Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1849/19
Data wyroku: 2021-02-01 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 172 k.c

Sygn. akt III Ca 1849/19

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 maja 2019 roku, Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi w sprawie o sygn. akt III Ns 930/17 z wniosku Skarbu Państwa – Prezydenta MiastaŁ.z udziałem GminyŁ.iB. W. (1)o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości gruntowej przez zasiedzenie:

1
wniosek oddalił,

2
ustalił, że wnioskodawca i uczestnicy, każdy we własnym zakresie, ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

Powyższe rozstrzygnięcie Sąd I instancji oparł na następujących ustaleniach faktycznych.
Przedmiot wniosku stanowidziałka nr (...)w obrębie S-7, o powierzchni 0.0041ha, dla której Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi, XVI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą (...).
Pierwotnym właścicielem nieruchomości, której część stanowi działka będąca przedmiotem wniosku, byłI. R.. Dla nieruchomości tej prowadzona była dawna księga wieczysta Rep. hip.(...).(...). Następnie na podstawie umowy przedślubnej zawartej w dniu 10 września 1914 roku przed(...)notariuszemL., za Nr Rep.(...)współwłaścicielką nieruchomości do połowy stała sięA.zJ. R.. Na nieruchomości znajdowała się unikalna willa rezydencjonalna rodziny przemysłowców(...)o znacznych walorach kulturowych wraz z ogrodem (obecnie wpisana do rejestru zabytków jako dobro kultury).
MałżonkowieR.mieli dwoje dzieci:I. B.,urodzoną dnia (...)wŁ.iH. F.,urodzonego dnia (...)wŁ..
I. R.zmarł wW.w dniu 3 grudnia 1943 roku. Prawa do spadku po nim nabyły jego dzieciI. F.B. W. (2)z domuR.iH. I.F. R.po 1/2 części spadku każde, co zostało stwierdzone Postanowieniem Sądu Powiatowego dla(...) W.z dnia 29 lutego 1956 roku, sygn. akt I Ns II 18/56.
Postanowieniem z dnia 13 października 1947 roku Sąd Okręgowy w Łodzi w sprawie o sygn. Cz 521/47 z wnioskuH. R.o wprowadzenie w posiadanie nieruchomości, zaskarżone postanowienie Sądu Grodzkiego wŁ.z dnia 17 czerwca 1947 roku zmienił w ten sposób, że przywraca się wnioskodawcyH. R.jedynie posiadanie niepodzielnej połowy nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...)-8 oznaczonej Nr hip.(...), repertorium hip. Nr(...).
W okresie tuż powojennymA. R. (1)była skazana za odstępstwo od narodowości polskiej.
Szkoła Podstawowa nr (...)została powołana w 1954 roku.
W dniu 11 stycznia 1958 roku Sąd Najwyższy wydał wyrok w sprawieA. R. (1)na skutek rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść i uchylił postanowienie b. Specjalnego Sądu Karnego dla Okręgu Sądu Apelacyjnego w Warszawie z siedzibą w Łodzi, utrzymując w mocy postanowienie b. Sądu Grodzkiego wŁ.orzekającego rehabilitację A.R.-R.. Akta sprawy SN zostały wybrakowane na podstawie zezwolenia Archiwum Akt Nowych z 15 maja 1969 roku.
Na podstawie wniosku z dnia 16 stycznia 1959 roku, złożonego przezA. R., postanowieniem z dnia 19 stycznia 1959 roku, nr dz.Kw 204/59, ówczesny Sąd Powiatowy wŁ.nakazał założyćksięgę wieczystą KW (...)jako ciąg dalszy dawnej księgi wieczystej Rep. hip.(...). nr(...)i dokonać w niej wpisuA.zJ. R.jako współwłaścicielki do połowy na podstawie umowy przedślubnej z dnia 10 września 1914 roku oraz z urzędu przepisać z księgi Rep. hip.(...)ujawnione tam prawaI. R.jako współwłaściciela do połowy – nieruchomości miejskiej, położonej wŁ.przyul. (...), o obszarze 1535m2, bez jej oznaczenia. Wpisów dokonano w dniu 19 stycznia 1959 roku.
W dniu 7 stycznia 1959 roku wykonawca – Zarząd Inwestycji Mieszkaniowych(...)wŁ.– Przedsiębiorstwo Państwowe wystąpił do(...)Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej m. Łodzi z wnioskiem o przeprowadzenie postępowania wywłaszczeniowego i wydanie orzeczenia o wywłaszczeniu na rzecz Państwa z oddaniem wykonawcy w zarząd i użytkowanie nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...), terenu o łącznej powierzchni ok.760m2. W uzasadnieniu wniosku o wywłaszczenie podano, że teren ten jest niezbędny dla realizacji narodowych planów gospodarczych w zakresie budownictwa mieszkaniowego i zgodnie z zatwierdzonym projektem wstępnym w 1959 roku ma zostać na nim zrealizowana budowa czteropiętrowego budynku mieszkalnego. Cała nieruchomość położona jest przyul. (...)i oznaczona jest numerem hipotecznym Nr.(...)repertorium hipotecznym Nr.(...).(...)zmarł, a wielokrotnie przeprowadzane pertraktacje z jego synemH. R.oraz pełnomocnikiem właścicieli mecenasemR. V.o dobrowolne zbycie nieruchomości nie przyniosły rezultatu.
Decyzją z dnia 19 lutego 1959 roku Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej m. Łodzi wszczął odnośnie nieruchomości objętej wnioskiem o wywłaszczenie, o powierzchni ca 760m2postępowanie wywłaszczeniowe. W dniu 3 marca 1959 roku organ wywłaszczeniowy wystąpił z wnioskiem o wpis wzmianki o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego w księdze wieczystej. Postanowieniem z dnia 5 marca 1959 roku, w sprawie l.dz.Kw 779/59 Sąd wieczystoksięgowy nakazał dokonanie wpisu wzmianki o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego w dziale III.KW (...). Wpis został dokonany w dniu 5 marca 1959 roku.
Postanowieniem z dnia 11 maja 1959 roku, sygn. akt Kp. 38/58, Sąd Powiatowy dla m. Łodzi wŁ., Wydział VII Karny nie uwzględnił wnioskuA. R. (2)o zwolnienie spod zajęcia, zarządu i dozoru nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...), uzasadniając to tym, iż wnioskodawczyni w lipcu 1950 roku nie była w posiadaniu nieruchomości, o zwrot której wniosła.A. R. (2)wniosła zażalenie na powyższe postanowienie. W wyniku jego rozpoznania Sad Wojewódzki w Łodzi postanowieniem z dnia 3 listopada 1959 roku, w sprawie o sygn. akt Kz 188/59: 1/zaskarżone postanowienie Sądu Powiatowego utrzymał w mocy, 2/wymienione w tym postanowieniu nieruchomości uznał za przepadłe na rzecz Skarbu Państwa.
Wobec powyższego, powołując się na przepis art. 13 § 4 dekretu z dnia 28 czerwca 1946 roku o odpowiedzialności karnej za odstępstwo od narodowości w czasie wojny 1939-1945 roku (Dz. U.nr 41, poz. 237) Wydział Finansowy Prezydium Rady Narodowej m. Łodzi stwierdził, że w/w majątek przeszedł na własność Skarbu Państwa. Wydział Finansowy(...)m. Łodzi reprezentujący interesy Skarbu Państwa wnioskiem z dnia 16 grudnia 1960 roku wystąpił do Sądu Powiatowego dla m. Łodzi, VI Wydziału Ksiąg Publicznych o ujawnienie w dziale II księgi wieczystej przejścia prawa własności tejże nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Uwzględniając powyższy wniosek, postanowieniem z dnia 27 grudnia 1960 roku Sąd wieczystoksięgowy postanowił dokonać wpisu prawa własności 1/2 części nieruchomości objętejksięgą wieczystą KW (...)w miejsceA. R. (2)na rzecz Skarbu Państwa. Wpisu dokonano w dniu 27 grudnia 1960 roku.
Wyrokiem z dnia 13 października 1960 roku, w sprawie o sygn. akt C.309/60, z powództwaI. W.przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydium Rady Narodowej m. Łodzi Wydział Finansowy i Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych o wydanie nieruchomości, Sąd Wojewódzki w Łodzi I. nakazał Skarbowi Państwa, reprezentowanemu przez Prezydium Rady Narodowej m. Łodzi Wydziałowi Finansowemu i Miejskiemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych wydanieI. W.nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...)oznaczonej numerem hipotecznym Nr(...), Repertorium hipotecznego nr(...), zawierającej powierzchni 1535m2, II. nie nadał wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności.
Zasadnicza część terenu, na którym obecnie znajduje sięSzkoła Podstawowa nr (...)wŁ.wraz z jej infrastrukturą, została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na etapie przygotowania inwestycji budowy budynku szkoły wraz z otoczeniem. Postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte decyzją z dnia 21 lutego 1959 roku. W tej dacie nieruchomość stanowiła niezabudowane place nr nr 1, 2 i 3. Postępowanie wywłaszczeniowe zostało zakończone orzeczeniami z dnia 29 września 1961 roku i z dnia 28 września 1962 roku. Stanowiąca przedmiot wniosku część terenu szkoły, obecnie oznaczona jakodziałka nr (...)w obrębie S-7, nie była objęta postępowaniem wywłaszczeniowym.
Orzeczeniem z dnia 30 sierpnia 1962 roku Prezydium Rady Narodowej m. Łodzi, nr(...)1-/1/59 orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa części nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...)o powierzchni 380m2[błąd – powinno być 480m2– uwaga Sądu] (powierzchnia całości 1535m2) uregulowanej w księdze nieruchomości wŁ.oznaczonej hip. nr(...)rep.hip. Nr(...)obecnie KW nr(...)stanowiącej własnośćH.-I.-F. R.iI.-F.-B. W. (2)na podstawie postanowienia z dnia 19 lutego 1956 roku, sygn. akt I Ns II 18/56.
Mapą zaewidencjonowaną w składnicy geodezyjnej w dniu 9 listopada 1971 roku, oznaczoną numerem 3/428a, nieruchomość opisaną wksiędze wieczystej KW (...)rozliczono jakodziałki nr (...)o powierzchni łącznej 1.072m2, położone wŁ.przyul. (...), przy czym wskazano, żedziałka nr (...)o powierzchni 527m2znajduje się w granicach lokalizacji inwestycji.
Na wniosek Zarządu(...)Terenami m. Łodzi z dnia 28 marca 1972 roku Zarząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej m. Łodzi zawiadomieniem z tej samej daty wszczęło postępowanie wywłaszczeniowe nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...)o powierzchni 527m2z całości o powierzchni 1027m2, oznaczonej na planie geodezyjnym wpisanym do ewidencji w składnicy geodezyjnej w dniu 9 listopada 1971 roku, za Nr 3/428a jakodziałka nr (...)uregulowanej wksiędze wieczystej KW (...)stanowiącej własność w 1/2 części Skarbu Państwa i w 1/2 częściI. R.. W dniu 17 kwietnia 1972 roku Prezydium Rady Narodowej m. Łodzi wniosło o wpisanie w dziale IIIksięgi wieczystej KW (...)wzmianki o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego odnośnie wskazanej części nieruchomości. Wpisu dokonano w dniu 17 kwietnia 1972 roku.
W dniu 14 listopada 1972 roku z nieruchomości opisanej pod bieżącym nr 1, na podstawie wniosku z dnia 13 listopada 1972 roku, nr dz.Kw 5174/72, odłączono doksięgi wieczystej KW (...)działkę nr (...)o powierzchni 527m2. Pozostałą część wpisano pod numerem bieżącym 2 jako działka ziemi przyul. (...)o powierzchni 1008m2(bez wprowadzenia oznaczenia geodezyjnego).
Decyzją nr (...)z dnia 23 czerwca 1975 roku Urząd(...)Wydział Gospodarki Komunalnej i Przestrzennej, działając na podstawie art. 9 ustawy z dnia 22 kwietnia 1959 roku o remontach i odbudowie oraz wykańczaniu budowy i nadbudowie budynków mieszkalnych (Dz. U. nr 27, poz. 166) postanowił obciążyć nieruchomość położoną wŁ.przyul. (...), stanowiącą własnośćI. R.w drodze wpisu hipoteki doksięgi wieczystej KW (...)obejmującej tą nieruchomość kwotą 55.977 złotych wraz z 1% odsetek rocznie od dnia 7 czerwca 1975 roku tytułem zabezpieczenia na rzecz Skarbu Państwa państwowych środków finansowych wydatkowanych na prowadzenie administracji budynku, zgodnie z rozliczeniem z dnia 7 czerwca 1975 roku.
W dniu 1 lipca 1975 roku Naczelnik DzielnicyŁ.złożył wniosek o wpis hipoteki przymusowej na rzecz Skarbu Państwa w dziale IV.księgi wieczystej KW (...)na podstawie powyższej decyzji. Wpis został dokonany w dniu 5 lipca 1975 roku na prawie własnościI. R., współwłaściciela do połowy.
W dniu 26 marca 1979 roku wpisana została do ewidencji w składnicy geodezyjnej mapa sytuacyjna dla celów prawnych nr 3/575, która nieruchomość opisaną wKW (...)rozliczyła jakodziałki nr (...), część 67/3 (pod blokiem) 67/4, 68/4 i 76/4 w obrębie S-7 o powierzchni łącznej 1.607m2. Na mapie zamieszczono uwagę, iż anuluje ona robotę prawną nr 3/482 w zakresiedziałek (...). Mapą tą rozliczono część nieruchomości opisanej wKW (...), która została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem z dnia 30sierpnia 1962 roku, znak:(...)1-/1/59 – jakodziałkę nr (...)o powierzchni 480m2. Nie została ona dotychczas odłączona zksięgi wieczystej KW (...).
