Sąd Apelacyjny w Poznaniu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 314/20
Data wyroku: 2021-01-05 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Marta Sawińska, Wiesława Stachowiak
Słowa kluczowe: Emerytura górnicza
Podstawa prawna: art.50 a. 50 c ust.1 pkt 4, art.50 d ust.1 ustawy z 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. aktIII AUa 314/20

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 5 stycznia 2021 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Marta Sawińska
Sędziowie: Wiesława Stachowiak
Małgorzata Aleksandrowicz
Protokolant: Alicja Karkut
po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2021 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym
sprawyD. W.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wP.
o emeryturę górniczą
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wP.
od wyroku Sądu Okręgowego w Koninie
z dnia 22 stycznia 2020 r. sygn. akt III U 1099/19

1
zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I i oddala odwołanie;

2
zmienia zaskarżony wyrok w punkcie II i zasądza odD. W.na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wP.kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;

3
zasądza odD. W.na rzecz Zakładu |Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wP.kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.

Małgorzata Aleksandrowicz

Marta Sawińska

Wiesława Stachowiak

UZASADNIENIE

    Decyzjąz 10.09.2019r., znak:(...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wP.Inspektorat wK.odmówiłD. W.prawa do emerytury górniczej. Organ rentowy powołał się na przepisy art. 50a, art. 50c ust. 1 pkt 4, art. 50d ust. 1 oraz art. 115 ust. 1 ustawy z 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wskazując, że nie została spełniona konieczna przesłanka do przyznania prawa do emerytury jaką jest udokumentowanie wymaganych 25 lat pracy górniczej i równorzędnej z pracą górniczą. Organ rentowy podał, że przyjął za udowodnione 23 lata 2 miesięcy i 3 dni okresów pracy górniczej liczonej w wymiarze pojedynczym w okresie od 02.10.1995r. do 17.06.2019r.
Odwołanieod powyższej decyzji złożyłD. W.domagając się zmiany decyzji i przyznania jemu prawa do emerytury górniczej.
Wyrokiemz 22.01.2020r. sygn. akt III U 1099/19 Sąd Okręgowy w Koninie w pkt I wyroku zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał wnioskodawcyD. W.prawo do emerytury górniczej, poczynając od miesiąca w którym został złożony wniosek tj. od 01.07.2019 r., w pkt II wyroku zasądził od organu rentowego na rzecz odwołującego kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, a w pkt III wyroku nie stwierdził odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.
Powyższy wyrok zapadł w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:
D. W.urodził się (...)
W dniu 04.07.2019r. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o przyznanie prawa do emerytury górniczej. Do wniosku dołączył świadectwo wykonywania pracy górniczej i równorzędnej z pracą górniczą z 17.06.2019r. oraz wykaz dniówek półtorakrotnych za okres od sierpnia 1998r. do czerwca 2019r., a także zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu wraz z załącznikiem do RP-7.
Z powyższego świadectwa wynika, żeD. W.jest zatrudniony w(...)A.od 02.10.1995r. do nadal i w tym okresie stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę górniczą określoną w art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych na stanowiskach według rozporządzenia MPiPS z 23.12.1994r:

-

od 02.10.1995r. do 31.07.1998r. – operator przenośników taśmowych na odkrywce i jego pomocnik – zał. 2 pkt 13.

Ponadto w świadectwie tym pracodawca potwierdził, żeD. W.w tym okresie stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę górniczą określoną w art. 50d ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych na stanowiskach według rozporządzenia MPiPS z 23.12.1994r:

-

od 01.08.1998r. do nadal – operator koparek wielonaczyniowych i zwałowarek na odkrywce – zał. 3 cz. III pkt 5.

