Sąd Rejonowy w Toruniu
IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IV U 59/21
Data wyroku: 2021-09-30 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Andrzej Kurzych
Słowa kluczowe: Odsetki
Podstawa prawna: art. 64 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2021 r., poz. 1133 ze zm.) i art. 85 ust. 1 i 1 a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 221 r. , oz. 423 ze m.)
Teza: Uchybienia organu rentowego w zakresie postępowania dowodowego przeprowadzonego w ramach postępowania kontrolnego mogą wskazywać na to, że opóźnienia w przyznaniu lub wypłaceniu świadczenia doszło wskutek okoliczności, za które Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponosi odpowiedzialności w rozumieniu art. 85 ust. 1 ustawy systemowej

IV U 59/21

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 30 września 2021 roku
Sąd Rejonowy w Toruniu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie następującym:
Przewodniczący Sędzia Andrzej Kurzych
Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Czerniawska
po rozpoznaniu w dniu 30 września 2021 roku w Toruniu
sprawyA. G.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wT.
o odsetki
na skutek odwołania od decyzji z dnia 7 grudnia 2020 r., nr(...)- (...)

I
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.na rzeczA. G.kwotę 1.054,37 zł (tysiąc pięćdziesiąt cztery złote trzydzieści siedem groszy) tytułem odsetek w związku z opóźnieniem w wypłacie zasiłku chorobowego za okres od 4 maja 2019 r. do 27 lipca 2019 r. i zasiłku macierzyńskiego za okres od 28 lipca 2019 r. do 1 lipca 2020 r.,

II
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.na rzeczA. G.kwotę 180,00 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem kosztów procesu.

Sędzia Andrzej Kurzych
IV U 59/21

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 7 grudnia 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.na podstawieart. 64 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa(Dz.U. z 2021 r., poz. 1133 ze zm.; dalej jako ustawa zasiłkowa) iart. 85 ust. 1 i 1a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. z 2021 r., poz. 423 ze zm.; dalej jako ustawa systemowa) odmówił ubezpieczonejA. G.prawa do odsetek od wypłaconego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zasiłku chorobowego za okres od 4 maja do 27 lipca 2019 r. i zasiłku macierzyńskiego za okres od 28 lipca 2019 r. do 1 lipca 2020 r.
W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że odmówił ubezpieczonej prawa do odsetek, albowiem dopiero w toku postępowania sądowego zostało przedłożonych szereg nowych dowodów, przede wszystkim w postaci dowodów z dokumentów, potwierdzających rzeczywiste wykonywanie pracy przez ubezpieczoną. Treść tych dokumentów, spójnych ze zeznaniami kilkorga świadków, doprowadziła do zmiany decyzji wyłączającej ubezpieczoną z ubezpieczeń społecznych. Dokumenty te nie zostały przedstawione na etapie postępowania przed organem rentowym, dlatego brak jest podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji.
W odwołaniu ubezpieczona wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie jej prawa do odsetek oraz o zasądzenie kosztów procesu. Ubezpieczona wskazała, że na etapie postępowania przed organem rentowym ubezpieczona przedłożyła szereg dokumentów wskazujących na faktyczne wykonywanie przez nią pracy. Przedkładała dokumenty, które oczekiwał od niej ZUS, a więc nie może być mowy o jakimkolwiek opóźnieniu. Ponadto organ rentowy do samego końca postępowania przed Sądem Okręgowym bronił decyzji wyłączającej ubezpieczoną z ubezpieczeń społecznych.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy podtrzymał stanowisko w sprawie.
`Sąd ustalił, co następuje:
(...) sp. z o.o.wT.powstała w 2018 r. Zajmowała się sprzedażą hurtową niewyspecjalizowaną. Udziałowcami spółki byliJ. G.(mąż ubezpieczonej) iA. M., który jednocześnie pełnił funkcję prezesa zarządu.
W celu lepszego usytuowania spółki na rynku, przystąpiono do tworzenia nowego stanowiska pracy dotyczącego nadzorowana i koordynowania. W efekcie utworzono stanowisko kierownika ds. zarządzenia i rozwoju firmy. Spółka rozpoczęła też starania o zatrudnienie księgowego. Kandydaci mieli jednak za wysokie oczekiwania płacowe.
Po przejściu procesu rekrutacji i uzyskaniu zgody na zatrudnienie u dotychczasowego pracodawcy (Kancelaria (...)), w dniu 1 grudnia 2018 r. ubezpieczonaA. G.została zatrudniona w(...) sp. z o.o.wT.na stanowisku kierownika ds. zarządzenia i rozwoju firmy w wymiarze 3/8 etatu. Ubezpieczona przystąpiła faktycznie do wykonywania powierzonych jej zadań. Zazwyczaj pracowała popołudniami, po zakończeniu pracy w(...), gdzie pracowała od 6:00 do 14:00. Pracowała także w niektóre soboty. Miała również możliwość wyjścia (za odpracowaniem) z(...)w celu załatwienia spraw(...) sp. z o.o.wT.. Podczas pobytu w biurze(...) sp. z o.o.wT.ubezpieczona m.in. wydawała klientom towar i faktury, spotykała się z przedstawicielami handlowymi kontrahentów, odbierała telefony, pracowała też zdalnie. Jej praca była nadzorowana przezA. M..
Do czynności faktycznie wykonywanych przez ubezpieczoną należały:

⚫

wystawianie faktur,

negocjowanie umów,

pilnowanie umów z odbiorcami pod względem prawnym,

składanie deklaracji skarbowych,

rozliczenie dokumentów, podatków,

naliczanie płac,

składanie deklaracji do ZUS-u,

sporządzanie dokumentacji księgowej,

sporządzanie i składanie sprawozdania finansowego za rok obrotowy,

sporządzanie rejestrów,

korespondowanie z dostawcami, odbiorcami, kontrahentami.

