Sąd Okręgowy w Gliwicach
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 1147/20
Data wyroku: 2021-02-05 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE
Sędziowie: sędzia Patrycja Bogacińska-Piątek
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniach społecznych rolników ( dz.u. z 2021r. poz.266 zezm.

Sygn. aktVIII U 1147/20

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 5 lutego 2021 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

sędzia Patrycja Bogacińska-Piątek

Protokolant

Iwona Sławińska

po rozpoznaniu w dniu5 lutego 2021 r. w Gliwicach
sprawyJ. C.
przeciwkoPrezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia SpołecznegoOddział (...)wC.P.Terenowa wK.
oprawo do emerytury
na skutek odwołaniaJ. C.
od decyzjiPrezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia SpołecznegoOddział (...)wC.P.Terenowa wK.
z dnia30 lipca 2020r.nr(...)-DU.402.732.2020
z dnia18 sierpnia 2020  r.nr(...)/15

1
umarza postępowanie w części dotyczącej odwołania od decyzji z 30 lipca 2020r. numer(...)-DU.402.732.2020;

2
zmienia zaskarżoną decyzję z dnia 18 sierpnia 2020 roku numer(...)/15 w ten sposób, że przyznaje ubezpieczonejJ. C.prawo do emerytury rolniczej od 27 lipca 2020 roku;

3
zasądza od Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia SpołecznegoOddział (...)wC.P.Terenowa wK.na rzecz ubezpieczonejJ. C.kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

