Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII U 1196/20
Data wyroku: 2021-06-25 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, SENTENCE, REASON
Sędziowie: Renata Gąsior
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 21 ust 1

Sygn. akt VII U 1196/20

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 25 czerwca 2021 r.
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący SSO Renata Gąsior
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 czerwca 2021 r. w Warszawie
sprawyE. W.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
o prawo do rekompensaty
na skutek odwołaniaE. W.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z dnia 21 lipca 2020 roku, znak:(...)
oddala odwołanie.
SSO Renata Gąsior

UZASADNIENIE
W dniu 25 sierpnia 2020 r. (data prezentaty w ZUS)

E. W.
złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)OddziałwW.z dnia 21 lipca 2020 r. znak:(...)w przedmiocie odmowy przyznania jej prawa do rekompensaty za ponad 15-letni okres pracyw szczególnych warunkach. W ocenie odwołującej decyzja ta jest niezgodnaze stanem faktycznym. Wskazała, że przez ponad 15 lat wykonywała pracę biurową, pracując codziennie po 8 godzin przy monitorach kineskopowych(...), czyli w szczególnych warunkach, każdego dnia narażając swoje zdrowie
    (odwołanie k. 5 a.s.).
Dodatkowo w piśmie z dnia 23 listopada 2020 r. odwołująca sprecyzowała, że wnosi o uznanie jej pracy za pracę w szczególnych warunkach w podanychw piśmie okresach zatrudnienia z przełomu lat 1984-2005, ponowne naliczenie kapitału początkowego za pracę w terminie od 1 lutego 1984 r. do 31 grudnia 1998 r. oraz ponowne naliczenie wymiaru emerytury za pracę w terminieod 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2008 r. Wskazała również, że jej praca przed 1 stycznia 2009 r. w pełnym wymiarze casu pracy polegała na rozliczaniu dużych transakcji w handlu zagranicznym i codziennym wprowadzaniu do komputera, pilnego śledzenia na monitorze kineskopowym starej generacji i pracy na wielocyfrowych danych. Z kolei uciążliwy charakter jej pracy nie jest wzmiankowany na świadectwach pracy z powyższego okresu, gdyż żadna za stron stosunku pracy nie zdawała sobie, że może to mieć znaczenie przy obliczaniu wysokości jej emerytury(pismo odwołującej z 23.11.2020 r. k. 12 a.s.).
W odpowiedzi na odwołanie z 3 września 2020 r.Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.wniósł o jego oddalenie. Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie organ rentowy powołał się na treśćart. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, wskazując, że odwołująca nie przedłożyła świadectwa pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze,o której mowa w ww. przepisie. Powołał się również na poglądy wyrażonew orzecznictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego, zgodnie z którymi nie każda praca w pełnym wymiarze czy na stanowisku wyposażonym w monitor ekranowy jest pracą w rozumieniuart. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, lecz jedynie czynności o ponadstandardowej w stosunkudo przeciętnej pracy przy komputerze uciążliwości i obciążeniu wzroku(odpowiedź na odwołanie k. 6 a.s.).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
OdwołującaE. W.,urodziła się w dniu (...)(bezsporne). W okresie od 1 lutego 1984 r. do 14 listopada 1985 r. odwołująca była zatrudniona w(...) Towarzystwie (...),Biurze (...)wR.na stanowisku instruktorads. turystyki. Następnie, na zasadzie porozumienia stron i zakładów pracy, odwołująca podjęła zatrudnienie w(...) Towarzystwie (...),Biurze (...) OddziałwW., gdziew okresie od 15 listopada 1985 r. do 30 kwietnia 1987 r. pracowała na stanowisku kasjera głównego wD.Kas Eksploatacyjnych. Do obowiązków odwołującej na tym stanowisku należało: załatwianie wszystkich spraw w III i IX Oddziale NBP; sporządzanie zapotrzebowani do NBP na zagraniczne środki płatnicze, czeki podróżnicze, talony tranzytowe, znaczki opłaty paszportowej i skarbowej, książeczki walutowe; wypłacanie kasjerom dewizowym zaliczekw zagranicznych środkach płatniczych na podstawie obowiązującej dokumentacji; przyjmowanie i realizowanie w NBP zleceń zD.