Sąd Rejonowy w Ciechanowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 145/22
Data wyroku: 2022-12-08 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON

Sygn. akt I Ns 145/22

UZASADNIENIE
Wnioskodawcy(...)małż.K.wnosili o stwierdzenie, że nabyli przez zasiedzenie na zasadach ustawowej wspólności majątkowej własność zabudowanej nieruchomości położonej wW.M.gminaG., stanowiącą działkę oznaczoną w ewidencji gruntów numerem 93, stanowiącej własność Skarbu Państwa – Starosty(...), dla której Sąd Rejonowy w Ciechanowie prowadziksięgę wieczystą KW (...).
Uczestnik Skarb Państwa – Starosta(...)nie zajął stanowiska w sprawie.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Sąd Rejonowy w Ciechanowie VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą KW (...), dla nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa – Starosty(...). Nieruchomość położona jest wW.M.gminaG.. Składa się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami 55, 77, 79, 87, 93, 96, 98. Działki znajdowały się w użytkowaniu Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej wW.M.od 1961 r. ( wydruk z księgi wieczystej k. 18 – 39, akta księgi wieczystej k. 52 – 91, wypis z rejestru gruntów wraz z mapą k. 117 – 121, zaświadczenie k. 15 ).
L. K.iG. K.zawarli związek małżeński w 1961 r. ( bezsporne ).
W 1967 r. Zarząd Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej wW.M.wyraził zgodęL. K.na budowę nadziałce nr (...)budynku mieszkalnego oraz budynku gospodarczego.L. K.był członkiem Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej wW.M.. Taką samą zgodę na budowę budynków mieszkalnych na gruntach pozostających w użytkowaniu Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej wW.M.inni członkowie Spółdzielni. Budowa budynku mieszkalnego oraz gospodarczego prowadzona była na podstawie pozwoleń na budowę na koszt(...)małż.K.. Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna wW.M.pomagała swoim członkom, w tymL. K.w zakupie materiałów budowlanych oraz ich transporcie oraz pracach budowlanych, które wykonywała ekipa budowlana Spółdzielni. CzłonkowieS.na zakup materiałów budowlanych zaciągali kredyty. Małż.K.zamieszkali w tym domu w 1967 r. Działka jest ogrodzona. Małż.K.ponoszą koszty utrzymania nieruchomości; opłacają podatki z tego tytułu. Nigdy nie płacili czynszu bądź innych należności do Spółdzielni. Na działce mają urządzony warzywnik ( zaświadczenie k. 9, 10, 15, informacja Archiwum Państwowego k. 11, zeznania świadkówB. M.k. 127,M. K.k. 127,S. S.k. 127 ).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wskazanych powyżej dokumentów, jak również zeznań świadkówB. M.,M. K.iS. S.. Dowody te są w pełni wiarygodne, stanowią spójną i logiczną całość.
Bezspornym jest, że nieruchomość położona wW.M.gminaG., stanowiła własność Skarbu Państwa i od początku lat 60 – tych XX wieku pozostawała w zarządzie Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej wW.M.. Spółdzielnia w latach 1966 – 1967 zezwoliła członkom na budowę budynków mieszkalnych i gospodarczych na gruntach pozostających w jej użytkowaniu. Małż.K.zamieszkali w pobudowanym domu w 1967 r. Budowa odbyła się na ich koszt. Pomoc w zakupie materiałów, ich transporcie i wykonaniu prac budowlanych małż.K.uzyskali ze strony Spółdzielni, podobnie jak inni jej członkowie. Od 1967 r. przydzielona im wówczas działka, oznaczona obecnienumerem ewidencyjnym (...)pozostaje w ich wyłącznym, niezakłóconym posiadaniu. Małż.K.ponoszą koszty utrzymania nieruchomości związane z korzystaniem z działki i budynku mieszkalnego. Nie ponosili i nie ponoszą żadnych innych kosztów np. czynszu na rzecz Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej wW.M.lub Skarbu Państwa – Starosty(...).