Decyzją z dnia 4 stycznia 1980 roku, nr(...)Prezydent MiastaŁ.na podstawieart. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 stycznia 1958 rokuo regulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. nr 11, poz. 37) stwierdził przejście na własność Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem 8 marca 1958 roku 1/2 części nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...)oznaczonej na planie geodezyjnym wpisanym do ewidencji w składnicy geodezyjnej w dniu 26 marca 1979 roku nr 3/575 jakodziałka nr (...)uregulowana wksiędze wieczystej (...). Decyzja niniejsza jest ostateczna. W jej uzasadnieniu wskazano, że przedmiotowa nieruchomość, tj.działka nr (...)o powierzchni 480m2pozostaje we władaniu jednostki państwowej bez tytułu od 1952 roku. Zgodnie z pismem Wydziału Finansowego Prezydium Rady NarodowejŁ.z dnia 4 sierpnia 1970 roku, znak: IV-(...)przedmiotowa nieruchomość stanowi własność Skarbu Państwa.
W dniu 4 lutego 1980 rokuZarząd (...)Terenami m. Łodzi złożył wniosek o ujawnienie na podstawie powyższej decyzji w dziale II.księgi wieczystej KW (...)jako właściciela 1/2 części nieruchomości w miejsce poprzedniego właścicielaI. R.. Państwowe Biuro Notarialne dokonało wpisu prawa własności Skarbu Państwa zgodnie z wnioskiem w dniu 6 lutego 1980 roku – do bieżącego numeru nieruchomości 2, obejmującej w dacie wpisu działkę ziemi bez jej oznaczenia geodezyjnego o powierzchni 1008m2.
W dniu 17 kwietnia 1980 roku z nieruchomości opisanej pod bieżącym nr 2, na podstawie wniosku z dnia 27 lutego 1980 roku, nr dz. Kw 1218/80, odłączono i przeniesiono doksięgi wieczystej KW (...)działkę oznaczoną na mapie literami(...)o powierzchni 480m2. Pozostałą część wpisano pod numerem bieżącym 3 jako działka ziemi przyul. (...)o powierzchni 528m2(bez wprowadzenia oznaczenia geodezyjnego).
Decyzją nr (...)z dnia 15 czerwca 1981 rokuPrzedsiębiorstwo (...), działając na podstawieart. 8 i 13 ustawy z dnia 22 kwietnia 1959 roku o remontach i odbudowie oraz o wykańczaniu budowy i nadbudowie budynków mieszkalnych(tj. Dz. U. z 1968 roku, nr 36, poz. 349) postanowił obciążyć nieruchomość położoną wŁ.przyul. (...), stanowiącą własnośćI. R.w drodze wpisu hipoteki doksięgi wieczystej KW (...)kwotę 1.806.941 złotych wraz z 1% odsetek rocznie od dnia 28 listopada 1978 roku tytułem zabezpieczenia na rzecz Skarbu Państwa państwowych środków finansowych wydatkowanych na remont modernizacyjny, zgodnie z fakturą końcową z dnia 7 czerwca 1975 roku, pomniejszoną o 50%. W dniu 3 sierpnia 1981 roku(...)Ł.złożył wniosek o wpis hipoteki przymusowej na rzecz Skarbu Państwa w dziale IV.księgi wieczystej KW (...)na podstawie powyższej decyzji. Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 1981 roku(...)odmówił wpisu hipoteki z uwagi na fakt, że nieruchomość której dotyczy hipoteka stanowi własność Skarbu Państwa.
A. R. (1)z d.J.zmarła w dniu 17 kwietnia 1982 roku wŁ.. Spadek po niej na podstawie ustawy nabyły jej dzieciI. F.B. W. (2)z domuR.primo votoR.iH. I.F. R.po 1/2 części każde z nich.
OgrodzenieSzkoły Podstawowej nr (...)przebiega w takiej samej granicy jak obecnie od co najmniej połowy lat 80-tych XX wieku.
B. W. (1)przejął w rodzinie sprawy nieruchomości od 1990 roku. Zaczął występować do urzędów i do sądów, zaczął opłacać podatki. Gdy się pojawił, ogrodzenie szkoły od strony jego nieruchomości było takie jak obecnie. Miał już wtedy świadomość, że jego nieruchomość obejmuje też część stanowiącą przedmiot sprawy, zajętą przez szkołę, był zainteresowany tym terenem, gdyż myślał urządzić na nim parking dla hotelu zorganizowanego przez niego w lokalizowanej na tej samej nieruchomości willi.
W grudniu 1991 rokuB. W. (1)poinformował Komisję Inwentaryzacyjną Rady Miejskiej wŁ.o działaniach prawnych podejmowanych przez spadkobierców małżonkówR.w stosunku do nieruchomości stanowiących ich własność, celem ich restytucji, w tym do nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...). W piśmie z dnia 27 grudnia 1991 rokuB. W. (1)wezwał Komisję Inwentaryzacyjną do niedokonywania żadnych działań dotyczących powyższych nieruchomości, które naruszałyby prawa spadkobierców.
W dniu 28 listopada 1991 rokuI. W.wniosła do Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa skargę na decyzję Prezydenta MiastaŁ.z dnia 4 stycznia 1980 roku, w której wniosła o stwierdzenie jej nieważności. Podniosła, że prawowici właściciele nieruchomości czynili starania o przywrócenie własności, uzyskali w 1947 i w 1960 roku orzeczenia nakazujące wydanie nieruchomości, a mimo tych orzeczeń nieruchomość nadal pozostawała w dyspozycji Skarbu Państwa i jej zwrot nie nastąpił. Nadto wskazano, że postępowanie administracyjne zakończone zaskarżoną decyzją toczyło się bez udziału zainteresowanych, mimo że ich adresy były organowi znane. Rozpatrując wniosek Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa ustalił, że postępowanie zostało przeprowadzone bez udziału następców prawnych ujawnionego właściciela, organ nie przeprowadził żadnego postępowania w celu ustalenia jego następców, a zaskarżona decyzja została doręczona tylko Zarządowi(...)Terenami m. Łodzi.
Minister uznał też, że nie zachodziły przesłanki zastosowania wymienionego w decyzji przepisu prawa materialnego, tj.art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 stycznia 1958 rokuo regulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. nr 11, poz. 37). Minister uznał, że przedmiotowa część nieruchomości nie została trwale włączona do czynnych przedsiębiorstw ani też nie była niezbędna dla zaspokojenia społecznych potrzeb socjalnych i kulturalnych, i jako taka zgodnie z przepisem art.48 powołanej ustawy podlegała zwrotowi na rzecz jej właściciela. Nie zaistniały również inne przesłanki przejścia nieruchomości na własność Skarbu Państwa, gdyż strony nie utraciły prawnego posiadania tej nieruchomości.H. R.uzyskał bowiem na mocy Postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 13 października 1947 roku, w sprawie Cz 521/47, przywrócenie połowy posiadania nieruchomości. Ponadto faktyczne władanie przedmiotową częścią nieruchomości nie było sprawowane przez państwową jednostkę organizacyjną, do której w żadnym przypadku nie można zaliczyć ani mającej tam lokal(...), ani organizacji młodzieżowej –Związku (...). Władanie to nie było oparte na tytule prawnym i nie można przyjąć, że nieruchomość pozostawała w faktycznym władaniu państwowej jednostki organizacyjnej, gdyż w rozumieniu przepisówKodeksu cywilnegonie można mówić o posiadaniu w sytuacji, gdy pozaprawne działanie uniemożliwia właścicielowi nieruchomości korzystanie z niej zgodnie z przeznaczeniem.
Mając na uwadze powyższe Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa decyzją z dnia 3 marca 1992 roku, znak: GK.III.053.K-R-(...)stwierdził nieważność decyzji Prezydenta MiastaŁ.z dnia 4 stycznia 1980 roku. Decyzja Ministra była ostateczna w administracyjnym toku instancji i nie wpłynęła na nią skarga do NSA.
W dniu 22 maja 1992 rokuB. W. (1)działający z upoważnieniaI. W.wniósł o dokonanie na podstawie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku z dnia 29 lutego 1956 roku oraz Decyzji Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 3 marca 1992 roku wpisu w dziale IIksięgi wieczystej KW (...)w miejsce Skarbu Państwa (1/2 część nieruchomości) spadkobiercówI. R., tj.I. W.iH. R..
Wpisu dokonano do bieżącego numeru nieruchomości 3 (działka ziemi bez oznaczenia geodezyjnego o powierzchni 528m2) w dniu 7 lipca 1992 roku, ujawniającI. F.B. W. (2), córkęI.iA., jako współwłaścicielkę do 1/4 części orazH. I.F. R., s.I.iA., jako współwłaściciela do 1/4 części – w miejsce Skarbu Państwa.
Postanowieniem z dnia 27 maja 1992 roku Sąd Najwyższy, w sprawie o sygn. akt III KRN 61/92, po rozpoznaniu sprawyA. R. (1), dotyczącej przepadku jej mienia, z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyśćA. R. (1)/RN VI 633/83/92/od postanowienia b. Sądu Powiatowego wŁ.z dnia 11 maja 1959 roku, sygn. VII Ko 38/58 oraz postanowienia b. Sądu Wojewódzkiego dla m. Łodzi z dnia 3 listopada 1959 roku, sygn. Kz 188/59 i z dnia 4 maja 1965 roku, sygn. V Kz 88/65 – uchylił zaskarżone postanowienie i uznał, że mienieA. R. (1)nie podlegało przepadkowi.
W dniu 8 czerwca 1992 rokuB. W. (1)działający z upoważnieniaI. W.wniósł o dokonanie na podstawie Postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 1992 roku, sygn. akt III KRN 61/92, wpisu w dziale IIksięgi wieczystej KW (...)w miejsce Skarbu Państwa (1/2 część nieruchomości) spadkobiercówI. R., tj.I. W.iH. R..
Wpisu dokonano do bieżącego numeru nieruchomości 1 (cała pierwotnie opisana nieruchomość bez oznaczenia geodezyjnego o powierzchni 1535m2) w dniu 9 lipca 1992 roku, ujawniającI. F.B. W. (2), córkęI.iA., jako współwłaścicielkę do 1/4 części orazH. I.F. R., s.I.iA., jako współwłaściciela do 1/4 części – w miejsce Skarbu Państwa.
W dniu 23 września 1992 roku wpisana została do ewidencjiWojewódzkiego Ośrodka (...)wŁ.za numerem 3/805a mapa sytuacyjna dla celów prawnych, która rozliczała nieruchomość opisaną wksiędze wieczystej KW (...)jakodziałki nr (...)w obrębie S-7 oraz 66/1, 67/2, 68/4 i 76/4 w obrębie S-7 o powierzchni łącznej 1127m2. Mapa ta zawierała także uwagi, iż anuluje robotę 3/428 w zakresiedziałek (...)oraz o treści : „powierzchnia w KW.(...)różni się ze względu na błędne odjęcie dz. 10/1/1 o pow. 527m2doKW (...). Działka ta winna być odłączona z ZD 11097, które obejmowało sąsiednią nieruchomość. Obecnie ZD 11097 winno być zamknięte i włączone do akt KW 38185”.
Z kolei w dniu 23 września 1992 roku wpisana została do ewidencjiWojewódzkiego Ośrodka (...)wŁ.za numerem 3/575a mapa sytuacyjna dla celów prawnych rozliczająca Zbiór Dokumentów ZD 11097. Wykazywała ona, żedziałka nr (...)o powierzchni 527m2, przyłączona doKW (...)(obecnie oznaczona numerem 69/2 w obrębie S-7) winna być odłączona z tego zbioru dokumentów, a nie – jak to uczyniono – zKW (...).
Na żądanieI. W.iH. R.Wojewoda(...)decyzją z dnia 16 listopada 1992 roku stwierdził nieważność ostatecznego orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. Łodzi z dnia 28 lipca 1972 roku, nr(...)6-60/76/72 w sprawie wywłaszczenia udziału do 1/2 części z części nieruchomości o powierzchni 527m2położonej wŁ.przyul. (...)oznaczonej na mapie z dnia 9 listopada 1971 roku nr 3/428a jakodziałka nr (...)uregulowanej wKW (...). W toku przeprowadzonego postępowania Wojewoda ustalił, że nieruchomość objęta kwestionowanym orzeczeniem pochodzi z innej nieruchomości (położonej wŁ.przyul. (...)), objętej ZD 11097 i stanowi własność Skarbu Państwa na innej podstawie.
W dniu 22 grudnia 1992 rokuB. W. (1), działając jako pełnomocnikI. W.złożył wniosek o skorygowanie obszaru nieruchomości, tj. zwiększenie jej o 527m2, z uwagi na błędne odjęcie tej powierzchni. Do wniosku przyłączył się Skarb Państwa – Urząd Rejonowy wŁ.. W dniu 29 grudnia 1992 roku Sąd wieczystoksięgowy dokonał wpisów w dziale Iksięgi wieczystej KW (...)poprzez ujawnienie, że nieruchomość w niej opisana stanowidziałki nr (...)o powierzchni łącznej 1127m2oraz wykreślił wpis dotyczący odłączeniadziałki nr (...)o powierzchni 527m2doKW (...)z dnia 14 listopada 1972 roku.
Z inicjatywyB. W. (1)i na skutek podjętych przez niego działań, w szczególności wpłaty kwoty ówczesnych 56.500 złotych na rzecz Urzędu Miasta, w związku z czym wierzyciel – Referat Lokalowy Delegatury(...)Ł.wŁ.w dniu 28 kwietnia 1993 roku złożył oświadczenie o wyrażeniu zgody na wykreślenie hipoteki, wpisanej postanowieniem z dnia 23 czerwca 1975 roku w wysokości 55.977 złotych. W dniu 16 lipca 1993 roku Sąd wykreślił przedmiotową hipotekę.
