Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII U 3651/19
Data wyroku: 2021-10-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Monika Rosłan-Karasińska
Słowa kluczowe: Wysokość emerytury
Podstawa prawna: art. 13b Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 października 2021 r.
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracyi Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSO Monika Rosłan - Karasińska
Protokolant: sekr. sądowy Marta Jachacy
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2021 r. w Warszawie
sprawyZ. P. (1)
przeciwko Dyrektorowi Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wW.
o wysokość emerytury policyjnej
na skutek odwołaniaZ. P. (1)
od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wW.
z dnia 27 lipca 2017 r. nr(...),(...)

1
oddala odwołanie;

2
zasądza od odwołującego sięZ. P. (1)na rzecz organu rentowego Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wW.kwotę 180,00 zł (sto osiemdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

SSO Monika Rosłan - Karasińska
Sygn. akt VII U 3651/19

UZASADNIENIE
W dniu 8 września 2017 r.

Z. P. (1)
złożył odwołanie od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 lipca 2017 r. nr(...),(...)zaskarżając ją w całości zarzucił decyzji przywołanie błędnej podstawy prawnej tj.art. 15cw zw. zart. 32 ust. 1 pkt 1z jednoczesnym naruszeniemart. 33 ust. 1, który określa wyłączne przesłanki takiej decyzji , a w konsekwencji bezprawne ponowne jej ustalenie w drastycznie obniżonej wysokości. Ponadto odwołujący zarzucił naruszenie przepisówKonstytucji RPoraz Protokołu nr 1 doKonwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolnościpoprzez arbitralne obniżenie osobistych praw majątkowych odwołującego, naruszenie jego godności, prawa do ochrony czci i dobrego imienia oraz prawa do prywatności i prawa do poszanowania życia rodzinnego oraz wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie mu świadczenia emerytalnego w dotychczasowej wysokości, tj. w kwocie 10.686,91 zł oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu odwołujący podniósł, że od 1 lipca 1979 r. do 31 lipca 1990 r. pełnił służbę w strukturach Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Departament(...), w tym od 1979 r. do 1980 r. pełnił służbę przygotowawczą w(...)Urzędzie Spraw Wewnętrznych wS.. Zdaniem odwołującego przepisy ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym, wprowadzone z mocy nowelizacji ustawy z 16 grudnia 2016 r., będące podstawą zaskarżonej decyzji są sprzeczne zKonstytucją RPiKonwencją o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolnościi narusza jego podstawowe prawa, zasadę ochrony praw nabytych i zasadę sprawiedliwości społecznej

    (odwołanie z dnia 8 września 2017 r., k. 3-17 a.s.).

W odpowiedzi na odwołanieDyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji,zastępowany przez pełnomocnika, wniósł o jego oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Uzasadniając stanowisko organu rentowego pełnomocnik wyjaśnił, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z zasadami obliczania wysokości emerytury określonymi w art. 15c ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy oraz w oparciu o informację o przebiegu służby ubezpieczonego sporządzoną przez Instytut Pamięci Narodowej, z której wynika, że ubezpieczony w okresie od 1 lipca 1979 r. do 31 lipca 1990 r. pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ww. ustawy. W związku z powyższym skarżoną decyzją organ emerytalno-rentowy dokonał ponownego przeliczenia przysługującego ubezpieczonemu świadczenia. Pełnomocnik Dyrektora ZER MSWiA podniósł przy tym, że informacja z IPN o przebiegu służby odwołującego była wiążąca przy wydaniu przedmiotowej decyzji. Wskazał także, że biorąc pod uwagę powołane uregulowania prawne, nie ma podstaw do uwzględnienia roszczeń odwołującego(odpowiedź na odwołanie z dnia 27 sierpnia 2018 r., k. 18 – 21 a.s.).
Postanowieniem z dnia 25 lutego 2019 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie(...)Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyznaczył do rozpoznania sprawy Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie(postanowienie z dnia 25 lutego 2019 r., k. 39 a.s.).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Z. P. (1)został przyjęty do służby w Milicji Obywatelskiej z dniem 1 lipca 1979 r. na stanowisko inspektora Wydziału(...)Służby Bezpieczeństwa Komendy(...)Milicji Obywatelskiej wS.. W opinii służbowej z dnia 3 stycznia 1980 r. wskazano, że odwołujący jest oceniany pozytywnie i po przeszkoleniu może być bardzo dobrym pracownikiem operacyjnym. W dniu 11 lipca 1981 r. uzyskał dyplom ukończenia rocznegoStudium (...)w roku 1980/1981 i uzyskał bardzo dobrą ocenę końcową. W dniu 30 maja 1981 r. zawnioskowano o nadanie mu stopnia MO – podporucznika. Z dniem 1 lipca 1982 r. został mianowany funkcjonariuszem stałym Wydziału(...). We wniosku o mianowanie wskazano, że dobrze realizował zlecone mu zadania operacyjne, samodzielnie prowadził 4 rozpracowania i 19 spraw wstępnych. Jako członek partii(...)brał udział w życiu społeczno-politycznym jednostki. W dniu 29 października 1981 r. zawnioskowano o wystawienieZ. P. (1)służbowej legitymacji operacyjnej na nazwiskoZ. P. (2). W okresie 14-17 października 1983 r., 21-24 listopada 1983 r., 23-26 stycznia 1984 r., 26-29 lutego 1984 r., 28 kwietnia 2 maja 1984r., 20-23 maja 1984 r., 17-21 czerwca 1984 r., 26-29 sierpnia 1984 r. był delegowany na wyjazdy służbowe doW.

