Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II C 1325/18
Data wyroku: 2020-12-04 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Dubinowicz – Motyk
Słowa kluczowe: Skarga pauliańska
Podstawa prawna: art. 527^1^ kc

Sygn. akt II C 1325/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 grudnia 2020 roku
Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie Wydział II Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSO Małgorzata Dubinowicz – Motyk
Protokolant: Marzena Przybysz-Zaklika
po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2020 roku na rozprawie
z powództwa(...) sp. z o.o.wW.
przeciwkoM. S.
o uznanie czynności za bezskuteczną
I uznaje za bezskuteczną w stosunku do powódki(...) sp. z o.o.wW.umowę darowizny nieruchomości opisanej wksiędze wieczystej (...)Sądu Rejonowego w Łomży, zawartą dnia 5 września 2016 roku przez notariuszem wW.J. W.za numerem repertorium A(...)pomiędzyA. S.a pozwanymM. S., celem zaspokojenia wierzytelności wynikających z prawomocnego nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 25 lipca 2016 roku sygn. I Nc 53/16;
II zasądza od pozwanegoM. S.na rzecz powódki(...) sp. z o.o.wW.kwotę 12523zł (dwanaście tysięcy pięćset dwadzieścia trzy złote) tytułem zwrotu kosztów procesu.
Sygn. akt II C 1325/18

UZASADNIENIE
W dniu 16 października 2018 roku(...) sp. z o.o.z siedzibą wW.wniosła pozew przeciwkoM. S., domagając się uznania za bezskuteczną w stosunku do powódki umowy darowizny nieruchomości opisanej wksiędze wieczystej nr (...)prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Łomży, zawartej międzyA. S.aM. S.dnia 5 września 2016 roku przed notariuszem wW.J. W., w celu umożliwienia(...) sp. z o.o.z siedzibą wW.dochodzenia zaspokojenia wierzytelności wynikającej z nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 25 lipca 2016 roku sygn. I Nc 53/16 oraz zasądzenia na rzecz powódki kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwu strona powodowa wskazała, iż jest wierzycielemA. S.o zapłatę kwoty 150 831,41zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie i kosztami postępowania, wierzytelność ta została stwierdzona prawomocnym nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym Sądu Okręgowego w Łomży sygn. I Nc 53/16, jednakże jej egzekucja okazała się bezskuteczna, co skutkowało umorzeniem postępowania egzekucyjnego przeciwko dłużniczceA. S.. W toku postępowania egzekucyjnego komornik ustalił jednak, że dłużniczka w dniu 5 września 2016 roku darowała lokal mieszkalny przyul. (...)wŁ.swojemu synowi –M. S., wyzbywając się jedynego składnika swego majątku. (k.1-3)
M. S.domagał się oddalenia powództwa w całości i zasądzenia na swoją rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwany podniósł, iż brak jest podstaw do uznania umowy darowizny za bezskuteczną wobec powoda jako wierzyciela, ponieważ dłużniczkaA. S.nie miała świadomości pokrzywdzenia powódki jako wierzyciela, a dacie zawarcia umowy przywoływany przez powódkę nakaz zapłaty nie był jeszcze prawomocny, a nadto iż powódka nie wykazała by dłużniczka była lub stała się niewypłacalna, pomijając spłaty dokonywane w toku postępowania egzekucyjnego. (k.68-73)
Postanowieniem z dnia 3 czerwca 2020 roku tut. Sąd udzielił powódce zabezpieczenia poprzez ustanowienie zakazu zbywania obciążania przez pozwanegoM. S.nieruchomości lokalowej – lokalu mieszkalnego położonego przyul. (...)wŁ., opisanego wksiędze wieczystej (...)Sądu Rejonowego w Łomży. (k.103)
