Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1494/18
Data wyroku: 2022-03-22 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Pożyczka
Podstawa prawna: art. 720 k.c

Sygn. akt III Ca 1494/18
III Cz 1519/18

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2018 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi zasądził od pozwanejM. K.na rzecz powoda Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo - Kredytowej im. F.S.wG.kwotę 47.896,12 złotych z umownymi odsetkami w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od dnia 2 lutego 2017 r. do dnia zapłaty, oddalił powództwo w pozostałej części i nie obciążył pozwanej kosztami procesu.
Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 12 lutego 2016 roku pomiędzy pożyczkodawcą Spółdzielczą Kasą Oszczędnościowo - Kredytową imienia F.S.z siedzibą wG., reprezentowaną przezM. S.orazK. W., a pożyczkobiorcąM. K.została zawarta umowy pożyczki. Umowa została zawarta na okres od 12 lutego 2016 roku do 30 stycznia 2026 roku. Całkowita kwota pożyczki wyniosła 44.000 złotych. Pożyczka była oprocentowana według zmiennej stopy procentowej wynoszącej w dniu zawarcia umowy 9,50 % w skali roku. Rzeczywista roczna stopa oprocentowania wyniosła 23,30 % a całkowita kwota do zapłaty wyniosła 84.143,40 złotych. Spłata pożyczki miała następować w ratach miesięcznych płatnych bez wezwania w terminach i kwotach wskazanych w harmonogramie spłaty pożyczki, stanowiącym załącznik do. Opłata przygotowawcza wyniosła 40 złotych, a prowizja z tytułu udzielenia pożyczki 8.580 złotych. Zabezpieczeniem pożyczki było przystąpienie do umowy ubezpieczenia grupowego. W punkcie 29. umowy przewidziano uprawnienie pożyczkobiorcy do wypowiedzenia umowy z 30 – dniowym terminem wypowiedzenia, w przypadku, gdy pożyczkobiorca nie zapłacił w terminach określonych w umowie pełnych rat pożyczki za co najmniej dwa okresy płatności po uprzednim wezwaniu pożyczkobiorcy listem poleconym do zapłaty zaległych rat w terminie nie krótszym niż 14 dni roboczych od otrzymania wezwania pod rygorem wypowiedzenia umowy. W punkcie 34. umowy pożyczkobiorca zobowiązał się do informowania kasy o każdej zmianie danych osobowych oraz o zmianie adresu, w tym adresu korespondencyjnego.
Pożyczka została przekazana na rachunek bankowy pozwanej.
Zgodnie z harmonogramem spłat pożyczkobiorca był zobowiązany do zapłaty 119 rat miesięcznych, z czego 118 pierwszych rat wynosiło 574,90 złotych a ostatnia 573,96 złotych. Raty miały być płatne 30 dnia każdego miesiąca (a w przypadku lutego ostatniego dnia miesiąca), począwszy od 30 marca 2016 roku.
Pozwana podpisała umowę pożyczki z pracownicą powódki w lokalu, w którym prowadzona jest działalność powódki.
Pozwana dokonała trzech wpłat na poczet spłaty pożyczki:
- w dniu 30 marca 2016 r. - 91,80 zł, zaliczone na poczet odsetek kapitałowych,
- w dniu 31 marca 2016 r. – 483,11 zł, z czego 36,65 zł zostało zaliczone na poczet kapitału, 446,45 na poczet odsetek kapitałowych, 0,01 zł na poczet odsetek za opóźnienie,
- w dniu 30 kwietnia 2016 r. - 80,39 zł, zaliczone na poczet odsetek kapitałowych.
Łącznie na poczet odsetek kapitałowych zaliczono kwotę 618,64 zł, a na poczet kapitału 36,65 złotych. Nadto, w dniu 24 stycznia 2017 r. powódka przeksięgowała kwotę 1 zł z wkładu na poczet opłaty.
W dniu 14 czerwca 2016 roku powódka nadała listem poleconym do pozwanej ostateczne wezwanie do zapłaty na adres wskazany w umowie –ul. (...)wŁ.. Powódka wezwała pozwaną do zapłaty zadłużenia w terminie 14 dni roboczych od dnia doręczenia wezwania. W przypadku nieuregulowania zadłużenia w wyznaczonym terminie powódka zastrzegła sobie prawo do wypowiedzenia umowy oraz postawienia całego zadłużenia w stan natychmiastowej wymagalności.