(-) sędzia Patrycja Bogacińska-Piątek
Sygn. akt VIII U 1147/20
Uzasadnienie do pkt 2 wyroku
Decyzją z 30 lipca 2020 r. organ rentowy – Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia SpołecznegoOddział (...)wC.P.Terenowa wK.–odmówił uchylenia decyzji z 14 listopada 1997 r. (znak(...)961-2) w przedmiocie objęcia ubezpieczonejJ. C.ubezpieczeniem społecznym rolników w okresie od 15 marca 1990 r. do 31 grudnia 1990 r. oraz uchylenia w części decyzji z 14 listopada 1997 r. (znak 961-2/400-322/97) w przedmiocie objęciaJ. C.ubezpieczeniem społecznym rolników w okresie od 1 stycznia 1991 r. do 31 lipca 1991 r.
Decyzją z 18 sierpnia 2020 r. organ rentowy – Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia SpołecznegoOddział (...)wC.P.Terenowa wK.– odmówił ubezpieczonejJ. C.prawa do emerytury rolniczej, wskazując że nie udokumentowała ona okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez co najmniej 25 lat, a jedynie 23 lata, 5 miesięcy i 11 dni. Organ rentowy nie zaliczył ubezpieczonej okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców jako domownik od 1 września 1976 r. do 18 czerwca 1977 r., od 1 września 1977 r. do 25 czerwca 1978 r., od 1 września 1978 r. do 31 maja 1979 r. w trakcie nauki w liceum ogólnokształcącym wT., ponieważ dla uczniów szkoły ponadpodstawowej praca w gospodarstwie rolnym nie jest głównym źródłem utrzymania.
Ubezpieczona wniosła odwołanie od powyższych decyzji, domagając się uchylenia decyzji z 30 lipca 2020 r. i objęcia jej ubezpieczeniem społecznym rolników w okresie od 15 marca 1990 r. do 31 grudnia 1990 r. i od 1 stycznia 1991 r. do 31 lipca 1991 r., oraz zmiany decyzji z 18 sierpnia 2020 r. i zaliczenie jej pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od 27 lipca 1976 r. do 14 września 1979 r. i od 1 lipca 1980 r. do 31 sierpnia 1980 r. do stażu pracy w rolnictwie. W uzasadnieniu podkreśliła, że w latach 1976-1980 pracowała w gospodarstwie rolnym rodziców codziennie przez cały rok, niezależnie od tego, że w tym okresie uczęszczała do liceum ogólnokształcącego.
Pismem z 31 sierpnia 2020 r. ubezpieczonaJ. C.cofnęła odwołanie dotyczące decyzji z 30 lipca 2020 r.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania od decyzji z 18 sierpnia 2020 r., podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Sąd Okręgowy ustalił,  co następuje:
UbezpieczonaJ. C.urodziła się (...)Wiek16 lat ukończyła (...)
Ubezpieczona od urodzenia, nieprzerwanie mieszka w domu rodzinnym wT..
W spornym okresie, tj. w latach 1976-1980, rodzice ubezpieczonej prowadzili gospodarstwo rolne wT., które stanowiło ich główne źródło utrzymania. Byli właścicielami gruntów rolnych o powierzchni 6,1348 ha. W gospodarstwie uprawiano zboża, ziemniaki, buraki, warzywa i hodowano zwierzęta: 8 krów, 6-8 cieląt rocznie, 2 konie, 10-20 kur i gęsi, kilka świń oraz od kilku do kilkunastu królików. Gospodarstwo rodziców ubezpieczonej nie było zmechanizowane – wszystkie prace w polu wykonywano ręcznie lub przy pomocy konia.
W spornym okresie w gospodarstwie rolnym, poza ubezpieczoną i jej rodzicami, mieszkała również starsza o 3 lata od ubezpieczonej jej siostra, która uczęszczała do technikum(...). Siostra ubezpieczonej nie pracowała w gospodarstwie rolnym z uwagi na praktyki zawodowe.
Od 1 września 1975 r. do 31 maja 1979 r. ubezpieczona uczyła się w Liceum Ogólnokształcącym im.S. S.wT.. Ubezpieczona nie korzystała z internatu – przez cały okres nauki mieszkała w domu rodzinnym wT.. Codziennie dojeżdżała do szkoły autobusem, pokonując odległość 15 km w jedną stronę, co zajmowało około 30 minut. Lekcje zaczynały się o godzinie 8:00 i trwały do około 14:00-15:00. Zajęcia odbywały się też w soboty ale trwały krócej.
W latach 1976-1979 ubezpieczona, pomimo nauki w szkole ponadpodstawowej, stale pracowała w gospodarstwie rolnym rodziców. Dodatkowo od 1976 r. zakres obowiązków ubezpieczonej w gospodarstwie zwiększył się w związku z podjęciem pracy zawodowej przez jej ojca.
W spornym okresie ubezpieczona wstawała codziennie o 5 rano i razem z matką zajmowała się pracami w oborze, tj. sprzątaniem, wyrzucaniem obornika, zaopatrzeniem w czystą słomę. Następnie razem z matką ręcznie doiła krowy, a później pozyskane mleko przecedzała, studziła, przelewała do baniek i przygotowywała dla wozaka, który odbierał mleko przed godziną 7:00. Po tych pracach ubezpieczona przygotowywała się do szkoły i wyruszała na autobus. Po powrocie ze szkoły i krótkim odpoczynku, ubezpieczona ponownie udawała się do obory, gdzie przygotowywała karmę dla zwierząt oraz wodę, którą nabierała ze studni. Przygotowywanie karmy polegało na siekaniu buraków i mieszaniu ich z paszą i sieczką. Następnie przygotowywała oborę do wieczornego udoju, tzn. wyrzucała obornik i przynosiła świeżą słomę. Między godziną 18:00 a 19:00 następowało dojenie krów, a potem studzenie i przelewanie mleka do baniek. W dalszej kolejności ubezpieczona razem z matką karmiła i poiła zwierzęta – nie tylko krowy ale również pozostałe, tj. drób, cielęta, konie, króliki, świnie. Po nakarmieniu zwierząt – około godziny 19:00-20:00 ubezpieczona kończyła pracę w gospodarstwie. Taką pracę w gospodarstwie ubezpieczona wykonywała codziennie przez co najmniej 4 godziny w miesiącach zimowych.
