Sąd Apelacyjnyw Warszawie
VI Wydział Cywilny
Sygnatura akt: VI ACa 85/22
Data wyroku: 2022-04-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Ksenia Sobolewska-Filcek
Słowa kluczowe: Postępowanie spadkowe, Kurator
Podstawa prawna: art. 320 k.p.c., art. 667§1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 935§1k.p.c.

Sygn. akt VI ACa 85/22

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 kwietnia 2022 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący - Sędzia Ksenia Sobolewska - Filcek
Protokolant:Bartłomiej Sarna
po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2022 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwa(...) Bank S.A.wW.
przeciwko kuratorowi spadku poJ. P.W.(poprzednio przeciwkoJ. B.)
o zapłatę
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 29 sierpnia 2017 r., sygn. akt III C 1686/16
I. zmienia zaskarżony wyrok w punktach drugim i trzecim w ten sposób, że zasądza od pozwanego na rzecz powoda:
a. odsetki za opóźnienie za okres od 11 sierpnia 2016 r. do dnia zapłaty, w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP z tym zastrzeżeniem, że maksymalna wysokość tych odsetek nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie – od kwoty 694 886,83 zł (sześćset dziewięćdziesiąt cztery tysiące osiemset osiemdziesiąt sześć 83/100 złotych);
b. odsetki ustawowe za opóźnienie za okres od 6 lutego 2017 r. do dnia zapłaty od kwoty 29 796,09 zł (dwadzieścia dziewięć tysięcy siedemset dziewięćdziesiąt sześć 09/100 złotych) oraz od kwoty 16 054,54 zł (szesnaście tysięcy pięćdziesiąt cztery 54/100 złotych);
II. zasądza od pozwanego na rzecz powoda 7 270,00 zł (siedem tysięcy dwieście siedemdziesiąt złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

Ksenia Sobolewska - Filcek
Sygn. akt VI ACa 85/22

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 08 grudnia 2016 r., wniesionym w elektronicznym postepowaniu upominawczym,(...) Bank S.A.wW.wniósł o zasądzenie odJ. B.kwoty 740.921,62 zł, na którą składają się: 694.886,83 zł tytułem należności głównej (niespłacony kapitał); 29.796,09 zł tytułem odsetek umownych za okres korzystania z kapitału w wysokości 8,55 %, liczonych od 7 listopada 2015 r. do 19 maja 2016 r.; kwota 16.054,54 zł tytułem odsetek za opóźnienie, w wysokości 10,00%, liczonych od 7 grudnia 2015 r. do 10 sierpnia 2016 r.; a także kwota 184,16 zł tytułem opłat i prowizji.
W uzasadnieniu swojego żądania powód stwierdził, że 6 sierpnia 2010 r. strony zawarły umowę pożyczki hipotecznej nr DK/P-(...), jednak pozwany nie wywiązał się z ciążącego na nim zobowiązania terminowego spłacania należności w wysokości ustalonej w umowie. Wyjaśnił też, że data wymagalności, grudnia 2015 r., jest tożsama z momentem, w którym pozwany po raz pierwszy doprowadził do zaległości w spłacie wymaganych rat.
Pismem z 6 lutego 2017 r. powód dokonał modyfikacji swojego żądania w ten sposób, że wniósł o zasądzenie od pozwanego 740.921,62 zł wraz z dalszymi odsetkami za opóźnienie, liczonymi od 694.886,83 (kwota należności głównej), w wysokości czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego NBP, co na dzień wniesienia pozwu wynosi 10,00 % w skali roku, począwszy od 10 sierpnia 2016 r. do dnia zapłaty, z zastrzeżeniem, iż tak określona wysokość naliczonych odsetek z tytułu opóźnienia nie może przekroczyć odsetek maksymalnych z tytułu opóźnienia, tj. w stosunku rocznym dwukrotności sumy stopy referencyjnej NBP i 5,5 punktów procentowych oraz z dalszymi odsetkami ustawowymi:

a
liczonymi od kwoty 29.796,09 zł, od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, w wysokości równej sumie stopy referencyjnej NBP i 5,5 punktów procentowych;

b
liczonymi od kwoty 16.054,54 zł, od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, w wysokości równej sumie stopy referencyjnej NBP i 5,5 punktów procentowych.

