Sąd Okręgowy w Gliwicach
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 764/22
Data wyroku: 2022-10-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Teresa Kalinka
Słowa kluczowe: Podstawa wymiaru składki
Podstawa prawna: art. 41 ust. 12 i 13 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 78§ 1 kp

Sygn. aktVIII U 764/22

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 października 2022 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

sędzia Teresa Kalinka

Protokolant

Renata Figiel

po rozpoznaniu w dniu18 października 2022 r. w Gliwicach
sprawyA. P.
przeciwkoZakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.
przy udzialeM. B.
opodstawę wymiaru składek
na skutek odwołaniaA. P.
od decyzjiZakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.
z dnia13 maja 2022 r.nr8/22

1
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdza, iż podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne dlaA. P.z tytułu zatrudnienia jako pracownik u płatnika składekM. B.wynosi 5500 zł(pięć tysięcy pięćset złotych) miesięcznie poczynając od stycznia 2022 roku;

2
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.na rzeczA. P.kwotę 3600 zł (trzy tysiące sześćset złotych) tytułem kosztów zastępstwa adwokackiego.

(-) sędzia Teresa Kalinka
Sygn. akt VIII U 764/22

UZASADNIENIE
Decyzją z 13 maja 2022r. organ rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwC.stwierdził, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne dlaA. P.z tytułu zatrudnienia jako pracownik u płatnika składekM. B.wynosi od 01/2022r. minimalne wynagrodzenie w przeliczeniu na okres miesiąca.
W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że płatnik składek nie przedstawił żadnych okoliczności, które uzasadniałyby ustalenie dlaA. P.wynagrodzenia w wysokości 5 500 zł miesięcznie. Organ rentowy zaznaczył,że nieracjonalnym jest zatrudnienie ww. z taką podstawą wymiaru składek, gdy z księgi przychodów i rozchodów za 2021r. wynika, że płatnik w 2021r. poniósł bardzo wysokie straty, pomimo korzystania z pomocy finansowej rekompensującej negatywne konsekwencje ekonomiczne związane z COVID-19. Niewiarygodne jest stworzenie stanowiska kierownika, które miała zajmowaćA. P.,gdy w firmie funkcjonuje już stanowisko menagera, a przez zatrudnienie odwołującej część obowiązków pełnił osobiście płatnik składek, a na miejsce odwołującej nie został zatrudniony nowy pracownik. Organ rentowy wskazał, że wynagrodzenie innych pracowników kształtowało się na poziomie minimalnego wynagrodzenia i także w tej wysokości wynagrodzenie ubezpieczona pobierała u poprzedniego pracodawcy. Organ rentowy wskazał, że wszystkie okoliczności wskazują na celowe i instrumentalne działanie w ustaleniu wysokości podstawy wymiaru składek dlaA. P.w celu uzyskania niewspółmiernie wysokich długoterminowych świadczeńz ubezpieczenia chorobowego w związku z ciążą.
W odwołaniu od decyzjiA. P.wniosła o jej zmianę przez uznanie, iż z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnikaM. B.podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne dlaA. P.wynosi od 01/2022r. – 5500 zł na okres miesiąca. Odwołująca wniosła także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W piśmie procesowymz 10 sierpnia 2022r. odwołująca podała, że wartość przedmiotu sporu wynosi 29 880 zł( różnica pomiędzy wysokością składki od kwoty 5500 zł a wysokością składki od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę za okres od stycznia 2022r. do grudnia 2022r. ).