    (akta IPN: wniosek personalny o przyjęcie do Milicji Obywatelskiej k. 114, opinia służbowa, k. 124, dyplom , k. 125, wniosek o nadanie stopnia MO, k. 133-134, wniosek personalny, k. 137, raport z 10 października 1983 r., k. 140, raport z 17 listopada 1983 r., k. 142, raport z 20 stycznia 1984 r., k. 143, raport z 22 lutego 1984 r., k. 144, raport z 26 kwietnia 1984 r., k. 145, raport z 18 maja 1984r., k. 146, raport z 13 czerwca 1984 r., k. 147, raport z 21 sierpnia 1984r., k. 152, wniosek o legitymację, k. 135).

W dniu 1 czerwca 1983 r.Z. P. (1)(...)przystąpił do egzaminu z języka francuskiego i uzyskał wynik dostateczny plus. Na wniosek z 15 czerwca 1983 r. mianowano go na stanowisko inspektora Wydziału(...). W uzasadnieniu wniosku dyrektor Departamentu(...)MSW podniósł, że odwołujący posiada opanowaną wiedzę zawodową, potrafi umiejętnie rozwiązywać sytuacje operacyjne. Samodzielnie prowadzi 4 rozpracowania operacyjne i 1 osobę - kontakt oraz 38 spraw wstępnych. W okresie 3 lat pracy w Departamencie(...)MSW brał czynny udział w pracy pozyskując 1 agenta i dwie osoby - kontakty, uczestniczył w przygotowaniu cyklu programów TV kompromitujących główny obiekt rozpracowania Wydziału prowadząc rozmowy sondażowe z obcymi obywatelami, jego postawa moralno-polityczna została oceniona bez zastrzeżeń. Z dniem 8 sierpnia 1984 r. odwołujący został skierowany na stanowisko attaché w Konsulacie Generalnym PRL wP.do wykonywania zadań wywiadowczych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że posiada on dobre przygotowanie teoretyczne i praktyczne do pracy operacyjnej, pozyskał 4 agentów, w tym 3 zagranicznych. Do wniosku została dołączona opinia członka(...), w której wskazano, że w okresie 1981-1984 wykazał się dużą aktywnością w życiu organizacji partyjnej, biorąc udział w przygotowywaniu szkoleń o charakterze ideologiczno-politycznym oraz pracach komisji wnioskowych. W trakcie pracy w rezydenturze wP.jako oficer operacyjny odwołujący posiadał pseudonim(...). Z dniem 1 września 1988 r. odwołujący wrócił na stałe do kraju z placówki zagranicznej
    (akta IPN: protokół komisji egzaminacyjnej, k. 139,wniosek z 29 czerwca 1984r., k. 148, opinia członka(...), k. 151, wniosek z 18 października 1984 r., k. 153, informacja z 5 września 1988r., k. 155, wniosek personalny z 15 czerwca 1983 r., k. 138; zeznaniaZ. P. (1), k. 155 a.s.).

