Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1652/21
Data wyroku: 2022-10-11 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: art. 363 kc

Sygn. akt III Ca 1652/21

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 17 czerwca 2021 roku, Sąd Rejonowy w Rawie Mazowieckiej w sprawie z powództwaJ. R.przeciwkoTowarzystwu (...) Spółce akcyjnejz siedzibą wW.o zapłatę:

1
zasądził od pozwanegoTowarzystwa (...) Spółki akcyjnejz siedzibą wW.na rzecz powodaJ. R.kwotę 9125,20 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 2 lipca 2019 roku do dnia zapłaty;

2
zasądził od pozwanegoTowarzystwa (...) Spółki akcyjnejz siedzibą wW.na rzecz powodaJ. R.kwotę 2728 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;

3
zwrócił pozwanemuTowarzystwu (...) Spółce akcyjnejz siedzibą wW.ze Skarbu Państwa- Sądu Rejonowego w Rawie Mazowieckiej kwotę 88,95 zł tytułem nie wykorzystanej zaliczki uiszczonej przez pełnomocnika pozwanego w dniu 31 sierpnia 2020 rok i zaksięgowanej pod pozycją 500064304571;

4
zwrócił powodowiJ. R.ze Skarbu Państwa- Sądu Rejonowego w Rawie Mazowieckiej kwotę 89 zł tytułem nie wykorzystanej zaliczki uiszczonej przez pełnomocnika powoda w dniu 1 września 2020 rok i zaksięgowanej pod pozycją 500064368160.

Apelację od powyższego wyroku wniosła pozwana, zaskarżając rozstrzygnięcie w części, tj. w zakresie pkt 1 i 2 w całości.
Zaskarżonemu orzeczeniu apelujący zarzucił:

1
naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a
art. 233 § 1 k.p.c.poprzez dowolną, niewszechstronną, wybiórczą i fragmentaryczną ocenę materiału dowodowego, co skutkowało ogólną błędną oceną dowodów i pominięciem okoliczności mających istotne znaczenie lub nie nadaniem im odpowiedniej wagi, w szczególności poprzez:

i
błędną ocenę dowodu z dokumentu - informacji w zakresie możliwości wynajmu pojazdu zastępczego z wypożyczalni współpracującej z pozwaną datowanego na dzień 3 kwietnia 2019 r. i uznanie, że pozwana nie poinformowała poszkodowanego o akceptowanej przez towarzystwo ubezpieczeń stawce najmu i nie przekazała informacji o tym, że w przypadku najęcia pojazdu zastępczego na wolnym rynku, ubezpieczyciel będzie uprawniony do weryfikacji przyjętej w umowie stawki, w sytuacji gdy z dokumentu datowanego na dzień 3 kwietnia 2019 r. (tworzącego akta szkodowe i załączonego do sprzeciwu od nakazu zapłaty) doręczonego zarówno poszkodowanemu jak i powodowi działającemu z upoważnienia poszkodowanego jasno wynika pouczenie: "Zawiadamiamy, że istnieje możliwość skorzystania z oferty wypożyczalni współpracującej z WARTĄ w tym zakresie.", "Jednocześnie informujemy, że skorzystanie z wypożyczalni współpracującej z(...) S.A.nie jest warunkiem niezbędnym do otrzymania świadczenia z tytułu zwrotu kosztów wynajmu pojazdu zastępczego, jednak należy pamiętać, że w przypadku wyboru innej wypożyczalni zastrzegamy sobie prawo weryfikacji roszczenia oraz uznania celowych i ekonomicznie uzasadnionych kosztów najmu pojazdu zastępczego.", "Na wierzycielu ciąży obowiązek zapobiegania szkodzie i zmniejszania jej rozmiarów, dlatego weryfikacji przez(...) S.A.podlega:

-

klasa wynajętego pojazdu - powinna być zbliżona do klasy pojazdu uszkodzonego (nie wyższej klasy),

stawka za dobę wynajmu - nie powinna odbiegać od cen występujących na lokalnym rynku i mieścić się w granicach ok. 140 zł brutto,

okres wynajmu - na czas niezbędny do dokonania naprawy uszkodzonego lub zakupu nowego pojazdu, prosimy o uzgadnianie z likwidatorem szkody."