Do chwili zamknięcia rozprawy strony podtrzymywały dotychczasowe stanowiska. (k.88-89 i e-protokół rozprawy z 11 września 2020 roku)
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
A. S.udzieliła poręczenia za wystawcę weksla własnego– (...) sp. z o.o.wŁ., który został wręczony(...) sp. z o.o.wW.na zabezpieczenie zawieranych przez w/w spółki umów sprzedaży. Pismem z 14 czerwca 2016 rokuA. S.została wezwana do wykupu weksla, uzupełnionego poprzez wpisanie sumy wekslowej w kwocie 150 831,41zł, stanowiącej sumę należności wynikającej z faktur wystawionych od 1 lutego 2016 roku do 21 kwietnia 2016 roku oraz odsetek, w terminie do dnia 24 czerwca 2016 roku.(dowody: dokumenty znajdujące się w dołączonych aktach I Nc 53/16 Sądu Okręgowego w Łomży)
Prawomocnym nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 25 lipca 2016 roku sygn. I Nc 53/16 Sąd Okręgowy w Łomży nakazałA. S.oraz(...) sp. z o.o.wŁ.aby zapłacili solidarnie(...) sp. z o.o.wW.kwotę 150 831,41zł z odsetkami ustawowymi od dnia 6 lipca 2016 roku do dnia zapłaty oraz kwotę 7303zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Odpis nakazu zapłaty został doręczonyA. S.w dniu 1 sierpnia 2016 roku. Postanowieniem z dnia 3 listopada 2016 roku w/w nakazowi zapłaty została nadana klauzula wykonalności.(dowody: odpis nakazu zapłaty zaopatrzonego w klauzulę wykonalności k.9, dokumenty znajdujące się w dołączonych aktach I Nc 53/16 Sądu Okręgowego w Łomży)
W dniu 5 września 2016 rokuA. S.zawarła ze swoim synem –M. S.umowę darowizny stanowiącego odrębną własnośćlokalu mieszkalnego nr (...)usytuowanego w budynku przyul. (...)wŁ., opisanego wksiędze wieczystej (...)Sądu Rejonowego w Łomży.
W dacie w/w transakcji nieruchomość obciążona była hipoteką przymusową w kwocie 61 199,95zł na rzecz(...) sp. z o.o.(...) spółka komandytowaz siedzibą wP..(dowód: odpis księgi wieczystej k.12-16)
W listopadzie 2016 roku(...) sp. z o.o.wW.złożyła wniosek o wszczęcie egzekucji przeciwko(...) sp. z o.o.wŁ.,A. S.iW. L., domagając się wyegzekwowania należności zasądzonych prawomocnym nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 25 lipca 2016 roku sygn. I Nc 53/16. Postępowanie prowadzone było pod sygnaturą KM 1528/16 Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w OstrołęceB. P.i w jego toku, do dnia 30 maja 2017 roku, wyegzekwowano na rzecz wierzyciela 48 652,29zł. Następnie, postanowieniem z dnia 30 maja 2017 roku komornik uznał się niewłaściwym, wobec zbiegu egzekucji do rachunku bankowego i do wierzytelności, do dalszego prowadzenia sprawy i przekazał sprawę Km 1528/16 Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w ŁomżyK. B.. Postępowanie było odtąd prowadzone pod sygnaturą Km 717/17; w jego toku komornik ustalił, że przeciwko dłużniczceA. S.prowadzonych jest osiem postępowań egzekucyjnych celem wyegzekwowania należności w kwocie ok. 443 000zł oraz iż dłużniczka w dniu 15 czerwca 2016 roku darowała nieruchomość przyul. (...)wŁ.na rzeczD. S.i w dniu 5 września 2016 roku darowała nieruchomość przyul. (...)wŁ.na rzeczM. S.. Postanowieniem z dnia 15 listopada 2017 roku Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w ŁomżyK. B.umorzyła postępowanie egzekucyjne w sprawie Km 717/17 z uwagi na bezskuteczność egzekucji.(dowody: adnotacje na tytule wykonawczym k.9, odpis postanowienia komornika z 15.11.2017r. k.8, dokumenty znajdujące się w dołączonych aktach Km 717/17 Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w ŁomżyK. B.)