W opinii służbowej za okres 20 października 1984 r. – 1 października 1988 r. oceniono, że odwołujący jest dobrze przygotowany do pracy operacyjnej, umiejętnie organizuje warsztat pracy operacyjnej wykorzystując odpowiednie formy i metody pracy wywiadowczej, pogłębił znajomość języka francuskiego, przejawia inicjatywę w działaniach operacyjno – informacyjnych, cechuje go pracowitość i odpowiedzialność. Ostatnie 4 lata pracował na odpowiedzialnym stanowisku w rezydenturze zagranicznej wywiązując się w pełni zadowalająco z obowiązków służbowych zarówno w pracy operacyjnej jak i oficjalnej w instytucji przykrycia. Odwołujący był oceniany pozytywnie. Po powrocie do kraju w dniu 1 września 1988 r. odwołujący został skierowany do dalszej pracy w Wydziale(...)Departamentu(...)MSW. W okresie 21-23 września 1989r., 28-30 września 1989 r. odwołujący realizował zadania wywiadowcze na terenieB.. W dniu 26 września 1989 r.Z. P. (1)po raz kolejny przystąpił do egzaminu z języka francuskiego i uzyskał wynik bardzo dobry
    (akta IPN: opinia służbowa k. 156-159, raport z 11 września 1989, k. 161, raport z 27 września 1989, k. 163, protokół komisji egzaminacyjnej, k. 164, indywidualna karta przeglądu kadrowego, k. 166 - 168).

Z dniem 20 kwietnia 1990 r. w związku z planowanym przejściem do pracy w instytucji przykrycia MSW – Departament Łączności odwołujący został przeniesiony na etat 013 w dyspozycji Wydziału(...)Departamentu(...)MSW. Następnie został skierowany do pracy w Urzędzie Ochrony Państwa. W dniu 4 września 1990 r. komisja kwalifikacyjna wydała opinię, zgodnie z którą odwołujący odpowiada wymogom przewidzianym dla funkcjonariusza lub pracownika Ministerstwa Spraw Wewnętrznych zgodnie z § 7 i 8 uchwały nr 69 Rady Ministrów z dnia 21 maja 1990 r. w sprawie przyjmowania byłych funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa do Urzędu Ochrony Państwa i innych jednostek organizacyjnych podległych Ministrowi Spraw Wewnętrznych oraz zatrudniania ich w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Z dniem 1 stycznia 1991 r. odwołujący został przyjęty do służby w(...)na stanowisko inspektora(...)

    (akta IPN: raport, k. 165, indywidualna karta przeglądu kadrowego, k. 166 - 168; opinia, k. 131 a.s.; informacja o przebiegu służby, k. 132 a.s.).

Decyzją Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 12 lipca 2016 r. nr ewid.(...)Z. P. (1)przyznano prawo do emerytury policyjnej od dnia 1 czerwca 2016 r. Wysokość emerytury na dzień jej przyznania wynosiła 10.640,09 zł brutto. Na dzień 11 maja 2017 r. wysokość emerytury ubezpieczonego wynosiła 10.686,91 zł brutto
     (decyzje Dyrektora ZER MSWiA: z 12 lipca 2016 r., z 11 maja 2017 r. – nienumerowane karty a.r.).

Pismem z dnia 27 kwietnia 2017 r. Instytut Pamięci Narodowej poinformował Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA, że na podstawie posiadanych akt osobowychZ. P. (1)w okresie od 1 lipca 1979 r. do 31 lipca 1990 r. pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której jest mowa wart. 13b ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Służby Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin(informacja o przebiegu służby z 27 kwietnia 2017 r. -nienumerowane karty a.r.).
W związku z powyższym Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wydał w dniu 27 lipca 2017 r. nr(...),(...)na mocy której, w oparciu o art. 15c w zw. z art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, ustalił wysokość emeryturyZ. P. (1)w kwocie 2.069,02 zł
    (decyzja Dyrektora ZER MSWiA z27 lipca 2017 r. -
    nienumerowane karty a.r.).

