Sąd Apelacyjny w Poznaniu
I Wydział Cywilny i Własności Intelektualnej
Sygnatura akt: I ACz 446/21
Data wyroku: 2022-03-04 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: sędzia Małgorzata Gulczyńska
Słowa kluczowe: Zażalenie

Sygn. akt I ACz 446/21

POSTANOWIENIE
Dnia 4 marca 2022 r.
Sąd Apelacyjny w Poznaniu I Wydział Cywilny i Własności Intelektualnej w składzie:
Przewodniczący: sędzia Małgorzata Gulczyńska
po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2022 r. w Poznaniu
na posiedzeniu niejawnym
sprawy powództwaW. Ł. (1)iW. Ł. (2)
przeciwko(...) Spółce Akcyjnejz siedzibą wW.
o ustalenie i zapłatę
na skutek zażalenia powodów
na postanowienie Sądu Okręgowego w Zielonej Górze
z dnia 30 lipca 2021 r., sygn. akt I C 261/21,
postanawia

1
odrzucić zażalenie co do punktu 1. i 2. zaskarżonego postanowienia;

2
uchylić punkt 3. zaskarżonego postanowienia;

3
rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego pozostawić orzeczeniu kończącemu postępowanie w sprawie.

Małgorzata Gulczyńska
Niniejsze pismo nie wymaga podpisu własnoręcznego na podstawie § 21 ust. 4 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 czerwca 2019 r. w sprawie organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych oraz innych działów administracji sądowej jako właściwie zatwierdzone w sądowym systemie teleinformatycznym.
St. sekr. sąd. Katarzyna Kaczmarek
I ACz 446/21

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z 30 lipca 2021 r. w sprawie z powództwaW. Ł. (1)iW. Ł. (2)przeciwko(...) SAz siedzibą wW.Sąd Okręgowy w Zielonej Górze sprawdził wartość przedmiotu sporu wskazaną w pozwie na kwotę 162.085 zł poprzez zarządzenie jej ustalenia w oparciu o wartość roszczenia głównego o świadczenie (pkt 1.), ustalił wartość przedmiotu sporu na kwotę 12.085 zł (punkt 2.) oraz stwierdził swoją niewłaściwość rzeczową i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Świebodzinie jako właściwemu rzeczowo i miejscowo do jej rozpoznania (pkt 3.).
W motywach rozstrzygnięcia w zakresie istotnym dla rozpoznania wniesionego zażalenia Sąd I instancji wskazał, że powodowie domagają się ustalenia nieważności całejumowy nr (...)o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych(...)waloryzowany kursem(...)zawartej 6 lipca 2007 r. oraz zasądzenia tytułem nienależnego świadczenia na rzecz powodów do ich niepodzielnej ręki kwoty 12.084,16 zł. Powodowie sformułowali także powództwo ewentualne, w którym wnieśli o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów do ich niepodzielnej ręki kwoty 51.131,73 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następnego po doręczeniu pozwu do dnia zapłaty wskutek uznania niektórych postanowień umowy za abuzywne. Powodowie w pozwie jako wartość przedmiotu sporu wskazali 162.085 zł, podając, że wartością przedmiotu sporu przy roszczeniu o unieważnienie umowy jest kwota udzielonego kredytu, powiększona o nadpłatę wynikającą ze spłaconego kapitału, tj. kwota 150.000 zł powiększona o kwotę 12.084,16 zł nadpłaty.
Sąd Okręgowy uznał, że strona powodowa w ramach żądania głównego domagała się kumulatywnie ustalenia nieważności umowy kredytu i zapłaty z tytułu nienależnego świadczenia, oznaczając wartość przedmiotu sporu na kwotę 162.085 zł jako sumę wartości roszczenia o ustalenie nieważności umowy kredytu (150.000 zł - kwota udzielonego kredytu) i roszczenia o zapłatę nadpłaty ze spłaconego kapitału (12.084,16 zł). Przywołując postanowienie Sądu Najwyższego z 11 maja 2006 r., sygn. II PK 344/05, LEX nr 898421 – gdzie wskazano, że w razie zbiegu kumulacji dwóch roszczeń o różnym charakterze prawnym, roszczenie o świadczenie ma zawsze pierwszeństwo przed roszczeniem o ustalenie, a w razie takiego zbiegu powództw, o prawidłowym wskazaniu wartości przedmiotu sporu decydujeart. 19 § 1 k.p.c., a nieart. 231 k.p.c.lub suma wartości obu takich żądań - podał, że na podstawieart. 25 § 1 i 3 k.p.c.w zw. zart. 19 § 1 i 2 k.p.c.zarządził sprawdzenie wartości przedmiotu sporu wskazanej przez powodów poprzez zarządzenie jej ustalenia w oparciu o wartość roszczenia głównego o świadczenie (tj. o zapłatę), albowiem to ona, a nie wartość obu zgłaszanych roszczeń decydowała o wartości przedmiotu sporu. W konsekwencji, Sąd ustalił wartość przedmiotu sporu na kwotę 12.085 zł, co doprowadziło do stwierdzenia przez Sąd Okręgowy swojej niewłaściwości rzeczowej na podstawieart. 200 § 14 k.p.c.w zw. zart. 17 pkt 4 i art. 372 § 1 k.p.c.i ostatecznie do przekazania sprawy do sądu właściwego, tj. Sądu Rejonowego w Świebodzinie.
Zażaleniena to rozstrzygnięcie wniosła strona powodowa, która zaskarżyła je w całości i zarzuciła mu naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na treść orzeczenia, tj.:

