Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII U 722/16
Data wyroku: 2020-12-02 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Agnieszka Stachurska
Słowa kluczowe: Skarga kasacyjna (przepisy ogólne)
Podstawa prawna: art. 477 9 par 4

Sygn. akt VII U 722/16

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 grudnia 2020r.
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Agnieszka Stachurska
Protokolant: sekr. sądowy Anna Bańcerowska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2020r. w Warszawie
sprawyJ. F.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.
w związku ze skargąJ. F.na bezczynność organu rentowego

1
oddala odwołanie;

2
przyznaje radcy prawnemuM. T.ze Skarbu Państwa – kasy Sądu Okręgowego(...)kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonejJ. F.z urzędu oraz kwotę 51 zł (pięćdziesiąt jeden złotych) tytułem zwrotu poniesionych wydatków.

sędzia Agnieszka Stachurska

UZASADNIENIE
J. F.w dniu 11 lutego 2013r. złożył skargę na bezczynność organu rentowego, domagając się nakazania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.przeprowadzenia komisji lekarskiej w ciągu 30 dni od złożenia wniosku, wypłaty zadośćuczynienia za wyrządzone krzywdy na zdrowiu i za krzywdy moralne oraz za poniesione straty w kwocie 20.000 zł, a także ukarania władz ZUS grzywną w kwocie 40.000 zł za jego wykluczenie, dyskryminację oraz pogorszenie i szkodzenie jego zdrowiu i życiu.
Uzasadniając swe stanowisko ubezpieczony wskazał, że z uwagi na pogarszający się stan zdrowia w dniu 31 października 2012r. złożył wniosek do organu rentowego o rentę z tytułu niezdolności do pracy z uwagi na upływający w dniu 30 października 2012r. okres, na który zostało mu przyznane świadczenie. ZUS swoim działaniem doprowadził go wykluczenia, dyskryminując i pozbawiając dostępu do leczenia. Ubezpieczony wskazał, że nie posiada środków finansowych, aby wykupić leki. Ponadto nie może pracować oraz nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, ponieważ wszystkie oryginalne świadectwa pracy znajdują się w organie rentowym(odwołanie z dnia 11 lutego 2013r., k. 7 a.s.).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.w odpowiedzi na odwołanie wniósł o oddalenie odwołania, wskazując że nie jest właściwy do rozpoznania złożonego wniosku o rentę. Właściwy jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.z racji tego, że ubezpieczony wskazał adres zameldowania przyul. (...)lokal (...)w miejscowościŁ.. Wobec powyższego wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy w dniu 4 grudnia 2012r. został przekazany do rozpoznania Oddziałowi ZUS wB..
W związku z powyższym organ rentowy podniósł, że brak jest usprawiedliwionych podstaw, aby ubezpieczony mógł domagać się wydania decyzji przez ZUS(...)Oddział wW.. Jeśli chodzi zaś o żądania sformułowane w puntach 2 i 3 odwołania, to nie podlegają one rozpoznaniu w postępowaniu przed sądem ubezpieczeń społecznych. Poza tym muszą zostać uznane za oczywiście bezzasadne w sytuacji, gdy prawo ubezpieczonego do świadczenia, jakiego się domaga, nie zostało ustalone orzeczeniem ZUS lub organu odwoławczego(odpowiedź na odwołanie z dnia 4 kwietnia 2013r., k. 29-30 a.s.).
Sąd Okręgowy Warszawa – Praga VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia 27 czerwca 2013r. stwierdził swą niewłaściwość i przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Białymstoku V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, a ten Sąd postanowieniem z dnia 26 lipca 2013r. wyłączył do odrębnego rozpoznania roszczenieJ. F.o zapłatę zadośćuczynienia i w tym zakresie przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla(...)Cywilny, natomiast zarządzeniem z dnia 31 października 2013r. wezwał(...) OddziałwB.do złożenia odpowiedzi w sprawie skargi ubezpieczonego na bezczynność organu rentowego (postanowienie Sądu Okręgowego Warszawa – Praga z dnia 27 czerwca 2013r., k. 53 a.s., postanowienie Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 26 lipca 2013r., k. 54 a.s., zarządzenie z dnia 31 października 2013r., k. 66 a.s., pismo skierowane do(...) OddziałwB., k. 68 a.s.).