Ponadto pracodawca wyjaśnił, że świadectwo wykonywania pracy górniczej było sporządzone na podstawie akt osobowych, a praca górnicza nie była weryfikowana przez komisję weryfikacyjną.
W dniu 06.08.2019r. odwołujący złożył w ZUS wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym na dochody budżetu państwa.
W związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie świadczenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych wszczął postępowanie wyjaśniające z zakładem pracy. Organ rentowy zwrócił się do pracodawcy o wyjaśnienie rozbieżności dotyczących tego, iż w świadectwie wykonywania pracy górniczej i równorzędnej z pracą górniczą z 17.06.2019r. wskazano, że w okresie od 01.08.1998r. do nadal odwołujący zajmuje stanowisko operatora koparek wielonaczyniowych i zwałowarek na odkrywce według zał. 3 cz. III pkt 5, natomiast z dokumentów dołączonych do ustalenia kapitału początkowego oraz wniosku o emeryturę wynika, że odwołujący w tym okresie zajmuje stanowisko operatora zwałowarki na odkrywce. Ponadto ZUS zwrócił się do pracodawcy o wskazanie miejsca wykonywania przez odwołującego pracy w przodku oraz rodzajów wykonywanych prac w okresie od 01.08.1998r. do nadal, a także o sprostowanie okresu przebywania odwołującego na zasiłku chorobowym.
Pismem z 12.08.2019r. pracodawca poinformował, że kwalifikuje stanowisko operatora zwałowarki jako operatora koparek wielonaczyniowych i zwałowarek na odkrywce według zał. 3 cz. III pkt 5 oraz wskazał prawidłowy okres przebywania przez odwołującego na zasiłku chorobowym.
Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ rentowy zaskarżoną decyzją z 10.09.2019r. odmówiłD. W.prawa do emerytury górniczej. Organ rentowy podał, że przyjął za udowodnione łącznie 23 lata 2 miesiące i 3 dni okresów pracy górniczej liczonej w wymiarze pojedynczym w okresie od 02.10.1995r. do 17.06.2019r., z wyłączeniem okresów zasiłków chorobowych.
Do ustalenia prawa do emerytury górniczej Zakład nie uznał jako pracy górniczej liczonej w wymiarze półtorakrotnym okresu pracy od 01.08.1998r. do 17.06.2019r.
Sąd Okręgowy ustalił, żeD. W.został zatrudniony w(...) S.A.wT.w dniu 02.10.1995r. na stanowisku operatora przenośników. Do jego obowiązków należało m.in. prowadzenie eksploatacji i obsługi przenośników, kontrolowanie na bieżąco stanu technicznego i pracy stacji napędowej obsługiwanego przenośnika i trasy w rejonie tej stacji oraz stacji zwrotnej i trasy przenośnika odbierającego, wymiana pojedynczych krążników i ich zestawów, regulowanie biegu taśmy, uczestniczenie w pracach przy przesuwaniu, przebudowie i remontach przenośnika.
W okresie od 16.02.1998r. do 03.05.1998r.D. W.uczęszczał na kurs operatorów maszyn podstawowych, który zakończył zdanym egzaminem. W dniu 17.07.1998r. Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego wP.wydał zaświadczenie o posiadaniu przez odwołującego kwalifikacji do zatrudnienia na stanowisku operatora zwałowarki ARsB 5000 w odkrywkowych zakładach górniczych. W związku z powyższym w dniu 01.08.1998r. odwołujący został przeniesiony na stanowisko operatora zwałowarki na odkrywce w Oddziale Zbierania Nadkładu i Wydobycia OdkrywkiW.(...). Odwołujący wchodził w skład załogi obsługującej maszynę. Nadkład był transportowany przenośnikami na zwałowarkę. Zadaniem odwołującego jako operatora zwałowarki było przyjęcie nadkładu i jego rozprowadzenie oraz kontrolowanie skarpy. Swoje obowiązki odwołujący wykonywał w przodku zwałowym, tj. w miejscu, gdzie zwałowarka sypie ziemię. Praca operatora zwałowarki polega na załączeniu maszyny i kontrolowaniu biegu i stanu taśmy oraz zegarów i kontrolek znajdujących się na maszynie. Do obowiązków odwołującego na tym stanowisku należało m.in. prowadzenie eksploatacji maszyny zgodnie z instrukcją, utrzymywanie złożonego poziomu roboczego, kontrolowanie skarp roboczych, kontrolowanie taśm, w szczególności zapobieganie uszkodzeniom przez kamienie i elementy metalowe.
W dniu 01.08.2011r.D. W.został przeniesiony do Oddziału Górniczego OdkrywkiA.(...)i nadal pracował na stanowisku operatora zwałowarki na odkrywce. Zakres wykonywanych przez niego obowiązków nie uległ zmianie.
Od dnia 01.01.2014r. odwołującemu powierzono dodatkowo pełnienie funkcji przodowego. Rodzaj i charakter jego pracy nie uległ zmianie, z tym że pracując jako przodowy odwołujący był odpowiedzialny za całą maszynę.
Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd I instancji wydał zaskarżony wyrok, w którym w pkt I wyroku zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał wnioskodawcyD. W.prawo do emerytury górniczej, poczynając od miesiąca w którym został złożony wniosek tj. od 01.07.2019r., w pkt II wyroku zasądził od organu rentowego na rzecz odwołującego kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd Okręgowy podał, że w przedmiotowej sprawie sporne było to czy odwołujący spełnił przesłanki do nabycia prawa do emerytury górniczej, w szczególności czy legitymuje się okresem pracy górniczej i równorzędnej z pracą górniczą wynoszącym co najmniej 25 lat, w tym co najmniej 15 lat pracy, o której mowa w art. 50c ust. 1.