(...)Zagranicznej i BORT na diety, paliwo dla kierowców i pilotów; wypłata dewiz; bieżące prowadzenie ewidencji przychodów i rozchodów dewiz oraz kontrolki znaczków opłaty paszportowej, skarbowej i książeczek walutowych; pobieraniez NBP aktualnych tabel kursowych; pobieranie od kasjerów walutowych skupionych środków płatniczych i rewymiany oraz sporządzanie dokumentacjina podstawie której odprowadza się je do NBP, uzgadnianie limitu dewizowego NBP oraz prowadzenie całokształtu spraw związanych z kasą eksploatacyjną oddziału(świadectwa pracy:(...)wR.z 04.11.1985 r.;(...)wW.z 30.04.1987 r. – akta rentowe, karty nieoznaczone; podanie o zatrudnienie k. 48 a.s.; umowa o pracę z 25.10.1985 r. k. 50-51 a.s.; szczegółowy zakres czynności kasjera głównego k. 54-55 a.s.; pismo ws. porozumienia zakładów pracy k. 63 a.s.).
Z dniem 1 maja 1987 r.E. W.podjęła zatrudnieniew Przedsiębiorstwie Handlu Zagranicznego(...) Związku Spółdzielni (...)wW.(później(...) S.A.wW.), gdzie pracowała do 31 sierpnia 1998 r. Początkowo odwołująca została zatrudniona na stanowisku planisty wBiurze (...)wD.Rozliczeń. Do obowiązków odwołującej na tym stanowisku należało: prowadzenie pełnej dokumentacji rozliczeniowej i przydzielonych kontraktów; kompletowanie teczek kontraktów, w których winna znajdować się pełna dokumentacja za przebieg realizacji kontraktu i załatwionych reklamacji; bieżąco prowadzenie rejestru kontraktów, rejestru reklamacji i not; akceptowanie faktur krajowych za wysyłany towar na eksport (po uprzednim sprawdzeniu prawidłowości dokumentów wysyłkowych i cen); akceptowanie faktur zagranicznych za importowany towar po uprzednim sprawdzeniu zgodności danych z zawartym kontraktem; dokonywanie odmów zapłaty; wystawianie faktur handlowych na odbiorców zagranicznych; wystawianie kart informacyjnych do FE i FI oraz(...)i(...); prowadzenie korespondencji z dostawcami, odbiorcami oraz spedytorem w sprawie dokumentacji rozliczeniowej i różnic ilościowo-wartościowych oraz wystawianie not; załatwianie reklamacji ilościowych i ich rozliczanie oraz rozliczanie reklamacji jakościowych wg. poleceń (na piśmie) działów branżowych; obciążanie dostawców z tytułu zawinionych kosztów; akceptowanie r-ków za koszty frachtu i spedycji dostaw eksportowych i importowych; uzgadnianie zakupu ze sprzedażą pod względem ilościowym i wartościowym; przygotowanie dokumentów do spraw spornych, odnośnie różnic ilościowych kierowanie na arbitraż oraz przygotowywanie ostatecznych wniosków o spisanie w straty lub zyski(...); analizowanie realizacji kontraktów importowych i eksportowych; przygotowywanie i przekazywanie akt do archiwum; wykonywanie innych prac zleconych przez kierownikaD.Rozliczeń. W kolejnych okresach odwołująca pracowała na następujących stanowiskach i w komórkach organizacyjnych:od 1 sierpnia 1989 r. – na stanowisku starszego handlowca; od 26 marca 1991 r. – w Biurze(...)Konsumpcyjnych; od 15 lipca 1991 r. – w BiurzeP.i Nasion; od 1 lipca 1993 r. – w Pionie Handlu Zagranicznego; od 1 lipca 1997 r. – stanowisko głównego specjalisty koordynującego sprawy związanez eksportem, importem i obrotem krajowym rzepaku, oleju i innych nasion oleistych w BiurzeP.i Nasion(świadectwo pracy(...) S.A.wW.z 31.08.1998 r. – akta rentowe, karty nieoznaczone; umowa o pracę k 3 a.o., informacja o porozumieniu zakładów pracy i stron k. 21-22 a.o., pismo ws. zmiany warunków pracy odwołującej k. 40 a.o. tom I; pisma ws. zmiany stanowiskak. 30 a.o. tom I, k. 27-28 tom II; zakres obowiązków – planista k. 86 a.o. tom II).
W kolejnych okresachE. W.pracowała w następujących zakładach pracy:

‒

od 1 września 1998 r. do 30 czerwca 1999 r. w(...) S.A.wW.na stanowiskach kolejno starszego handlowca oraz kierownika działu branżowego;

od 1 grudnia 1999 r. do 15 kwietnia 2000 r. w(...) Sp. z o.o.z siedzibą wW.(poprzednie(...)wW.) na stanowisku specjalisty ds. handlu;

od 17 kwietnia 2000 r. do 10 maja 2002 r. w(...) Sp. z o.o.z siedzibą wW.na stanowisku główny specjalista;

od 20 maja 2002 r. do 30 kwietnia 2003 r. wfirmie (...)na stanowisku handlowiec;

od 5 maja 2003 r. do 30 czerwca 2005 r. – w PolGrainJ. T.na stanowisku handlowiec.

(umowa o pracę z 25.08.1998 r. k. 91 a.s., świadectwo pracy(...) S.A.wW.z 30.06.1999 r. k. 94 a.s.; świadectwo pracy z(...) Sp. z o.o.wW.z 15.04.2000 r. k. 40 a.s.; umowy o pracę zB.(...)D. S.z 20.02.2002 r. oraz z 31.12.2002 r.; świadectwo pracy zB.(...)D. S.30.04.2003 r. – akta osobowe odwołującej; umowa o pracę z(...)z 01.10.1999 r. k. 41-42 a.s.; świadectwo pracy(...)Sp. z o.o. z 10.05.2002 r. – akta osobowe odwołującej; świadectwo pracy PolGrain k. 23 a.s. – akta osobowe odwołującej)
W dniu 3 lipca 2020 r.E. W.złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.wniosek o emeryturę, dodatkowo wnosząc o ustalenie rekompensaty za okres pracy w szczególnych warunkach - ponad 15 lat pracy monitorach kineskopowych(...), na podstawieustawy o emeryturach pomostowych. Po rozpoznaniu wniosku ZUS(...)Oddział wW.wydał w dniu 21 lipca 2020 r. następujące decyzje:

‒

znak:(...)na podstawie której przyznał odwołującej zaliczkę na poczet emerytury od 1 lipca 2020 r., ustalając jej wysokość w kwocie 3.806,08 zł i informując, że ostateczna wysokość świadczenia zostanie ustalona w momencie zgłoszenia wniosku o podjęcie wypłaty emerytury;

znak:(...)na podstawie której ustalił okresową emeryturę kapitałową odwołującej od 1 lipca 2020 r. w wysokości 571,45 zł.

Przy tym organ rentowy poinformował odwołującą, że wypłata emerytury podlega zawieszeniu z uwagi na kontynuowanie przez nią zatrudnienia. Dodatkowo w powyższej dacie, odrębną decyzją, (znak:(...)) ZUS(...)Oddział wW.odmówił przyznania odwołującej prawado rekompensaty na podstawieart. 21 ustawy o emeryturach pomostowych, wskazując, że nie udowodniła co najmniej 15-letniego okresu pracyw szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze
    (wniosekz załącznikami k. 1-7 a.r., decyzje ZUS z 21.07.2020 r. k. 8-12 a.r.).
W dniu 23 lipca 2020 r. odwołująca zwróciła się do ZUS(...)OddziałwW.z prośbą o wypłatę świadczenia i rekompensaty w związkuz rozwiązaniem stosunku pracy, przedkładając w tym zakresie świadectwo pracy. Następnie decyzją z 12 sierpnia 2020 r. znak:(...)na wniosek odwołującej ZUS(...)Oddział wW.podjął wypłatę emerytury z FUS odwołującej, jednocześnie ustalając jej wysokość na kwotę 3.816,45 zł, a także okresowej emerytury kapitałowej. Dodatkowo organ rentowy poinformował,że kwestia dotycząca przyznania odwołującej rekompensat została załatwiona decyzją odmowną z dnia 21 lipca 2020 r.

