Sąd Okręgowy w Gliwicach
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 869/21
Data wyroku: 2021-08-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Patrycja Bogacińska-Piątek
Słowa kluczowe: Wysokość świadczenia
Podstawa prawna: art. 2 ustawy z dnia 6 lipca 2007r. o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłaynego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw robót górniczych ( dz.u nr 147 poz. 1031)

Sygn. aktVIII U 869/21

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 sierpnia 2021 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
na posiedzeniu niejawnym w składzie:

Przewodniczący: sędzia Patrycja Bogacińska-Piątek

po rozpoznaniu w dniu18 sierpnia 2021 r. w Gliwicach
sprawyG. P.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
oekwiwalent pieniężny z tytułu prawa do bezpłatnego węgla
na skutek odwołaniaG. P.
od decyzjiZakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
z dnia13 maja 2021  r.nr(...)
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje ubezpieczonej prawo do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla za 2021 rok w ilości 3 ( trzy) tony w asortymencie orzech II.
(-) sędzia Patrycja Bogacińska-Piątek
Sygn. VIII U 869/21

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 13 maja 2021r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwZ.odmówił ubezpieczonejG. P.prawa do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla za rok 2021, przysługującego emerytom i rencistom, podając w uzasadnieniu, że nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego jej uprawnienie do ekwiwalentu i określającego jego wysokość.
Od tej decyzji ubezpieczona wniosła odwołanie, domagając się jej zmiany poprzez przyznanie prawa do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla za 2021 rok.
ZUS wniósł o oddalenie odwołania podtrzymując stanowisko zawartew zaskarżonej decyzji.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Ubezpieczona jest wdową poM. K..
Mąż ubezpieczonej był zatrudniony wPrzedsiębiorstwie (...)wB.od 24 lutego 1976 roku do 5 stycznia 1994. Od 15 lutego organ rentowy przyznał mu prawo do renty inwalidzkiej trzeciej grupy inwalidów w związkuz chorobą zawodową.
Jako pracownik był uprawniony do otrzymania 8 ton węgla. Ubezpieczonej przyznano prawo do renty rodzinnej od 1 lutego 1999 roku tj. od miesiąca złożenia wniosku . Decyzją z dnia 22 lutego 2013 roku ZUS przyznał jej prawo do renty rodzinnej na stałe.
Ubezpieczona złożyła do ZUS wniosek o wypłatę ekwiwalentu pieniężnegoz tytułu prawa do deputatu węglowego 2021 rok w dniu 18 stycznia 2021 r. Ubezpieczona podała, że w latach 2002 – 2007 nie pobierał ekwiwalentu ani bezpłatnego węgla w naturze.
PBSz wB.było objęte Układem Zbiorowym Pracy dla(...)Zakładów (...)z dnia 21 grudnia1991 roku i figuruje w załączniku nr 1 do UZP dla PZG w pkt 26 – w brzmieniu ustalonym protokołem dodatkowym nr 7 z 21 listopada 1995 roku.
Z informacji nadesłanej przez PIP Okręgowy Inspektorat Pracy wK.wynika, że w dniu 30 września 1996 roku do rejestru układów wpisany został układ zbiorowy pracy dlaPrzedsiębiorstwa (...) S.A.WB.z dnia 1 lutego 1996 r. Następnie 16 czerwca 2003 roku został wpisany do rejestru kolejny układ zbiorowy pracy dla(...) S.A.WB.zawarty w dniu 17 kwietnia 2003 roku. Układy te nie regulowały kwestii uprawnień emerytów do deputatu węglowego. Ponadto do Państwowej Inspekcji Pracy nie wpłynęła informacja, że PBSz wB.zawarło porozumienie o odstąpieniu , o którym mowa w art 9 ust 3 ustawy z dnia 29 września 1994 roku o zmianieustawy Kodeks pracy(Dz. U. Nr 113, poz.547).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach organu rentowego.
Powyższe dowody nie budziły żadnych wątpliwości i Sąd przyznał im walor wiarygodności i mocy dowodowej , a w konsekwencji przyjął za podstawę do ustalenia stanu faktycznego.
Sąd zważył, co następuje:
Podstawę prawną żądaniaG. P.stanowiustawa z dnia 6 lipca 2007 r. o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw robót górniczych. ( Dz. U. Nr 147, poz. 1031). Ustawa ta jest kontynuacją rozwiązań prawnych zapoczątkowanych przezart 55 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych(Dz. U. Nr 162, poz. 1112 oraz z 2001 r. Nr 5, poz. 41 i Nr 154, poz. 1802), i przyjętych w kolejnych aktach restrukturyzacyjnych tj. wustawie z dnia 28 listopada 2003 roku o restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w latach 2003-2006/ Dz. U. z 2003r, nr 210, poz. 2037/ iustawie z dnia 7 września 2007 roku o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego w latach 2008 – 2015/ Dz U z 2007r, nr 192, poz. 1379/ co do uprawnień emerytów i rencistów do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu węgla deputatowego. Regulacjeustawy z 6 lipca 2007 rokustanowią dopełnienie powyższych rozwiązań w kierunku wskazanym przez Trybunał Konstytucyjnyw wyroku z 12 grudnia 2005 roku, sygn. akt SK 20/04 ( OTK-A 2005/11/183), gdzie stwierdzono, żeart. 55 ust. 1 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych(Dz. U. Nr 162, poz. 1112 oraz z 2001 r. Nr 5, poz. 41 i Nr 154, poz. 1802), w brzmieniu nadanym przez art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 21 grudnia 2001 r. o zmianie ustaw: o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym,Prawo energetyczne, o partiach politycznych, o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych, o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji publicznej, Prawo telekomunikacyjne, o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacjiprzedsiębiorstwa państwowego (...), o spółdzielniach mieszkaniowych, o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych, Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej,o przebudowie i modernizacji technicznej oraz finansowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w latach 2001-2006, o zmianieustawy o zamówieniach publicznychoraz o utracie mocyustawy o kasach oszczędnościowo-budowlanychi wspieraniu przez państwo oszczędzania na cele mieszkaniowe(Dz. U. Nr 154, poz. 1802), obowiązującym do dnia wejścia w życieustawy z dnia 5 grudnia 2002 r.o zmianie ustawy o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych(Dz. U. Nr 238, poz. 2020), w części obejmującej zwrot: "z kopalń całkowicie likwidowanych", jest niezgodny zart. 64 ust. 2w związku zart. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepisart 1 ustawy z 6 lipca 2007 rokuo ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw robót górniczychdotyczy podjęcia przez ZUS , zainicjowanej w chwili wejścia w życie art 55 ustawy dostosowawczej z 26 listopada 1998 roku tj w dniu 14 stycznia 1999 roku, a zaniechanej z dniem 31 grudnia 2001 roku, formy wypłaty ekwiwalentu pieniężnego.
Zgodnie z przepisami ustawy z 6 lipca 2007 roku ekwiwalent pieniężny z tytułu prawa do bezpłatnego węgla przysługuje osobie uprawnionej czyli zgodnie z art. 2 –
emerytom i rencistom mającym ustalone prawo do emerytury lub renty, którzy pobierali bezpłatny węgiel w naturze od przedsiębiorstw robót górniczych lub przeszli na emeryturę lub rentę z tych przedsiębiorstw oraz wdowy, wdowcówi sieroty mających ustalone prawo do renty rodzinnej po byłych pracownikach przedsiębiorstw robót górniczych, uprawnionych do bezpłatnego węgla na podstawie Układu Zbiorowego Pracy dla pracowników zakładów górniczychz dnia 21 grudnia 1991r., i którzy uzyskali emeryturę lub rentę przed dniem1 stycznia 2007r., a po dniu 31 grudnia 2001r. nie pobierali ekwiwalentu.
Zgodnie z art. 7 :
1. Ekwiwalent wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z harmonogramem, o którym mowa w ust. 7, na wniosek osoby uprawnionej.
2. Wniosek o wypłatę ekwiwalentu zgłoszony po raz pierwszy zawiera:
1)imię i nazwisko osoby uprawnionej;
2)numer PESEL albo rodzaj i numer dokumentu tożsamości obcokrajowca;
3)adres zamieszkania osoby uprawnionej;
4)numer świadczenia osoby uprawnionej;
5)nazwę przedsiębiorstwa robót górniczych.
