Sąd Okręgowy w Suwałkach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 98/22
Data wyroku: 2022-08-24 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Aneta Ineza Sztukowska

Sygn. akt I.Ca 98/22

UZASADNIENIE
(...) sp. z o.o.z siedzibą wW.wystąpił o: wpis prawa własności w wysokości 1/2 części na jego rzecz na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Ełku w sprawie I Co 206/20 z dnia 25.05.2021 r. przysądzającego prawo własności tego udziału w nieruchomości położonej przyul. (...)wE., wykreślenie wzmianek z działu III i hipotek z działu IV księgi wieczystej wskazanej nieruchomości.
Orzeczeniem z dnia 15.11.2021 r. Referendarz Sądowy w Sądzie Rejonowym w Ełku dokonał wpisu wykreślenia hipotek w dziale IV wksiędze wieczystej nr (...), prowadzonej dla nieruchomości położonej przyul. (...)wE.. Jako podstawy wykreślenia wskazano: podstawa wykreślenia nr(...)– umowa warunkowa sprzedaży udziału wynoszącego 1/2 części w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu położonego wE.przyul. (...)z dnia(...).08.2020 r. (nr Rep.(...)); podstawa wykreślenia nr(...)– umowa przeniesienia rzeczonego udziału wynoszącego 1/2 części w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu z dnia 30.10.2020 r. (nr Rep.(...); podstawa wykreślenia nr(...)– postanowienie Sądu Rejonowego w Ełku z dnia 25.05.2021 r. w sprawie I Co 206/20 w przedmiocie przysądzenia udziału wynoszącego 1/2 części w spółdzielczym własnościowym prawie do ww. lokalu mieszkalnego.
Skargę na powyższe orzeczenie wniósł Syndyk Masy UpadłościK. F.C., domagając się uchylenia zaskarżonego wpisu w całości. Skarżący wskazał, iż wobec braku ustanowienia hipotek na częściach ułamkowych nieruchomości a nie na całej nieruchomości, wskazane w orzeczeniu podstawy wpisu (wykreśleń), w tym postanowienie o przysądzeniu własności ułamkowej części nieruchomości – nie mogło naruszyć obciążających ją hipotek wpisanych przed powstaniem współwłasności (art. 1013 k.p.c.).
Postanowieniem z dnia 24.01.2022 r. Sąd Rejonowy w Ełku V Wydział Ksiąg Wieczystych uchylił wpis referendarza sądowego z dnia 15.11.2021 r. w całości w zakresie wykreślenia hipotek z działu IV księgi wieczystej (pkt 1.) oraz oddalił wniosek(...) sp. z o.o.z siedzibą wW.z dnia 27.09.2021 r. o wykreślenie hipotek z działu IV księgi wieczystej (pkt 2.) (sygn. akt Dz. KW(...), Nr Rep.KW (...)).
Powyższe postanowienie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne, poczynione na podstawie: aktów notarialnych (k. 24-26v, 134-138v, 141-144v), wniosków o wpis w księdze wieczystej wraz z załącznikami (k. 28-31, 44-47), zawiadomień (k. 39-40, 49-50), wyroku (k. 95-95v), postanowień (k.154, 166):
M. O.iK. O.pozostawali na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej właścicielami spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego nieruchomości położonej wE.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy w Ełku prowadzi KW nr(...). W dziale IV księgi wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości ujawnione zostały na rzecz wierzyciela hipotecznegoBanku (...) S.A.z siedzibą wW.Oddział wE.następujące hipoteki: umowna zwykła na sumę 79.298,39 CHF, umowna kaucyjna do kwoty 18.238,63 CHF, umowna zwykła na sumę 50.505,05 zł oraz umowna kaucyjna do kwoty 12.626,26 zł.
Wyrokiem z dnia 02.06.2011 r. Sąd Okręgowy w Suwałkach w sprawie o sygn. akt I.C 196/11 rozwiązał przez rozwód małżeństwoM. O.iK. O..
Postanowieniem z dnia 23.11.2020 r. Sąd Rejonowy Katowice-Wschód w Katowicach w sprawie X GU(...)ogłosił upadłość dłużnikaK. O..
W dniu(...).08.2020 r.(...) sp. z o.o.z siedzibą wW.zawarli w formie aktu notarialnego (Rep. A nr(...)) przed notariuszemW. U.umowę warunkowej sprzedaży udziału w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu położonym wE.przyul. (...), a następnie umową przeniesienia udziału w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu z dnia 30.10.2020 r. (Rep. A nr(...)) przysługującyM. O.udział w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu przeniesiony został na(...) sp. z o.o.z siedzibą wW..