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.w odpowiedzi na odwołanie wniósł o oddalenie skargi, a uzasadniając swe stanowisko wskazał, że wniosekJ. F.dotyczący przywrócenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy z dnia 31 października 2012r. otrzymał do rozpoznania w dniu 14 listopada 2012r. W dniu 7 maja 2013r. lekarz orzecznik ZUS przeprowadził badanie odwołującego. Odwołujący, który orzeczenie lekarza orzecznika otrzymał w dniu 14 maja 2013r., nie wniósł od niego sprzeciwu. W związku z tym w dniu 4 czerwca 2013r. została wydana decyzja odmawiająca przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.J. F.w dniu 25 czerwca 2013r. złożył odwołanie od decyzji, w wyniku czego w dniu 12 lipca 2013r. sprawa została przekazana do Sądu Okręgowego(...)Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych(odpowiedź na odwołanie z dnia 18 listopada 2013r., k. 101 a.s.).
W toku postępowania pełnomocnik ustanowiony dlaJ. F.z urzędu podtrzymał skargę na bezczynność organu rentowego w związku z niewydaniem decyzji w przedmiocie przywrócenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy i w oparciu oart. 47714§ 3 k.p.c.wniósł o stwierdzenie, że niewydanie decyzji przez organ rentowy nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Dodatkowo zawnioskował o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm prawem przepisanych, podwyższonych o podatek VAT, które nie zostały opłacone w całości ani w części oraz o zasądzenie zwrotu wydatków poniesionych z tytułu wysyłanej korespondencji w kwocie 51 zł(pismo procesowe pełnomocnika ubezpieczonego złożone w dniu 17 sierpnia 2020r., k. 261 a.s., wniosek z dnia 17 listopada 2020r., k. 268 a.s.).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
J. F.w okresie od 1 listopada 2011r. do 31 października 2012r. miał przyznaną rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy(wyrok Sądu Okręgowego Warszawa – Praga z dnia 11 kwietnia 2012r., k. 89 a.s.).W dniu 31 października 2012r. złożył w ZUS InspektoratW.–P.wniosek o ponowne ustalenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy(wniosek z dnia 31 października 2012r., k. 3 a.s.). Został on przekazany do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.(potwierdzenie przekazania, k. 33 a.s.).
W postępowaniu prowadzonym przez(...) OddziałwB.J. F.został skierowany na badanie do lekarza orzecznika ZUS, który orzeczeniem z dnia 7 maja 2013r. uznał, że ubezpieczony jest częściowo niezdolny do pracy do dnia 30 września 2013r. Za datę powstania niezdolności przyjęty został dzień złożenia wniosku przez ubezpieczonego
    (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 7 maja 2013r., k. 81 a.s.). Następnie, ze względu na brak sprzeciwu od orzeczenia lekarza orzecznika, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.wydał w dniu 4 czerwca 2013r. decyzję znak:(...)w której odmówił przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy
    (decyzja z dnia 4 czerwca 2013r., k. 28 a.r.).J. F.wniósł odwołanie od tej decyzji. Sprawa została zarejestrowana w Sądzie Okręgowym Warszawa – Praga pod sygnaturą akt VIIU 1756/13. W sprawie tej wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2015r. Sąd oddalił odwołanieJ. F.od decyzji Zakładu(...)Oddział wB.z dnia 4 czerwca 2013r., a roszczenie o zadośćuczynienie przekazał do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Białymstoku I Wydział Cywilny
    (wyrok Sądu Okręgowego Warszawa – Praga z dnia 23 kwietnia 2015r., k. 160 a.s.).

