Sąd Apelacyjny w Krakowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1728/20
Data wyroku: 2021-01-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Agata Pyjas-Luty, Ewa Krakowiak, Krystian Serzysko

Sygn. akt III AUa 1728/20

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 stycznia 2021 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Krystian Serzysko (spr.)

Sędziowie:

SSA Agata Pyjas-Luty
SSO del. Ewa Krakowiak

Protokolant:

starszy sekretarz sądowy Elżbieta Bałaban

po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2021 r. w Krakowie
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z wnioskuR. N.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wT.
o emeryturę pomostową
na skutek apelacji wnioskodawcyR. N.
od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 27 marca 2020 r. sygn. akt IV U 83/20
oddala apelację.
Agata Pyjas-Luty Krystian Serzysko Ewa Krakowiak
Sygn. akt III AUa 1728/20

UZASADNIENIE
Wyroku z dnia 26 stycznia 2021 r.
Wyrokiem z dnia 27 marca 2020 r. Sąd Okręgowy w Tarnowie oddalił odwołanieR. N.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wT.z dnia 4 grudnia 2019 r. Sąd Okręgowy wskazał jako bezsporne, że odwołującyurodził się w dniu (...)zaś w dniu(...)tj. składania wniosku o emeryturę pomostową r. osiągnął 53 lat życia, w dacie wydania zaskarżonej decyzji 54 lata, zaś w dacie wyrokowania miał nadal ukończone 54 lata. Organ rentowy uznał za udowodniony staż pracy ubezpieczonego w szczególnych warunkach w wymiarze 8 lat 6 miesięcy i 14 dni na który składają się następujące okresy :
-okres zatrudnienia w(...) SAod 27.09.1982 do 31.12.1982 oraz od 19.01.1983 do 1.11.1983
-okres zatrudnienia w(...) Huta SAod 25.10.1988 do 27.06.1991
-okres zatrudnienia wPPUH (...)sp.j wG.od 15.11.1999 do 30.11.2005.
W dniu 24.05.2019 odwołujący złożył ponowny wniosek o emeryturę pomostową wobec faktu iż decyzją organu rentowego z dnia 25.04.2019 organ odmówił przyznania mu emerytury pomostowej po rozpoznaniu wniosku o przyznanie tego świadczenia z dnia 26.03.2019. Po przeprowadzeniu postępowania w wyniku złożenia wniosku o emeryturę pomostową organ rentowy decyzją z dnia 4.12.2019 odmówił ponownie przyznania odwołującemu prawa do emerytury pomostowej. Sąd okręgowy ustalił, żeR. N.w okresie od 27.08.1982 do 31.12.1982 oraz od 19.01.1983 do 31.10.1999 był zatrudniony wPrzedsiębiorstwie (...)który po przekształceniach prawnych został przejęty na podstawieart. 23(
    1 )Kodeksu Pracyprzez(...) sp. z o.o.następnie przekształconą w dniu 2.07.2012 współkę (...) SAa od 1.08.2016 w(...) SAw likwidacji. Sąd zdecydował się pominąć dowód z zeznań świadkówH. P.na podstawie przepisuart. 235(
    2 )§1 pkt 3 i 5 kpc- dowód ten był nieprzydatny w sytuacji, gdy na datę składania wniosku o emeryturę pomostową ,wydania zaskarżonej decyzji przez organ rentowy i na datę orzekania odwołujący nie miał ukończonych 60 lat co już stanowiło wystarczającą przesłankę do wydania orzeczenia przez Sąd bez prowadzenia postępowania dowodowego w zakresie badania czy odwołujący spełniał przesłankę wykazania 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Zatem przeprowadzanie postępowania dowodowego i przesłuchiwanie świadka na okoliczność dotyczące ustalania czy praca odwołującego w(...)była pracą w warunkach szczególnych prowadziłoby jedynie do zbędnego przedłużania postępowania. Sąd okręgowy zważył, że odwołanie od zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.nie zasługiwało na uwzględnienie. Emerytury pomostowe zostały wprowadzone do polskiego prawa przez wymienioną wyżej ustawę, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2009 r. i dotyczą ubezpieczonych zatrudnionych w szczególnych warunkach i w szczególnym charakterze (urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r.). Zastąpiły one emerytury w niższym wieku przyznawane na podstawieustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychpracownikom zatrudnionym w szczególnych warunkach pracy lub w szczególnym charakterze. Prawo do tego świadczenia było nabywane z reguły w niższym niż wiek emerytalny wieku pod warunkiem wykazania piętnastoletniego okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. Cechą charakterystyczną emerytur pomostowych jest ich przejściowy charakter. Zgodnie bowiem z art. 16 ustawy, prawo do tego świadczenia ustaje nie tylko z dniem śmierci uprawnionego, ale również z dniem poprzedzającym dzień nabycia prawa do emerytury w wieku powszechnym. Za pracownika wedługustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowychuważa się ubezpieczonego, o którym mowa wart. 6 ust. 1 pkt 1 oraz art. 8 ust. 1, 2a i ust. 6 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, podlegającego ubezpieczeniu emerytalnemu z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a także ubezpieczonego, który przed dniem wejścia w życie ustawy z tytułu takiej pracy podlegał ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu (art. 2 pkt 3 ustawy o emeryturach pomostowych). Jak stanowi przepis art. 3 ust. 1 ustawy, prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym. Jak zaś wynika z art. 3 ust. 3 powołanej ustawy, prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy. Za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach i prace o szczególnym charakterze uważa się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy, w pełnym wymiarze czasu pracy, prace, o których mowa w ust. 1 i 3 (art. 3 ust. 4 i 5 ustawy). Zgodnie natomiast z art. 3 ust. 7 ustawy za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze uważa się również osoby wykonujące przed dniem wejścia w życie ustawy prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z treściąart. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowychprawo do emerytury pomostowej, z uwzględnieniem art. 5-12, przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki: 1) urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r.; 2) ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat; 3) osiągnął wiek wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn; 4) ma okres składkowy i nieskładkowy, ustalony na zasadach określonych w art. 5-9 i art. 11 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn; 5) przed dniem 1 stycznia 1999 r. wykonywał prace w szczególnych warunkach lub prace w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS; 6) po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3, a także 7) nastąpiło z nim rozwiązanie stosunku pracy. Z kolei zgodnie zart. 49 ustawy o emeryturach pomostowychprawo do emerytury pomostowej przysługuje również osobie, która:
1)po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3;
2)spełnia warunki określone w art. 4 pkt 1-5 i 7 i art. 5-12;
3)w dniu wejścia w życie ustawy miała wymagany w przepisach, o których mowa w pkt 2, okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3.
Rodzaje prac w szczególnych warunkach wymienione zostały w wykazach A i B stanowiących załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Zgodnie zaś z przepisamiustawy o emeryturach pomostowych, wykazy prac w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze zawierają załączniki Nr 1 i 2 do tej ustawy. Należy w tym miejscu zauważyć, iż zgodnie zart. 473 k.p.c., w postępowaniu przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się żadnych ograniczeń dowodowych. To sprawia, że fakt zatrudnienia, bądź jego brak w szczególnych warunkach może być dowodzony za pomocą każdego środka dowodowego. Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie to iż odwołujący w dacie składania wniosku o emeryturę pomostową, dacie wydania zaskarżonej decyzji jak również w dacie orzekania przez Sąd nie spełnił przesłanki o której mowa w przepisieart. 4 pkt 3 ustawy o emeryturach pomostowychtj. nie ukończył 60 roku życia. W takim stanie rzeczy w przedmiotowe sprawie Sąd Okręgowy nie prowadził postępowania dowodowego w zakresie spełniania przez skarżącego pozostałych z warunków przysługiwania prawa do emerytury pomostowej, a w szczególności w postaci wymaganego okresu pracy w szczególnych warunkach gdy chodzi o pracę w(...)i czy praca tam wykonywana była pracą w warunkach szczególnych , ponieważ nie miało to wpływu na rozstrzygnięcie. Sąd nie mógł też orzec jedynie o spełnieniu przez ubezpieczonego przedmiotowego warunku, w sytuacji, gdy odwołujący nie spełniał przesłanki zart. 4 pkt 3 ustawy o emeryturach pomostowychtj. osiągnięcia 60 roku życia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest organem właściwym do wydawania decyzji ustalającej nabycie przez ubezpieczonego prawa do konkretnego świadczenia z ubezpieczeń społecznych (np. emerytury), a nie rozstrzygającej o spełnieniu poszczególnych warunków do tego świadczenia przez ubezpieczonego. Ustalenie przez organ rentowy uprawnienia do świadczenia z ubezpieczeń społecznych następuje na podstawie decyzji wydawanej w oparciu oart. 83 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychi jest możliwe wówczas, gdy ubezpieczony spełni wszystkie warunki wymagane do nabycia prawa. Jeśli ubezpieczony nie spełni któregokolwiek z tych warunków, to wydanie takiej decyzji nie jest możliwe. Wówczas organ rentowy wydaje decyzję odmawiającą ustalenia prawa do świadczenia ubezpieczeniowego (emerytury), z powołaniem się na to, że ubezpieczony nie spełnił wszystkich warunków koniecznych do nabycia prawa. Zgodnie z treścią wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2000 r.II UKN 147/00 istota decyzji organu rentowego polega na rozstrzygnięciu o prawie do konkretnego świadczenia (lub o jego wysokości) jako całości, a nie o poszczególnych elementach składających się na to prawo. Sąd stwierdzający spełnienie przez ubezpieczonego jednego lub więcej warunków powstania prawa do świadczenia, nie może ustalić tego w sentencji wyroku, przy jednoczesnym oddaleniu odwołania ubezpieczonego od niekorzystnej dla niego decyzji organu rentowego. Zgodnie z treścią art. 15 ust. 1 ustawy prawo do emerytury pomostowej powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia prawa, zatem brak spełnienia chociaż jednego z warunków powoduje odmowę przyznania świadczenia, bez konieczności sprawdzania pozostałych przesłanek przysługiwania prawa do świadczenia (uzasadnienie wyroku SA w Krakowie z dnia 16.06.2016 III AUa 1160/15). W takim stanie rzeczy bezprzedmiotowym byłoby badanie czy praca odwołującego w(...)w pozostałym zakresie który nie został uznany przez organ rentowy jako praca w warunkach szczególnych była taką pracą ,bowiem nawet przy takim ustaleniu że odwołujący ostatecznie spełniłby przesłankę 15 lat pracy w warunkach szczególnych nie doprowadziłoby do zmiany przez Sąd decyzji organu rentowego i przyznania prawa do emerytury pomostowej bo nadal niespełniona byłaby przesłanka zart. 4 pkt 3 ustawy o emeryturach pomostowychw postaci ukończenia 60 roku życia. W takim stanie rzeczy odwołanie podlegało oddaleniu o czym orzeczono na podstawie przepisów powołanych wyżej oraz przepisu proceduralnego tj.art. 477(