Sąd Rejonowy w Ełku postanowieniem z dnia 25.05.2021 r. w sprawie I Co 206/20 przysądził prawo własności udziału w wysokości 1/2 części w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego położonego wE.przyul. (...), wpisanego do rejestru lokaliSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wE., o ww. nr księgi wieczystej, a przysługujące dotychczasK. O., na rzecz nabywcy(...) sp. z o.o.z siedzibą wW.za cenę 86.250,00 zł, która została uiszczona w całości.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy doszedł do przekonania, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, albowiem nie zaistniały podstawy do wykreślenia hipotek z działu IV księgi wieczystej wskazanej powyżej nieruchomości.
Sąd Rejonowy na wstępie powołał się na treśćart. 1000 § 1 k.p.c., zgodnie z którym zasadą jest, że z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności wygasają wszelkie prawa i skutki ujawnienia praw i roszczeń osobistych ciążące na nieruchomości. Na miejsce tych praw powstaje prawo do zaspokojenia z ceny nabycia z pierwszeństwem przewidzianym w przepisach o podziale ceny uzyskanej z egzekucji. W konsekwencji, zgodnie zart. 1003 § 1 k.p.c.prawomocne postanowienie o przysądzeniu własności wraz z planem podziału sumy uzyskanej z egzekucji jest tytułem do wykreślenia w księdze wieczystej lub w zbiorze dokumentów wszelkich praw, które według planu podziału wygasły.
W ocenie tego Sądu, istnieje jednak wyjątek od wskazanej wyżej zasady, określony wart. 1013 k.p.c., zgodnie z którym postanowienie o przysądzeniu własności ułamkowej części nieruchomości nie narusza obciążających ją hipotek wpisanych przed powstaniem współwłasności (tj. przedmiotowa hipoteka nie wygaśnie i nie powstanie prawo do zaspokojenia się wierzyciela z sumy uzyskanej z egzekucji, a pozostająca w mocy hipoteka obciąży udział nabywcy w nieruchomości w takim samym stopniu jak poprzednio udział dłużnika). Prawomocne postanowienie o przysądzeniu własności ułamkowej części nieruchomości nie wywołuje zatem żadnych skutków względem obciążających ją hipotek wpisanych przed powstaniem współwłasności, co oznacza, że nabywca będzie ponosił odpowiedzialność rzeczową i będzie zobowiązany spłacić hipoteki powstałe przed powstaniem współwłasności (por. H. Pietrykowski, [w:] Emiński, Komentarz KPC, t. 4, 2009, s. 540).
Następnie, Sąd I instancji podkreślił, iż w stanie faktycznym niniejszej sprawy zastosowanie znajduje wyjątek, o którym mowa wart. 1013 k.p.c., albowiem wszystkie ujawnione hipoteki w dziale IV księgi wieczystej wpisane zostały przed powstaniem współwłasności nieruchomości, do której doszło na skutek wyroku Sądu Okręgowego w Suwałkach w sprawie I.C 196/11 z dnia 02.06.2011 r. orzekającego rozwód ówczesnych właścicieli nieruchomości i hipoteki te obejmowały całą nieruchomość. Fakt, iż(...) sp. z o.o.z siedzibą wW.pozostaje aktualnie jedynym właścicielem nieruchomości objętejksięgą wieczystą o nr (...), w tym na skutek prawomocnego postanowienia o przysądzeniu prawa własności nieruchomości, nie oznacza, że zachodzą podstawy określone wart. 1000 k.p.c.pozwalające na przyjęcie, że hipoteki obciążające wskazaną nieruchomość wygasły, albowiem aktualny właściciel nieruchomości nabył prawo własności nie jednorazowo, a każdorazowo wyłącznie w zakresie udziału w wysokości 1/2 części, w tym w drodze umowy sprzedaży (warunkowej z dnia 31.08.2020 r. i przeniesienia prawa własności z dnia 30.10.2020 r.) oraz w drodze postanowienia o przysądzeniu własności nieruchomości z dnia 25.05.2021 r.
Mając zatem na względzie, że postanowienie Sądu Rejonowego w Ełku z dnia 25.05.2021 r. w sprawie I Co 206/20 przysądzające spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego objętegoksięgą wieczystą o nr (...)dotyczyło wyłącznie udziału w wysokości 1/2 części – w ocenie Sądu Rejonowego – przyjąć należy, że postanowienie to nie naruszyło obciążających nieruchomość hipotek powstałych przed powstaniem współwłasności. Stąd też Sąd ten na podstawieart. 5181k.p.c.orzekł jak w sentencji postanowienia.