W miesiącach od kwietnia do października ubezpieczona pracowała w gospodarstwie znacznie dłużej, ponieważ dochodziły prace wykonywane w polu. Na wiosnę ubezpieczona siała marchewkę, pietruszkę, buraki. Na przełomie kwietnia i maja sadziła ziemniaki, przy czym przed ich sadzeniem musiała je przygotować, tj. wyciągnąć z kopca i pokroić na połówki. Od maja ubezpieczona musiała zajmować się również plewieniem buraków, marchwi i pietruszki. Z początkiem czerwca rozpoczynały się sianokosy – ojciec ubezpieczonej kosił trawy kosiarką konną, a do zadań ubezpieczonej należało rozrzucenie siana i codzienne przewracanie i ustawienie w kopki, do momentu wyschnięcia. Podczas zbioru siana ubezpieczona odpowiadała za jego zagrabianie, a następnie – po zwiezieniu z pola – układała siano w górnych pomieszczeniach nad oborą. Prace przy sianokosach trwały czasami do 10 godzin dziennie. W okresie wakacji ubezpieczona pracowała przy żniwach i plewiła uprawy warzyw, co zajmowało jej około 10 godzin dziennie. Drugi zbiór traw odbywał się pod koniec sierpnia i na początku września. We wrześniu ubezpieczona pomagała przy sadzeniu wczesnych ziemniaków i wykopywaniu dojrzałych ziemniaków na sprzedaż. W październiku pracowała przy wykopkach późnych ziemniaków, warzyw i buraków. W listopadzie ubezpieczona pracowała przy dużej wywózce obornika na pole. Następnie przychodził czas na prace orne, przy których ubezpieczona pomagała ojcu, prowadząc konia zaprzężonego w pług. Ostatnie prace polowe przed zimą obejmowały obsiewanie pól zbożem ozimym. Również w tym zadaniu ubezpieczona miała swój udział – musiała chodzić za siewką i pilnować, żeby nie doszło do zapchania siewki.
Gospodarstwo rolne było głównym źródłem utrzymania rodziców ubezpieczonej.
W 1990 r. ubezpieczona otrzymała od rodziców w drodze darowizny część gospodarstwa rolnego wT.– o powierzchni 3,4320 ha.
Powyższy stan faktyczny sąd ustalił na podstawie: akt organu rentowego, zeznań świadków:G. B.iM. D.(nagranie z rozprawy z 5 lutego 2021 r. k.47), które były sąsiadkami odwołującej, a także przesłuchania odwołującej (nagranie z rozprawy z 5 lutego 2021 r. k.47).
Zebrany materiał dowodowy sąd uznał za kompletny i wystarczający do poczynienia ustaleń faktycznych oraz na rozstrzygnięcie sprawy. Zeznania świadków, posiadających szczegółowe informacje o pracy odwołującej w spornym okresie oraz zeznania ubezpieczonej, w pełni zasługiwały na wiarę, gdyż są spójne i wzajemnie się potwierdzają, a nadto znajdują potwierdzenie w dokumentacji emerytalnej ubezpieczonej.
Sąd zważył, co następuje:
Odwołanie ubezpieczonej od decyzji z 18 sierpnia 2020 r. zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie zart. 19 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(Dz. U. z 2021 r. poz. 266 ze zm.) emerytura rolnicza przysługuje ubezpieczonemu rolnikowi, który spełnia łącznie następujące warunki:
1) kobieta osiągnęła wiek 60 lat;
2) podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 25 lat;
W myśl zaś art. 20 ust. 1 cyt. ustawy, do okresów ubezpieczenia wymaganych zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 zalicza się okresy:
1) podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych i członków ich rodzin w latach 1983-1990;
2) prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym, po ukończeniu 16 roku życia, przed dniem 1 stycznia 1983 r.;
3) od których zależy prawo do emerytury zgodnie z przepisami emerytalnymi.
Przepisu ust. 1 pkt 3 nie stosuje się do osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. (ust. 3).
W rozpoznawanej sprawie spór dotyczył okresu pracy ubezpieczonej w gospodarstwie rolnym rodziców po ukończeniu 16 roku życia, tj. od 1 września 1976 r. do 18 czerwca 1977 r., od 1 września 1977 r. do 25 czerwca 1978 r., od 1 września 1978 r. do 31 maja 1979 r. W tym czasie ubezpieczona kontynuowała naukę w liceum ogólnokształcącym, zaś organ rentowy nie zaliczył ww. okresów do stażu pracy rolniczej, wskazując że dla uczniów szkoły ponadpodstawowej praca w gospodarstwie rolnym nie jest głównym źródłem utrzymania.
Rozpoznając spór między stronami na wstępie wskazać należy, że w judykaturze wykształcił się pogląd, iż o uwzględnieniu przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalnych okresów pracy w gospodarstwie rolnym sprzed objęcia rolników obowiązkiem opłacania składki na rolnicze ubezpieczenie społeczne domowników (tj. przed dniem 1 stycznia 1983 r.) przesądza wystąpienie dwóch okoliczności: po pierwsze – wykonywanie czynności rolniczych powinno odbywać się zgodnie z warunkami określonymi w definicji legalnej "domownika" zart. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówi po drugie – czynności te muszą być wykonywane w wymiarze nie niższym niż połowa ustawowego czasu pracy, tj. minimum 4 godziny dziennie (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 10 maja 2000 r., II UKN 535/99, z 12 maja 2000 r., II UKN 538/99, z 27 czerwca 2000 r., II UKN 612/99 i z 3 lipca 2001 r., II UKN 466/00). W powyższych orzeczeniach kładzie się nacisk na stałość wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, co nie musi jeszcze oznaczać codziennego wykonywania czynności rolniczych, ale gotowość (dyspozycyjność) do podjęcia pracy rolniczej, z czym wiąże się też wymóg zamieszkiwania osoby bliskiej rolnikowi co najmniej w pobliżu gospodarstwa rolnego. Ubezpieczony może udowodnić wszelkimi dostępnymi środkami dowodowymi fakt i czasokres wykonania pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu przez niego 16-tego roku życia, a do sądu orzekającego należy ocena, czy okres tej pracy może być uwzględniony i potraktowany jako okres, o jakim mowa wart. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Jak wskazujeart. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówdomownikiem jest osoba bliska rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego lub w bliskim sąsiedztwie nadto stale pracuje w tym gospodarstwie i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.
W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości, że ubezpieczona była domownikiem w rozumieniu ww. przepisu, albowiem będąc córką właścicieli gospodarstwa rolnego, stale zamieszkiwała z nimi w tym gospodarstwie i pozostawała na ich utrzymaniu.
Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności z zeznań świadków i odwołującej, wynika jednoznacznie, że ubezpieczona w spornym okresie pracowała w gospodarstwie rolnym rodziców stale i co najmniej 4 godziny dziennie, pomimo nauki w liceum ogólnokształcącym.
Przesłuchani w postępowaniu świadkowie opisali zakres obowiązków odwołującej w gospodarstwie, które – w ocenie Sądu – wyczerpywały wymiar pracy. Przy pracach rolniczych nie używano maszyn, co przekonuje, że odwołująca świadczyła osobiście pracę w gospodarstwie, w wymiarze przez świadków opisanym.
Oceniając zasadność zatrudnienia odwołującej co najmniej w połowie pełnego wymiaru czasu pracy w okresie od 1 września 1976 r. do 18 czerwca 1977 r., od 1 września 1977 r. do 25 czerwca 1978 r., od 1 września 1978 r. do 31 maja 1979 r. – sąd nie pominął faktu, iż gospodarstwo rolne rodziców odwołującej było duże (obejmowało ponad 6 ha), na gruntach rolnych uprawiano corocznie zboża, ziemniaki, warzywa, a nadto hodowano znaczną ilość zwierząt, w szczególności 8 krów, 2 konie, kilkadziesiąt sztuk drobiu, kilka świń oraz kilkanaście królików.
Uwzględniając rozmiar prowadzonej działalności rolniczej, sąd uznał za wiarygodne twierdzenia odwołującej, iż pracowała od 4 do nawet 10 godzin dziennie, a jej praca miała charakter stały.
Praca wykonywana przez odwołującą w gospodarstwie rolnym rodziców nie miała zatem, w ocenie sądu, jedynie charakteru pomocy doraźnej, okazjonalnej lub dorywczej.
Sąd tym samym nie podzielił stanowiska organu rentowego, że nauka w szkole ponadpodstawowej i codzienne dojazdy ubezpieczonej do szkoły uniemożliwiały jej wykonywanie stałej pracy w tym gospodarstwie rolnym.
Zwrócić bowiem należy uwagę na fakt, iż nie tylko z twierdzeń ubezpieczonej ale i z zeznań słuchanych w sprawie świadków wynika, że droga do szkoły nie stanowiła przeszkody w pracy ubezpieczonej w gospodarstwie rolnym w wymiarze wskazanym w niniejszym uzasadnieniu.
W gospodarstwie rolnym odwołująca miała swoje obowiązki, które przedstawione zostały w ustaleniach faktycznych uzasadnienia.
W ocenie sądu praca odwołującej w gospodarstwie rolnym rodziców nie tylko nie była doraźna ale i nie miała charakteru zwyczajowej pomocy domownika przy pracach rolnych. Dowodem na powyższą okoliczność jest fakt, że w spornym okresie gospodarstwo rolne stanowiło główne źródło utrzymania rodziny i odwołującej, czego nie zmieniło też podjęcie przez ojca odwołującej w 1976 r. pracy zawodowej.
Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w okresie nauki w szkole ponadpodstawowej, od ukończenia 16 roku życia, odwołująca była osobą dyspozycyjną, pozostającą w gotowości do wykonywania pracy rolniczej. W okresie wzmożonych prac polowych odwołująca nigdzie nie wyjeżdżała na wakacje. Cały swój czas przebywała w miejscu zamieszkania rodziców i pracowała w ich gospodarstwie rolnym.
Reasumując sąd uznał, że sporny okres jest okresem podlegającym zaliczeniu – do stażu pracy rolniczej, a tym samym – po doliczeniu spornego okresu (około 28 miesięcy) do uwzględnionych przez organ rentowy 23 lat, 5 miesięcy i 11 dni – odwołująca legitymuje się wymaganym 25-letnim stażem wskazanym wart. 19 ustawy o ubezpieczeniach społecznych rolników.
W konsekwencji sąd – na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.– z mienił zaskarżoną decyzję z 18 sierpnia 2020 r. jak w pkt 2 wyroku.
Prawidłowość decyzji z 30 lipca 2020 r. nie była ostatecznie kwestionowana przez odwołującą, albowiem pismem z 31 sierpnia 2020 r. ubezpieczona cofnęła odwołanie od ww. decyzji.
Wobec powyższego sąd – na mocyart. 355 k.p.c.– umorzył postępowanie w zakresie odwołania od decyzji z 30 lipca 2020 r., o czym orzekł w pkt 1 wyroku.
O kosztach zastępstwa procesowego sąd orzekł zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, na podstawieart. 98 k.p.c.oraz § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800).
(-) sędzia Patrycja Bogacińska-Piątek