Sąd Okręgowy w Krakowie
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 2013/20
Data wyroku: 2021-03-01 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Jarosław Tyrpa, Barbara Kursa, Lucyna Rajchel

Sygn. akt II Ca 2013/20

POSTANOWIENIE
Dnia 1 marca 2021 roku
Sąd Okręgowy w Krakowie Wydział II Cywilny – Odwoławczy
w następującym składzie:
Przewodniczący: SSO Jarosław Tyrpa
Sędziowie:  SO Lucyna Rajchel
SO  Barbara Kursa
po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2021 roku w Krakowie
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z wnioskuK. J.
przy uczestnictwieD. J.,(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąspółki komandytowej wK.
o założenie księgi wieczystej i wpis odrębnej własności lokalu
na skutek apelacji uczestników(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąspółki komandytowej wK.
od wpisu Sądu Rejonowego dla Krakowa - Podgórza w Krakowie z dnia 19 sierpnia 2020 roku, DZ.KW(...)
postanawia:

1
zmienić zaskarżony wpis i wniosek oddalić;

2
umorzyć postępowanie wywołane wniesieniem apelacji(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąspółki komandytowej wK.;

3
zasądzić od wnioskodawcy na rzecz uczestniczkiD. J.kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego, a w pozostałym zakresie stwierdzić, że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty postępowania odwoławczego związane ze swoim udziałem w sprawie.

SSO Lucyna Rajchel   SSO Jarosław Tyrpa   SSO Barbara Kursa

UZASADNIENIE
Postanowienia z dnia 1 marca 2021 roku
Zaskarżonym wpisem Sąd Rejonowy dla Krakowa Podgórza w Krakowie założył księgę wieczystą i dokonał wpisu lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość o numerze 2 znajdującego w budynku położonym wK.przyul. (...), składającego się kuchni, łazienki, dwóch pokoi o powierzchni 47, 16 m2, z własnością którego zwiany jest udział wynoszący(...)części w nieruchomości wspólnej, objętejksięgą wieczystą (...), wpisując w dziale II jako właścicielaK. J.. Jednocześnie – wobec odłączenialokalu numer (...)zksięgi wieczystej (...)– Sąd Rejonowy przeniósł wpis ograniczonegoprawa rzeczowegotj. prawa dożywotniego, bezpłatnego użytkowania na udzialeD.iK.małżonkówJ., polegającego na prawie korzystania z jednego frontowego dużego pokoju od strony północno-zachodniej oraz współkorzystaniu z łazienki, przedpokoju i kuchni wlokalu mieszkalnym numer (...)położonym na I piętrze budynku nadziałce numer (...)na rzeczZ. H..
Podstawę wpisu stanowiły następujące dokumenty: wyrok Sądu Rejonowego dla Krakowa – Krowodrzy w Krakowie z dnia 29 października 209 roku, sygn. akt III RC 190/09/K ustanawiający z dniem 22 października 2009 roku rozdzielność majątkową małżonkówK. J.iD. J.; Wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 26 stycznia 2010 roku, sygn. akt XI !Ca 5/10 oddalający apelację od powyższego wyroku; postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa – Krowodrzy w Krakowie z dnia 5 lutego 2018 roku, sygn. akt I Ns 1615/11/K umarzające postępowanie w sprawie o podział majątku wspólnegoK. J.iD. J.wraz z ugodą z dnia 5 lutego 2018 roku w sprawie o podział majątku wspólnego, w którejK. J.iD.J.ustanowili w budynku posadowionym nadziałce (...)odrębną własność czterech lokali, w tymlokalu mieszkalnego numer (...), którego dotyczył wniosek w niniejszej sprawie oraz opinia biegłego sądowego z zakresu budownictwa lądowego mgr. Inż.R. B., sporządzona w sprawie I Ns 1615/11/K.