W uzasadnieniu odwołująca wskazała, że wynagrodzenie w wysokości 5500 zł odpowiadało charakterowi wykonywanej przez nią pracy, nie było wygórowane i mieściło się w najniższych granicach płac przyznawanych na tym stanowisku, na którym ubezpieczona miała większą odpowiedzialność niż wfirmie (...) Ltd.Sp.k., gdzie wykonywała pracę kelnerki. Odwołująca dodała, że powstanie niezdolności do pracy nie było planowane. Także sytuacja ekonomiczna pozwanej była na tyle dobra, że pozwalała na zwiększenie zatrudnienia.
ZainteresowanaM. B.na rozprawie w dniu 29 września 2022r. oświadczyła, że popiera odwołanie.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Sąd ustalił, co następuje:
ZainteresowanaM. B.od 2015r. prowadziM.Bistro w(...)wK.. W tym samym czasie prowadziła drugą restaurację na terenie(...). WM.Bistro zarządzała sama, natomiast w drugiej restauracji zatrudniła menagera. W styczniu 2021r. zainteresowana wypowiedziała umowę(...)co do restauracji, z tym żeM.Bistro nadal działa. Nadto zainteresowana od 2018r. prowadziła lokal wGalerii (...).
OdwołującąA. P.zainteresowana poznała podczas rekrutacji pracowników. Zaproponowała jej pracę wGalerii (...)z minimalnym wynagrodzeniem, gdy miała już pełną obsadę w(...). WGalerii (...)głównym produktem działalności były bajgle. W ocenie zainteresowanej odwołująca pod względem fachowości znacznie wykraczała poza poziom innych kandydatów na kelnerów. Pracę wGalerii (...)na stanowisku kelnerki odwołująca wykonywała od 1 stycznia 2020r. do 31 grudnia 2021r. Było to zatrudnienie w(...) Ltd, w której to firmie zainteresowanaM. B.jest wspólnikiem. W połowie 2021r. zainteresowana powiedziała odwołującej, że ma plany powierzyć jej kierownicze stanowiskowM.Bistro, która to praca miała być przejściowa, bo zainteresowana szukała nowego lokalu w nowo powstających blokach w bezpośrednim sąsiedztwie(...).
OdwołującaA. P.posiada licencjat jako ratownik medyczny oraz dwuletnie studia magisterskie z zakresu zarządzania wWyższej Szkole (...)wK.. Przed 2020r. przez trzy lata była kierownikiem lokalu gastronomicznego. Organizowała przyjęcia weselne. WGalerii (...)odwołująca pracowała jako jeden z 5 lub 6 kelnerów pracujących na dwie zmiany częściowo się zazębiające. Odwołująca, podobnie jak pozostali kelnerzy zatrudnieni u zainteresowanej, uzyskiwała zasadnicze wynagrodzenie w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz otrzymywała napiwki od klientów. Szef kuchni zarabia u zainteresowanej 15 000 zł miesięcznie. Zainteresowana była wtedy bezpośrednią szefową odwołującej, gdy w firmie nie był wówczas zatrudniony manager. Lokal wGalerii (...)funkcjonował do końca stycznia 2022r. Z tego lokalu odwołująca wraz z inną pracownicąW. F.przeszła do pracy wM.Bistro.
W dniu 1 stycznia 2022r. odwołująca zawarła z zainteresowaną umowę o pracęna czas określony od 1 stycznia 2022r. do 31 grudnia 2022r. w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisko kierownika działu w lokalu gastronomicznym –M.Bistro(...)wK.za wynagrodzeniem 5500 zł miesięcznie. Jako dzień rozpoczęcia pracy wskazano 3 stycznia 2022r. Odwołująca uzyskała zdolność do wykonywania takiej pracy od lekarza medycyny pracy.
