Sąd Okręgowy w Sieradzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 501/22
Data wyroku: 2022-12-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Joanna Składowska
Słowa kluczowe: Nieważność postępowania
Podstawa prawna: art. 379 pkt 5 kpc

Sygn. akt I Ca 501/22

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 grudnia 2022 roku
Sąd Okręgowy w Sieradzu Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Joanna Składowska
Protokolant : Elwira Kosieniak
po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2022 roku w Sieradzu
na rozprawie
sprawy z powództwaE. P.przeciwko Skarbowi Państwa –(...) Zarządowi (...)wB.
o ochronę naturalnego środowiska człowieka
na skutek apelacji powódki
od wyroku Sądu Rejonowego w Łasku
z dnia 7 października 2022 roku, sygnatura akt I C 823/20
uchyla zaskarżony wyrok w punktach 2, 3 i 4 i sprawę w tym zakresie przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Łasku, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt I Ca 501/22

UZASADNIENIE
W pozwie z 7 grudnia 2020 r. powódkaE. P.wniosłao zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa -(...) Zarządu (...)wB.:
- 10 000 złotych z tytułu częściowego odszkodowania za utratę wartości nieruchomościz odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 6 grudnia 2016 r. do dnia zapłaty,
- 5 000 złotych z tytułu częściowego odszkodowania w związku z koniecznością rewitalizacji akustycznej nieruchomości z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 6 grudnia 2016 r. do dnia zapłaty.
W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całościi o zasądzenie od strony powodowej na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych.
W dniu 2 września 2022 r. powódka otrzymała pouczenie, że jeżeli w terminie 14 dni nie zgłosi sprzeciwu, sąd wyda wyrok na posiedzeniu niejawnym.
Zaskarżonym wyrokiem z 7 października 2022 r., wydanym na posiedzeniu niejawnym w trybieart.1481par.1 k.p.c., pod sygn. akt I C 823/20, Sąd Rejonowy w Łasku zasądził od pozwanego na rzecz powódki 10 000 złotych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 6 grudnia 2018 r. do dnia zapłaty (pkt 1) oraz kosztami procesu w wysokości 700 złotych (pkt 3), oddalając powództwo w pozostałej części (pkt 2) oraz nakazując pobrać na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Łasku z tytułu zwrotu wydatków:
- od pozwanego 1 986 złotych,
- od powódki 993 złotych (pkt 4).
W dniu 7 października 2022 r. powódka złożyła pismo z modyfikacją powództwa, które sędzia referent otrzymał po wydaniu orzeczenia.
Powódka wniosła apelację od wyroku Sądu Rejonowego, zaskarżając orzeczeniew części, tj.:
- w pkt 2. w całości w zakresie oddalenia roszczenia powódki ponad kwotę 10 000 złotych oraz oddalenia roszczenia o zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 6 grudnia 2016 r. do dnia 6 grudnia 2018 r.,
- w pkt 3 i w pkt 4 lit b w całości.
Skarżąca zarzuciła naruszenie:

a
art. 379 pkt 5 k.p.c.w związku zart. 2053k.p.c.orazart. 1481k.p.c., poprzez ograniczenie stronie prawa do obrony swoich praw i rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, pomimo iż wnioski dowodowe strony oraz nie doręczenie stronie odpowiedzi na pozew stały w sprzeczności z możliwością rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym;

b
art. 321 k.p.c.w zw. zart. 193 k.p.c., poprzez nieuzasadnione przyjęcie, iż orzeczenie zgodnie z opinią biegłego sadowego stanowiłoby o wykroczenie poza zakres żądania,w sytuacji kiedy strona powodowa złożyła modyfikację powództwa przed wydaniem wyroku, a jednocześnie już w pozwie wskazywała na zakres roszczenia odszkodowawczego określając je na kwotę wyższą od wskazanej jako wartość przedmiotu sporu;

