Sąd Okręgowy w Olsztynie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 715/20
Data wyroku: 2022-10-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Krystian Szeląg
Słowa kluczowe: Bankowe prawo, Kredyt indeksowany do waluty obcej

Sygn. akt: I C 715/20

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 października 2022 r.
Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

Sędzia Krystian Szeląg

Protokolant:

Sekretarz sądowy Aleksandra Siemieniuk

po rozpoznaniu w dniu 7 października 2022 r. w Olsztynie
na rozprawie
sprawyz powództwaS. H.,J. H.
przeciwko(...) Bank (...) Spółce Akcyjnejz siedzibą wW.
o ustalenie i zapłatę

I
oddala powództwa główne:

a) o ustalenie nieważności umowy kredytu na cele mieszkaniowe(...)z dnia 14 maja 2008 roku nr(...)zawartej przezS. H.iJ. H.z poprzednikiem prawnym pozwanego(...) Bank S.A.wW..
b) o ustalenie nieważności umowy kredytu na cele mieszkaniowe(...)z dnia 14 maja 2008 roku nr(...)zawartej przezS. H.iJ. H.z poprzednikiem prawnym pozwanego(...) Bank S.A.wW..
c/) o zapłatę od pozwanego(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wW.na rzecz powodów solidarnie (ewentualnie łącznie) kwoty 33.613,28 CHF i 49090,44 PLN wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie do dnia zapłaty, wywodzone z nieważności wskazanych powyżej umów kredytu.

II
ustala, że w umowie kredytu na cele mieszkaniowe(...)z dnia 14 maja 2008 roku nr(...)zawartej przezS. H.iJ. H.z poprzednikiem prawnym pozwanego(...) Bank S.A.wW.: §2 ust. 1 w części dotyczącej postanowienia: „denominowanego (waloryzowanego) w walucie(...), §2 ust. 2, §2 ust.3, §4 ust. 1a, §8 ust. 1, § 9 ust. 2 są bezskuteczne wobec powodów.

III
ustala, że w umowie kredytu na cele mieszkaniowe(...)z dnia 14 maja 2008 roku nr(...)zawartej przezS. H.iJ. H.z poprzednikiem prawnym pozwanego(...) Bank S.A.wW.: §2 ust. 1 w części dotyczącej postanowienia: „denominowanego (waloryzowanego) w walucie(...), §2 ust. 2, §2 ust.3, §4 ust. 1a, §8 ust. 1, § 9 ust. 2 są bezskuteczne wobec powodów.

IV
zasądza od pozwanego(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wW.na rzecz powodówS. H.iJ. H.solidarnie kwotę 63.971, 14 zł (sześćdziesiąt trzy tysiące dziewięćset siedemdziesiąt jeden, 14/100 złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 7 października 2022 r. do dnia zapłaty;

V
oddala powództwo ewentualne w pozostałym zakresie;

VI
zasądza od pozwanego(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wW.na rzecz powodówS. H.iJ. H.solidarnie kwotę 8.766,80zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, w tym kwotę 5.400 złotych, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

UZASADNIENIE
PowodowieS. H.iJ. H.w pozwie z dnia 24 września 2020 r. (data wpływu) przeciwko(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wW.wnieśli o:

1
ustalenie nieważności:

1.1
umowy kredytu na cele mieszkaniowe(...)z dnia 14 maja 2008 roku nr(...)zawartej przezS. H.iJ. H.z poprzednikiem prawnym pozwanego ((...) Bank Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.) jako sprzecznej z przepisami prawa, zasadami współżycia społecznego, jak i pozostającej w sprzeczności z naturą stosunku prawnego umowy kredytowej,

1.2
umowy kredytu na cele mieszkaniowe(...)z dnia 14 maja 2008 roku nr(...)zawartej przezS. H.iJ. H.z poprzednikiem prawnym pozwanego ((...) Bank Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.) jako sprzecznej z przepisami prawa, zasadami współżycia społecznego, jak i pozostającej w sprzeczności z naturą stosunku prawnego umowy kredytowej,

i zasądzenie od pozwanego(...) BANK (...) S.A.z siedzibą wW.solidarnie na rzecz powodów kwoty 28.683,14 CHF i 49.836,71 PLN, jako zwrotu świadczeń nienależnych z tytułu obu wymienionych umów wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu opóźnienia od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty;

