Sąd Rejonowy w Chełmnie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 313/21
Data wyroku: 2022-10-04 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, DECISION, REASON
Sędziowie: sędzia Monika Mleczko-Pawlikowska

Sygn. akt: I Ns 313/21

POSTANOWIENIE
Dnia 4 października 2022 r.
Sąd Rejonowy w Chełmnie I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

sędzia Monika Mleczko-Pawlikowska

Protokolant:

starszy sekretarz sądowy Barbara Urtnowska

po rozpoznaniu w dniu 4 października 2022 r. w Chełmnie
na rozprawie
sprawy z wniosku małoletnichL. R.iK. R. (1)reprezentowanych przez przedstawicielkę ustawową – matkęA. R.
z udziałemP.1 Niestandaryzowanego Sekurytyzacyjnego Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z siedzibą wK.
o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku poW. S. (1)
postanawia:

1
Oddalić wniosek,

2
Ustalić, że koszty postępowania ponoszą wnioskodawcy oraz uczestnik postępowania, każdy zgodnie ze swoim udziałem w sprawie.

Sędzia
Monika Mleczko-Pawlikowska
Sygn. akt I Ns 313/21

UZASADNIENIE
W dniu 4 października 2021r. małoletni wnioskodawcyK. R. (1)iL. R.reprezentowani przez przedstawicielkę ustawowąA. R., wnieśli o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku poW. S. (1)– pradziadku małoletnich, zmarłym dnia 15.03.2020r.
Jak wynika z uzasadnienia wniosku, przedstawicielka ustawowa małoletnich wnioskodawców o śmierci spadkodawcy dowiedziała się w dniu 16 marca 2020r. Nie złożyła oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletnich z powodu pandemii(...)i braku dostatecznej wiedzy odnośnie odrzucenia spadku po zmarłym przez jej dzieci. Ponadto nie miała konkretnych dowodów na sumę długów zmarłego.
Postanowieniem z dnia 4 lipca 2022r. wezwano do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowaniaP.1 Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą wK..
Sąd ustalił, co następuje.
W. S. (1)zmarł w dniu 15 marca 2020r. wC.. Jego ostatnim miejscem zwykłego pobytu byłoN.. Dzieci wnuczki spadkodawcy –A. R.:K. S.urodził się w dniu (...), aL. R.w dniu 3 kwietnia 2015r., a więc przed śmiercią spadkodawcy.
/dowody: odpis skrócony aktu zgonu k. 2, odpisy skrócone aktu urodzenia k. 3-4 /
Postanowieniem z dnia 10 listopada 2021r., które uprawomocniło się w dniu 25 listopada 2021r. Sąd Rejonowy w Chełmnie Wydział III Rodzinny i Nieletnich zezwoliłA. R.iK. R. (2)– przedstawicielom ustawowym małoletnichL.iK. R. (1)na odrzucenie w imieniu małoletnich spadku poW. S. (1).
/dowód: odpis postanowienia k. 6/
A. R.odrzuciła spadek po swoim dziadkuW. S. (1)we wrześniu 2020r. Wiedziała, iż dziadek zawierał umowy pożyczek tzw. chwilówek. Żalił się, że nie ma na opał, na leki. Matka małoletnich nie wiedziała w jakiej wysokości są te długi i w jakim banku. Nie wiedziała, że jej dzieci również będą powołane do spadku. Od notariusza usłyszała, iż żeby odrzucić spadek w imieniu dzieci musi mieć dokumenty, że istnieją długi po dziadku. Matka małoletnich przestraszyła się, że ma chodzić po bankach, a nie wiedziała, gdzie ma uzyskać taką informację i „dała sobie z tym spokój”.
/dowód: przesłuchanie przedstawicielki ustawowej małoletnich wnioskodawców k. 26v./
Przed tutejszym Sądem toczy się sprawa o stwierdzenie nabycia spadku poW. S. (1).
/okoliczność bezsporna/
Sąd zważył, co następuje.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o przedłożone dokumenty i przesłuchanie za małoletnich wnioskodawców ich przedstawicielki ustawowej matki.
Generalnie za wiarygodne uznano wyjaśnienia przedstawicielki ustawowej małoletnich wnioskodawców, gdyż były spójne, jasne i szczere.
Za wiarygodne uznano zgromadzone w sprawie dokumenty, gdyż ich prawdziwość nie została zakwestionowana przez strony, a i Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania ich prawdziwości.
