Sąd Rejonowy w Człuchowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 19/21
Data wyroku: 2021-01-21 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sędzia Sylwia Piasecka
Słowa kluczowe: Oświadczenie spadkowe
Podstawa prawna: art. 1018 k.c., art. 640 k.p.c., art. 199 § 1 pkt. 1 k.p.c.

Sygn. akt I Ns 19/21 zagr

POSTANOWIENIE
Dnia 21 stycznia 2021 roku
Sąd Rejonowy w Człuchowie I Wydział Cywilny w składzie następującym:
Przewodniczący: Sędzia Sylwia Piasecka
po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2021 roku w Człuchowie
na posiedzeniu niejawnym
sprawy
z wnioskuA. H.
o odebranie oświadczenia w przedmiocie przyjęcia lub odrzucenia spadku poJ. U.

postanawia:

1
odrzucić wniosek,

2
zwrócić wnioskodawcyA. H.od Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w Człuchowie uiszczoną opłatę sądową od wniosku w wysokości 100,00 złotych (słownie: sto złotych).

Sygn. akt I Ns 19/21

UZASADNIENIE
Wnioskodawczyni –A. H.złożyła oświadczenie, że spadek poJ. U., zmarłym w dniu 23 lipca 2020 roku wP., ostatnio zamieszkałym wC.odrzuca w całości. Ponadto wskazała, że do kręgu spadkobierców ustawowych należą:P. U., synJ. R.zamieszkały wS.,M.(...)oraz wnioskdoawczyniA. H., córkaJ. U., zamieszkała wP.,K.(...),N..
Wnioskodawczyni oświadczyła również, że posiada dzieci, które będą zrzekać się spadku po ukończeniu pełnoletniości.
Ustalono, iż aktualnie nie toczy się przed Sądem Rejonowym w Człuchowie sprawa o stwierdzenie nabycia spadku poJ. U., zmarłym w dniu 23 lipca 2020 roku w miejscowościP., ostatnio stale zamieszkałym wC..