Sąd zważył, co następuje:
Przedmiotem wniosku o stwierdzenie zasiedzenia w niniejszej sprawie jest część nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w Ciechanowie VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą KW (...), stanowiąca zabudowaną działkę oznaczoną w ewidencji gruntów numerem 93 położoną wW.M.gminaG., stanowiąca własność Skarbu Państwa
Od dnia 1 stycznia 1965 r. tj. od dnia wejścia w życie przepisówkodeksu cywilnego,art. 177 kcwyłączał możliwość zasiedzenia nieruchomości będących przedmiotem własności państwowej. Zgodnie bowiem zart 177 kcprzepisów o nabyciu własności przez zasiedzenie nie stosuje się, jeżeli nieruchomość jest przedmiotem własności państwowej. Zakaz zasiedzenia własności nieruchomości państwowych obowiązywał do dnia 30 września 1990 r., kiedy na podstawieart. 1 pkt 34 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilnyzostał uchylony przepisartykułu 177 kc.Problem intertemporalny, związany z uchyleniemart. 177 kc, został rozwiązany w art. 9 i 10 cyt. ustawy. Stosownie do treści art. 9, do zasiedzenia, którego bieg rozpoczął się przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, dotyczy to w szczególności możliwości nabycia prawa przez zasiedzenie. Zgodnie zaś z art. 10, jeżeli przed tym dniem istniał stan, który według przepisów dotychczasowych wyłączał zasiedzenie nieruchomości, a według przepisów obowiązujących po wejściu ustawy zmieniającej prowadzi do zasiedzenia, zasiedzenie biegnie od dnia wejścia jej w życie; jednakże termin ten ulega skróceniu o czas, w którym powyższy stan istniał przed wejściem w życie ustawy, lecz nie więcej niż o połowę.
Zgodnie z obowiązującym obecnie przepisemart. 172 § 1 kc, posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie). Natomiast§ 2tegoż artykułu stanowi, iż po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze.
Zasiedzenie polega więc na nabyciu prawa przez nieuprawnionego posiadacza wskutek faktycznego wykonywania tego prawa w ciągu oznaczonego w ustawie czasu. Podstawową funkcją zasiedzenia jest eliminacja długotrwałej rozbieżności między faktycznym wykonywaniem uprawnień właścicielskich a formalnoprawnym stanem własności, co przyczynia się do ustabilizowania i uporządkowania stosunków społecznych pod względem prawnym.
Nabycie własności w drodze zasiedzenia zostało uzależnione od spełnienia następujących przesłanek: władania nieruchomością jako posiadacz samoistny, upływu ustawowego terminu oraz dobrej lub złej wiary posiadacza.
W tym ogólnym zestawieniu naczelną przesłanką zasiedzenia jest posiadanie samoistne nieruchomości. Można tu odnieść się do pojęcia zawartego w definicyjnej normieart. 336 kc.Zgodnie z tym przepisem, posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto rzeczą faktycznie włada jak właściciel. Oczywiście w kontekście zasiedzenia mamy na uwadze posiadanie samoistne nie poparte jeszcze tytułem ( prawem ) własności.
Należy wskazać, iż stan posiadania współtworzą fizyczny element (corpus) władania rzeczą oraz intelektualny element zamiaru (animus) władania rzeczą dla siebie (animus rem sibi habendi).W przypadku posiadania samoistnego mamy na uwadzeanimus domini( posiadacz samoistny włada rzeczą „jak właściciel” ). Praktycznie zaś wypada kierować się – przy ustalaniu charakteru posiadania – manifestowanym na zewnątrz wobec otoczenia zachowaniem posiadacza. Według zewnętrznych znamion zachowania posiadacza można oceniać zarównocorpusjak teżanimus possidendi. Istotne znaczenie ma również rozpoznanie zdarzenia stanowiącego źródło nabycia posiadania. Wespół z dalszym zachowaniem posiadacza, manifestowanym na zewnątrz, pozwala określać rodzaj posiadania.
Kolejnym warunkiem zasiedzenia jest dobra lub zła wiara posiadacza. Dobra wiara nie stanowi samodzielnej przesłanki zasiedzenia nieruchomości. Nabycie posiadania w złej wierze nie wyklucza bowiem zasiedzenia. Jednakże odgrywa ona istotną rolę decydując o długości terminu zasiedzenia. Trzeba mianowicie pamiętać, że zasiedzenie następuje z upływem krótszego ( dwudziestoletniego ) terminu, gdy posiadanie zostało nabyte w dobrej wierze. Natomiast w razie uzyskania posiadania w złej wierze obowiązuje dłuższy ( trzydziestoletni ) termin zasiedzenia. Upływ tego określonego terminu, jest ostatnią z przesłanek zasiedzenia.
