Sąd Rejonowy w Giżycku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 357/21
Data wyroku: 2021-12-16 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Anna Kurzynowska-Drzażdżewska
Słowa kluczowe: Pożyczka
Podstawa prawna: art. 720 kc

Sygn. akt: I C 357/21

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 grudnia 2021 r.
Sąd Rejonowy w Giżycku I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSR Anna Kurzynowska - Drzażdżewska

Protokolant:

sekretarka Paulina Warchoł

po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2021 r. w Giżycku na rozprawie
sprawy z powództwa(...) S.A.z siedzibą wB.
przeciwkoD. K.
o zapłatę

1
Oddala powództwo.

2
Zasądza od powódki na rzecz pozwanej kwotę 1.817 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

SSR Anna Kurzynowska - Drzażdżewska
Sygn. akt. I C 357/21

UZASADNIENIE
Powód(...) S.A.wB.wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanejD. K.kwoty 8.217,76 złotych wraz z umownymi odsetkami w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 7.05.2021 r. do dnia zapłaty. Nadto domagał się zasądzenia od pozwanej kosztów procesu. Powód oparł roszczenie na zawartej z pozwaną w dniu 25.10.2018 r.umowie pożyczki nr (...)oraz podpisanym przez pozwaną wekslu, zgodnie z którym pozwana zobowiązała się do zapłaty dnia 6.05.2021 r. kwoty 9.717,76 zł. W uzasadnieniu powód podniósł, że pozwana poprzez podpisanie weksla, zobowiązała się do zapłaty kwoty wskazanej w wekslu, stąd też powód wezwał pozwaną do wykupu weksla, a po bezskutecznym upływie zakreślonego terminu, skierował niniejszy pozew. Nadto powód podał, że pozwana, podpisując kalendarz spłaty rat znała doskonale wysokość zobowiązania i termin spłaty, zaś roszczenie z tytułu umowy pożyczki spłaciła jedynie częściowo.
PozwanaD. K.nie uznała powództwa i wniosła o jego oddalenie. Nadto domagała się zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości podwójnej stawki minimalnej. W uzasadnieniu pozwana podała, że nie było podstaw do wypełnienia weksla, a przy tym również ów weksel został wypełniony niezgodnie z deklaracją wekslową wbrew postanowieniom wynikającym ze stosunku podstawowego. Wskazała przy tym, że powód nie miał legitymacji do wypełnienia weksla, a także nie doszło do zawiadomienia pozwanej o wypełnieniu weksla. Nadto zarzuciła nieudowodnienie roszczenia ze stosunku podstawowego tak co do zasady, jak i co do wysokości. Wreszcie, zdaniem pozwanej dochodzone roszczenie rażąco narusza interes pozwanej – konsumenta.
Sąd ustalił, co następuje:
W dniu 25.10.2018(...) S.A.wB.jako pożyczkodawca oraz pozwanaD. K.jako pożyczkobiorca zawarli umowę pożyczki gotówkowej nr(...), na podstawie której pozwana otrzymała pożyczkę w wysokości 9.000,00 zł. Zgodnie z zawartą umową pozwana miała dokonać spłaty pożyczki w 48 równych miesięcznych ratach po 456,00 zł każda w łącznej wysokości 21.888,00 zł. Termin ostatniej raty przypadał na 4.11.2022 r. Dodatkowo pożyczkodawca naliczył opłatę przygotowawczą w kwocie 129,00 zł, wynagrodzenie prowizyjne w kwocie 7.571,00 zł oraz wynagrodzenie z tytułu przyznania na wniosek pożyczkobiorcy(...)w wysokości 1.300,00 zł. Całkowita kwota do zapłaty wynosiła 21.888,00 zł.
(dowód: umowa pożyczki - k. 55-56v, kalendarz spłat – k. 58)
Zabezpieczeniem pożyczki był weksel własny in blanco nie na zlecenie, którego ważność strony określiły w umowie do momentu spłaty zobowiązań pożyczkobiorcy z tytułu tej umowy. Integralną częścią przedmiotowej umowy była deklaracja wekslowa, regulująca tryb i terminy upoważniające pożyczkodawcę do wypełnienia weksla.
