Sąd Rejonowy w Toruniu
IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IV U 337/21
Data wyroku: 2021-08-24 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Maria Szymańska
Słowa kluczowe: Zasiłek pogrzebowy, Zasiłek
Podstawa prawna: art. 82 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych
Teza: zasiłek pogrzebowy

Sygn. akt IV U 337/21 upr

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 sierpnia 2021 r.
Sąd Rejonowy IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu
w składzie: Przewodniczący: Sędzia Maria Szymańska
po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2021 r.
na posiedzeniu niejawnym
sprawyK. C.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wT.
o zasiłek pogrzebowy
w związku z odwołaniem od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.
z dnia 28 maja 2021 r. znak(...)- (...)
zmienia decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.z dnia 28 maja 2021 r., znak(...)- (...), w ten sposób, że stwierdza, żeK. C.nie jest zobowiązany do zwrotu zasiłku pogrzebowego po zmarłym(...)r.W. K.w kwocie 4 000 zł (cztery tysiące złotych) wraz z odsetkami.
Sygn. akt IV U 337/21

UZASADNIENIE
K. C.wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.z dnia 28 maja 2021 r., znak(...)- (...), w przedmiocie ustalenia, iż wypłacony odwołującemu zasiłek pogrzebowy po zmarłym w dniu(...)r.W. K.jest świadczeniem nienależnym i zobowiązał odwołującego do jego zwrotu.K. C.wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu wskazał, że w dniu 12 stycznia 2021 r. bratW. J.K.złożył w organie rentowym wniosek o wypłatę zasiłku pogrzebowego w związku z pokryciem kosztów pogrzebu zmarłego. We wniosku upoważniłK. C., prowadzącego działalność gospodarczą podfirmą Zakład (...), do odbioru zasiłku pogrzebowego.J. K. (1)zmarł w dniu(...)r. i na tej podstawie organ rentowy domaga się zwrotu wypłaconego w dniu 9 lutego 2021 r. zasiłku pogrzebowego argumentując żądanie wygaśnięciem pełnomocnictwa. W ocenie odwołującego nie można kwalifikować czynności dokonanej przezJ. K. (1)za życia jako nieskutecznej ze względu na normęart. 103 k.c.J. K. (1)posiadając pełną zdolność do czynności prawnych upoważnił odwołującego w dniu 12 stycznia 2021 r. do odbioru zasiłku pogrzebowego i to data złożenia przedmiotowego oświadczenia jest istotna w niniejszej sprawie. Również spadkobiercyJ. K. (1)nie odwołali złożonego oświadczenia.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie. Potwierdził, że skarżoną decyzją z dnia 28 maja 2021 r. zobowiązał odwołującego do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pogrzebowego po zmarłym w dniu(...)r.W. K.w kwocie 4 000 zł, którym został wypłacony w dniu 9 lutego 2021 r. zgodnie z upoważnieniem udzielonym przezJ. K. (1).J. K. (1)zmarł w dniu(...)r., a zgodnie zart. 101 § 2 k.c.pełnomocnictwo wygasa ze śmiercią mocodawcy. Odwołujący, będący podmiotem zawodowo trudniącym się organizowaniem pochówku i czerpiącym z tej działalności zyski, nie jest w świetleart. 78 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychuprawnionym do domagania się zwrotu kosztów w formie zasiłku pogrzebowego sprawiające pogrzeb i ponoszące jego koszty. Stąd wypłacone świadczenie jest świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi.

Sąd ustalił, co następuje:
W. K.,ur. (...), od 20 grudnia 1996 r. pobierał rentę rodziną.W. K.zmarł w dniu(...)r.
(dowód : zaświadczenie k. 1 akt rentowych, odpis skrócony aktu zgonu k. 7 akt rentowych)
K. C.prowadzi działalność gospodarczą podfirmą Zakład (...)z siedzibą wG.. Odwołujący wykonał usługę pogrzebową zmarłegoW. K..
(okoliczność bezsporna, a nadto dowód wniosek z załącznikami k. 2-12 akt rentowych)
J. K. (2), bratW. K., wnioskiem złożonym w dniu 12 stycznia 2021 r. wystąpił do organu rentowego o zasiłek pogrzebowy po zmarłymW. K.. Do wniosku załączono upoważnienie z dnia 8 stycznia 2021 r., w którymJ. K. (2)upoważniłK. C.przedstawicielaZakładu (...)wG.do przedłożenia wniosku wraz z kompletem dokumentów oraz wniósł o przekazanie zasiłku pogrzebowego na wskazane konto zakładu pogrzebowego. Do wniosku załączono również szereg dokumentów na okoliczność kosztów usługi pogrzebowej.
(dowód : wniosek z załącznikami k. 2-12 akt rentowych)
W dniu 9 lutego 2021 r. organ rentowy wypłacił zasiłek pogrzebowy w wysokości 4 000 zł, zgodnie z upoważnieniemJ. K. (1), na rachunek bankowyZakładu (...).
(okoliczność bezsporna)
J. K. (2)zmarł w dniu(...)r.
(okoliczność bezsporna)
Skarżoną decyzją z dnia 28 maja 2021 r., znak(...)- (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.na podstawieart. 78 ust. 1-2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2020 r., poz. 53) orazart. 84 ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 4, ust. 11 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. z 2020 r., poz 423) zobowiązałK. C.Zakład (...)do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pogrzebowego z funduszu rentowego po zmarłym(...)r.W. K.w kwocie 4 000 zł oraz wskazał, że przedmiotową kwotę wraz z odsetkami należy zwrócić na podany rachunek bankowy w terminie miesiąca od doręczenia decyzji.
(okoliczność bezsporna, a nadto dowód : decyzja k. 13-14 akt rentowych)