Sąd ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, w tym w aktach organu rentowego oraz akt służbowych odwołującego z okresu służby w Ministerstwie Spraw Wewnętrznychz lat 1979-1990. Dokumenty, na których Sąd oparł swoje ustalenia, zasługiwaływ całości na uwzględnienie. Ich wiarygodności nie kwestionował zarówno odwołujący, jak i organ rentowy w toku postępowania sądowego. W toku postępowania Sąd przeprowadził dowód z przesłuchania odwołującego, przy czym konfrontując ten dowód z treścią zgromadzonej dokumentacji, Sąd dał wiarę odwołującemu jedynie w zakresie ogólnego opisu przebiegu służby, oraz w zakresie jakim zeznał, że samodzielnie pozyskiwał osoby – kontakty w trakcie pracy jako oficer wywiadowczy. W zakresie jakim twierdził, że jego praca nie była doceniana i była średnio oceniania Sąd nie dał mu wiary, bowiem co innego wynika z opinii służbowych, gdzie był pozytywnie oceniany w rezydenturze zagranicznej wywiązując się w pełni zadowalająco z obowiązków służbowych zarówno w pracy operacyjnej jak i oficjalnej w instytucji przykrycia. Wobec powyższego Sąd uznał ustalone fakty za wystarczające do wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie podlegało oddaleniu.
Na wstępie podkreślić należy, że ubezpieczony kwestionował możliwość uznania, by służba, jaką pełnił w latach 1979-1990 była wykonywana na rzecz państwa totalitarnego. Podnosił przy tym szereg zarzutów sprzeczności zastosowanego przepisuart. 15c ustawy z dnia 18 lutego 1994r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin(Dz. U. z 2020r., poz. 723 ze zm.) -dalej jako ustawa zaopatrzeniowa - z normamiKonstytucji Rzeczpospolitej Polskieji przepisamiKonwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.
Powołane, zastosowane wobec ubezpieczonego, przepisy wprowadzono na mocy art. 1 ustawy nowelizującej z 16 grudnia 2016r. o zmianieustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin(Dz. U. 2016r., poz. 2270),zwanej dalej ustawą zmieniającą i jest to już druga regulacja powodująca obniżenie emerytur, a teraz także rent inwalidzkich osobom, które pełniły „służbę w organach bezpieczeństwa PRL”. Obecnie pojęcie to zastąpiono pojęciem „służby na rzecz państwa totalitarnego”, art. 15c wskazuje bowiem, że w przypadku osoby, która pełniła „służbę na rzecz totalitarnego państwa” i która pozostawała w służbie przed dniem 2 stycznia 1999r., emerytura wynosi: 0% podstawy wymiaru - za każdy rok tej służby, a poza tym, emerytury nie podwyższa się zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 i 3 ustawy nowelizowanej, jeżeli okoliczności uzasadniające podwyższenie wystąpiły w związku z pełnieniem służby na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b. Jednocześnie ustawodawca wprowadził ograniczenie, zgodnie z którym wysokość emerytury ustalonej zgodnie z art. 15c ust. 1 i 2 nie może być wyższa niż miesięczna kwota przeciętnej emerytury wypłaconej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Należy wspomnieć, że w rozwiązaniach, poprzedzających ustawę nowelizującą z 16 grudnia 2016r., przyjętych wcześniej w ustawie z dnia 23 stycznia 2009r.(Dz. U. z 2009r., Nr 24, poz. 245)obniżono po raz pierwszy wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury za każdy rok służby w organach bezpieczeństwa państwa do 1990r. z 2,6% do 0,7%.