(dowód: deklaracja wekslowa – k. 59 weksel – k. 4)
PozwanaD. K.przekazała na rzecz powoda łącznie kwotę 13.699,00 zł tytułem spłaty pożyczki z dnia 25.10.2018 r.
(dowód: karta klienta – k. 48-48v)
W dniu 7.04.2021 r. powód wypowiedział pozwanej umowę pożyczki z zachowaniem 30 dniowego terminu wypowiedzenia i informacją o wypełnieniu weksla. Powód wskazał, że dług pozwanej obejmuje kwotę 9.664,00 zł niespłaconej pożyczki oraz 53,76 zł jako odsetki umowne od niespłaconych w terminie rat pożyczki. Pozwana otrzymała w/w wypowiedzenie umowy pożyczki dnia 12.04.2021 r.
(dowód: wypowiedzenie z potwierdzeniem doręczenia – k. 62-63
Sąd zważył, co następuje:
Bezspornym w sprawie jest ustalony wyżej stan faktyczny, co wynika przede wszystkim z treści dokumentów zalegających w aktach sprawy. Wskazać w tym kontekście należy, że zarzuty pozwanej zmierzające do zakwestionowania łączącego ją z powodem stosunku zobowiązaniowego okazały się całkowicie nietrafione. Jakkolwiek bowiem pozwana konsekwentnie podnosiła, że powód nie wykazał, jakoby pożyczka została faktycznie udzielona pozwanej, to jednak pozwana ową pożyczkę niewątpliwie spłacała, dokonując również zapłaty w wysokości 500 zł po wniesieniu pozwu w przedmiotowej sprawie. Jednocześnie pozwana podnosząc tego typu zarzuty w żaden sposób nie zakwestionowała autentyczności własnoręczności podpisu złożonego pod umową pożyczki. Trudno zatem, wobec spłat dokonywanych przez pozwaną, a przy tym również wobec treści zaoferowanych przez powoda dokumentów zaopatrzonych we własnoręczny podpis pozwanej kwestionować łączący strony stosunek zobowiązaniowy. Tym samym nie budziła wątpliwości legitymacja powoda do wypełnienia weksla.
Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia pozostała ewentualna wysokość zobowiązania pozwanej wobec powoda, a to wobec wpłat dokonywanych przez pozwaną.
Analizując roszczenia powoda Sąd w pierwszej kolejności dostrzegł oparcie owych roszczeń o weksel i związane z tym unormowania. Niewątpliwym przy tym jest, że weksel stanowił zabezpieczenie spłaty pożyczki, był on wystawiony in blanco nie na zlecenie, a zasady wypełnienia weksla regulowała deklaracja wekslowa. Zgodnie z w/w deklaracją wierzyciel upoważniony był do wypełnienia weksla m.in. gdy opóźnienie w płatności kwoty równej wartości jednej pełnej raty przekroczy 30 dni, po uprzednim wezwaniu pożyczkobiorcy do zapłaty należności w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania. Jednocześnie deklaracja wekslowa przewidywała, że pożyczkodawca będzie mógł wypełnić weksel wyłącznie na sumę odpowiadającą zadłużeniu pożyczkobiorcy. Identyczne zapisy znalazły się również w samej umowie pożyczki, a to w pkt 3.
Odnosząc się w tym miejscu do samej treści weksla stwierdzić należy, że kwota niespłaconej pożyczki wpisana tamże przez stronę powodową co do zasady nie przekracza kwot wynikających z harmonogramu spłat dokonywanych przez pozwaną. Przed wypełnieniem weksla pozwana uiściła zadłużenie wynikające z umowy pożyczki w łącznej wysokości 11.699,00 zł. Kwota 9.717,76 zł wskazana została w wypowiedzeniu umowy pożyczki jako suma kwot: 9.664,00 zł niespłaconej pożyczki oraz 53,76 zł tytułem odsetek umownych. Oznacza to, że już samo wypowiedzenie umowy powinno opiewać na kwotę nieco wyższą, albowiem po uiszczeniu przez pozwaną 31 rat, pozostała kwota 10.189,00 zł (21.888 zł – 11.699 zł). Z kolei kwota 53,76 zł wskazana