Z dniem podjęcia tej pracy odwołującej zmienił się zakres obowiązków.Do obowiązków odwołującej należało zajmowanie się personelem kelnerów, których było siedmiu, ich szkoleniem i nadzorem, wystrojem sali na przyjęcia. Odwołująca tworzyła kartę win, zajmowała się kontrolą raportów kasowych, inwentaryzacją baru, zamawianiem towaru, prowadzeniem rekrutacji do baru w I dzielnicy oraz wstępną organizacją personelu tego lokalu. Równocześnie zainteresowana w tym lokalu zatrudniała manageraM. S.za minimalnym wynagrodzeniem za pracę, lecz zakres jej obowiązków był inny, bo do jej obowiązków było nadzorowanie głównie kuchni. Odpowiadała ona także za kontakty z klientami, prowadziła social media, robila grafiki.
W dniu 2 stycznia 2022r. w lokalu miała być większa impreza i odwołująca ją już koordynowała. Do pracy wM.Bistro odwołująca zaczęła faktycznie przychodzićod 3 stycznia 2022r. W niektóre dni pracowała dłużej, a czasami po uzgodnieniuz szefową, wychodziła wcześniej.
Z dniem 7 lutego 2022r. ubezpieczona przeszła na zwolnienie lekarskie w związku z ciążą. Odwołująca od wielu lat leczyła się na niepłodność. Wcześniej, bo w połowie grudnia 2021r., tj. od 16 do 31 grudnia 2021r., była na zwolnieniu lekarskim, bo wtedyźle się czuła, miała krwawienia. Nie wiedziała wtedy, że jest w ciąży, a lekarkają prowadząca była przekonana, że jest to związane z leczeniem niepłodności stądw zwolnieniu lekarskim wpisała kod choroby N97 – niepłodność ( niezapalna choroba żeńskiego układu rozrodczego ). W połowie stycznia 2022r.odwołująca zrobiła test ciążowy i wtedy okazało się, że jest w ciąży. Od początku lutego u odwołującej pojawiły się problemy zdrowotne w związku z ciążą, która okazała się ciążą wysokiego ryzyka. Problemy te uniemożliwiały wykonywanie pracy i trwały do przedwczesnego porodu, który miał miejsce w 35 tygodniu ciąży.
Odwołująca po zakończonym urlopie macierzyńskim zamierza powrócić do pracy w firmie zainteresowanej. Z zeznań zainteresowanej wynika, że na odwołującą oczekuje stanowisko kompleksowego managera lokalu w I dzielnicy.
Zainteresowaną stać było na zatrudnienie odwołującej za umówione wynagrodzenie. Działalność zainteresowanej przynosi bowiem dochód, a strata spowodowana była wysokimi kosztami, gdy zakupione zostały nowe sprzęty i był przeprowadzony remont lokalu.
Powyższe Sąd ustalił na podstawie dokumentacji zawartej w aktach organu rentowego, odpisu zwolnienia lekarskiego odwołującej za okres od 16 do 31 grudnia 2021r. oraz zeznań świadkówD. P.,W. F., zeznań odwołującejA. P.i zeznań zainteresowanejM. B.( protokół elektronicznyz rozprawy z 29 września 2022r. czas 00:05:14 – 01:34:40 ).
Sąd dał wiarę zeznaniom świadków, zainteresowanej i odwołującej, gdyż były one rzeczowe, logiczne, zgodne ze sobą i korespondujące z treścią zgromadzonej w sprawie dokumentacji.
Sąd zważył, co następuje:
OdwołanieA. P.zasługuje na uwzględnienie.
W rozpoznawanej sprawie nie był przedmiotem sporu fakt podlegania przez odwołującąA. P.ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownika zatrudnionego u zainteresowanejM. B..
Przedmiotem sporu była natomiast wysokość wynagrodzenia ustalonego przez strony od stycznia 2022r. w kwocie 5 500 zł miesięcznie, bowiem organ rentowyw uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że ustalenie tak wysokiego wynagrodzenia miało na celu jedynie zapewnienie odwołującej możliwości skorzystania z wyższych świadczeń z ubezpieczenia chorobowego i stąd biorąc pod uwagęart.58 k.c.umowao pracę w zakresie dotyczącym wysokości ustalonego przez strony wynagrodzenia jest nieważna.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że ustalenie w umowie o pracę rażąco wysokiego wynagrodzenia za pracę może być, w konkretnych okolicznościach, uznane za nieważne, jako dokonane z naruszeniem zasad współżycia społecznego, polegającym na świadomym osiąganiu nieuzasadnionych korzyści z systemu ubezpieczeń społecznych kosztem innych uczestników tego systemu (art. 58 § 2 i §3 k.c.w związkuzart. 300 k.p.)( por. wyrok Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2014r., I UK 302/13, LEXnr 1503234, wyrok Sądu Najwyższego z 9 sierpnia 2005r., III UK 89/05, OSNP 2006/11-12/192).Każdorazowo jednak należy badać okoliczności konkretnego przypadku.
