Sąd Apelacyjny w Poznaniu
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 110/20
Data wyroku: 2021-11-29 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON

UZASADNIENIE

Formularz UK 2

Sygnatura akt

II AKa 110/20

Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

3

1

CZĘŚĆ WSTĘPNA

0.11.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

wyrok Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 16 września 2019 r., sygn. akt II K 63/16

0.11.2. Podmiot wnoszący apelację

☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ oskarżyciel posiłkowy

☐ oskarżyciel prywatny

☒ obrońca
Z uwagi na złożenie wniosku o uzasadnienie wyroku Sądu II instancji wyłącznie przez obrońcęoskarżonegoR. B., adwokataP. Ż., zakresem tego uzasadnienia, zgodnie zart. 423 § 1 a k.p.k.w zw. zart. 458 k.p.k., objęto analizę zarzutów i argumentacji zawartych w apelacji wymienionego wnioskującego obrońcy oraz rozstrzygnięć dotyczących wymienionego oskarżonego.

☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ inny

0.11.3. Granice zaskarżenia

0.11.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść
☐ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

0.11.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k.– obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k.– obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazanywart. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☐

art. 438 pkt 2 k.p.k.– obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k.–błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k.– rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

0.11.4. Wnioski

☐

uchylenie

☒

zmiana

2

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Lp.

Zarzut

1.

Błąd w ustaleniach faktycznychpolegający na niedaniu wiary konsekwentnym wyjaśnieniom oskarżonego, który przyznawał się do udziału w przestępstwach karnoskarbowych, jednakże jego rola była pomocnicza i z całą pewnością jego celem nie było pranie brudnych pieniędzy, a w konsekwencji niezasadnym skazaniu go za przestępstwo zart. 290 § 5 k.k.[zapewne powinno być 299§ 5 k.k.– dopisek SA], podczas gdy prawidłowa analiza zebranego materiału dowodowego winna prowadzić do umorzenia postepowania z powodu przedawnienia zarzuconych mu czynów.