Apelację od powyższego wpisu złożyła uczestniczkaD. J., zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenieart. 132 k.p.c.,133 k.p.c., art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności iustawę o własności lokali. Wskazała, że naruszono jej prawo do rzetelności, jawności oraz uczestnictwa w postępowaniu w związku z niedoręczeniem jej odpisu wniosku o wyodrębnienie lokali i wpisu prawa własności. Zarzuciła, że wyodrębnione pomieszczenia nie są samodzielnymi lokalami w rozumieniu prawa, nie posiadają odrębnych mediów, mogących zaspokoić potrzeby mieszkaniowe, co narusza dobra osobiste współwłaścicieli nieruchomości. Wskazała, że wpisy w zakresie liczby czterech kondygnacji nie są zgodne ze stanem faktycznym, co poświadcza opinia biegłego wydana w sprawie I Ns 1615/11/K. Nie są zgodne ze stanem prawnym również wpisy w podrubrykach: orzeczenie sądu.
Apelację od powyższego wpisu złożyła również(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółka Komandytowa wK., zaskarżając je w zakresie wpisu w dziale IIIksięgi wieczystej o numerze (...)ograniczonegoprawa rzeczowegona rzeczZ. H.. Zarzuciła naruszenieart. 253 § 2 k.c.poprzez dokonanie, w odniesieniu do wyodrębnionej nieruchomości, wpisu w dziale III tej księgi wieczystej ograniczonegoprawa rzeczowegona rzeczZ. H., podczas gdy wykonywanie użytkowania ograniczone jest dolokalu numer (...)położonego na I piętrze budynku nadziałce numer (...), która to część budynku nie pokrywa się zlokalem numer (...)zlokalizowanym na parterze przedmiotowego budynku, a nadtolokal numer (...)stanowi obecnie odrębną nieruchomość.  W oparciu o powyższe wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uchylenie wpisu w zaskarżonej części oraz zasądzenia kosztów postępowania odwoławczego.
(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółka Komandytowa wK.powołała się na nabycie własności nieruchomości objętejksięgą wieczystą (...).
(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółka Komandytowa wK.wniosła o oddalenie apelacjiD. J..
D. J.wniosła o oddalenie apelacji(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółka Komandytowa wK..
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
1. Apelacja uczestniczkiD. J.zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek większość podniesionych w niej zarzutów była nieuzasadniona.
Za nieuzasadnione Sąd Okręgowy uznał zarzuty naruszeniaart. 132 k.p.c.,art. 133 k.p.c.i naruszenia art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i podstawowych Wolności.
Zgodnie zart. 514 § 1k.p.c.w postępowaniu nieprocesowym rozprawa odbywa się tylko w wypadkach wskazanych w ustawie, ale wart. 608k.p.c.zasada ta została odwrócona przez stwierdzenie, że sprawy z zakresuprawa rzeczowegorozpoznawane są na rozprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim przepisem szczególnym jestart. 6261§ 1k.p.c.Oznacza to, że w postępowaniu wieczystoksięgowym zasadą jest rozpoznawanie spraw na posiedzeniu niejawnym. Zasada ta – co wyjaśniono również w orzecznictwie - obowiązuje także w postępowaniu apelacyjnym (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2002 r.,III CZP 3/02, OSNC 2002, nr 12, poz. 145). Stanowisko to zostało w pełni zaaprobowane również w literaturze (zob. W. Gługiewicz, Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2002 r., III CZP 3/02, "Przegląd Sądowy" z. 5/2003, s. 171).
Powyższe uregulowanie uznane zostało również za zgodne zKonstytucjąwyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 lipca 2007 r., SK 1/06, (OTK-A 2007/7/73). Jak wyjaśniono w uzasadnieniu tego wyroku postępowanie w sprawach o wpis oparte zostało na dokumentach odzwierciedlających stan prawny nieruchomości, a sąd wieczystoksięgowy nie bada, czy określony w nich stan prawny jest zgodny ze stanem rzeczywistym, ani stanu takiego nie ustala. Nie rozstrzyga również sporów o prawo. Charakter sprawy o wpis, którego celem jest ujawnienie prawa, pozwala na uznanie, że rozpatrywanie spraw na posiedzeniu niejawnym, również w postępowaniu apelacyjnym, służy szybkości i sprawności postępowania wieczystoksięgowego, mającego na celu zapewnienie bezpieczeństwa obrotu i ochrony praw osób trzecich, mogących powołać się na domniemanie wyrażone wart. 3ustawy o księgach wieczystych i hipotecei rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych.