1
art. 19 § 1 k.p.c.poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że:

a
na wartość przedmiotu sporu wpływa jedynie roszczenie o świadczenie i stanowi ją kwota 12.085 zł, podczas gdy w ramach roszczenia głównego powodowie dochodzą również ustalenia nieważności całej umowy kredytu, stanowiącego roszczenie majątkowe;

b
roszczenie o ustalenie nieważności umowy kredytu nie ma charakteru majątkowego, w sytuacji gdy jest to roszczenie bezpośrednio związane z obowiązkiem świadczenia o charakterze majątkowym, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia przez Sąd wartości przedmiotu sporu;

2
art. 25 § 3 k.p.c.w zw. zart. 17 pkt 4 k.p.c.poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie się przez Sąd za niewłaściwy, podczas gdy wartość przedmiotu sporu roszczenia głównego przewyższa 75.000 zł;

3
art. 21 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie i nie dokonanie zaliczenia wartości dochodzonych przez powodów roszczeń, podczas gdy w ramach roszczenia głównego powodowie dochodzą dwóch roszczeń o charakterze majątkowym o ustalenie nieważności umowy kredytu oraz o świadczenie, co wobec sprawdzenia przez Sąd wartości przedmiotu sporu, powinno skutkować zliczeniem ich wartości;

a ewentualnie

4
art. 17 pkt 1 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie, zgodnie z którym jeżeli strona powodowa dochodzi roszczenia o charakterze niemajątkowym sprawa podlega rozpoznaniu przez Sąd Okręgowy, co miało istotny wpływ na przekazanie sprawy do Sądu Rejonowego w Świebodzinie.

