Sąd Okręgowy w Gliwicach
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 774/22
Data wyroku: 2022-09-01 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grażyna Łazowska
Słowa kluczowe: Emerytura wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 50a ustawy o funduszu ubezpieczeń społecznych

Sygn. aktVIII U 774/22

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 1 września 2022 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

PrzewodniczącaSędzia SO Grażyna Łazowska

po rozpoznaniu w dniu1 września 2022 r. w Gliwicach
na posiedzeniu niejawnym
sprawyH. K.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.
oprawo do emerytury górniczej
na skutek odwołaniaH. K.
od decyzjiZakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.
z dnia14 czerwca 2022r.nr(...)
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje ubezpieczonemu prawo do emerytury górniczej, poczynając od 1 czerwca 2022r.
(-) Sędzia SO Grażyna Łazowska

Sygn. akt VIII U 774/22

UZASADNIENIE
Decyzją z 14 czerwca 2022r. organ rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.odmówił ubezpieczonemuH. K.prawa do emerytury górniczej ze względu na wiek na podstawie art.114 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach o rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż decyzją z 2 lutego 2018r. organ rentowy odmówił już ubezpieczonemu prawa do tego świadczenia a ubezpieczony nie wniósł od niej odwołania do sądu. Jednocześnie organ rentowy wskazał, że i tak nie można ubezpieczonemu ustalić prawa do emerytury górniczej ze względu na wiek, gdyż decyzją z 14 października 2010r. przyznano już ubezpieczonemu prawo do emerytury bez względu na wiek, a prawo do górniczej emerytury można uzyskać tylko raz.
Odwołanie od decyzji złożył ubezpieczony domagając się przeliczenia emeryturyw związku z przepracowaniem w górnictwie okresu od 2012r. do 2022r.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w skarżonej decyzji.
Sąd  Okręgowy w Gliwicach  ustalił następujący stan faktyczny.
UbezpieczonyH. K.(...). ukończył wiek 55 lat.
Decyzją z 14 października 2010r. organ rentowy przyznał ubezpieczonemu prawodo emerytury górniczej bez względu na wiek na podstawieart.50e ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, od 1 października 2010r.
Organ rentowy okres pracy górniczej przeliczył z zastosowaniem przeliczników górniczych: do 107 miesięcy zastosował przelicznik 1,8, do 206 miesięcy przelicznik 1,5 oraz do 27 miesięcy przelicznik 1,4 ( decyzja z 12 października 2017r. ).
W rozpoznaniu wniosku ubezpieczonego z 24 stycznia 2018r. organ rentowy decyzjąz 2 lutego 2018r. odmówił prawa do emerytury górniczej na podstawie art.50a ustawy emerytalnej, gdyż decyzją z 14 października 2010r. organ rentowy ustalił już ubezpieczonemu praw do emerytury górniczej.
W dniu 1 czerwca 2022r. ubezpieczony złożył wniosek o przyznanie prawado nowej emerytury górniczej i w rozpoznaniu tego wniosku organ rentowy wydał decyzję skarżoną omówioną na wstępie.
Ubezpieczony nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego.
Powyższe Sąd ustalił na podstawie dokumentacji zawartej w aktach organu rentowego jako okoliczności jednoznacznie wynikające z tych dowodów.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje.
Odwołanie ubezpieczonegoH. K.zasługuje na uwzględnienie.
W rozpoznawanej sprawie spór sprowadzał się do ustalenia, czy ubezpieczonemu przysługuje prawo do kolejnej emerytury górniczej, a to na podstawieart.50a ust.1 ustawyz 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych( t.j. Dz.U. z 2022r., poz.504 ) w związku z ukończeniem 55 roku życia w sytuacji, gdy wcześniej zostało mu ustalone prawo do emerytury górniczej na podstawie art.50e ustawy – emerytura górnicza bez względu na wiek. Przyznania kolejnej emerytury górniczej pozwalałoby ubezpieczonemu - przy legitymowaniu się co najmniej 30 - letnim okresem ubezpieczenia po przyznaniu pierwszej emerytury - na przeliczenie świadczenia od nowej kwoty bazowej w zakresie części socjalnej ( 24% ), zgodnie z art.53 ust.4 ustawy emerytalnej.
Zgodnie z art.50a ust. 1 ustawy prawo do emerytury górniczej, przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki:

1
ukończył 55 lat życia;

2
ma okres pracy górniczej, wynoszący łącznie z okresami pracy równorzędnejco najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 10 lat pracy górniczej, o której mowa w art. 50c ust.1

3
nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego albo złożył wnioseko przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym,za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.