Zgodnie zart. 61010§ 1 i 2 k.p.c.o dokonanym wpisie sąd zawiadamia uczestników postępowania. Nie zawiadamia się uczestnika, który na piśmie zrzekł się zawiadomienia. Zawiadomienie zawiera istotną treść wpisu. Jak wynika z tego przepisu uczestnicy postępowania wieczystoksięgowego są przez sąd zawiadamiani zarówno o wpisie, jak i o jego treści, zatem o wszelkich danych określających, jaki wpis został dokonany i na jakiej podstawie. Zawiadomienie pełni tym samym funkcję informacyjną o treści orzeczenia oraz o jego podstawowych, istotnych motywach. Uczestnicy postępowania mogą w apelacji przedstawić sądowi swoje racje, a sąd odwoławczy ma możliwość merytorycznego rozpoznania środka odwoławczego, co zresztą realizuje się w niniejszej sprawie na skutek apelacji uczestniczki.
Wbrew zarzutom skarżącej rozpoznanie w postępowaniu wieczystoksięgowym sprawy na posiedzeniu niejawnym nie narusza również prawa do sądu gwarantowanego przez art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. W orzecznictwie Trybunału Praw Człowieka wskazuje się, że zasada jawnej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i jawna rozprawa nie musi się odbyć, a decydujące w tej kwestii są okoliczności sprawy. Wskazano, że charakter okoliczności, które mogą uzasadniać odstąpienie od przeprowadzenia ustnej rozprawy, zasadniczo sprowadza się do charakteru kwestii, które właściwy sąd krajowy musi rozstrzygnąć, a nie częstotliwości występowania takich sytuacji. Nie oznacza to, że odmowa przeprowadzenia ustnej rozprawy może być uzasadniona jedynie w rzadkich przypadkach. Trybunał uznawał istnienie wyjątkowych okoliczności w sprawach, w których postępowanie dotyczyło wyłącznie kwestii prawnych lub wysoce technicznych. Rozprawa może również nie być konieczna wówczas, gdy nie pojawiają się kwestie faktyczne lub prawne, które nie mogą zostać odpowiednio rozstrzygnięte na podstawie akt sprawy lub pisemnych oświadczeń stron (por. wyrok w sprawie MADAUS v. NIEMCY, 44164/14)
Rejestrowy charakter postępowania wieczystoksięgowego, w którym sąd ogranicza się do badania dokumentów i treści księgi wieczystej, i nie rozstrzyga sporów o prawo, przemawia za dopuszczalnością rozpoznawania tego typu spraw na posiedzeniu niejawnym także na gruncie art. 6 Konwencji, z zapewnieniem stronie możliwości przedstawienia swojego stanowiska w środku odwoławczym.
Biorąc powyższe pod rozwagę nie sposób podzielić zarzutów skarżącej co do naruszenia przepisów postępowania, w tym przepisów gwarantujących stronie prawo do sądu.
2. Za zasadny natomiast uznać należy zarzut, w którym uczestniczka kwestionuje brak spełnienia wymogu samodzielnego lokalu, a ściślej rzecz ujmując chodzi o brak dołączenia do wniosku dokumentu, z którego wynika, żelokal numer (...)jest lokalem samodzielnym. Okoliczność ta stanowi pierwszą przeszkodę do dokonania wpisu.
Zgodnie zart. 6268§ 1 k.p.c.wpis dokonywany jest jedynie na wniosek i w jego granicach, chyba żeprzepisszczególny przewiduje dokonanie wpisu z urzędu. Rozpoznając wniosek o wpis, sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej (§ 2). Zgodnie zart. 31 ustawy o księgach wieczystych i hipotecewpis może być dokonany na podstawie dokumentu z podpisem notarialnie poświadczonym, jeżeli przepisy szczególne nie przewidują innej formy dokumentu.