W dniu 12 grudnia 2018 r. ubezpieczona dowiedziała się, że jest w ciąży.
(dowody:

⚫

przesłuchanie ubezpieczonej – k. 44v. akt,

ustalenia w uzasadnieniu wyroku SO w Toruniu – k. 153-156 akt)

Od 1 kwietnia 2019 r. do końca ciąży ubezpieczona przebywała na zwolnieniu lekarskim. Za okres od 1 kwietnia 2019 r. do 3 maja 2019 r. wypłacono jej wynagrodzenie chorobowe. Za okres od 4 maja 2019 r. do 27 lipca 2019 r. sukcesywnie występowała do ZUS o wypłatę zasiłku chorobowego. Za okres od 28 lipca 2019 r. do 1 lipca 2020 r. miała prawo do zasiłku macierzyńskiego. Organ rentowy nie dokonał na bieżąco wypłaty wskazanych świadczeń, albowiem wszczął postępowanie w przedmiocie podlegania przez ubezpieczoną ubezpieczeniom społecznym.
(dowody:

⚫

zestawienie w piśmie z 18.06.2021 r. – k. 77-81 akt)

Pismami z dnia 11 czerwca 2019 r. organ rentowy zobowiązał(...) sp. z o.o.wT.i ubezpieczoną do przedłożenia szeregu dokumentów kadrowych, a także przedstawienia wyjaśnień dotyczących podjęcia przez ubezpieczoną pracy w(...) sp. z o.o.wT.. Zobowiązanie dotyczyło m.in. wskazania dowodów potwierdzających świadczenie pracy (np. dokumenty służbowe podpisane przez ubezpieczoną) z zaznaczeniem, czy przedłożone dokumenty i wyjaśnienia są kompletne, a także do podania osób mogących potwierdzić zatrudnienie ubezpieczonej. Organ rentowy zażądał także od(...) sp. z o.o.wT.przekazania oświadczeń co najmniej 2 świadków potwierdzających fakt wykonywania pracy przez ubezpieczoną.
(dowody:

⚫

przesłuchanie ubezpieczonej – k. 44v. akt,

pisma z 11.06.2019r. – k. 113-114 akt ubezpieczeniowych)

(...) sp. z o.o.wT., jak i ubezpieczona przedstawili szczegółowe wyjaśnienia w sprawie. Za pismem z dnia 24 czerwca 2019 r., działający jako pełnomocnik(...) sp. z o.o.wT.,J. G.przesłał oświadczeniaP. C.iŁ. S., z których wynikało, że ubezpieczona faktycznie wykonywała pracę na rzecz(...) sp. z o.o.wT.. Przedłożył także umowę o pracę, zaświadczenie lekarskie o zdolności do pracy, zaświadczenie o szkoleniu BHP, ewidencję czasu pracy, dokumenty potwierdzające kwalifikacje zawodowe ubezpieczonej i zakres obowiązków. Dołączył również dokumenty potwierdzające świadczenie pracy przez ubezpieczoną zaznaczając, że przesyła jedynie ich część, ponieważ dokumentów sporządzonych, podpisanych i księgowanych przez ubezpieczoną jest ok. 2 tys. W treści pisma wskazano, że są to dokumenty księgowe, kadrowe, płacowe, deklaracje skarbowe, deklaracje składane do ZUS (ZUS może we własnym zakresie je zweryfikować), sprawozdania finansowe spółki, deklaracje składane do US, zeznania roczne CIT-8, deklaracje VAT-7, pliki jpk.
Jako dowód przedstawiono wydruk ze skrzynki pocztowej ubezpieczonej, gdzie figurowała znacząca ilość korespondencji.
Ubezpieczona udzieliła szczegółowych wyjaśnień w piśmie z 22 czerwca 2019 r. Do wyjaśnień dołączyła m.in. dokumenty potwierdzające jej kwalifikacje zawodowe i dokumentację kadrową. Przedłożyła również zrzuty z ekranu skrzynki początkowej, gdzie wymienione były opracowywane przez nią dokumenty. Do wyjaśnień dołączyła oświadczeniaK. W.iA. M., z których wynikało, że wykonywała pracę na rzecz(...) sp. z o.o.wT..
(dowody:

⚫

przesłuchanie ubezpieczonej – k. 44v. akt,

pismo z 24.06.2019 r. – k. 18-70 akt ubezpieczeniowych,

pismo z 22.06.2019 r. – k. 72-110 akt ubezpieczeniowych)