    (wniosek odwołującej z 23.07.2020 r.z załącznikami, decyzja ZUS z 12.08.2020 r. – akta rentowe, karty nieoznaczone).
Powyższy stan faktyczny został ustalona na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, obejmującego przede wszystkim dowody z dokumentów wchodzących w skład akt osobowych odwołującej,a także akt rentowych. Wiarygodność dokumentów nie budziła wątpliwości Sądu i nie była kwestionowana przez strony postępowania, w związku z czym Sąd dał im wiarę w całości.
Ponadto w toku postępowania Sąd przeprowadził dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu(...)(k. 129-146 a.s.)na okoliczność ustalenia, czy praca wykonywana przez odwołującą w spornym okresie była wykonywana w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze. Sporządzoną przez biegłego opinię Sąd ocenił jako fachową i rzetelną. Biegły szczegółowo odniósł się do dokumentacji widniejącej w aktach osobowych odwołującej i przedstawił kompleksową oceną poszczególnych okresów jej zatrudnienia pod kątem wskazanej wyżej tezy dowodowej.
W ocenie Sądu materiał dowodowy był kompletny i dostateczny do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Z uwagi powyższe Sąd pominął wniosek dowodowy odwołującej o przesłuchanie świadka na podstawieart. 2352§ 1 pkt 3 k.p.c.Dowód ze świadka został powołany na okoliczność pracy odwołującejw warunkach szczególnych, w którym to zakresie Sąd oparł się na analizie akt osobowych odwołującej załączonych do akt sprawy.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie było niezasadne.
Spór w niniejszej sprawie skupił się na kwestii prawa odwołującejdo rekompensaty z tytułu utraty możliwości nabycia prawa do emerytury wcześniejszej z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Warunki przyznania tej rekompensaty zostały określone w orazustawiez dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(t.j. Dz. U. z 2018 r.,poz. 1924 ze zm. – dalej jako u.e.p.)orazustawie z dnia 17 grudnia 1998 r.o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U.z 2021 r. poz. 291 – dalej jako ustawa emerytalna). I tak, zgodnie z art. 2 ust. 5 u.e.p. rekompensata stanowi odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lubo szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Warunki nabycia prawa do rekompensaty określa art. 21 ust. 1 i 2 u.e.p., w myśl którego rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzew rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszącyco najmniej 15 lat. Rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawodo emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przesłankami uprawniającymi do rekompensaty są więc:

1
utrata przez ubezpieczonego możliwości przejścia na emeryturę we wcześniejszym wieku emerytalnym w związku z wygaśnięciem po dniu31 grudnia 2008 r. – w stosunku do ubezpieczonych urodzonych po dniu31 grudnia 1948 r., a przed dniem 1 stycznia 1969 r. - podstawy prawnej przewidującej takie uprawnienie;

2
niespełnienie przez ubezpieczonego warunków uprawniających godo emerytury pomostowej na zasadach wynikających z przepisówo emeryturach pomostowych;

3
legitymowanie się przez ubezpieczonego co najmniej 15 letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterzew rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z FUS;

4
nieuzyskanie przez ubezpieczonego prawa do emerytury według zasad przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS;