Zaznaczył, że istota sporu nie dotyczyła kwalifikacji prac wykonywanych przez ubezpieczonego w(...)A.jako prac górniczych w rozumieniu art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, lecz sprowadza się do pytania o możliwość zaliczenia prac wykonywanych przez ubezpieczonego w okresie od 01.08.1998r. do 17.06.2019r. przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury w wymiarze półtorakrotnym jako prac wymienionych w art. 50d ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Następnie Sąd I instancji zacytował art. 50a ust. 1, art. 50c ust. 1 pkt 4, oraz art. 50d ust. 3 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
W dalszej części uzasadnienia Sąd I instancji podał, że w przedmiotowej sprawie nie było sporne, że wnioskodawcaz dniem (...) ukończył 50 lat, jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego i wnosi o przekazanie środków zgromadzonych w OFE na dochody budżetu państwa.
Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego Sąd I instancji stwierdził, że odwołujący mimo nazw stanowisk pracy wpisanych w angażach w okresie od 01.08.1998r. do 17.06.2019r. faktycznie wykonywał pracę górniczą i była to praca górnicza przodkowa. W ocenie Sądu Okręgowego przeprowadzone postępowanie potwierdziło dane zawarte w świadectwie pracy górniczej. Ubezpieczony w spornym okresie zatrudnienia, tj. od 01.08.1998r. do 17.06.2019r. zajmował się wyłącznie pracą na odkrywce bezpośrednio w przodku stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przy obsługiwaniu maszyny podstawowej – zwałowarki, jako operator tej maszyny. Do jego zadań należało przyjęcie i rozprowadzenie urobku, zwałowanie wyrobiska węglowego po wydobyciu węgla brunatnego, a następnie podsypanie przerobionego urobku i najechanie na nasypane zwałowisko W tym okresie odwołujący swoje obowiązki wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na maszynie podstawowej – zwałowarce. Pracował w przodku. W ocenie Sądu Okręgowego zebrany materiał dowodowy pozwala na uznanie, że praca ubezpieczonego w sporym okresie od 01.08.1998r. do 17.06.2019r., gdy był zatrudniony jako operator zwałowarki, spełniała kryteria pracy wymienionej w art. 50d ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W myśl tego przepisu pracą górniczą zaliczaną w wymiarze półtorakrotnym jest praca górnicza wykonywana w przodkach bezpośrednio przy urabianiu i ładowaniu urobku oraz przy innych pracach przodkowych, przy montażu, likwidacji i transporcie obudów, maszyn urabiających, ładujących i transportujących w przodkach oraz przy głębieniu szybów i robotach szybowych. Podkreślił, że użyte pojęcie inne prace w przodku należy wiązać z bezpośrednim i zasadniczym procesem produkcyjnym zakładu górniczego, polegającym na urobku i wydobywaniu kopalin. W ocenie Sądu I instancji zebrany materiał dowodowy pozwala na przyjęcie, że taką właśnie pracę wykonywał odwołujący w spornym okresie.
Sąd Okręgowy wskazał, że w piśmie z 25.11.2019r. ZUS dokonał wyliczenia hipotetycznego prawa do emerytury górniczej, zaliczając odwołującemu okresy pracy od 01.08.1998r. do 17.06.2019r. jako okres pracy górniczej w wymiarze półtorakrotnym. Zgodnie z tym pismem odwołujący udowodniłby wówczas łącznie 32 lata i 10 miesięcy i 25 dni pracy górniczej, a tym samym spełniłby warunek udowodnienia okresu pracy górniczej.
Wobec powyższego Sąd Okręgowy uznał, że odwołujący udowodnił okres wykonywania 25 lat pracy górniczej i równorzędnej w tym co najmniej 15 lat pracy górniczej o jakiej mowa w art. 50c ust.1, a tym samym spełnił wszystkie warunki o których mowa w art. 50c ust 2 ustawy.
W związku z tym, iż odwołujący spełnia wszystkie pozostałe warunki określone w art. 50a ustawy emerytalnej Sąd Okręgowy na podstawie art. 47714§ 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał wnioskodawcyD. W.prawo do emerytury górniczej, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek, tj. od dnia 01.07.2019r. (pkt I wyroku).
O kosztach zastępstwa procesowego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia z 22.10.2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (pkt II wyroku).
Jednocześnie Sąd Okręgowy podał, że skoro wyjaśnienie wszystkich wątpliwości umożliwiających podjęcie rozstrzygnięcia w sprawie nastąpiło na etapie postępowania przed Sądem Okręgowym, nie można było stwierdzić odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie istnienia okoliczności niezbędnej do wydania decyzji na podstawie art. 118 ust. 1a ustawy emerytalnej (pkt III wyroku).
Apelacjęod powyższego wyroku wywiódł organ rentowy zaskarżając go w całości i zarzucając mu:

1
błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że odwołującyD. W.w okresie od 01.08.1998 r. do 17.06.2019 r. wykonywał pracę górniczą w przodku, podczas gdy z ustaleń Sądu Okręgowego w Koninie wynika, że w tym okresie odwołujący wykonywał prace na zwałowarce, do której zadań należy zwałowanie nadkładu, a nie urabianie i ładowanie urobku, co miało wpływ na wynik postępowania poprzez przyznanie odwołującemu prawa do emerytury górniczej,

2
błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że praca odwołującego w okresie od 01.08.1998 r. do 17.06.2019 r. była pracą górniczą przodkową, o której mowa w art. 50d ust. 1 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, pomimo, że w tym czasie odwołujący nie wykonywał pracy w przodku, co miało wpływ na wynik postępowania poprzez przyznanie odwołującemu prawa do emerytury górniczej,

3
naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 50a ust. 1 w zw. z art. 50d ust.1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez ich zastosowanie w niniejszej sprawie i przyznanie odwołującemu prawa do emerytury górniczej.

Wskazując ww. zarzuty organ rentowy wniósł o:
- zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania w całości,
ewentualnie
- uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji,
- zasądzenie od odwołującego na rzecz pozwanego organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje.
W odpowiedzi na apelacjęodwołujący wniósł o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie od organu rentowego na jego rzecz kosztów procesu w tym kosztów postępowania według norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja organu rentowego jest zasadna, a jej uwzględnienie skutkuje zmianą zaskarżonego wyroku i oddaleniem odwołania.
Przypomnieć należy, że bezsporne w sprawie jest, że odwołujący ukończył 50 lat, a także że złożył wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na OFE na dochody budżetu Państwa. Z kolei przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie było rozstrzygnięcie, czy praca odwołującego w okresie od 01.08.1998 r. do 17.06.2019 r. była pracą górniczą półtorakrotną (tzw. pracą górniczą kwalifikowaną).
Organ rentowy przy ustalaniu prawa do emerytury górniczejnie uznałw wymiarze półtorakrotnym pracy wykonywanej w okresie od 01.08.1998 r. do 17.06.2019 r., wymienionej w załączniku nr 3 III pkt 5 rozporządzenia MPiPS z 23.12.1994 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanych w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty jako pracy, tj. na stanowisku operator koparek wielonaczyniowych i zwałowarek na odkrywce. Organ rentowy uznał, że w związku z faktem, że ww. stanowiska wymienione zostały w załączniku nr 2 do ww. rozporządzenia, okres tego zatrudnienia może być liczony jedynie w zakresie pojedynczym.
Na wstępie należy przytoczyć przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w sprawie. W myśl art. 50a ust. 1 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych górnicza emerytura przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki:
1) ukończył 55 lat życia;
2) ma okres pracy górniczej wynoszący łącznie z okresami pracy równorzędnej co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 10 lat pracy górniczej określonej w art. 50c ust. 1;
3) nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego albo złożyli wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.
Wiek emerytalny wymagany od pracowników: kobiet mających co najmniej 20 lat, a mężczyzn co najmniej 25 lat pracy górniczej i równorzędnej, w tym co najmniej 15 lat pracy górniczej, o której mowa w art. 50c ust. 1, wynosi 50 lat (ust. 2).
