonej „gwarancji” zamiennie stosuje (także na rozprawie apelacyjnej) te dwa terminy. Rozważania Sądu I instancji można jedynie rozszerzyć, poczynając od stwierdzenia, że przepisy prawa nie przewidują umowy gwarancji udzielanej przez podmioty niebędące bankami lub ubezpieczycielami. W istocie bowiem w polskim prawie nie została przewidziana umowa gwarancji, a jedynie gwarancja bankowa (art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe) oraz gwarancja ubezpieczeniowa (ustawa z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej). Co istotne, zarówno gwarancja bankowa, jak i gwarancja ubezpieczeniowa stanowią jednostronne zobowiązanie banku albo ubezpieczyciela, zatem nawet gdyby przyjąć, że zgodnie z obowiązującą zasadą swobody umów, pozwanaM. S.udzieliła powodowi gwarancji a nie zawarła umowy poręczenia, to brak byłoby podstaw do uznania, że pozwana spółka jest także stroną tej gwarancji. Gwarancja ta stanowiłaby bowiem jednostronne zobowiązanie pozwanej - osoby fizycznej. Należy pamiętać, że uzasadnieniem udzielenia każdej gwarancji bankowej i ubezpieczeniowej jest stosunek zlecenia, to jest stosunek prawny istniejący między dłużnikiem (w rozpoznawanej sprawie byłaby to pozwana spółka) a gwarantem (w sprawie byłaby nim pozwanaM. S.). W niniejszej sprawie istnienie stosunku zlecenia nie było podnoszone, a taki stosunek z pewnością nie wynika z okoliczności powołania pozwanejM. S.na stanowisko prezesa zarządu spółki.
Nie może stanowić podstawy do uznania o nieważności czy nieskuteczności poręczenia twierdzenie o tym, że pozwana nie przeczytała umowy przed jej podpisaniem i że ufała osobie, która reprezentowała spółkę przy kształtowaniu jej treści. To, że pozwana podpisała umowę bez uprzedniego przeczytania i to mimo dysponowaniem treścią umowy na czas umożliwiający dokładne zapoznanie się z jej postanowieniami przed złożeniem podpisu, świadczy przede wszystkim o braku dochowania przez pozwaną należytej staranności. Ujemnych skutków takiego działania nie może ponosić strona powodowa. W szczególności na tej podstawie nie można przyjąć, że pozwana nie złożyła oświadczenia woli w przedmiocie poręczenia. Przyznanie racji pozwanej, prowadziłoby do wniosku, że strona umowy mogłaby, wobec jedynie podniesienia faktu niezapoznania się z jej treścią przed jej zawarciem, wybiórczo uznawać pewne jej postanowienia za obowiązujące, a innym odmawiać znaczenia wywołujących skutki prawne. Powód zadbał o ukształtowanie kwestionowanego stosunku prawnego w taki sposób, aby umożliwić pozwanej i spółce wpływ na warunki umowy tam gdzie zachodziła po stronie spółki czy pozwanej potrzeba wprowadzenia zmian. Na proponowane zmiany, co do warunków płatności wyraził zgodę. Pozwana mimo możliwości negocjowania warunków poręczenia, nie zwróciła się do powoda o ich zmianę, czy wyłączenie z treści umowy. Nie może zatem twierdzić, że umowy w tym zakresie nie zawierała.
Wniosku o braku poręczenia nie można wyciągnąć także z okoliczności braku drugiego podpisu pozwanej na umowie jako poręczyciela. Z przepisuart. 876 § 2 k.c.wynika, że wymóg zachowania formy pisemnej zastrzeżonej pod rygorem nieważności dla złożenia oświadczenia o poręczeniu jest wymagany jedynie dla poręczyciela. Ani z powyższego przepisu, ani zart. 78 § 1 k.c.nie wynika obowiązek oddzielnego, czyli dwukrotnego złożenia podpisu pod dokumentem przez osobę fizyczną, i to nawet wówczas, gdy równocześnie działa ona w podwójnym charakterze, czyli jako poręczyciel oraz jednoosobowy organ lub członek organu kolegialnego osoby prawnej. O tym, czy podpisujący własnoręcznie dokument złożył oświadczenie o udzieleniu poręczenia, świadczy wyłącznie treść złożonego oświadczenia woli znajdującego się w części dokumentu poprzedzającej złożony w nim podpis, a nie zamieszczenie przy podpisie wzmianki wskazującej w jakim charakterze działa osoba, która podpis złożyła (por. wyrok Sądu Najwyższego z 14 grudnia 2006 r., I CSK 327/06). W rozpoznawanej sprawie nie budziło wątpliwości Sądu Apelacyjnego, że pozwanaM. S.oprócz zawarcia w imieniuspółki (...) sp. z o.o.umowy zlecenia zobowiązała się również wobec powoda do poręczenia zobowiązania pozwanej spółki do zapłaty wynagrodzenia wynikającego z umowy. Wynika to jasno z § 2 ust. 9 umowy, w którym strony uzgodniły, że osoba lub osoby działające w imieniu Zleceniodawcy nieodwołalnie i bez stawiania warunków gwarantują na rzecz Zleceniobiorcy zapłatę, na pierwsze żądanie, do łącznej kwoty wynagrodzenia określonego w § 3 umowy, w przypadku gdy Zleceniodawca nie dokona zapłaty wynagrodzenia w wysokości i w terminach określonych w § 3 umowy. Trudno przyjąć, że pozwanaM. S.podpisując umowę obejmowała swoim zamiarem wyłączenie § 2 ust. 9 umowy.