Sąd zważył, co następuje:
Powyższy stan faktyczny był w przeważającej mierze bezsporny i został ustalony na podstawie zgodnych oświadczeń stron oraz dokumentów zawartych w załączonych aktach rentowych, które zostały uznane przez Sąd za wiarygodne i miarodajne dla ustalenia istotnych okoliczności faktycznych.
Bezspornym było mianowicie, iż odwołujący, na mocy dyspozycji zawartej we wniosku o zasiłek pogrzebowy z dnia 12 stycznia 2021 r. przezJ. K. (2), otrzymał od organu rentowego kwotę 4 000 zł tytułem zasiłku pogrzebowego po zmarłymW. K.. Wypłata świadczenia nastąpiła 9 lutego 2021 r. Organ rentowy domagał się zwrotu wypłaconego świadczenia, które w ocenie organu rentowego było świadczeniem nienależnym albowiemJ. K. (2)zmarł przed dokonaniem wypłaty, a tym samym wygasło udzielone przez niego pełnomocnictwo, zaś odwołujący nie dysponował własnym prawem do otrzymania wypłaconego zasiłku.
Stanowisko organu rentowego jest błędne, co skutkowało zmianą zaskarżonej decyzji.
Prawo do zasiłku pogrzebowego regulują przepisyart. 77-81 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2020 r., poz. 53), dalej „ustawa emerytalna”. Zgodnie z art. 77 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej zasiłek pogrzebowy przysługuje w razie śmierci osoby pobierającej emeryturę lub rentę. Przepisy art. 78 i art. 79 ustawy emerytalnej wymieniają z kolei katalog podmiotów uprawnionych do otrzymania zasiłku pogrzebowego. Zgodnie z podstawową zasadą zasiłek pogrzebowy przysługuje osobie, która pokryła koszty pogrzebu (art. 78 ust. 1). Zasiłek pogrzebowy przysługuje również pracodawcy, domowi pomocy społecznej, gminie, powiatowi, osobie prawnej kościoła lub związku wyznaniowego, jeżeli pokryły koszty pogrzebu (art. 78 ust. 2). Zgodnie zaś z art. 79 ust. 1 ustawy emerytalnej w razie poniesienia kosztów pogrzebu przez inną osobę niż wymieniona wart. 77 ust. 1 pkt 4, pracodawcę, dom pomocy społecznej, gminę, powiat, osobę prawną kościoła lub związku wyznaniowego, zasiłek pogrzebowy przysługuje w wysokości udokumentowanych kosztów pogrzebu, nie wyższej jednak niż określona wart. 80. Zasiłek pogrzebowy przysługuje w kwocie 4 000 zł (art. 80).
Nie ulegało wątpliwości prawo do zasiłku pogrzebowego po zmarłymW. K., który pobierał świadczenie rentowe. Również ubiegający się o przyznanie zasiłku bratJ. K. (2)był osobą do tego upoważnioną, o czym świadczy fakt przyznania zasiłku pogrzebowego. Wbrew uwagom organu rentowego odwołującyK. C.ani na etapie złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pogrzebowego ani na etapie obecnym nie rości sobie własnego prawa do przedmiotowego świadczenia w oparciu o powołane przepisy ustawy emerytalnej, a jedynie w oparciu o upoważnienie do jego wypłaty udzielone przez uprawnionegoJ. K. (2)– upoważnienie z dnia 8 stycznia 2021 r., złożone wraz z wnioskiem z dnia 12 stycznia 2021 r. W świetle czynności podejmowanych przez organ rentowy w toku postępowania o przyznanie zasiłku pogrzebowego należało przyjąć, iż upoważnienie to zostało uznane za formalnie i faktycznie prawidłowe, co skutkowało wypłatą zasiłku pogrzebowego zgodnie z jego treścią na rachunek bankowy zakładu pogrzebowego prowadzonego przez odwołującego.
Stanowisko organu rentowego, iż wobec śmierciJ. K. (2)przed wypłatą świadczenia, przekształca się ono w świadczenie nienależne w rozumieniuart. 84 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. z 2020 r., poz 423; dalej „ustawa systemowa”) jest nieprawidłowe.