☐ zasadny
☐ częściowo zasadny
☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Ad. 1.
Zarzut podniesiony w apelacji obrońcy oskarżonegoR. B.– pomimo zakwalifikowania go przez jego autora jako zarzut błędu w ustaleniach faktycznych – w swej istocie sprowadzał się do polemiki z dokonaną przez Sąd I instancji oceną dowodu z wyjaśnień oskarżonegoB.. Apelujący zaprezentował bowiem wyłącznie wyrażoną przez oskarżonego ocenę własnych zachowań, w tym pomocniczego ich charakteru względem przestępczej aktywności innych sprawców. Kontrola instancyjna wykazała jednakże, że ocena zaprezentowana przez apelującego, w przeciwieństwie do tej przyjętej przez Sąd I instancji, nie znajdowała potwierdzenia w innych zgromadzonych w sprawie dowodów i – jako taka – musiała zostać uznana za dowolną.
Przede wszystkim, podkreślenia wymagało, że wykazanie przez apelującego niepoprawności dokonanej przez Sąd I instancji oceny dowodów, a w konsekwencji – przyjętej przez ten Sąd wersji zdarzeń, wymagało uprzedniego wykazania wadliwości w zakresie procedowania Sądu. Tymczasem apelujący faktycznie nie podjął nawet próby wykazania naruszenia przez Sąd I instancji przepisów procedury, ograniczając się – jak nadmieniono powyżej – do prezentacji ocen własnych oskarżonego, co do pomocniczego charakteru jego roli w przestępczym procederze. To jednak nie wypowiedzi ocenne zawarte w wyjaśnieniach oskarżonego, ale jego twierdzenia o faktach (w tym zakresie, w jakim uznane zostały za wiarygodne) – w połączeniu z innymi zgromadzonymi w sprawie dowodami – stanowiły miarodajną podstawę dowodową czynionych ustaleń faktycznych. Z tej zaś części wyjaśnień oskarżonego, potwierdzonej dowodami z dokumentacji bankowej, dotyczącej rachunków(...) sp. z o. o.wJ.i historii operacji wykonywanych na tychże rachunkach, wynikało, że oskarżonyB., działając w imieniu jednego z podmiotów gospodarczych uczestniczących w przestępczym procederze obrotu nielegalnymi paliwami ((...) sp. z o. o.wJ.), nie tylko wystawiał tzw. puste faktury, ale też – co stanowiło istotę czynności sprawczych, których dokonanie zarzucono mu w niniejszej sprawie – założył dla tego podmiotu konta bankowe, a następnie przyjmował na nie wpłaty środków pieniężnych pochodzących z uszczupleń podatku VAT, będącego w tym układzie czynem bazowym dla przestępstwa prania brudnych pieniędzy.
Z kolei twierdzenia oskarżonegoB., o jego jakoby pomocniczej jedynie roli w przestępczym procederze, w szczególności ograniczeniu jego faktycznej roli do bycia wyłącznie tzw. „słupem”, pozostawały w sprzeczności z jego własnymi wyjaśnieniami, w których przyznawał, że miał świadomość tego, że paliwa pochodzące od nieustalonej osoby określanej jakoW.(a jak utrzymywano oficjalnie – od(...)) nie były sprzedawane bezpośrednioK., ale przechodziły przez łańcuszka firm obejmujący(...)D. K.i w końcu(...) Sp. z o. o., co w sposób oczywisty miało to na celu zatajenie pochodzenia korzyści pochodzących z przestępstw skarbowych, a w czym oskarżony świadomie uczestniczył, dokonując chociażby wspomnianych transakcji na rachunkach(...) spółki (...).
Uwzględniając powyższe, stwierdzić zatem należało, że w odniesieniu do będącego przedmiotem osądu czynu oskarżonegoB., postępowanie dowodowe dostarczyło wystarczających podstaw faktycznych pozwalających odtworzyć nie tylko poszczególne czynności sprawczych oskarżonego, ale także przebieg zdarzeń będących przedmiotem osądu. W rezultacie dawało to podstawy do przypisania oskarżonemu przestępstwo w kształcie przyjętym w zaskarżonym wyroku.