Zgodnie z treścią art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS za pracę górniczą uważa się zatrudnienie na odkrywce w kopalniach siarki i węgla brunatnego przy ręcznym lub zmechanizowanym urabianiu, ładowaniu oraz przewozie nadkładu i złoża, przy pomiarach w zakresie miernictwa górniczego oraz przy bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń wydobywczych, a także w kopalniach otworowych siarki oraz w przedsiębiorstwach i innych podmiotach wykonujących roboty górnicze dla kopalń siarki i węgla brunatnego, na stanowiskach określonych w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw gospodarki i ministrem właściwym do spraw Skarbu Państwa. Przepisy art. 50c ust. 1 i ust. 2 wskazanej ustawy precyzują, jakie zatrudnienie uznaje się za pracę górniczą, a jakie za pracę równorzędną z pracą górniczą.
Za pracę górniczą uważa się także w myśl art. 50c ust. l pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS zatrudnienie pod ziemią na stanowiskach dozoru ruchu oraz kierownictwa ruchu kopalń, przedsiębiorstw i innych podmiotów określonych w pkt 1-3, a także w kopalniach siarki i węgla brunatnego oraz w przedsiębiorstwach i innych podmiotach, o których mowa w pkt 4, na stanowiskach określonych w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw gospodarki, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw Skarbu Państwa i ministrem właściwym do spraw zabezpieczenia społecznego. Przepisy art. 50c ust. 1 i ust. 2 wskazanej ustawy precyzują, jakie zatrudnienie uznaje się za pracę górniczą, a jakie za pracę równorzędną z pracą górniczą.
Zgodnie z art. 50d ust. 1 ww. ustawy, przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury pracownikom zatrudnionym pod ziemią oraz w kopalniach siarki lub węgla brunatnego zalicza się wwymiarze półtorakrotnymnastępujące okresy pracy na obszarze Państwa Polskiego:
1)w przodkachbezpośrednio przy urabianiu i ładowaniu urobku oraz przy innych pracach przodkowych, przy montażu, likwidacji i transporcie obudów, maszyn urabiających, ładujących i transportujących w przodkach oraz przy głębieniu szybów i robotach szybowych;
2) w drużynach ratowniczych.
Zgodnie z ust. 3 tego przepisu minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw gospodarki i ministrem właściwym do spraw Skarbu Państwa, w drodze rozporządzenia, określa szczegółowo stanowiska pracy, na których zatrudnienie zalicza się w myśl ust. 1 i 2 w wymiarze półtorakrotnym.
Rozporządzenie, o którym mowa w art. 50c ustawy emerytalnej, to rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 23.12.1994 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty. Zachowało ono moc obowiązującą na podstawie art. 194 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie, w jakim przepisy rozporządzenia nie są sprzeczne z przepisami tej ustawy. Przywołane rozporządzenie w załączniku nr 3 dział III w pozycjach od 1 do 8 określa szczegółowo wykaz takich stanowisk w kopalniach węgla brunatnego, na których wykonywanie pracy pozwala na zaliczenie jej w wymiarze półtorakrotnym. Prace na odkrywce, opisane w załączniku nr 2 do rozporządzenia, stanowią natomiast pracę górniczą, która przewiduje określone przywileje dla osób ją wykonujących, ale w mniejszym zakresie, niż to wynika z załącznika nr 3.
Podkreślić należy, że przy ocenie, czy ubezpieczony wykonywał pracę górniczą, w tym w wymiarze półtorakrotnym nie można skupiać się wyłącznie na nazwie zajmowanego stanowiska pracy, ale należy badać, jakie czynności wykonywał on w okresie, który poddawany jest badaniu. Tym samym nie ma również decydującego znaczenia dokonana przez pracodawcę kwalifikacja zajmowanego przez pracownika stanowiska pracy, jak i ewentualna zmiana tej kwalifikacji na podstawie protokołu komisji weryfikacyjnej. O uznaniu pracy za pracę górniczą w rozumieniu omawianych przepisów nie decyduje bowiem treść wymienionych dokumentów, ale charakter czynności faktycznie wykonywanych przez pracownika (wyrok Sądu Najwyższego z 25.03.1998 r., II UKN 570/97, OSNP 1999 Nr 6, poz. 213, z 22.03.2001 r., II UKN 263/00, OSNP 2002 Nr 22, poz. 553).