Odesłanie ustawowe zawarte wart. 21 ustawy o emeryturach pomostowychwymaga przedstawienia przepisówustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychregulujących kwestię okresu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Zgodnie z art. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych. Praca w warunkach szczególnych to praca, w której pracownik w sposób znaczny jest narażony na niekorzystne dla zdrowia czynniki. Jako przykłady takiej pracy można wymienić: pracę w narażeniu na hałas przekraczający dozwolone normy, w zapyleniu, w oparach chemicznych,w wysokich temperaturach lub zmiennych warunkach atmosferycznych.
W niniejszej sprawie odwołująca sięE. W.domagała się przeliczenia emerytury z uwzględnieniem rekompensaty z tytułu pracyw warunkach szczególnych w związku z okresami zatrudnienia na przełomie lat 1984-2005. Wydając skarżoną decyzję organ rentowy odmówił przyznania odwołującej prawa do rekompensaty wskazując, że nie przedłożyła świadectw wykonywania pracy w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze za którykolwiek ze spornych okresów zatrudnienia. Ostatecznie zatem spórw sprawie skupił się na badaniu przez Sąd, czy praca wykonywana przez odwołującą na przełomie ww. lat może zostać zakwalifikowana jako pracaw warunkach szczególnych.
Ponieważ art. 21 ust. 1 i 2 u.e.p. odnosi się do pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, konieczne jest wskazanie, że na gruncie tej ustawy tego rodzaju praca jest definiowana inaczej, niż na tleustawy o emeryturach pomostowych.W szczególności wykaz prac zaliczanych do prac w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze zamieszczony został w załączniku dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 rokuw sprawie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm. – dalej jako „rozporządzenie RMz 7 lutego 1983 r.”). Wyjątkowy charakter prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, możliwość zakwalifikowania pracy na danym stanowisku jako pracy wykonywanej w szczególnych warunkach u pracodawcy, którego podstawowa działalność nie należy do branży, do której przyporządkowane jest dane stanowisko pracy, jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy wykonywanie tej pracy oznacza narażenie na tożsame szkodliwe czynniki właściwe branży przypisanej do stanowiska wymienionego w wykazie Arozporządzenia z dnia7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionychw szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2017., II UK 672/15). Co więcej okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczenia są tylko te lata, gdy ubezpieczony wykonywał pracę w szczególnych warunkach stale i w wymiarze czasu pracy, obowiązującym na danym stanowisku pracy (§ 2 ust. 1 ww. rozporządzenia)(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2013 r., I UK 184/13).
Okresy pracy określone w ust. 1 § 2 rozporządzenia Rady Ministrówz dnia 7 lutego 1983 r. stwierdza zakład pracy na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do rozporządzenia lubw świadectwie pracy. Wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lubw szczególnym charakterze powinno być stwierdzone przez pracodawcęw świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze lub w świadectwie pracy, przy czym nieprzedstawienie tego dokumentu nie oznacza braku możliwości wykazania faktu wykonywania pracyw warunkach szczególnych przy użyciu innych środków dowodowych.W orzecznictwie wielokrotnie wyrażano ugruntowany już pogląd, zgodniez którym ze względu na powyższe okoliczność wykonywania pracyw szczególnych warunkach może być dowodzona wszelkimi środkami dowodowymi, przy czym sąd nie jest związany środkami dowodowymi określonymi dla dowodzenia przed organem rentowym. W postępowaniu przed sądem odwoławczym dopuszczalne jest więc dopuszczenie dowodu z zeznań świadków na okoliczność zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie wykazać tej okoliczności jedynie w oparciu o dokumenty(zob. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1984 r., III UZP 6/84; z dnia 21 września 1984 r., III UZP 48/84; a także wyroki: Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1999 r., II UKN 619; Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 grudnia 2004 r. III AUa 2474/03; Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 4 października 2013 r., IV U 1284/13).