Na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych wysokość osiąganego wynagrodzeniama doniosłe skutki, gdyż wynagrodzenie stanowi podstawę wymiaru składekna poszczególne ubezpieczenia, a zatem ma przełożenie na wysokość pobieranych świadczeń. Niesie to za sobą skutki zarówno w sferze interesu ubezpieczonegojak i interesu społecznego. Ustalenie nadmiernie wygórowanego wynagrodzenia prowadzącego – w okolicznościach konkretnej sprawy – do pobierania wysokich świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nieadekwatnych do odprowadzonych wcześniej składek pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, do którychna gruncie prawa ubezpieczeń społecznych należy zaliczyć m. in. zasadę równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, zasadę solidaryzmu ubezpieczeń społecznych, zasadę ochrony interesów i niepokrzywdzenia innych ubezpieczonych, zasadę nieuprawnionego nieuszczuplania środków FUS.
Zgodnie zart. 78§1 kodeksu pracywynagrodzenie za pracę powinno być tak ustalone, aby odpowiadało w szczególności rodzajowi wykonywanej pracy i kwalifikacjom wymaganym przy jej wykonywaniu, a także uwzględniało ilość i jakość pracy.
Przyjmuje się, że podstawę wymiaru składki ubezpieczonego będącego pracownikiem stanowi wynagrodzenie godziwe, a więc należne, właściwe, odpowiednie, rzetelne, uczciwe i sprawiedliwe, zachowujące cechy ekwiwalentności do pracy. Ocena godziwości wynagrodzenia wymaga uwzględnienia okoliczności każdego konkretnego przypadku, a zwłaszcza rodzaju, ilości i jakości świadczonej pracy oraz wymaganych kwalifikacji( por. uzasadnienie do uchwały Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2005r., II UZP 2/05, OSNP 2005/21/338).
W tym miejscu podkreślić należy, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd,że organy i sądy ubezpieczeń społecznych są uprawnione do weryfikacji intencjonalnie zawyżanych deklaracji podstaw wymiaru składek na ubezpieczenia, jeżeli następujeto w celu i z zamiarem nadużycia prawa do długoterminowych świadczeń z ubezpieczenia społecznego (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 9 sierpnia 2005r., III UK 89/05 ).
Na skutek przeprowadzonego postępowania dowodowego Sąd nie podzielił wątpliwości organu rentowego co do ustalonego przez strony wynagrodzenia dla odwołującej. Zeznania świadków, odwołującej i zainteresowanej, którym Sąd w pełni dał wiarę, wykazały w sposób jednoznaczny, że przyznane odwołującej od stycznia 2022r. wynagrodzenie w wysokości 5500 zł brutto odpowiadało cechom określonym wart.78§1 k.p.Z pewnością nie było ono wygórowane i było adekwatne do powierzonych odwołującej obowiązków kierownika w firmie zainteresowanej, gdy zakres czynności odwołującej na tym stanowisku uległ rozszerzeniu i także odpowiedzialność odwołującej zwiększyła się w porównaniu do stanowiska kelnera oraz kwalifikacji odwołującej.. Do obowiązków odwołującej należało: zajmowanie się personelem kelnerów, ich szkoleniem i nadzorem, wystrojem sali na przyjęcia, kontrolą raportów kasowych, inwentaryzacją baru, zamawianie towaru, prowadzenie rekrutacji. Wynagrodzenie to odpowiadało także