Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 676/20
Data wyroku: 2020-11-19 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sądu Okręgowego Elżbieta Ciesielska, Sędzia Sądu Okręgowego Cezary Klepacz
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art.172 kc

Sygn. akt II Ca 676/20

POSTANOWIENIE
Dnia 19 listopada 2020 r.
Sąd Okręgowy w Kielcach II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący: Sędzia Sądu Okręgowego Cezary Klepacz
Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Magdalena Bajor-Nadolska (spr.)
Sędzia Sądu Okręgowego Elżbieta Ciesielska
Protokolant: sekr. sądowy Kinga Swat
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2020 r. sprawy
z wnioskuM. R. (1)
z udziałemZ. K.,T. S.,A. S., GminyI.,D. K.,W. S.,M. B.
o zasiedzenie
na skutek apelacji wnioskodawczyni
od postanowienia Sądu Rejonowego w Jędrzejowie
z dnia 6 grudnia 2018 r. sygn. akt I Ns 603/17
postanawia:

I
odrzucić apelację w części dotyczącej wniosku o stwierdzenie zasiedzenia na rzeczS.iH.małżonkówK.,

II
oddalić apelację w pozostałej części,

III
orzec że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty postepowania apelacyjnego związane ze swoim udziałem w sprawie.

II Ca 676/20

UZASADNIENIE

do punktu pierwszego postanowienia z dnia 19 listopada 2010 roku
Postanowieniem z 6 grudnia 2018 roku Sąd Rejonowy w Jędrzejowie oddalił wniosekM. R. (1)o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości o powierzchni 500 m2, stanowiącej częśćdziałki nr (...), położonej wJ., dla której prowadzona jestksięga wieczysta (...). Ponadto Sąd pobrał odM. R. (1)kwotę 6586,73 złote tytułem kosztów sądowych oraz orzekł, że uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.
Sąd Rejonowy ustalił stan faktyczny, z którego wynika, że własność nieruchomości oznaczonej jakodziałka numerem (...)o powierzchni 1,17 ha, nabyła z dniem 4 listopada 1971 rokuZ. N., na podstawie aktu własności ziemi wydanego w dniu 30 maja 1975 roku. Nieruchomość tę otrzymała od swojej matkiL. K.. Spadek poZ. N., na podstawie testamentu, nabyła w całości jej córkaW. S..S.iH.małżonkowieK.mieszkali na Śląsku, a doJ.przyjeżdżali aby odwiedzić rodzinę.W 1977 roku matkaS. K.przekazała mu nieformalnie częśćdziałki (...). Małżonkowie wybudowali tam domek letniskowy, w 1979 roku podłączyli do niego prąd, wybudowali szklarnię, garaż, a następnie działkę ogrodzili ogrodzeniem metalowo-drewnianym. Początkowo małżonkowieK.przyjeżdżali tam na wakacje, a gdy przeszli na emeryturę mieszkali w tym domu od wiosny do jesieni. Wybudowane budynki ubezpieczyli. W sąsiedztwie, podobny dom letniskowy wybudowałW. K.– bratS., który również ogrodził swoją działkę. W granicy między obiema działkami znajdowała się studnia, z której korzystali wspólnie. Do swoich działek dojeżdżali przez częśćdziałki (...), z której to części korzystały też inne osoby, w szczególności była ona koszona przez osoby uprawiające pozostałą częśćdziałki (...). Podatek od całej działki płaciłaZ. N..Z. N.iW. S.nie korzystały z części działki zajętej przez małżonkówK.. W dniu 24 marca 2017 rokuW. S.wezwała pisemnieJ. K.do wydania działki, na której znajduje się domek letniskowy wybudowany przez jego rodziców. Działka ta została przekazanaJ. K.przez jego rodziców w 2015 roku. Przyjeżdżał on na działkę i płacił za energię elektryczną.S. K.zmarł w 2016, w tym samym roku zmarłaH. K.. W październiku 2017 roku dom letniskowy i garaż spłonęły. Działka zajęta przezS.iH.małżonkówK.ma powierzchnię 0,0489 ha i jest oznaczona numerem(...), adroga dojazdowa numerem (...).