w wypowiedzeniu i wpisana na wekslu stanowi odsetki umowne dzienne, obliczone na podstawie pkt 4.1 postanowień umowy, zgodnie z którym pożyczkodawca nalicza odsetki za opóźnienie za każdy dzień opóźnienia w wysokości rocznej stopy oprocentowania zadłużenia przeterminowanego równej stopie odsetek maksymalnych za opóźnienie. Wyliczenia owych odsetek znajdują się na k. 50 i prawidłowości ich wyliczenia pozwana nie kwestionowała. Powyższe prowadzi do wniosku, że w tym zakresie weksel został wypełniony prawidłowo i odpowiada realnej wysokości zadłużenia pozwanej (został wypełniony na mniejszą kwotę). Jednocześnie nie uszło uwadze tut. Sądu, że pozwana po wypowiedzeniu uiściła na rzecz powoda łącznie 2.000,00 zł, w tym 500,00 zł po wniesieniu pozwu w przedmiotowej sprawie.
W związku z powyższym, analiza zestawienia wpłat pozwanej przedłożonego przez powoda prowadzi do konkluzji, że strona powodowa wypełniła obowiązek udowodnienia zarówno istnienia porozumienia wekslowego oraz jego treści, a to w zakresie kwoty niespłaconej pożyczki oraz umownych odsetek dziennych, jak i częściowego spełnienia świadczenia przez pozwaną, wynikającego z umowy pożyczki.
Wskazać należy, że powód zgodnie z deklaracją wekslową i umową pożyczki, mógł wypełnić weksel jedynie po uprzednim wezwaniu pozwanej do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od doręczenia wezwania. Wskazany obowiązek powoda w zakresie wezwania pozwanego do uregulowania zaległości przed wypełnieniem weksla stanowił warunek niezbędny dla wykazania poprawności wypełnienia tegoż weksla. Warunek ów w ocenie Sądu został spełniony, albowiem powód przedstawił dowód nadania wezwania z dnia 9.03.2021 r., z którego wynika, że doręczono pozwanej przesyłkę dnia 15.03.2021 r. (vide: k. 60-61). Zdaniem Sądu nadto powód skutecznie wypowiedział pozwanej umowę pożyczki (k. 62-63).
W kontekście powyższych rozważań podkreślić należy także, że ustawodawca przesądził o dopuszczalności badania treści stosunku podstawowego w przypadku dochodzenia przez pierwszego wierzyciela należności z weksla in blanco przeciwko jego wystawcy, także z urzędu, w tym w sprawach z udziałem konsumentów (por. wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 24 września 2018 r., IX Ca 1252/18). W niniejszej sprawie Sąd dostrzegł konieczność zbadania przez sąd stosunku podstawowego łączącego strony, a to wobec dostrzeżenia rażącego naruszenia interesów konsumenta poprzez nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym, oraz działania wbrew dobrym obyczajom w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku.
W pierwszej kolejności należało dostrzec niezgodność umowy pożyczki z przepisamiustawy o kredycie konsumenckim, a to w zakresie wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu wskazać należy na treśćart. 36a ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim(Dz.U. Nr 126, poz. 715 z późn. zm.), który stanowi, że maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu oblicza się według wzoru:(...)