Niezasadny okazał się także zarzut apelacji dotyczący braku solidarności dłużników. Solidarność pozwanejM. S.i pozwanej spółki wynika już z samej treści umowy, w której w § 2 ust. 9 strony wskazały, że opisane w tym ustępie zabezpieczenie jest zobowiązaniem o charakterze solidarnym po stronie Zleceniodawcy (spółki) i osoby lub osób go reprezentujących. Na podstawieart. 369 k.c.natomiast zobowiązanie jest solidarne, jeżeli to wynika z ustawy lub z czynności prawnej. Rację ma Sąd Okręgowy, że w opisanych okolicznościach nie znajduje zastosowaniaart. 210 § 1 k.s.h., który wymaga, by w umowie między spółką a członkiem zarządu spółkę reprezentowała rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników. Umowa poręczenia została bowiem zawarta pomiędzy powodem a pozwanąM. S.. Pozwana spółka nie była stroną tej umowy. Słusznie też Sąd I instancji zwrócił uwagę, że nawet jeśli solidarność dłużników nie wynikałaby z umowy, to i tak wynika ona z ustawy. Zgodnie bowiem zart. 881 k.c.w braku odmiennego zastrzeżenia poręczyciel jest odpowiedzialny jak współdłużnik solidarny.
Za błędne uznano także stanowisko pozwanej, że solidarność pozwanych wyłączają prawidłowo zastosowaneart. 15 § 1 k.s.h.w zw. zart. 17 § 1 k.s.h., które przewidują nieważność umowy między pozwanymi kształtującej ich solidarną odpowiedzialność wobec powoda, ponieważ taka umowa wymagałaby zgody zgromadzenia wspólników pozwanej spółki wyrażonej w formie uchwały. Odpowiedzialność pozwanej spółki za zapłatę wynagrodzenia wynika z samej umowy zlecenia. Zabezpieczenie wierzytelności powoda poprzez „dodatkową” odpowiedzialność pozwanejM. S., wynikającą z umowy poręczenia, i uzgodnienie w umowie poręczenia, że będzie to odpowiedzialność solidarna, nie wymagało zgody pozwanej spółki. Do zawarcia umowy poręczenia nie jest potrzebny udział dłużnika, który nie musi wyrażać zgody na udzielenie poręczenia, jak i nie może sprzeciwić się zawarciu umowy poręczenia. Dłużnik wobec poręczenia zajmuje pozycję osoby trzeciej (por. uchwałę 7 sędziów Sądu Najwyższego z 30 września 1996 r., III CZP 85/96, OSNC 1996, Nr 12, poz. 153). Podkreślić należy, że umowa stanowiąca podstawę zasądzenia spornej należności w żadnym miejscu, także wobec braku podstaw do twierdzenia o ukształtowaniu stosunku gwarancji, nie miała charakteru umowy trójstronnej.
Mając na uwadze powyższe na podstawieart. 385 k.p.c.Sąd Apelacyjny w punkcie I wyroku oddalił obie apelacje jako bezzasadne.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny orzekł w punkcie II wyroku na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.Pozwani jako przegrywający postępowanie winni zwrócić powodowi całość poniesionych przez niego kosztów postępowania. Na koszty te składały się koszty zastępstwa procesowego ustalone na podstawie§ 2 pkt 6w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Sąd zasądził zwrot kosztów solidarnie od pozwanych na podstawieart. 105 § 2 k.p.c.O odsetkach od zasądzonej kwoty orzeczono natomiast na podstawieart. 98 § 11k.p.c.
Małgorzata Goldbeck-Malesińska Małgorzata Kaźmierczak Maciej Rozpędowski

Niniejsze pismo nie wymaga podpisu własnoręcznego na podstawie § 21 ust. 4 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 czerwca 2019 r. w sprawie organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych oraz innych działów administracji sądowej jako właściwie zatwierdzone w sądowym systemie teleinformatycznym.
starszy sekretarz sądowy
K. K. (2)