Sąd Rejonowy ustalił stan faktyczny na podstawie dowodów z zeznań świadków, zeznań uczestników oraz dokumentów i opinii biegłego geodety.
Sąd Rejonowy uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności Sąd Rejonowy wskazał, że z dokumentów i zeznań świadków, wynika, iżS.iH.małżonkowieK.byli samoistnymi posiadaczami częścidziałki (...)od 1977 roku, kiedy to objęli działkę w posiadanie i przystąpili do budowy domku letniskowego. Zajęta przez nich działka odpowiada obecnejdziałce (...). O samoistnym charakterze ich posiadania świadczy fakt wybudowania domu letniskowego, garaży, szklarni, postawienie ogrodzenia i użytkowanie działki do celów rekreacyjnych. Sąd nie dał wiary zeznaniom tych świadków, którzy twierdzili o zależnym charakterze posiadania. Wobec przejęcia posiadania w drodze umowy nieformalnej, było ono posiadaniem w złej wierze,a zatem do nabycia własności wymagany jest czas posiadania przez 30 lat. Ten wymóg małżonkowieS.iH. K.spełnili i nabyli własność nieruchomości przez zasiedzenie z dniem1 stycznia 2008 roku, bowiem objęli działkę w posiadanie przed 31 grudnia 1977 roku, stosownie do treściart. 172 §1 i 2 k.c.MałżonkowieK.nie nabyli natomiast przez zasiedzenie działki oznaczonej obecnie numerem(...), stanowiącej dojazd do działki zabudowanej, bowiem nie byli jej samoistnymi posiadaczami, gdyż nigdy nie zamanifestowali woli wyłącznego władania tą działką, z której korzystały także inne osoby.
Sąd Rejonowy wskazał następnie, iż wniosekM. R. (1)o stwierdzenie nabycia własności na rzeczJ. K.z uwagi na przejęcie przez niego posiadania działki, z zaliczeniem ich posiadania, nie może być uwzględniony z uwagi na to, że przepisart. 176§1 k.c.pozwala na doliczanie czasu posiadania tylko w przypadku gdy nastąpiło przeniesienie posiadania podczas biegu zasiedzenia. Aktualny posiadacz może doliczyć czas posiadania poprzednika. Taka sytuacja nie miała miejsca w przedmiotowym przypadku ponieważ przeniesienie posiadania nie miało miejsca w czasie biegu zasiedzenia.J. K.objął nieruchomość w posiadanie w 2015 roku, a poprzednicy nabyli przez zasiedzenie jej własność z dniem 1 stycznia 2008 roku. Przepisart. 176§1 k.c.nie pozwala na zaliczanie czasu posiadania posiadacza, który spełnił warunki nabycia nieruchomości przez zasiedzenie. W tej sytuacji nie było możliwe zasiedzenie nieruchomości przezJ. K.. Sąd Rejonowy oddalił wniosekM. R. (1), która domagała się jedynie stwierdzenia nabycia własności nieruchomości przezJ. K.iD. K., wobec ustalenia, że nabycie własności nastąpiło wcześniej na rzeczS.iH.małżonkówK.. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, sąd był związany żądaniem, gdyż w sprawach o zasiedzenie brak jest możliwości stwierdzenia z urzędu, zasiedzenia na rzecz innej osoby, przy braku stosownego wniosku.
O kosztach sądowych Sąd Rejonowy orzekł na podstawie art. 113 ust.1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Na koszty te złożyły się, opłata od wniosku, wydatki na opinię biegłego, koszty uzyskania zdjęć lotniczych.
Od tego postanowienia wnioskodawczyni wywiodła apelację. Zaskarżyła postanowienie w całości i zarzuciła : 1) naruszenie prawa materialnego –art. 176§1 k.c.przez jego błędną wykładnię i niezasadne uznanie, że zasiedzieć nieruchomość może jedynie pierwotny posiadacz samoistny, który spełnił przesłanki do zasiedzenia, a takie nabycie wyklucza możliwość doliczenia czasu posiadania obecnego posiadacza samoistnego; 2) naruszenie art. 113 ust.1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych przez niewłaściwe zastosowanie i obciążenie wnioskodawczyni wszystkimi kosztami sądowymi w sytuacji, gdy pierwotny wnioskodawca był zwolniony od tych kosztów w całości, i zasadne było obciążenie wnioskodawczyni jedynie tymi kosztami, które powstały od czasu jej przystąpienia do sprawy.