W świetle powyższych uwag, jako oczywiście nietrafne jawiło się stanowisko wyrażone w apelacji, w zakresiezarzutu błędu w ustaleniach faktycznych. Warunkiem koniecznym wykazania błędów w ustaleniach faktycznych, jest bowiem uprzednie dowiedzenie, że Sąd I instancji ustalając fakty, naruszył konkretne zasady procesowe. Błąd w ustaleniach faktycznych nie może bowiem wynikać wyłącznie z wątpliwości strony, czy też z przyjęcia przez nią odmiennej oceny i wersji zdarzeń, ale musi mieć konkretną przyczynę, a przyczyną taką jest właśnie naruszenie reguł procedowania, w tym np. pominięcie przez sąd niektórych dowodów, albo przeciwnie – oparcie się na dowodach niewprowadzonych do procesu, czy też w końcu dokonanie tychże dowodów wadliwej oceny – to jest odbywającej się z przekroczeniem granice swobodnej ich oceny, a zatem np. obrażającej zasady logicznego rozumowania, zasady wiedzy, czy doświadczenia życiowego. Jednakże apelujący obrońca oskarżonego – jak wskazano powyżej – nawet nie starał się wykazać konkretnych uchybień procesowych Sądu I instancji. Tym samym nie mógł on też skutecznie wytykać Sądowi I instancji błędów w ustaleniach faktycznych.
Apelujący nie mógł zatem zasadnie wywodzić, jakoby oskarżonyB.dopuścił się wyłącznie przestępstwa karnoskarbowego, nie zaś czynu zart. 299 § 1 i 5 k.k.– skoro twierdzenie takie pozostawało w sprzeczności z wiarygodnymi dowodami zgromadzonymi w sprawie, w tym nawet z wyjaśnieniami samego oskarżonegoB., w tej ich części, w której opisywał on przebieg zdarzeń historycznych, nie zaś wyrażał swoją ocenę własnej roli w tych zdarzeniach. Tymczasem z tej części jego relacji procesowych – potwierdzonych chociażby dokumentacją rachunków bankowychfirmy (...)– wynikało, że oskarżonyB., działając w imieniu wymienionego podmiotu, nie tylko wystawiał tzw. puste faktury, ale też – jak wskazano powyżej – założył dla tego podmiotu konta bankowe, a następnie przyjmował na nie wpłaty środków pieniężnych pochodzących z uszczupleń podatku VAT, będącego w tym układzie czynem bazowym dla przestępstwa prania brudnych pieniędzy.
Uwzględniając powyższe, Sąd Apelacyjny doszedł do wniosku, że – wbrew stanowisku omawianej apelacji – brak było podstaw do zakwestionowania ustaleń faktycznych Sądu I instancji, leżących u podstaw stwierdzenia sprawstwa i winy oskarżonegoR. B.. W szczególności apelacja obrońcy nie wykazała zasadnych podstaw do postulowanego w niej ograniczenia odpowiedzialności karnej oskarżonegoB.wyłącznie do (bliżej przez apelującego niesprecyzowanego) przestępstwa karnoskarbowego.
W tej sytuacji, oczywiście bezzasadne było stanowisko apelacji, jakoby oskarżony nie mógł być pociągnięty do odpowiedzialności karnej z uwagi na przedawnienie ścigania przestępstwa karnoskarbowego. Nie takie bowiem przestępstwo zostało oskarżonemu przypisane.
W przypadku zaś prawidłowo przypisanego oskarżonemu czynu zart. 299 § 1 i 5 k.k., o przedawnieniu nie mogło być mowy. Czyn ten popełniony był w okresie od czerwca 2002 r. do 12 maja 2003 r. i zagrożony był karą pozbawienia wolności od roku do lat 10. Jak zaś wynika zart. 101 § 1 pkt 2a k.k., karalność przestępstwa ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło lat: 15 - gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 5 lat. Przy czym przepis w tym brzmieniu wprowadzonyustawą z dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Kodeks karnyDz.U.2005.132.1109), którejart. 2zawiera przepis przejściowy, stanowiący, że do czynów popełnionych przed wejściem w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisyKodeksu karnegoo przedawnieniu w brzmieniu nadanym tą ustawą, chyba że termin przedawnienia już upłynął.
Z kolei przepisart. 102 k.k.stanowi, że jeżeli w okresie, o którym mowa wart. 101, wszczęto postępowanie, karalność przestępstw określonych wart. 101 § 1ustaje z upływem 10 lat, a w pozostałych wypadkach - z upływem 5 lat od zakończenia tego okresu. Przy czym przepis ten obowiązuje w takiej postaci od 3 marca 2016 r., wprowadzony ustawą z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny Dz.U.2016.189), której art. 2 zawiera przepis przejściowy, stanowiący, że do czynów popełnionych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy o przedawnieniu w brzmieniu nadanym tą ustawą, chyba że termin przedawnienia już upłynął.
Zastosowanie przytoczonych przepisów do czynu przypisanego oskarżonemuB., wskazywało zatem jednoznacznie, że w przypadku tego czynu 15-letni okres przedawnienia ulega wydłużeniu o 10 lat, zatem upłynie po 25 latach od chwili czynu, czyli z dniem(...)r.