Pismem z dnia 11 grudnia 2017 roku(...) sp. z o.o.wW.wezwałaM. S.do dobrowolnej zapłaty kwoty 126 802,20zł, jako należności wobecA. S.stwierdzonych nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 25 lipca 2016 roku sygn. I Nc 53/16 lub do wskazania mieniaA. S.wystarczającego do zaspokojenia w/w należności, wskazując iż istnieją podstawy do wytoczenia przeciwkoM. S.powództwa zart. 527 kco uznanie za bezskuteczną umowy darowizny nieruchomości przyul. (...)wŁ..(dowód: przedsądowe wezwanie do zapłaty z potwierdzeniem nadania k.k.10-11)
A. S.nie zapłaciła(...) sp. z o.o.wW.całej należności zasądzonej nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym Sądu Okręgowego w Łomży I Nc 53/16, dokonując w 2020 roku czterech wpłat po 1000zł. W 2016 rokuA. S.miała zadłużenie wobec swoich kontrahentów, jako osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą, w kwocie ok. 200 000zł.Spółka (...) sp. z o.o., którejA. S.była jednym ze wspólników i prezesem zarządu, w 2016 roku utraciła płynność finansową i zaczęły być wobec niej wszczynane postępowania sądowe o zapłatę. W 2016 rokuA. S.darowała na rzecz córki mieszkanie wW.i mieszkanie wŁ.oraz na rzecz syna mieszkanie wŁ., po których to transakcjach nie posiadała już wartościowych składników majątku.(zeznania świadkaA. S.e-protokół rozprawy z dnia 11 września 2020 roku, potwierdzenia wpłat k.116-117)
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo okazało się uzasadnione.
Podstawą prawną żądania uznania za bezskuteczną wobec powódki umowy darowizny zawartej dnia 5 września 2016 roku międzyA. S.a pozwanymM. S.byłart. 527§1 kc.Przepis ten stanowi, iż gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć. Zgodnie z regułą rozkładu ciężaru dowodu (art. 6 kc) spełnienie przesłanek wymienionych w powołanym przepisie winien udowodnić powód, w czym pomocne są domniemania zart. 527 - 529 kc.
Strona powodowa wykazała istnienie przysługującej jej wierzytelności pieniężnej wobecA. S., a więc wobec osoby, która dokonała z pozwanym czynności prawnej objętej żądaniem ubezskutecznienia, poprzez przedstawienie odpisu prawomocnego nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 25 lipca 2016 roku sygn. I Nc 53/16. Stosownie do treściart. 365§1 kpcw zw. zart. 4802§4 kpctut. Sąd jest związany tym rozstrzygnięciem, tak więc Sąd ustalił, iżA. S.była dłużnikiem(...) sp. z o.o.wW.co do zapłaty kwoty 150 831,41zł z ustawowymi odsetkami od dnia 6 lipca 2016 roku oraz kwoty 7303zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Jednocześnie Sąd zauważa, że dokumenty znajdujące się w dołączonych aktach sprawy I Nc 53/16 Sądu Okręgowego w Łomży wykazują, że w/w nakaz uprawomocnił się z dniem 16 sierpnia 2016 roku (odpis nakazu został doręczony dłużniczce w dniu 1 sierpnia 2016 roku), stąd wywody zamieszczone w odpowiedzi na pozew, iż zaskarżona czynność została dokonana przed uprawomocnieniem się w/w nakazu zapłaty są oczywiście nietrafne.
Kolejną z przesłanek skargi pauliańskiej jest odniesienie przez osobę trzecią (pozwanego) korzyści majątkowej wskutek czynności prawnej dłużnika. Fakt ten strona powodowa udowodniła przedkładając odpisksięgi wieczystej (...)Sądu Rejonowego w Łomży, wykazujący iż dłużniczkaA. S.była właścicielem stanowiącego odrębną nieruchomość 3 pokojowegolokalu mieszkalnego nr (...)przyul. (...)wW.i w dniu 5 września 2016 roku prawo to przeniosła na rzeczM. S.. Oznacza to, iż w następstwie omawianej umowy z majątkuA. S.„ubyło” prawo własności nieruchomości, zaś prawo to nabyłM. S., uzyskując korzyść majątkową o znacznej wartości, który to fakt ma charakter notoryjny i nie wymaga dowodu (art. 228§1 kpc).