Decydujące znaczenie dla zasiedzenia ma stan dobrej lub złej wiary w chwili uzyskania posiadania. Pozostawanie w dobrej wierze w chwili nabycia posiadania przesądza o stosowaniu krótszego terminu zasiedzenia. Dłuższy termin zasiedzenia obowiązuje, gdy posiadacz pozostawał w złej wierze już w momencie nabywania posiadania. W konsekwencji w świetle powszechnie obecnie przyjętego poglądu, osoba, która weszła w posiadanie nieruchomości na podstawie umowy mającej na celu przeniesienie własności, zawartej bez zachowania formy aktu notarialnego, nie jest samotnym posiadaczem w dobrej wierze.
Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 14 października 1999 r. wydanym w sprawie I CKN 154/98 uzasadnieniu do tego postanowienia wskazał, że zasiedzenie jest sposobem nabycia własności lub ograniczonegoprawa rzeczowegoprzez nieuprawnionego posiadacza w wyniku długotrwałego, nieprzerwanego posiadania, tj. sprawowania władztwa nad rzeczą w imieniu własnym i z wolą czynienia tego dla siebie. Do nabycia własności w drodze zasiedzenia niezbędne są zatem dwie przesłanki, a mianowicie - samoistne, nieprzerwane posiadanie i upływ czasu przewidziany w ustawie. Dobra lub zła wiara samoistnego posiadacza nie stanowi przesłanki zasiedzenia, a ma jedynie wpływ na długość okresu, po upływie którego zasiedzenie następuje. Również kwestia przerwy biegu zasiedzenia aktualizuje się dopiero po stwierdzeniu, że przesłanki samoistnego i długotrwałego posiadania zostały spełnione.
Dla rozstrzygnięcia zatem sprawy o zasiedzenie nieruchomości pierwszorzędne znaczenie mają okoliczności pozwalające ustalić, czy i w jakim czasie nieruchomość znajdowała się we władaniu osoby ubiegającej się o zasiedzenie oraz jaka była wola tej osoby w aspekcie sprawowania władztwa właścicielskiego bądź z zamiarem innym. Towarzysząca posiadaczowi świadomość, że nie przysługuje mu prawo, którego treścią są czynności realizowane faktycznie przez niego, względnie, że prawo to przysługuje określonej, wiadomej mu osobie, nie stanowi przeszkody do uznania samoistności jego posiadania, ponieważ stanowi element wiedzy a nie woli i przesądza jedynie o braku dobrej wiary posiadacza, nie zaś o braku cech samoistności jego posiadania. Sama rzecz jest przedmiotem jedynie władania, a samo władanie rzeczą nie przesądza kwestii posiadania samoistnego. Wymagana jest tu, nadto, intencja osoby władającej analogiczna do tej, jaka charakterystyczna jest dla właściciela rzeczy. W związku z tym, nie samo władanie rzeczą, lecz wola osoby władającej decyduje o istnieniu oraz o przedmiocie i zakresie posiadania tej osoby na użytek rozważań w kwestii zasiedzenia.
Pojęcie dobrej i złej wiary budziło kontrowersje w literaturze prawniczej i orzecznictwie. Ostatecznie jednak przeważa rygorystyczna koncepcja dobrej wiary. W dobrej wierze jest posiadacz, który pozostaje w błędnym, ale usprawiedliwionym okolicznościami przeświadczeniu, że przysługuje mu prawo własności. Oczywiście, w przypadku zasiedzenia nieruchomości, chodzi o takie przeświadczenie w chwili uzyskania posiadania. Dobrą wiarę posiadacza wyłącza jego wiedza o rzeczywistym stanie prawnym ( stanie własności ) oraz jego niedbalstwo.
W uchwale składu 7 sędziów z dnia 6 grudnia 1991 r. wydanej w sprawie III CZP 108/91, mającej moc zasady prawnej, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że osoba, która weszła w posiadanie nieruchomości na podstawie umowy mającej na celu przeniesienie własności zawartej bez zachowania formy aktu notarialnego, nie jest posiadaczem w dobrej wierze.