Wykaz stanowiący załącznik nr 3 do przywołanego rozporządzenia w części III - wymieniający stanowiska pracy, na których okresy pracy zalicza się w wymiarze półtorakrotnym w kopalniach węgla brunatnego - obejmuje osiem stanowisk, jest wśród nich wymieniony "operator koparek wielonaczyniowych i zwałowarek na odkrywce,” - pkt 5. Aby jednak praca operatora była uwzględniona do emerytury górniczej w wymiarze półtorakrotnym musi być wykonywana nie tylko na odkrywce, ale iw przodku- w myśl art. 50d ust. 1 pkt ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Za prace wymienione w załączniku nr 3 mogą być uznane tylko takie prace wykonywane przez górnika, które bezpośrednio związane są z wykonywaniem czynności w przodkach przy urabianiu i ładowaniuurobkuoraz przy montażu, likwidacji i transporcie obudów, maszyn urabiających, ładujących i transportujących w przodkach oraz przy głębieniu szybów i robotach szybowych. Z kolei pojęcie "inne prace w przodku" musi wiązać się z bezpośrednim i zasadniczym procesem produkcyjnym zakładu górniczego, polegającym na urobku i wydobywaniu kopalin (wyrok Sądu Najwyższego z 11.02.2010 r., I UK 236/09, Legalis nr 328342, z 22.04.2011 r., I UK 360/10, Legalis nr 376654).
Z uwagi na treść przytoczonego powyżej art. 50d ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej należy również zauważyć, iż dla uznania pracy ubezpieczonego, jako pracy górniczej zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym, koniecznym jest ustalenie zarówno na jakim sprzęcie pracował oraz określenie, jakie czynności były przez niego wykonywane i gdzie (w jakim miejscu kopalni). Przewidziane przez ustawodawcę rozwiązanie zawarte w art. 50d ust. 1 ustawy nie uprawnia do uznania każdej pracy na odkrywce, jako zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym, nawet jeśli wykonywana była w obrębie przodków eksploatacyjnych na stanowiskach określonych w rozporządzeniu z 1994 r. Tak zaproponowana wykładnia przepisów załącznika nr 3 do tego rozporządzenia dokonywana w oderwaniu od unormowania ustawowego prowadziłaby do sytuacji, w której każdą pracę górnika kopalni odkrywkowej pełnioną na terenie wyrobiska należałoby uwzględniać w takim korzystnym wymiarze (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 16.04.2014 r., III AUa 1121/13, LEX nr 1466772). Należy bowiem pamiętać, że ustawodawca wyraźnie odróżnił pracę górniczą (zwykłą), którą w kopalniach węgla brunatnego jest zatrudnienie na odkrywce przy ręcznym lub zmechanizowanym urabianiu, ładowaniu oraz przewozie nadkładu i złoża (art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy) od pracy górniczej (kwalifikowanej), którą zalicza się w wymiarzepółtorakrotnym, gdy praca ta jest wykonywana w przodkach bezpośrednio przy urabianiu i ładowaniuurobkuoraz przy innych pracach przodkowych, przy montażu, likwidacji i transporcie obudów, maszyn urabiających, ładujących i transportujących w przodkach (art. 50d ust. 1 pkt 1 ustawy). Te ostatnie okresy potraktowane zostały przez ustawodawcę w sposób wyjątkowo korzystny ze względu na wysoki stopień zagrożenia życia i zdrowia pracowników.
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że odwołujący w okresie od 16.02.1998r. do 03.05.1998r. uczęszczał na kurs operatorów maszyn podstawowych, który zakończył zdanym egzaminem. W dniu 17.07.1998r. Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego wP.wydał zaświadczenie o posiadaniu przez odwołującego kwalifikacji do zatrudnienia na stanowisku operatora zwałowarki ARsB 5000 w odkrywkowych zakładach górniczych. W związku z powyższym w dniu 01.08.1998r. odwołujący został przeniesiony na stanowisko operatora zwałowarki na odkrywce w Oddziale Zbierania Nadkładu i Wydobycia OdkrywkiW.(...). Odwołujący wchodził w skład załogi obsługującej maszynę.Nadkładbył transportowany przenośnikami na zwałowarkę. Zadaniem odwołującego jako operatora zwałowarki było przyjęcienadkładui jego rozprowadzenie oraz kontrolowanie skarpy. Swoje obowiązki odwołujący wykonywał w przodku zwałowym, tj. w miejscu,gdzie zwałowarka sypie ziemię. Praca operatora zwałowarki polegała na załączeniu maszyny i kontrolowaniu biegu i stanu taśmy oraz zegarów i kontrolek znajdujących się na maszynie. Do obowiązków odwołującego na tym stanowisku należało m.in. prowadzenie eksploatacji maszyny zgodnie z instrukcją, utrzymywanie złożonego poziomu roboczego, kontrolowanie skarp roboczych, kontrolowanie taśm, w szczególności zapobieganie uszkodzeniom przez kamienie i elementy metalowe. W dniu 01.08.2011r.D. W.został przeniesiony do Oddziału Górniczego OdkrywkiA.(...)i nadal pracował na stanowisku operatora zwałowarki na odkrywce. Zakres wykonywanych przez niego obowiązków nie uległ zmianie. Od dnia 01.01.2014r. odwołującemu powierzono dodatkowo pełnienie funkcji przodowego. Rodzaj i charakter jego pracy nie uległ zmianie, z tym że pracując jako przodowy odwołujący był odpowiedzialny za całą maszynę.