Zgodnie zaś z ust. 2 tegoż przepisu, wiek emerytalny wymagany od pracowników: kobiet mających co najmniej 20 lat, a mężczyzn co najmniej 25 lat pracy górniczeji równorzędnej, w tym co najmniej 15 lat pracy górniczej, o której mowa w art. 50c ust. 1, wynosi 50 lat.
W uzasadnieniu do wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 5 marca 2013r. sygn. akt III AUa 1117/12 Sąd ten wskazał, że przewidziana w art. 50a ustawy emerytalnej górnicza emerytura, której nabycie ustawodawca wiąże z osiągnięciem stosownego wieku, uzależnionego od określonego okresu pracy górniczej przewidzianej w art. 50c ust. 1 ustawy emerytalnej – pomimo, iż warunki do jej uzyskania określono w dwóch odrębnych ustępach tego przepisu, faktycznie stanowi rodzajowo tożsame świadczenie.
Analizowane przez Sąd Apelacyjny przesłanki nabycia emerytury górniczej odnosiły się do dwóch ustępów tego samego przepisu tj. art. 50a ust. 1 i 2 ustawy emerytalno – rentowej. Tym samym Sąd Apelacyjny w Katowicach wskazał, iż emerytura górnicza przewidziana na podstawie art. 50a ust. 1 jest świadczeniem tożsamym rodzajowo z emeryturą górniczą przewidzianą w art. 50a ust. 2, oba te przepisy regulują bowiem nabycie prawa do emerytury górniczej po ukończeniu wymaganego wieku, tj. 55 i 50 lat życia.
W tym samym uzasadnieniu Sąd Apelacyjny w Katowicach zaznaczył,żeustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych– wśród rodzajów emerytur górniczych rozróżnia emeryturę górniczą bez względu na wiek i zajmowane stanowisko, w przypadku wykonywania pracy górniczej pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przez co najmniej 25 lat przyznawaną na podstawie jej art. 50e ust. 1 ustawy oraz przewidzianą w art.50a ustawy emeryturę górniczą w obniżonym wieku 55 lub 50 lat, przy 10 lub 15-letnim okresie pracy górniczej określonej w art. 50c ust. 1 w ogólnym okresie ubezpieczenia górnika (20/25 lat).
Zatem są to dwa różne świadczenia.
Sąd podziela również stanowisko wyrażone w wyroku Sądu Najwyższegoz 17 grudnia 2014r. sygn. I UK 169/14 (LEX nr 1642866), że obecny art. 50e ustawyemerytalnej, będący odpowiednikiem dawnego art. 48 tej ustawy, statuuje własny, odrębnyod art. 50a ustawy układ warunkujący nabycie uprawnień do emerytury górniczej, rezygnując z przesłanki wieku emerytalnego na rzecz dłuższego, bo 25 - letniego stażu kwalifikowanej pracy górniczej. Takie stanowisko zajął również Sąd Najwyższy w wyroku z 1 kwietnia 2014r., I UK 366/13 (LEX nr 1455428).
Przepisy te różnią się zatem w zakresie koniecznych przesłanek zarówno okresami wymaganej pracy górniczej: art. 50a ust. 1 i 2 ustawy wymaga legitymowaniasię odpowiednio okresem 20 i 25 pracy górniczej i równorzędnej, w tym okresem odpowiednio 10 i 15 lat pracy górniczej określonej w art. 50c ust. 1, art. 50e ust. 1 wymaga wykazania 25 lat pracy górniczej wykonywanej pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu pracy (z uwzględnieniem ust. 2.), jak też różnią się co do przesłanki osiągnięcia wymaganego wieku w art. 50a ust. 1 i 2 i jej braku w art. 50e ust. 1.
Ze zgromadzonego materiału dowodowego sprawy wynika, że ubezpieczony posiada wymagany w art. 50a ust.1 ustawy 25 – letni okres pracy górniczej, w tym konieczny okres pracy górniczej z art.50c ust.1 ustawy emerytalnej, ukończył wiek emerytalny 55 lat, a nadto nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego, a więc spełnił wszystkie konieczne przesłanki z art. 50a ust.1 ustawy emerytalnej uzasadniające przyznanie mu prawa do emerytury górniczej z tej nowej podstawy prawnej.
