Sąd Okręgowy w Gliwicach
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 8/22
Data wyroku: 2022-05-11 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Anna Capik-Pater
Słowa kluczowe: Podleganie ubezpieczeniom społecznym
Podstawa prawna: art. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

Sygn. aktVIII U 8/22

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 11 maja 2022 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

sędzia Anna Capik-Pater

Protokolant

Agata Kędzierawska

po rozpoznaniu w dniu27 kwietnia 2022 r. w Gliwicach
sprawyKancelarii (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwG.,K. M.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
opodleganie ubezpieczeniom społecznym
na skutek odwołańKancelarii (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwG.,K. M.
od decyzjiZakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
z dnia20 sierpnia 2021  r.nr(...)

1
oddala odwołania;

2
zasądza od odwołujących na rzecz organu rentowego kwoty po 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

(-) sędzia Anna Capik-Pater
Sygn. akt VIII U 8/22

UZASADNIENIE
Decyzją z 20 sierpnia 2021r. nr(...)organ rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.stwierdził, żeK. M.jako pracownik płatnika składekKancelarii (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwG.nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu od 1 marca 2016r.
W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że zawarta przezK. M.z ww. spółką umowa o pracę ( oraz aneks do umowy ) nie ma formy aktu notarialnego, zatem została zawarta z naruszeniemart.210§2 k.s.h., co w konsekwencji powoduje nieważność powyższej umowy. Jednocześnie, mając na uwadzeart.22§1 k.p.umowa o pracę nie nawiązuje stosunku pracy, gdyż pomiędzy spółką a jedynym członkiem zarządu i zarazem jedynym wspólnikiem, brak jest stosunku podporządkowania, który jest jednym z elementów stosunku pracy.
W odwołaniu od decyzjiKancelaria (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwG.orazK. M.wniosły o jej uchylenie i umorzenie postępowania, ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a także zasądzenie od organu rentowego kosztów procesu zgodnie z normami przepisanymi.
W uzasadnieniu odwołujące wskazały, żeK. M.rzeczywiście w okresie od 1 marca 2016r. wykonywała na rzecz płatnika składek pracę w ramach stosunku pracowniczego. Miała ustalony zakres obowiązków, miejsce i czas świadczenia pracy, podlegała kierownictwu i nadzorowi ze strony pracodawcy. Zatem jej czynności nie pokrywały się z obowiązkami zarządu spółki. Zatem działała w ramach podporządkowania.
Organ rentowy w odpowiedzi na odwołania wniósł o ich oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Organ rentowy wniósł również o zasądzenieod odwołujących zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Kancelaria (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwG.została założona w 2012r. i miała prowadzić usługi księgowe dla podmiotów gospodarczych. Aktualnie prowadzi pełną księgowość, uproszczoną księgowość fundacji, stowarzyszeń. W spółce funkcjonują trzy działy: kadrowy, księgowości uproszczonej i pełnej. Jedynym wspólnikiem tej spółki jestK. M., która posiada 100% udziałów w spółce i do czerwca 2020r. pełniła także funkcję prezesa jednoosobowego zarządu spółki. Klienci spółki są z polecenia bądź z Internetu. Umowy z klientami podpisujeK. M..K. M.podejmuje również decyzje dotyczące zatrudniania nowych pracowników i ewentualnych zwolnień w spółce. Spółka miała zawartą umowę współpracy z ojcemK. A.M., który na podstawie tej umowy zajmował się doradztwem merytorycznym, księgowym – do 2019r. w ramach prowadzonej własnej działalności gospodarczej, a następnie na podstawie umowy o pracę.
W dniu 1 marca 2016r.K. M.zawarła z odwołującą spółką umowęo pracę na czas nieokreślony, na stanowisko dyrektora ds. handlowych w pełnym wymiarze czasu pracy, za wynagrodzeniem 1850 zł. Następnie aneksem do umowy o pracęz 31 października 2019r. odwołującej powierzono stanowisko referenta ds. księgowościi podwyższono wynagrodzenie do kwoty 2 250 zł. Umowa o pracę była podpisanaz pełnomocnikiem zarządu, a pełnomocnictwa udzielił prezes zarządu, czyli odwołującaK. M..
K. M., oprócz czynności wskazanych na wstępie, zajmuje się w spółce księgowością uproszczoną, osobami fizycznymi. Obsługuje 10-12 klientów, którzyna przestrzeni lat się zmieniali. Pracę wykonuje generalnie w godzinach pracy spółki,tj. od 8:00 do 16:00. Podpisuje listę obecności. OdwołującąK. M.do pracy w księgowości przyuczałaA. M. (1)i miało to miejsce we wcześniejszejspółce (...), w której równieżK. M.w latach 2006 - 2010 miała 100% udziałów i miała podpisaną umowę o pracę, a która to spółka zajmowała się także prowadzeniem rachunkowości w formie biura rachunkowego. Obecnie spółka ta pozostaje w likwidacji. Pod względem księgowym pracę odwołującej wKancelarii (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąwG.sprawdzaA. M. (1), która jest kierownikiem ds. księgowości uproszczonej.