Na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie Sąd I instancji przyjął, że odwołujący w spornym okresie od 01.08.1998 r. do 17.06.2019 r., gdy był zatrudniony jako operator zwałowarki, faktycznie wykonywał pracę górniczą przodkową, o której mowa w art. 50d ust. 1 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Sąd Apelacyjny nie podziela stanowiska Sądu I instancji. Zarzuty podniesione przez organ rentowy w apelacji okazały się słuszne i zasługują na aprobatę.
W tym miejscu Sąd Apelacyjny zwraca uwagę, że ustawodawca odróżnił pracę górniczą (zwykłą), którą w kopalniach węgla brunatnego jest zatrudnienie na odkrywce przy ręcznym lub zmechanizowanym urabianiu, ładowaniu oraz przewozienadkładu i złoża(art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy) od pracy górniczej (kwalifikowanej), którą zalicza się wwymiarze półtorakrotnym, gdy praca ta jest wykonywana w przodkach bezpośrednio przy urabianiu i ładowaniuurobkuoraz przy innych pracach przodkowych, przy montażu, likwidacji i transporcie obudów, maszyn urabiających, ładujących i transportujących w przodkach (art. 50d ust. 1 pkt 1 ustawy). Ze względu na odrębności od reguł powszechnych, przepisy normujące nabywanie prawa do emerytury górniczej i jej wysokościmuszą być wykładane ściśle, a dla oceny charakteru pracy górniczej nie mają decydującego znaczenia ani zakładowe wykazy stanowisk, ani protokoły komisji weryfikacyjnych, kwalifikujące określone zatrudnienie jako pracę górniczą, gdyż w ustawie ani przepisach wykonawczych nie przypisano takiej wagi dokumentom zakładowym.
Tak w wyroku z 13.11.2018r. sygn. II UK 353/17 Sąd Najwyższy wyjaśnił, że jako prace wymienione w załączniku nr 3 do rozporządzenia mogą być więc uznane tylko takie czynności wykonywane przez górnika, które bezpośrednio związane są z robotami prowadzonymiw przodkachprzy urabianiu i ładowaniuurobkuoraz przy montażu, likwidacji i transporcie obudów, maszyn urabiających, ładujących i transportujących w przodkach, a nadto przy głębieniu szybów i robotach szybowych. Z kolei użyte w załączniku pojęcie "inne prace w przodku" należy wiązać z bezpośrednim i zasadniczym procesem produkcyjnym zakładu górniczego, polegającym na urobku i wydobywaniu kopalin. Z całą stanowczością należy też podkreślić, że wykaz stanowisk pracy, określony w załączniku nr 3 do ww. rozporządzenia z 23.12.1994 r. odnosi się wyłącznie do wykonywanych zadań górnika, jeżeli spełniają one kryteria miejsca wykonywania pracy i jej charakteru określonego na mocy art. 50d ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego kwestionuje się też zasadność rozszerzania samego pojęcia przodka wydobywczego, zauważając, że nie do zaakceptowania jest zapatrywanie, żeby miejsce przodka rozciągaćna całą linię taśmociągówtransportujących urobek, gdyż pojęcie przodka straciłoby swe znaczenie i tym sposobem nie można zaakceptować definicji "przodka", która wynika z opinii naukowo-technicznych i obejmuje wszystkie czynności związane z transportem kopaliny, realizowane w ramach ruchu zakładu górniczego (wyrok Sądu Najwyższego z 05.05.2011 r., I UK 395/10, Legalis). Przodek to teren prac bezpośrednio przy urobku i wydobyciu kopaliny, a nie teren wyrobiska oddalony od miejsca wydobycia i urobku kopaliny, choćby o kilkadziesiąt metrów. Pracownicy wykonujący swe obowiązki w wyrobisku, ale nie bezpośrednio przy wydobyciu i urobku kopaliny, nie są w tym samym stopniu narażeni na ryzyko utraty zdrowia, co górnicy pracujący bezpośrednio przy pracach wydobywczych. Nie zatem ma racji apelujący twierdząc, że całe wielokilometrowe wyrobisko można utożsamiać z przodkiem (wyrok SA w Łodzi z 07.11.2018 r. sygn. III AUa 12/18).