3. Do wniosku, o którym mowa w ust. 2, należy dołączyć dokument potwierdzający uprawnienie do ekwiwalentu i określający jego wysokość oraz oświadczenie osoby uprawnionej o niepobieraniu w latach 2002-2007 lub za ich część, ekwiwalentu lub bezpłatnego węgla w naturze.
Przechodząc na grunt niniejszej sprawy należy przyznać rację ubezpieczonej. Zapis ustawy wskazując, że: osobami uprawnionymi do przedmiotowego ekwiwalentu są emeryci i renciści mający ustalone prawo do emerytury lub renty, którzy pobierali bezpłatny węgiel w naturze od przedsiębiorstw robót górniczych lub przeszli na emeryturę lub rentę z tych przedsiębiorstw oraz wdowy, wdowców i sieroty mających ustalone prawo do renty rodzinnej po byłych pracownikach przedsiębiorstw robót górniczych, uprawnionych do bezpłatnego węgla na podstawie Układu Zbiorowego Pracy dla pracowników zakładów górniczych z dnia 21 grudnia 1991r., i którzy uzyskali emeryturę lub rentę przed dniem 1 stycznia 2007r., a po dniu 31 grudnia 2001r. nie pobierali ekwiwalentu; wskazuje wprost, że warunek nabycia uprawnień emerytalnych bądź rentowych przed dniem 1 stycznia 2007r. dotyczy jedynie byłych pracowników przedsiębiorstw robót górniczych, nie dotyczy zaś w żadnej mierze wdów i sierot, które nabyły prawo do renty rodzinnej po tych emerytach bądź rencistach.
Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie w pełni podziela stanowisko odwołującej. Jej mąż przeszedł na rentę przed wymaganą przez ustawę datą 1 stycznia 2007r.
Bezspornym w sprawie jest, żeM. K.był pracownikiem zakładu robót górniczych tj.(...)B.i na rentę przeszedł przed dniem 1 stycznia 2007.G. P.jest wdową poM. K.mającą ustalone prawo do renty rodzinnej po nim na stałe.
M. K.przeszedł na rentę w czasie, kiedy obowiązywał Układ Zbiorowy Pracy dla PZG z dnia 21 grudnia 1991 r.
W czasie zatrudnienia i po przejściu na rentę otrzymywał węgiel deputatowy na podstawie Układu Zbiorowego Pracy dla(...)Zakładów (...)z 21 grudnia 1991 roku . Uprawnienia do węgla deputatowego dla emerytów i rencistów przewidywał art 22 wspomnianego wyżej układu.
Zatem mąż ubezpieczonej był uprawnionym do otrzymania bezpłatnego węgla na podstawie UZP dla PZG z 21 grudnia 1991 roku .
Postanowienia UZP dla PZG z 21 grudnia 1991 roku przestały wiązać z dniem 23 listopada 2002r w związku z wypowiedzeniem go i utratą mocy obowiązującej przezart 241(
    7 )par 4 kpz uwagi na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 18 listopada 2002 roku sygn. akt K 37/01. Z uwagi jednak na fakt, że przepisy ustawy z 6 lipca 2007 roku są kontynuacją przyjętych przez ustawodawcę rozwiązań dotyczących wypłaty emerytom i rencistom ekwiwalentu z tytułu prawa do bezpłatnego węgla przez ZUS - o czym była mowa wyżej - istotne jest, że w dacie 14 stycznia 1999 roku mąż ubezpieczonej był rencistą pobierającym na podstawie UZP dla PZG z 21 grudnia 1991 roku bezpłatny węgiel.
Zdaniem sądu, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy są postanowienia ustawyz dnia 29 września 1994 o zmianieustawy Kodeks pracyoraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U z 1994 r. nr 113 poz. 547). Ustawa ta w art. 9 uregulowała zasady obowiązywania układów zbiorowych pracy zawartych przed dniem wejścia w życie ustawy. Przepis art art. 9 ust. 3 powołanej ustawy z dnia 29 września 1994 r. stanowił, że do upływu terminu przewidzianego w art. 9 ust. 1 strony uprawnione do zawarcia zakładowego układu zbiorowego pracy mogły zawrzeć porozumienieo włączeniu uprawnień i świadczeń określonych w układzie lub porozumieniuo przystąpieniu do układu , zawartych przed dniem 1 stycznia 1987 roku , do zakładowego układu zbiorowego pracy albo o odstąpieniu od stosowania tych uprawnień i świadczeń.
Protokołem dodatkowym nr 7 z 21 listopada 1995 roku do UZP dla PZG z 21 grudnia 1991 roku zmieniono treść art 22 UZP dla PZG.
Protokół ten w par 3 ust 1 postanowił: art 22 ust 2 UZP dla PZG otrzymuje brzmienie :
„ 2. uprawnienia do bezpłatnego węgla w naturze – z zastrzeżeniem art 441- przysługują zamieszkałym w kraju emerytom i rencistom w wymiarze:

1
2,5 tony rocznie , których uprawnienia powstały na podstawie Układu Zbiorowego Pracy dla Przemysłu Węglowego z 1 lutego 1980 i którzy korzystaliz nich 25 listopada 1995 roku,

2
3 tony rocznie , których uprawnienia powstały na podstawie Układu Zbiorowego Pracy dla(...)Zakładów (...)z 21 grudnia 1991 roku.”

W nowym brzmieniu art 22 UZP dla PZG odwoływał się do art 44(

    1 .)Przepis art. 44(

    1 .)stanowił, że od dnia 26 listopada 1995 roku postanowienia art 22 Układu nie dotyczą jednostek , które do dnia 25 listopada 1995 roku w swoich zakładowych układach zbiorowych pracy odstąpiły , na podstawie art 9 ust 3 ustawy z dnia 29 września 1994 roku o zmianieustawy Kodeks pracyoraz o zmianie niektórych ustaw od stosowania świadczeń, o których mowa w art. 22 ust. 2 pkt 1 w wymiarze i na zasadach określonych w Układzie Zbiorowym Pracy dla Przemysłu Węglowego z dnia 1 lutego 1980 roku. W ocenie Sądu przepis art. 9 ust. 3 ustawy z 29 września 1994 roku koresponduje z art. 22 i 44 1 UZP dla PZG z 21 grudnia 1991 roku w brzmieniu ustalonym protokołem dodatkowym nr 7 . Z przepisów tych wynika, że strony uprawnione do zawarcia zakładowego układu zbiorowego pracy zawarły porozumienie o włączeniu uprawnień w zakresie węgla deputatowego określonychw układzie z 1 lutego 1980 roku , ale równocześnie zastrzegły, że postanowieńo deputacie węglowym dla emerytów i rencistów, którzy przeszli na te świadczeniaw czasie obowiązywania UZP dla PW z 1 lutego 1980 roku, nie stosuje sięw jednostkach, które w swoich zakładowych układach zbiorowych pracy odstąpiły na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z 29 września 1994 roku od świadczeń w zakresie węgla deputatowego dla emerytów i rencistów na zasadach określonych w UZP dla PWz 1 lutego 1980 roku.
Według Sądu powołane wyżej przepisy nie dawały uprawnienia do odstąpienia od postanowień Układu Zbiorowego Pracy dla PracownikówZakładów (...)z 21 grudnia 1991 roku. Takie stanowisko zajął SN w uzasadnieniu wyroku z 12 września 2000 roku , sygn akt. I PKN 437/00, (OSNP 2002/7/162) . W orzeczeniu tym Sąd Najwyższy dokonał analizy przepisu art 9 ust 3 ustawy z 29 września 1994 roku. Odmienna interpretacja przepisu art 22 w zw. z 44(
    1)UZP dla PZG w brzmieniu ustalonym protokołem dodatkowym nr 7 , niż interpretacja która została przedstawiona wyżej naruszałaby zasadę, że przepisy układu ponadzakładowego nie mogą być mniej korzystne niż przepisy ustawy – wynikającą zart. 9 par 2 kp.
W związku z powyższym i mając na uwadze, że mąż ubezpieczonej był uprawniony do węgla deputatowego na podstawie UZP dla PZG z 21 grudnia 1991 roku nie zachodziła potrzeba badania, czy PBSz wB.odstąpiło od wydawania węgla emerytom i rencistom w trybie zakreślonym przez powyższe przepisy. Nawet gdyby pracodawca odstąpił od wydawania węgla deputatowego osobom w sytuacji faktycznej i prawnej analogicznej do sytuacji odwołującego się odstąpienie to nie byłoby skuteczne. Jak wynika z informacji PIP takiego odstąpienia nie zarejestrowano, a wymagał tego art 9 ust 3 ustawy z 29 września 1994 roku.
Bez znaczenia pozostaje także treść Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla PBSz wB.. Miał Sąd na uwadze, że uprawnienie ubezpieczonej wywodzi sięz ponadzakładowego układu zbiorowego. Zgodnie zart. 24126kppostanowienia układu zakładowego nie mogą być mniej korzystne dla pracowników niż postanowienia obejmującego ich układu ponadzakładowego . W razie powstania tego rodzaju sytuacji zastosowanie ma norma aktu wyższego rzędu. Zgodnie zart 239 par 1 i 2 kpukład zbiorowy pracy zawiera się dla wszystkich pracowników zatrudnionych u pracodawcy z możliwością objęcia nim także emerytów i rencistów. Skoro układem zostali objęci emeryci i renciści to także do nich należy stosować przepisart. 24126kp. W praktyce oznacza to, że nawet gdyby układ zakładowy nie przewidywał węgla deputatowego dla emerytów i rencistów to i tak byłby on im należny na podstawie układu ponadzakładowego.
Roszczenie ubezpieczonej nie zostało zaspokojone. Nie otrzymała ona deputatu węglowego w naturze ani w ekwiwalencie pieniężnym od byłego pracodawcy, ani od ZUS, a tylko takie formy mogą zostać uznane za zaspokojenie roszczenia. Nie jest zaspokojeniem roszczenia wliczenie równowartości deputatu węglowego do podstawy wymiaru emerytury lub renty.
Ubezpieczona złożyła wniosek o wypłatę ekwiwalentu za rok 2021 w terminiei spełniał on wymogi określone przez art. 7 ust. 2 i 3 ustawy z 6 lipca 2007 roku.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z 6 lipca 2007 roku Sąd przyznał ubezpieczonej prawo do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla 2021 rok .
Wyrok wydano na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.
(-) sędzia Patrycja Bogacińska-Piątek