Pismami z dnia 28 czerwca 2019 r. ZUS poinformował ubezpieczonąi (...) sp. z o.o.wT., że wszczął z urzędu postępowanie w sprawie weryfikacji zgłoszeniaA. G.do ubezpieczeń społecznych od 1 grudnia 2018 r. Wskazano, że na podstawie wyjaśnień i dokumentów przekazanych przez ubezpieczonąi (...) sp. z o.o.wT., danych zapisanych na kontach płatnika składek i ubezpieczonej ZUS ustalił, że zgłoszenie ubezpieczonej do ubezpieczeń społecznych od 1 grudnia 2018 r. jako pracownika w sytuacji niezdolności do pracy od 1 kwietnia 2019 r. należy traktować jako potwierdzające, że celem zawartej umowy o pracę nie było świadczenie pracy, lecz uzyskanie tytułu do podlegania ubezpieczeniom społecznym.
Zaznaczono, że w terminie 7 dni możliwe jest przekazanie wyjaśnień lub dokumentów, jeżeli ubezpieczonai (...) sp. z o.o.wT.uznają, że mają one znaczenie w sprawie.
W piśmie skierowanym do(...) sp. z o.o.wT.wskazano, że przede wszystkim wymaga wyjaśnienia jaki jest zakres obowiązków wspólników spółki orazM. M.zgłoszonej do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoby wykonującej pracę na podstawie umowy zlecenia od 12 kwietnia 2019 r., kto zajmował się sprawami spółki (wynikającymi z zakresu obowiązków ubezpieczonej) przed 1 grudnia 2018 r. i po 31 marca 2019 r. oraz które zadania z zakresu obowiązków ubezpieczona faktycznie wykonywała.
(dowody:

⚫

przesłuchanie ubezpieczonej – k. 44v. akt,

pisma z 28.06.2019 r. – k. 14-17 akt ubezpieczeniowych)

W piśmie z dnia 8 lipca 2019 r.J. G.udzielił wyjaśnień na kwestie wskazane w piśmie ZUS z 28 czerwca 2019 r. Wskazał, że każdy ze wspólników może samodzielnie reprezentować spółkę i prowadzić jej sprawy.M. M.wykonuje zadania na bieżąco zlecane jej przez „pracodawcę” zgodnie z umową zawartą między stronami. Zaznaczył, że już wyjaśniał, iż stanowisko kierownika zostało utworzone ze względu na rozwój firmy. Kierowaniem firmą przed 1 grudnia 2018 r. zajmowali się członkowie Zarządu, a po 31 marca 2019 r. funkcję kierownika przejął Zarząd Spółki, reszta obowiązków została przejęta przez pracowników firmy. Wyjaśnił, że ubezpieczona miała wykonywać wszystkie obowiązki objęte jej zakresem obowiązków i je faktycznie wykonywała.
(dowody:

⚫

pismo z 08.07.2019 r. – k. 12 akt ubezpieczeniowych)

W przygotowanej przez Referat ds. Orzecznictwa(...) OddziałwT.szczegółowo przedstawiono zgromadzony materiał dowodowy. We wnioskach końcowych wskazano, że zgromadzone dokumenty nie potwierdzają, że strony zawarły umowę o pracę z zamiarem realizacji postanowień z niej wynikających. Strony umowy o pracę porozumiały się co do realizacji marginalnego zobowiązania wynikającego z tej umowy jedynie w celu uprawdopodobnienia pozorów jej wykonywania oraz wywołania mylnego przekonania osób trzecich o zawarciu i realizacji ważnej umowy.
(dowody:

⚫

relacja – w aktach ubezpieczonego)

Decyzją z dnia 31 lipca 2019 r.(...) OddziałwT.stwierdził, że ubezpieczona nie podlega od dnia 1 grudnia 2018 r. ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia w(...) sp. z o.o.wT.. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że całokształt zebranego materiału dowodowego wskazuje, że zgłoszenie ubezpieczonej do ubezpieczeń społecznych od 1 grudnia 2018 r. jako pracownika w sytuacji niezdolności do pracy od 1 kwietnia 2019 r. miało na celu uzyskanie wyższych świadczeń w przypadku choroby i macierzyństwa. Organ rentowy podniósł, że nie było gospodarczej potrzeby zatrudnienia ubezpieczonej. Nie dał też wiary, że ubezpieczona miała wykonywać zadania wynikające z zakresu obowiązków, gdyż był on zbyt szeroki. Stworzenie tak szerokiego zakresu obowiązków miało jedynie uwiarygodnić fakt zawarcia umowy o pracę.
(dowody:

⚫

decyzja z 31.07.2019 r. – k. 2-8 akt ubezpieczeniowych)

W wyniku wniesionego przez ubezpieczoną odwołania Sąd Okręgowy w Toruniu wyrokiem z dnia 10 marca 2020 r., IV U 1308/19 zmienił decyzję z dnia 31 lipca 2019 r. i ustalił, iż ubezpieczona podlega ubezpieczeniom społecznym od 1 grudnia 2018 r. z tytułu zatrudnienia w(...) sp. z o.o.wT..
(dowody:

⚫

wyrok z 10.2020 r. – k. 147 akt IV U 1308/19)

W toku postępowania sądowego przeprowadzony został dowód z przesłuchania świadkówP. C.iK. W., a także z przesłuchania ubezpieczonej,A. M.iJ. G..
(dowody:

⚫

protokoły rozpraw w dniu 17.12.2019 r. i – k. 116-117v., 141-144 akt IV U 1308/19)

Ubezpieczona złożyła również do akt sądowych:

⚫

umowę o pracę z 10 sierpnia 2018 r. i 20 listopada 2018 r. zawarte z(...) sp. z o.o.wT.,

umowę o zakazie konkurencji w czasie trwania stosunku pracy zawartą w dniu 27 sierpnia 2018 r. z(...) sp. z o.o.wT.,

wydruki przelewów wynagrodzenia za pracę w(...) sp. z o.o.wT.za okres od 27 sierpnia 2019 r. do 31 marca 2019 r.,

umowę o prace z 1 marca 2018 r. zawartą przez ubezpieczoną z(...) sp. z o.o.wT.,

umowę o prace z 28 maja 2018 r. zawartą przez ubezpieczoną z(...) sp. z o.o.wT.,

pismo w sprawie wypowiedzenia umowy o prace z dnia 28 maja 2018 r.