Na wstępie zwrócić należało uwagę na sprzeczność sentencji decyzji z treścią uzasadnienia w tym zakresie. W sentencji decyzji organ rentowy powołał art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej, zgodnie z którym za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia. Z kolei w uzasadnieniu decyzji przytoczono art. 84 ust. 2 pkt 1 ustawy systemowej, w której za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
Żaden z powyższych przepisów nie miał zastosowania w niniejszej sprawie. Po pierwsze organ rentowy nie wykazał, żeK. C.był pouczony o braku prawa do odebrania zasiłku pogrzebowego; w załączonych aktach rentowych brak jest decyzji przyznającej prawo do zasiłku pogrzebowego bądź jakiekolwiek dokumentu pozwalającego na ustalenie czy wraz z wypłatą świadczenia organ rentowy skierował do odwołującego decyzję lub pismo zawierające pouczenie i jakiej treści. Po drugiej organ rentowy w żaden sposób nie wskazał, a tym bardziej nie wykazał kiedy i w jaki sposóbK. C.złożył nieprawdziwe zeznania lub fałszywe dowodu i jakie bądź w jakikolwiek sposób wprowadził organ rentowy świadomie w błąd. Przypomnieć należy, iż wniosek o przyznanie zasiłku pogrzebowego został złożony w dniu 12 stycznia 2021 r. przez uprawnionegoJ. K. (2), wniosek zgodnie z upoważnieniem złożyłK. C.. Odwołujący nie składał własnego wniosku, dokumentów, zeznań czy oświadczeń. Co więcej, z dużą dozą prawdopodobieństwa należało przyjąć, iżK. C.nie miał wiedzy o śmierciJ. K. (2), z którym był związany jedynie okolicznościową relacją zawodową – wykonaniem usługi pogrzebowej. W ocenie Sądu nie można odwołującemu postawić zarzutu, iż świadomie nie poinformował organu rentowego o śmierci osoby, która upoważniła go do odebrania zasiłku pogrzebowego za wykonaną usługę pochówku, pomijając nawet w tym miejscu, że nie miał takiego obowiązku (nie został on wykazany przez organ rentowy). Organ rentowy pomija, że to on był wykonawcą upoważnienia udzielonego przezJ. K. (2)i miał możliwość jego weryfikacji, w tym w kontekście aktualności.
Niemniej, w ocenie Sądu, rację należy przyznać odwołującego, iż śmierćJ. K. (2)nie miała wpływu na uprawnienie odwołującego. Przepisart. 101 § 2 k.c.nie ma zastosowania. Zwrócić należało uwagę, iż odwołujący nie legitymował się pełnomocnictwem udzielonym przezJ. K. (2), a upoważnieniem do złożenia dokumentów – wniosku o zasiłek pogrzebowy, w którymJ. K. (2)zawarł oświadczenie o sposobie wypłaty świadczenia na rzecz odwołującego. Upoważnienie to, jak wskazano powyżej, było formalnie i faktycznie prawidłowe i skuteczne, nie zostało też odwołane. Okoliczność, iż realizacja upoważnienia przed organ rentowy miała miejsce po śmierciJ. K. (2)pozostaje bez wpływu na jego prawidłowość, ocenianą w dacie złożenia, oraz wynikające z niego uprawnienie odwołującego do odebrania świadczenia (zasiłku pogrzebowego).
Wypłacone w ten sposób świadczenie nie jest świadczeniem nienależnym wobec nie spełnienia żadnej z przesłanek art. 84 ust. 2 ustawy systemowej, a tym samym odwołujący nie jest zobligowany do jego zwrotu na podstawie art. 84 ust. 1 ustawy systemowej. W konsekwencji Sąd zmienił decyzję w trybieart. 47714§ 2 k.p.c.stwierdzając, żeK. C.nie jest obowiązany do zwrotu zasiłku pogrzebowego po zmarłym w dniu(...)r.W. K.w kwocie 4000 zł wraz z odsetkami.