Apelację od powyższego postanowienia wywiódł wnioskodawca(...) sp. z o.o.z siedzibą wW., zaskarżając go w całości i zarzucając mu przy tym:

1
naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na treść wydanego postanowienia w postaciart. 1013 k.p.c.poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że nie zachodzą podstawy do dokonania wykreślenia z działu IV księgi wieczystej hipotek ustanowionych na rzeczBanku (...) S.A.z siedzibą wW.na całej nieruchomości przed powstaniem współwłasności w sytuacji, gdy(...) sp. z.o.o.z siedzibą wW.pozostaje aktualnie jedynym uprawnionym do spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, dla którego prowadzona jestksięga wieczysta o nr (...), wprawdzie takim, który nabył spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego na podstawie postanowienia o przysądzeniu własności nieruchomości i umowy przeniesienia własności zawartej w drodze sprzedaży udziału z wolnej ręki przez syndyka masy upadłości w prowadzonym przez niego postępowaniu upadłościowym upadłejM. O.;

2
naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na treść wydanego postanowienia w postaciart. 233 k.p.c.poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zebranego materiału dowodowego skutkujące błędnym przyjęciem, iż nie spełnione zostały warunki do dokonania wykreślenia hipotek z działu IV księgi wieczystej;

3
naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na treść wydanego postanowienia w postaciart. 6269k.p.c.w zw. zart. 6262k.p.c.poprzez uznanie, że wniosek(...) sp. z.o.o.z siedzibą wW.nie zasługiwał na uwzględnienie w zakresie wykreślenia hipotek z działu IV księgi wieczystej w sytuacji, gdy z dokumentów dołączonych do wniosku wynikało, że zachodzą podstawy określone wart. 1000 k.p.c., pozwalające na przyjęcie, że hipoteki obciążające nieruchomość wygasły;

4
naruszenie przepisów prawa materialnego w postaciart. 313 prawa upadłościowegopoprzez jego niezastosowanie i nie przyjęcie, że sprzedaż dokonana w postępowaniu upadłościowym ma skutki sprzedaży egzekucyjnej w sytuacji, gdy zbycie udziału 1/2 przysługującegoM. O.i wchodzącego w skład masy upadłości zostało dokonane w trybie z wolnej ręki przez syndyka masy upadłości w ramach prowadzonego przez niego postępowania upadłościowego upadłejM. O..

W świetle powyższego, wnioskodawca domagał się zmiany skarżonego postanowienia poprzez dokonanie wpisu zgodnie ze złożonym wnioskiem w zakresie wykreślenia hipotek z działu IV księgi wieczystej oraz zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych; ewentualnie zaś uchylenia skarżonego postanowienia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd I instancji.
Uczestnicy postępowania Syndyk Masy UpadłościK. O.–(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wW.nie wnieśli odpowiedzi na apelację.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja wnioskodawcy jako niezasadna podlegała oddaleniu.
Na wstępie zaznaczyć należy, iż Sąd pierwszej instancji należycie ustalił stan faktyczny przedmiotowej sprawy oraz trafnie wyjaśnił podstawę prawną orzeczenia z przytoczeniem prawidłowych przepisów prawa. Z tych przyczyn Sąd odwoławczy podzielił i przyjął za własne ustalenia faktyczne i wnioski podjęte przez Sąd Rejonowy. Nie zachodziła zatem potrzeba ich ponownego przytaczania, a odnieść się należało jedynie do zarzutów apelacji.
Podniesione w apelacji zarzuty zmierzały do wykazania, iż zostały spełnione przesłanki do wykreślenia hipotek z działu IV księgi wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Ełku o nr(...)dla nieruchomości położonej przyul. (...)wE.. Rozpatrując w pierwszej kolejności zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego, nie należało zgodzić się ze stanowiskiem apelującego, iż Sąd I instancji uchybił przepisomart. 233 § 1 k.p.c.
Odnosząc się do zarzutu prawa procesowegoart. 233 § 1 k.p.c., wskazać należy, że skuteczne jego postawienie wymaga wykazania, iż Sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Zarzut dowolnego i fragmentarycznego rozważenia materiału dowodowego wymaga dla swej skuteczności konkretyzacji, i to nie tylko przez wskazanie przepisów procesowych, z naruszeniem których apelujący łączy taki skutek, lecz również przez określenie, jakich dowodów lub jakiej części materiału zarzut dotyczy, oraz podania przesłanek dyskwalifikacji postępowania Sądu pierwszej instancji w zakresie oceny poszczególnych dowodów, na tle znaczenia całokształtu materiału dowodowego oraz w zakresie przyjętej podstawy orzeczenia.