W konsekwencji powyższego Sąd na mocyart. 47714§ 2 k.p.c.zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury górniczejod 1 czerwca 2022r., czyli od miesiąca zgłoszenia wniosku ( zgodnie z art.129 ust.1 ustawy emerytalnej ).
Zaznaczyć należy, że Sąd orzekał w zakresie prawa do świadczenia, gdyż tego wyłącznie dotyczyła zaskarżona decyzja, a Sąd jest związany jej przedmiotem. Nie mniej jednak zauważyć należy, że przyznanie ubezpieczonemu prawa do „ nowej ” emerytury górniczej będzie uzasadniać przeliczenie mu świadczenia z zastosowaniem nowej kwoty bazowej do części socjalnej, zgodnie z art. 53 ust. 4 ustawy emerytalnej, w przypadku legitymowania się przez ubezpieczonego 30 – letnim okresem ubezpieczenia po przyznaniu prawa do emerytury górniczej decyzją z 14 października 2010r.
W ocenie Sądu brak było podstaw do odmowy prawa do świadczenia ze względuna art.114 ustawy emerytalnej biorąc pod uwagę, że nieprzyznanie ubezpieczonemu prawado emerytury górniczej decyzją z 2 lutego 2018r. było wynikiem błędnej interpretacji prawa dokonanej przez organ rentowy. Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z 26 czerwca 2020r. I UK 349/19, art.114 ustawy emerytalnej odnosi się do ponownego ustalania prawado świadczeń lub ich wysokości. Na jego podstawie organ rentowy upoważniony jestdo wydania - na wniosek zainteresowanego lub z urzędu - nowej decyzji w przedmiocie prawa do świadczeń lub ich wysokości po uprawomocnieniu się pierwotnej decyzji, chyba że ustalenia w tym zakresie dokonał organ odwoławczy (sąd), a organ rentowy stwierdza, że prawo do świadczeń nie istnieje lub że świadczenia przysługują w niższej wysokości - w tym przypadku wydanie orzeczenia należy do organu odwoławczego. Możliwość wzruszenia decyzji rentowych polega przede wszystkim na niwelowaniu tzw. wad materialnoprawnych, czyli uchybień organu rentowego w zakresie rozstrzygania o faktach warunkujących nabycie prawa do emerytur i rent albo zaniedbań samych ubezpieczonych wywołanych nieporadnością w dokumentowaniu prawa do świadczeń lub niedostateczną znajomością warunków, od których spełnienia zależy przyznanie uprawnień ubezpieczeniowych. Innymi słowy ponowne otwarcie sprawy dotyczącej przyznania jednostce świadczenia jest uzasadnione w sytuacji, w której dochodzi do odkrycia błędu organu rentowego, zaś podjęte działania mają na celu jego naprawienie przez pozbawienie jednostkę prawa do nienależnej emerytury (renty). Dlatego zgodnie z powołanym przepisem "ujawnienie okoliczności istniejących przed wydaniem decyzji" obok "przedłożenia nowych dowodów" stanowi przesłankę ponownego ustalenia prawa do świadczeń emerytalno-rentowych lub ich wysokości, przy czym kontekst przepisu art.114 ust.1 ustawy emerytalnej nie stwarza podstaw do ograniczenia znaczenia występującego w nim zwrotu "okoliczności" wyłącznie do "okoliczności faktycznych". Pojęcie "okoliczności" ma szeroki zakres znaczeniowy, obejmując nim ogół wymagań formalnych i materialnoprawnych związanych z ustalaniem decyzją rentową prawa do świadczeń emerytalno-rentowych (zob. wyrok Sadu Najwyższego z dnia 26 lipca 2013r., III UK 145/12, LEX nr 1408199). Mechanizm przewidziany w tym przepisie ma doprowadzić do zgodności z prawem wysokości renty lub emerytury w sytuacji, kiedy błąd popełni organ rentowy, błąd popełni ubezpieczony, a nawet w sytuacji, kiedy nie popełniono błędu, a ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Funkcją art. 114 ustawy o emeryturach i rentach jest zmiana treści decyzji organu rentowego sprzecznych z ukształtowanymi z mocy prawa uprawnieniami osób ubezpieczonych.
(-) sędzia Grażyna Łazowska