W dniu 8 grudnia 1993 roku przed notariuszem wK.E. D., za repertorium A nr 5655/93 sporządzona została umowa darowizny, na mocy którejI. W.darowała na rzecz swojego synaB. W. (1)udział, wynoszący 2/4 części nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...)w skład której wchodządziałki oznaczone nr (...)o powierzchni łącznej 1127m2, opisanej wKW (...).
W październiku 1995 rokuB. W. (1)zwrócił się do Wydziału Ochrony(...)z wnioskiem o zezwolenie na przycięcie 2 sztuk drzew rosnących na terenie posesji wŁ.przyul. (...). Pismem bez daty dziennej z 1996 roku Rejon(...)nr 10 przyal. (...)przypomniałB. W. (1)o konieczności przycięcia konarów drzew rosnących na posesji przyul. (...)na podstawie decyzji z dnia 25 października 1995 roku.
Wpis prawa własnościB. W. (1)do 2/4 części nieruchomości (w miejsceI. W.) nastąpił w księdze wieczystej w dniu 4 września 1995 roku.
Wnioskiem z dnia 4 września 1996 roku Skarb Państwa - reprezentowany przez Urząd Rejonowy wŁ., wniósł o stwierdzenie, że Skarb Państwa nabył przez zasiedzenie własność części nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...)o pow. 41m2z całości 1127m2, oznaczonej na mapie do celów prawnych z dnia 22 grudnia 1995 roku jakodziałka nr (...), uregulowanej wksiędze wieczystej KW (...). Sprawa rozpoznawana była przez Sądem Rejonowym w Łodzi pod sygnaturą akt I V Ns I 436/96. Postanowieniem z dnia 26 lutego 1998 roku Sąd oddalił wniosek. W uzasadnieniu Sąd odwołał się do dominującego w ówczesnym orzecznictwie sądowym w sprawach o zasiedzenie, w których wnioskodawcą był Skarb Państwa, poglądu uzależniającego dopuszczalność zasiedzenia od sposobu objęcia w posiadanie oraz charakteru władztwa Skarbu Państwa nad nieruchomością objętą żądaniem zasiedzenia. Istota tego poglądu została przez Sąd w uzasadnieniu przedstawiona. Sąd wskazał, że państwo jest szczególnym podmiotem prawa. Będąc polityczną, a więc opartą na władzy formą organizacji narodu, spełnia przede wszystkim funkcje publiczne. Ta sfera działania państwa określana jest mianem(...). Władczość jest jej dominującym elementem. Charakteryzuje się ona odrębnym systemem ochrony praw podległych jednostek. W ramach „imperium” państwo czerpie upoważnienie do ingerencji w sferę ich praw, również majątkowych. Działalność państwa polega na zazębianiu się jego czynności władczych, czyli „imperium”, z działaniami właściciela, czyli „dominium”. W zależności od rodzaju władztwa państwo będzie traktowane jak podmiot obrotu cywilnoprawnego lub jak działające jako szczególny podmiot szeroko rozumianego prawa. Władcza ingerencja wyłącza mechanizm cywilnoprawny w postaci zasiedzenia. Oznacza to, że jeżeli okaże się, iż państwo działa lub działało w zakresie swojego imperium, wówczas nie mają zastosowania przepisyKodeksu cywilnegoregulujące instytucję zasiedzenia. W ocenie Sądu Skarb Państwa w sprawie o sygn. akt IV Ns I 436/96 działał na zasadzie imperium; państwo działało z pozycji siły wykorzystując swoją możliwość ingerencji w sferę praw majątkowych podległych mu jednostek.
Nadto Sąd Rejonowy ustalił, że nad nieruchomością przejętą przez Skarb Państwa zarząd sprawował Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych wŁ.. W ocenie Sądu oznacza to, że Państwo było jedynie zarządcą, a co za tym idzie, nie władało przedmiotową nieruchomością jak właściciel. Sprawowania zarządu nie można zaś utożsamiać z samoistnym posiadaniem.
Wreszcie, Sąd I instancji uznał, że Skarb Państwa nie nabył przedmiotowej nieruchomości przez zasiedzenie, gdyż do terminów zasiedzenia nie można zaliczyć okresu, w którym władał on nieruchomością na podstawie decyzji z dnia 4 stycznia 1980 roku, gdyż decyzja ta została w 1992 roku uznana za nieważną z mocą wsteczną, tj. od chwili jej wydania. Zgodnie zaś z przywołanym orzecznictwem skutkowało to tym, że zostały uchylone wszelkie wynikające z jej postanowień skutki prawne, a władanie na podstawie takiej decyzji nie było posiadaniem samoistnym.
Orzeczenie powyższe nie było skarżone i uprawomocniło się z dniem 21 marca 1996 roku.
Pismem z dnia 8 listopada 1999 rokuB. W. (1)zwrócił się do Dyrekcji Szkoły Podstawowej z żądaniem zapłaty za bezumowne zajmowanie terenu należącego do jego nieruchomości –działki (...). Wskazał, że domaga się z tego tytułu miesięcznego czynszu w wysokości 600 złotych miesięcznie, który należy płacić na wskazany numer jego konta bankowego.
B. W. (1)pisał do szkoły domagając się płacenia za użytkowanie jego działki. Nie zachował dokumentów, gdyż sprawa była dla niego jasna i nie oczekiwał, że zamiast płacić czynsz Skarb Państwa wystąpi przeciwko niemu do sądu o zasiedzenie.
H. R.zmarł wŁ.w dniu 11 września 2005 roku.
W kwietniu 2006 roku przeprowadzono migracjęksięgi wieczystej KW (...). Dalsze wpisy w przedmiotowej księdze wieczystej, mającej obecnie oznaczenie(...), dokonywane są systemem elektronicznym.
Przed Sądem Rejonowym dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie, pod sygnaturą akt VI Ns 705/06 przeprowadzone zostało postępowanie z wnioskuI. W.z udziałem(...) SAwŁ.o dział spadku. W toku postępowania na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2008 roku strony zawarły ugodę sądową, na mocy którejB. W. (1), s.B.iI., otrzymuje na wyłączną własność nieruchomość zabudowaną o powierzchni(...)położoną wŁ.przyul. (...)dla której Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia prowadziksięgę wieczystą KW (...).
Kolejne działki są odłączane z przedmiotowej księgi wieczystej:
-działkę nr (...)o powierzchni 81m2odłączono doksięgi wieczystej KW (...)w dniu 17 września 2001 roku,
-działkę nr (...)o powierzchni 0,0754ha odłączono doksięgi wieczystej (...)w dniu 22 maja 2012 roku,
-działkę nr (...)o powierzchni 0,0173ha orazdziałkę nr (...)o powierzchni 0,0082ha odłączono doksięgi wieczystej (...)w dniu 23 maja 2012 roku,
Wksiędze wieczystej (...)pozostaje jedyniedziałka nr (...)w obrębie S-7 o powierzchni 0,0041ha.
Działki nr (...)B. W. (1)sprzedał spółdzielni mieszkaniowej dla obsługi jej zasobu,działka nr (...)jako stanowiąca część ulicy została przejęta przez GminęŁ., zaś nadziałce nr (...)znajduje się dawna(...)użytkowana obecnie na hotel i restaurację, wpisana do gminnego rejestru zabytków.
Pismem z dnia 10 kwietnia 2012 roku(...) Ośrodek GeodezjizawiadomiłB. W. (1)jako właściciela nieruchomości o oznaczeniu nieruchomości opisanej w(...)w operacie ewidencji gruntów i budynków.
Wpis prawa własnościB. W. (1)jako wyłącznego właściciela nieruchomości opisanej wksiędze wieczystej (...)został dokonany w dniu 25 kwietnia 2017 roku.
Urząd MiastaŁ.w dniu 8 marca 2017 roku wystąpił doB. W. (1)z ofertą zakupudziałki nr (...)na rzecz GminyŁ.. Na zlecenie(...)dokonano wyceny wartości nieruchomości, określając ją na kwotę 41.000 złotych. Pismem z dnia 17 maja 2017 roku(...)zaproponowałB. W. (1)nabycie od niego przedmiotowej działki za tę cenę, na coB. W. (1)wyraził zgodę. Jednocześnie(...)poinformowałB. W. (1), że ostatecznie zgodę na nabycie nieruchomości na rzecz GminyŁ.wyraża Prezydent MiastaŁ.w stosownym zarządzeniu, które wraz z protokołem rokowań między stronami będzie podstawą do sporządzenia aktu notarialnego umowy sprzedaży. Pomimo zgody zainteresowanego(...)nie podjął dalszych działań zmierzających do wykupienia przedmiotowej działki ani nie poinformował go o przyczynach zwłoki. Wobec tego pismem z dnia 4 października 2017 rokuB. W. (1)wystąpił do DyrekcjiSzkoły Podstawowej nr (...)o podanie aktualnych danych umożliwiających wystawianie faktur za korzystanie przez szkołę z jego działki. Odpis pisma został przekazany do(...).
WreszcieB. W. (1)otrzymał pismo, że(...)jest zainteresowany kupnem. Wobec przedłużającej się braku reakcji uczestnik zadzwonił do(...), gdzie powiedziano mu, że zakup to jest kwestia miesiąca. Poinformowano go też, że urząd wystąpił do dyrektor szkoły o przekazanie dokumentów.B. W. (1)był przekonany, że to chodzi o dodatkowe dokumenty potrzebne do sprzedaży i o te pisma, które on kierował do szkoły z prośbą o zapłatę czynszu. Skontaktował się z dyrektorem szkoły i otrzymał od niej potwierdzenie, że ma ona przekazać dokumenty do(...). Był pewien, że to chodzi o dokumenty do sprzedaży. Potem się okazało, że tu chodziło o dokumenty potwierdzające władztwo szkoły nad tą działką, aby Gmina mogła ją zasiedzieć. Takie dokumenty miała przekazać dyrektor szkoły do(...). Po miesiącuB. W. (1)skontaktował się z(...)ponownie i dowiedział się, że radca prawny(...)wstrzymał procedurę, gdyż dopatrzył się, że jest możliwość wystąpienia do Sądu, że Gmina jest już właścicielem tej działki na podstawie zasiedzenia, żeby nie trzeba mu było płacić tych 41 tysięcy złotych. I stanowisko(...)i szkoły się zmieniło. Już nie było mowy o zakupie działki.B. W. (1)wielokrotnie telefonicznie rozmawiał z dyrektorem szkoły w sprawie czynszu. Pani dyrektor tłumaczyła mu, że szkoła nie ma na czynsz, że jest zła sytuacja finansowa w oświacie, że może komitet rodzicielski zbierze środki na zapłatę czynszu. Mając dobre serce uczestnik nie naciskał na płacenie czynszu, ale wielokrotnie domagał się czynszu i przypominał o konieczności jego zapłaty.
B. W. (1)od 1992 roku płacił podatek od nieruchomości za całą nieruchomość, łącznie z działką stanowiącą przedmiot wniosku. Płaci nieprzerwanie do dnia dzisiejszego podatek od posiadanej nieruchomości.
Działka nr (...)w obrębie S-7 o powierzchni 0,0041ha stanowi część terenuSzkoły Podstawowej Nr (...)wŁ.. Znajduje się wewnątrz ogrodzenia terenu szkoły, w jego południowo-zachodniej części, przyul. (...)oraz przy drodze wewnętrznej, oddzielającej teren szkoły od budynku mieszkalnego położonego przyul. (...). Na tym fragmencie znajduje się część jednej z dwóch dróg dojazdowych do szkoły i zapasowa brama. Działka w części jest utwardzona stanowiąc drogę, a częściowo jest terenem zielonym, rośnie na niej trawa i krzewy.
Od co najmniej 1985 roku działka pozostaje we władaniu szkoły w sposób czynny, tj. była przez ten czas utrzymywana w porządku i czystości. Działka ta jest administrowana przez szkołę jako część jej terenu, jest sprzątana, utrzymywana, trawa jest siana i pielęgnowana, droga zimą jest odśnieżana. Ogrodzenie było kilkakrotnie naprawiane, tynkowane, malowane, zamalowywane były pojawiające się na nim napisy.
Stanowiąca przedmiot wnioskudziałka nr (...)w obrębie S-7 o powierzchni 0,0041ha stanowi:
- częśćdziałki ewidencyjnej nr (...)w obrębie S-7 o powierzchni 0,5538ha, położonej wŁ.przyul. (...), wg „nowej ewidencji”
- częśćdziałki ewidencyjnej nr (...)o powierzchni 0,5539ha dawnego obrębu ewidencyjnego 32(...), położonej wŁ.przyul. (...), wg „starej ewidencji”.
W księdze protokołów i ustalenia granic oraz właścicieli lub osób władających nieruchomościami z dnia 6 kwietnia 1966 roku jako władającego wpisano Inspektorat(...)Ł.. Tytułu własności lub władania nie okazano. W szczegółowym rejestrze pomiarowo-klasyfikacyjnym z kwietnia 1966 roku dladziałki nr (...)obrębu 32 o powierzchni 0,5539ha wpisano Inspektorat(...)Ł.bez wskazania charakteru użytkowania. W protokole ustalenia stanu władania gruntami z 1971 roku dladziałki nr (...)w obrębie S-7 jako władającego wpisano Prezydium Dzielnicowej Rady NarodowejŁ., Inspektorat(...). W rejestrze szczegółowym pomiarowo-klasyfikacyjnym dla obrębu S-7(...)ze stycznia 1974 roku dladziałki nr (...)w obrębie S-7 jako władającego wpisano Inspektorat(...)Ł..
Dokonując oceny zgromadzonego w sprawie materiału procesowego Sąd Rejonowy miał na uwadze, że przedmiotem wniosku w niniejszej sprawie jest stwierdzenie przez Sąd nabycia własności określonej nieruchomości gruntowej w drodze zasiedzenia (art.172 i nast. kc). Przedmiot żądania determinuje więc zakres i charakter postępowania dowodowego w ramach sprawy sądowej wszczętej w celu realizacji norm wynikających z prawa materialnego. Sąd ma obowiązek działania z urzędu jedynie co do ustalenia kręgu uczestników, a zwłaszcza zapewnienia aby został zrealizowany wymóg udziału w charakterze uczestnika postępowania właściciela nieruchomości objętej żądaniem.