Zgodnie zart. 1015§ 1 kc, oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Co do zasady oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może bowiem skutecznie złożyć jedynie osoba, której przysługuje pełna zdolność do czynności prawnych. Ponieważ małoletni nie posiada zdolności prawnej, oświadczenie takie może w jego imieniu złożyć przedstawiciel ustawowy lub opiekun prawny. Termin do złożenia oświadczenia biegnie od dnia, w którym przedstawiciel ustawowy lub opiekun prawny dowiedział się o tytule powołania małoletniego do spadku. Złożenie takiego oświadczenia wymaga uzyskania zezwolenia sądu opiekuńczego, wydanego po przeprowadzeniu stosownego postępowania, które niejednokrotnie może zakończyć się po upływie zawitego terminu określonego wart. 1015§ 1 kc.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że skoro termin ten jest terminem zawitym, to nie istnieje możliwość jego przedłużenia (zob. postanowienia z dnia 25 maja 2012 r., I CSK 414/11; z dnia 13 grudnia 2012 r.,(...)18/12; z dnia 25 lutego 2015 r., IV CSK 304/14). W postanowieniu z dnia 20 listopada 2013 r., I CSK 329/13 (OSNC 2014, nr 9, poz. 93, Biul. SN 2014, nr 3, poz. 10, Mon. Prawn. 2014, nr 20, s. 1086-1087). Sąd Najwyższy rozważając wpływ postępowania o zezwolenie na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku przez małoletniego, wskazał, że termin do złożenia takiego oświadczenia nie biegnie do czasu uprawomocnienia się postanowienia sądu opiekuńczego. Skoro bowiem ustawa wymaga przeprowadzenia określonego postępowania poprzedzającego udzielenie zezwolenia, a czas trwania tego postępowania może w niektórych wypadkach uniemożliwić dotrzymanie terminu, to czas ten należy uwzględnić przy ocenie spełnienia przesłanek zart. 1015§ 1 kc.Dlatego też uznać należało, tak jak przyjął to też Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 września 2015r. sygn. akt V CSK 686/14, że złożenie wniosku o zezwolenie na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego powoduje zawieszenie na czas trwania postępowania, biegu terminu określonego w tym przepisie.
W niniejszej sprawie matka małoletnich złożyła oświadczenie o odrzuceniu spadku po swoim dziadku we wrześniu 2020r. Zatem wówczas rozpoczął się bieg termin sześciu miesięcy do odrzucenia spadku w imieniu jej małoletnich dzieci, który skończył się w miesiącu marcu 2021r. Wniosek o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletnich, matka małoletnich złożyła w dniu 4 października 2022r., a po jego złożeniu w dniu 25 listopada 2021r. uprawomocniło się postanowienie Sądu Rejonowego w Chełmnie z dnia 10 listopada 2021r., mocą którego Sąd zezwoliłA. R.iK. R. (2)– przedstawicielom ustawowym małoletnichL.iK. R. (1)na odrzucenie w imieniu małoletnich spadku poW. S. (1). Zatem z tego wynika, iż wniosek do Sądu rodzinnego matka małoletnich złożyła już po upływie 6 miesięcznego terminu do złożenia oświadczenia w imieniu małoletnich. Matka małoletnich przekroczenie terminu uzasadniała panującą epidemią(...)(która trwała we wrześniu 2020r., ale ograniczenia życia codziennego nie były już tak mocno utrzymane). W zasadzie przedstawicielka ustawowa małoletnich nie powoływała się na żaden istotny błąd co do niezłożenia w terminie oświadczenia w imieniu małoletnich, poza błędem co do tego, że jej dzieci będą powołane do dziedziczenia po dziadku oraz, że musi wykazać dokumentami istnienie długów, w tym ich wysokość, aby małoletni mogli odrzucić spadek.
W myślart. 1019§ 1 kcjeżeli oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli z następującymi zmianami:
1) uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem;
2) spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca.
§ 2 i 3 wskazanego artykułu stanowi zaś, iż spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu. Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zatwierdzenia przez sąd.