Powyższe Sąd ustalił na podstawie dokumentacji zawartej w aktach organu rentowego, aktach osobowychK. M., zeznań świadkówA. M. (1),A. M. (2), zeznań odwołującejK. M.( protokół elektroniczny z rozprawy: z 27 kwietnia 2022r. czas 00:05:27 – 00:59:03 ) jako okoliczności jednoznacznie wynikające z tych dowodów.
Sąd zważył, co następuje.
(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwG.orazK. M.nie zasługują na uwzględnienie.
W rozpoznawanej sprawie kwestią sporną pozostawało, czy odwołującaK. M.podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę zawartejzKancelarią (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnościąwG.od 1 marca 2016r.
Zgodnie z treściąart. 6 ust.1 pkt 1, art.11 ust.1, art.12 ust.2, art.13 ust.1 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(tj. Dz. U. z 2022r. poz.1009 ) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, chorobowemu, wypadkowemu podlegają, z zastrzeżeniemart. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami, z wyłączeniem prokuratorów, w okresie od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku.
Za pracownika natomiast – w myśl art. 8 ust. 1 - uważa się osobę pozostającąw stosunku pracy, z zastrzeżeniem, że jeżeli pracownik spełnia kryteria określone dla osób współpracujących, o których mowa w ust. 11 - dla celów ubezpieczeń społecznych jest traktowany jako osoba współpracująca.
Zgodnie z art.8 ust.6 pkt 4 ustawy systemowej, za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się: wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólnika spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej.
Zgodnie zart.22 k.p.przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje siędo wykonywania pracy określonego rodzaju, na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem.
Dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego przyjęło jednolicie,że o zakwalifikowaniu zatrudnienia jako czynności pracowniczych nie rozstrzygają przepisy prawa handlowego, lecz przepisy charakteryzujące stosunek pracy ( por. wyrok Sądu Najwyższego z 5 lutego 1997r., II UKN 86/96, wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 30 sierpnia 2018r. III AUa 2396, Lex 2681222 ). Dla zaistnienia stosunku pracy nie jest wystarczające formalne zawarcie umowy o pracę, lecz faktyczne realizowanie treści stosunku pracy przez świadczenie pracy przez pracownika i korzystanie z tego przez pracodawcę. Sam dokument w postaci umowy o pracę nie jest niepodważalnym dowodom na to, że umowa taka jest ważna ( por. wyroki Sądu Najwyższego z 18 maja 2006r., II UK 164/05 Lex 192462,19 października 2007r. II UK 56/07, Lex 376433 ). W orzecznictwie przyjmujesię, że o istnieniu pracowniczego stosunku świadczą: osobiste wykonywanie pracy, odpłatność, podporządkowanie i ryzyko pracodawcy, z tym że konstrukcyjnym, podstawowym elementem dla istnienia stosunku pracy jest element podporządkowania pracownika. Dla stwierdzenia, że cecha ta występuje w treści stosunku prawnego wskazuje się na takie elementy jak: określony czas pracy i określone miejsce wykonywania pracy, podpisywanie list obecności, podporządkowanie pracownika regulaminowi pracy oraz poleceniom kierownictwa co do miejsca, czasu i sposobu wykonywania pracy, a także obowiązek przestrzegania norm pracy. W orzecznictwie dopuszcza się także podporządkowanie autonomiczne, według którego podporządkowanie pracownika może polegać na określeniu przez pracodawcę czasu pracyi wyznaczeniu zadań, natomiast co do sposobu ich realizacji pracownik ma pewien zakres swobody ( por wyrok Sądu Najwyższego z 7 września 1997r. I PKN 277/09 ). Podporządkowanie pracownicze nie występuje, kiedy jedna i ta sama osoba wyznacza zadania pracownicze, a następnie je realizuje.