i uznanie wbrew treści dokumentu, że pozwany nie wykazał, by zaproponował poszkodowanemu najem pojazdu zastępczego, co skutkowało błędnym ustaleniem, że pozwany nie wykazał, że poszkodowany nie przyczynił się do zwiększenia rozmiarów szkody, w sytuacji gdy prawidłowa, zgodna z zasadami doświadczenia życiowego i logiki ocena tego dowodu prowadzi do wniosku, że pozwany zaoferował bezpłatnie pojazd zastępczy i poinformował o wysokości akceptowalnej stawki za najem pojazdu u podmiotu zewnętrznego, poszkodowany nie był zainteresowany najmem z wypożyczalni współpracującej, nie poczynił żadnych starań, aby poznać warunki najmu w wypożyczalni współpracującej z pozwaną, wybrał najem pojazdu zastępczego wykraczający poza maksymalną dzienną stawkę akceptowaną przez pozwanego, co było ekonomicznie nieuzasadnione i nosi znamiona przyczynienia się poszkodowanego do zwiększenia szkody, a co z kolei nie powinno obciążać pozwanego;

ii
błędną ocenę dowodu z zeznań świadkaP. K.i wbrew ich treści uznanie, że najem pojazdu zastępczego przez okres 73 dni był najmem uzasadnionym i koniecznym, w sytuacji gdy poszkodowany zeznał, że "warsztat na pewno nie zajął się od razu naprawą samochodu. Ja dzwoniłem po tygodniu to powiedział mi, że samochód czeka jeszcze w kolejce... Samochód został naprawiony przed przyznaniem odszkodowania", w sytuacji gdy prawidłowa ocena dowodu prowadzi do wniosku, że czas najmu pojazdu zastępczego spowodowany był zwłoką warsztatu naprawczego w rozpoczęciu naprawy, pojazd został wcześniej naprawiony, niż został odebrany z warsztatu przez poszkodowanego co było ekonomicznie nieuzasadnione i nosi znamiona przyczynienia się poszkodowanego do zwiększenia szkody, a co z kolei nie powinno obciążać pozwanego;

(...)
uznanie, że fakt wypłaty odszkodowania miał znaczenie dla rozpoczęcia naprawy uszkodzonego pojazdu, w sytuacji gdy poszkodowany zeznał, że "Ja chciałem od razu naprawić pojazd i nim jeździć.(... )Ja sam dzwoniłem do panaŁ.czy już był naprawiony.(...) Samochód został naprawiony przed przyznaniem odszkodowania", co wskazuje, że wypłata odszkodowania nie miała znaczenia dla rozpoczęcia naprawy, a naprawa przedłużała się z uwagi na zwłokę warsztatu naprawczego z rozpoczęciem naprawy, a poszkodowany mógł zlecić naprawę w formie bezgotówkowej, skoro korzystał z pojazdu zastępczego rozliczanego w formie bezgotówkowej;

iv
błędną ocenę dowodu z opinii biegłego sądowego i uznanie za zasadny czas najmu przez 73 dni, w sytuacji gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wypłata odszkodowania nie miała znaczenia dla rozpoczęcia naprawy uszkodzonego pojazdu, co uzasadniało przyjęcie jako uzasadnionych 19 dni najmu pojazdu zastępczego;

-

co skutkowało zasądzeniem świadczenia przekraczającego uzasadnione wydatki za najem pojazdu zastępczego;