≤ (K x 25%) + (K x x 30%). Poszczególne symbole we wskazanym równaniu oznaczają:(...)maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu, K - całkowitą kwotę kredytu, n - okres spłaty wyrażony w dniach, R - liczbę dni w roku (ust. 1). Ustęp 2 w/w artykułu przewiduje, że pozaodsetkowe koszty kredytu w całym okresie kredytowania nie mogą być wyższe od całkowitej kwoty kredytu, zaś ustęp 3 wprowadza sankcję naruszenia ustępu 1, przewidując, że pozaodsetkowe koszty kredytu wynikające z umowy o kredyt konsumencki nie należą się w części przekraczającej maksymalne pozaodsetkowe koszty kredytu obliczone w sposób określony w ust. 1 lub całkowitą kwotę kredytu. Sąd dokonał stosownego przeliczenia wartości wynikających z umowy stron według ustawowego wzoru : (9.000 x 25%) + (9000 x(...)x 30%) uzyskując wynik(...)na poziomie 12.835,00 zł. Porównując ów wynik z wysokością kosztów określonych w umowie (12.888 zł) stwierdzić należy, że pozaodsetkowe koszty kredytu pozwanej przekraczają ustawową wysokość. Już sama ta okoliczność stawia w wątpliwość rzetelność powoda jako pożyczkodawcy wobec konsumentów.
Niezależnie od tego, że całkowita wysokość pozaodsetkowych kosztów mogła wynosić maksymalnie 12.835,00 zł, w ocenie Sądu doszło w niniejszej sprawie do rażącego naruszenia interesów konsumenta poprzez nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków. W realiach przedmiotowej sprawy umowa pożyczki łącząca strony przewidywała obowiązek uiszczenia przez pożyczkobiorcę prowizji za udzielenie pożyczki w kwocie 7.571,00 zł. Prowizja owa jest specyficznym rodzajem wynagrodzenia, pobieranym za pośrednictwo w zawieraniu umów. Nie ma przepisów, które zakazywałyby pobierania prowizji przy umowach pożyczki, co więcej -art. 5 pkt 6a ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim(t.j. Dz.U. z 2016r., poz. 1528 ze zm.) jednoznacznie dopuszcza możliwość pobierania prowizji i wszelkiego rodzaju opłat. Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 10 ustawy, kredytodawca powinien jednak o wszelkich informacjach związanych z tymi kosztami poinformować kredytobiorcę. Należy więc zauważyć, iż umowa konsumencka jest obwarowana warunkami do zastrzeżenia tego rodzaju prowizji, które pożyczkodawca musi spełnić. Dodatkowo wszelkie opłaty i prowizje pobierane przez kredytodawców powinny wyrównywać rzeczywiste koszty poniesione przez niego w związku z podjęciem danej czynności i nie powinny być rażąco wysokie dla konsumenta. Nie powinny być zatem formułowane w sposób ryczałtowy, bez odzwierciedlenia w kosztach ponoszonych przez pożyczkodawcę. Niewątpliwie prowizja pełnić ma przede wszystkim funkcję kompensacyjną celem wyrównania poniesionych przez pożyczkodawcę kosztów udzielenia pożyczki.
W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd uznał, iż wysokość prowizji za udzielenie pożyczki jest w przedmiotowej sprawie zbyt wysoka w stosunku do kwoty udzielonej pożyczki oraz ogólnego zadłużenia pozwanej, jak również wygórowana w stosunku do kosztów i nakładu pracy poniesionych przez powoda. Zastrzeżona przez pożyczkodawcę w umowie pożyczki prowizja w wysokości stanowiącej niemal 85 % wypłaconej faktycznie pozwanemu kwoty niewątpliwie kształtuje prawa i obowiązki pozwanego jako konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sąd doszedł do wniosku, iż postanowienia umowne w tym zakresie rażąco naruszają interesy konsumenta, sprzeciwiają się dobrym obyczajom, a zgłoszone żądanie stoi w sprzeczności ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa do wynagrodzenia. W ocenie Sądu powyższe postanowienie umowne pod postacią opłaty pobieranej formalnie na poczet pokrycia kosztów udzielenia pożyczki, w rzeczywistości stanowi dla pożyczkodawcy źródło dodatkowego (obok odsetek) zysku, ukryte przed konsumentem i pozwalające mu omijać przepisy dotyczące wysokość odsetek maksymalnych.
