Sąd Rejonowy Szczecin-Centrum w Szczecinie
IX Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IX U 646/20
Data wyroku: 2021-05-07 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Ubezpieczenia społeczne osób prowadzących działalność gospodarczą

sygn. aktIXU 646/20

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 30 października 2020 r. znak(...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.odmówił ubezpieczonejM. J.prawa do jednorazowego odszkodowania z tytułu śmiertelnego wypadku przy pracy po zmarłym mężuR. J., który miał miejsce w dniu 20 sierpnia 2020 r. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że w momencie zdarzenia ubezpieczony nie wykonywał zwykłych czynności wynikających z zakresu prowadzonej działalności gospodarczej, stąd nie sposób przyjąć, że do wypadku doszło w związku z tą działalnością. Nie został wykazany związek pomiędzy faktycznie wykonywaną działalnością gospodarczą a jazdą na rowerze w kierunkuP., ani że miało to miejsce podczas wykonywania typowych czynności zgodnych z profilem prowadzonej działalności gospodarczej. Organ rentowy wskazał, że położona wP.działka nie figuruje jako miejsce prowadzonej działalności – zmarły dopiero zamierzał otworzyć i prowadzić tam działalność gospodarczą.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosłaM. J.– żona zmarłego – podnosząc, że ww. obszar był przygotowywany przez męża pod przyszłe inwestycje.R. J.planował działkę przeznaczyć na ,,Wynajem i zarządzanie nieruchomościami własnymi lub dzierżawionymi’’ (PKD 68.20.Z). Informacja o nowym przedmiocie działalności gospodarczej została ujawniona w CEIDG. W 2019 r. prawo wieczystego użytkowania gruntu zostało wprowadzone do ewidencji środków trwałych firmy prowadzonej przez jej męża. Zdaniem odwołującej się podróż w kierunkuP.była ściśle związana z działalnością gospodarczą męża.
W odpowiedzi na odwołanie organ wniósł o oddalenie odwołania i wywodził jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
R. J.od dnia 1 grudnia 1994 r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie konserwacji i naprawy pojazdów samochodowych, z wyłączeniem motocykli, tj. zakład wulkanizacyjny.
Miejscem wykonywania działalności przez ubezpieczonego był wówczas zakład przyul. (...)wS..
W dniu 7 maja 2009 r.R. J.nabył prawo użytkowania wieczystegodziałki nr (...)obręb nr(...)przyul. (...)wP.celem rozszerzenia zakresu prowadzonej działalności gospodarczej o wynajem pomieszczeń magazynowo-biurowych.

Dowód:

- zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej z dnia 13 listopada 2020 r. – k. 25,decyzja nr (...)z dnia 19.04.2011 r. o zatwierdzeniu projektu budowlanego i pozwoleniu na budowę – k. 4-5, projekt – k. 6, - przesłuchanie odwołującejM. J.w charakterze strony – k. 92-93 w zw. z k. 94-95
R. J.wykonywał czynności związane z prowadzeniem działalności gospodarczej w zakładzie wulkanizacyjnym wS., w którym zatrudniał pracowników. Jednakże od kilku lat przeprowadzał prace przygotowujące teren nieruchomości wP.pod wynajem pomieszczeń magazynowo - biurowych. W dniu 19 kwietnia 2011 r. Starosta(...)wydał decyzję o zatwierdzeniu projektu budowlanego i pozwoleniu na budowę na działceR. J.położonej przyul. (...)wP..

Dowód:

-decyzja nr (...)Starosty(...)z dnia 19.04.2011 r. o zatwierdzeniu projektu budowlanego i pozwoleniu na budowę – k. 4-5, projekt – k. 6, - przesłuchanie odwołującejM. J.w charakterze strony – k. 92-93 w zw. z k. 94-95
W związku z tymi działaniamiR. J.jako przedmiot prowadzonej przez siebie działalności zgłosił działalność o kodzie 68.20.Z (wynajem i zarządzanie nieruchomościami własnymi lub dzierżawionymi).

Niesporne, a nadto dowód:

wydruk z(...)k. 25
W związku z wykonywaną przez siebie działalnością gospodarcząR. J., pozaprowadzaniem zakładu wulkanizacyjnego, wykonywał również czynności związane z administrowaniem i zarządzaniem nieruchomością położoną wP.. Na działce wP.zmarły wykonywał w szczególności czynności związane z nadzorem prowadzonych tam prac budowlanych oraz dbaniem o konserwację budynku (samodzielnie zajmował się m.in. rynnami, ogrodzeniem). Ponosił wiele kosztów związanych z przygotowaniem terenu oraz zmodernizowania znajdujących się na tym terenie budowli. Ponosił też koszty związane z utrzymaniem położonego wP.budynku takie jak opłaty za prąd, wodę i ochronę.
W 2019 r.R. J.wprowadził do ewidencji środków trwałych prowadzonej przez siebie działalności prawo wieczystego użytkowania ww. gruntu.
R. J.nie zgłosił w informacji podatkowej adresu przyul. (...)wP.jako miejsca prowadzenia działalności gospodarczej, w związku z czym nie odprowadzał podatku od nieruchomości z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej na ww. nieruchomości.