W pozostałym zakresie inicjatywa procesowa, a w szczególności dowodowa, zależy wyłącznie od stron.
Zasadniczą część ustaleń faktycznych, jako podstawy sporu prawnego odnośnie do zasadności zgłoszonego żądania, stanowiły w niniejszej sprawie dokumenty zksięgi wieczystej (...)(KW (...)) oraz akt sprawy o sygn. IV Ns I 436/96 oraz wynikające z nich ustalenia i wnioski. Wnioskodawca ani uczestnicy w zasadzie nie załączali żadnych kopii czy odpisów dokumentów, wskazując że wszystkie one znajdują się w aktachksięgi wieczystej KW (...)i w aktach wskazanej sprawy z 1996 roku. Powoływali się na nie i zgodnie również wnosili o ich ujawnienie oraz wzięcie pod uwagę, jako elementów materiału procesowego sprawy niniejszej. W tej sytuacji Sąd oparł się o dokumenty z innych spraw, co jednak z uwagi na wyraźne wnioski stron nie stanowiło odstępstwa od wyrażonej w przepisieart. 235 § 1 k.p.c.zasady bezpośredniości.
Absolutnie poza sporem pozostawała kwestia związana z geodezyjnym oznaczeniem nieruchomości, której dotyczy żądanie, co zostało nadto bezspornie ustalone w oparciu o załączone mapy oraz na podstawie treści i dokumentów zawartych w księdze wieczystej. Podobnie bezspornym było, że uczestnikB. W. (1)jest właścicielem spornej nieruchomości.
Sąd Rejonowy dał wiarę twierdzeniomB. W. (1), że od 1992 roku do chwili obecnej płaci od podatek od nieruchomości przyul. (...), każdorazowo od posiadanej nieruchomości, a opłata podatku obejmuje równieżdziałkę nr (...)w obrębie S-7. Uczestnik wykazał powyższe okoliczności swoimi zeznaniami i dodatkowo poparł je przedłożonymi dokumentami podatkowymi, wyliczeniami i zestawieniem opartym na wypisie z ewidencji gruntów, z porównania i zestawienia których w sposób oczywisty wynika, że podatek płacony był również od powierzchni, stanowiącej działkę objętą żądaniem zasiedzenia. Pełnomocnik Skarbu Państwa wprost oświadczył, że kwestionuje przedłożone przez uczestnika dokumenty. W ocenie Sądu samo powyższe oświadczenie pełnomocnika wnioskodawcy nie było wystarczające do podważenia twierdzeńB. W. (1), tym bardziej, że nie zostało ono poparte żadnym kontr dowodem. Dodatkowo za prawdziwością twierdzeń uczestnika w tym zakresie przemawia również ta okoliczność, że był on wpisany jako właścicieldziałki nr (...)w ewidencji gruntów, ta zaś baza stanowi podstawę określania obowiązku podatkowego podatku od nieruchomości. Nadto, Sąd zwrócił uwagę, że po zajęciu się sprawami nieruchomości przyul. (...)uczestnik podjął szeroką aktywność związaną z porządkowaniem wszelkich kwestii z nią związanych, co wynika chociażby z dokumentów ujawnionych wksiędze wieczystej KW (...). Oczywistym jest więc, że zajął się również opłacaniem podatku od całej przedmiotowej nieruchomości.
Sąd I instancji nie dał wiary zeznaniom świadków pracownikówSzkoły Podstawowej nr (...)wŁ.–G. Ł.iB. D., iż do szkoły nie wpływały żadne pisma odB. W. (1)z żądaniem zapłaty czynszu, jak również żeB. W. (1)nigdy w żaden sposób, zwłaszcza telefonicznie, nie kontaktował się ze szkołą i nie zgłaszał żądań odnośnie spornej działki. Zwłaszcza tłumaczenia świadkaG. Ł., będącej dyrektorem szkoły Sąd uznał za niewiarygodne. Świadek zasłaniała się niepamięcią, powoływała na to, że do szkoły wpływa wiele pism, stąd nie była w stanie zapamiętać czy wpłynęło jakieś pismo od uczestnika. Ostatecznie świadek nie wykluczyła, że być może jakieś pisma od uczestnika do szkoły wpłynęły.
Wydaje się, że nawet jeśli rzeczywiście do szkoły wpływa tak wiele pism, jak utrzymywała to świadek, to pisma z roszczeniami dotyczącymi gruntu czy z żądaniem zapłaty czynszu są na tyle ważne i na tyle odbiegają tematyką od codziennej korespondencji szkoły, że nie można ich nie zapamiętać. Stąd Sąd uznał zeznania świadka za nieprawdziwe, odwołując się do wskazań doświadczenia życiowego, zdrowego rozsądku, a także celu, w jakimG. Ł.występowała w niniejszej sprawie. Był to świadek zaproponowany przez wnioskodawcę, a treść jej zeznań miała być jednym z dowodów potwierdzających zasadność żądania.
Wreszcie, powyższe zeznania świadków pracowników szkoły pozostają w sprzeczności z zeznaniamiB. W. (1), które Sąd Rejonowy uznał w tym zakresie za bardziej wiarygodne i przekonywające. Nadto,B. W. (1)przedstawił jedno z takich pism, adresowanych na adres szkoły, z 1999 roku, w którym domaga się od dyrekcji szkoły zapłaty czynszu.
Sąd Rejonowy nie dał wiary zeznaniom świadkówG. Ł.,B. D.iD. K., żeSzkoła Podstawowa nr (...)mieści się przyul. (...)od 1954 roku, a więc od momentu jej założenia. Zeznania te pozostają w sprzeczności z treścią ujawnionych akt wywłaszczeniowych, z których bezspornie wynika, że postępowanie wywłaszczeniowe, wszczęte w 1959 a zakończone w 1962 roku, prowadzone było jako etap przygotowawczy przed inwestycją budowy budynku szkoły w tym miejscu, a w chwili wszczęcia postępowania nieruchomości objęte wywłaszczeniem stanowiły puste, niezabudowane place. Wnioski wynikające z ujawnionych akt wywłaszczenia pozwalają więc ulokować w czasie istnienie budynku, a co za tym idzie, pozostałej infrastrukturySzkoły Podstawowej nr (...)w jej obecnej lokalizacji nie wcześniej, niż od wczesnych lat 60-tych XX wieku.
Sąd I instancji nie znalazł z kolei podstaw by nie dać wiary wnioskodawcy, że stan posiadania jak obecnie, istniał już od początku lat 80-tych XX wieku. Wynika to z treści zeznań pracowników szkoły oraz sporządzanych dla nieruchomości map, które już wówczas obrazują stan posiadania odpowiadający obecnemu. Można więc na podstawie zgromadzonych dowodów uznać, że stanowiąca przedmiot żądania działka była w posiadaniuSzkoły Podstawowej nr (...)wŁ.co najmniej od lat 80-tych. Okoliczności tej uczestnikB. W. (1)w istocie rzeczy nie kwestionował. Kwestia natomiast charakteru tego posiadania należy do oceny prawnej i zostanie przeanalizowana w dalszym toku uzasadnienia.
Sąd Rejonowy oddalił zgłoszony przez wnioskodawcę w piśmie z dnia 9 stycznia 2019 roku wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego geodety na okoliczność braku objęcia działki nr 76/4 decyzją Prezydenta MiastaŁ.z dnia 4 stycznia 1980 roku. Podejmując decyzję o oddaleniu tego wniosku dowodowego Sąd miał na uwadze przede wszystkim, iż okoliczność ta nie tylko nie była sporna, ale nawet w ogóle podnoszona w toku postępowania. W szczególności uczestnikB. W. (1)nie odwoływał się do tej decyzji ani nie kwestionował czego ona dotyczyła. Również sam wnioskodawca w istocie rzeczy nie uzasadnił w jakim celu wnosi o przeprowadzenie tego dowodu. Tym samym nie zachodziła żadna potrzeba rozstrzygnięcia sporu w tej kwestii, zwłaszcza przy odwołaniu się do wiadomości specjalnych. Sąd oddalił bowiem ten wniosek dowodowy również i z tej przyczyny, że do dokonania ustalenia, iż decyzja Prezydenta MiastaŁ.z dnia 4 stycznia 1980 roku nie odnosiła się do działki objętej żądaniem zasiedzenia, nie trzeba było „aż” odwoływać się do wiadomości specjalnych, udziału biegłego geodety i sporządzania opinii z zakresu geodezji. Do ustalenia, że przedmiotowa decyzja dotyczyła jedynie innej części nieruchomości opisanej wksiędze wieczystej KW (...), tj.działki nr (...)w obrębie S-7 o powierzchni 480m2wystarczyło samo zapoznanie się z treścią przedmiotowej decyzji, z mapą nr 3/575 do której decyzja ta się odwoływała oraz z treścią wpisów w działach I. i II. księgi wieczystej. W tej sytuacji przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego jak we wniosku dowodowym Skarbu Państwa było całkowicie zbędne.
Wobec tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Rejonowy uznał, że wniosek o zasiedzenie nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu.
W pierwszym rzędzie Sądmeritiodniósł się do podniesionej i akcentowanej przez uczestnikaB. W. (1)okoliczności, że odnośniedziałki nr (...)w obrębie S-7 o powierzchni 41m2zostało już wydane prawomocne orzeczenie odnośnie wniosku o zasiedzenie, oddalające wniosek, a to w sprawie prowadzonej przed Sądem Rejonowym w Łodzi pod sygnaturą akt IV Ns I 436/96.
Istotnie, bezspornie sprawa taka była prowadzona, dotyczyła ona działki stanowiącej również przedmiot niniejszej sprawy, a postanowieniem z dnia 26 lutego 1998 roku Sąd wniosek oddalił. Postanowienie wydane w powołanej sprawie nie było skarżone i uprawomocniło się.
Treść i żądanie pisma inicjującego niniejsze postępowanie, z jakim w dniu 14 września 2017 roku wystąpił Skarb Państwa, wskazuje w sposób jednoznaczny, iż intencją wnioskodawcy było złożenie „nowego”, ponownego wniosku o zasiedzenie, i taki też bieg został nadany jej wnioskowi. Wnioskodawca nie wnosił o zmianę prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Łodzi z dnia 26 lutego 1998 roku, sygn. akt IV Ns I 436/96, na podstawieart. 523 zdanie II kpc.
Wobec przywołanego rozumienia powagi rzeczy osądzonej sam fakt, iż przedmiotem niniejszej sprawy było żądanie zasiedzenia tej samej działki i przez ten sam podmiot jak w sprawie o sygn. akt IV Ns I 436/96 nie jest więc wystarczający, dla przyjęcia, że między oboma analizowanymi sprawami zachodzi stan rzeczy osądzonej w rozumieniu przepisuart.199 § 1 pkt 2 k.p.c., uzasadniający odrzucenie wniosku z tej przyczyny.
Sąd Rejonowy wskazał, że materialną podstawę żądania wniosku o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie stanowi przepisart. 172 Kodeksu cywilnego.
Przedmiotem wniosku może być, jak w niniejszej sprawie, nieruchomość gruntowa.
Sąd I instancji wskazał, że zasadniczą przyczyną oddalenia wniosku o zasiedzenie w sprawie o sygn. IV Ns I 436/96 było uznanie i przyjęcie przez Sąd Rejonowy w Łodzi, że obejmując sporną nieruchomość w posiadanie Skarb Państwa działał na zasadzie imperium; państwo działało z pozycji siły wykorzystując swoją możliwość ingerencji w sferę praw majątkowych podległych mu jednostek. Władcza ingerencja wyłącza mechanizm cywilnoprawny w postaci zasiedzenia. Skoro Państwo działało w zakresie swojego imperium, wówczas nie mogły mieć zastosowania przepisyKodeksu cywilnegoregulujące instytucję zasiedzenia.
Występując z ponownym wnioskiem o zasiedzenie tej samej działki gruntu, Skarb Państwa odwołuje się do zmiany orzecznictwa w tym zakresie, wskazując że przywołany pogląd, jakim kierował się Sąd w poprzedniej sprawie, jest już dawno nieaktualny, a obecnie o posiadaniu i jego treści decyduje wyłącznie sposób władania rzeczą, samo zaś uzyskanie władztwa nad nieruchomością przez Skarb Państwa w następstwie wykonywania uprawnień Państwa jako podmiotu prawa publicznego, nie zmienia charakteru tego władztwa i nie wyklucza jego kwalifikowania jako posiadania samoistnego.
Przypomnieć więc warto, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego zarysowały się dwa przeciwstawne nurty poglądów, w kwestii oceny władania nieruchomościami przez Skarb Państwa, uzyskanego w związku z wykonywaniem władzy publicznej. Według pierwszego, do okresu zasiedzenia nieruchomości przez Skarb Państwa nie zalicza się okresu władania przez organy państwowe lub państwowe osoby prawne, wykonywanego w ramach uprawnień Państwa, jako podmiotu prawa publicznego, mimo istnienia tytułu własności uznanego następnie za nieistniejący. Sąd Najwyższy położył tu nacisk na konieczność rozróżnienia w działalności państwa sfery imperium i dominium oraz na cechy charakteryzujące działania państwa w obu tych sferach, podkreślając, że nie można swobodnie stosować instytucji prawa cywilnego w sferze działalności określanej, jako imperium. Najpełniejszy wyraz powyższy pogląd znalazł w Uchwale 7 sędziów SN z dnia 21 września 1993 roku, sygn. III CZP 72/93, opubl. w OSNCP z 1994 roku, nr 3, poz. 49)
Z kolei odmienne zapatrywanie wskazywało, że władanie przez Skarb Państwa nieruchomościami uzyskanymi w związku z wykonywaniem władzy publicznej stanowi posiadanie samoistne w rozumieniuart. 366 k.c., jeżeli tylko zakres władania odpowiada pojęciu posiadania właścicielskiego.