Poza wszelkim sporem pozostaje to, że podstawę wpisu w księdze wieczystej stanowić może ugoda sądowa w sprawie o podział majątku wspólnego. Wnioskodawca dołączył do wniosku odpis takiej ugody, wraz z postanowieniem o umorzeniu postępowania. Jednakże, jak wynika z treści ugody, integralną jej częścią jest opinia biegłego sądowegoR. B.z dnia 11 stycznia 2016 roku, która nie została złożona w formie integralnego dokumentu połączonego z ugodą, odpowiednio poświadczonego, a jedynie jako odrębnie funkcjonujący dokument (k. 12 – 21), będący prawdopodobnie egzemplarzem ugody złożonym przez biegłego w sprawie o podział majątku i doręczonym wnioskodawcy w toku postępowania działowego. Jest to pierwsza okoliczność, która uniemożliwia dokonanie wpisu, bowiem dokument, który ma stanowić podstawę wpisu nie został złożony w formie integralnej z ugodą i nie został poświadczony za zgodność przez sąd. Tym samym funkcjonuje on jako dokument prywatny.
3. Z treści opinii złożonej przez wnioskodawcę, która stanowić ma podstawę wpisu w księdze wieczystej, wynika, że jeden z lokali (konkretnielokal numer (...), dla którego ma zostać założona księga wieczysta) nie jest samodzielny, skoro konieczna jest robota adaptacyjna dla uczynienia zadość przesłance samodzielności lokali w postaci wykonania samodzielnej instancyjni ogrzewanialokalu numer (...)na parterze. Nie jest przy tym rolą sądu w postępowaniu wieczystoksięgowym samodzielne rozstrzyganie, czy praca adaptacyjna, o której mowa w opinii biegłego jest konieczna dla zadośćuczynienia przesłance samodzielności lokalu. Wykracza to bowiem poza kognicję sądu wieczystoksięgowego, która została istotnie ograniczona. Jednocześnie nie został złożony dokument w postaci zaświadczenia starosty, o którym mowa wart. 3 ust. 3 ustawy o własności lokali. Inaczej mówiąc do wniosku o wpis nie został dołączony dokument sporządzony we właściwej formie, w oparciu o który byłoby możliwe stwierdzenie, że ustanowiony lokal jest lokalem samodzielnych w rozumieniuustawy o własności lokali. Nie dołączono bowiem zaświadczenia starosty a jednocześnie opinia, do której odwołuje się ugoda nie stwierdza, że wydzielony lokal jest lokalem samodzielnym, pomijając już kwestię, że nie funkcjonuje ona w formie dokumentu integralnie połączonego z ugodą.
Nie jest przy tym wystarczającym to, że po zawarciu ugody zostało wydane postanowienie o umorzeniu postępowania. W orzecznictwie i piśmiennictwie utrwalony jest pogląd, że zawarcie ugody sądowej jest aktem prawnym, w którym zazębiają się składniki materialno-prawny i procesowy. Ugoda jest czynnością procesową uprawnionych podmiotów, dokonaną w formie przewidzianej prawem procesowym, które wiąże z tą czynnością zamierzony skutek w postaci wyłączenia dalszego postępowania sądowego co do istoty sprawy. Równocześnie zawarte przed sądem porozumienie co do istniejącego między stronami stosunku prawnego ma charakter zgodnego oświadczenia woli, a więc czynności prawnej zmierzającej do wywołania skutków w dziedzinie prawa materialnego (uchwałaPełnego Składa Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 XII 1969 r., III PZP 43/69, OSNCP 1970, nr 3, poz. 40). Nie korzysta ono z waloru prawomocności materialnej, gdyż nie jest orzeczeniem sądu rozstrzygającym sprawę co do istoty (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 28 września 1937 r., C.I. 2648/36, Zb. Orz. 1938, nr 7, poz. 322). Nie wyklucza się również możliwości podważenia ugody sądowej w osobnym procesie, wszczętym po uprawomocnieniu się postanowienie o umorzeniu postępowania zakończonego taką ugodą (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 września 1991 roku, niepublik.).