W dniu 6 września 2016 roku powódka przesłała pozwanej oświadczenie o wypowiedzeniu umowy pożyczki. Przesyłka nie została podjęta przez pozwaną w terminie 14 dni od 6 września 2016 roku i w dniu 27 września 2016 roku nastąpił jej zwrot. Przesyłka była adresowana naul. (...),Ł..
Pozwana obecnie nie ma stałego zatrudnienia i utrzymuje się z podejmowanych prac dorywczych.
Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy Sąd Rejonowy wskazał, że oddalił wnioski o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków i pozwanej na okoliczność stanu psychicznego pozwanej. Wykazanie niepoczytalności wymaga bowiem zasięgnięcia wiadomości specjalnych, to jest przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego. Pozwana, reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, nie wnosiła o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego. Wobec tego, przeprowadzenie wskazanych dowodów pozostałoby bez wpływu na treść rozstrzygnięcia.
Sąd Rejonowy pominął dowód z przesłuchania strony pozwanej, ponieważ nie stawiła się na ostatni termin rozprawy bez usprawiedliwienia od lekarza sądowego. W świetleart. 2141§ 1 k.p.c.nie jest wystarczające zaświadczenie wystawione przez innego lekarza, nie będącego lekarzem sądowym.
Wezwanie do zapłaty zostało nadane listem potwierdzonym. Uzasadnia to w ocenie Sądu Rejonowego – wobec braku jakiegokolwiek dowodu przeciwnego – przyjęcie domniemania faktycznego, że przesyłka została doręczona.
Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy wskazał, że powództwo jest w przeważającej części zasadne.
Wskazał, że stosownie do treściart. 720 § 1 k.c.przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Zawarta przez strony umowa jest umową pożyczki, o której mowa w cytowanym przepisie.
Najdalej idącym zarzutem pozwanej był zarzut nieważności umowy z uwagi na wadę oświadczenia woli w postaci braku świadomości i swobody. Jak stanowiart. 82 k.c.nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Stan wyłączający świadomość to - najogólniej rzecz ujmując - brak rozeznania, niemożność rozumienia zachowań własnych i zachowań innych osób, niezdawanie sobie sprawy ze znaczenia i skutków własnego postępowania. Stan taki musi przy tym wynikać z przyczyny wewnętrznej, a więc ze stanu, w jakim znajduje się osoba składająca oświadczenie woli, a nie z okoliczności zewnętrznych, w jakich osoba ta się znalazła. Powzięcie decyzji i wyrażenie woli jest swobodne, gdy zarówno proces decyzyjny, jak i uzewnętrznienie woli nie zostały zakłócone przez destrukcyjne czynniki wynikające z właściwości psychiki czy procesu myślowego osoby składającej oświadczenie woli. Stan wyłączający swobodę musi również wynikać z przyczyny wewnętrznej, umiejscowionej w samym podmiocie składającym oświadczenie woli, a nie w sytuacji zewnętrznej. Tak pojmowanemu brakowi swobody towarzyszyć będzie natomiast najczęściej także pewne ograniczenie świadomości. Stan wyłączający świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli nie może być rozumiany dosłownie, wobec czego nie musi oznaczać całkowitego zniesienia świadomości i ustania czynności mózgu. Wystarczy istnienie takiego stanu, który oznacza brak rozeznania, niemożność rozumienia posunięć własnych i posunięć innych osób oraz niezdawanie sobie sprawy ze znaczenia i skutków własnego postępowania. W rozpatrywanym stanie faktycznym pozwana nie wykazała, iż w chwili zawierania umowy pożyczki znajdowała się w stanie wyłączającym jej świadomość lub swobodę. Takie ustalenia Sąd mógłby poczynić wyłącznie w oparciu o wiedzę specjalną płynącą z opinii biegłego. Pozwana nie złożyła jednak stosownego wniosku dowodowego.
W dalszej kolejności pozwana wywodziła, że umowa została zawarta ze strony powódki przez osobę nieumocowaną. Sąd Rejonowy nie podziela tego stanowiska. Jak przyznała sama pozwana, zawarcie umowy nastąpiło w lokalu przedsiębiorstwa. Stosownie do treściart. 97 k.c., osobę czynną w lokalu przedsiębiorstwa przeznaczonym do obsługiwania publiczności poczytuje się w razie wątpliwości za umocowaną do dokonywania czynności prawnych, które zazwyczaj bywają dokonywane z osobami korzystającymi z usług tego przedsiębiorstwa. Domniemanie to znajduje zastosowanie również w niniejszej sprawie. Wobec braku dowodu przeciwnego, należy przyjąć, że nie zostało ono przez pozwaną obalone. Na marginesie jedynie należy zauważyć, że zawarcie umowy przez falsus procuratora nie powoduje bezwzględnej nieważności czynności prawnych, a jedynie pociąga za sobą sankcję bezskuteczności zawieszonej (art. 103 k.c.).