Ponadto w orzecznictwie utrwaliło się stanowisko, iż w przypadku jednoosobowego wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością podlega on ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, a nie jako pracownik, bowiem nie jest w takim przypadku spełniona przesłanka podporządkowania pracowniczego i dalej przesłanka odpłatności pracy, gdyż do przesunięcia majątkowego dochodzi faktycznie w ramach majątku samego wspólnika ( por. wyroki Sądu Najwyższego z 11 września 2013r. II UK 36/13, 3 sierpnia 2011r. I UK 8/11 ). W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że istnieje swoista symbioza pracy wykonywanej w ramach stosunku pracy i kapitału, która jest sprzeczna z aksjologią prawa pracy i prawa ubezpieczeń społecznych, opartą zasadniczo na oddzieleniu kapitału od pracy. W konsekwencji, tam gdzie status wykonawcy pracy (pracownika) zostaje zdominowany przez właścicielski status wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nie może być mowy o zatrudnieniu w ramach stosunku pracy takiego wspólnika, który nie pozostaje w pracowniczej relacji podporządkowania wobec samego siebie. Przy wykonywaniu takiej pracy jedyny bądź dominujący wspólnik nie tylko nie wykonuje poleceń swojego pracodawcy, ale jest od niego niezależny ekonomicznie i dyktuje mu sposób działania, co wykracza poza najszerzej nawet pojęty model stosunku pracy. Jedyny lub niemal jedyny wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością co do zasady nie może pozostawać z tą spółką w stosunku pracy, gdyż w takim przypadku status pracownika zostaje wchłonięty przez status właściciela kapitału - pracodawcy. Tam, gdzie pozycja pracownika-wykonawcy pracy zostaje zdominowana przez właścicielski status wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nie ma mowy o zatrudnieniu w stosunku pracy wspólnika. W takiej sytuacji wykonuje on czynności, nawet typowo pracownicze, na rzecz samego siebie, we własnym interesie i na swoje ryzyko produkcyjne, gospodarcze i socjalne. Jedyny wspólnik jest od pracodawcy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością niezależny ekonomicznie, gdyż - skoro do przesunięcia majątkowego dochodzi w majątku samego wspólnika - nie zachodzi przesłanka odpłatności pracy, a ponadto dyktuje mu sposób działania jako zgromadzenie wspólników. Tym samym wspólnik dwuosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, który posiada część udziałów zapewniającą mu prawo do samodzielnego decydowania o wynikach zgromadzenia wspólników i niemal wyłączne prawo do zysku oraz który ma nieskrępowaną możliwość samodzielnego decydowania o bieżącej działalności spółki, podlega ubezpieczeniom społecznym jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 10 czerwca 2021r., III USKP 42/21, 24 marca 2021r., III USK 156/21, Legalis nr 2554309; 5 marca 2020r., III UK 36/19, Legalis nr 2572820; 3 lipca 2019r., II UK 24/18, Legalis nr 1967528; 11 września 2013r., II UK 36/13, Legalis nr 830688; 3 sierpnia 2011r., I UK 8/11, Legalis nr 458996; 7 kwietnia 2010r., II UK 357/09, Legalis nr 316875; 7 kwietnia 2010r. II UK 177/09, Legalis nr 316859).
Zaprezentowane powyżej stanowisko judykatury tut. Sąd w pełni podziela. Odnosząc je natomiast do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że prawidłowo organ rentowy w decyzji zaskarżonej przyjął, że odwołującaK. M.nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom jako pracownik u płatnika składek – odwołującejKancelarii (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwG.od 1 marca 2016r. W analizowanej sprawie nie mogło bowiem być mowy o podporządkowaniu pracowniczym w sytuacji, gdy odwołująca występowała równocześnie w roli jedynego wspólnika, a więc właściciela całego kapitału i osoby wykonującej wszystkie uprawnienia przysługujące zgromadzeniu wspólników, prezesa jednoosobowego zarządu oraz w charakterze pracownika spółki. Taki układ świadczył nadto, o tym, że odwołująca faktycznie wykonywała czynności na rzecz samej siebie ( we własnym interesie ) i na swoje własne ryzyko, a więc nie zachodziła przesłanka odpłatności pracy, gdyż jako jedyny wspólnik odwołująca nie była niezależna ekonomicznie od pracodawcy ( spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ), bowiem do przesunięcia majątkowego dochodziło w rzeczywistości w ramach jej majątku. Biorąc pod uwagę te okoliczności brak było możliwości uznania, że pomiędzy stronami doszło do nawiązania stosunku pracy, a co za tym idzie zasadnym było przyjęcie, że podpisana przez strony w dniu 1 marca 2016r. umowa o pracę miała charakter pozorny (art.83 k.c.w związku zart.300 k.p.) i stąd nie stanowi obowiązkowego tytułu ubezpieczeń, jakim jest zatrudnienie w ramach stosunku pracy. Pozorność umowy o pracę zachodzi bowiem nie tylko wtedy, gdy pomimo zawarcia umowy o pracę praca nie jest w ogóle świadczona, ale także, gdy okoliczności faktyczne jej wykonywania nie wypełniają cech stosunku pracy ( por. wyroku Sądu Najwyższego z: 9 lutego 2012r. I UK 260/11, Lex 1169835, 20 czerwca 2017r. I UK 252/16, Lex 2347782 ).
W konsekwencji powyższego Sąd uznając, że decyzja zaskarżona odpowiada prawu i na mocyart. 47714§ 1 k.p.c.w pkt 1 wyroku oddalił odwołania jako bezzasadne.
O kosztach Sąd orzekł na podstawieart.98 k.p.c.w związku z §9 ust.2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( Dz.U. z 2018r., poz.265 ).
(-) Sędzia Anna Capik - Pater