Powyższe oznacza, że samo dołączenie ugody i postanowienia o umorzeniu postępowania, które nie jest postanowieniem o podziale majątku (orzeczeniem co do istoty sprawy) ale orzeczeniem formalnym nie oznacza, że został złożony dokument, w oparciu o który sąd w postępowaniu wieczystoksięgowym byłby uprawniony do wpisu odrębnej własności lokalu. Ani sama treść ugody (do której nie dołączono zaświadczenia o samodzielności lokali ewentualnie stanowiącej załącznik do tej ugody opinii biegłego wydanej w sprawie, w której ugoda została zawarta, wskazującej na spełnienie warunku samodzielności lokalu, odpowiednio poświadczonej za zgodność i zintegrowanej z ugodą) ani treść postanowienia o umorzeniu postępowania nie stanowią dokumentu, z którego wynika spełnienie warunku samodzielności lokali, co z kolei umożliwia założenie księgi wieczystej.
4. Trzecią przeszkodą, która uniemożliwia dokonanie wpisu w niniejszej sprawie jest fakt, że wniosek zawiera jedynie żądanie założenia nieruchomości lokalowej, która ma zostać odłączona/wyodrębniona zksięgi wieczystej (...), prowadzonej dladziałki numer (...)i nie zawiera żądania połączenia nieruchomości stanowiącychdziałki (...), objętychksięgą wieczystą (...), które w świetle postanowień ugody (punkt II) mają – łącznie zdziałką (...)– stanowić nieruchomość wspólną.
Zgodnie zart. 3 ust. 1 ustawy o własności lokaliw razie wyodrębnienia własności lokali właścicielowi lokalu przysługuje udział w nieruchomości wspólnej jako prawo związane z własnością lokali. Zgodnie zust. 2tego artykułu nieruchomość wspólną stanowi grunt oraz części budynku i urządzenia, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli lokali. Z koleiart. 3 ust. 3stanowi, że udział właściciela lokalu wyodrębnionego w nieruchomości wspólnej odpowiada stosunkowi powierzchni użytkowej lokalu wraz z powierzchnią pomieszczeń przynależnych do łącznej powierzchni użytkowej wszystkich lokali wraz z pomieszczeniami do nich przynależnymi.
Jeżeli - w świetle postanowień ugody - nieruchomość wspólną stanowić mają obokdziałki nr (...), na której posadowiony został budynek, takżedziałki (...)objęte inną księgą wieczystą, to wpis lokalu wymaga także wniosku o połączenie obu tych nieruchomości (art. 21 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Brak takiego wniosku stanowi materialnoprawną przeszkodę do dokonania wpisu (por. w tym względzie uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 1996 roku, III CZP 37/96, OSNC 1996/9/166).
5. Z tych też przyczyn apelacja uczestniczkiD. J.była uzasadniona i skutkowała uchyleniem zaskarżonego wpisu i oddaleniem wniosku na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
6. Zasadność apelacji uczestniczkiD. J., kwestionująca zasadność wpisu wyodrębnionego lokalu, spowodowała zbędność orzekania w przedmiocie apelacji(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółki komandytowej wK., co skutkować musiało umorzeniem postępowania apelacyjnego w tym przedmiocie na podstawieart. 355 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
Rozpoznanie apelacji tego uczestnika miałoby bowiem sens tylko wówczas, gdyby doszło do wpisu odrębnej własności lokalu.
7. O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawieart. 520 § 3 k.p.c., zasądzając na rzeczD. J.od wnioskodawcy kwotę 100 zł tytułem opłaty od wniosku. W pozostałym zakresie zastosowanie miałart. 520 § 1 k.p.c.