Podsumowując powyższe rozważania, Sąd Rejonowy nie ma wątpliwości co do ważności i skuteczności zawartej przez strony umowy pożyczki.
Pozwana zarzucała nadto, że umowa nie została przez powódkę wykonana – pozwanej nie została przekazana kwota pożyczki. W ocenie Sądu, argument ten powołany został jedynie instrumentalnie. Pozwana w obszernej korespondencji kierowanej do Sądu i powoda, aż do daty rozprawy nie kwestionowała wykonania umowy przez powódkę. Nadto, pozwana dobrowolnie spłaciła niewielką część pożyczki. Niewiarygodnym jest, aby pozwana – nie otrzymawszy kwoty pożyczki – dokonywała jej spłaty, zaś w korespondencji z powódką nie powoływała się na nieotrzymanie świadczenia, a jedynie na swą trudną sytuację życiową. W tym stanie rzeczy Sąd doszedł do przekonania, że treść pism pozwanej potwierdza zapis zawarty w systemie komputerowym powoda, według którego nastąpiła wypłata pożyczki.
Pozwana powoływała się nadto na okoliczność, że nie doręczono jej wezwań do zapłaty i wypowiedzenia umowy. Odnośnie do wezwania do zapłaty – jak już wyżej wskazano – Sąd przyjął, że przesłanie ich listem poleconym daje podstawę do przyjęcia, w razie braku choćby śladu dowodu przeciwnego, domniemania faktycznego, że doszło do doręczenia przesyłki. Ciężar obalenia tegoż domniemania obciąża zaś pozwaną, której twierdzenia okazały się całkowicie gołosłowne. Odnośnie zaś do oświadczenia o wypowiedzeniu umowy, do akt sprawy została załączona kserokopia koperty. Nie ulega zatem wątpliwości, że oświadczenie zostało skutecznie doręczone. Dodać należy, że w świetle treści umowy przesyłki zostały przesłane na prawidłowy – wskazany w umowie – adres; ciężar aktualizacji adresu w razie jego zmiany spoczywał bowiem zgodnie z treścią umowy na pozwanej.
W świetle punktu 29. umowy pożyczki Kasa zastrzega sobie prawo do wypowiedzenia umowy z 30-dniowym terminem wypowiedzenia i postawienia po upływie okresu wypowiedzenia całej pożyczki wraz z odsetkami w stan natychmiastowej wymagalności, gdy pożyczkobiorca nie zapłacił w terminach określonych w umowie pełnych rat pożyczki za co najmniej dwa okresy płatności po uprzednim wezwaniu pożyczkobiorcy listem poleconym do zapłaty zaległych rat w terminie nie krótszym niż 14 dni roboczych od otrzymania wezwania pod rygorem wypowiedzenia umowy. Oświadczenie czyniło zadość powyższym wymogom umownym. W chwili złożenia wypowiedzenia pozwana zalegała z zapłatą kwoty przekraczającej dwukrotność miesięcznej raty w wysokości 574,90 złotych. Powódka najpierw w dniu 14 czerwca 2016 roku wezwała pozwaną listem poleconym do zapłaty, a następnie w dniu 6 września 2016 roku, a więc znacznie po upływie 14-dniowego terminu, złożyła pozwanej oświadczenie o wypowiedzeniu umowy z 30-dniowym okresem wypowiedzenia. Powyższe pisma zostały dołączone prawidłowo pod adres wskazany na umowie pożyczki.
Wypowiedzenie umowy było jednoznaczne i nie nasuwało wątpliwości co do jego treści ani skutków. Powódka użyła sformułowania: „wypowiada umowę pożyczki”, które jest jasne i precyzyjne. Dalsze zdanie, iż „uregulowanie wyżej wymienionej należności wraz z odsetkami we wskazanym terminie spowoduje powrót do pierwotnego planu spłaty” nie zmienia sensu powyższego oświadczenia.
Wobec powyższego, Sąd nie miał wątpliwości co do tego, że umowa została skutecznie wypowiedziana, wobec czego roszczenie o zwrot pożyczki stało się w całości wymagalne.