Odwołując się od skarżonej decyzjiE. W.powołała sięna fakt, że w tym okresie wykonywała pracę biurową, pracując codziennie przez 8 godzin przy monitorach kineskopowych(...). Twierdzenia odwołującejw powyższym zakresie w ocenie Sądu należy rozpatrywać z perspektywy rodzaju pracy przewidzianego w poz. 5 dział XIV wykazu A stanowiącego załącznikdo rozporządzenia RM z 7 lutego 1983 r., który stanowi, że uprawnieniedo emerytury w wieku obniżonym nabywa osoba wykonująca prace szczególnie obciążające narząd wzroku i wymagające precyzyjnego widzenia – zastrzega jednak, że chodzi o prace wykonywane w enumeratywnie wymienionych dziedzinach - w kartografii, montażu mikroelementów wymagającego posługiwania się przyrządami optycznymi oraz przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych. W odniesieniu do wymienionych w ww. przepisie prac przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych w orzecznictwie wskazuje się, że zasadnicze znaczenie przy kwalifikowaniu pracy w szczególnych warunkach ma to, czy praca była wykonywana przy obciążeniu wzroku i czy wymagała precyzyjnego widzenia. Obie te cechy powinny wystąpić kumulatywnie. Nie chodzi więc o samo posługiwanie się komputerem na stanowisku pracy(zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 19 września 2007 r.,III UK 38/07; z dnia 8 marca 2010 r., II UK 236/09; z dnia 13 czerwca 2012 r., II UK 319/11; z dnia 18 listopada 2014 r., II UK 45/14; z dnia 17 grudnia2014 r., I UK 171/14; z dnia 13 czerwca 2017 r., III UK 160/16). Brak jest bowiem pozytywnej regulacji normatywnej, która ex definitione pozwalałaby przyjąć,że każda praca w pełnym wymiarze czasu na stanowisku wyposażonymw monitor ekranowy jest pracą w szczególnych warunkach w rozumieniu powołanego przepisu. Takiej kwalifikacji prawnej podlega jedynie praca przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych, jeżeli oddziaływa na wzrok pracownika i wymaga precyzyjnego widzenia, bo z tej przyczyny została ujętaw wykazie prac szczególnie szkodliwych na podstawie dotychczasowych przepisów. Chodzi o pracę o znacznej szkodliwości i uciążliwości, co powinno pozostawać w związku z określoną czynnością polegającą na obsłudze, a nie tylko na posługiwaniu się w pracy elektronicznym monitorem ekranowym. Przy powszechnym posługiwaniu się komputerami w pracy na wielu różnych stanowiskach, odmienna interpretacja tego przepisu prowadziłoby do zatarcia różnic między pracą w szczególnych warunkach i pracą, w której pracownik posługuje się komputerem. O pracy związanej z obsługą elektronicznych monitorów ekranowych mowa jest także w§ 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe(Dz. U. Nr 148,poz. 973). Przepisy tego rozporządzenia określają wymagania bezpieczeństwai higieny pracy oraz ergonomii, jaki i organizacji pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe. Jednakże przepisów nawet tego rozporządzenia nie stosuje się do każdej pracy z systemem komputerowym(§ 3 rozporządzenia). Przykładowo nie odnoszą się one do systemów przenośnych nieprzeznaczonych do użytkowania na danym stanowisku pracy(zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2019 r., III UK 150/18). Jak zauważył Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 listopada 2018 r., II UK 367/17,w okresie, w którym tworzony był wykaz A, wskazana poz. 5 działu XIV odnosiła się do monitorów starej generacji – kineskopowych, o niskiej rozdzielczości i to determinowało założenie prawodawcy, że praca z wykorzystaniem takich urządzeń wymagała precyzyjnego widzenia, co szczególnie obciążało wzrok. Postęp technologiczny w tej dziedzinie stopniowo powodował, że to założenie traciło na aktualności i w tej sytuacji konieczna stawała się ocena wykonywanej pracy przez pryzmat ponadstandardowego (stosunku do przeciętnej pracy przy komputerze) obciążenia wzroku. W związku z tym trafne jest spostrzeżenie,że poz. 5 działu XIV wykazu A nie ma na uwadze samego posługiwania się komputerem w pracy, lecz pracę szczególnie obciążającą narząd wzrokui wymagającą precyzyjnego widzenia przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych.