Podkreślić należy, że zwałowarka znajduje się za całą linią taśmociągów.
W tym miejscu należy przytoczyć również definicję urobka, a zatem urobek to górna ilość materiału skalnego uzyskanego w wyniku urabiania, zwykle odniesiona do jednostki czasu. Urobek to tzw. kopalina pozyskana przez robotę górniczą. Z kolei nadkładem jest część górotworu przykrywająca określoną jednostkę geologiczną, natomiast w górnictwie odkrywkowym są to skały płonne przykrywające złoże kopaliny użytecznej. Jak wynika ze stanu faktycznego zgromadzonego w niniejszej sprawie, który ostatecznie pomiędzy stronami nie był sporny odwołujący w okresie od 01.08.1998 r. do 17.06.2019 r. był zatrudniony jako operator zwałowarki. Odwołujący wchodził w skład załogi obsługującej maszynę.Nadkładbył transportowany przenośnikami na zwałowarkę. Zadaniem odwołującego jako operatora zwałowarki było przyjęcienadkładui jego rozprowadzenie oraz kontrolowanie skarpy. Swoje obowiązki odwołujący wykonywał w przodku zwałowym, tj. w miejscu,gdzie zwałowarka sypie ziemię.
Sąd Apelacyjny stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do przyjęcia, że odwołujący w okresie od 01.08.1998 r. do 17.06.2019 r. wykonywał prace wymienione w załączniku nr 3 cz. III pkt 5 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 23.12.1994 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty, uznawane za pracę górniczą, tj. operator koparek wielonaczyniowych i zwałowarek na odkrywce, gdyż odwołujący faktycznie wykonywał pracę operatora zwałowarki, a jego praca nie była wykonywana wprzodkach bezpośrednioprzyurabianiui ładowaniu urobku oraz przy innych pracach przodkowych.
Sąd I instancji błędnie przyjął, że odwołujący wykonywał pracę górniczą w przodku, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego, że w tym okresie odwołujący wykonywał prace na zwałowarce, do której zadań należy zwałowanie nadkładu, a nie urabianie i ładowanie urobku.
W ocenie Sądu Apelacyjnego odwołujący nie posiadał wymaganego okresu pracy górniczej, a zatrudnienie odwołującego w spornym okresie nie odpowiada wymogom określonym w art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej, w związku z tym brak było podstaw do przyznania odwołującemu prawa do emerytury górniczej. Stwierdzić należy, że odwołujący nie udokumentował wymaganego co najmniej 25 letniego okresu pracy górniczej i równorzędnego z pracą górniczą jaki jest wymagany do nabycia prawa do emerytury górniczej (odwołujący udowodnił 23 lata 2 miesiące i 3 dni).
Nie umniejszając znaczenia jakie dla ruchu kopalni miała praca odwołującego, który jako operator zwałowarki zajmował przyjęciemnadkładui jego rozprowadzeniem oraz kontrolowaniem skarpy, nie można jednak pracy tej uznać za pracę górniczą (kwalifikowaną– liczoną w wymiarze półtorakrotnym) uprawniającą do emerytury górniczej w świetle powyżej przytoczonych przepisów.
Powyższa konstatacja doprowadzić musiała w konsekwencji do uwzględnienia apelacji i zmiany zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie wniesionego przez odwołującegoD. W.odwołania, które pozbawione było uzasadnionych podstaw. O powyższym orzeczono więc w pkt 1 wyroku, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c.
Zmiana zaskarżonego orzeczenia Sądu I instancji co do meritum powodowała także konieczność zmiany zawartego w nim postanowienia o kosztach procesu i zasądzenia od odwołującego (jako strony przegrywającej sprawę) na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego – pkt 2 wyroku.
O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. i przepisu § 10 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22.10.2015r.
Mając powyższe na względzie, tytułem zwrotu kosztów procesu (kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym) zasądzono od odwołującego na rzecz organu rentowego kwotę 240 zł–punkt 3 wyroku.

Małgorzata Aleksandrowicz

Marta Sawińska

Wiesława Stachowiak