Zarówno Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 20 stycznia 2010r. (sygn. Kp 6/09), jak i Europejski Trybunał Praw Człowieka w decyzji z dnia 14 maja 2013r. (15189/10, Lex nr 1324219) uznały wówczas, że nowe rozwiązania nie nałożyły na tę grupę emerytów nadmiernego obciążenia i dotyczyły jedynie praw nabytych niesłusznie, a więc nie można skuteczne kwestionować ich konstytucyjności. W przywołanym orzeczeniu Trybunał Praw Człowieka podkreślił również, że rozpatrywał już sprawy, w których pojawiał się problem uprzywilejowanej pozycji w sferze praw emerytalnych członków elity komunistycznej i policji politycznej w krajach postkomunistycznych oraz potwierdził prawo ustawodawcy chcącego wyeliminować niesprawiedliwe lub nadmierne świadczenia z ubezpieczeń społecznych, dążącego do likwidacji przywilejów byłych funkcjonariuszy reżimów totalitarnych do tego rodzaju działań. Równocześnie Trybunał zwrócił uwagę, że podjęte środki nie mogą być nieproporcjonalne. Rozważania jakie zostały poczynione przez Trybunał Konstytucyjny oraz Europejski Trybunał Praw Człowieka na gruncie poprzedniej „ustawy dekomunizacyjnej" będą pomocne także i przy ocenie niniejszej sprawy, właśnie z uwzględnieniem faktu, że mamy do czynienia z kolejnym swoistym rozliczaniem się z osobami arbitralnie uznanymi za służące państwu totalitarnemu.
Organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję w oparciu o przepisy wprowadzone na mocy wspomnianego art. 1 ustawy zmieniającej. W uzasadnieniu do projektu tej ustawy wskazano, że ma ona na celu wprowadzenie rozwiązań zapewniających w pełniejszym zakresie zniesienie przywilejów emerytalnych związanych z pracą w aparacie bezpieczeństwa PRL przez ustalenie na nowo świadczeń emerytalnych i rentowych osobom pełniącym służbę na rzecz totalitarnego państwa w okresie od 22 lipca 1944r. do 31 lipca 1990r. Stwierdzono również, że emerytury i renty osób pełniących służbę ustalono na znacznie korzystniejszych zasadach wynikających z ustawy zaopatrzeniowej, w stosunku do osób pobierających te świadczenia na podstawieustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Zdaniem Sądu Okręgowego, ustawa zaopatrzeniowa, jak też wydane na jej podstawie decyzje, zasadnie budzą wątpliwości odnośnie ich zgodności z zasadą godności jednostki, zasadą rządów prawa, zasadą równości, czy zasadą proporcjonalności, z uwagi na ich wydanie po niemal 27 latach od transformacji ustrojowej oraz z zasadą sądowego wymiaru sprawiedliwości. Ustawa zaopatrzeniowa wprowadza w art. 13b oraz art. 15c i art. 22a odpowiedzialność zbiorową i swoim zakresem podmiotowym obejmuje, bez wyjątków, wszystkich byłych funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa państwa, niezależnie od ich postawy patriotycznej, etycznej i moralnej, rodzaju wykonywanych czynności, czy zajmowanego stanowiska. Tego rodzaju regulacje zaprzeczają istocie zasady rządów prawa. Zasada ta oznacza obowiązek władz publicznych traktowania osób w sposób adekwatny i proporcjonalny do ich postawy, zasług i przewinień. Niedopuszczalne zatem jest zastosowanie jakichkolwiek represji w stosunku do osób tylko za to, że pracowały lub służyły w okresie poprzedzającym zmianę ustroju państwa polskiego. Nawet uznanie, że niektóre instytucje funkcjonujące przed tą zmianą działały w sposób budzący dziś poważne wątpliwości prawne i moralne, nie uprawnia prawodawcy do stwierdzenia, że wszystkie osoby tam zatrudnione były przestępcami. W tym też kontekście, zdaniem Sądu, działania ustawodawcy polegające na arbitralnym obniżeniu wysokości emerytury ubezpieczonego trudno jest uzasadnić dążeniem do jakiegokolwiek słusznego celu leżącego w interesie publicznym. Zastosowanie nowego wskaźnika emerytury miało charakter automatyczny, bez uwzględnienia faktycznie wykonywanych obowiązków, jak również pełnionej funkcji przez odwołującego. Ustawa zmieniająca w gruncie rzeczy zadziałała bez rozróżnienia pomiędzy funkcjonariuszami, którzy w rzeczywistości dopuścili się czynów przestępczych oraz tymi, którzy jedynie należeli do personelu technicznego.
