Sąd Rejonowy w Jaśle
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1225/18
Data wyroku: 2020-12-30 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Grzegorz Wanat
Słowa kluczowe: Służebność gruntowa
Podstawa prawna: 293§1kc

Sygn. akt I C 1225/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 30 grudnia 2020 r.
Sąd Rejonowy w Jaśle I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: Sędzia Grzegorz Wanat
Protokolant: starszy sekretarz sądowy Maria Otrębska
po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2020 r. w Jaśle
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwaT. D.
przeciwkoJ. R. (1)iM. R.
o ochronę służebności

1
oddala powództwo,

2
zasądza od powodaT. D.na rzecz pozwanychM. R.iJ. R. (1)solidarnie kwotę 737 zł (siedemset trzydzieści siedem złotych), tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

ZARZĄDZENIE
Odpis wyroku z 30.12.2020 wraz z odpisem postanowienia z 30.12.2020 r. doręczyć:

a
peł. r.pr.N. O.,

b
peł. adw.A. G..

kal. 7 dniJ., 30.12.2020 r.
Sygn. akt I C 1225/18

UZASADNIENIE
wyroku Sądu Rejonowego w Jaśle z dnia 30 grudnia 2020 r.
PowódT. D.w pozwie wniesionym 28.12.2018 r. skierowanym przeciwkoM. R.iJ. R. (2)domagał się ochrony służebności gruntowej – przejazdu i przechodu przezdziałkę ewidencyjną nr (...), położoną wJ., obręb(...)-B.I, poprzez zakazanie pozwanym naruszania powoda w przysługującym mu prawie służebności, w szczególności poprzez uniemożliwianie mu wjazdu nadziałkę ewidencyjną nr (...), będącą własnością powoda. Jednocześnie wniósł o zasądzenie od pozwanych solidarnie zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadniając żądanie pozwu powód wskazał, że na podstawie umowy darowizny z 16.02.2011 r. zawartej z dziadkiem powoda –J. D. (1), stał się właścicielemdziałki nr (...), położonej wJ., obręb(...)B.I,a z własnością przedmiotowej działki związane jest ograniczoneprawo rzeczowew postaci służebności gruntowej polegającej na prawie przejazdu i przechodu przezdziałkę nr (...), będącą własnością pozwanych. Uprawnienie to zostało ujawnione w dziale IIIksięgi wieczystej nr (...). Zgodnie z treścią ustanowionej służebności, powodowi przysługuje prawo przejazdu przezdziałkę nr (...)północnym jej krańcem, pasem o szerokości 3 m oraz prawo przechodu północnym krańcem o szerokości 60 cm.
Powód wskazał, że służebność była wykonywana nieprzerwanie najpierw przez jego dziadka, potem ojca, a następnie przez powoda. Działka była uprawiana przezJ. D. (1), który sadził na niej ziemniaki i zbierał owoce. Powód podnosi, że w lipcu 2018 r. pozwani zaczęli podejmować działania uniemożliwiające powodowi dojazd przezdziałkę nr (...)do jegodziałki nr (...), uważając, że przejazd przez ich działkę jest niemożliwy z uwagi na szerokość między ścianą budynku mieszkalnego a ogrodzeniem, która jest za wąska na wykonywanie przejazdów. W październiku 2018 r. kiedy powód podjął próbę przejazdu przez działkę pozwanych wbrew ich woli, interweniowała Policja.
Pozwani wnieśli o oddalenia powództwa i zasądzenia na rzecz pozwanych solidarnie zwrotu kosztów postępowania według przedłożonego spisu kosztów.
Pozwani zaprzeczyli jakoby kiedykolwiek naruszali powodaw wykonywaniu prawa służebności przejazdu lub przechodu przez ich działkę. Zarzucili jednak, że powód, jak i jego poprzednicy prawni od kilkunastu lat nie korzystali z ustanowionej służebności. W szczególności wskazali, że poprzednik prawny powoda –J. D. (2)nie korzystał z dojazdu dodziałki nr (...)przez działkę pozwanych (nr(...)), lecz każdorazowo dojeżdżał do swojej działki od strony południowej, tj. od ulicy głównej relacjiJ.–K.(ul. (...)) przez nieogrodzone działki leżące przy tej ulicy. Pozwani podnieśli zarzut wygaśnięcia przedmiotowej służebności w trybieart. 293 § 1 k.c.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny.