Niesporne, a nadto dowód:

- przesłuchanie odwołującejM. J.w charakterze strony – k. 92-93 w zw. z k. 94-95, zeznania świadkaR. P.– k. 94, - wyjaśnieniaBiura (...) sp. z o. o.z 13 listopada 2020 r. – k. 7, faktury VAT – k. 9-12, k. 29-47, przyjęcie środka trwałego – 8, pismo Urzędu Miejskiego wP.z dnia 1.10.2020 r. – k. 25 w aktach organu
Na dzień 20 sierpnia 2020 r. zostały zakończone prace nad przygotowaniem pod wynajem trzech z zaplanowanych pięciu pomieszczeń magazynowo – biurowych. Pomieszczenia nie były jeszcze wynajmowane.

Dowód:

- przesłuchanie odwołującejM. J.w charakterze strony – k. 92-93 w zw. z k. 94-95
W dniu 20 sierpnia 2020 r.R. J.miał zaplanowane spotkanie z panemR. P.w sprawie pieca w budynku przyul. (...)wP.. Miał się z nim spotkać na terenie tej nieruchomości celem omówienia prac związanych z regulacją pieca zamontowanego w tej nieruchomości.
Około godziny 15.00R. J.poinformował pracownikaJ. J.o konieczności pilnej wizyty na działce wP..R. J.poleciłJ. J.zamknięcie warsztatu, który był czynny do godziny 16:00, a sam udał się rowerem elektrycznym ścieżką rowerową wzdłuż drogi zeS.w kierunkuP..
Rowerem elektrycznym zdarzało mu się poruszać przy dobrej pogodzie.
R. P.czekał naR. J.na działce wP., lecz ten nie pojawił się.

Dowód:

- przesłuchanie odwołującejM. J.w charakterze strony – k. 92-93 w zw. z k. 94-95, zeznania świadkaR. P.– k. 94, - częściowo zeznania świadkaJ. J.- k. 93-94
Około godziny 16:30R. J.uległ wypadkowi komunikacyjnemu. Najechał na kamień, w wyniku czego nie mógł utrzymać równowagi, przeleciał przez kierownicę do przodu i uderzył głową o nawierzchnię ścieżki rowerowej. Udzielono mu niezwłocznie pomocy lekarskiej oraz odwieziono do szpitala. W wyniku wypadku doznał on obrażeń ciała w postaci urazu mózgu, krwiaka, krwotoku śródmózgowego oraz złamania żebra.

Niesporne, a nadto dowód:

Karta wypadku nr 64/2020 r. – k. 26, postanowienie o umorzeniu przed wszczęciem śledztwa prokuratora Prokuratury Rejonowej Szczecin-Zachód wS.z dnia 31 sierpnia 2020 r. – k. 27-28
Na skutek odniesionych obrażeńR. J.zmarł w dniu 21 sierpnia 2021 r.

Niesporne, a nadto dowód:

przesłuchanie odwołującejM. J.w charakterze strony – k. 92-93 w zw. z k. 94-95

Sąd zważył, co następuje:
Odwołanie okazało się uzasadnione.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy prowadzeniu działalności gospodarczej po zmarłymR. J..
Kwestię rodzajów świadczeń z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz warunki nabywania prawa do tych świadczeń regulujeustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych(Dz. U. Nr 199, poz. 1673 z późn. zm.), zwana dalej „ustawą wypadkową”.
Zgodnie z treścią art. 3 ww. ustawy, za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą. Pod pojęciem wypadków przy pracy ustawodawca rozumie jednocześnie wypadki przy wykonywaniu działalności gospodarczej mające miejsce w okresie ubezpieczenia wypadkowego z danego tytułu podczas wykonywania zwykłych czynności związanych z prowadzeniem działalności pozarolniczej w rozumieniu przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych, co wynika z przepisu art. 3 ust. 3 pkt 8 ustawy wypadkowej. W myśl zaś przepisuart. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.), tego rodzaju działalnością pozarolniczą jest działalność gospodarcza.
Zgodnie z art. 13. ust. 1 ustawy wypadkowej, członkom rodziny ubezpieczonego, który zmarł wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, przysługuje jednorazowe odszkodowanie. W katalogu osób uprawnionych ustawodawca w pierwszej kolejności wskazuje małżonka ubezpieczonego. Od tej ogólnej reguły przewidziano jeden wyjątek. Odszkodowanie nie przysługuje w przypadku orzeczonej separacji między małżonkami. W opisanym stanie faktycznym do takiej sytuacji niespornie nie doszło. Żadna inna osoba aniżeli żonaR. J.nie była niespornie uprawniona do dochodzenia omawianego świadczenia.
Przywołane wyżej unormowania wskazują, iż aby uzyskać świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego, zdarzenie musi być uznane za wypadek przy prowadzeniu działalności gospodarczej, tj. powinno spełniać następujące warunki:

⚫

mieć charakter nagły,

być wywołane przyczyną zewnętrzną,

powodować uraz lub śmierć,

nastąpić w okresie ubezpieczenia wypadkowego,

pozostawać w związku z wykonywaną działalnością.

W przedmiotowej sprawie organ nie kwestionował faktu podleganiaR. J.wypadkowemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Organ podniósł jednak, że zdarzenie z 20 sierpnia 2020 r. nie miało związku z działalnością gospodarczą prowadzoną przezR. J.. Zdaniem organu nie został wykazany związek pomiędzy faktycznie wykonywaną przez niego działalnością gospodarczą a jazdą na rowerze w kierunkuP.do nieruchomości przyul. (...). Kwestionowano związek z wykonywaniem typowych czynności zgodnych z profilem prowadzonej przez wyżej wymienionego działalności gospodarczej. Zdaniem organu, położona wP.działka nie figuruje nigdzie jako miejsce prowadzonej działalności, nigdzie nie została zgłoszona w takim charakterze. Zmarły dopiero zamierzał w przyszłości otworzyć i prowadzić działalność gospodarczą na wyżej wskazanej nieruchomości. Z poglądem organu rentowego nie zgodziła sięM. J.– żona zmarłego.
Zdaniem Sądu było zatem ustalenie, czy czynności wykonywane w dniu 20 sierpnia 2020 r. przez zmarłego miały związek z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą i czy wypadek miał miejsce podczas prowadzenia przez niego tej działalności.
Oceniając opisany powyżej stan faktyczny Sąd doszedł do przekonania, że czynności wykonywane przezR. J.w dniu 20 sierpnia 2020 r. pozostawały w ścisłym związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Wpis w(...), dotyczący profilu działalnościR. J.został uzupełniony o ,,Wynajem i zarządzanie nieruchomościami własnymi lub dzierżawionymi’’ ((...)68.20.Z), prawo wieczystego użytkowania gruntu zostało ujawnione w firmowej ewidencji środków trwałych, trwały prace nad przystosowaniem nieruchomości wP.do planowanej finalnie działalności, co więcej – w dniu wypadku zmarły jechał na spotkanie w sprawie ww. prac adaptacyjnych (a konkretnie w sprawie regulacji pieca znajdującego się na posesji wP.).
Twierdzenie – prawdziwe - organu, że działka wP.nigdzie nie figuruje jako miejsce prowadzonej działalności, nie jest w zestawieniu z zaistniałym stanem faktycznym ważkim kontrargumentem. Nieodprowadzanie podatku od nieruchomości - w sytuacji, gdy na obecnym etapie inwestycji ponoszone były jedynie koszty - nie jest w ocenie Sądu podstawą do uznania, że przemieszczanie sięR. J.zeS.w kierunkuP.było niezwiązane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Nie można się także zgodzić z argumentem organu, że zamiar otworzenia i prowadzenia działalności gospodarczej w przyszłości było dowodem na to, że taka działalność nie była jeszcze przez zmarłego prowadzona. Takie podejście do kwestii rozumienia pojęcia „prowadzenia działalności gospodarczej” jest również rozbieżne z linią orzeczniczą Sądu Najwyższego.
Sąd orzekający w sprawie w pełni podziela tu stanowisko przyjęte w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2013 r. wydanego w sprawie I UK 567/12, w którym stwierdzono, iż należy raczej przyjąć szerokie niż wąskie rozumienie „zwykłych czynności związanych z prowadzeniem działalności pozarolniczej”, ponieważ osoba prowadząca taką działalność podejmuje w jej ramach szereg działań, które nie są bezpośrednio związane z wykonaniem dzieła (produkcją towaru) lub świadczeniem usługi, a niewątpliwie mają ścisły związek z prowadzeniem takiej działalności (np. comiesięczne rozliczenie z ZUS i urzędem skarbowym, załatwianie różnych spraw w urzędach, uzyskiwanie zezwoleń i koncesji, narady z pracownikami itd.). Nie sposób byłoby wydzielić spośród czynności faktycznych i prawnych osoby prowadzącej działalność gospodarczą takich, które tej charakterystyki nie spełniają, i traktować je odmiennie – z punktu widzenia art. 3 ust. 3 pkt 8 Ustawy wypadkowej. Prowadzenie