(dowody:

⚫

przesłuchanie ubezpieczonej – k. 44v. akt,

dokumentacja – k. 56-65 akt)

(...) sp. z o.o.wT.w toku postępowania sądowego złożyła do akt postępowania sądowego przykładowe e-maile (8 sztuk), kserokopie faktur, paragonów, zestawienie wystawionych przez ubezpieczoną zamówień dla klientów, wyciąg z inwentaryzacji z dnia 31 grudnia 2018 r., deklaracje rozliczeniowe ZUS za okres od grudnia 2018 r. do marca 2019 r., wniosek do Urzędu Skarbowego z prośbą o wskazanie osoby, która sporządzała i podpisywała wszystkie składane do ZUS deklaracje skarbowe (VAT-7, PIT-11, PIT 4R) oraz pliki(...)za okres od grudnia 2018 r. do marca 2019 r., sprawozdanie finansowe(...) sp. z o.o.wT.wraz z wydrukiem potwierdzenia podpisu elektronicznego.
Dokumenty te w różnej formie potwierdzały wykonywanie przez ubezpieczoną pracy na rzecz(...) sp. z o.o.wT..
(dowody:

⚫

dokumentacja – k. 68-113 akt IV U 1038/19)

W toku postępowania sądowego, na wniosek organ rentowego, Sąd uzyskał dokumentację lekarską od lekarza ginekologa prowadzącego ciążę ubezpieczonej.
(dowody:

⚫

dokumentacja lekarska – k. 132-136 akt IV U 1308/19)

Zasiłek chorobowy za okres od 4 maja do 27 lipca 2019 r. i zasiłek macierzyński za okres od 28 lipca 2019 r. do 1 lipca 2020 r. zostały ubezpieczonej wypłacone w dniu 14 lipca 2020 r. Łączna kwota odsetek z tytułu opóźnienia w wypłacie tych zasiłków wynosiła 1.054,37 zł.
(fakty bezsporne)

Sąd zważył, co następuje:

Przedstawiony stan faktyczny został ustalony na podstawie zgromadzonej dokumentacji, także tej, która zalegała w aktach sprawy IV U 1308/19. Jej prawdziwość nie była przez strony kwestionowana. Nie prowokowała ona także zastrzeżeń Sądu. Podstawą ustaleń faktycznych były także zeznania ubezpieczonejA. G.. Wiarygodność wypowiedzi ubezpieczonej nie budziła żadnych wątpliwości, gdyż były one zgodne ze zgromadzoną dokumentacją.
Przedmiotem niniejszej sprawy było prawo do odsetek w związku z wypłatą na rzecz ubezpieczonej w dniu 14 lipca 2020 r. zasiłku chorobowego za okres od 4 maja do 27 lipca 2019 r. i zasiłku macierzyńskiego za okres od 28 lipca 2019 r. do 1 lipca 2020 r. Wypłata ta nastąpiła po upływie znacznego okresu od wpływu stosownych wniosków, co było wynikiem wszczęcia postępowania kontrolnego, które zostało zakończone wydaniem decyzji z dnia 31 lipca 2019 r., na mocy której ubezpieczona została wyłączona z ubezpieczeń od 1 grudnia 2018 r., a następnie sądowej weryfikacji tej decyzji w postępowaniu, które toczyło się przed Sądem Okręgowym w Toruniu, IV U 1308/19.
Przepisy art. 4 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 ustawy zasiłkowej określają warunki nabycia prawa do zasiłku chorobowego przewidując, że ubezpieczony nabywa prawo do zasiłku chorobowego po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego - jeżeli podlega obowiązkowo temu ubezpieczeniu oraz, że zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego. Z art. 29 ust. 1 pkt 1 tej ustawy wynika natomiast, że zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej, która w okresie ubezpieczenia chorobowego urodziła dziecko. Zasadniczą przesłanką prawa do zasiłku chorobowego i zasiłku macierzyńskiego jest więc ziszczenie się ryzyka ubezpieczeniowego (powstanie niezdolności do pracy z powodu choroby, urodzenie dziecka) w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego. Inaczej rzecz ujmując, prawo do zasiłku chorobowego nabywa ten, kto stał się niezdolny do pracy w okresie podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, a prawo do zasiłku macierzyńskiego - ubezpieczona, która w tym okresie urodziła dziecko.
W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy było bezsporne, że ubezpieczona, choć została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych, w tym także do ubezpieczenia chorobowego, poczynając od 1 grudnia 2018 r., to jednak została następnie wyłączona z tego ubezpieczenia na podstawie decyzji organu rentowego z dnia 31 lipca 2019 r. Tym samym, w okresie od 1 grudnia 2018 r. aż do czasu uprawomocnienia się wyroku Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 10 marca 2020 r., zmieniającego wymienioną decyzję, ubezpieczona musiała być uznawana za osobę niepodlegającą ubezpieczeniu chorobowemu, a co za tym idzie niespełniającą przesłanek określonych w art. 4, art. 6 i art. 29 ustawy zasiłkowej. Nie mogła zatem w tym czasie skutecznie domagać się wypłaty zasiłku chorobowego oraz zasiłku macierzyńskiego. Wspomniany wyrok miał zaś ten walor, że z chwilą uprawomocnienia się potwierdził fakt podlegania przez ubezpieczoną ubezpieczeniom społecznym w okresie od 1 grudnia 2018 r., przy czym bez względu na charakter tego wyroku, przed jego uprawomocnieniem się nie istniała podstawa do uznania, iż ubezpieczona podlegała ubezpieczeniom społecznym. Choć bowiem orzeczenie to, jako że wydane w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, miało charakter ustalający (deklaratoryjny), to jednak do czasu jego uprawomocnienia się skutkującego ostatecznym rozstrzygnięciem sporu dotyczącego podlegania ubezpieczeniom społecznym organ rentowy, z przyczyn od niego niezależnych, nie mógł wypłacić na rzecz ubezpieczonej wnioskowanych przez nią świadczeń (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2002 r., II UK 214/02, OSNP 2004/5/89).
Z art. 85 ust. 1 ustawy systemowej wynika, że jeżeli Zakład - w terminach przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń społecznych lub świadczeń zleconych do wypłaty na mocy odrębnych przepisów albo umów międzynarodowych - nie ustalił prawa do świadczenia lub nie wypłacił tego świadczenia, jest obowiązany do wypłaty odsetek od tego świadczenia w wysokości odsetek ustawowych określonych przepisami prawa cywilnego. Nie dotyczy to przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłaceniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności.
Przesłanką powstania obowiązku organu rentowego wypłaty odsetek jest opóźnienie tego organu w ustaleniu prawa do świadczenia pieniężnego z ubezpieczenia społecznego lub wypłaty tego świadczenia. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono pogląd, że zawarte w art. 85 ust. 1 ustawy określenie „nie ustalił prawa do świadczenia” oznacza zarówno niewydanie w terminie decyzji przyznającej świadczenie, jak i wydanie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia, mimo spełnienia warunków do jego uzyskania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2001 r., II UKN 402/00, OSNAPiUS 2002/20/501), a zatem w tym ostatnim wypadku chodzi o sytuacje, w których organ rentowy, odmawiając przyznania świadczenia, naruszył przepisy prawa materialnego określające przesłanki nabycia prawa do świadczenia pieniężnego z ubezpieczenia społecznego, przy czym dla powstania obowiązku wypłaty odsetek konieczne jest stwierdzenie naruszenia prawa przez organ rentowy prawomocnym wyrokiem sądu zmieniającym decyzję organu rentowego i przyznającym prawo do tego świadczenia. Podkreśla się zarazem, że przewidziane w art. 85 ust. 1 zdanie drugie wyłączenie obowiązku organu rentowego wypłaty odsetek nie jest zależne od wykazania, że organ rentowy nie ponosi winy w powstaniu opóźnienia. Zdaniem Sądu Najwyższego, zawarte w tym przepisie określenie „okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności” jest bardziej zbliżone znaczeniowo do używanego w przepisach prawa określenia: „przyczyn niezależnych od organu”, co oznacza, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest obowiązany do wypłaty odsetek nie tylko wtedy, gdy nie ponosi winy w opóźnieniu, lecz także wtedy, gdy opóźnienie w ustaleniu i wypłacie prawa do świadczenia pieniężnego z ubezpieczenia społecznego jest skutkiem innych przyczyn niezależnych od Zakładu (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2004 r., II UK 485/03, OSNP 2005/10/147 i z dnia 25 stycznia 2005 r., I UK 159/04, OSNP 2005/19/308).
Z kolei w wyroku z dnia 14 października 2014 r. (II UK 40/14, OSNAP 2016/4/51) Sąd Najwyższy podkreślił, że odsetki od niewypłaconych w terminie zasiłków chorobowego i macierzyńskiego nie przysługują, jeżeli spór dotyczący podlegania ubezpieczeniu chorobowemu został rozstrzygnięty wyrokiem sądu na podstawie ustaleń faktycznych poczynionych w tym postępowaniu. W uzasadnieniu wyroku Sąd Najwyższy zwrócił m.in. uwagę, że nie obciąża organu rentowego obowiązek zapłaty odsetek wówczas, gdy dowody umożliwiające ustalenie podlegania przez daną osobę ubezpieczeniom społecznym zgłoszone zostały dopiero w postępowaniu sądowym.
Sumą wskazanych rozważań jest stwierdzenie, że prawo do odsetek uzależnione jest po pierwsze, od wystąpienia stanu opóźnienia w ustaleniu przez organ rentowy prawa do świadczenia pieniężnego z ubezpieczenia społecznego lub w wypłacie tego świadczenia, i po drugie, okoliczności, które skutkowały opóźnieniem wystąpiły z przyczyn niezależnych (a nie zawinionych) od organu rentowego. Doprecyzowująco wskazać należy, że jeżeli przyczyną opóźnienia w wypłacie świadczeń z ubezpieczenia chorobowego jest wyłącznie wnioskodawcy z ubezpieczeń społecznych, w tym ubezpieczenia chorobowego, to przyczyna ta będzie niezależna od organu rentowego, jeżeli ustalenie podlegania przez daną osobę ubezpieczeniom społecznym nie mogło nastąpić wcześniej, gdyż stosowne dowody zostały zgłoszone dopiero w postępowaniu sądowym.
W ustalonym stanie faktycznym bezspornie doszło do opóźnienia w wypłacie zasiłku chorobowego i macierzyńskiego. Jedyną kwestią sporną było to, czy do opóźnienia doszło z przyczyn zależnych od organu rentowego. Zagadnienia dat wymagalności poszczególnych świadczeń i łącznej wysokości odsetek nie były ostatecznie przedmiotem sporu, gdyż ubezpieczona zaakceptowała w tym zakresie wyliczenia organu rentowego zamieszczone w piśmie z dnia 18 czerwca 2021 r. (k. 77-81 akt, pismo ubezpieczonej z dnia 20 lipca 2021 r. – k. 92 akt).
W ocenie Sądu, nie było żadnych przeszkód, aby kwestia podlegania przez ubezpieczoną ubezpieczeniom społecznym na podstawie zawartej w dniu 1 grudnia 2018 r. umowy o pracę została pozytywnie dla ubezpieczonej rozstrzygnięta na etapie postępowania administracyjnego. Wskazują na to następujące okoliczności:
Po pierwsze – w toku postępowania administracyjnego ubezpieczona i płatnik składek udzielali wszystkich niezbędnych wyjaśnień. Wystarczy w tym zakresie zestawić treść pisma organu rentowego z dnia 1 czerwca 2018 r. (k. 113-114 akt ubezpieczeniowych) oraz treść odpowiedzi ubezpieczonej z 22 czerwca 2019 r. (k. 72-73 akt ubezpieczeniowych) i płatnika składek 24 czerwca 2019 r. (k. 18-19 akt ubezpiecz nowych), a także treść pisma organu rentowego z dnia 28 czerwca 2019 r. (k. 17 akt ubezpieczeniowych) i pisma płatnika składek z 8 lipca 2019 r. (k. 12 akt ubezpieczeniowych). Wskazane pisma w sposób precyzyjny odpowiadały na zapytania organu rentowego. Brak było w nich niejasności, czy rozbieżność, co potwierdziło także późniejsze postępowanie sądowe.
Po drugie – zgodnie z żądaniem organu rentowego w toku postępowania administracyjnego złożone zostały oświadczenia osób postronnych, w których potwierdzono wykonywanie przez ubezpieczoną pracy na podstawie zakwestionowanej umowy o pracę. Wskazać tu należy przede wszystkim na oświadczeniaP. C.(k. 63 akt ubezpieczeniowych),Ł. S.(k. 64 akt ubezpieczeniowych),K. W.(k. 109 akt ubezpieczeniowych). Ubezpieczona w toku postępowania administracyjnego złożyła także oświadczeniaA. M.– prezesa Zarządu(...) sp. z o.o.wT.(k. 110 akt ubezpieczeniowych). Skoro oświadczenie to pochodziło od prezesa Zarządu płatnika składek, to trudno uznać, że było to oświadczenie osoby postronnej. Nie ma natomiast przeszkód, aby zaliczyć je w poczet dowodów postępowania administracyjnego, a także potraktować jako swoistego rodzaju propozycję przeprowadzenia dowodu z przesłuchania tej osoby.