Działka nr (...), położona wJ., obręb nr(...)B.I, dla której prowadzona jest w Sądzie Rejonowym w Jaśleksięga wieczysta nr (...), stanowi własność powodaT. D., który nabył ją na podstawie umowy darowizny zawartej ze swoim dziadkiemJ. D. (1)w dniu 16.02.2011 r.
W ww. księdze wieczystej w dziale I – Spisie praw związanychz własnościądziałki nr (...)ujawnione jest uprawnienie wynikające z prawa ujawnionego w dziale III innej księgi wieczystej tj.księgi wieczystej nr (...), w postaci prawa przejazdu przezdziałkę nr (...)północnym jej krańcem pasem 3 m szerokim na rzeczdziałki nr (...), położonejwB.oraz prawo przechodu północnym krańcemdziałki nr (...)pasem o 60 cm szerokim na rzeczdziałki nr (...), położonej wB..

Działka nr (...), położona wJ., obręb(...)–B.I, dla której prowadzona jest w Sądzie Rejonowym w Jaśleksięga wieczysta o nr (...), stanowi własność pozwanych – małżeństwaJ.iM. R.(dowód: odpisy zksiąg wieczystych (...)– k. 11 - 19i(...)– k. 20 - 26, poświadczona notarialnie kserokopia umowy darowizny z 11.02.2011 r.(...)zawartej przed notariuszemE. K.w Kancelarii Notarialnej wJ.– k. 31 - 32).
Działka nr (...)od strony zachodniej graniczy zdziałką nr (...). Stanowiąca własność powodadziałka nr (...)jest działką równinną, porośniętą drzewami i krzewami oraz wysokimi trawami. Aktualnie brak jest widocznych śladów użytkowania rolniczego tej działki. Od czasu zaprzestania działalności rolniczej przez dziadka powodaJ. D. (1), tj. od ok. 2008 r. działka ta jest nieuprawiana, zarośnięta trawami, nie koszona. Powód nie wykorzystuje jejw żaden inny sposób. Działka ta od strony północnej, wschodniej i południowej graniczy z sąsiednimi działkami użytkowanymi jako grunty rolne.
Stanowiąca własność pozwanychdziałka nr (...)jest działką siedliskową, zabudowaną budynkiem mieszkalnym i gospodarczym. Część zachodnia tej działki na wysokości zabudowań pomiędzy budynkami mieszkalnymi gospodarczym, a północną granicą tej działki wyłożona jest kostką brukową,a wzdłuż tej granicy rośnie rząd iglaków. Nasadzenia te oraz ułożona kostka brukowa usytuowane są w obrębie szlaku służebnego. Działka w całości jest ogrodzona, a wjazd na nią odbywa się bramą dwuskrzydłową odulicy (...)(działka nr (...)). Wschodnia częśćdziałki nr (...)stanowi zagospodarowany przez pozwanych teren zielony (ogród) porośnięty trawą z pojedynczymi drzewami owocowymi, a przy północno-wschodnim narożniku, w miejscu przebiegu szlaku służebnego, posadzone są maliny. Część zabudowana od części stanowiącej ogród oddzielona jest wewnętrznym ogrodzeniem (dowód: oględziny nieruchomości dokonane 29.11.2019 r.– k. 76 -78, dokumentacja fotograficzna – k. 49 - 56, opinia biegłego geodetyJ. D. (3)z 23.12.2019 r. – k. 109 - 115).