W kontekście powyższego Sąd Okręgowy przeprowadził postępowanie dowodowe w oparciu o dowody z dokumentów załączonych do uzyskanej w toku procesu dokumentacji osobowej odwołującej z poszczególnych okresów zatrudnienia. Tak przeprowadzone postępowanie nie prowadziło jednak do ustaleń mogących stanowić podstawę kwalifikowania któregokolwiekze wskazanych przez odwołującą okresów za okres pracy warunkach szczególnych wymieniony w poz. 5 dział XIV załącznika A. Z dokonanych przez Sąd ustaleń wynika, że na przełomie lat 1984-2005E. W.pracowała na stanowiskach kasjera, handlowca, kierownika działu branżowego czy też specjalisty ds. handlu. Wspomniana wyżej dokumentacja potwierdza zatem biurowy charakter zatrudnienia odwołującej, jednakże nie zawiera żadnych informacji w oparciu o które można by przyjąć, że jej praca odbywała się przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych, szczególnie obciążających narząd wzroku i wymagających precyzyjnego widzenia. Przeciwnie, żadenz analizowanych przez Sąd dokumentów nie zawiera jakiejkolwiek wzmiankio tym, by praca odwołującej odbywała się przy użyciu sprzętu komputerowego oraz monitora. Wprawdzie nie można wykluczyć, że z uwagi na biurowy charakter pracy odwołującej oraz rozwój techniki – co tyczy się zwłaszcza późniejszych okresów zatrudnienia – jej praca mogła obejmować również obsługę monitorów komputerowych, jednakże brak jest jakichkolwiek danych pozwalających na ustalenie czy były to wskazywane przez odwołującą monitory kineskopowe(...), a nawet jeśli tak, to jaki był stopień obciążenia jej wzroku.Na tle cytowanego wyżej orzecznictwa nie można przy tym pomijać,że do uznania danej pracy za realizowaną w warunkach szczególnych istotne znaczenie ma również stopień ekspozycji pracownika na takie warunki, rozumiany choćby jako wypadkowa poziomu nasilenia czynników szkodliwych dla zdrowia związanych z wykonywaniem konkretnych obowiązków oraz czasu, w jakim pracownik na oddziaływanie tych czynników był narażony. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, choć stosunkowo obszerny,nie zawierał jednak żadnych informacji odnoszących się choćby pośredniodo warunków pracy odwołującej. W tym też zakresie Sąd miał na względzie spostrzeżenia biegłego z zakresu BHP poczynione w sporządzonej na potrzeby niniejszej sprawy opinii, który zwrócił uwagę, że w przypadku odwołującej orzeczenia lekarskie o zdolności do pracy wydawane przez kilku różnych lekarzy, którzy wiedząc, na jakim stanowisku odwołująca pracuje, nie dostrzegali żadnych zagrożeń dla jej zdrowia. Dokumentacja osobowa odwołującej nie zawiera jednak informacji o przeciwskazaniach zdrowotnych w zakresie pracy przy monitorze komputerowym czy też ujęcia tej kwestii jako czynnika zawodowego mogącego mieć wpływ na zdrowie odwołującej.
Sąd Okręgowy zważył przy tym, że jedynie część akt osobowych – z okresu zatrudnienia odwołującej w(...)wW.od 15 listopada 1985 r.do 30 kwietnia 1987 r. oraz(...)od 1 maja 1987 r. 31 sierpnia 1998 r. – zawiera informacje na temat zakresu obowiązków odwołującej. Obowiązki te można określić jako związane z prawidłowym obiegiem dokumentacji, prowadzeniem rozliczeń, czy też prowadzeniem kontaktu z kontrahentami,przy czym wspomniane dokumenty nie zawierały żadnej wzmianki na temat tego, czy do ich wykonywania wymagane było użycie sprzętu komputerowego wrazz monitorem. Podobny wniosek należało odnieść również do drugiegoz wymienionych wyżej okresów, przy czym Sąd zważył, że widniejący w aktach osobowych odwołującej zakres obowiązków dotyczył jedynie stanowiska planisty, na którym odwołująca pracowała do 31 lipca 1989 r. Brak natomiast informacji dotyczących tego czym dokładnie