J. F.wniósł apelację od wyroku wydanego w dniu 23 kwietnia 2015r. Po jej rozpoznaniu Sąd Apelacyjny w Warszawie(...)Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 6 października 2016r. uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej odwołanieJ. F.i sprawę przekazał Sądowi(...)w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Ponadto zmienił postanowienie zawarte w punkcie 2 zaskarżonego wyroku w ten sposób, że roszczenie o zadośćuczynienie przekazał według właściwości Sądowi Okręgowemu w Warszawie, oddalając zażalenie w pozostałej części
    (apelacja odwołującego z dnia 9 czerwca 2015r. i wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 6 października 2016r., k. 465-473 i 563-564 akt sprawy o sygn. VIIU 1756/13).
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy Warszawa – Praga wyrokiem z dnia 29 maja 2019r. oddalił odwołanieJ. F.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.z dnia 4 czerwca 2013r. oraz nie obciążył odwołującego kosztami zastępstwa procesowego organu rentowego(wyrok z dnia 29 maja 2019r., k. 1143 akt sprawy o sygn. VII U 1986/16).Sąd Apelacyjny w Warszawie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wW.wyrokiem z dnia 4 marca 2020r. oddalił apelacjęJ. F.(wyrok z dnia 4 marca 2020r., k. 1202 akt sprawy o sygn. VII U 1986/16).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych dokumentów, które w zakresie, w jakim wynikały z nich powyższe okoliczności, zostały ocenione jako wiarygodne.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
SkargaJ. F.na bezczynność organu rentowego podlegała oddaleniu.
Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są rozpoznawane w postępowaniu odrębnym przewidującym szczególne uregulowania. W sprawach tych, zgodnie zart. 4778k.p.c., droga sądowa rozpoczyna się - po zakończeniu postępowania administracyjnego przed organem rentowym - wniesieniem odwołania od decyzji tego organu. Zgodnie zart. 83 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychw zw. zart. 4779§ 4 k.p.c.odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia. Odwołanie można wnieść w każdym czasie po upływie tego terminu. Oznacza to, że w tym przypadku, w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, ustawodawca dopuścił - na zasadzie wyjątku - możliwość wniesienia odwołania, mimo braku decyzji organu rentowego. Wówczas, zgodnie z treściąart. 47714§ 1 i 2 k.p.c., sąd w razie uwzględnienia odwołania zobowiązuje organ rentowy do wydania decyzji w określonym terminie, zawiadamiając o tym organ nadrzędny, lub orzeka co do istoty sprawy. Jednocześnie sąd stwierdza, czy niewydanie decyzji przez organ rentowy miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
W przedmiotowej sprawie ubezpieczony wniósł skargę na bezczynność organu rentowego w związku z niewydaniem decyzji w przedmiocie przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. W dacie złożenia tej skargi, a więc 11 lutego 2013r., organ rentowy faktycznie nie rozpoznał wnioskuJ. F.o ponowne przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Taki wniosek ubezpieczony złożył w dniu 31 października 2012r., a więc w chwili składania rozpatrywanej skargi, bezczynność ZUS-u przekraczała okres 2 miesięcy. W toku postępowania doszło jednak do rozpoznania ww. wniosku, gdyż(...) OddziałwB.decyzją z dnia 4 czerwca 2013r. odmówiłJ. F.prawa do świadczenia, o które wystąpił. Bezczynność organu rentowego, mimo że początkowo występowała, została więc ostatecznie usunięta. To spowodowało, że zastosowanieart. 47714§ 3 k.p.c.w istocie stało się bezprzedmiotowe. Do takiego wniosku prowadzi brzmienie wskazanego przepisu i rozstrzygnięcia, jakie w przypadku bezczynności może wydać sąd. Zobowiązuje on organ rentowy do wydania decyzji w określonym terminie, zawiadamiając o tym organ nadrzędny, lub orzeka co do istoty sprawy. Celem analizowanego przepisu jest więc wyeliminowanie stanu bezczynności, przy czym możliwości prowadzące do tego są dwie – albo sąd zobowiąże ZUS do wydania decyzji w określonym terminie, albo sam – mimo braku decyzji, co w istocie jest traktowane jako odmowa przyznania określonego świadczenia – orzeknie co do istoty sprawy. Innych rozstrzygnięć ustawodawca w przypadku bezczynności nie przewidział. To sugeruje więc, jaki cel w rzeczywistości przyświeca temu postępowaniu, które inicjuje skarga na bezczynność. W przedmiotowej sprawie organ rentowy wydał w dniu 4 czerwca 2013r. decyzję w przedmiocie wnioskuJ. F.odmawiając mu ponownego przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Stan bezczynności, choć zaistniał, został więc ostatecznie wyeliminowany, co powoduje brak możliwości zastosowaniaart. 