Oświadczenie dotyczące spadkobrania jest jednostronną czynnością prawną, do której mają zastosowanie przepisy ogólne o wadach oświadczenia woli dotyczące błędu lub groźby (art. 84 i 87 kc, ze zmianami wynikającymi zart. 1019 kc). Spadkobierca może uchylić się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, jeżeli takie zachowanie było konsekwencją błędu prawnie istotnego co do przedmiotu spadku, a do uchylenia się dojdzie przed sądem, który dokonuje jego zatwierdzenia i jednocześnie złoży oświadczenie, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca. Oświadczenie o uchyleniu się od tych negatywnych skutków powinno być złożone, zgodnie zart. 88§ 2 kcprzed upływem roku od wykrycia błędu. Sąd dokonuje kontroli dopuszczalności uchylenia się od skutków oświadczenia woli, jak i niezłożenia wymaganego oświadczenia, pod kątem spełnienia ustawowych przesłanek. Powołanie się przez spadkobiercę, zgodnie z na działanie pod wpływem błędu wymaga wykazania, że błąd był istotny, dotyczył czynności prawnej i znajduje usprawiedliwienie w okolicznościach sprawy.
Błąd co do treści czynności prawnej może dotyczyć: osoby spadkodawcy, tytułu powołania do dziedziczenia i przedmiotu spadku. Ponadto wyróżnia się również błąd co do prawa.
Zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego jak i doktrynie (zob. komentarz do kodeksu cywilnego art. 1019 kc. Pod red. Osajda 2015, wyd. 13/W. Borysiak, system Legalis) dopuszcza się uznanie za błąd prawnie istotny błąd co do prawa, jednakże może być uwzględniony jedynie wtedy, gdy nie tylko dotyczył treści oświadczenia woli i był istotny, lecz gdy ponadto był usprawiedliwiony okolicznościami (tak. wyrok Sądu Najwyższego z dnia z dnia 12.10.2000 r., IV CKN 144/00, OSN 2001, Nr 4, poz. 60). Pogląd taki, na tleart. 1019 kc, przyjęto także w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 29.11.2012 r., (II CSK 171/12, systemL.). Przy czym wyróżnia się dwie sytuacje. Pierwszą, gdy spadkobierca nie zdaje sobie sprawy z tego, że upływ terminu 6-miesięcznego powoduje przyjęcie przez niego spadku z nieograniczoną odpowiedzialnością za długi spadkowe (wiedza o treściart. 1015§ 2 kcokreślona jako błąd co do konsekwencji prawnych). Natomiast druga sytuacja, gdy spadkobierca pozostaje w mylnym przekonaniu nie co do samego skutku fikcji prostego przyjęcia spadku, ale innych skutków wynikających z przepisów prawnych (błąd co do prawa sensu stricto). W pierwszej sytuacji sporne jest, czy spadkobierca może się uchylić od skutków niezłożenia w terminie żadnego oświadczenia. Natomiast w drugiej sytuacji można wyjątkowo dopuścić możliwość powołania się przez spadkobiercę na błąd co do prawa.
W doktrynie i orzecznictwie jako przykłady na możliwość uchylenia się od skutków prawnych na skutek błędu co do prawa wskazuje się sytuację, w której spadkobierca nie składa oświadczenia woli o przyjęciu spadku pozostając w błędzie wynikającym z nieznajomości przepisów o formie testamentu w wypadku oczywistej jego nieważności, np. jeżeli spadkodawca spisał go na komputerze i tylko podpisał ręcznie (por. J. Pietrzykowski, Glosa do postanowienia SW w Poznaniu z 27.6.1967 r., III Cr 990/67, OSPiKA 1969, Nr 4, poz. 96, s. 192 oraz A. Szpunar, Wady, s. 29–30). Także na sytuację niezłożenia przez spadkobiercę w przewidzianym terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po spadkodawcy, który przed laty porzucił rodzinę, wobec czego spadkobierca był przekonany, że postępowanie to zerwało wszystkie więzy łączące go ze spadkodawcą i jego sprawami. Natomiast wątpliwe jest zastosowanie konstrukcji błędu co do prawa w sytuacji, w której przedstawiciel ustawowy spadkobiercy wystąpił do sądu opiekuńczego o zezwolenie na odrzucenie lub przyjęcie spadku wprost w imieniu małoletniego, lecz po uzyskaniu takiego zezwolenia nie złożył już w terminie żadnego oświadczenia co do przyjęcia lub odrzucenia spadku będąc przekonanym, że czynność taka wobec udzielonego już zezwolenia sądu jest zbędna. W takiej sytuacji względem spadkobiercy znajdzie zastosowanieart. 1015§ 2 kc, gdyż uzyskanie zezwolenia na dokonanie czynności nie oznacza jeszcze dokonania tej czynności (zob. też A. A.M. Szymańska, Termin, s. 274 oraz komentarz do art. 1012 KC, pkt C.II).