Organ rentowy uznał te oświadczenia za niemiarodajne z uwagi na ich lakoniczność, co winno go skłonić do przesłuchania tych osób w toku postępowania kontrolnego w trybie art. 87 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej. Pominięcie przesłuchania osób składających oświadczenia w sytuacji, w której zakwestionowano ich wiarygodność, było działaniem całkowicie arbitralnym. Było to postępowanie jawnie sprzeczne z treściąart. 7 k.p.a.w zw. z art. 123 ustawy systemowej, który stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Po trzecie, niezrozumiałe pozostaje, dlaczego organ rentowy odstąpił od przesłuchania w toku kontroli ubezpieczonej i osób działających za płatnika składek. Zwrócić w tym zakresie trzeba uwagę na treść art. 87 ust. 1 pkt 6 ustawy systemowej, który stanowi że organ rentowy ma prawo w toku postępowania kontrolnego przesłuchiwać płatnika składek i ubezpieczonego, jeżeli z powodu braku lub po wyczerpaniu innych środków dowodowych pozostały niewyjaśnione okoliczności mające znaczenie dla postępowania kontrolnego. Właśnie taki stan rzeczy, w więc „niewyjaśnienie okoliczności mających znaczenie dla postępowania kontrolnego”, zdaniem organu rentowego, było podstawą wydania decyzji wyłączającej ubezpieczoną z ubezpieczeń społecznych. Należy uznać, że w sytuacji, w której nie zostały w toku postępowania kontrolnego wyjaśnione okoliczności mających znaczenie dla postępowania kontrolnego to prawo organu rentowego do przesłuchania ubezpieczonego i płatnika składek zamienia się z uprawnienia w obowiązek. Pogląd ten znajduje wsparcia w cytowanym jużart. 7 k.p.a.
Po czwarte, Sąd przyznaje, że w toku postępowania sądowego ujawnionych zostało szereg dokumentów, którymi nie dysponował organ rentowy w toku postępowania kontrolnego. Chodzi tu zwłaszcza o dokumentację zalegającą na k. 68-113 akt IV U 1308/19, czyli przykładowe e-maile (8 sztuk), kserokopie faktur, paragonów, zestawienie wystawionych przez ubezpieczoną zamówień dla klientów, wyciąg z inwentaryzacji z dnia 31 grudnia 2018 r., deklaracje rozliczeniowe ZUS za okres od grudnia 2018 r. do marca 2019 r., wniosek do Urzędu Skarbowego z prośbą o wskazanie osoby, która sporządzała i podpisywała wszystkie składane do ZUS deklaracje skarbowe (VAT-7, PIT-11, PIT 4R) oraz pliki(...)za okres od grudnia 2018 r. do marca 2019 r., sprawozdanie finansowe(...) sp. z o.o.wT.wraz z wydrukiem potwierdzenia podpisu elektronicznego.
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę dostrzega, że m.in. dokumenty te (łącznie z zeznaniami świadków i stron procesowych) stanowiły podstawę zaprezentowanej w motywach wyroku IV U 1308/19 oceny, iż ubezpieczona faktycznie wykonywała powierzony jej zakres obowiązków.
Należy jednak zauważyć, że płatnik składek sygnalizował możliwość złożenia tych dokumentów już na etapie postępowania kontrolnego. Wskazał, że one istnieją, zaznaczył, że liczba dokumentów potwierdzających pracę ubezpieczonej jest bardzo duża (ok. 2000) i z tego względu ograniczył się do wydruków ze służbowej skrzynki poczty elektronicznej i zestawienia dokumentów księgowych (k. 45-55 akt ubezpieczeniowych).
Organ rentowy w pismach z 28 czerwca 2019 r. skwitował te wyjaśnienia ubezpieczonej i płatnika składek nieumotywowanym w żaden sposób stwierdzeniem, że na podstawie wyjaśnień i dokumentów przekazanych przez ubezpieczonąi (...) sp. z o.o.wT., danych zapisanych na kontach płatnika składek i ubezpieczonej ZUS ustalił, że zgłoszenie ubezpieczonej do ubezpieczeń społecznych od 1 grudnia 2018 r. jako pracownika w sytuacji niezdolności do pracy od 1 kwietnia 2019 r. należy traktować jako potwierdzające, że celem zawartej umowy o pracę nie było świadczenie pracy, lecz uzyskanie tytułu do podlegania ubezpieczeniom społecznym. Zaznaczono wprawdzie, że w terminie 7 dni możliwe jest przekazanie wyjaśnień lub dokumentów, jeżeli ubezpieczonai (...) sp. z o.o.wT.uznają, że mają one znaczenie w sprawie. Jedynie w piśmie skierowanym do(...) sp. z o.o.wT.wskazano, że przede wszystkim wymaga wyjaśnienia jaki jest zakres obowiązków wspólników spółki orazM. M.zgłoszonej do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoby wykonującej pracę na podstawie umowy zlecenia od 12 kwietnia 2019 r., kto zajmował się sprawami spółki (wynikającymi z zakresu obowiązków ubezpieczonej) przed 1 grudnia 2018 r. i po 31 marca 2019 r. oraz które zadania z zakresu obowiązków ubezpieczona faktycznie wykonywała.
Te działania organ rentowego ponownie pozostawały w sprzeczności zart. 7 k.p.a.Skoro, jak obecnie twierdzi organ rentowy, kluczową dla sprawy okolicznością była kwestia rzeczywistego wykonywania obowiązków przez ubezpieczoną, to niezrozumiałe pozostaje to, dlaczego w pismach z 28 czerwca 2019 r. organ rentowy bezpośrednio nie zasygnalizował, iż z jego punktu widzenia złożone dokumenty w postaci wydruków ze służbowej skrzynki poczty elektronicznej i zestawienia dokumentów księgowych są niewystarczające i należy złożyć dokumenty źródłowe. Zastosowano ogólną formułę o możliwość przekazania dalszych wyjaśnień lub dokumentów, lecz nie wiadomo dlaczego nie zażądano wprost dokumentów źródłowych, jeżeli przedłożone zestawienia uznano za niemiarodajne. Warto zauważyć, że pismo skierowane do płatnika składek wprowadzało tylko zamęt, gdyż z jednej strony skoncentrowano się w nim na zagadnieniach w istocie drugorzędnych, a z drugiej na zapytanie organu rentowego, które obowiązki ubezpieczona faktycznie wykonywała, trudno było odpowiedzieć inaczej niż wszystkie. Wystarczyło natomiast stwierdzić, że konieczne jest złożenie dokumentów źródłowych, gdyż samo ich przykładowe zestawienie nie jest wystarczające. Należy podkreślić, że z wyjaśnień płatnika składek wynikała deklaracja współpracy z organem rentowym w tym zakresie.