Skarżąca wniosła o zmianę postanowienia i stwierdzenie zasiedzenia z dniem 1 stycznia 2017 roku na rzeczJ.iD.małżonkówK.nieruchomości położonej wJ.o powierzchni 500m2, stanowiącej częśćdziałki (...)oraz o zmianę punktu drugiego postanowienia przez nieobciążanie wnioskodawczyni kosztami sądowymi w sprawie.
Skarżąca powołując się na działanie w ramach ostrożności procesowej, na wypadek niepodzielnia zarzutów apelacji zgłosiła zarzut ewentualny naruszenia przepisów postepowania –art. 610§1 k.p.c.w zw. zart. 670 k.p.c.iart. 677 §1 k.p.c.przez ich niezastosowanie i błędne uznanie, że sąd nie ma możliwości działania z urzędu w sprawach o zasiedzenie, w szczególności uwzględnienia wniosku na rzecz innej osoby aniżeli ta wskazana we wniosku.
Powołując się na ten zarzut apelująca złożyła wniosek ewentualny o zmianę zaskarżonego postanowienia i stwierdzenie, żeS.iH.małżonkowieK.stali się z dniem 1 stycznia 2008 roku na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej właścicielami na nieruchomości położonej wJ.o powierzchni 500 m2, stanowiącej częśćdziałki (...)dla której prowadzona jestksięga wieczysta (...).
Po wydaniu postanowienia przez Sąd Rejonowy, uczestniczkaW. S.sprzedaładziałkę (...)na rzeczM. B., którą Sąd Okręgowy wezwał do udziału w sprawie. Uczestniczka wniosła o oddalenie apelacji.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Apelacja w części dotyczącej zgłoszonego w niej wniosku ewentualnego o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości na rzeczS.iH.małżonkówK.podlegała odrzuceniu.
Sąd Rejonowy zasadnie wskazał, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o stwierdzenie zasiedzenia na rzecz osób wskazanych we wniosku –J.iD.małżonkówK., wobec ustalenia, że przesłanki nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie spełniliS.iH.małżonkowieK.i do zasiedzenia doszło z dniem 1 stycznia 2008 roku.
Apelująca nie kwestionowała ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd Rejonowy.W apelacji nie zarzucała naruszenia przepisów prawa procesowego, dotyczących przeprowadzonego postępowania dowodowego i oceny dowodów, w szczególności naruszeniaart. 233§1 k.p.c.Wobec tego Sąd Okręgowy przyjął ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Rejonowy za podstawę swego rozstrzygnięcia. Naruszenie prawa procesowego sąd odwoławczy uwzględnia jedynie na zarzut zgłoszony w apelacji. Należało zatem za Sądem Rejonowym przyjąć za ustalony fakt nabycia przez zasiedzenie nieruchomości odpowiadającej obecnejdziałce (...), przedstawionej na mapie sporządzonej przez geodetęJ. W.dla potrzeb niniejszej sprawy, przezS.iH.małżonkówK.z dniem 1 stycznia 2008 roku.
WnioskodawcaJ. K.domagał się stwierdzenia zasiedzenia na rzeczJ.iD.małżonkówK.. Taki wniosek był następnie popierany przez wnioskodawczynięM. R. (2), która wstąpiła do sprawy w miejsce pierwotnego wnioskodawcy po jego śmierci w toku postępowania. Do zamknięcia rozprawy przed sądem I instancji wniosek ten nie został zmieniony, jak również żaden inny uczestnik nie domagał się stwierdzenia zasiedzenia na rzeczS.iH.małżonkówK.. Sąd Rejonowy nie mógł zatem stwierdzić zasiedzenia na rzecz innej osoby niż wskazana we wniosku. Pogląd taki jest utrwalony w orzecznictwie i wynika z uchwały Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów, z dnia 11 czerwca 2015 roku, sygn. III CZP 112/14 (publ. OSNC 201/11/127), zgodnie