Ponadto powód wniósł o zasądzenie od pozwanego kwoty 34,00 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz kwoty 157,44 zł tytułem kosztów notarialnego uwierzytelnienia dokumentów przedłożonych do sprawy.
W dniu 16 września 2016 r. Sąd Rejonowy Lublin – Zachód w Lublinie, VI Wydział Cywilny, nakazem zapłaty wydanym w postepowaniu upominawczym zasądził od pozwanego na rzecz powoda 740.921,62 zł oraz 9.354,62 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
W dniu 12 października 2016 r. pozwany wniósł sprzeciw od nakazu zapłaty. Następnie, pismem z 19 czerwca 2017 r. wniósł o rozłożenie spłaty kredytu hipotecznego na okres 5 lat w ten sposób, że spłata obecnych zaległości nastąpi w 4 równych ratach rocznych, natomiast 5 rata będzie stanowiła spłatę odsetek, które narosną przez 4-letni okres spłaty. Wyjaśnił, że w lutym 2017 r. zawarł umowę o współpracy, za wykonanie której ma uzyskać prowizję w wysokości 720.000 zł, w czerwcu natomiast – kolejną umowę, z której ma osiągnąć dochód ok. 300.000 zł. Na rozprawie 18 sierpnia 2017 r. określił wysokość raty możliwej do spłaty na 200.000 zł.
Wyrokiem z 29 sierpnia 2017 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 740.921,62 zł (pkt 1), którą rozłożył na cztery raty:
- pierwszą, w kwocie 140.921,62 zł, płatną do 31 grudnia 2017 r.
- kolejne trzy, w kwotach po 200.000 zł, płatne – odpowiednio - do 31 grudnia 2018 r., 31 grudnia 2019 r. i 31 grudnia 2020 r.
wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w przypadku uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat (pkt 2). W pozostałym zakresie powództwo oddalił (pkt.3); a także - na podstawieart. 98 i art. 102 k.p.c.- zasądził od pozwanego na rzecz powoda 9.483,44 zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 4); oraz orzekł o nie obciążaniu pozwanego kosztami sądowymi w postaci nieuiszczonej części opłaty od pozwu w kwocie 27.755 zł., które przejął na rachunek Skarbu Państwa (pkt 5).
Powyższy wyrok zapadł na gruncie następujących ustaleń faktycznych:
W dniu 5 sierpnia 2010 r. strony zawarły umowę pożyczki hipotecznej nr DK/P-(...), opiewającą na łączną kwotę 696.775,56 zł., która miała być spłacona w 204 równych ratach, do 2 października 2027 r. Zabezpieczeniem przedmiotowej umowy była hipoteka kaucyjna do kwoty 487.742,89 zł na nieruchomości stanowiącej własność pozwanego, położonej w miejscowościZ., gm.L.oraz cesja praw z polisy ubezpieczenia od ognia i innych zdarzeń losowych, przy ustaleniu minimalnej sumy ubezpieczenia na kwotę 1.170,000 zł. Pozwany poddał się również egzekucji do kwoty 1.393.551,12 zł. W umowie ustalono, że powód ma prawo wypowiedzieć pozwanemu umowę pożyczki z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia, m.in. w przypadku niewykonania lub nieterminowego regulowania przez pożyczkobiorcę zobowiązań wobec Banku, w szczególności, gdy pożyczkobiorca będzie zalegał w całości lub w części z zapłatą dwóch rat pożyczki i pomimo wezwania nie spłaci zaległości w terminie 7 dni od dnia wezwania.
Aneksem nr (...)z 22 lipca 2011 r. strony dokonały zmiany postanowień umowy w ten sposób, że zwolnieniu spod hipoteki miała ulecdziałka nr (...).
Aneksem nr (...)z 16 czerwca 2014 r. strony ustaliły, że na dzień jego sporządzenia zaległości pozwanego w spłacie zobowiązań wynikających z umowy pożyczki wynoszą łącznie 48.449,49 zł., a Bank udziela pozwanemu karencji w spłacie raty kapitałowej oraz części raty odsetkowej na okres 12 miesięcy. Okres karencji miał obowiązywać od 7 lipca 2014 r. do 7 czerwca 2015 r.
Pismem z 18 lutego 2016 r. Bank wezwał pozwanego do zapłaty kwoty 22.919,99 zł w terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania wezwania, tytułem całości zaległości istniejącej na dzień sporządzenia pisma. Pozwany został poinformowany również, że nieuregulowanie zaległości oraz brak wniosku o restrukturyzację zadłużenia spowoduje wypowiedzenie umowy pożyczki.
W dniu 21 marca 2016 r. powód wypowiedział pozwanemu umowę pożyczki hipotecznej, z zachowaniem 30-dniowego terminu wypowiedzenia, liczonego od dnia doręczenia pisma. Oświadczenie o wypowiedzeniu umowy zostało pozwanemu doręczone 18 kwietnia 2016 r.