Tym samym w konsekwencji powyższych rozważań uznać należało, że ustalona przez powoda prowizja za udzielenie pożyczki stanowi kwotę rażąco wygórowaną, która na podstawieart. 5 k.c.winna podlegać miarkowaniu do wysokości maksymalnie 30 %, tj. do kwoty 2.700 zł. Należy zaakcentować przy tym, że pozwana tytułem zawartej umowy pożyczki otrzymała 9.000 zł, zaś powód wynagrodzenie, opłatę przygotowawczą i ewentualne odsetki, łącznie przekraczające kwotę faktycznie udzielonej pozwanej pożyczki. Ponadto pozwana została zobowiązania do uiszczenia kosztów korzystania z uprawnienia w ramach(...)w kwocie 1.300 zł. ( o czym będzie jeszcze mowa niżej). Tak określone w umowie obciążenie pożyczkobiorcy mogło się okazać dla niej rujnujące, pożyczkodawcy natomiast przysparzało korzyści nie dających się uzasadnić żadnymi racjami. Tymczasem rażące zachwianie ekwiwalentności świadczeń przesądza o sprzeczności z zasadami współżycia społecznego wyrok Sądu Najwyższego w z 13 października 2005 r., IV CK 162/05, Legalis nr 92767).
Sąd dostrzegł nadto, że powód nie wykazał co składa się na pozostałą kwotę pożyczki. Całość zobowiązania została określona bowiem na kwotę 21.888 zł, a składało się na nią 9000 zł tytułem kapitału. Dodatkowo pożyczkodawca naliczył opłatę przygotowawczą w kwocie 129,00 zł, wynagrodzenie prowizyjne w kwocie 7.571,00 zł oraz wynagrodzenie z tytułu przyznania na wniosek pożyczkobiorcy(...)w wysokości 1.300,00 zł. Daje to sumę 18.000 zł. Pozostaje kwota 3.888 zł, która nie jest w żaden sposób weryfikowalna, albowiem nie wiadomo co się na nią składa, czy są to odsetki, a jeśli tak to w jaki sposób zostały wyliczone, czy są to może inne kwoty. Wymaga przy tym zaznaczenia, iż umowa pożyczki, sformułowana zgodnie z zasadami uczciwego i rzetelnego obrotu na rynku kapitałowym, powinna jasno i precyzyjnie określać, które opłaty i prowizje stanowią zysk pożyczkodawcy, a które są pobierane na pokrycie konkretnych kosztów ponoszonych przez niego w związku z zawartą umową i jej obsługą.
W świetle powyższych uwag Sąd uznał, że powód z tytułu zwrotu pożyczki powinien otrzymać od pozwanej: 9.000 zł jako zwrot kapitału, 129 zł jako opłatę przygotowawczą, 2.700,00 zł jako prowizję (30% x 9.000,00 zł) oraz 53,76 zł tytułem odsetek umownych z tytułu braku spłaty rat w terminie za każdy dzień zwłoki (vide: k. 50). Z kolei postanowienia umowy pożyczki nakładające na pozwaną obowiązek zapłaty kosztów korzystania z(...)w kwocie 1.300 zł stanowią niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu przepisuart. 3851k.c.i są sprzecznie z zasadami współżycia społecznego (at. 5k.c.), a tym samym nie wiążą pozwanej, zważywszy przy tym, że powód nie wykazał faktu negocjowania z pozwaną korzystania z tego pakietu, i nie wykazał, by pouczono ją o dobrowolności korzystania z niego.
Reasumując powyższe, dostrzeżenie przez Sąd, że pozwana, z tytułu zawartej umowy pożyczki spłaciła łącznie 13.699 zł (powód tej okoliczności nie kwestionował), i uwzględniając jednocześnie, że winna ponieść niewątpliwe koszty w kwocie 11.882,76 zł, powództwo należało oddalić przez wzgląd na jego sprzeczność zart. 5 k.c.i zajściem przesłanek zart. 3851k.c., o czym orzeczono jak w pkt 1 sentencji wyroku Niewątpliwie bowiem różnica powyżej wskazanych kwot pozwala powodowi również na ewentualne jej zarachowanie na poczet odsetek od kapitału.
O kosztach procesu Sąd orzekł w oparciu o dyspozycjęart. 98 § 1 i § 3 k.p.c.zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Na owe koszty składała się kwota 1.817 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego pozwanej.