Ponadto nie należy pomijać faktu, że zgodnie z art. 10 ust. 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej prawo do emerytury policyjnej nie przysługuje funkcjonariuszowi skazanemu prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo umyślne lub przestępstwo skarbowe umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego, popełnione w związku z wykonywaniem czynności służbowych i w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, albo za przestępstwo określone wart. 258 kodeksu karnegolub wobec którego orzeczono prawomocnie środek karny pozbawienia praw publicznych za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, które zostało popełnione przed zwolnieniem ze służby. Jednakże w takim przypadku prawomocnie skazanemu przestępcy przysługuje świadczenie na ogólnych zasadach obowiązujących w powszechnym systemie emerytalnym. Przytoczony wyżej przepis wskazuje, że ustawa zmieniająca wprowadziła pozasądową zbiorową odpowiedzialność za nieokreślony czyn z naruszeniem prawa jednostki do sądu i sprawiedliwego procesu. Obniżono określonym podmiotom emerytury i renty w sposób bardziej niekorzystny, niż jest to obecnie dopuszczalne nawet wobec funkcjonariuszy prawomocnie skazanych przez sąd za popełnione przestępstwa. Ci ostatni funkcjonariusze mogą zostać pozbawieni świadczeń emerytalnych przysługujących funkcjonariuszom służb mundurowych przez obniżenie ich do poziomu przysługującego w ramach powszechnego systemu emerytalnego.
W przedmiotowej sprawie Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wydał zaskarżoną decyzję jedynie na podstawie informacji o przebiegu służby ubezpieczonego sporządzonej przez Instytut Pamięci Narodowej. Ten dokument stanowił podstawę obniżenia emerytury policyjnej. Wymaga przy tym podkreślenia, że ogranicza się on jedynie do stwierdzenia, że ubezpieczony pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której jest mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej od dnia 1 lipca 1979 r. do dnia 31 lipca 1990 r. Treść dokumentu nie precyzuje natomiast, na jakiej dokładnie podstawie służba ubezpieczonego została zakwalifikowana jako służba na rzecz państwa totalitarnego. W tym kontekście Sąd Okręgowy zwraca uwagę na pogląd wyrażony w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2011r.(II UZP 10/11)– który też w całości podziela – zgodnie z którym sąd ubezpieczeń społecznych, rozpoznający sprawę w wyniku wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wW.w sprawie ponownego ustalenia (obniżenia) wysokości emerytury policyjnej byłego funkcjonariusza Służby Bezpieczeństwa, nie jest związany treścią informacji o przebiegu służby w organach bezpieczeństwa państwa przedstawionej przez Instytut Pamięci Narodowej zarówno co do faktów (ustalonego w tym zaświadczeniu przebiegu służby), jak i co do kwalifikacji prawnej tych faktów (zakwalifikowania określonego okresu służby jako służby w organach bezpieczeństwa państwa). Z tego wynika, że ustalenia faktyczne i interpretacje prawne Instytutu Pamięci Narodowej nie mogą wiązać również sądu rozpoznającego przedmiotową sprawę.
W aktualnym stanie prawnym Sąd Najwyższy również wyraził swój pogląd. W sprawie o sygn. akt III UZP 1/20 podjął w składzie 7-osobowym uchwałę z dnia 16 września 2020r., w której stwierdził, że kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa” określone w art. 13b ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka.