Pismem z 31 maja 2016 r. powód wezwał pozwanego do zapłaty kwoty 694.886,83 zł tytułem należności kapitałowej, kwoty 29.796,09 zł tytułem odsetek umownych, kwoty 2.735,88 zł, jako odsetek podwyższonych za opóźnienie w spłacie należności kapitałowej, a także kwoty 184,16 zł tytułem kosztów i opłat za czynności Banku - w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania.
W dniu 2 lutego 2017 r. pozwany zawarł zespółką (...) sp. z o.o.sp. komandytowa wL.umowę pośrednictwa w kupnie nr(...), na mocy której miał pośredniczyć w kupnie nieruchomości w postaci działki o pow. 30000m2, położonej przyul. (...)wW.. W przypadku zawarcia umowy kupna, pozwanemu przysługiwać miało wynagrodzenie w kwocie 720.000,00 zł.
W dniu 1 czerwca 2016 r. pozwany zawarł zespółka (...) S.A.wK.umowę agencyjną, na mocy której zobowiązał się m.in. do stałego pośredniczenia przy zawieraniu na rzecz zleceniodawcy umów sprzedaży towarów i usług objętych jego ofertą handlową za wynagrodzeniem w wysokości 6 % od wartości netto każdej umowy.
Sytuacja finansowa i osobista pozwanego w dacie zamknięcia rozprawy nie pozwała mu na spłatę całego zadłużenia, które było wówczas jedynym jego obciążeniem kredytowym. Sąd okręgowy stwierdził, że kwota wierzytelności dochodzonej w tej sprawie jest znaczna, albowiem opiewa na sumę blisko 750.000 zł. Dla pozwanego, który z racji długotrwałego zmagania się z depresją dopiero powracał na rynek pracy, była to kwota niemożliwa do jednorazowego uregulowania. Nie miał rodziny, na pomoc której mógłby liczyć i nie dysponował innym, poza własną pracą, źródłem uzyskania środków pieniężnych na opłacenie zobowiązań. Pozwany twierdził jednak, że zapłata przez niego pierwszej raty proponowanej spłaty możliwa będzie wraz z końcem roku, ponieważ otrzyma wówczas wynagrodzenie z tytułu umowy pośrednictwa.
Powyższy stan faktyczny sąd okręgowy ustalił na podstawie dokumentów przedstawionych przez strony, których wiarygodność i autentyczność nie była kwestionowana, ani nie budziła wątpliwości sądu oraz na podstawie zeznań pozwanego, które uznał za wiarygodne i przydatne w tej sprawie. Pozwany wyjaśnił, że zwłoka w regulowaniu rat kredytu wynikała z trudności w utrzymaniu przez niego płynności finansowej, spowodowanych kryzysem na rynku nieruchomości oraz problemami osobistymi i zdrowotnymi. Jednocześnie twierdził, że powraca już do prowadzenia działalności gospodarczej i zawiera nowe umowy, które gwarantują mu znaczne dochody. Sąd okręgowy uznał również za wiarygodne twierdzenia pozwanego o możliwości uregulowania zobowiązań w stosunku do powoda w rocznych ratach, albowiem, jak wynika ze specyfiki prowadzonej przez niego dzielności, uzyskuje on wysokie wynagrodzenie, które wpływa nieregularnie. Stąd roczna spłata zobowiązań jest bardziej realna, niż spłaty w cyklu miesięcznym.
Ostatecznie sąd okręgowy stwierdził, że stan faktyczny tej sprawy nie jest sporny, pozwany nie kwestionował swojego zadłużenia, ani obowiązku uregulowania zobowiązań wobec Banku. Jedynie, z racji swojej obecnej sytuacji finansowej i pozytywnych widoków na przyszłość, wniósł o rozłożenie kwoty zaległości na raty. Sąd okręgowy powołałart. 320 k.p.c.i stwierdził, że sytuacja osobista i majątkowa pozwanego oraz zadeklarowana przezeń gotowość spłaty zadłużenia - uzasadniają rozłożenie zasądzonego świadczenia na raty. Przy czym, rozłożenie zobowiązania pozwanego na 4 raty, opiewające - odpowiednio - na kwotę 140.921,62 zł oraz trzy kolejne obejmujące kwoty po 200.000,00 zł każda, zarówno umożliwi uzyskanie przez Bank zaspokojenia w nieodległym czasie, jak i ułatwi pozwanemu regulowanie zobowiązań z pozyskiwanych środków finansowych. Sąd okręgowy podzielił też pogląd wyrażony w uchwale siedmiu sędziów Sądu Najwyższego, mającej moc zasady prawnej, z 22 września 1970 r., III PZP 11/70, że rozłożenie zasądzonego świadczenia na raty ma ten skutek, że wierzycielowi nie przysługują odsetki od ratalnych świadczeń za okres od daty wyroku do daty płatności poszczególnych rat.
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się pozwany, który zaskarżył wyrok w części, w jakiej sąd I instancji rozłożył świadczenie na raty oraz oddalił powództwo w pozostałym zakresie, tj. punkt 2 i 3 wyroku, zarzucając sądowi okręgowemu:

1
naruszenieart. 233 §1 k.p.c.przez błędne przyjęcie, że zachodziły podstawy do rozłożenia zasądzonego świadczenia na raty, podczas gdy dowody przedstawione przez pozwanego nie potwierdzały, że w wystąpiły nadzwyczajne okoliczności uzasadniające rozłożenie świadczenia na raty,

2
naruszenieart. 320 k.p.c.przez jego niewłaściwe zastosowanie i rozłożenie świadczenia na raty, podczas gdy ustalony przez sąd stan faktyczny nie dawał podstaw do zastosowania powyższego przepisu,

3
naruszenieart. 320 k.p.c.przez jego niewłaściwe zastosowanie i rozłożenie świadczenia na raty z wyłączeniem możliwości uchylenia obowiązywania rozłożenia na raty zasądzonego świadczenia w przypadku zaniechania przez pozwanego spłaty zadłużenia, co ostatecznie doprowadziło do rozłożenia kwoty na raty bez możliwości zażądania przez powoda zwrotu zasądzonej kwoty przed terminem, w sytuacji zaniechania spłaty rat przez pozwanego.

Mając na uwadze powyższe, powód wniósł o:

I
zmianę wyroku w zaskarżonej części i zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kwoty 740.921,62 zł bez rozłożenia świadczenia na raty, wraz z dalszymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwoty 694.886,83 zł, w wysokości czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego NBP, co na dzień wniesienia powództwa wynosiło 10,00% w skali roku, począwszy od 10 sierpnia 2016 r. do dnia zapłaty, z zastrzeżeniem, iż tak wskazana wysokość naliczonych odsetek z tytułu opóźnienia w żadnym czasie nie może przekroczyć odsetek maksymalnych z tytułu opóźnienia, tj. w stosunku rocznym dwukrotności sumy stopy referencyjnej NBP i 5,5 punktów procentowych, wraz z dalszymi odsetkami ustawowymi:

a
liczonymi od kwoty 29.796,09 zł, od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty, w wysokości równej sumie stopy referencyjnej NBP i 5,5 punktów procentowych,

b
liczonymi od kwoty 16.054,54 zł, od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty, w wysokości równej sumie stopy referencyjnej NBP i 5,5 punktów procentowych (tj. zgodnie z żądaniem pozwu po modyfikacji pismem procesowym powoda z 6 lutego 2017 r.),

ewentualnie wniósł o:

II
zmianę wyroku w zaskarżonej części przez zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 740.921,62 zł wraz z rozłożeniem jej na raty z dodatkowym zastrzeżeniem, że brak terminowej płatności jednej raty wskazanej w wyroku powoduje wymagalność całej zasądzonej kwoty;