Sąd zważył, co następuje:
Wobec ustalonych okoliczności sprawy brak jest podstaw do przyjęcia, iż wnioskodawcy aktualnie przysługuje uprawnienie do złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku poJ. U.w sądzie.
Zgodnie z twierdzeniem wnioskodawcyJ. U.ostatnio stale zamieszkiwał wC.. Twierdzenie to odwołuje się więc do właściwości Sądu Rejonowego w Człuchowie jako sądu ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, a więc sądku spadku w rozumieniuart. 628 k.p.c.
Sprawa dotycząca przyjęcia oświecenie o odrzuceniu spadku zainicjowana został przez wnioskodawcę w Sądzie Rejonowym w Człuchowie jako sądu spadku poJ. U., tymczasem szczególne przepisy regulujące właściwość sądu w zakresie składania oświadczeń o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku wyłączają w sytuacji wnioskodawcy możliwość założenia tego oświadczenia przed sądem w Polsce.
Przepisartykułu 1018 § 3 k.c.stanowi, iż oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub przed notariuszem. Można je złożyć ustnie lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym. Pełnomocnictwo do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku powinno być pisemne z podpisem urzędowo poświadczonym. Przepis ten daje więc możliwość złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku przed notariuszem lub przed sądem w formie ustnej lub pisemnej - z podpisem urzędowo poświadczonym. Przy czym forma oświadczenia, m.in. o odrzuceniu spadku, określona w wymienionym przepisie ma zastosowanie do wszystkich przewidzianych wdziale IV księgi drugiej kodeksu cywilnegoprzypadków składania tego oświadczenia(por. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 22 listopada 2013 r. w sprawie sygn. akt III CZP 77/13). Wobec braku podstaw w treści wart. 1018 § 3 k.c.do różnicowania wypadku złożenia oświadczenia, m.in. o odrzuceniu spadku, przed sądem lub przed notariuszem, brak uzasadnienia do wywodzenia wymogu złożenia przed notariuszem oświadczenia o odrzuceniu spadku wyłącznie w formie aktu notarialnego. W szczególności w uzasadnianiu postanowienia Sąd Najwyższy z dnia 2 lipca 2015 r. w sprawie V CSK 641/14 jako słuszną oceniono tezę, że w przepisieart. 1018 § 3 k.c.forma aktu notarialnego dla złożenia oświadczenia m.in. o odrzuceniu spadku nie jest wymagana, chyba że taka jest wyraźna wola spadkobiercy. Doktryna wyraźnie aprobuje stanowisko, że spadkobierca składając na piśmie oświadczenie o odrzuceniu spadku podpisuje je, a jego podpis na tym dokumencie poświadcza notariusz, który powinien pouczyć spadkobiercę, że oświadczenie wywoła zamierzony skutek prawny, ponieważ oświadczenie takie z podpisem urzędowo poświadczonym uzyskuje wymaganą przez ustawę formę kwalifikowaną.
Kwestia składania oświadczenia uregulowana jest również wartykule 640 kpc, który stanowi, że oświadczenie o prostym przyjęciu spadku lub z dobrodziejstwem inwentarza albo o odrzuceniu spadku może być złożone przed notariuszem lub w sądzie rejonowym, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania lub pobytu składającego oświadczenie (§ 1) oraz, że oświadczenia, o których mowa w paragrafie pierwszym, mogą być również składane w sądzie spadku w toku postępowania o stwierdzenie praw do spadku (§ 2).
Oświadczenie to może nastąpić według swobodnego uznania spadkobiercy bądź przed każdym notariuszem – tu występuje pełna swoboda w wyborze notariusza na terenie kraju, odbyć się to bowiem może niezależnie od siedziby kancelarii - bądź przed sądem rejonowym - tutaj jednak uprawniony ograniczony jest w możliwości wyboru, albowiem oświadczenie to może być złożone wyłącznie w sądzie, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania lub pobytu spadkobiercy, albo w sądzie spadku, lecz w tym przypadku w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku złożone w sądzie rejonowym niebędącym sądem spadku albo przed notariuszem przesyła się niezwłocznie wraz załącznikami, o których mowa wart. 641 § 3 kpc, do sądu spadku. Dokonując wykładni tego przepisu, w pierwszej kolejności należy wskazać, że nie budzi wątpliwości możliwość złożenie takiego oświadczenia przed sądem, w tym także sądem spadku, ale w toku postępowania o stwierdzenia nabycia spadku(por.art. 640 § 2 k.p.c.), przy czym spadkobierca może takie oświadczenie złożyć zarówno ustnie - wówczas sporządzony zostaje protokółart. 641 § 4 k.p.c., jak i pisemnie, przy czym spadkobierca składa w sądzie oświadczenie na piśmie, to musi to nastąpić w formie pisemnej szczególnej - z podpisem urzędowo poświadczonym.