Wprawdzie powołana uchwała zapadła w sprawie jednostkowej, ale pogląd prawny, jaki wyraził w niej Sąd Najwyższy, Sąd Okręgowy podziela. To z kolei oznacza, że w analizowanym przypadku stwierdzenie o pełnieniu przezZ. P. (1)służby na rzecz totalitarnego państwa nie może być dokonane wyłącznie na podstawie informacji Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (kryterium formalnej przynależności do służb), lecz na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka służących reżimowi komunistycznemu (art. 13b ust. 1 w związku z art. 13a ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994r.). W tym też kontekście warto zwrócić uwagę na podsumowanie powyższego wątku dokonane w uzasadnieniu wspomnianej uchwały. Sąd Najwyższy zwrócił tam uwagę, że skoro sądu powszechnego nie wiąże informacja o przebiegu służby, to w razie stosownego zarzutu przeciwko osnowie tej informacji, sąd będzie zobowiązany do rekonstrukcji jej przebiegu w konkretnym wypadku, na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności na podstawie długości okresu pełnienia służby, jej historycznego umiejscowienia w okresie od 22 lipca 1944r. do 31 lipca 1990r., miejsca pełnienia służby, czy też zajmowanego stanowiska (§ 59 uchwały SN).W tym zakresie Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na potrzebę sięgania do opinii służbowych funkcjonariuszy, uwzględniania ogólnych reguł dowodzenia: rozkładu ciężaru dowodu, dowoduprima facie, domniemań faktycznych, wynikających z informacji o przebiegu służby (§ 60 uchwały SN). Wskazał poza tym, że przy ocenie zasadności objęcia konkretnej osoby zakresem ustawy, okolicznością, której nie można pominąć, jest sam fakt weryfikacji w 1990r. (§ 92 uchwały SN).
Uwzględniając powołane wyżej poglądy, Sąd Okręgowy przeprowadził w przedmiotowej sprawie postępowanie dowodowe w celu weryfikacji ustaleń w zakresie służby odwołującego przyjętych przez organ rentowy jako podstawę wydania zaskarżonej decyzji. W tym też celu Sąd poddał analizie dokumenty z akt służby odwołującego. Potwierdzają one, że w latach 1979-1990 odwołujący pełnił służbę w jednostkach odpowiadających wymienionym przez IPN rodzajom jednostek określonych w art. 13b ust. 1 lit. b i lit. c ustawy zaopatrzeniowej. Z dokonanej przez Sąd analizy w tym zakresie wynika, że odwołujący został przyjęty do służby w Milicji Obywatelskiej z dniem 1 lipca 1979 r. na stanowisko inspektora Wydziału(...)Służby Bezpieczeństwa Komendy(...)Milicji Obywatelskiej wS.. Odwołujący odbył roczneStudium (...)w roku 1980/1981 i uzyskał bardzo dobrą ocenę końcową. W dniu 30 maja 1981 r. nadano mu stopień MO – podporucznika. Z dniem 1 lipca 1982 r. został mianowany funkcjonariuszem stałym Wydziału(...). Następnie ubezpieczony został mianowany na stanowisko inspektora Wydziału(...). Z dniem 8 sierpnia 1984 r. odwołujący został skierowany na stanowisko attaché w Konsulacie Generalnym PRL wP.do wykonywania zadań wywiadowczych – oficera operacyjnego. Po powrocie do kraju w dniu 1 września 1988 r. odwołujący został skierowany do dalszej pracy w Wydziale(...)Departamentu(...)MSW i w dalszym ciągu pełnił funkcje wywiadowcze.
Powyższe ustalenia potwierdzają, że służba odwołującego była związanaz działalnością w jednostkach stanowiących odpowiedniki terenowe jednostek MSW, w szczególności w referatach i Wydziałach SB przy komendach regionalnych Milicji Obywatelskiej. O ile sam fakt służby w strukturach Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, w tym także Służby Bezpieczeństwa PRL, na tle cytowanego wyżej orzecznictwa, nie przesądza jeszcze o uznaniu danej służby za realizowaną na rzecz państwa totalitarnego, o tyle dołączone do akt sprawy dokumenty potwierdzają, że w analizowanych latach służby odwołujący realizował przede wszystkim czynności operacyjne i wywiadowcze. W tym zakresie Sąd miał na względzie informacje zawarte w opiniach służbowych, wnioskach personalnych oraz wnioskach o nadanie stopnia MO, w przypadku tych drugich mając na uwadze, iż zawierały uzasadnienie wnioskowanych zmian warunków służby odwołującego bądź przyznania mu wyższego stopnia milicyjnego. We wnioskach i opiniach o odwołującym, wskazywano przede wszystkim, że jest pracownikiem, który