c
art. 193 k.p.c.i pominięcie dokonanego zgodnie z wymogami prawnymi oraz dopuszczalnego rozszerzenia powództwa i w efekcie nie orzeczenie zgodnie ze zgłoszonym żądaniem;

d
art. 129 ust. 2 ustawy Prawo ochrony środowiskaw zw. zart. 321 § 1 k.p.c., poprzez nieprawidłowe przyjęcie, iż powódka nie wniosła o zasądzenie kwoty ustalonejw opinii biegłej sądowej, podczas gdy powódka już w pozwie określała swoje roszczenie na kwotę 100 000 złotych, a dodatkowo dokonała zmiany przedmiotowej powództwa, co skutkować winno uwzględnieniem żądania w całości;

e
naruszenieart. 481 k.c.iart. 455 k.c., poprzez dokonanie jego błędnej wykładniw zakresie daty, od której winny być naliczane odsetki ustawowe za opóźnienie, i przyjęcie, iż pozwany pozostawał w opóźnieniu dopiero z chwilą wezwania go do zapłaty odszkodowania, podczas gdy pozwany winien podjąć działania zmierzające do wypłaty odszkodowania bądź wykupu nieruchomości już w dacie wejścia w życie uchwały, a zatem nie było uzasadnienia dla przyjmowania, iż termin, od którego rozpoczynał się bieg wymagalności świadczeń 6 grudnia 2018r., a nie jak ustala to w tym stanie faktycznym Sąd Rejonowy w Łasku od dnia 6 grudnia 2016.

Wskazując na powyższe zarzuty wnoszę o:

1
uchylenie wyroku z uwagi na nieważność postępowania i zniesienie postępowania;

2
ewentualnie zmianę wyroku w zakresie zaskarżenia poprzez:

- uwzględnienie powództwa o odszkodowanie i zasądzenie w pkt 1. wyroku kwoty 26 800 złotych w miejsce kwoty 10 000 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 6 grudnia 2016 r. do dnia zapłaty,
- zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki zwrotu kosztów procesu.
Pozwany domagał się oddalenia apelacji na koszt powódki.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja zasługiwała na uwzględnienie w zakresie żądania uchylenia wyrokuz uwagi na nieważność postępowania.
Przyczyny nieważności postępowania wymienione zostały enumeratywnie wart. 379 k.p.c.i stanowią bezwzględną przyczynę odwoławczą, skutkującą uchyleniem zaskarżonego orzeczenia, niezależnie od ewentualnego wpływu naruszenia na jego treść. Przepisart. 379 pkt 5 k.p.c.przewiduje zaś, że nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw.
W judykaturze przyjmuje się, że ocena, czy doszło do pozbawienia strony możności obrony jej praw, powinna być dokonywana przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy.
Przesłanka przewidziana wart. 379 pkt 5 k.p.c.zachodzi wtedy, gdy rzeczywiście, na skutek naruszenia przepisów przez sąd, strona nie brała udziału w postępowaniu sądowym lub
w istotnej jego części albo też w sytuacji pozbawienia jej możności podejmowania czynności procesowych, zmierzających do ochrony jej sfery prawnej.
Nie budzi wątpliwości w orzecznictwie, że do nieważności postępowania z uwagi na pozbawienie obu stron procesu możności obrony ich praw prowadzi wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym, pomimo niezaistnienia ku temu ustawowych przesłanek określonych wart. 1481k.p.c.(wyrok Sądu Najwyższego z 30 września 2020 r., I CZ 26/20, LEX nr 3082399).
Redakcja przepisuart. 1481k.p.c.wskazuje na pewien zakres dyskrecjonalności sądu, jeśli chodzi o ocenę zasadności odstąpienia od zasady, jaką jest rozpoznanie sprawy na rozprawie. Poza uznaniem powództwa, kompetencja do wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym istnieje wówczas, gdy przeprowadzenie rozprawy w ocenie sądu nie jest konieczne. Powszechnie jednak w judykaturze i doktrynie prawa cywilnego procesowego przyjmuje się, że brak konieczności rozpoznania sprawy na rozprawie zaistnieje jedynie wówczas, gdy zaniechanie to nie spowoduje naruszenia praw strony do udziałuw postępowaniu. Minimalną przesłanką pominięcia rozprawy jest więc zapewnienie stronom możliwości zapoznania się z całokształtem materiału procesowego, w tym ze stanowiskiem strony przeciwnej będącym repliką w stosunku do pozwu, twierdzeń, czy też zarzutów, zwłaszcza jeśli replika ta odnosi się merytorycznie do argumentacji strony. Ponadto,  zgodnie z § 3 powołanego artykułu, rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym jest niedopuszczalne, jeżeli strona w pierwszym piśmie procesowym złożyła wnioseko przeprowadzenie rozprawy, chyba że pozwany uznał powództwo.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych utrwaliło się już stanowisko, że powołanie w pozwie terminu „rozprawa” we wnioskach innych niż żądanie przeprowadzenia rozprawy sformułowane explicite, stanowi dorozumiany wnioseko przeprowadzenie rozprawy . Ponadto, w przypadku zawarcia w treści pozwu wniosków dowodowych, których przeprowadzenie może nastąpić wyłącznie na rozprawie, zasadne jest przyjęcie, że powód występuje jednocześnie o przeprowadzenie rozprawy. W innym przypadku żądane dowody nie mogłyby bowiem w ogóle zostać przeprowadzone (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 20 września 2020 r., I CZ 26/20 oraz z dnia 18 maja2022 r. III CZ 151/22, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2021 r.,(...)1/21,  wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 10 maja 2022 r., III AUa 1376/20, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 25 marca 2021 r., VI ACa 801/20 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 24 maja 2019 r. , I ACa 102/19).
W sprawie przedmiotowej powódka w pozwie wnosiła o przeprowadzenie dowoduz przesłuchania powódki (de facto stron z ograniczeniem do przesłuchania powódki). Wniosek ten nie został zrealizowany, ani też rozpoznany (w szczególności Sąd nie podjął decyzji o jego pominięciu, o której zawiadomiłby strony), a dotyczył okoliczności faktycznych związanych z roszczeniem o zwrot kosztów rewitalizacji autystycznej, które zostało oddalone. Ponadto, przed wydaniem wyroku, powódka nie otrzymała odpisu odpowiedzi na pozew, w której pozwany domagał się oddalenia powództwa i przedstawił argumentacje, która jego zdaniem taką decyzję uzasadniała. Nie miała zatem możliwości ustosunkowania się do stanowiska strony przeciwnej.
W świetle przedstawionych okoliczności nie może budzić żadnych wątpliwości, żew sprawie nie było podstaw do wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym, a brak przeprowadzenia rozprawy spowodował, że powódka nie miała możliwości obrony swych praw.
W tych warunkach Sąd Okręgowy zobligowany był - na podstawieart. 386 § 2 k.p.c.- uchylić wyrok w zaskarżonej części, tj. punktach 2, 3 i 4 i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Łasku, pozostawiając mu rozstrzygnięcieo kosztach postępowania apelacyjnego w oparciu oart. 108 § 2 k.p.c.
Wobec takiego rozstrzygnięcia bezprzedmiotowe było natomiast odnoszenie się do pozostałych zarzutów apelacji i zmiana orzeczenia w kierunku postulowanym przez skarżącą.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy w uchylonym zakresie Sąd Rejonowy wyznaczy rozprawę, na której podejmie decyzję w przedmiocie wniosku dowodowego zawartego w pkt 5 pozwu, umożliwi powódce ustosunkowanie się do odpowiedzi na pozewi wyda ponownie orzeczenie, w którym rozstrzygnie o zasadności roszczenia z pkt 2. pozwu oraz roszczeń zgłoszonych w piśmie rozszerzającym powództwo z 7 października 2022 r., jak również orzeknie o kosztach postępowania, mając na względzie ostateczne rozstrzygnięcie.