Warunkiem skuteczności skargi pauliańskiej jest także pokrzywdzenie wierzyciela jako następstwo kwestionowanej czynności prawnej dłużnika. Stan ten jest zdefiniowany wart. 527§2 kc, w którym wskazano, iż czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności. Dłużnik jest niewypłacalny, gdy cały jego majątek nie wystarcza na pokrycie długów i gdy egzekucja prowadzona zgodnie z przepisamikodeksu postępowania cywilnegonie może przynieść zaspokojenia wierzytelności pieniężnej przysługującej przeciwko temu dłużnikowi. Między tak rozumianą niewypłacalnością dłużnika a podjęciem przez niego czynności prawnej musi zachodzić związek przyczynowy, czyli czynność podjęta przez dłużnika musi być jedną z przyczyn powstałej niewypłacalności. Istotne jest, iż pokrzywdzenie wierzyciela należy oceniać według chwili zaskarżenia czynności prawnej, czyli musi istnieć w dacie wystąpienia z żądaniem uznania jej bezskuteczności i zachować aktualność na chwilę orzekania (art. 316§1 kpc). W rozpatrywanej sprawie, z omawianego punktu widzenia, rozstrzygające znaczenie mają dokumenty znajdujące się w dołączonych aktach komorniczych Km 717/17, wykazujące bezskuteczność egzekucji prowadzonej z wniosku powódki przeciwkoA. S., w tym pisma komornika sądowego kierowane do powódki, informujące o nieustaleniu składników majątku dłużnika z których możliwe jest prowadzenie egzekucji oraz o fakcie zbiegu z ośmioma innymi postępowaniami zmierzającymi do wyegzekwowania należności w kwocie przekraczającej 446 000zł. Co więcej, świadekA. S.przyznała, że po zawarciu dwóch umów darowizny z córką i umowy darowizny z synem nie miała już żadnych wartościowych składników majątku. Podnoszone przez pozwanego i samą dłużniczkę okoliczności, iż na rzecz powodowej spółki zostały dokonane pewne wpłaty nie są wystarczające dla wykazania „wypłacalności” dłużniczki i braku pokrzywdzenia powódki jako wierzyciela. Po pierwsze, część wpłat została dokonana przed wydaniem przez Sąd Okręgowy w Łomży nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym w sprawie I Nc 53/16 (k.76-78), po drugie – z akt postępowania egzekucyjnego wynika, że w jego początkowym etapie Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w OstrołęceB. P.wyegzekwował od dłużnikówA. S.,(...) sp. z o.o.część należności, przekazując wierzycielowi kwotę 48 951,77zł, przy czym zaległość dłużników w chwili wszczęcia postępowania egzekucyjnego wynosiła 168 813,34zł. Także złożone do akt dowody wpłat z 2020 roku nie mogły podważyć ustalenia o istnieniu stanu pokrzywdzenia wierzyciela, skoro powódce przekazana została jedynie kwota 4000zł. Sąd stoi na stanowisku, iż istnieje związek przyczynowy między niewypłacalnością dłużniczkiA. S.a zawarciem przez nią kwestionowanej umowy darowizny, rozumiany w sposób tożsamy z przedstawionym przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28.06.2007r. IV CSK 115/07 (cyt. „Istotne dla zbadania wystąpienia przesłanki pokrzywdzenia wierzyciela jest ustalenie, czy w przypadku nie dokonania konkretnej czynności wierzyciel faktycznie zostałby zaspokojony”). Skoro bowiem wierzytelność powodowej spółki wynosiła, w dacie przekazania postępowania egzekucyjnego według właściwości, kwotę 124 100zł, to egzekucja skierowana do przysługującego dłużniczce prawa własności nieruchomości – przy znanych powszechnie wysokich cenach nieruchomości - z pewnością pozwoliłaby na zaspokojenie wierzytelności powódki wobecA. S., jako że obciążenie hipoteczne tej nieruchomości było stosunkowo niewielkie.
Zart. 527§1 kcwynika, iż przy dokonywaniu kwestionowanej czynności dłużnik musi działać ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Oznacza to, iż w chwili dokonywania kwestionowanej czynności dłużnik zdaje sobie sprawę, iż jej dokonanie może spowodować niemożność zaspokojenia się jego wierzycieli z należącego do niego majątku, przy czym wystarczy by dłużnik takie pokrzywdzenie przewidywał w granicach ewentualności. Zaistnienie omawianej przesłanki skargi pauliańskiej nie wymagało inicjatywy dowodowej powódki, gdyż sąd był związany w tym zakresie domniemaniem prawnym zart. 529 kc, nakazującym przyjąć, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, jeżeli stał się niewypłacalny na skutek dokonania darowizny. To na pozwanym spoczywał ciężar obalenia w/w domniemania (art. 234 kpc), czego jednak – zdaniem Sądu – pozwany nie uczynił. Należy mieć bowiem na uwadze, iż świadekA. S.potwierdziła brak swojej płynności finansowej w 2016 roku, powiększania się zadłużenia i braku możliwości spłaty zobowiązań. Wyzbywając się we wrześniu 2016 roku jedynego, po wcześniejszym zawarciu umów z córką, posiadającego znaczną wartość składnika majątku w postaci prawa odrębnej własności lokalu mieszkalnego przyul. (...)wŁ., dłużniczkaA. S.musiała więc zdawać sobie sprawę, iż zawarcie umowy darowizny może spowodować niemożność zaspokojenia się jej wierzycieli.