odwołująca miałaby zajmować się w okresie późniejszym; na tym tle materiał dowodowy pozwala jedyniena stwierdzenie, że odwołująca była odpowiedzialna za sprawy związanez eksportem, importem i obrotem krajowym rzepaku, oleju i innych nasion oleistych w BiurzeP.i Nasion, co jednak nie odpowiada na pytanie, czy jej praca odbywała się przy użyciu monitora komputerowego. Co się tyczy pozostałych okresów zatrudnienia Sąd Okręgowy zważył, że akta osobowe odwołującej zawierały informacje o charakterze kadrowo-płacowym, takie jak rodzaj piastowanego przez nią stanowiska, miejsce i czas pracy, przydziałdo komórki organizacyjnej przysługujące jej w związku z zatrudnieniem wynagrodzenie, jak również zmiany w powyższym zakresie, np. zmiany zaszeregowania. Przedmiotowe informacje nie były jednak wystarczającedo sformułowania jakichkolwiek wniosków w zakresie dokładniejszej oceny charakteru pracy odwołującej w zakresie potencjalnej kwalifikacji pracy odwołującej jako wykonywanej w warunkach szczególnych określonychw ww. pozycji załącznika do rozporządzenia RM z 7 lutego 1983 r.
Powyższe wnioski znajdywały przy tym odzwierciedlenie we wspomnianej wyżej, sporządzonej na potrzeby niniejszego postępowania, opinii biegłego sądowego zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Biegły poddał analizie dokumentację osobową odwołującej, ostatecznie nie znajdując jednak żadnych informacji pozwalających na uznanie, że w trakcie zatrudnienia była narażonana warunki mogące mieć negatywny wpływ na jej zdrowia, a mieszące sięw definicji pracy w warunkach szczególnych.
Wymaga podkreślenia, że pracami w szczególnych warunkach są praceo znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości,co oznacza, że oba te elementy (znaczna szkodliwość dla zdrowia i znaczny stopień uciążliwości) muszą występować równocześnie. Praca w warunkach szkodliwych nie jest zatem tożsama z pracą w szczególnych warunkach. Konieczne jest bowiem, aby praca ta była równocześnie pracą o znacznej uciążliwości, a takie została rodzajowo wymieniona w załączniku do rozporządzenia RM z 7 lutego 1983 r. Oznacza to, że pracą o znacznej szkodliwości dla zdrowia i o znacznym stopniu uciążliwości są prace, które były wykonywane – jako podstawowe – wymienione w wykazie A, nie zaś wykonywanie innych prac, choćby w tych samych szkodliwych warunkach(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2014 r., I UK 388/13, wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 9 marca 2017 r., III AUa 1042/16).Z tych też względów, choć Sąd nie neguje, że praca odwołującej mogła odbywać się w warunkach oddziaływania monitorów komputerowych, to zebranyw sprawie materiał dowodowy nie zawierał żadnych informacji pozwalających na przesądzenie ich dokładnego rodzaju czy też stopnia natężenia. Jednocześnie, nawet w przypadku pozytywnej odpowiedzi na te kwestie, brak dowodówz których wynikałoby w sposób jednoznaczny, by odwołująca pracowała w tak sprecyzowanych warunkach szczególnych stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.
Z uwagi na powyższe okoliczności Sąd Okręgowy uznał odwołanieE. W.za niezasadne. Z uwagi na brak stosownych świadectw pracy organ rentowy nie miał formalnych podstaw do zaliczenia spornych okresów zatrudnienia odwołującej, a w konsekwencji, do przyznania jej prawado rekompensaty w myśl art. 21 ust. 1 u.e.p. Również w toku niniejszego postępowania Sąd ustalił, że nie istniały podstawy faktyczne i prawnedo dokonania takiej kwalifikacji, a co za tym idzie, zmiany decyzjii uwzględnienia żądań odwołującej w zakresie przeliczenia kapitału początkowego i podstawy wymiaru emerytury z uwzględnieniem rekompensaty.
Dlatego też, w okolicznościach niniejszej sprawy, w świetle powyższych uwag, nie było podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, a odwołanie ubezpieczonej podlegało oddaleniu, na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c., o czym Sąd Okręgowy orzekł w sentencji wyroku.
SSO Renata Gąsior

ZARZĄDZENIE
odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć odwołującej się.