Zarzut obrazy przepisuart. 233 § 1 k.p.c.nie może polegać jedynie na zaprezentowaniu własnych, korzystnych dla apelującego ustaleń stanu faktycznego, dokonanych na podstawie własnej, korzystnej dla apelującego oceny materiału dowodowego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2002 r. w sprawie II CKN 572/99, LEX nr 53136). Zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.mógłby się okazać skuteczny tylko w wypadku wykazania, że zastosowane przez Sąd kryteria oceny wiarygodności były oczywiście błędne (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 2002 r. w sprawie V CKN 1446/00, LEX nr 55167). Konieczne jest zatem wskazanie przyczyn dyskwalifikujących postępowanie Sądu w tym zakresie.
W szczególności strona winna wskazać, jakie kryteria naruszył Sąd przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłusznie im je przyznając (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 13 września 2012 r. w sprawie I ACa 445/12, Legalis nr 741055). Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie Sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo - skutkowych, to przeprowadzona przez Sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona.
Przenosząc powyższe rozważania prawne na grunt sprawy niniejszej należy zauważyć, iż apelujący(...) sp. z o.o.z siedzibą wW., powołując się na naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.poprzestał jedynie na ogólnym sformułowaniu zarzutu dokonania przez Sąd I instancji dowolnej nie zaś swobodnej oceny zebranego materiału dowodowego, nie konkretyzując jednocześnie, jakie dowody zostały w ten sposób ocenione i jakie zasady oceny dowodów zostały przy tym naruszone. Sąd Okręgowy uznał za prawidłowe wnioski wyprowadzone przez Sąd Rejonowy w przedmiocie braku podstaw do wykreślenia hipotek ze wskazanej powyżej księgi wieczystej. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego bezsprzecznie wynika, żeM. O.iK. O.pozostawali właścicielami lokalu mieszkalnego położonego wE.przyul. (...)(KW nr(...)) na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej. Na skutek kredytów zaciągniętych przez małżonków, w dziale IV księgi wieczystej ww. lokalu ustanowiono celem zabezpieczenia hipoteki umowne zwykłe i kaucyjne na rzeczBanku (...) S.A.z siedzibą wW.. Następnie, na mocy wyroku z dnia 02.06.2011 r. Sąd Okręgowy w Suwałkach rozwiązał przez rozwód małżeństwoM. O.iK. O., zaś małżonkowie stali się współwłaścicielami spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego w udziale 1/2 części objętego KW nr(...). Postanowieniami z 2016 r. i 2020 r. ogłoszono upadłość odpowiednio wobec dłużnikówM. O.iK. O.. Ostatecznie umową z dnia 30.10.2020 r. (Rep. A nr(...))(...) sp. z o.o.z siedzibą wW.nabył od syndyka upadłejM. O.udział wynoszący 1/2 części w spółdzielczym własnościowym prawie dolokalu nr (...)położonego wE.przyul. (...), zaś na skutek postępowania egzekucyjnego prowadzonego z wniosku wierzyciela(...) S.A.z siedzibą wW.przeciwko dłużnikowiK. O., po skutecznej licytacji prawomocnym postanowieniem z dnia 25.05.2021 r. Sąd Rejonowy w Ełku przysądził udział 1/2 części w spółdzielczym własnościowym prawie do ww. lokalu mieszkalnego na rzecz nabywcy(...) sp. z o.o.z siedzibą wW.(sygn. akt I Co 206/20).
Reasumując powyższe – w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie niniejszej nie sposób przyjąć, by Sąd I instancji rozstrzygnął spór z naruszeniemart. 233 § 1 k.p.c.
Sąd Okręgowy nie podzielił ponadto podnoszonych przez apelującego zarzutów tyczących się naruszenia przepisów prawa w postaciart. 1013 k.p.c.,art. 6269k.p.c.w zw. zart. 6262k.p.c.iart. 1000 k.p.c.(błędnie wskazanych jako zarzuty prawa procesowego) orazart. 313 ustawy – Prawo upadłościowez dnia 28.02.2003 r. (Dz.U. Nr 60, poz. 535 ze zm.).