Stan wiedzy pozwanegoM. S.o działaniu przezA. S.z pokrzywdzeniem wierzycieli nie był okolicznością istotną dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy z uwagi na treśćart. 528 kc.Pozwany zawarł bowiem zA. S.umowę darowizny, której cechą charakterystyczną jest „bezpłatność przysporzenia” (art. 888 kc), aart. 528 kcstanowi, iż jeśli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie wierzyciel może żądać uznania czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z osobą trzecią za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Tym samym przesłuchanie pozwanego na okoliczność jego wiedzy lub braku wiedzy o sytuacji finansowej matki było zbędne w rozumieniuart. 227 kpc. Ubocznie należy jednak zauważyć, że w dacie zawierania kwestionowanej umowy darowizny, nieruchomość przyul. (...)wŁ.obciążona była hipoteką przymusową w kwocie 61 199,95zł na rzecz(...) sp. z o.o.(...) spółka komandytowaz siedzibą wP., co oznacza, że pozwany był powiadomiony (z mocyart. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece) o istnieniu wymagalnego zadłużeniaA. S.wobec tego wierzyciela, tym samym – o działaniu zmierzającym do pokrzywdzenia wierzycieli.
Sąd nadmienia, że postanowieniem z dnia 4 grudnia 2020 roku pominął dowód z przesłuchania pozwanego, albowiem pozwany bez usprawiedliwienia nie stawił się na rozprawę. Postulowanie przesłuchania pozwanego w jego miejscu zamieszkania dopiero pismem procesowym z dnia 30 listopada 2020 roku było działaniem nakierowanym na opóźnienie przebiegu postępowania, gdyż i miejsce pobytu pozwanego i obostrzenia związane z pandemią koronawirusa były znane już w dacie składania odpowiedzi na pozew. Ponadto przesłuchanie pozwanego stało się zbędne w rozumieniuart. 299 kpc, po przeprowadzeniu dowodu z zeznań świadkaA. S.i z dokumentów znajdujących się w dołączonych aktach sprawy I Nc 53/16 i Km 717/17.
Mając na uwadze wszystkie powyżej opisane okoliczności, na podstawie powołanych przepisów, Sąd uwzględnił powództwo o uznanie umowy darowizny nieruchomości zawartej 5 września 2016 roku międzyA. S.aM. S.za bezskuteczną wobec powódki, orzekając jak w punkcie I sentencji wyroku. Opisując w sentencji wyroku wierzytelność objętą ochroną, Sąd miał na uwadze wskazania wynikające z ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego (m.in. wyrok z 17.09.2003r. II CK 10/02, wyrok z 05.06.2002r. II CKN 1336/00, wyrok z 12.12.2001r. III CKN 496/00), jak i podstawowy cel skargi pauliańskiej, jakim jest możliwość dochodzenia zaspokojenia przysługującej wierzycielowi konkretnej wierzytelności ze ściśle określonych przedmiotów majątkowych.
Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach procesu jestart. 98§1 i 3 kpcw zw. zart. 99 kpc, zgodnie z treścią którego pozwany, jako strona przegrywająca sprawę jest zobowiązany do zwrotu poniesionych przez powodową spółkę kosztów postępowania. Na owe koszty postępowania składały się: wynagrodzenie pełnomocnika powódki w kwocie 5400zł, uiszczona opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17zł, uiszczona opłata sądowa od pozwu w kwocie 7006zł i uiszczona opłata sądowa od wniosku o udzielenie zabezpieczenia w kwocie 100zł.