dobrze realizował zlecone mu zadania operacyjne, samodzielnie prowadził 4 rozpracowania i 19 spraw wstępnych, w trakcie pracy w Departamencie(...)MSW brał czynny udział pozyskując 1 agenta i dwie osoby - kontakty, uczestniczył w przygotowaniu cyklu programów TV kompromitujących główny obiekt rozpracowania Wydziału prowadząc rozmowy sondażowe z obcymi obywatelami, jego postawa moralno-polityczna była oceniana bez zastrzeżeń, także w późniejszym okresie był oceniany, jako pracownik wykazujący się postępami w pracy operacyjnej, zwiększał ilość osób – kontaktów, posiadał dobre przygotowanie teoretyczne i praktyczne do pracy operacyjnej, pozyskał 4 agentów, w tym 3 zagranicznych. Informacje o prowadzeniu przez odwołującego zadań operacyjnych znajdują się praktycznie we wszystkich opiniach służbowych i wnioskach z okresu służby.
Powyższe okoliczności potwierdzają zatem, że praca odwołującego nie tylko skupiała się na działalności operacyjnej i wywiadowczej, lecz ponadto była realizowana w ramach zadań Służby Bezpieczeństwa. Również i taka okoliczność wynika jednoznacznie z akt przebiegu jego służby, które potwierdzają sygnalizowaną wyżej okoliczność, iż przez cały sporny okres odwołujący pracował w referatach/wydziałach Służby Bezpieczeństwa. Informacje w tym zakresie znajdują się we wnioskach personalnych z lat 1979-1990. Okoliczności te stanowiły jedną z głównych przyczyn kierowania na wyższe stanowiska w strukturach Służby Bezpieczeństwa, w tym w szczególności na stanowisko oficera operacyjnego w trakcie rezydentury wP.w okresie od 20 października 1984 r. do 1 października 1988 r. Wówczas oceniono, że odwołujący jest dobrze przygotowany do pracy operacyjnej, umiejętnie organizuje warsztat pracy operacyjnej wykorzystując odpowiednie formy i metody pracy wywiadowczej, pogłębił znajomość języka francuskiego, przejawia inicjatywę w działaniach operacyjno – informacyjnych, cechuje go pracowitość i odpowiedzialność, a ostatnie 4 lata pracował na odpowiedzialnym stanowisku w rezydenturze zagranicznej wywiązując się w pełni zadowalająco z obowiązków służbowych zarówno w pracy operacyjnej jak i oficjalnej w instytucji przykrycia.
W ocenie Sądu - mając na względzie zarówno charakter pracy odwołującego, jak i w zasadzie bezsporny fakt, że praca koncentrowała się ona niemal wyłącznie na realizacji zadań operacyjnych – należało przyjąć, że przez cały okres służby wykonywał pracę operacyjną i zadania wywiadowcze oraz kontrwywiadowcze, stanowiące fundament funkcjonowania aparatu bezpieczeństwa.
Z uwagi na opisane okoliczności Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do zmiany skarżonej decyzji. Dokonując analizy wyników przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowego Sąd ocenił, że w przypadkuZ. P. (1)istnieją podstawy do zakwalifikowania okresu jego służby od 1 lipca 1979 r. do 31 lipca 1990 r. jako służby na rzecz państwa totalitarnego w rozumieniu art. 13b ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy zaopatrzeniowej tj. służby i jednostki organizacyjne Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, i ich poprzedniczki, oraz ich odpowiedniki terenowe wypełniające zadania wywiadowcze i kontrwywiadowcze - Departament(...). W konsekwencji powyższego Sąd ocenił, że organ rentowy prawidłowo zastosował art. 15c ustawy zaopatrzeniowej, obniżając w efekcie przysługującą odwołującemu emeryturę. W tej sytuacji odwołanie, jako bezzasadne, należało oddalić na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.
O kosztach zastępstwa procesowego, Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w zw. zart. 99 k.p.c.w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych(Dz. U. z 2015r. poz. 1799),zasądzając odZ. P. (1)na rzecz Dyrektora ZER MSWiA kwotę 180 zł.