Rozbieżność powyższa została usunięta Uchwałą pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2007 roku, sygn. akt III CZP 30/07, opubl. w OSNC z 2008 roku, nr 5, poz. 43, w której przyjęto, że władanie nieruchomością przez Skarb Państwa, uzyskane w ramach sprawowania władztwa publicznego, może być posiadaniem samoistnym, prowadzącym do zasiedzenia. W ocenie SN okolicznościom uzyskania władania rzeczą ustawo-dawca nie przypisał znaczenia normatywnego dla oceny posiadania i jego samoistności, jeśli więc jedną z przesłanek nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie jest jej samoistne posiadanie, to przy ocenie spełnienia tej przesłanki nie mają znaczenia okoliczności uzyskania władania nieruchomością, a ściśle rzecz ujmując, nie ma znaczenia rodzaj zdarzenia prawnego, w wyniku którego doszło do objęcia nieruchomości w posiadanie.
Przyjęto więc, że stosownie doart. 336 k.c.o posiadaniu i jego postaci decyduje wyłącznie sposób władania rzeczą. Uregulowanieart. 172 k.c.określa przesłanki zasiedzenia, przewidując, że do nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie wystarcza samoistne jej posiadanie przez przewidziany w ustawie okres, uzależniony od tego, czy do nabycia posiadania samoistnego doszło w dobrej, czy też w złej wierze. Oznacza to, że odpowiadające wykonywaniu własności państwowej zarządzanie nieruchomością przez organ państwowej jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa było, bez względu na sposób uzyskania władztwa, jednoznaczne z posiadaniem samoistnym nieruchomości, prowadzącym do zasiedzenia.
Sąd Rejonowy wskazał, że ma co do zasady rację wnioskodawca, podnosząc w piśmie z dnia 9 stycznia 2019 roku nieaktualność w świetle obecnie wypracowanego orzecznictwa, tezy o niedopuszczalności uznania za posiadanie właścicielskie sytuacji, w których objęcie przez Skarb Państwa władztwa nad nieruchomością następowało w ramach „imperium” Państwa.
Nadto, obecnie uznaje się także, że nabycie przez Skarb Państwa nieruchomości na podstawie decyzji administracyjnej, uznanej w późniejszym czasie, w postępowaniu nadzorczym za nieważną, jak i na podstawie orzeczenia sądu, następnie wyeliminowanego w z obrotu prawnego może być uznane za posiadanie samoistne w dobrej wierze. W tym więc kontekście ma co do zasady rację pełnomocnik uczestnika GminyŁ.podnosząc powyższy pogląd wypracowany w orzecznictwie w swojej mowie końcowej.
Powyższe twierdzenia nie zmieniają jednak generalnego wniosku, do jakiego doszedł Sąd Rejonowy w niniejszej sprawie, iż do zasiedzenia spornej nieruchomości przez Skarb Państwa nie doszło, a przywołane powyżej stwierdzenia wnioskodawcy i uczestniczki GminyŁ.nie mają w niniejszej sprawie zastosowania do przedmiotu żądania.
Sąd I instancji przyjął bowiem, analizując zachowania Skarbu Państwa (a od 1990 roku również jednostki samorządu terytorialnego) w stosunku do spornej działki, i zestawiając je z działaniami podejmowanymi przez właścicieli nieruchomości, w przebiegu historycznym, iż do zasiedzenia nie doszło, gdyż przeciwko właścicielom nieruchomości – spadkobiercom po jej pierwotnym właścicieluI. R.po 1945 roku doszło do zawieszenia biegu zasiedzenia –art. 121 pkt 4 k.c.w związku zart 175 k.c.
Dopuszczalność odwołania się do tego środka potwierdził Sąd Najwyższy w przywołanej już wcześniej uchwale Pełnego Składu Izby Cywilnej SN z dnia 26 października 2007 roku, sygn. akt III CZP 30/07. Sąd Najwyższy tym samym ostatecznie zaakceptował kształtującą się w orzecznictwie tendencję do poszukiwania ochrony przed zasiedzeniem przez Skarb Państwa osób, które utraciły w okresie Polski Ludowej posiadanie nieruchomości na skutek władczego działania Państwa (imperium) w instytucji zawieszenia biegu zasiedzenia –art. 121 pkt 4 k.c.w związku zart 175 k.c.Władanie cudzą nieruchomością przez Skarb Państwa – stwierdził SN - uzyskane w ramach sprawowania władztwa publicznego, może być posiadaniem samoistnym prowadzącym do zasiedzenia. Zasiedzenie jednak nie biegło, jeżeli właściciel nie mógł skutecznie dochodzić wydania nieruchomości.
Sąd I instancji argumentował, że w powołanej Uchwale Sąd Najwyższy między innymi zrelacjonował i podsumował dotychczasowe orzecznictwo w tym zakresie, sankcjonując konstrukcję zawieszenia biegu przedawnienia ze względu na istnienie stanu zrównanego ze stanem siły wyższej (stanem zawieszenia wymiaru sprawiedliwości) w sytuacji niezależnego od właściciela, wywołanego uwarunkowaniami politycznymi, obiektywnego, o powszechnym zasięgu oddziaływania stanu niemożności efektywnego dochodzenia na drodze prawnej zwrotu rzeczy, skutkiem którego było uniemożliwienie uprawnionemu dochodzenie roszczeń przed sądem lub innym organem. Sąd Najwyższy dopuścił więc możliwość powoływania się na okoliczności o charakterze politycznym, które uniemożliwiały dochodzenie roszczeń, a bieg terminu zasiedzenia nie mógł się rozpocząć w czasie, w którym właściciele nie mogli efektywnie dochodzić na drodze prawnej jej zwrotu. Sąd Najwyższy wskazał też w cytowanej uchwale, iż pojęcie siły wyższej rozumie się w ujęciu obiektywnym, z tym że przy ocenie czy w danej sytuacji zaistniał stan, który może być oceniony jako siła wyższa należy brać pod uwagę także i to, czy zainteresowana osoba mogła przeciwdziałać i zapobiec działaniu obiektywnych zdarzeń, składających się na siłę wyższą. W konsekwencji za siłę wyższą uznaje się zdarzenie, które jest zewnętrzne, niemożliwe do przewidzenia i któremu nie można było zapobiec. Za tak rozumianą siłę wyższą można w danych okolicznościach faktycznych uznać również działanie władzy państwowej. Podkreślenia wymaga, iż na tleart. 121 pkt 4 k.c.siła wyższa nie może być utożsamiana tylko z sytuacją gdy nie działa wymiar sprawiedliwości, ale pod to pojęcie podpadają także stany, w których sądy działają ale uprawniony (właściciel nieruchomości) nie może skutecznie i efektywnie dochodzić swoich roszczeń, w szczególności wydania rzeczy. W innym jeszcze orzeczeniu (Postanowieniu z dnia 28 listopada 2008 roku, sygn. akt V CSK 297/08, lex 528163, oraz w innych powołanych w jego uzasadnieniu judykatach) SN podkreślił, że do okoliczności świadczących o istnieniu stanu siły wyższej należy też zaliczyć ryzyko oczywistej nieskuteczności podejmowanych działań. Reasumując - nie można co do zasady wykluczyć więc, że niezależny od właściciela wywołany uwarunkowaniami politycznymi, obiektywny, o powszechnym zasięgu oddziaływania stan niemożności efektywnego dochodzenia na drodze prawnej wydania nieruchomości może być uznany za siłę wyższą w rozumieniuart. 121 pkt. 4 k.c.w związku zart. 175 k.c.i prowadzić w efekcie do zawieszenia biegu zasiedzenia na czas trwania siły wyższej.
Dalej argumentował, że kluczowe znaczenie dla oceny, czy w realiach danej sprawy doszło do zaistnienia stanu, który można uznać za siłę wyższą w rozumieniuart. 121 pkt. 4 k.c.w związku zart. 175 k.c.sprowadza się do ustalenia czy rzeczywiście właściciel nie mógł skutecznie zrealizować przysługujących mu roszczeń windykacyjnych. Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną wart. 6 k.c.ciężar wykazania takiej okoliczności spoczywa na właścicielu. Skoro bowiem siła wyższa jest rozumiana obiektywnie, to nie wystarczy tylko wykazanie, że w odczuciu właściciela było to niemożliwe. Niewystarczające jest także powołanie się na zasady doświadczenia życiowego bez jakiejkolwiek próby wyjaśnienia czy sytuacja społeczno-polityczna przez cały okres do 1989 roku wykluczała realną możliwość realizacji roszczenia windykacyjnego (por. postanowienie SN z dnia 16 stycznia 2009 roku, sygn. akt V CSK 249/08,lex523668). Podobnie wypowiedział się na ten temat SN w Uchwale III CZP 30/07: Sąd powinien mieć na względzie, że zastosowanieart. 121 pkt 4 k.c.w związku zart 175 k.c.jest uzasadnione tylko w razie ustalenia, iż osoba uprawniona do dochodzenia roszczenia o wydanie nieruchomości rzeczywiście była tej możliwości pozbawiona. Konieczne jest też wykazanie, że w ówczesnych warunkach ustrojowych i stanie prawnym wówczas obowiązującym skuteczne dochodzenie roszczenia nie było możliwe bądź ze względu na niedostępność środków prawnych, które pozwoliłyby podważyć wadliwe akty władzy publicznej, bądź ze względu na to, że powszechna praktyka stosowania obowiązujących wówczas przepisów – obiektywnie biorąc – nie stwarzała realnych szans uzyskania korzystnego dla uprawnionego rozstrzygnięcia. Jest to istotne, gdyż wykazanie tych okoliczności powinno zapobiec niebezpieczeństwu nadmiernej subiektywizacji w ujmowaniu siły wyższej. Z kolei istnienie siły wyższej jako przeszkody w dochodzeniu przez właściciela zwrotu nieruchomości bezprawnie zajętej przez Państwo (…) można przyjąć wtedy, gdy wykazanie zostanie, że właściciel ze względu na swoją indywidualną sytuację lub przynależność do określonej grupy społecznej nie mógł, obiektywnie rzecz oceniając, liczyć na skuteczność dochodzenia roszczeń przez czas istnienia PRL lub przez jakiś okres.
Sąd Rejonowy wskazał, że w realiach niniejszej sprawy, mimo podejmowanych starań, spadkobiercy poI. R.nie mogli skutecznie domagać się wydania oraz fizycznego objęcia nieruchomości, której części dotyczy żądanie zasiedzenia. Podejmowali możliwe w danych okolicznościach działania, które choć co prawda zakończyły się uzyskaniem żądanych orzeczeń sądowych, to jednak nigdy nie zostały one wykonane. Dość przypomnieć, iżH. R.na mocy postanowienia Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 13 października 1947 roku w sprawie o sygn. Cz 521/47 uzyskał przywrócenie posiadania niepodzielnej połowy nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...)-8 oznaczonej Nr hip.(...), repertorium hip. Nr(...). Z kolei wyrokiem z dnia 13 października 1960 roku, w sprawie o sygn. akt C.309/60, Sąd nakazał Skarbowi Państwa, reprezentowanemu przez Prezydium Rady Narodowej m. Łodzi Wydziałowi Finansowemu i Miejskiemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych wydanieI. W.nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...)oznaczonej numerem hipotecznym Nr(...), Repertorium hipotecznego nr(...), zawierającej powierzchni 1535m2. Treść przywołanych orzeczeń, jak i sam fakt ich istnienia, wskazują, że ówcześni właściciele mieli wolę odzyskania swojej nieruchomości, podejmowali możliwe w tym czasie działania, a dotyczyły one całej nieruchomości, a więc również jej części stanowiącej przedmiot wniosku.
Dalej Sąd I instancji wskazał, że małżonkaI. R., jak również jego dzieci i spadkobiercy –H. R.iI. W., z domuR.przez cały okres powojenny mieszkali w kraju. Brak jest podstaw do uznania, że ich adresy nie były znane. Już z samej treściksięgi wieczystej KW (...)byli oni skutecznie powiadamiani o kolejnych dokonywanych w księdze wpisach. Brali udział w prowadzonych przeciwko nim postępowaniach wywłaszczeniowych. Już w 1958 roku przeprowadzili postępowanie o stwierdzenie praw do spadku po ojcu, wobec czego mogli skutecznie wykazywać swoje następstwo prawne poI. R.. Jednocześnie nie można całkowicie pomijać faktu, że – przynajmniej w pierwszym powojennym okresie - na sposób ich traktowania przez urzędy i organy ówczesnej władzy państwowej miał wpływ fakt, że byli oni przedstawicielem innej klasy społecznej, niż ta która objęła władzę w Polsce po 1944 roku aA. R. (1)została skazana za odstępstwo od narodowości polskiej. Przedmiotowa nieruchomość była dla ówczesnych instytucji bardzo atrakcyjna – mieścił się w niej w szczególności lokal(...)i organizacji(...) Związku (...). Nieruchomość znajduje się w centrum miasta, w atrakcyjnym punkcie, objęta była różnorodnymi zamierzeniami i inwestycjami Państwa, które podejmowano nie licząc się z interesem właścicieli, gdyż zawsze w ostateczności można ich było wywłaszczyć „na cele publiczne”, o ile zastosowania nie znalazł inny z licznych wówczas przepisów pozwalających na uzyskanie formalnego tytułu własności do nieruchomości przez Skarb Państwa.