posiadanym umiejętnościom i doświadczeniu, gdy odwołująca od lat wykonywała pracę w branży gastronomicznej zarówno na stanowisku kelnera jaki i przez kilka lat jako kierownik restauracji, i dała się poznać zainteresowanej jako dobry i kompetentny pracownik. Odwołująca rzeczywiście od początku podjęła się wykonywania powierzonych jej obowiązków, a przejście na zwolnienie lekarskie nie było przez nią zamierzone. Odwołująca bowiem w dacie zawarcia umowy nie wiedziała, że jest w ciąży. Wprawdzie w grudniu 2021r. przebywała na zwolnieniu lekarskim, lecz z uwagina wieloletnie leczenie niepłodności przypuszczała, że dolegliwości wiążą się z prowadzonym leczeniem w tym zakresie, w czym utwierdził ją także lekarz prowadzący. Fakt ten potwierdza przedłożony do akt sprawy odpis zwolnienia lekarskiego odwołującej za okres od 16 do 31 grudnia 2021r., w którym wpisano symbol choroby N97 oznaczający niepłodność – niezapalną chorobę żeńskiego układu rozrodczego. Dopiero w połowie stycznia 2022r. u odwołującej rozpoznano ciążę, która okazała się ciążą wysokiego ryzyka i spowodowała konieczność przejścia odwołującej na zwolnienie lekarskie. Dziecko odwołująca urodziła przedwcześnie, bo w 35 tygodniu ciąży.
Zdaniem Sądu przyznane odwołującej wynagrodzenie w spornej wysokości5 500 zł, a więc około 4000 zł netto, w żaden sposób nie odbiegało również od zarobków innych osób zatrudnionych w analogicznym charakterze na ogólnym rynku pracy, nie było też wygórowane biorąc pod uwagę zarobki innych pracowników zatrudnionychu zainteresowanej. Z zeznań zainteresowanej wynika bowiem, że kelnerki u niej mają ustalone zasadnicze wynagrodzenie w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, ale ich realne wynagrodzenie miesięczne jest faktycznie wyższe z uwagi na to, że otrzymują one także napiwki od klientów. Wynagrodzenie szefa kuchni kształtuje się natomiast na poziomie 15 000 zł. Wprawdzie manager zatrudniony przez zainteresowanąma wynagrodzenie wyliczone od minimalnego wynagrodzenie za pracę, lecz zakres obowiązków na tym stanowisku jest inny aniżeli odwołującej ( manager jest zatrudniony zresztą tylko w połowie wymiaru czasu pracy ), której czynności wynikającez powierzonego stanowiska kierowniczego mają istotne znaczenie dla bieżącego działania firmy zainteresowanej i w konsekwencji także kształtowania wizerunku firmy, opinii klientów, wymagają też większej dyspozycyjności z czym wiąże się chociażby konieczność wykonywania pracy czasem przez kilkanaście godzin na dobę.
Wreszcie, Sąd miał na uwadze, że sytuacja finansowa firmy pozwalałana zatrudnienie odwołującej. Organ rentowy powołał się na fakt, że zainteresowanaz działalności wykazała stratę, ale zainteresowana na rozprawie wyjaśniła, że faktycznie działalność jest dochodowa, Strata jest wynikiem nakładów poczynionych na kolejny lokal, którym ma zarządzać odwołująca.
Reasumując, okoliczności sprawy jednoznacznie wskazują, że dla odwołującejA. P.właściwą w rozumieniuart.78§1 k.p.od stycznia 2022r. jest podstawa wymiaru składek w wysokości 5 500 zł.
W konsekwencji powyższego, na podstawie uregulowań prawnych powołanychna wstępie rozważań, Sąd z mocyart. 47714§ 2 k.p.c.zmienił zaskarżoną decyzję orzekając jak w sentencji.
O kosztach Sąd orzekł na podstawieart.98 k.p.c.w związku z §2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłatza czynności adwokackie ( Dz.U. poz.1800 ) wyliczając je od wartości sporu podanej przez odwołującą 29 880 zł, której organ rentowy nie kwestionował.
(-) sędzia Teresa Kalinka