W niniejszej sprawie bezspornym było, że Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna wW.M.wykonywała zarząd nieruchomością położoną wW.M.gminaG., w skład której wchodzidziałka nr (...), od 1961 r. W 1967 r. działka została przekazana(...)małż.K.z przeznaczeniem na budowę budynku mieszkalnego i gospodarczego. Budynki zostały pobudowane w 1967 r. i od tamtej pory małż.K.zajmują nieruchomość z wyłączeniem innych osób, jak również bez jakiejkolwiek ingerencji ze strony Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna wW.M.. Rola Spółdzielni ograniczyła się w czasie budowy do wsparcia członkaSpółdzielni (...), podobnie jak innych członków, przez pomoc w zakupie materiałów budowanych, ich transporcie, jak również pracach budowlanych, które wykonywała na koszt małż.K., ekipa budowlana Spółdzielni.
W świetle powyższych okoliczności uznać należy, że co najmniej od dnia 1 stycznia 1968 r. wnioskodawcy małż.K.byli posiadaczami samoistnymidziałki nr (...)położonej wW.M.gminaG., stanowiącej własność Skarbu Państwa. Okoliczność ta zatem stoi na przeszkodzie uznania, że zasiedzenie nastąpiło z upływem okresu przewidzianego wart. 172 kcz uwagi na wyłączenie możliwości zasiedzenia nieruchomości będących przedmiotem własności państwowej w okresie przed dniem 1 października 1990 r. wynikające z treściart. 177 kc.
Jak wskazano powyżej, w związku z uchyleniemart. 177 kcz dniem 1 października 1990 r. otworzyła się możliwość nabycia własności tego rodzaju nieruchomości w drodze zasiedzenia, z tym że, zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, jeżeli przed tym dniem istniał stan, który według przepisów dotychczasowych wyłączał zasiedzenie nieruchomości, a według przepisów obowiązujących po wejściu ustawy zmieniającej prowadzi do zasiedzenia, zasiedzenie biegnie od dnia wejścia jej w życie; jednakże termin ten ulega skróceniu o czas, w którym powyższy stan istniał przed wejściem w życie ustawy, lecz nie więcej niż o połowę.
Uznać zatem należy, że termin trzydziestoletni zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości uległ skróceniu o połowę i upłynął z dniem 1 października 2005 r. Rozpoczęcie terminu nastąpiło bowiem z dniem 1 października 2005 r., zaś – stosownie doart. 112 zd. 1 kc– termin oznaczony w tygodniach, miesiącach lub latach kończy się z upływem dnia, który nazwa lub datą odpowiada początkowemu dniowi terminu, a gdyby takiego dnia w ostatnim miesiącu nie było – w ostatnim dniu tego miesiąca.
Ponadto stwierdzić należy, że nabycie własności przedmiotowej działki nastąpiło na zasadach małżeńskiej wspólności ustawowej na rzecz(...)małż.K.. Należy podkreślić, że „dorobkiem małżonków” - a więc przedmiotem ich wspólności - są prawa majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (art. 31 krotzw. współposiadanie bezudziałowe składników majątku wspólnego ). Jest obojętne, czy małżonkowie przez cały okres zasiedzenia byli współposiadaczami nieruchomości, a nawet czy od początku byli małżeństwem. Liczy się jedynie pozostawanie w związku małżeńskim w momencie upływu terminu zasiedzenia. W związku z tym, żeR.iW.małż.P.pozostawali w dniu 1 października 2005 r. w związku małżeńskim, nie ma nawet znaczenia które z nich – w sposób widoczny na zewnątrz – było posiadaczem samoistnym działki, skoro było to posiadanie samoistne prowadzące do zasiedzenia.
W związku z powyższym Sąd stwierdził, że stwierdzić, że(...)małż.K.nabyli przez zasiedzenie na zasadach małżeńskiej wspólności ustawowej z dniem 1 października 2005 r. własność zabudowanej nieruchomości, położonej wW.M.gminaG., stanowiącej działkę oznaczoną w wypisie z rejestru gruntów jednostki ewidencyjnej(...)_5G.– obszar wiejski obręb(...)W.numerem 93, dla której Sąd Rejonowy w Ciechanowie Wydział VI Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą KW (...).
O kosztach postępowania Sąd na podstawieart. 520 § 1 kpc, pozostawiając strony przy kosztach przez nich poniesionych. Ponadto Sąd obciążył wnioskodawców kosztami postępowania związanymi z uzyskaniem dokumentacji geodezyjnej, o których orzeczono prawomocnym postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2022 r.