Sąd Rejonowy zaznaczył, że w stosunku do nieruchomości poszczególne organy ówczesnego Państwa podejmowały kolejne próby uzyskania tytułu prawnego, aby zalegalizować faktyczne objęcie nieruchomości. W stosunku doA. R. (1)odmówiono jej zwolnienia spod zajęcia, dozoru i zarządu uznając mienie za przepadłe, mimo rehabilitacji od zarzutu odstępstwa od narodowości polskiej podczas II wojny światowej. Orzeczenie to zostało przez Sąd Najwyższy uchylone, z jednoczesnym uznaniem, że mienie przepadkowi nie podlegało. W odniesieniu do udziału od wielu lat nieżyjącegoI. R.w dniu 4 stycznia 1980 roku wydano wręcz kuriozalną decyzję „o przejściu na własność Skarbu Państwa z mocy prawa”, której nieważność została stwierdzona przez Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa w dniu 3 marca 1992 roku. W uzasadnieniu decyzji z dnia 3 marca 1992 roku Minister wprost wskazał, że postępowanie poprzedzające wydanie zakwestionowanej decyzji z 1980 roku zostało przeprowadzone bez udziału znanych organowi następców prawnych zmarłego, a wskazana w decyzji podstawa prawna nie miała w ogóle zastosowania do przedmiotowej nieruchomości. W stosunku do części nieruchomości prowadzone były trzy różne postępowania wywłaszczeniowe.
Nie można również pomijać wręcz bałaganu w traktowaniu kwestii prawnych dotyczących nieruchomości objętejksięgą wieczystą KW (...), a więc również jej części, której dotyczy żądanie zasiedzenia, przez poszczególne ówczesne jednostki, organy i urzędy państwa. Warto przypomnieć np. błędne wykazanie granic nieruchomości na mapie, co skutkowało błędnym wywłaszczeniem, a w konsekwencji błędnymi i mylącymi wpisami w księdze wieczystej, „zgubieniem” w ten sposób części nieruchomości, objęciem wspomnianą już decyzją z 1980 roku części nieruchomości, która już w 1962 roku została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa, składaniem wniosków o wpis hipoteki na rzecz Skarbu Państwa w dwa lata po ujawnieniu Skarbu Państwa jako właściciela całej nieruchomości itp.
Całokształt przywołanych okoliczności w ocenie Sądu Rejonowego przesądzał dobitnie i jednoznacznie, że choć istotnie przedmiotowa nieruchomość w wyniku pozaprawnych czynności faktycznych w całości została objęta przez Skarb Państwa, w tym jej część obecnie oznaczona numerem 76/4 w obrębie S-7 o powierzchni 41m2przez władze szkolne z przeznaczeniem na część terenuSzkoły Podstawowej nr (...)wŁ., to jednak doszło do zawieszenia biegu zasiedzenia na zasadzieart. 121 pkt 4 k.c.w związku zart 175 k.c.przeciwkoA. R.i spadkobiercom po niej i poI. R..
Właściciele z uwagi na istniejące uwarunkowania systemowe nie mogli mimo podejmowanych wysiłków, jednoznacznie ujawniających ich wolę odzyskania posiadania nieruchomości, skutecznie osiągnąć pożądanego skutku. Działania te zostały podjęte po1989 roku.
Sąd Rejonowy argumentował, że za słusznością powyższego wniosku przesądza zachowanie właścicieli po tym okresie, a zwłaszcza działającego wówczas w ich imieniu, obecnie wyłącznego(...). Niezwłocznie podjął od całokształt czynności prawnych i faktycznych, w wyniku których odzyskał również posiadanie części pierwotnej nieruchomości. W latach 1991-1994 spowodował on uchylenie postanowienia karnego z 1959 roku o przepadku mienia i odmowie zwolnienia go spod zajęcia, stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta MiastaŁ.z dnia 4 stycznia 1980 roku, stwierdzenie nieważności błędnego orzeczenia o wywłaszczeniu części nieruchomości z 1972 roku, spłatę i wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej, dokonał zastrzeżenia przed Komisją Inwentaryzacyjną Rady Miejskiej, ujawnił się jako właściciel w ewidencji gruntów oraz w ewidencji podatników podatku od nieruchomości, który od 1992 roku zaczął opłacać od całej nieruchomości.
Sąd Rejonowy wskazał, że stan zawieszenia biegu zasiedzenia trwał do 1989 roku.
Sąd I instancji zaznaczył, że ewentualnie bieg zasiedzenia nieruchomości objętej wnioskiem mógłby się w takiej sytuacji rozpocząć od chwili, gdy roszczenia właścicieli mogły być skutecznie dochodzone, przy czym dla Skarbu Państwa - od dnia 4 czerwca 1989 roku, zaś dla GminyŁ.od dnia 27 maja 1990 roku, z tym dniem bowiem powstały gminy jako wyposażone w osobowość prawną jednostki samorządu terytorialnego. Nadto termin ten w rzeczywistości mógłby rozpocząć się dopiero od dnia 1 października 1990 roku, a to wobec treści przepisu przejściowego zawartego w art.9 ustawy z dnia 28 lipca 1990 roku o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. nr 55, poz. 321). Zgodnie z tym przepisem, do zasiedzenia którego bieg rozpoczął się przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się od tej chwili przepisy niniejszej ustawy; dotyczy to w szczególności możliwości nabycia prawa przez zasiedzenie.
I tak, nawet gdyby na moment hipotetycznie przyjąć, że posiadanie Skarbu Państwa, a następnie GminyŁ.naddziałką nr (...)miało charakter samoistny, to i tak nie mogło dojść do zasiedzenia spornej nieruchomości przez wnioskodawcę lub GminęŁ., a to z uwagi na nieupłynięcie wymaganego przez ustawę okresu czasu. Aby doszło do zasiedzenia, samoistne posiadanie nieruchomości musi trwać nieprzerwanie przez czas określony ustawą. Dobra wiara posiadacza samoistnego nie stanowi przesłanki nabycia własności drogą zasiedzenia. Ma ona jednak wpływ na termin zasiedzenia. Posiadacz w dobrej wierze nabywa własność po upływie 20 lat (art. 172 § 1 k.c.). Zła wiara wydłuża termin zasiedzenia do lat 30 (art. 172 § 2 k.c.).
Sąd Rejonowy wskazał, że rozpoczęty w 1990 roku bieg zasiedzenia został skutecznie przerwany oddaleniem wniosku Skarbu Państwa o zasiedzenie, w sprawie o sygn. IV Ns I 436/96. Wydane w nim orzeczenie uprawomocniło się z dniem 19 marca 1998 roku. Ten dzień mógłby zostać uznany za początek kolejnego okresu zasiedzenia, tym razem jednak w złej wierze, gdyż posiadaczowi na skutek przedmiotowego orzeczenia, było wiadome, iż nie przysługuje mu żadne prawo do nieruchomości, którą włada. Trzydziestoletni termin zasiedzenia („w złej wierze”) rozpoczęty w dniu 19 marca 1998 roku skończyłby się dopiero w dniu 19 marca 2018 roku, o ile oczywiście przyjmie się, że działania podejmowane przez uczestnikaB. W. (1), w szczególności żądanie zapłaty czynszu, nie przerwało skutecznie biegu zasiedzenia. Jeśli zaś zasiedzenie nie nastąpiło najpóźniej na dzień zamknięcia rozprawy (por.art. 316 § 1 k.p.c.) wniosek podlega oddaleniu.
Wobec powyższego zdaniem Sądu Rejonowego nie było potrzeby odnoszenia się do tego, że GminaŁ.zwróciła się do właściciela z ofertą odkupienia przedmiotowego gruntu, ani dokonywania oceny prawnej tego faktu.
Powyższe argumenty przesądzały, iż żądanie zasiedzenia nie może zostać uwzględnione. Zasiedzenie nie nastąpiło, stąd Sąd Rejonowy w punkcie 1. sentencji postanowienia z dnia 13 maja 2019 roku wniosek oddalił.
W punkcie 2. sentencji Sąd I instancji zawarł orzeczenie o kosztach postępowania. Stanowi ono realizację zasady wyrażonej w przepisieart. 108 § 1 zdanie I. k.p.c., w myśl której Sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji. Zasada ta, co oczywiste, dotyczy również orzeczeń kończących wydanych w postępowaniu nieprocesowym.
Na podstawie przepisuart. 520 § 1 k.p.c.Sąd Rejonowy ustalił, że wnioskodawca, jaki uczestnicy, każdy w swoim zakresie, ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie.
Sąd Rejonowy wskazał, że w niniejszej sprawie zarówno wnioskodawca Skarb Państwa, jak i uczestnicyB. W. (1)oraz GminaŁ., każdy reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego, wnieśli o zasądzenie kosztów postępowania od przeciwnika. Oznacza to, że wnieśli o odstąpienie przy orzekaniu o kosztach od zasady ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, i przyjęcie że wobec spornego charakteru sprawy o zasiedzenie oraz prezentowanych przeciwnych stanowisk co do istoty żądania zachodzi miedzy nimi sprzeczność interesów w rozumieniu przepisuart. 520 § 2 k.p.c., a w konsekwencji – o zasądzenie zwrotu kosztów od przeciwnika.
W ocenie Sądu I instancji w niniejszej sprawie nie zachodziły jednak żadne postawy do odstąpienia od zasady wyrażonej w przepisieart. 520 § 1 k.p.c.
Sąd Rejonowy uznał, że mimo wyraźnie spornego charakteru sprawy o zasiedzenie, nie zachodziła podstawa do obciążenia jednej ze stron kosztami postępowania. Sąd wyszedł z założenia, że w postępowaniu nieprocesowym nie ma „pojedynku” dwóch przeciwstawnych sobie stron, dlatego też nie można mówić o przegrywającym, który powinien zwrócić koszty postępowania wygrywającemu, na podstawieart. 520 § 2 k.p.c.w związku zart 98 § 1 k.p.c.Zasada ujęta wart. 520 § 1 k.p.c.znajduje w cenie Sądu zastosowanie także w sprawach o zasiedzenie w ogólności, a więc również w sprawie niniejszej
Sąd Rejonowy wskazał, że dążenia wnioskodawcy Skarbu Państwa, pretendującego do zasiedzenia nieruchomości oraz popierającej jego stanowisko uczestniczki GminyŁ.z jednej strony, jak uczestnikaB. W. (1)będącego właścicielem nieruchomości z drugiej strony, w niniejszym postępowaniu były sprzeczne, jednak postępowanie o zasiedzenie jest jedynym sposobem na wyjaśnienie, czy nabycie własności przez zasiedzenie nastąpiło czy też nie. Zapadłe orzeczenie wiążąco rozstrzyga tę kwestię, a w konsekwencji pozwala na kompleksowe wzajemne uregulowanie dalszych kwestii stanowiących źródło sporu między stronami. Z tych też względów Sąd Rejonowy uznał, iż koszty postępowania winien ponieść wnioskodawca i każdy z uczestników, zgodnie z brzemieniem przepisuart. 520 § 1 k.p.c., o czym orzeczono jak w punkcie 2. sentencji postanowienia z dnia 13 maja 2019 roku.
Apelację od powyższego postanowienia złożył wnioskodawca, zaskarżając rozstrzygnięcie w całości. Skarżonemu orzeczeniu zarzucił:

1
naruszenie przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.art. 233 1 k.p.c.poprzez nieprawidłową i sprzeczną z zasadami doświadczenia życiowego ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego skutkującą:

a
uznaniem za wyłącznie wiarygodne zeznań uczestnikaB. W. (1)podczas gdy pozostaje oczywistym, że zeznania wskazanego uczestnika jako osoby bezpośrednio zainteresowanej konkretnym rozstrzygnięciem powinny być ocenione z należytą dozą ostrożności,

b
odmówienie wiary zeznaniomG. Ł.iB. D., podczas gdy zeznania ich miały (w przeciwieństwie do zeznań uczestnika) walor obiektywności i były to dowody bez wątpienia potwierdzające samoistne posiadanie nieruchomości przez Skarb Państwa i następnieGminę M.Ł.,

c
przyjęcie, że Skarb Państwa nie pozostawał posiadaczem samoistnym nieruchomości objętej wnioskiem mimo braku podstaw do stwierdzenia takiego stanu wobec zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego,

d
przyjęcie, że okoliczności takie jak kierowanie wezwań do zapłaty mogą mieć wpływ na ocenę posiadania samoistnego wnioskodawcy, podczas gdy w żaden sposób nie odebrało to mu władztwa nad rzeczą w postaci posiadania samoistnego,

e
przyjęcie, że na skutek wzruszenia decyzji z 1980 r. dobra wiaraGminy M.Ł.stała się złą wiarą mimo, że decydującym momentem dla określenia rodzaju wiary jest chwila objęcia nieruchomości w posiadanie – a gdyGmina M.Ł.objęła nieruchomość działała w oparciu o obowiązującą decyzję z dnia 1980 r.,

2
naruszenie przepisów prawa materialnego:

a)art. 123 § 1 k.c.w zw. zart. 175 k.c.poprzez ich nieprawidłową wykładnię i uznanie, że kierowanie wezwań do zapłaty w zakresie czynszu za korzystanie z nieruchomości stanowiło formę przerwania biegu terminu zasiedzenia, podczas gdy nie jest to czynność dokonana przed Sądem czy innym organem i nie można jej przydawać tego rodzaju mocy,
b)art. 123 § 1 pkt 1 k.c.w zw. zart. 175 k.c.poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że złożenie przez wnioskodawcę wniosku o stwierdzenie zasiedzenia i jego prawomocne oddalenie rodzi skutek w postaci przerwania biegu terminu zasiedzenia, podczas gdy nie jest to działanie właściciela nieruchomości, a działanie posiadacza samoistnego, który nawet w przypadku oddalenia wniosku nie musi utracić władztwa nad rzeczą,
c)art. 172 k.c.poprzez jego nieprawidłową wykładnię skutkującą przyjęciem, że oddalenie wniosku o stwierdzenie zasiedzenia zmienia wiarę posiadacza samoistnego z dobrej wiary w złą wiarę, podczas gdy decydujące znaczenie ma chwila objęcia nieruchomości w posiadanie i wiara występująca w tym momencie,
d)art. 121 pkt 4 k.c.poprzez jego zastosowanie i przyjęcie, że w zaistniałym stanie faktycznym wystąpiła opisana w przedmiotowym przepisie siła wyższa, podczas gdy (co podkreślił sam Sąd I instancji) właściciele nieruchomości i poprzednicy prawni uczestnika ad 2 podejmowali działania związane z ewentualnym odzyskaniem nieruchomości i przede wszystkim manifestowali oni swoje prawo własności pomimo posiadania samoistnego nieruchomości objętej wnioskiem przez Skarb Państwa i następnieGminę M.Ł..