    14)§1 kpc. Sąd rozstrzygnął sprawę na posiedzeniu niejawnym zgodnie z dyspozycją przepisuart. 148(

    1 )§1 kpcalbowiem nie został złożony wniosek o przeprowadzenie rozprawy, zaś całokształt twierdzeń zgłoszonych przez strony oraz wniosków dowodowych pozwalał na uznanie że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 26 czerwca 2018 r. III AUa 1815/17 rozprawę, poza jawnością rozpoznania sprawy, charakteryzuje także to, że realizuje ona m.in. zasadę ustności, koncentracji materiału procesowego, bezpośredniości, kontradyktoryjności. Wyrokowanie na posiedzeniu niejawnym będzie zatem prowadzić do wyłączenia (jak w przypadku jawności oraz ustności) lub ograniczenia (odnośnie kontradyktoryjności) ich stosowania. W przypadku omawianej instytucji chodzi o to, w jakich sytuacjach realizacja dyrektyw wynikających z każdej z powołanych zasad nie będzie konieczna do przeprowadzenia. Jawność, a więc i ustność, nie jest wymagana np. gdy nie ma problemu wiarygodności dowodów czy kwestionowanych faktów i gdy sądy mogą rzetelnie i rozsądnie rozstrzygnąć sprawę na podstawie oświadczeń stron lub pisemnych dokumentów. Ustność postępowania w powołanym przypadku może mieć znaczenie odnośnie roztrząsania wyników postępowania dowodowego oraz głosów stron po zamknięciu rozprawy. Należy jednak wskazać, że konieczność dokonania tych czynności powinna być rozważana w kontekście zgromadzonego materiału dowodowego i twierdzeń już podniesionych do tej pory przez strony. Przy braku sporu co do dopuszczonych dowodów nie będzie potrzeby roztrząsania wyników postępowania, gdyż jak wyraźnie wynika z brzmieniaart. 210 § 3 k.p.c., czynność ta nie ma charakteru obligatoryjnego (tak może być w przypadku przyznania okoliczności faktycznych). Z kolei w przypadku, gdy głosy stron miałyby się ograniczyć tylko do powtórzenia argumentacji zawartej w pismach procesowych, to wyznaczanie rozprawy tylko w tym celu nie wydaje się uzasadnione.
Apelację od wyroku złożyłR. N.. Podniósł, że domagał się w odwołaniu zaliczenia lat pracy w warunkach szczególnych. Zgodnie z uzyskaną informacją w ZUS nie ma żadnej możliwości ustalenia lat pracy w szczególnych warunkach. Po uzyskaniu wieku emerytalnego może mieć problemu z udowodnieniem swoich racji. Dlatego stara się udowodnić 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja jest bezzasadna.
Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest brak osiągniecia przez wnioskodawcę wieku uprawniającego do przyznania emerytury pomostowej, co oznacza, że wnioskodawca nie spełnia warunku określonego wart. 4 pkt 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 roku o emeryturach pomostowych(Dz.U.2018.1924 z późń. zm.), przewidującego konieczność osiągnięcia co najmniej 60 lat przez mężczyznę.
W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy słusznie nie zajął się kwestią spełniania przez skarżącego pozostałych warunków przysługiwania prawa do świadczenia, w szczególności w postaci wymaganego okresu pracy w szczególnych warunkach, ponieważ nie miał on wpływu na rozstrzygnięcie. Wywody prawne zawarte w tym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Apelacyjny w pełni podziela. Sąd nie mógł orzec jedynie o spełnieniu przez ubezpieczonego jednego z warunków przysługiwania prawa do emerytury pomostowej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest organem właściwym do wydawania decyzji ustalającej nabycie przez ubezpieczonego prawa do konkretnego świadczenia z ubezpieczeń społecznych (np. emerytury), a nie rozstrzygającej o spełnieniu poszczególnych warunków do tego świadczenia przez ubezpieczonego. Ustalenie przez organ rentowy uprawnienia do świadczenia z ubezpieczeń