2
naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a
art. 354 § 2 k.c.iart. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnychpoprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji nieprawidłowe przyjęcie, że osoba poszkodowana współpracowała z pozwanym w procesie likwidacji szkody oraz dopełniła ciążący na niej obowiązek, w szczególności polegający na zapobieżeniu zwiększeniu się szkody, podczas gdy poszkodowany miał możliwość bezpłatnego skorzystania z pojazdu zastępczego zaoferowanego przez pozwanego oraz został poinformowany o przyjętej u ubezpieczyciela maksymalnej stawce za najem pojazdu zastępczego, w przypadku gdyby chciał skorzystać z najmu wybierając jedną z wypożyczalni działających na rynku, poszkodowany nie zainteresował się ofertą pozwanego i pomimo udzielonej mu informacji, nie nawiązał kontaktu z pozwanym celem ustalenia warunków najmu, co wskazuje na niedopełnienie obowiązku współdziałania w celu minimalizacji szkody;

b.art. 362 k.c.w zw. z art.art. 361 § 1 k.c.poprzez ich błędną wykładnię i nieprawidłowe uznanie, że w granicach normalnego następstwa szkody mieszczą się koszty najmu wynikające z faktury VAT, w sytuacji gdy oferta pozwanego polegająca na bezpłatnym udostępnieniu pojazdu zastępczego nie powodowała dodatkowych kosztów po stronie zobowiązanego do naprawienia szkody, a jednocześnie odpowiadała potrzebom poszkodowanego w związku z czasowym brakiem możliwości korzystania z własnego pojazdu oraz fakt wypłaty odszkodowania nie miał znaczenia dla rozpoczęcia naprawy uszkodzonego pojazdu, a poszkodowany mógł zlecić naprawę w formie bezgotówkowej i naprawa mogła rozpocząć się z chwilą przesłania kosztorysu naprawy, tym samym nie sposób przyjąć, aby wydatek za okres najmu ponad 19 dni w zakresie czynszu najmu w kwocie 162,36 zł brutto za dobę pozostawał niezbędny i konieczny dla zniwelowania skutków kolizji drogowej z dnia 1 kwietnia 2019 r. oraz aby dochodzone pozwem roszczenie pozostawało uzasadnione szkodą, która powstała wbrew woli poszkodowanego, co jest podstawowym wymogiem odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych.
Wobec podniesionych zarzutów apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w zaskarżonej części oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów procesu I i II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na apelację powód wniósł o oddalenie jej w całości, a także o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania odwoławczego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja okazała się bezzasadna i podlegała oddaleniu.
Na wstępie należy wskazać, iż Sąd Okręgowy podziela i przyjmuje za własne poczynione przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne. Zdaniem Sądu odwoławczego wyrok Sądu Rejonowego odpowiada prawu i jako taki musi się ostać. Podniesione przez apelującą zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie.
Sąd Okręgowy uznał za niezasadne zarzuty naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.
W myślart. 233 § 1 k.p.c.sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów, według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Apelująca doszukuje się naruszenia wskazanego przepisu w uznaniu, że pozwany nie wykazał, by zaproponował poszkodowanemu najem pojazdu zastępczego, podczas gdy informację w zakresie możliwości wynajmu takiego pojazdu z wypożyczalni współpracującej z pozwaną przesłano poszkodowanemu w dniu 3 kwietnia 2019 r. Sąd nie neguje, iż poszkodowany otrzymał informację o możliwości wynajmu pojazdu od ubezpieczyciela, co przyznał sam poszkodowany. Niemniej, sama informacja nie stanowi oferty, zatem nie przekłada się na uznanie, iż poszkodowany, nie korzystając z wynajmu pojazdu zastępczego zaproponowanego przez pozwanego nie wypełnił obowiązku minimalizacji szkody.