W konkluzji skarżący wniósł o zmianę postanowienia poprzez stwierdzenie, że Skarb Państwa nabył z dniem 1 stycznia 1986 r. przez zasiedzenie własność nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...), oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka nr (...)w obrębie S-7 dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...). Ewentualnie wniósł o stwierdzenie, żeGmina M.Ł.nabyła z dniem 28 maja 2010 r. przez zasiedzenie własność nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...), oznaczonej w ewidencji gruntów jakodziałka nr (...)w obrębie S-7 dla której prowadzona jestksięga wieczysta nr (...). Nadto wniósł o zasądzenie na jego rzecz od uczestnika postępowaniaB. W. (1)zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I i II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na apelację uczestnik postępowaniaB. W. (1)wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie na jego rzecz od wnioskodawcy kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja wnioskodawcy okazała się bezzasadna i podlegała oddaleniu.
Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd I instancji i przyjmuje je za własne.
Ogólna wymowa środka odwoławczego świadczy o tym, iż Skarb Państwa nie aprobuje poczynionych przez Sąd Rejonowy ustaleń faktycznych, nie zgadza się z dokonaną oceną materiału dowodowego oraz neguje stanowisko Sądu I instancji, wedle którego wnioskodawca nie posiadał przedmiotowej nieruchomości przez wymagany ustawowo okres czasu niezbędny do jej zasiedzenia. Biorąc więc pod uwagę kształt apelacji w pierwszej kolejności rozważeniu podlega zarzut obrazy przepisów postępowania, ponieważ ocena zasadności naruszenia prawa materialnego może być dokonana dopiero po stwierdzeniu, iż ustalenia stanowiące podstawę faktyczną zaskarżonego postanowienia zostały dokonane zgodnie z przepisami prawa procesowego.
Wbrew zarzutom apelanta Sąd Rejonowy należycie ocenił zgromadzony materiał dowodowy. Przede wszystkim Sąd II instancji nie dopatrzył się żadnego uchybienia co do właściwego zastosowaniaart. 233 § 1 k.p.c., przewidującego zasadę swobodnej oceny dowodów. Na tej płaszczyźnie skarżący podniósł, iż Sąd niewłaściwie interpretował informacje i dane pozyskane z osobowych źródeł dowodowych i dokumentów oraz dawał wiarę jedynie twierdzeniom uczestnika, a podobnego waloru nie nadał zeznaniom świadkówG. Ł.iB. D.. Zgodnie z przywołanym unormowaniem Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego. Celem Sądu jest tu dokonanie określonych ustaleń faktycznych, pozytywnych bądź negatywnych i ostateczne ustalenie stanu faktycznego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia. Ocena wiarygodności mocy dowodów przeprowadzonych w danej sprawie wyraża istotę sądzenia w części obejmującej ustalenie faktów, ponieważ obejmuje rozstrzygnięcie o przeciwnych twierdzeniach stron na podstawie własnego przekonania sędziego powziętego w wyniku bezpośredniego zetknięcia ze świadkami, stronami, dokumentami i innymi środkami dowodowymi. Powinna odpowiadać regułom logicznego rozumowania wyrażającym formalne schematy powiązań między podstawami wnioskowania i wnioskami oraz uwzględniać zasady doświadczenia życiowego wyznaczające granice dopuszczalnych wniosków i stopień prawdopodobieństwa ich występowania w danej sytuacji. Jeżeli z określonego materiału dowodowego Sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena Sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) i musi się ostać choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Na takim stanowisku stoi też ugruntowane i jednolite orzecznictwo Sądu Najwyższego, czego odzwierciedleniem jest chociażby wyrok SN z dnia 7 października 2005 r., IV CK 122/05, opubl. baza prawna LEX nr 187124. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy wnioskowanie Sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo-skutkowych to przeprowadzona przez Sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona. W judykaturze wskazuje się, że dla skuteczności zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.nie wystarcza stwierdzenie o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych, odwołujące się do stanu faktycznego, który w przekonaniu skarżącego odpowiada rzeczywistości. Konieczne jest tu wskazanie przyczyn dyskwalifikujących postępowanie Sądu w tym zakresie. Zarzut ten nie może polegać jedynie na zaprezentowaniu własnych, korzystnych dla skarżącego ustaleń stanu faktycznego, dokonanych na podstawie własnej, przychylnej dla skarżącego oceny materiału dowodowego (por. postanowienie SN z dnia 10 stycznia 2002 r., II CKN 572/99, opubl. baza prawna LEX nr 53136).
W rozpoznawanej sprawie ocena dowodów dokonana przez Sąd pierwszej instancji uwzględnia dyrektywy wskazane wart. 233 § 1 k.p.c., jest swobodna, ale nie dowolna, odnosi się do całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W istocie rzeczy zastrzeżenia apelującego odnośnie nieprawidłowej oceny dowodów stanowiły jedynie polemikę z logicznym i zgodnym z zasadami doświadczenia życiowego wnioskowaniem Sądu Rejonowego. Bez wątpienia rzeczona sprawa od strony dowodowej nie była łatwa, gdyż Sąd dysponował przeciwstawnymi twierdzeniami wnioskodawcy i uczestników oraz obszernym materiałem dowodowym. Ogólnie rzecz biorąc Sąd podołał swojemu zadaniu, przy czym ustalonego przebiegu wydarzeń nie sposób zdeprecjonować tylko z tych względów, że nie akceptuje go skarżący oraz dlatego, że w większej mierze opiera się on na twierdzeniach uczestnika, a nie relacjach powołanych przez wnioskodawcę świadków. Odnoszą się zaś do odmówienia wiary zeznaniom świadków należy wskazać, iż zarzut ten jest bezzasadny. Analiza akt sprawy pozwala bowiem na ustalenie, że ich zeznania zostały przez Sąd Rejonowy poddane ocenie. Sąd Rejonowy bowiem w treści uzasadnienia odniósł się szczegółowo którym dowodom dał wiarę, a którym nie dał wiary z uwagi na ich nieprzydatność. To samo dotyczy kwestii uznania za wiarygodne zeznań uczestnikaB. W. (1). Powyższe dowody były zgodne z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie w szczególności z pismem uczestnika z 1999r. kierowanym do szkoły podstawowej (k.100).
Z kolei wnioskodawca, mimo szeregu usilnych starań, nie przedstawił wiarygodnego materiału dowodowego, który podważał ustaloną wersję zdarzeń. Zdaniem Sądu Okręgowego w toku postępowania wnioskodawca przybrał określoną metodę działania, starając się przedstawić Skarb Państwa jako posiadacza samoistnego nieruchomości w dobrej wierze.
Sąd Okręgowy omówi zarzut błędnych ustaleń faktycznych co charakteru posiadania przez wnioskodawcę przedmiotowej nieruchomości razem zarzutami naruszenia prawa materialnego, bowiem zarzuty te pozostają ze sobą w nierozerwalnym związku. Przechodząc do omawiania zarzutów prawa materialnego jako pierwszy należy omówić zarzut naruszenia przez Sąd Rejonowyart. 121 pkt4 k.c.poprzez jego zastosowanie i przyjęcie, iż doszło do przerwania biegu zasiedzenia nieruchomości objętej wnioskiem na skutek siły wyższej. Trzeba wskazać, że Sąd I instancji dokładnie prześledził losy nieruchomości, jak również ustalił krąg funkcjonujących tam osób. Ponadto Sąd opisał dążenia uczestnika oraz jego poprzedników prawnych do przywrócenia własności nieruchomości, która ich zdaniem została odebrana im bezprawnie. W konsekwencji powyższych działań w roku 1992 sporna nieruchomość została przywrócona prawowitym właścicielom. Mianowicie decyzją z dnia 3 marca 1992 roku Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa stwierdził nieważność decyzji Prezydenta MiastaŁ.z dnia 4 stycznia 1980 roku dotyczącą przejścia na własność Skarbu Państwa ½ części nieruchomości położnej przyul. (...). Postanowieniem z dnia 27 maja 1992 roku Sąd Najwyższy uznał, że mienieA. R. (3)nie podlegało przepadkowi. W konsekwencji powyższych zmian dokonano stosownych wpisów do księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości, w szczególności danych właścicieli nieruchomości. Ostateczne skorygowanie powierzchni nieruchomości objętejksięgą wieczystą KW (...)nastąpiło w grudniu 1992 roku na wniosek uczestnika działającego w imieniuI. W.za zgodą Skarbu Państwa. W pełni zrozumiałe zatem jest to, iż na przestrzeni lat aktywność współwłaścicieli względem nieruchomości rozkładała się z różnym natężeniem, jednakże uczestnik oraz jego poprzednicy czynili starania o odzyskanie własności nieruchomości. Działania były czynnie przezA. R., kiedy to w 1958r. Prokurator Generalny orzekł o rehabilitacjiA. R. (1)i o zwrocie skonfiskowanego mienia. Wtedy toA. R. (1)wystąpiła do Sądu Powiatowego o zwrot skonfiskowanych nieruchomości. Sąd Powiatowy postanowieniem z dnia 11 maja 1959 roku, sygn. akt Kp. 38/58, nie uwzględnił wnioskuA. R. (1)o zwolnienie spod zajęcia, zarządu i dozoru nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...), uzasadniając to tym, iż wnioskodawczyni w lipcu 1950 roku nie była w posiadaniu nieruchomości, o zwrot której wniosła.A. R. (1)wniosła zażalenie na powyższe postanowienie. W wyniku jego rozpoznania Sad Wojewódzki w Łodzi postanowieniem z dnia 3 listopada 1959 roku, w sprawie o sygn. akt Kz 188/59: 1/zaskarżone postanowienie Sądu Powiatowego utrzymał w mocy, 2/wymienione w tym postanowieniu nieruchomości uznał za przepadłe na rzecz Skarbu Państwa.
Również co do zwrotu udziałuI. R.były podejmowane działania przez jego dzieci. Postanowieniem z dnia 13 października 1947 roku Sąd Okręgowy w Łodzi w sprawie o sygn. Cz 521/47 z wnioskuH. R.o wprowadzenie w posiadanie nieruchomości, zaskarżone postanowienie Sądu Grodzkiego wŁ.z dnia 17 czerwca 1947 roku zmienił w ten sposób, że przywrócił wnioskodawcyH. R.jedynie posiadanie niepodzielnej połowy nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...)-8 oznaczonej Nr hip.(...), repertorium hip. Nr(...).
Wyrokiem z dnia 13 października 1960 roku, w sprawie o sygn. akt C.309/60, z powództwaI. W.przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydium Rady Narodowej m. Łodzi Wydział Finansowy i Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych o wydanie nieruchomości, Sąd Wojewódzki w Łodzi I. nakazał Skarbowi Państwa, reprezentowanemu przez Prezydium Rady Narodowej m. Łodzi Wydziałowi Finansowemu i Miejskiemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych wydanieI. W.nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...)oznaczonej numerem hipotecznym Nr(...), Repertorium hipotecznego nr(...), zawierającej powierzchni 1535m2, II. nie nadał wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności. Jednakże nieruchomość nigdy fizycznie nie została wydana. Trzeba wskazać, że następnie Prezydent MiastaŁ.Decyzją z dnia 4 stycznia 1980 roku, nr(...)na podstawieart. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 stycznia 1958 rokuo regulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. nr 11, poz. 37) stwierdził przejście na własność Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem 8 marca 1958 roku 1/2 części nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...)oznaczonej na planie geodezyjnym wpisanym do ewidencji w składnicy geodezyjnej w dniu 26 marca 1979 roku nr 3/575 jakodziałka nr (...)uregulowana wksiędze wieczystej (...). O decyzji tej nie zostali poinformowani następcy prawni poI. R.i brak jest danych kiedy dowidzieli się o funkcjonowaniu tej decyzji w obrocie prawnym.
Tak wiec zarównoA. R. (1)jak i jej następcy i następcy poI. R.podejmowali działania zmierzające do odzyskania nieruchomości, jednakże te działania w ówczesnym czasie były nieskuteczne, ponadto nie byli zawiadamiani przez Skarb Państwa o wydawanych decyzjach wywłaszczeniowych, więc trudno im zarzucić bezczynność. Dlatego zasadnie Sąd Rejonowy przyjął, analizując zachowania Skarbu Państwa (a od 1990 roku również jednostki samorządu terytorialnego) w stosunku do spornej działki, i zestawiając je z działaniami podejmowanymi przez właścicieli nieruchomości, w przebiegu historycznym, iż do zasiedzenia nie doszło. Prawidłowo bowiem Sąd I instancji uznał, że przeciwko właścicielom nieruchomości – spadkobiercom po jej właścicielach nieruchomości po 1945 roku doszło do zawieszenia biegu zasiedzenia –art. 121 pkt 4 k.c.w związku zart 175 k.c.Jak bowiem wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 26 października 2007 roku III CZP 30/07 opubl. w OSNC 2008/5/43 dokonując tej oceny, Sąd winien mieć na względzie, że: „zastosowanieart. 121 pkt. 4w zw. zart. 175 k.c.jest uzasadnione tylko w razie ustalenia, że osoba uprawniona do dochodzenia roszczenia o wydanie nieruchomości rzeczywiście była tej możliwości pozbawiona. Takie ustalenie nie może być dokonane wyłącznie na podstawie twierdzeń osoby uprawnionej. Koniecznym jest bowiem wykazanie, że w ówczesnych warunkach ustrojowych i w stanie prawnym wówczas obowiązującym skuteczne dochodzenie roszczenia nie było możliwe bądź ze względu na niedostępność środków prawnych, które pozwoliłby podważyć wadliwe akty władzy publicznej, bądź ze względu na to, że powszechna praktyka stosowania obowiązujących wówczas przepisów – obiektywnie biorąc - nie stwarzała realnych szans uzyskania korzystnego dla uprawnionego rozstrzygnięcia”. Stanowisko to zostało zaś uwypuklone przez sformułowanie tezy orzeczenia wydanego przez Sąd Najwyższy w dniu 16 stycznia 2009 roku w sprawie o sygn. akt V CSK 249/08 opubl. w LEX pod nr(...), w którym Sąd ten jednoznacznie stwierdził, że: „skoro siła wyższa jest rozumiana obiektywnie, to nie wystarczy tylko wykazanie, że w odczuciu właściciela było to niemożliwe. Niewystarczające jest także, powołanie się na zasady doświadczenia życiowego, bez jakiejkolwiek próby wyjaśnienia czy sytuacja społeczno –polityczna przez cały okres do 1989 roku wykluczała realną możliwość realizacji roszczeń właściciela”.