Po piąte, znamię nowości miała również dokumentacja medyczna ubezpieczonej, która złożona została w toku postępowania sądowego. Dokumentacja ta miała charakter wyłącznie uzupełaniający, co jednoznacznie wynika z motywów wyroku Sądu Okręgowego w Toruniu. Sąd na podstawie zapisów tej dokumentacji nie wyprowadził bowiem szczegółowej argumentacji. Skonstatował tylko, że posłużyła ona do ustalenia, że ubezpieczona stała się niezdolna do pracy od 1 kwietnia 2019 r., co przecież było w zasadzie okolicznością bezsporną.
Reasumując, Sąd rozpoznający niniejszą sprawę dostrzega, że zgromadzony w postępowaniu sądowym materiał dowody był obszerniejszy, lecz nie było to efektem ukrywania jakichkolwiek faktów przez ubezpieczoną i płatnika składek na etapie postępowania administracyjnego. Ubezpieczona i płatnik składek okazywali wolę współpracy, przedkładali żądane wyjaśniania, przedstawiali dowody pracy ubezpieczonej na rzecz(...) sp. z o.o.wT., a także przedłożyli oświadczenia osób, z których wynikało, że ubezpieczona faktycznie wykonywała obowiązki objęte jej zakresem obowiązków. Płatnik deklarował też możliwość przedłożenia dalszych dowodów w tym przedmiocie. Organ rentowy w zasadzie zignorował zaproponowany materiał dowodowy. Nie wykazywał inicjatywy w kierunku wykrycia prawdy obiektywnej, do czego był zobligowany zgodnie zart. 7 k.p.a.Podjęte działania były nakierowane na kwestie drugoplanowe, a jeżeli już dotykały istoty sprawy, to ich sposób ich realizacji nie zbliżał organ rentowy do uzyskania prawdy obiektywnej.
Warto w tym zakresie odwołać się jeszcze do lektury relacji Referatu ds. Orzecznictwa(...) OddziałwT.. Wręcz drobiazgowo przedstawiono w niej zgromadzony materiał dowodowy. Wnioski końcowe mają jednak w zasadzie charakter hasłowy, a także sprawią wrażenie niekompatybilnych z materiałem dowodowym. Stwierdzono bowiem, że zgromadzone dokumenty nie potwierdzają, że strony zawarły umowę o pracę z zamiarem realizacji postanowień z niej wynikających. Strony umowy o pracę porozumiały się co do realizacji marginalnego zobowiązania wynikającego z tej umowy jedynie w celu uprawdopodobnienia pozorów jej wykonywania oraz wywołania mylnego przekonania osób trzecich o zawarciu i realizacji ważnej umowy. Podobnie treść uzasadnienia decyzji odwoływała się do braku gospodarczej potrzeby zatrudnienia ubezpieczonej, a także stwierdzono, że organ rentowy nie dał też wiary, iż ubezpieczona miała wykonywać zadania wynikające z zakresu obowiązków, gdyż był on zbyt szeroki. Stworzenie tak szerokiego zakresu obowiązków miało jedynie uwiarygodnić fakt zawarcia umowy o pracę. Trudno doszukiwać się tu twierdzeń, iż ubezpieczona faktycznie pracy nie wykonywała. Brak też analiz dokumentów, które miały to w zamyśle ubezpieczonej i płatnika składek to potwierdzać. Symptomatyczne jest to, że dopiero w odpowiedzi na odwołanie zgłoszono zarzut, że zaproponowany przez ubezpieczoną i płatnika składek w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy nie potwierdzał, iż ubezpieczona faktycznie pracę wykonywała. Dopiero też wtedy pełnomocnik organu rentowego podniósł do niego merytoryczne uwagi. Pozostaje żałować, że nie zostały one zaprezentowane na etapie postępowania administracyjnego, gdyż być może wtedy nie doszłoby do wydania decyzji, która była przedmiotem analizy w sprawie IV U 1308/19/.
Szczegółowe terminy wypłaty świadczeń z ubezpieczenia chorobowego uregulowane zostały w art. 64 ust. 1 ustawy zasiłkowej. Przepis ten stanowi, że płatnicy składek, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 1, wypłacają zasiłki w terminach przyjętych dla wypłaty wynagrodzeń lub dochodów, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych bieżąco po stwierdzeniu uprawnień; zasiłki te wypłaca się nie później jednak niż w ciągu 30 dni od daty złożenia dokumentów niezbędnych do stwierdzenia uprawnień do zasiłków. Przepis ten, statuujący termin do wypłaty określonych zasiłków, wyraźnie przewiduje obowiązek zapłaty przez ZUS danego świadczenia niezwłocznie po ustaleniu prawa do niego (tak bowiem należy rozumieć sformułowanie „bieżąco po stwierdzeniu uprawnienia”). Zastrzega jednocześnie, że taka wypłata nie powinna nastąpić w okresie dłuższym niż 30 dni od daty złożenia dokumentów, stanowiących albo warunek konieczny do wypłaty danego świadczenia (np. zaświadczenie lekarskie, zaświadczenie płatnika składek itp.), albo dowód pozwalający jednoznacznie ustalić dane uprawnienie. W ocenie Sądu, nie było przeszkód, aby do wypłaty świadczeń doszło w terminach określonych w cytowanych regulacjach prawnych. Do opóźnienia zaś doszło z przyczyn zależnych od organu rentowego.
Jak już wskazano kwota odsetek z tytułu opóźnienia nie była przedmiotem sporu między stronami. Została ona wyliczona w piśmie organu rentowego z 18 czerwca 2021 r. i zaakceptowana przez ubezpieczoną w piśmie z dnia 20 lipca 2021 r.
W tym stanie rzecz, na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c., a także przywołanych przepisów prawa materialnego, odwołanie od decyzji z dnia 7 grudnia 2020 r. podlegało uwzględnieniu, co prowadziło do jej zmiany w sposób określony w sentencji wyroku.
O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono, zgodnie z wyrażoną wart. 98 § 1 k.p.c.zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, na podstawie § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265).
Sędzia Andrzej Kurzych