Działka nr (...)od lat 70-tych do momentu przekazania jej darowiznąw 2011 r. powodowi stanowiła własnośćJ. D. (1), który ją uprawiał rolniczo. Sadził na niej ziemniaki, warzywa, zbierał owoce.J. D. (2)mieszkał wJ.przyulicy (...)(centrumJ.) i nadziałkę nr (...)wB.zwykle dojeżdżał swoim motorowerem. Kiedy zachodziła potrzeba przewiezienia zbiorów np. ziemniaków lub warzyw i owoców, korzystał z dwukołowej przyczepki (wózka), którą przypinał do motoroweru. Uprawiającdziałkę nr (...)J. D. (2)nie korzystał ze szlaku drożnego lub pieszego wiodącego przezdziałkę pozwanych nr (...), lecz dojeżdżał od strony ulicy głównej relacjiJ.–K.(ulicy (...)) od strony nieogrodzonych działek, na skróty, przez tzw. miedzę (por. k.111). Zostawiał wówczas swój motorower przy tych działkachi dochodził pieszo kilkadziesiąt metrów do swojej działki. Droga ta była dla niego krótsza, aniżeli dojazd odulicy (...)przez zabudowaną działkę pozwanych, a nadto, nie było na niej żadnych przeszkód, np. w postaci bram, jak na działce pozwanych.Działka pozwanych nr (...)od ok. 1973 r. była ogrodzonai dodatkowo w miejscu graniczącym zdziałką powoda nr (...)znajdowała sięi znajduje się do chwili obecnej wewnętrzna metalowa brama, zamykana na kłódkę. O otwieraniu bądź zamykaniu tej bramy decydowaliR.,w szczególnościF. R.(ojciec pozwanego), który zamieszkiwał na tej działce i dysponował kluczami do tej bramy. Kluczy do tej bramy nie posiadałJ. D. (2). Zdarzało się, że kiedyJ. D. (2)pracował na swojej działce,F. R.widząc go, zapraszał go do domu - napić się kawy lub zjeść obiad i wówczas wpuszczał go nadziałkę (...)tylną bramą, posadowionąw północno-wschodnim narożnikudziałki nr (...), w miejscu ustanowienia szlaku służebnego.J. D. (2)był spokrewniony z matką pozwanegoM. R., w związku z czym był wielokrotnie zapraszany do domu pozwanych. Sytuacje kiedyJ. D. (2)korzystał z przejścia częścią szlaku służebnego ograniczały się zatem wyłącznie do okazji, kiedy przychodził zdziałki nr (...)w odwiedziny w domuR., zawsze za ich wolą lub okazji gdy szedłzdziałki nr (...)po wodę do podlewania grządek. Pozwani, a wcześniej rodzice pozwanego nigdy nie udostępnialiJ. D. (1)kluczy do bramy posadowionej w północno-wschodnim narożnikudziałki nr (...), ani do bramy głównej posadowionej w północno-zachodnim narożnikudziałki nr (...). Nawetw czasie wykopków, kiedy zachodziła potrzeba przewiezienia większej ilości zbiorów zdziałki nr (...),J. D. (2), donosił worki z ziemniakami do ulicy głównej (ul. (...)), gdzie pozostawiał swój motorower lub do samochodu, którym podjeżdżał pomagający mu syn. W taki sam sposóbJ. D. (2)również uprzednio przyjeżdżał nadziałkę nr (...). Nigdy zatem nie było takiej sytuacji, abyJ. D. (2)lub ktoś w jego imieniu przyjeżdżał i wyjeżdżałzdziałki nr (...)przezdziałkę nr (...)spornym szlakiem służebnym.
J. D. (2)zaprzestał prac rolniczych nadziałce (...)ok. 2008 r., kiedy to zachorował i w późniejszym czasie nie był już widywany na tej działce (dowód: zeznania świadkaF. R.– k. 136/2 - 138, zeznania świadkaB. R.– k. 138/2 - 139).
Od chwili kiedy powód w drodze darowizny nabyłdziałkę nr (...)(2011 r.) nie zajmował się tą działką, nie przyjeżdżał na nią, nie uprawiał jej, nie wykaszał jej, ani w żaden inny sposób jej nie wykorzystywał. Pierwszą próbę przejazdu dodziałki nr (...)podjął w lipcu 2018 r. szlakiem przezdziałkę pozwanych nr (...), czemu pozwani sprzeciwili się, podnosząc, że aktualny sposób zagospodarowania ich działki nie nadaje się do wykonywania przejazdów do działki powoda i zarzucając, żeJ. D. (2)nigdy z tego szlaku nie korzystał.