Wniosek

O zmianę zaskarżonego wyroku poprzezumorzeniepostepowania z powodu przedawnienia ścigania.

☐ zasadny
☐ częściowo zasadny
☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

Ad. 1
Wbrew stanowisku apelującego obrońcy oskarżonegoR. B.– brak było podstaw do zakwestionowania zawartego w wyroku Sądu I instancji zaskarżonego rozstrzygnięcia co do sprawstwa i winy oskarżonego, w szczególności apelacja nie wykazała zasadnych podstaw do postulowanego przez obrońcęumorzeniapostepowania z powodu przedawnienia ścigania.

4

OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

5

ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

0.15.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

0.1Pkt. II wyroku

Przedmiot utrzymania w mocy

Rozstrzygnięcie dotyczące oskarżonegoR. B.w całości, tj.:
- rozstrzygnięcie w przedmiocie sprawstwa i winy oraz kary, zawarte wpkt IVzaskarżonego wyroku,
- rozstrzygnięcie w przedmiocie zaliczenia, zawarte wpkt VIIIzaskarżonego wyroku,
- rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania, zawarte wpkt Xzaskarżonego wyroku.

Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

Z uwagi na to, że apelujący nie zdołał skutecznie zakwestionować konkluzji Sądu I instancji o wypełnieniu przez oskarżonegoR. B.w sposób zawiniony ustawowych znamion czynu zart. 299 § 1 i 5 k.k., w szczególności nie wykazał zasadności tezy o przedawnieniu karalności czynu –rozstrzygnięcie w przedmiocie sprawstwa i winyoskarżonego zasługiwało na aprobatę.
Prawidłowe okazało się także, stanowiące następstwo rozstrzygnięcia w przedmiocie sprawstwa i winy oskarżonego, zawarte w zaskarżonym wyroku,orzeczenie o karze. Wskazać przy tym należało, że kwestionowanie rozstrzygnięcia o karze wynikało wyłącznie z zaskarżenia wyroku w całości na korzyść oskarżonego i nie było poparte żadną wyodrębnioną argumentacją apelującego obrońcy. Sąd Apelacyjny nie znalazł zaś podstaw nakazujących z urzędu ingerować w rozstrzygnięcie w zakresie kary.
Wymierzona oskarżonemuB.za przypisany mu czyn kara 2 lat i 3 miesięcy pozbawienia wolności oraz grzywny w rozmiarze 500 stawek po 50 zł każda, nie mogły być uznane za rażąco nadmiernie surowe. Przede wszystkim określenie rozmiaru kary pozbawienia wolności na zdecydowanie bliższy dolnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego wart. 299 § 5 k.k.(do 10 lat pozbawienia wolności) – czyniły z niej represję karną obiektywnie mniej dolegliwą. Nadto, rozstrzygając w przedmiocie kary, Sąd I instancji należycie uwzględnił wszystkie okoliczności łagodzące oraz obciążające. W rezultacie brak było jakichkolwiek podstaw do uznania tej kary za rażąco nadmiernie surową.
W przypadku oskarżonegoB.nie sposób też pominąć nagromadzenia istotnych – i trafnie ustalonych przez Sąd I instancji – okoliczności obciążających. Przede wszystkim oskarżony ten nie tylko dopuścił się czynu o znacznej społecznej szkodliwości, dokonanego w ścisłym przestępczym porozumieniu z innymi osobami, ale też dotyczyły go okoliczności wskazujące na ponadprzeciętny poziom jego demoralizacji. OskarżonyB.bowiem w okresie(...)lat był(...)razy karany za przestępstwa, przy czym dopuszczał się ich zarówno przed, jak i po, a nawet w trakcie blisko rocznego okresu, w którym dopuścił się czynu przypisanego mu zaskarżonym wyrokiem. Dodać należało, że niekorzystną dla oskarżonego wymowę okoliczności w postaci jego wielokrotnej karalności, wzmacniał dodatkowo fakt, że popełniał on czyny skierowane przeciwko różnym dobrom prawem chronionym i to nie tylko przestępstw przeciwko obrotowi gospodarczemu i handlowemu, czy przestępstw karnoskarbowych, stanowiących nadużycie finansowe dotyczące świadczeń publicznych, ale też przestępstw pospolitych, jak kradzieże, jazda pojazdem mechanicznym w stanie nietrzeźwości, jazda pojazdem mimo orzeczonego zakazu, czy uporczywe nękanie innej osoby. W pełni prawidłowa była zatem ocena Sądu I instancji, że oskarżony był sprawcą ponadprzeciętnie zdemoralizowanym, wymagającym oddziaływań poprawczych w warunkach izolacji penitencjarnej.
Ta ostatnia okoliczność zdecydowanie odróżniała też oskarżonegoB.od pozostałych oskarżonych w sprawie. Powodowało to, że dokonana w następstwie kontroli odwoławczej, zmiana rozstrzygnięcia o karze na korzyść dwóch innych oskarżonych w sprawie – i to skutkująca warunkowym zawieszeniem wykonania orzeczonych wobec nich kar pozbawienia wolności – nie powodowała, że uszczerbku doznał wymóg wewnętrznej sprawiedliwości wyroku. W przypadku oskarżonegoB.– w przeciwieństwie do dwóch wspomnianych współoskarżonych – nie mogło być bowiem mowy o możliwości sformułowania pozytywnej prognozy kryminologicznej.
Na aprobatę zasługiwały także pozostałe rozstrzygnięcia zawierające się w zakresie orzeczenia o karze, w tym dotyczące zaliczenia okresu faktycznego pozbawienia wolności na poczet kary, którego apelujący nie kwestionował.

6

Koszty Procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

Pkt. III wyroku

Orzekająco kosztach procesu za postępowanie odwoławcze– w zakresie dotyczącym oskarżonegoR. B.– Sąd Apelacyjny uwzględnił wynik sprawy, a zatem to, że apelacja jego obrońcy nie została uwzględniona. W tej sytuacji, w myśl przepisówart. 636 § 1 k.p.k., koszty procesu w tym zakresie obciążały oskarżonego.
Sąd Apelacyjny znalazł jednakże podstawy do tego, by w oparciu o przepisyart. 624 § 1 k.p.k.iart. 634 k.p.k., zwolnić oskarżonego od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze. Uwzględniono przy tym sytuację majątkową wymienionego i jego możliwości zarobkowe, w tym perspektywę odbywania kary izolacyjnej oraz realizacji obowiązków o charakterze finansowym wynikających z orzeczenia skazującego, które nakazywały przyjąć, że pokrycie kosztów sądowych byłoby dla oskarżonego zbyt uciążliwe.
Z tych samych względów, na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o kosztach sądowych w sprawach karnych (Dz.U.1983.49.223 ze zmian.), zwolnieniem od kosztów objęto opłatę za drugą instancję.

7

PODPIS

G. N.P. S.U. D.