Jak wykazano powyżej działania właścicieli jak i ich następców prawnych w poprzednich warunkach ustrojowych były podejmowane jednakże były one bezskuteczne, a o wydanych decyzjach administracyjnych nie byli oni informowani. Tym samym niezasadnym okazał się zarzut naruszenia art. 121pkt4k.c.poprzez jego zastosowanie, bowiem właściciele nieruchomości działania podejmowali, jednakże działania te były hamowane przez organy władzy.
W realiach niniejszej sprawy należy stwierdzić, że możliwość podważenia wydanych decyzji administracyjnych i możliwość podważenia orzeczenia z 1959r.w wyniku wniesienia przez Prokuratora rewizji nadzwyczajnej pojawiła się dopiero w 1989r. po zimnach ustrojowych Państwa Polskiego. Pierwsze kroki spadkobiercy podjęli w 1991r. zarówno na drodze postępowania administracyjnego jak i przed Sądem Najwyższym.
Działania te dotyczyły całej nieruchomości, a zatem również jej części stanowiącej przedmiot wniosku.
Rezultatem tych działań było odzyskanie przedmiotowej nieruchomości przez następców prawnych właścicieli w 1992r. Tym samym swoimi działaniami spadkobiercy po właścicielach nieruchomości w 1991r. przerwali stosownie doart. 123 § 1 k.c.w zw. zart. 175 k.c.bieg terminu zasiedzenia.
Prawidłowo Sąd I instancji zaznaczył, że ewentualnie bieg zasiedzenia nieruchomości objętej wnioskiem mógłby się w takiej sytuacji rozpocząć od chwili, gdy roszczenia właścicieli mogły być skutecznie dochodzone, przy czym dla Skarbu Państwa - od dnia 4 czerwca 1989 roku, zaś dla GminyŁ.od dnia 27 maja 1990 roku, z tym dniem bowiem powstały gminy jako wyposażone w osobowość prawną jednostki samorządu terytorialnego. Jednakże termin ten uległ przerwaniu na skutek działań podjętych przez spadkobierców właścicieli nieruchomości na drodze postępowania administracyjnego i przed Sądem Najwyższym i zaczął biec ponownie w czerwcu 1992r, kiedy to przedmiotowa nieruchomość w całości została odzyskana przez spadkobierców właścicieli tejże nieruchomości. Stosownie doart. 124§1 k.c.w zw. zart 175 k.c.po każdym przerwaniu terminu zasiedzenia biegnie on na nowo. Spadkobiercy po właścicielach odzyskali własność nieruchomości objętej wnioskiem w czerwcu 1992r., zaś wpisy własności do księgi wieczystej zostały ujawniane w lipcu 1992r. Tym samym dopiero od połowy 1992r. można w sprawie mówić o możliwości zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości. Od tego momentu spadkobiercy po właścicielach nieruchomości ją odzyskali.
Trzeba przypomnieć, że materialną podstawę żądania wniosku o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie stanowi przepisart. 172 k.c., który to przewiduje dwa okresy zasiedzenia: 20-letni, jeśli uzyskanie posiadania przez posiadacza samoistnego nastąpiło w dobrej wierze i 30-letni, jeśli uzyskanie posiadania przez posiadacza samoistnego nastąpiło w złej wierze. Obowiązujące obecnie okresy zasiedzenia zostały wprowadzone dok.c.z dniem 1 października 1990 r., wcześniej obowiązywały terminy krótsze, odpowiednio: 10- i 20-letni. Wprowadzenie nowych, obecnie obowiązujących długości okresów zasiedzenia zostało wprowadzone ustawą z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. nr 55, poz. 321). W związku z powyższym przed ustaleniem, kiedy bieg zasiedzenia własności nieruchomości zaczął biec dla Skarbu Państwa lub gminy oraz kiedy potencjalnie mógłby się on zakończyć należy zdefiniować pojęcie złej i dobrej wiary posiadacza oraz określić w jakiej wierze działał wnioskodawca co jest niezbędne do określenia, jaki był wymagany upływ czasu, aby stwierdzić zasiedzenie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub gminy. Tak więc w dobrej wierze jest posiadacz, który pozostaje w błędnym, ale usprawiedliwionym okolicznościami sprawy przeświadczeniu, że przysługuje mu prawo własności. Dobrą wiarę posiadacza wyłącza więc jego wiedza o rzeczywistym stanie prawnym (stanie własności) oraz jego niedbalstwo. Pozostaje również w złej wierze osoba, która przy dołożeniu należytej staranności mogła się dowiedzieć, że nie jest właścicielem nieruchomości (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1991, III CZP 1992, nr 4, poz. 48). Ocena dobrej lub złej wiary dokonywana jest na datę objęcia nieruchomości w posiadanie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2016 r. III CSK 126/15). Przy czym, zgodnie zart. 7 k.c., jeżeli ustawa uzależnia skutki prawe od dobrej lub złej wiary, domniemywa się istnienie dobrej wiary. Skuteczne podważenie przewidzianego wart. 7 k.c.domniemania dobrej wiary samoistnego posiadania w chwili uzyskania posiadania wymaga przeprowadzenia przez obalającego to domniemanie dowodu z przeciwieństwa, że nabycie posiadania nastąpiło w złej wierze. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2009 r. w sprawie III CSK 79/09).
Należy uznać, że objęcie w posiadanie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło w 1989r. kiedy to w obrocie prawnym funkcjonowała nieważna decyzja administracyjna z 1980r., która nie została doręczona poprzednim właścicielom nieruchomości, którzy byli wówczas znani Skarbowi Państwa i została wydana w oparciu o podstawę prawną, która nie miała w ogóle zastosowania do przedmiotowej nieruchomości. Skarżący w apelacji powołuje się, że Skarb Państwa był posiadaczem w dobrej wierze od 1980r. tj. od daty wydania decyzji wywłaszczeniowej. Jednakże jest to rozumowanie błędne, bowiem co prawda Skarb Państwa był w posiadaniu tej decyzji od 1980r. jednakże doskonale wiedział, że decyzja ta jest nieważna skoro nie została doręczona znanym właścicielom nieruchomości i została wydana w oparciu o podstawę prawną, która nie miała w ogóle zastosowania do przedmiotowej nieruchomości. Należy wskazać, że Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa stwierdził nieważność decyzji Prezydenta MiastaŁ.z dnia 4 stycznia 1980 roku dotyczącą przejścia na własność Skarbu Państwa ½ części nieruchomości położnej przyul. (...)z powodu jej nieważności. Od tej decyzji Skarb Państwa nie odwoływał się. Tak wiec nie można uznać, że Skarb Państwa w dacie objęcia nieruchomości w posiadanie w 1989 r. a nawet przyjmując, że objęcie nastąpiło tak jak chce wnioskodawca w 1980 r. czyli w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej był w dobrej wierze, skoro sam wydał nieważną decyzję i miał świadomość, że taką decyzję wydaje i w oparciu o nią objął nieruchomość w posiadanie nielegalnie. Tak wiec wnioskodawca wiedział jaki jest stan prawny nieruchomości zarówno w 1980r. jak i w 1989r. , widział kto jest właścicielem nieruchomości, bowiem dla nieruchomości była urządzona księga wieczysta i miał świadomość wydania nieważnej decyzji wywłaszczeniowej, skoro jej nie doręczył właścicielom nieruchomości oraz wydał ją w oparciu o podstawę prawną, która nie miała w ogóle zastosowania do przedmiotowej nieruchomości. Takie objęcie nieruchomości w posiadanie nie może być zakwalifikowane jako posiadanie w dobrej wierze. Przyjmuje się, że za posiadacza w dobrej wierze nie można uznać osoby, która samowolnie weszła w posiadanie cudzej nieruchomości (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2002 r., IV CKN 1492/00). Opisane w podstawie faktycznej okoliczności zawładnięcia sporną nieruchomością i ostatecznie stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej i przywrócenie własności prawowitym właścicielom wskazują jednoznacznie na złą wiarę posiadacza.
Później trzeba wskazać, że po przerwaniu biegu terminu zasiedzenia nastąpił biec on na nowo od połowy 1992r. i odbyło to w nowej rzeczywistości prawnej, bowiem właściciele nieruchomości na skutek uchylenia nieważnej decyzji wywłaszczeniowej z 1980r. i po uzyskaniu postanowienia Sądu Najwyższego uchylającego zaskarżone postanowienie i orzeczeniu, że mienieA. R. (1)nie podlegało przepadkowi - zostali ujawnieni zarówno w księdze wieczystej jak i ewidencji geodezyjnej w 1992r.
Tak wiec wbrew twierdzeniom apelującego, Sąd I instancji prawidłowo przyjął na podstawie całego materiału dowodowego, że wnioskodawca ewentualnieGmina M.Ł.mogła nabyć nieruchomość jedynie poprzez zasiedzenie w złej wierze a nie w dobrej. Tym samym niezasadnym okazał się zarzut naruszeniaart. 172 k.c.
W ocenie Sądu Odwoławczego, nie można przyznać skarżącemu racji, bowiem Sąd pierwszej instancji dokonał poprawnej wykładni, opierając się w tym względzie na ugruntowanych poglądach wypracowanych w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych, a następnie zastosował przywołaną regulację prawną do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Efektem tego musiało być oddalenie wniosku o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości, złożonego przez skarżącego.
Przechodząc do pozostałych podniesionych zarzutów naruszenia prawa materialnego należy wskazać, że Sąd Okręgowy nie podziela w całości dokonanych rozważań prawnych dokonanych przez Sąd Rejonowy, który to uznał, że bieg terminu zasiedzenia prawa własności nieruchomości został skutecznie przerwany oddaleniem wniosku Skarbu Państwa o zasiedzenie w sprawie o sygn. akt IV Ns I 436/96 i zaczął biec ponownie w 1998r. Rację ma skarżący, że postępowanie to nie było zainicjowane przez uczestnika i nie zmierzało do dochodzenia roszczeń do nieruchomości przez właściciela i nie mogło przerwać biegu zasiedzenia. Jednakże zarzut ten nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia spawy. W ocenie Sądu Okręgowego bieg terminu zasiedzenia na rzecz skarżącego rozpoczął swój bieg począwszy od drugiej połowy roku 1992 tj. od dnia odzyskania przedmiotowej nieruchomości przez prawowitych właścicieli. Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, iż dopiero ten okres mógł zostać uznany za początek biegu okresu zasiedzenia w złej wierze, bowiem posiadacz wiedział, a przynajmniej przy zachowaniu należytej staranności powinien się dowiedzieć, iż nie przysługuje mu prawo do nieruchomości, którą włada. Nie mniej jednak powyższe uchybienia Sądu I instancji pozostają bez wpływu na treść rozstrzygnięcia w sprawie, które jako takie pozostaje prawidłowe i odpowiada prawu. Również bez wpływu na treść rozstrzygnięcia pozostaje błędne ustalenie Sądu Rejonowego, że działania uczestnika, w postaci kierowania wezwań do zapłaty w zakresie czynszu za korzystanie z nieruchomości stanowiło również formę przerwania biegu zasiedzenia. Rację ma skarżący, że kierowanie wezwań do zapłaty czynszu nie rodzi skutku w postaci przerwania biegu zasiedzenia , bowiem nie jest to czynność dokonana przed sądem lub innym organem powołanym do rozstrzygania spraw, co stoi w sprzeczności zart. 123 §1 pkt1 k.c.Jednakże jak już powyżej wyjaśniono uchybienie to nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia.
W tych okolicznościach za datę początkową biegu terminu zasiedzenia należy uznać drugą połowę roku 1992. Mając na uwadze złą wiarę posiadacza samoistnego termin niezbędny do zasiedzenia spornej nieruchomości zgodnie ze znowelizowaną ustawą z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny przepisemart. 172 k.c.wynosił 30 lat, a zatem upłynąłby dopiero w drugiej połowie 2022 roku. Przyjmując więc, że przeszkoda uniemożliwiająca rozpoczęcie biegu terminu zasiedzenia ustała w 1992 roku oraz złą wiarę posiadacza, brak jest zatem wymaganego do zasiedzenia ustawowego terminu.
Mając powyższe okoliczności na uwadze należało uznać, że orzeczenie Sądu I instancji jest prawidłowe, natomiast sformułowane w apelacji zarzuty nie mogły odnieść spodziewanego skutku.
Z uwagi na powyższe Sąd Okręgowy na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart.13 § 2 k.p.c.oddalił apelację, jako całkowicie bezzasadną.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy, mając na uwadze wynik sprawy, orzekł, jak w pkt II sentencji, na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.