W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy w Człuchowie nie jest dla wnioskodawcy sądem właściwym do złożenia oświadczenia ze względu na miejsce zamieszkania lub pobytu. Miejsce to dla wnioskodawcy nie znajduje się bowiem w obszarze właściwości tutejszego sądu. Ponadto przedmiotowe oświadczenie o odrzuceniu spadku nie ma również związku z jakąkolwiek tocząca się sprawą dotyczącą praw do spadku, albowiem na podstawie wpisów w urządzenie ewidencyjnych ustalono, że nie toczy się żadna sprawa tego rodzaju, nadto w treści wniosku wnioskodawca ani nie powołuje się na taką sprawę, ani nie zmierza do jej zainicjowania.
Wobec powyższego brak jest podstaw do ustalenia, że wnioskodawca miał możliwość wnioskowania o odebranie od niego oświadczenia o odrzuceniu spadku przed sądem w Polsce i to zarówno w formie pisemnej jak i ustnej. Nie było natomiast przeszkód do złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku – czy to w formie pisemnej czy ustnej – przed notariuszem na terenie kraju.
W przedmiotowej sprawie należy również mieć na uwadze, że ze względu na miejsce zamieszkania wnioskodawczyni –A. H.– na terenie Niemiec, możliwość złożenie oświadczenia dotyczącego przyjęcia bądź odrzucenia spadku poJ. U., nie ograniczała się tylko do organów do tego uprawnionych na terenie państwa Polskiego. Powołać w tym miejscu należy bowiemRozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr(...)z dnia 4 lipca 2012 roku w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego, zgodnie z którym możliwości składania oświadczeń o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku uregulowane zostały w szczególności w treści art. 13, w którym oddzielnie uregulowano jurysdykcję oraz art. 28 dotyczącego właściwości prawa dla wymagań w zakresie formy składanych oświadczeń.
W zakresie składania oświadczeń - przepis art. 13 - przyznaje jurysdykcję w omawianym zakresie – obok sądu spadku – sądowi państwa członkowskiego miejsca zwykłego pobytu spadkobiercy (lub innego beneficjariusza spadkowego). Stanowi bowiem, że oprócz sądu mającego jurysdykcję do orzekania w danej sprawie spadkowej zgodnie z rozporządzeniem, sądy w państwie członkowskim zwykłego pobytu każdej osoby, która na mocy prawa właściwego dla dziedziczenia może złożyć przed sądem oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, zapisu lub udziału obowiązkowego lub oświadczenie mające na celu ograniczenie odpowiedzialności danej osoby za długi spadkowe, mają jurysdykcję do przyjęcia takich oświadczeń, w przypadkach gdy na mocy prawa tego państwa członkowskiego takie oświadczenia mogą być złożone przed sądem. Z kolei z treści art. 28 wynika, że każde z wyżej wymienionych oświadczeń jest ważne pod względem formy, w przypadku gdy odpowiada ono wymogom prawa właściwego dla dziedziczenia zgodnie z art. 21 lub 22rozporządzeniabądź prawa państwa, w którym osoba składająca oświadczenie ma miejsce zwykłego pobytu.
Składającemu oświadczenie przysługuje zatem w takiej sytuacji wybór sposobu działania. W przypadku spadkobiercy zamieszkałego na terenie Nieniec nie ulega wątpliwości, że takie oświadczenia mogło być złożone przed sądem czy notariuszem w Polsce, ale według prawa polskiego w sposób i w sytuacji w prawie tym przewidzianym. Mógł jednak zdecydować się na złożenie tego oświadczenie w Niemczech – w państwie członkowskim miejsca swojego zwykłego pobytu.
Wnioskodawca wybrał jednak drogę złożenie oświadczenie przed sądem w Polsce. Jednoznacznie wskazuje na to treść wniosku – domagał się on bowiem przyjęcia oświadczenie o odrzuceniu spadku, ale w formie nie przewidzianej przepisami prawa, która uregulowana jest w treściart. 640 § 1 kpc, albowiem wnioskodawca przedłożył w sądzie własnoręcznie sporządzone pisemnie oświadczenie w języku polskim.
Wprawdzie okoliczności wskazane we wniosku określają Sąd Rejonowy w Człuchowie jako sąd spadku poJ. U., jednakże sytuacja wnioskodawcy, który nie ma w Polsce miejsce zamieszkania lub pobytu składającego, w okresie gdy nie toczy się sprawa o prawa do spadku i gdy wnioskodawca takiej sprawy nie inicjuje, nie daje mu w ogóle możliwości złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku przez sądem w Polsce. Uprawnionym organem do przyjęcia takiego oświadczenie na terenie Polski jest więc wyłącznie notariusz.
Zatem w przedmiotowej sprawie droga sądowa dla złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku przez wnioskodawcę –A. H.jest niedopuszczalna.
Wobec powyższego, na mocyart. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c., wniosek należało odrzucić.