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie, przedstawicielka ustawowa małoletnich wnioskodawców nie wykazała, iż niezłożenie w imieniu małoletnich oświadczenia o odrzuceniu spadku, było wynikiem jakiegokolwiek błędu prawnie istotnego tj. co do przedmiotu spadku, co do treści czynności prawnej lub co do prawa. Niezłożenie przez nią oświadczenia w terminie, wynikało z niedbalstwa, z niezachowania należytej staranności w dbaniu o interesy małoletnich, co wynikało z jej zeznań złożonych na rozprawie. Matka małoletnich powoływała się na nieznajomość przepisów, mylne przekonanie o konieczności wykazania istnienia długów i ich wysokości o czym rzekomo pouczył ją notariusz, a które to zeznania w tej części były mało logiczne. Nielogicznym było, iż matka małoletnich w terminie, w swoim imieniu złożyła oświadczenie o odrzuceniu spadku tylko na podstawie ogólnej wiedzy o możliwości istnienia długów po dziadku, a już w imieniu dzieci na tej samej podstawie tego nie zrobiła. Nie podjęła trudu udania się do Sądu i złożenia wniosku do Sądu rodzinnego, gdzie zapewne dowiedziałby się czy te okoliczności są wystarczające czy nie do złożenia wniosku w imieniu małoletnich. Nie zasięgnęła również porady prawnej w tym zakresie (co w dzisiejszych czasach nie jest trudne, istnieją szerokie możliwości uzyskania porad prawnych, czy ogólnych informacji nawet poprzez wspinanie zapytania w wyszukiwarkę google). Również pandemia covid, która wprawdzie po wrześniu 2021r. panowała i nadal panuje, nie jest podstawą do zatwierdzenia uchylenia się przez matkę małoletnich od niezłożenia w terminie oświadczenia w imieniu małoletnich. W okresie od września 2020r. do marca 2021r. zniesiono większość obostrzeń i zarówno dostęp do Sądu jak i do notariuszy czy porad prawnych, nie był tak ograniczony jak miało to miejsce w początkowym jej okresie tj. od marca do maja 2020r.
Reasumując, jak już powyżej wskazano, uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia spadkowego, może nastąpić jedynie w dwóch przypadkach: pod wpływem błędu lub pod wpływem groźby. Nie stanowi błędu prawnie istotnego nieznajomość prawa. W konsekwencji względem małoletnich spadkobierców znajdzie zastosowanieart. 1051§ 2 kc, to jest przyjęcie spadku przez małoletniego z dobrodziejstwem inwentarza.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd uznał, iż brak było podstaw do zatwierdzenia uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie przez matkę małoletnich wnioskodawców oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletnich poW. S. (2), o czym orzeczono na postawie art. 1019§ 3 kc a contrario jak w punkcie 1 sentencji postanowienia.
O kosztach postępowania orzeczono jak w punkcie 2 sentencji postanowienia na postawieart. 520 § 1 kpc, zgodnie z którym każdy uczestnik ponosi koszty związane ze swym udziałem w sprawie. Sąd nie dostrzegł podstaw do odstąpienia od ogólnej zasady postępowania nieprocesowego przewidującej ponoszenie przez każdego z uczestników kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. W postępowaniu nieprocesowym nie ma dwóch przeciwstawnych sobie stron, dlatego też nie można mówić o przegrywającym, który powinien zwrócić koszty postępowania wygrywającemu (art. 98 § 1). Przeciwnie, z treści całegoart. 520 kpcwynika, że ustawodawca zakłada, że w zasadzie uczestnicy postępowania są w tym samym stopniu zainteresowani jego wynikiem, a orzeczenie sądu udziela ochrony prawnej każdemu uczestnikowi. Dlatego ten, kto poniósł koszty sądowe lub koszty zastępstwa procesowego nie uzyska zwrotu wydanych kwot od innego uczestnika, ale i nie jest obowiązany do zwracania kosztów poniesionych przez innego uczestnika.
Sędzia
Monika Mleczko - Pawlikowska

ZARZĄDZENIE

1
odnotować i zakreślić w kontrolce uzasadnień,

2
odnotować wC., iż uczestnik jest reprezentowany przez dwóch pełnomocników tj. radcę prawnąM. J.iadw. K. H.i udzielić im dostępu do sprawy w Portalu Informacyjnym, ustalając wcześniej czy mają dostęp do PI tut. Sądu.

3
odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem doręczyć pełn. uczestnikaadw. K. H.za pośrednictwem PI tut. Sądu.

4
przedłożyć z apelacją lub za 20 dni.

C., dnia 24.10.2022r.
Sędzia
Monika Mleczko - Pawlikowska