Powód nie był zainteresowany osobistym wykorzystywaniemdziałki nr (...), oferował pozwanym jej sprzedaż, ale ostatecznie do sprzedaży nie doszło. Ponawiając próbę dojazdu dodziałki nr (...)przezdziałkę nr (...)w październiku 2018 r. doszło między stronami do kłótni, w efekcie której – na wezwanie powoda – interweniowała policja (dowód: częściowo zeznania świadkaL. J.– k. 126/2, zeznania świadkaU. D.– k. 127 - 128, częściowo zeznania świadkaM. D.– k. 128 - 129, raport z interwencji policji z 03.10.2018 KPPJ.– k. 73 - 75).
Sąd uznał za wiarygodne dokumenty złożone do akt sprawy, albowiem nie były one kwestionowane przez strony postępowania. Za przydatny sąd uznał dowód z oględzin nieruchomości, który w powiązaniu z opinią biegłego geodety pozwolił sądowi na naoczne i szczegółowe poznanie topografii terenu, przebiegu spornego szlaku służebnego i sposobu wykorzystania i zagospodarowania działek objętych postępowaniem.
W zakresie osobowego materiału dowodowego przeprowadzono dowódz zeznań świadków, wnioskowanych zarówno ze strony pozwanej, jak i powoda. Zeznania te co do stanu faktycznego istniejącego na gruncie były w istocie zbieżne. Różnice dotyczyły jedynie kwestii, którym szlakiem dodziałki (...)dojeżdżał poprzednik powodaJ. D. (2). W tym zakresie, Sąd dał wiarę zeznaniom świadkaF. R.iB. R., z których zgodnie wynika, żeJ. D. (2)zawsze dojeżdżał do swojejdziałki nr (...)od strony drogi krajowej, a nieulicy (...)przezdziałkę pozwanych nr (...). Osoby te dysponowały bezpośrednią wiedzą w tym zakresie co do lat wcześniejszych, zanim powód stał się właścicielemdziałki nr (...). Z kolei zeznania pozostałych świadków w tym zakresie opierały się na wiedzy zasłyszanej od powoda i dotyczyły okresu późniejszego.
ZeznaniaF. R.iB. R., należy ocenić jako wiarygodne także zważywszy na zasady doświadczenia życiowego, które podpowiadają, że w przypadku potrzeby częstych i regularnych dojazdów do działki wykonuje się je drogą najkrótszą i najmniej uciążliwą, która nie nastręcza problemów praktycznych. Z zeznań świadków i twierdzeń stron zgodnie wynikało, żeJ. D. (2)do czasu kiedy stan zdrowia mu na to pozwalał, dbało działkę i regularnie na niej spędzał czas, a w tym czasie na ustanowionym przed laty szlaku służebnym istniała przeszkoda w postaci zamykanej bramy na granicy działek, a w późniejszym okresie także kolejnej bramy przy wjeździe na posesję pozwanych. Ponadto w miejscu ustanowionego szlaku służebnego istniało podwórko pozwanych i bezpośrednio przy nim był posadowiony budynek mieszkalny i gospodarczy pozwanych. Względy praktyczne więc podpowiadają, że korzystanie z takiego przejazdu byłoby kłopotliwie także dla samego uprawnionego, nie dysponującego kluczami do bram, jak i z racji odległości do pokonania. Wygodniej było więcJ. D. (1)komunikować się z własnądziałką nr (...)odul. (...)poprzez przylegające działki niezabudowane i również tak jaj jego, wykorzystywane rolniczo. Sąd nie dał zatem wiary zeznaniomM. D.w tej części w jakiej utrzymywał on, że przejazdy zdziałki nr (...)w czasie prac polowych (wykopków) były wykonywane przezdziałkę pozwanych nr (...)służebnym szlakiem. Zeznania świadka są w tym zakresie niekonsekwentne. Z jednej strony podaje, żeJ. D. (2)dojeżdżał do swojej działki przez działkę pozwanych, a z drugiej, że nie widział ani sam też z ojcem nie przejeżdżał tym szlakiem przy użyciu wozu konnego lub traktorem, a do tego podaje, że gdy zachodziła potrzeba dojechania koniem, to mogło to odbywać się od strony innych pól. Jednocześnie opisany przez świadka sposób wykonywania wykopków (ręczny - motykami, pakowanie ziemniaków do worków) wskazuje, żeJ. D. (2)nie używał cięższego sprzętu i nie miał potrzeby przejeżdżania przez podwórko nadziałce nr (...). Z kolei, opisując sposób w jaki przejazdy te były wykonywane, świadek zeznał o bramie wspartej na dwóch metalowych prętach, którą po ich wyciągnięciu przesuwało się. Pozostały materiał dowodowy wskazuje tymczasem, że ok. 2006 r. brama na granicy działek została zmodernizowana, była odtąd bramą otwieraną dwuskrzydłową, zamykaną na kłódkę. W tych okolicznościach zeznania świadka, jako stojące w opozycji do pozostałych dowodów w sprawie, Sąd ocenił jako niewiarygodne. Należy zwrócić uwagę, że ten sam świadek zeznał jednocześnie, że kiedy do działki przyjeżdżał sam – bezJ. D. (1), czynił to od strony drogi głównej krajowej (ul. (...)), a nie odulicy (...). Wiarygodne i logiczne jest zatem, że taki sposób komunikacji zdziałką nr (...)musiał być praktykowany przez ojca świadka (J. D. (1)), któremu ten tylko pomagał.