47714§ 3 k.p.c.i orzeczenia w jeden z dwóch oznaczonych tam sposobów, tym bardziej że decyzja, jaka zapadła w dniu 4 czerwca 2013r. została poddana kontroli sądu, który prawomocnie orzekł o oddaleniu odwołaniaJ. F..
Analizując stanowisko prezentowane przez ubezpieczonego i jego pełnomocnika, podkreślić należy, że pełnomocnik – mając świadomość regulacji, jakie w razie bezczynności organu rentowego zawierakodeks postępowania cywilnego- ostatecznie nie wnosił ani o zobowiązanie Zakładu do wydania decyzji w określonym terminie, ani o rozstrzygnięcie przez sąd co do istoty sprawy. Takie rozstrzygnięcia z powodu, o którym była mowa, nie mogłyby zapaść, bo decyzja ZUS została wydana, a i sąd – tylko w innym postępowaniu – ostatecznie orzekł już o istocie sprawy, a więc o rencie z tytułu niezdolności do pracy, która ubezpieczonemu nie została przyznana.
Jedynym żądaniem, o jakim sąd powinien był orzec w toczącym się postępowaniu – w związku ze stanowiskiem zaprezentowanym przez pełnomocnika ubezpieczonego – było żądanie stwierdzenia, że niewydanie decyzji przez organ rentowy nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Jednak żądanie to nie mogło podlegać uwzględnieniu.K.powołanyart. 47714§ 3 k.p.c.przewiduje wprawdzie takie rozstrzygnięcie, ale nie ma ono charakteru samoistnego. Z ww. przepisu wynika bowiem, że sąd w razie uwzględnienia odwołania zobowiązuje organ rentowy do wydania decyzji w określonym terminie, zawiadamiając o tym organ nadrzędny, lub orzeka co do istoty sprawy.Jednocześniesąd stwierdza, czy niewydanie decyzji przez organ rentowy miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Z zacytowanego przepisu wynika, że stwierdzenie o tym, czy niewydanie decyzji nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa ma miejsce tylko w razie wydania jednego z dwóch możliwych rozstrzygnięć, a więc w razie zobowiązania organu rentowego do wydania decyzji w określonym terminie, albo w razie orzeczenia przez sąd w sprawie ze skargi na bezczynność co do istoty sprawy. Wskazuje na to zwrot „jednocześnie”, który zdaniem Sądu został przez ustawodawcę użyty celowo, wskazując na możliwość rozstrzygnięcia o tym, czy niewydanie decyzji nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa, jedynie w przypadku wydania jednego z dwóch przewidzianych tym przepisem rozstrzygnięć. Ustawodawca nie przewidział więc, aby rozstrzygnięcie, jakiego domagał się ubezpieczony, stanowiło niezależny od innych, trzeci sposób, w jaki możliwe byłoby rozpoznanie skargi na bezczynność. Takie rozstrzygnięcie stanowi element orzeczenia sądu, tylko wtedy kiedy sąd ten merytorycznie rozpoznając skargę zobowiązuje ZUS do wydania decyzji w określonym czasie, bądź sam orzeka w sprawie co do istoty. Z uwagi na okoliczność, że żadne z tych rozstrzygnięć w przedmiotowej sprawie nie mogło zapaść z powodów, o których była mowa, to zarazem niemożliwe było stwierdzenie, czy niewydanie decyzji nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Odwołanie podlegało więc oddaleniu na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.
Z uwagi na okoliczność, że ubezpieczony był reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, którego koszty nie zostały pokryte w całości ani w części, Sąd przyznał na jego rzecz 51 zł tytułem zwrotu poniesionych wydatków oraz kwotę 180 zł w oparciu o§ 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnej ustanowionego z urzędu(Dz. U. z 2002r., Nr 163, poz. 1349), którą podwyższył, na podstawie § 2 ust. 3 tego rozporządzenia, o stawkę podatku od towarów i usług.