Sąd Rejonowy prawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy i doszedł do słusznego wniosku, iż najem pojazdu zastępczego przez okres 73 dni był najmem uzasadnionym i koniecznym. Powyższa okoliczność wynika z faktu wypłaty odszkodowania dopiero w dniu 7 czerwca 2019 r., tj. ponad 2 miesiące po zaistnieniu szkody i mając na uwadze, iż uzasadniony czas naprawy pojazdu wynosił 19 dni kalendarzowych.
Podsumowując, w ocenie Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy nie naruszył żadnych zasad logiki czy doświadczenia życiowego przy ocenie materiału dowodowego. Stawiane przez skarżącego zarzuty w istocie sprowadzają się do zanegowania oceny prawnej prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, co będzie przedmiotem dalszych rozważań.
Przechodząc do oceny stawianych przez skarżącego zarzutów naruszenia prawa materialnego, wskazać należy, iż były one chybione.
Zgodnie zart. 354 § 1 k.c., dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno - gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje - także w sposób odpowiadający tym zwyczajom. W taki sam sposób powinien współdziałać przy wykonaniu zobowiązania wierzyciel (§ 2). Powyższe przepisy nakładają na strony stosunku prawnego obowiązek współdziałania. Jak trafnie zauważa apelujący, na poszkodowanym, jako uczestniku zdarzenia objętego ubezpieczeniem obowiązkowym, ciążył obowiązek zapobieżenia, w miarę możliwości, zwiększeniu się szkody, zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 621). Powyższe nie oznacza jednak, że poszkodowany ma obowiązek podjąć wszelkie, nawet uciążliwe dla niego działania, by zmniejszyć ewentualną odpowiedzialność ubezpieczyciela. Obowiązek minimalizacji skutków szkody musi być utrzymany i stosowany w rozsądnych granicach i nie powinien być wykorzystywany do nakłaniania poszkodowanego by zrezygnował z realizacji przysługujących mu praw podmiotowych. Należy bowiem wskazać, że w pierwszej kolejności to ubezpieczyciel winien podjąć wszelkie działania umożliwiające poszkodowanemu wywiązanie się z nałożonych na niego obowiązków. Nie można uznać, iż powiadomienie poszkodowanego o możliwości najmu pojazdu zastępczego, w dodatku trzeciego dnia po zaistnieniu zdarzenia, stanowiło ze strony ubezpieczyciela współdziałanie i obligowało poszkodowanego do skorzystania z przedstawionego rozwiązania. Należy bowiem wskazać, że poszkodowany potrzebował pojazdu zastępczego natychmiast po zdarzeniu, a pozwany działał opieszale i przedstawił informację o możliwości najmu pojazdu zastępczego dopiero trzeciego dnia po zdarzeniu, nie można zatem oczekiwać, że poszkodowany miałby czekać z wynajmem taki okres czasu. Ponadto, wskazana przez pozwanego informacja o możliwości wynajmu pojazdu zastępczego z wypożyczalni współpracującej z ubezpieczycielem była jedynie lakoniczna. Pozwany podał nazwy czterech wypożyczalni z numerem telefonu i adresem e-mail, nie informując choćby o adresie wypożyczalni, a już tym bardziej o warunkach najmu, czasie, kiedy najem będzie możliwy, oferowanej stawce czy choćby miejscu podstawienia pojazdu. Ubezpieczyciel przerzucił w ten sposób wszelkie obowiązki na poszkodowanego, który samodzielnie miał kontaktować się z każdą z przedstawionych wypożyczalni, dopytywać o warunki najmu, porównywać oferty, czekać na podstawienie pojazdu. Takiego rozwiązania nie sposób zaakceptować. Skoro ubezpieczyciel, jako duży podmiot zajmujący się likwidacją szkód komunikacyjnych w ramach prowadzonej działalności, nie jest w stanie w sposób sprawny i nieuciążliwy dla poszkodowanych zorganizować najmu pojazdu zastępczego, nie można obciążać poszkodowanych konsekwencjami takiego działania. Zatem nakładane przez ubezpieczyciela limity stawki za dobę wynajmu w przypadku najmu z innej niż proponowana wypożyczalni nie mogą mieć zastosowania, bowiem wobec nieefektywnego współdziałania pozwanego w zapewnieniu najmu pojazdu zastępczego, poszkodowany może skorzystać z dowolnej oferty oferującej najem pojazdu w stawce mieszczącej się w stawkach rynkowych. W ocenie Sądu Okręgowego brak jest podstaw do przypisania powodowi nielojalnego postępowania, naruszającego obowiązujące go, jako wierzyciela, na podstawieart. 354 k.c., wymogi współpracy z dłużnikiem przy wykonywaniu zobowiązania.