Co się zaś tyczy zeznań świadkówL. J.orazU. D., zdaniem Sądu, zasadniczo zasługują one na wiarę, z tym zastrzeżeniem, że świadekL. J.nie miał bezpośredniej wiedzy odnośnie okresu korzystania zdziałki nr (...)przez dziadka powoda, stąd zeznania te były mało przydatne dla rozstrzygnięcia sprawy. Zainteresowanie świadka działką powoda pojawiło się dopiero ok. 2010 r. kiedy wiadomym stało się, że powód ma otrzymać darowiznę. Z zeznań obu świadków wynika natomiast spójnie, że powód zasadniczo nie interesował się otrzymaną działką do roku 2018, kiedy to podjął pierwsze próby skorzystania z ujawnionego w księdze wieczystej szlaku służebnego. W szczególności świadekU. D.(żona powoda) zeznaław kategoryczny sposób, że powód przed lipcem 2018 r. nie przejeżdżał, ani nie przechodził przez działkę pozwanych.
Sąd zważył, co następuje.
Powództwo jako bezzasadne podlega oddaleniu.
Powód domagał się ochrony ograniczonegoprawa rzeczowegow postaci służebności gruntowej, a stosownie do treściart. 251 k.c.do ochronypraw rzeczowychograniczonych stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie własności. Z kolei, zgodnie z brzmieniemart. 222 § 2 k.c.przeciwko osobie, która narusza własność w inny sposób aniżeli przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą, przysługuje właścicielowi roszczenieo przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń.
Mając na uwadze stanowiska stron procesu, rozstrzygnięcie w przedmiocie ochrony służebności wymagało w pierwszym rzędzie ustalenia, czy doszło do wygaśnięcia spornej służebności. Kwestia ta miała bowiem charakter prejudycjalny dla orzeczenia o ochronie służebności.
Zgodnie bowiem z treściąart. 293 § 1 k.c.służebność gruntowa wygasa wskutek niewykonywania przez lat dziesięć. Wygaśnięcie służebności stanowi naturalną konsekwencję braku korzystania z niej przez właściciela nieruchomości władnącej. Długotrwały stan niewykonywania jej świadczy o jej zbędności. Ustawodawca zdecydował, że okres, jaki uprawnia do wysuwania takiego wniosku, wynosi 10 lat. Jest to termin zawity, do którego stosuje sięart. 112 k.c.W przypadku służebności czynnej termin dziesięcioletni zaczyna biec od dnia,w którym uprawniony zaprzestał wykonywania służebności (np. prawa przechodu czy przejazdu przez nieruchomość obciążoną), a upływa w dniu, który datą odpowiada dniowi, w którym uprawniony zaprzestał wykonywania służebności.
W niniejszej sprawie bezsporny pozostawał fakt ustanowienia służebności przejazdu i przechodu nadziałce nr (...)na rzecz każdoczesnego właścicieladziałki nr (...), co miało miejsce na mocy wyroku Sądu Powiatowego wJ.z 29.09.1969 r. sygn.(...)(k. 9 - 10).
Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego w niewątpliwy sposób zostało ustalone, że przedmiotowa służebność od wielu lat poprzedzających nabycie własności działki władnącej przez powoda nie była wykonywana.
Bezsporną okolicznością było to, iż od momentu nabycia działki władnącej (nr(...)) w lutym 2011 r. powód wskazanej służebności nie wykonywał,a pierwszą próbę skorzystania ze służebnego szlaku podjął dopiero w lipcu 2018 r. Wynika stąd, że służebność nie była wykonywana przez samego powoda przez okres ok. 7,5 roku. Jednocześnie materiał dowodowy wskazał, że takżei poprzednik prawny powoda –J. D. (2)wykorzystując rolniczodziałkę nr (...)nie wykonywał spornej służebności co najmniej od czasu ogrodzenia działki pozwanych. Dojeżdżając bowiem dodziałki nr (...)robił to od stronyulicy (...), dochodząc pieszo polną ścieżką (miedzą) wiodącą pomiędzy innymi nieogrodzonymi polami uprawnymi. Fakty te wynikają nie tylko z zeznań świadków, ale także i ze sposobu zagospodarowania działki pozwanych. Należy zauważyć, że na pograniczu zdziałką nr (...)od ok. 2006/2007 r. - w poprzek szlaku służebnego - wybudowana jest zmodernizowana brama wjazdowaw miejscu starej, a teren nie wykazuje śladów przejazdu i porośnięty jest krzewami i malinami. Nadto, także i w obrębie działki powoda, w części prowadzącej do spornego szlaku brak jest jakichkolwiek śladów wykonywania przejazdów, teren porośnięty jest wieloletnimi drzewami, krzewami i wysokimi trawami. Mieszkający w tym miejscu od wielu lat świadekF. R.zeznał, że jedyne przejściaJ. D. (1)z jego działki na działkę pozwanych odbywały się w sytuacji, gdyJ. D. (2)został zawołany do domu pozwanychw celach gościnnych, ewentualnie udawał się nim po wodę do podlewania. Wynika stad, że poprzednik prawny powoda nigdy nie wykorzystywał służebnego szlaku w celach komunikacji ze swoją działką, tj. jako szlaku zapewniającego dostęp do drogi publicznej.
O ile nie można wykluczyć, żeJ. D. (2)w latach wcześniejszych ubiegłego stulecia mógł sporadycznie wykonywać przejazdy służebnym szlakiem (brak co do tego okresu dostatecznych informacji), to z całą pewnością należy stwierdzić, że takich przejazdów nie wykonywał po 2000 r., a tym bardziej,w czasie kiedy szlak służebny został zagrodzony bramą. Dodatkowo należy zauważyć, że okres od 2008 to czas kiedyJ. D. (2)nie pojawiał się już na swojej działce z uwagi na chorobę.
W tych okolicznościach należało przyjąć, że wymagany ustawą 10 letni okres niewykonywania przysługującej powodowi służebności niewątpliwie upłynął, co – zgodnie zart. 293 k.c.– oznacza, że przedmiotowa służebność gruntowa wygasła. Skutek ten następuje ex lege, a konsekwencją takiego stanu rzeczy staje się bezprzedmiotowość orzekania w przedmiocie ochrony służebności.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie powołanych wyżej przepisów orzeczono jak w pkt I wyroku.
Wynik procesu uzasadniał obciążenie powoda kosztami procesu w kwocie 737 zł, na które składa się wynagrodzenie pełnomocnika pozwanych ustalone na podstawie § 5 pkt 3 w zw. z § 15 ust. 3 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800). Mając na uwadze, że stan faktyczny i prawny sprawy niepodzielnie dotyczył obojga pozwanych, a ich współuczestnictwo w procesie miało charakter materialny, Sąd uznał za uzasadnione przyznanie wynagrodzenia jednego pełnomocnika reprezentującego ich wspólnie, przy jednoczesnym podniesieniu stawki tego wynagrodzenia do 150 % stawki minimalnej, uwzględniającej nakład pracy pełnomocnika.