III
zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania apelacyjnego wg. norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie.
W toku postępowania apelacyjnegoJ. B.zmarł, co spowodowało zawieszenie tego postępowania postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 13 marca 2019 r. Następnie, Sąd Rejonowy w Piasecznie postanowieniem z 23 kwietnia 2021 r. ustanowił kuratora spadku poJ. B.w osobie adw.P. W.(k. 197). Po uprawomocnieniu się tego postanowienia postępowanie apelacyjne w sprawie niniejszej zostało podjęte postanowieniem z 24 stycznia 2022 r., z udziałem kuratora spadku (k. 215).
Pismem z 6 lutego 2022 r. kurator spadku wniósł o oddalenie apelacji powoda w całości. Z jego ustaleń wynika jednak, że pozwany nie spłacił żadnej z zasądzonych rat.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja powoda zasługiwała na uwzględnienie w całości.
Zgodnie zart. 382 k.p.c.sąd apelacyjny jest obowiązany orzekać na podstawie materiału zebranego przed sądem I instancji oraz przed sądem II instancji.
W toku postępowania przed sądem okręgowym pozwany nie kwestionował, ani faktu zawarcia umowy pożyczki hipotecznej, ani wysokości zadłużenia, ani też skuteczności wypowiedzenia umowy i wymagalności dochodzonego roszczenia. Również ustalenia faktyczne sądu I instancji potwierdzają zasadność żądań powoda. Przy czym, wbrew zarzutom apelacji, sąd ten nie dopuścił się naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.W sprawie niniejszej ocena zasadności wniosku strony pozwanej o rozłożenie należności powoda na raty nie leży bowiem w sferze oceny wiarygodności i mocy dowodowej dowodów zaprezentowanych przez strony, a wynika z zastosowaniaart. 320 k.p.c.Sąd apelacyjny podziela więc i przyjmuje za własne ustalenia faktyczne dokonane przez sąd I instancji.
Uznając żądanie powoda co do zasady, pozwany domagał się jedynie rozłożenia zasądzonego świadczenia na raty, co sąd I instancji uczynił po zbadaniu przesłanek zart. 320 k.p.c.W tym zakresie odwołał się do twierdzeń pozwanego.J. B.opisał swój model zarobkowania jako nieregularny, uzależniony od wykonanych projektów. Wyjaśnił przyczyny powstania zaległości. Przedstawił też spodziewane w najbliższym czasie źródła znacznych dochodów.
Jednak idea, która zdaniem sądu okręgowego uzasadniała rozłożenie zasądzonego świadczenia na raty, ostatecznie nie została zrealizowana i w dacie orzekania przez sąd apelacyjny nie ma szans na realizację. Wszystkie terminy płatności rat wskazane w wyroku z 29 sierpnia 2017 r. upłynęły bezskutecznie.
Pozwany w odpowiedzi na apelację przekonywał, że jest w trakcie negocjacji kolejnych umów, które miał podpisać w niedługim czasie, a które miały przynieść mu środki na spłatę kredytu. Jednak już nawet to pismo wpłynęło w momencie, kiedy termin płatności pierwszej raty upłynął, a z jego treści nie wynika, by została ona zapłacona. Zatem już wówczas pozwany nie wywiązywał się z nałożonych na niego obowiązków. Ostatecznie, także z uwagi na śmierć pozwanego, wykonanie wyroku z 22 stycznia 2018 r. w zakresie terminów płatności rat, okazało się niemożliwe.
Tymczasem rozłożenie zasądzonego świadczenia na raty na podstawieart. 320 k.p.c.jest celowe wyłącznie wtedy, gdy istnieją podstawy do uznania, że dłużnik będzie w stanie spełnić swoje zmodyfikowane w ten sposób zobowiązanie (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 5 lipca 2019 r., I ACa 964/18). W niniejszej sprawie nie ma obecnie podstaw do założenia, że dłużnik wykona zobowiązanie w terminach ustalonych wyrokiem. Niezależnie więc od oceny zasadności (w dacie ich sformułowania) zarzutów naruszenia przez sąd I instancji prawa procesowego, konieczna okazała się zmiana zaskarżonego wyroku w sposób postulowany przez skarżącego. Na obecnym etapie procesu brak bowiem podstaw do utrzymania decyzji o rozłożeniu niespornego świadczenia na raty, szczególnie gdy orzeczenie w tym względzie okazało się ostatecznie nieefektywne i nieodpowiadające celom, którym służy instytucja wskazana wart. 320 k.p.c.Dlatego, uwzględniając apelację powoda należało zasądzić na jego rzecz odsetki za opóźnienie, z ograniczeniem ich wysokości do odsetek maksymalnych (art. 359 § 21k.c.).
Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w oparciu oart. 386 § 1 k.p.c.i z uwagi na uwzględnienie apelacji powoda w całości orzekł o kosztach procesu w II instancji na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w zw. zart. 108 § 1 k.p.c.Skierowanie rozstrzygnięcia przeciwko kuratorowi spadku uzasadnione jest zakresem jego obowiązków określonych wart. 667 § 1 i 2 k.p.c.w zw. zart. 935 § 1 k.p.c.(patrz wyrok Sądu Najwyższego z 24 września 2003 r., III CKN 356/01, OSP 2004/10, poz. 122).

Ksenia Sobolewska-Filcek
.