W rozpoznawanej sprawie apelujący(...) sp. z o.o.z siedzibą wW.jako podstawę swojego roszczenia (tj. wniosek o wykreślenie z działu IVksięgi wieczystej o nr (...)obciążających ją hipotek na rzecz(...) S.A.z siedzibą wW.) wskazałart. 1000 § 1 k.p.c.w zw. zart. 1003 § 1 k.p.c., zgodnie z którymi z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności wygasają wszelkie prawa i skutki ujawnienia praw i roszczeń osobistych ciążące na nieruchomości. Na miejsce tych praw powstaje prawo do zaspokojenia z ceny nabycia z pierwszeństwem przewidzianym w przepisach o podziale ceny uzyskanej z egzekucji. Natomiast prawomocne postanowienie o przysądzeniu własności wraz z planem podziału sumy uzyskanej z egzekucji jest tytułem do wykreślenia w księdze wieczystej lub w zbiorze dokumentów wszelkich praw, które według planu podziału wygasły. Sąd Rejonowy, biorąc pod uwagę prawidłowo ustalony stan faktyczny słusznie jednak wskazał, iż w sprawie niniejszej należałoby zastosowaćart. 1013 k.p.c.Stanowi on, że postanowienie o przysądzenie własności ułamkowej części nieruchomości nie wywiera żadnych skutków prawnych wobec obciążeń hipotecznych, które zostały wpisane przed powstaniem współwłasności. Chodzi oczywiście o powstanie współwłasności ułamkowej bez względu na źródło jej powstania i wielkość udziału. Oznacza to, że hipoteki wpisane przed powstaniem tej współwłasności utrzymują się na nieruchomości także po przysądzeniu własności. W ocenie Sądu Okręgowego, nie ma przy tym znaczenia stanowisko wyrażone przez apelującego, że zachodzą podstawy do wykreślenia hipotek z księgi wieczystej, albowiem(...) sp. z.o.o.z siedzibą wW.pozostaje aktualnie jedynym uprawnionym do spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, dla którego prowadzona jestksięga wieczysta o nr (...). Z przytoczonych powyżej przepisów nie wynika, aby okoliczność ta wpływała w jakikolwiek sposób na wykreślenie hipotek obciążających nieruchomość, gdyż przesłanki wygaśnięcia obciążenia hipotecznego i jego wykreślenia z księgi wieczystej zostały wprost wyrażone wart. 1000 § 1 k.p.c.w zw. zart. 1003 § 1 k.p.c.i jak wynika z tych przepisów odpowiednio są nimi: uprawomocnienie się postanowienia o przysądzeniu własności obciążonej nieruchomości, prawomocne postanowienie o przysądzeniu własności wraz z planem podziału sumy uzyskanej z egzekucji. Skoro jednak w sprawie niniejszej(...) sp. z.o.o.z siedzibą wW.nabył udziały w wysokości po 1/2 części w przedmiotowym lokalu na podstawie umowy sprzedaży udziału w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu oraz na podstawie prawomocnego orzeczenia sądowego w przedmiocie przysądzenia udziału w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu (a zatem nie cały lokal mimo iż obecnie jest właścicielem całości lokalu) to winien mieć tutaj zastosowanieart. 1013 k.p.c.Wpisane zatem na ww. nieruchomości (nie zaś na udziałach w nieruchomości) hipoteki przed powstaniem współwłasności pozostają w mocy, a zatem nie mogą zostać wykreślone z działu IV księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości.
Następnie, nie należy również podzielić zarzutu apelującego jakoby Sąd I instancji błędnie nie zastosowałart. 313 prawa upadłościowegoi tym samym nie przyjął, że sprzedaż dokonana w postępowaniu upadłościowym ma skutki sprzedaży egzekucyjnej w sytuacji, gdy zbycie udziału 1/2 przysługującegoM. O.i wchodzącego w skład masy upadłości zostało dokonane w trybie z wolnej ręki przez syndyka masy upadłości w ramach prowadzonego przez niego postępowania upadłościowego upadłejM. O.. Zastosowanieart. 313 prawa upadłościowegona gruncie tejże sprawy nie miałoby bowiem żadnego znaczenia w przypadku, gdy wust. 6tego przepisu ustawodawca wskazał, iż do sprzedaży ułamkowej części nieruchomości odpowiednie zastosowanie mają również przepisy m.in.art. 1013 k.p.c.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy uznając apelację za nieuzasadnioną, na podstawieart. 385 k.p.c., orzekł o jej oddaleniu.

SSO Aneta Ineza Sztukowska