Pozwana powoływała się nadto na umowę ubezpieczenia. Umowa ta nie została jednak Sądowi przedstawiona. Nadto, należy pamiętać, że zarówno umowa pożyczki, jak też umowa ubezpieczenia stanowią podstawę powstania stosunków o charakterze obligacyjnym, a zatem wywierających co do zasady skutek wyłącznie między stronami umowy. Innymi słowy, zawarcie umowy ubezpieczenia nie wpływa na istnienie wierzytelności z tytułu umowy pożyczki.
Wobec skutecznego wypowiedzenia umowy i wymagalności roszczenia, należy rozważyć kwestię wysokości roszczenia.
Odnośnie do zwrotu kapitału pożyczki, wyniósł on zgodnie z umową kwotę 44.000 złotych. Powódka udowodniła wysokość pożyczonej kwoty, wobec czego to na pozwanej spoczywał ciężar udowodnienia dokonanych spłat z tytułu umowy. Pozwana temu ciężarowi nie sprostała. Sąd zasądził zatem tytułu kapitału pożyczki żądaną kwotę 43.963,35 złotych, mając na uwadze, że jest ona niższa niż wysokość pożyczki wynikająca z umowy, a to na skutek uwzględnienia przyznanej przez powódkę wpłaty w kwocie 36,65 zł.
Odnośne do odsetek kapitałowych, przypomnieć należy, że umowa przewidywała miesięczny termin wypowiedzenia. Z uwagi na datę doręczenia wypowiedzenia, ostatnim dniem, za który powódka była uprawniona naliczać odsetki „kapitałowe” był 27 października 2016 r. Opierając się na harmonogramie stanowiącym załącznik do umowy Sąd uznał zatem za udowodnione należności odsetkowe za miesiące marzec – wrzesień 2016 r. w łącznej kwocie 2616,42 zł, a nadto proporcjonalną część przewidzianych w harmonogramie odsetek za 27 dni października 2016 r. Łącznie odsetki kapitałowe należne powódce wyniosły zatem 2.915,73 złote. Kwotę tę należy jednak pomniejszyć o wysokość dokonanych wpłat. Pamiętając, że część z dokonanej wpłaty została zaliczona na kapitał, a nadto 1 grosz na poczet odsetek za opóźnienie, należy przyjąć że należna powódce kwota odsetek kapitałowych wynosi 2.297,09 zł. W omawianym zakresie powództwo okazało się zatem zasadne.
Odnośnie do odsetek za opóźnienie, Sąd uznał je za udowodnione do wysokości 1.635,68 złotych (wysokość odsetek maksymalnych za opóźnienie od kapitału pożyczki za okres od dnia 28 października 2016 r. do dnia poprzedzającego wniesienie pozwu, to jest do dnia 1 lutego 2017 r. W pozostałej części, to jest co do odsetek za opóźnienie należnych za okres przed wypowiedzeniem umowy, Sąd doszedł do przekonania, że z uwagi na różne daty wymagalności poszczególnych rat, a nadto konieczność zaliczenia dokonanych przez pozwaną wpłat częściowo na kapitał pożyczki, zaś częściowo na odsetki, do wykazania wysokości zobowiązania niezbędne byłoby zasięgnięcie opinii biegłego z zakresu rachunkowości. W tym zakresie Sąd uznał zatem powództwo za nieudowodnione.
Sąd uznał powództwo za nieudowodnione w części dotyczącej żądania kwoty 132,79 zł tytułem opłat. Pozew nie precyzuje bowiem nawet, z jakiego tytułu zostały naliczone poszczególne opłaty i w jakiej wysokości.
Reasumując, powództwo zostało udowodnione do kwoty 47.896,12 zł, która została zasądzona od pozwanej na rzecz powódki. W pozostałej części powództwo zostało oddalone jako nieudowodnione. Dalsze odsetki za opóźnienie zasądzono na podstawieart. 481 k.c.