społecznych następuje na podstawie decyzji wydawanej w oparciu oart. 83 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychi jest możliwe wówczas, gdy ubezpieczony spełni wszystkie warunki wymagane do nabycia prawa. Jeśli ubezpieczony nie spełni któregokolwiek z tych warunków, to wydanie takiej decyzji nie jest możliwe. Wówczas organ rentowy wydaje decyzję odmawiającą ustalenia prawa do świadczenia ubezpieczeniowego (emerytury), z powołaniem się na to, że ubezpieczony nie spełnił wszystkich warunków koniecznych do nabycia prawa. Bezspornym jest, że skarżący nie osiągnął wymaganego wieku, a zatem nie ulega wątpliwości, że nie spełnił jednego z warunków ustalenia (nabycia) prawa do emerytury, wymaganego przez powołany wyżej art. 4 pkt 3 ustawy. Zgodnie z treścią art. 15 ust. 1 ustawy prawo do emerytury pomostowej powstaje z dniem spełnienia warunków wymaganych do nabycia prawa, zatem brak spełnienia chociaż jednego z warunków powoduje odmowę przyznania świadczenia, bez konieczności sprawdzania pozostałych przesłanek przysługiwania prawa do świadczenia. W tym stanie rzeczy prawo odwołującego się do emerytury pomostowej nie powstało i organ rentowy miał podstawy faktyczne i prawne do wydania decyzji odmownej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2000 r., II UKN 147/00, OSNAPiUS 2002 nr 16, poz. 389). Postępowanie w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych toczące się przed sądem ma na celu przeprowadzenie pełnej, merytorycznej kontroli decyzji wydanej przez organ rentowy w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Z tej przyczyny zasadniczo wyłączone jest stosowanie w takiej sprawieart. 189 k.p.c.(por. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1987 r., OSNCP 1988, nr 10, poz. 132 i z dnia 5 lipca 1995 r., OSNCP 1995, nr 24, poz. 299 oraz wyroki z dnia 4 listopada 1971 r., I PR 344/71, OSNCP 1972, nr 5, poz. 89; z dnia 9 stycznia 1986 r. I PRN 107/85, LEX nr 14639; z dnia 23 lutego 1999 r. I PKN 597/98, OSNCP 2000, nr 8, poz. 301). Wyrok ustalający istnienie lub nieistnienie stosunku prawnego lub prawa jest dopuszczalny w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych wyjątkowo i tylko wówczas, gdy przepis tak stanowi, np. w sprawach o ustalenie istnienia lub nieistnienia obowiązku ubezpieczenia, obowiązku opłacania składek, zwrotu nienależnego świadczenia. Natomiast regułą jest, że sąd ubezpieczeń społecznych w trybie rozpoznania odwołania od decyzji organu rentowego „przyznaje" konkretne świadczenie lub określa jego wysokość (por. wyrok Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2008 r., I UK 267/07, LEX nr 607443). Nie jest zatem dopuszczalne w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych wydanie wyroku ustalającego spełnienie przez ubezpieczonego niektórych warunków wymaganych do nabycia prawa do świadczenia lub wyroku warunkowego, przyznającego to świadczenie na przyszłość, np. z chwilą osiągnięcia wieku emerytalnego. W obowiązującym stanie prawnym w sytuacji nie osiągnięcia wieku emerytalnego i wystąpienia do organu rentowego o przyznanie emerytury pomostowej, organ ten może tylko wydać decyzję odmowną ze względu na nieosiągnięcie wieku, ewentualnie badając ogólny staż pracy bądź staż pracy w warunkach szczególnych zaznaczyć w uzasadnieniu decyzji, jaki staż organ rentowy uznaje. Jednak po odwołaniu się od takiej decyzji sąd poprzestaje na oddaleniu odwołania wobec niespełnienia warunku wieku emerytalnego i nie bada kwestii stażu pracy jako pozostającej bez wpływu na rozstrzygnięcie (patrz powyższe uwagi).
Wobec powyższego na podstawieart. 385 kpcorzeczono jak w sentencji wyroku.

    Agata Pyjas-luty Krystian Serzysko Ewa Krakowiak