Mając powyższe na uwadze strona powodowa wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów łącznie – ewentualnie w częściach równych – zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych z odsetkami zgodnie zart. 98 § 11k.p.c.
Pozwany nie wniósł odpowiedzi na zażalenie.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Zażalenie okazało się uzasadnione co do zasady.
Co do odrzucenie zażalenia:
Zgodnie zart. 394 § 1 k.p.c.zażalenie do sądu drugiej instancji przysługuje na postanowienia sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie, a ponadto na postanowienia sądu i zarządzenia przewodniczącego wskazane w enumeratywnym i zamkniętym katalogu wskazanym w tym przepisie. Ustawodawca nie wymienił wśród nich postanowień o sprawdzeniu i ustaleniu wartości przedmiotu sporu. Nie podlegają one także kontroli w ramach zaskarżenia ich tzw. zażaleniem poziomym do innego składu sądu I instancji na podstawieart. 3941ak.p.c.Brak jest również regulacji szczególnych umożliwiających zaskarżenie sprawdzenia i ustalenia wartości przedmiotu sporu wskazanej w pozwie. W związku z tym środek zaskarżenia wniesiony na tego rodzaju rozstrzygnięcie podlega odrzuceniu jako niedopuszczalny na podstawieart. 373 § 1 k.p.c.w zw. zart. 397 § 3 k.p.c.Z tego względu orzeczono jak w punkcie 1. sentencji postanowienia, odrzucając zażalenie powodów w zakresie w jakim dotyczy sprawdzenia i ustalenia wartości przedmiotu sporu, tj. co do punktu 1. i 2.
Co do uchylenia punktu 3. zaskarżonego postanowienia:
Sąd Okręgowy błędnie przekazał sprawę sądowi niższej instancji. Rozstrzygnięcie to podlega kontroli instancyjnej na podstawieart. 394 § 1 pkt 4 k.p.c.
Skarżący podnieśli szereg zarzutów związanych z naruszeniemart. 19 § 1 k.p.c.,art. 25 § 3 k.p.c.orazart. 21 k.p.c., które dotyczą niewłaściwego sposobu sprawdzenia i ustalenia przez Sąd I wartości przedmiotu sporu. Sąd Apelacyjny dokonał sprawdzenia prawidłowości zastosowania w/w przepisów w trybieart. 380 k.p.c.Intencją powodów niewątpliwie było poddanie tych rozstrzygnięć kontroli instancyjnej.
Zgodnie zart. 19 § 1 i 2 k.p.c.w sprawach o roszczenia pieniężne, zgłoszone choćby w zamian innego przedmiotu, podana kwota pieniężna stanowi wartość przedmiotu sporu, a w innych sprawach majątkowych powód obowiązany jest oznaczyć w pozwie kwotą pieniężną wartość przedmiotu sporu. Jednocześnie zgodnie zart. 21 k.p.c.w razie przedmiotowej kumulacji roszczeń o charakterze majątkowym, ich wartość podlega zliczeniu. Oznacza to, że strona ma obowiązek wniesienia jednej opłaty stosunkowej, a jej rozmiar jest uzależniony do sumy tych roszczeń.
Sąd Apelacyjny nie ma wątpliwości, że żądanie powodów o stwierdzenie nieważności spornej umowy – choć niepieniężne – ma charakter majątkowy. Nie było to zakwestionowane przez Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu oraz w wywiedzionym przez powodów zażaleniu. W konsekwencji – w świetleart. 19 k.p.c.w zw. zart. 21 k.p.c.- zapatrywanie Sądu Okręgowego w Zielonej Górze należało uznać za nieprawidłowe, ponieważ wartość przedmiotu sporu winna w niniejszej sprawie zostać określona jako suma obu roszczeń majątkowych dochodzonych w powództwie głównym, tj. roszczenia o stwierdzenie nieważności umowy i roszczenia o zapłatę kwoty stanowiącej świadczenie nienależne.
Powołane przez Sąd Okręgowy orzeczenie Sądu Najwyższego z 11 maja 2006 r., sygn. II PK 344/05, dotyczące zbieguart. 19 k.p.c.zart. 231k.p.c.(ustalenia istnienia stosunku pracy i zapłaty wynagrodzenia z tego stosunku) jest nieadekwatne w okolicznościach niniejszej sprawy. W szczególności nie znajduje zastosowaniaart. 231k.p.c., który był podstawą rozstrzygnięcia. Nadto Sąd odwoławczy w niniejszym składzie nie podziela wyprowadzonych na jego podstawie wniosków.Art. 21 k.p.c.nie przewiduje bowiem wyjątków od zasady sumowania roszczeń na potrzeby określenia wartości przedmiotu sporu. W szczególności nie traktuje odrębnie powództwa o ustalenie stosunku prawnego.
Ostatecznie należało więc uznać, że wartość przedmiotu sporu stanowi sumę roszczeń majątkowych dochodzonych w powództwie głównym i wynosi 162.085 zł. W związku z tym Sąd I instancji jest właściwy do rozpoznania sprawy zgodnie zart. 17 pkt 4 k.p.c.Z uwagi na to – na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 397 § 3 k.p.c.– zaskarżone orzeczenie w zakresie punktu 3. jego sentencji podlegało zmianie poprzez jego uchylenie.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego na podstawieart. 108 § 1 k.p.c.pozostawił orzeczeniu kończącemu postępowanie w sprawie.
Małgorzata Gulczyńska
Niniejsze pismo nie wymaga podpisu własnoręcznego na podstawie § 21 ust. 4 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 czerwca 2019 r. w sprawie organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych oraz innych działów administracji sądowej jako właściwie zatwierdzone w sądowym systemie teleinformatycznym.
St. sekr. sąd. Katarzyna Kaczmarek