Sąd nie uwzględnił wniosku pozwanej o rozłożenie zasądzonego świadczenia na raty. Stosownie do treściart. 320 k.p.c., rozstrzygnięcie takie może nastąpić w szczególnie uzasadnionych przypadkach. W ocenie Sądu, decyzja taka zapaść może po rozważeniu usprawiedliwionych interesów obu stron. Rozłożenie świadczenia na raty – jako z natury swej naruszające interes wierzyciela polegający na szybkim zaspokojeniu – może nastąpić jedynie wtedy, gdy dzięki takiemu rozstrzygnięciu powstaje realna szansa na spłatę wierzytelności (co będzie z korzyścią dla obu stron) i uchronienie dłużnika przed popadnięciem w dalsze długi, których nie byłby w stanie spłacić. Decyzja wydana w oparciu oart. 320 k.p.c.powinna również uwzględniać przyczyny powstania zadłużenia i postawę dłużnika, a w szczególności podjęte przez niego starania zmierzające do spłaty długu, ewentualnie do zapobieżenia dalszemu zwiększaniu się jego rozmiarów. Jednocześnie jednak rozłożenie świadczenia na raty nie może nastąpić na okres zbyt długi, uniemożliwiający zaspokojenie wierzyciela w rozsądnym terminie. Przenosząc te uwagi na okoliczności niniejszej sprawy należy wskazać, że pozwana nie ma stałego zatrudnienia, ani innego stałego źródła dochodów, co sama przyznała. Nie ma zatem realnej możliwości spełnienia świadczenia chociażby w ratach. Do wniosku takiego skłania również fakt, że pozwana nie była w stanie wpłacić na rzecz powódki jakiejkolwiek kwoty w toku trwającego ponad rok procesu. Uwzględnienie wniosku o rozłożenie zasądzonego świadczenia na raty nie doprowadziłoby do uzdrowienia sytuacji finansowej pozwanej, natomiast naruszałoby słuszny interes powoda. Nie zostałby zatem osiągnięty cel instytucji przewidzianej wart. 320 k.p.c.
Zgodnie z zasadą słuszności, wynikającą zart. 102 k.p.c., Sąd nie obciążył pozwanej obowiązkiem zwrotu kosztów procesu. Sąd wziął pod uwagę szczególnie trudną sytuację życiową pozwanej związaną z brakiem stałego zatrudnienia oraz koniecznością leczenia. Sąd wziął również pod uwagę, że subiektywne przekonanie pozwanej o zasadności jej stanowiska częściowo przynajmniej znajduje usprawiedliwienie w jej chorobie.
Powyższy wyrok zaskarżyła w całości pozwana.
W wywiedzionej apelacji zarzuciła wyrokowi naruszenie przepisów postępowania poprzez:
1) błędne ustalenie stanu faktycznego, przyjętego za podstawę wydanego orzeczenia, które miało wpływ na wynik postępowania i ocenę zebranego materiału dowodowego;
2) pominięcie przez Sąd zgłaszanych istotnych wniosków dowodowych, w szczególności:
a) naruszenieart. 82 k.c.poprzez pominięcie przez Sąd dowodu z zeznań pozwanej na okoliczność jej stanu psychicznego w momencie podpisywania umowy pożyczki z powodem;
b) naruszenieart. 278 k.p.c.w związku zart. 82 k.c.;
c) naruszenieart. 162 k.p.c.w związku zart. 78 zd. 1 Konstytucji;
d) naruszenieart. 320 k.p.c.w związku zart. 5 k.c..
Przy tak sformułowanych zarzutach skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Powód wywiódł zażalenie od postanowienia w przedmiocie kosztów procesu zawartego w punkcie 3. przedmiotowego wyroku.
Zarzucił postanowieniu, mogące mieć wpływ na wynik sprawy, naruszenie przepisów postępowania:
1)art. 102 k.p.c.poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające odstąpienie od obciążenia pozwanej kosztami procesu;
2)art. 98 k.p.c.poprzez jego częściowe niezastosowanie wskutek uznania, iż pozwana, mimo przegrania sprawy, nie jest obowiązana zwrócić powodowi całości kosztów postępowania.
Przy tak sformułowanych zarzutach powód wniósł o:
1) zmianę zaskarżonego postanowienia i orzeczenie co do istoty sprawy przez zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kwoty 4.225,02 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania;
2) ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania;
3) zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jest o tyle zasadna, że skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Sąd Rejonowy nie rozpoznał bowiem istoty sprawy uchylając się od zbadania podnoszonego przez pozwaną zarzutu, że przedmiotową umowę zawarła w stanie świadome i swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli.
Przedłożona do akt sprawy, na etapie postępowania przed Sądem Rejonowym, dokumentacja lekarska pozwanej, uprawdopodabnia, że w momencie zawierania przedmiotowej umowy pozwana w stanie takim mogła się znajdować. Bezspornym przy tym musi być, że choć była wówczas reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nie złożyła wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego lekarza psychiatry, który mógłby okoliczność powyższą ocenić.