Nietrafny okazał się zarzut naruszeniaart. 362 k.c.w zw. zart. 361 § 1 k.c.
W myśl przepisuart. 361 § 1 k.c., obowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. Natomiast z zasady pełnego odszkodowania ustalonej wart. 361 § 2 k.c.wynika, iż w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.
Postulat pełnego odszkodowania przemawia za przyjęciem stanowiska o potrzebie zwrotu przez pozwanego tzw. wydatków koniecznych potrzebnych na czasowe używanie zastępczego środka komunikacji w związku z niemożnością korzystania z niego wskutek zniszczenia. Termin wydatków koniecznych oznacza przy tym wydatek niezbędny dla korzystania z innego pojazdu w takim samym zakresie, w jakim poszkodowany korzystałby ze swego środka lokomocji, gdyby mu szkody nie wyrządzono(vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 września 2004 r., IV CK 672/03, Legalis nr 277761). Na skutek przedmiotowego zdarzenia poszkodowany nie mógł korzystać do czasu naprawienia z własnego samochodu, zatem zaistniała konieczność wynajmu samochodu zastępczego, a w konsekwencji poniesienia kosztów związanych z jego wypożyczeniem. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym opinii biegłego, należy przyjąć, iż uzasadniony i celowy okres trwania najmu pojazdu zastępczego wynosił 73 dni. Co do ceny usługi najmu bezgotówkowego należy wskazać, iż mieściła się ona w zakresie stawek obowiązujących na rynku lokalnym dla danego segmentu aut, co wynika z opinii biegłego, a co więcej nie jest to stawka z górnej jego granicy. Tak długi okres najmu pojazdu zastępczego wynikał przede wszystkim z działania pozwanego, który przedłużał postępowanie likwidacyjne i wypłacił należne koszty naprawy dopiero po 69 dniach od zgłoszenia szkody. Nie można było zatem oczekiwać od poszkodowanego, że wcześniej zrezygnuje z najmu pojazdu zastępczego, nie mogąc korzystać z własnego samochodu. Ponadto, jak już wyżej wskazano, pozwany nie zaproponował skutecznie i efektywnie poszkodowanemu najmu pojazdu tej samej klasy na warunkach korzystniejszych. Dla określenia czasu uzasadnionego i koniecznego najmu pojazdu zastępczego nie mają znaczenia opóźnienia w naprawie uszkodzonego pojazdu, skoro naprawa ta następowała przed wydaniem ostatecznej decyzji o wypłacie należnego odszkodowania. Nie można wymagać od poszkodowanego, by z powodu opóźnień skorzystał z innego warsztatu naprawczego bądź, jak sugeruje pozwany, zlecić naprawę w formie bezgotówkowej. Należy bowiem wskazać, że poszkodowany może dowolnie wybrać podmiot i formę naprawienia uszkodzonego pojazdu, jak również w ogóle go nie naprawiać. Ponadto przy wyborze warsztatu może kierować się subiektywnymi kryteriami, jak choćby zaufanie do konkretnego podmiotu czy osoby naprawiającej pojazd. Nie można również wymagać, by poszkodowany korzystał z usług innego warsztatu tylko dlatego, że oferuje naprawę w formie bezgotówkowej zwłaszcza przed przyjęciem odpowiedzialności za szkodę i wypłatą odszkodowania przez zakład ubezpieczeń, bowiem w przypadku odmowy wypłaty odszkodowania to poszkodowany będzie musiał ponieść koszty naprawy z własnych środków. Wobec powyższego, wskazać należy, iż roszczenie powoda zasługiwało na uwzględnienie.
W tym stanie rzeczy Sąd odwoławczy na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację jako bezzasadną.
O kosztach postępowania apelacyjnego sąd orzekł na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.. Mając na uwadze, iż apelujący przegrał proces, a powód poniósł koszty związane z udziałem w postępowaniu apelacyjnym, należało zwrócić mu żądane koszty. Na koszty te składały się koszty ustanowienia pełnomocnika w sprawie w kwocie 900 zł, ustalone na podstawie§ 2 pkt 4w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 z późn. zm.).