działalności gospodarczej jest pewną całością organizacyjną – i składa się na nią również przygotowanie stanowisk pracy dla pracowników czy dostosowanie lokalu do prowadzenia ww. działalności. Ograniczenie odpowiedzialności organu rentowego z tytułu wypadku tkwi w przyjęciu, że chodzi o wypadek „podczas”, a nie tylko „w związku” z wykonywaniem zwykłych czynności składających się w swoim całokształcie na prowadzenie działalności pozarolniczej. Cechą charakterystyczną niektórych rodzajów działalności pozarolniczej jest „przemieszczanie się” przedsiębiorcy, np. dojazd do miejsca wykonywania czynności, wyjazdy do sklepów, magazynów i hurtowni w celu nabycia koniecznych materiałów, narzędzi, sprzętu itd.
Do podobnych wniosków Sąd Najwyższy doszedł w wyroku z dnia 25 listopada 2005 r. w sprawie I UK 80/05. W uzasadnieniu ww. wyroku podkreślono, że „prowadzenie działalności gospodarczej występuje zarówno w okresach faktycznego wykonywania usług, jak też wykonywania innych czynności związanych z działalnością”, a „w ocenie, czy zostały podjęte czynności zmierzające bezpośrednio do rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej (czynności przygotowawcze stanowiące już o wykonywaniu działalności) należy uwzględniać wszelkie okoliczności sprawy, w tym także zamiar (wolę) osoby prowadzącej działalność gospodarczą”. Dla Sądu Najwyższego dokonywanie czynności przygotowawczych jest zatem oczywistą częścią działalności gospodarczej, a nie dowodem na jej niewykonywania (podobnie w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 maca 2006 r. w sprawie I UK 22/05).
Ochrona ubezpieczeniowa obejmuje więc także czynności faktyczne i prawne związane z prowadzoną działalnością, wykonywane w czasie, w którym prowadzący taką działalność „przemieszcza się”, np. udając się do siedziby klienta (por. wyrok Sądu Najwyższego z 8 czerwca 2010 r., II UK 407/09, OSNP 2011 nr 21-22, poz 282).
Rodzaj i chronologia czynności wykonywanych przezR. J.została precyzyjnie odtworzona dzięki zeznaniom świadków:J. J.,R. P., przesłuchaniuM. J., a także dzięki działaniom Prokuratury RejonowejS.Z.wS., a także z przedłożonej dokumentacji – dowodu nabycia nieruchomości wP., decyzji Starosty(...), wyjaśnienia biura rachunkowego obsługującegofirmę (...),wpisu w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej.
Dowody te nie były kwestionowane przez organ. Nie przedłożono też dowodów pozwalających wyprowadzić wnioski przeciwne. W odpowiedzi na odwołanie organ twierdził, że nie został wykazany związek między faktycznie wykonywaną działalnością gospodarczą a jazdą na rowerze w kierunkuP.. W ocenie Sądu, wymienione wyżej dowody potwierdziły okoliczności przywołane w odwołaniu. Dowody te należało ocenić za wiarygodne jako tworzące spójną całość, zarówno na etapie postępowania przed Sądem, jak i w toku postępowania wypadkowego przed organem rentowym.
Odwołująca słusznie wskazywała, że wypadek nastąpił podczas zwykłych czynności związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, a zmarły przemieszczał się z zakładu wulkanizacyjnego wS.w kierunku nieruchomości wP.będącej również jego miejscem pracy.
W konsekwencji Sąd uznał, że zdarzenie z dnia 20 sierpnia 2020 r. z udziałem zmarłegoR. J.jako zdarzenie nagłe, pozostające w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą i mające miejsce w okresie objętym ubezpieczeniem wypadkowym wyczerpuje wszystkie znamiona wypadku przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Skutkuje tym samym powstaniem prawa odwołującejM. J.do jednorazowego odszkodowania z tytułu śmiertelnego wypadku przy pracy jej męża.
Mając na uwadze całokształt powyżej przytoczonych okoliczności Sąd, w oparciu o przepis 47714§ 2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję i orzekł, jak w sentencji wyroku.
Z:

1
(...)

2
(...)

3
(...)

4
(...)

(...)