Zgodnie zart. 232 zd. 1. k.p.c., strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Formuła ta, niewątpliwie nawiązująca do treściart. 6 k.c., statuuje zatem zasadę, według której ciężar dowodu spoczywa na samych stronach. Daje ona zarazem wyraz dominacji zasady kontradyktoryjności w procesie cywilnym. W myśl jednakzdania drugiego art. 232 k.p.c.sąd może dopuścić dowód nie wskazany przez stronę. Powyższe uprawnienie sądu - nie chodzi więc o obowiązek - należy rozpatrywać w ścisłym powiązaniu z regułą odnoszącą się rozkładu ciężaru dowodu. Dlatego też należy zgodzić się z wyrażonym w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 1998 r. I PKN 194/98 (OSNAPiUS 1999, nr 13, poz. 425) poglądem, według którego tylko wyjątkowo można postawić sądowi zarzut, że w konkretnej sprawie z tego uprawnienia nie skorzystał. Wszystko to oznacza, ze stosunkowo rzadko może mieć miejsce naruszenie przez sądart. 232 zdanie drugie k.p.c.. Możliwość taka przede wszystkim wchodzi w rachubę, jeżeli materiału procesowego wynika, że dopuszczenie z urzędu dowodów było szczególnie uzasadnione lub oczywiste.
Powstaje zatem problem, czy w niniejszej sprawie zaszedł właśnie taki wypadek. Rozpatrując ten problem należy mieć na uwadze treśćart. 278 § 1 k.p.c., który przewiduje, że w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych sąd może wezwać jednego lub kilku biegłych w celu zasięgnięcia ich opinii. Aczkolwiek w przepisie tym użyto słowa „ może”, to jednak nie mamy tutaj do czynienia z tzw. dozwoleniem. Innymi słowy, nie wskazuje on jedynie uprawnienie, lecz obowiązek sądu. Przy wykładni omawianego przepisu bowiem trzeba uwzględnić okoliczność, że stanowi on element systemu, w którego ramach zasada prawdy materialnej jest jedną z zasad postępowania cywilnego. Prowadzi to jednocześnie do wniosku, że mimo fakultatywnej formułyart. 278 § 1 k.p.c., sąd musi zwrócić się do biegłego, jeśli dojdzie do przekonania, że okoliczność mająca istotne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy może zostać wyjaśniona li tylko w wyniku wykorzystania wiedzy osób mających specjalne wiadomości. Niewątpliwie okolicznością tego rodzaju jest stan psychiczny strony w dacie zawarcia umowy.
Z powyższego stwierdzenia wynika pośrednio, że z uwagi na składnik w postaci wiadomości specjalnych dowód z opinii biegłego jest dowodem tego rodzaju, iż nie może być zastąpiony inną czynnością dowodową, np. przesłuchaniem świadka czy strony. Jeżeli więc zgodnie zart. 278 § 1 k.p.c.sąd może dojść do wiadomości specjalnych wyłącznie poprzez skorzystanie z pomocy biegłego, to słusznie skarżący zarzuca, że Sąd dopuścił się naruszenia powyższego przepisu, skoro z urzędu nie przeprowadził dowodu z opinii biegłego, chociaż dowód ten był niezbędny dla miarodajnej oceny zasadności wytoczonego powództwa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 październik 1998 r., II UKN 246/98, OSNAPiUS 1998, nr 20, poz. 664, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 1999 roku, I CKN 223/98, opublikowany w Wokanda z 2000 roku, numer 3).
Już tylko marginesowo należy zauważyć, że budzi zdziwienie zaistniała w sprawie niejednoznaczna postawa procesowa samej skarżącej, która mimo że była reprezentowany przez fachowego pełnomocnika nie wystąpiła z wyraźnym wnioskiem o powołanie biegłego.
Wobec nierozpoznania przez Sąd Rejonowy istoty sprawy i koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, zbędnym jest na obecnym etapie postępowania odnoszenie się przez Sąd Okręgowy do pozostałych zarzutów podniesionych w apelacji oraz w zażaleniu powoda.
Wobec powyższego Sąd Okręgowy działając na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi, z mocyart. 108 § 2 k.p.c.pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.
Rozpoznając sprawę ponownie Sąd Rejonowy przeprowadzi dowód z opinii biegłego lekarza psychiatry na okoliczność świadomości i swobody podjęcia decyzji i wyrażenia woli przez pozwaną w momencie zawierania przedmiotowej umowy pożyczki, a następnie oceni zebrany w sprawie materiał dowodowy w kontekście zasadności roszczeń powoda.