z którą stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości może nastąpić tylko na rzecz osoby wskazanej przez wnioskodawcę lub innego uczestnika postępowania. Sąd Najwyższy, w uzasadnieniu uchwały, zwrócił uwagę na to, że w toku postępowania mogą ujawnić się okoliczności wskazujące na nabycie własności w drodze zasiedzenia przez inną osobę niż wskazana we wniosku ale warunkiem wydania orzeczenia na rzecz tej osoby jest modyfikacja żądania, jej niedokonanie prowadzi do oddalenia wniosku i powoduje konieczność wszczęcia przez zainteresowanego nowego postępowania o stwierdzenie zasiedzenia z prawidłowo sformułowanym żądaniem.
W rozpoznawanej sprawie ani wnioskodawcaJ. K.ani następnieM. R. (1), reprezentowani przez cały czas przez profesjonalnego pełnomocnika, nie zmodyfikowali żądania wniosku. Żądanie stwierdzenia zasiedzenia na rzeczS.iH.małżonkówK.zostało zgłoszone w apelacji jako „wniosek ewentualny”. Nie ulega wątpliwości, że jest to nowe żądanie zgłoszone na etapie postępowania apelacyjnego. Zgodnie zart. 383 k.p.c.w postępowaniu apelacyjnym nie można rozszerzyć żądania pozwu ani występować z nowymi roszczeniami. Tylko w razie zmiany okoliczności można żądać zamiast pierwotnego przedmiotu sporu jego wartości lub innego przedmiotu, a w sprawach oświadczenie powtarzające się można nadto rozszerzyć żądanie pozwu o świadczenia za dalsze okresy. Z przepisu tego wynika dopuszczalność jedynie zmiany żądania o charakterze surogacyjnym w ramach tej samej podstawy faktycznej, która była wskazywana przed sądem pierwszej instancji. W niniejszej sprawie wnioskodawca powoływał się na przejęcie posiadania od rodziców w czasie wykonywania przez nich posiadania samoistnego prowadzącego do zasiedzenia, który to czas chciał zaliczyć do okresu posiadania wykonywanego przez siebie. Taka podstawa faktyczna żądania była przedmiotem postępowania dowodowego. Tymczasem wyniki tego postępowania doprowadziły Sąd Rejonowy do innego wniosku, a mianowicie do stwierdzenia braku podstaw do zaliczenia posiadaniaS.iH.małżonkówK.na rzeczJ. K.i jego żonyD.. Domaganie się w apelacji stwierdzenia zasiedzenia na rzeczS.iH.małżonkówK.jest nowym żądaniem opartym na innej podstawie faktycznej, a zatem w myślart. 383 k.p.c.w zw. zart. 13§2 k.p.c.jest ono niedopuszczalnym rozszerzeniem wniosku.
Apelująca zgłosiła w apelacji wniosek o stwierdzenie zasiedzenia na rzecz innych osób niż wskazane we wniosku jako „wniosek ewentualny”. Przypomnieć należy, że żądanie ewentualne zgłaszane jako dodatkowe na wypadek niemożności uwzględnienie przez sąd żądania zasadniczego, jest szczególnym przypadkiem kumulacji roszczeń dotyczącym jedynie pozwu. Nie może dotyczyć apelacji, która nie jest miejscem na zgłaszanie nowych żądań i w której zakres zaskarżenia musi być jednoznacznie sformułowany w odniesieniu do roszczeń w kształcie, w którym zostały zgłoszone i rozpoznane w postępowaniu pierwszoinstanycjnym (atak SN w wyroku z 18.01.2017r., V CSK 198/16, Lex nr 2255438). Skoro zatem w postępowaniu pierwszoinstancyjnym wnioskodawczyni nie domagała się stwierdzenia nabycia przez zasiedzenie nieruchomości na rzeczS.iH.małżonkówK.to zgłoszenie takiego wniosku jako ewentualnego na etapie postępowania apelacyjnego należało uznać za niedopuszczalne.
Zgodnie zart. 373§1 k.p.c.sąd odrzuca apelację jeżeli jest niedopuszczalna z innych powodów. W tym przypadku odrzucenie apelacji nastąpiło z powodu zgłoszenia niedopuszczalnego w apelacji wniosku ewentualnego i dotyczyło jedynie tego wniosku.
SSO Cezary Klepacz SSO Magdalena Bajor-Nadolska SSO Elżbieta Ciesielska