2
na wypadek nieuznania żądania opisanego w pkt. 1, ustalenie, iż:

2.1
bezskuteczne są wobec powodów następujące postanowienia umowy kredytu na cele mieszkaniowe(...)z dnia 14 maja 2008 roku nr(...):

a
w § 2 ust. 1 Umowy kredytu, w części dotyczącej postanowienia: „denominowanego (waloryzowanego) w walucie(...)",

b
w § 2 ust. 2 Umowy kredytu: „Kwota kredytu denominowanego (waloryzowanego) w(...)lub transzy kredytu zostanie określona według kursu kupna dewiz dla wyżej wymienionej waluty zgodnie z „Tabelą kursów" obowiązującą w Banku w dniu wykorzystania kredytu lub transzy kredytu”,

c
w § 2 ust. 3 Umowy kredytu: „O wysokości wykorzystanego kredytu denominowanego (waloryzowanego) wyrażonej w walucie(...), wysokości odsetek w okresie karencji oraz wysokości rat kapitałowo-odsetkowychw wyżej wymienionej walucie, Bank poinformuje Kredytobiorcę w terminie7 dni od dnia całkowitego wykorzystania kredytu na zasadach określonychw Ogólnych Warunkach Kredytowania",

d
w § 4 ust. 1a Umowy kredytu, w części dotyczącej postanowienia: „przy jednoczesnym przeliczeniu kwoty kredytu według kursu kupna dewiz dla(...)zgodnie z „Tabelą kursów" obowiązującą w Banku w dniu wykorzystania kredytu",

e
w § 8 ust. 1 Umowy kredytu „Oprocentowanie (stopa procentowa) kredytuw całym okresie kredytowania jest zmienne i stanowi sumę zmiennej stawki odniesienia oraz stałej marży Banku w wysokości 2,30 punktów procentowych, z zastrzeżeniem ust. 6 umowy oraz z zastrzeżeniem zmiany marży Banku na podstawie § 11a Umowy",

f
w § 9 ust. 2 Umowy kredytu „Po okresie wykorzystania kredytu Kredytobiorca zobowiązuje się do spłaty kredytu wraz z odsetkami w 300 ratach miesięcznych w dniu 5 każdego miesiąca, począwszy od 05.06.2008. Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych określona jest w(...). Spłata rat kapitałowo-odsetkowych dokonywana jest w złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo-odsetkowych według kursu sprzedaży dewiz dla(...)zgodnie z „Tabelą kursów" obowiązującą w Banku w dniu spłaty. Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych w złotych zależy od wysokości kursu sprzedaży dewiz dla(...)obowiązującego w Banku w dniu spłaty, a tym samym zmiana wysokości w/w kursu waluty ma wpływ na ostateczną wysokość spłaconego przez Kredytobiorcę kredytu",

2.2
bezskuteczne są wobec powodów następujące postanowienia umowy kredytu na cele mieszkaniowe(...)z dnia 14 maja 2008 roku nr(...):

a
w § 2 ust. 1 Umowy kredytu, w części dotyczącej postanowienia: „denominowanego (waloryzowanego) w walucie(...)",

b
w § 2 ust. 2 Umowy kredytu: „Kwota kredytu denominowanego (waloryzowanego) w(...)lub transzy kredytu zostanie określona według kursu kupna dewiz dla wyżej wymienionej waluty zgodnie z „Tabelą kursów" obowiązującą w Banku w dniu wykorzystania kredytu lub transzy kredytu”,

c
w § 2 ust. 3 Umowy kredytu: „O wysokości wykorzystanego kredytu denominowanego (waloryzowanego) wyrażonej w walucie(...), wysokości odsetek w okresie karencji oraz wysokości rat kapitałowo-odsetkowychw wyżej wymienionej walucie, Bank poinformuje Kredytobiorcę w terminie7 dni od dnia całkowitego wykorzystania kredytu na zasadach określonychw(...)",

d
w § 4 ust. 1a Umowy kredytu, w części dotyczącej postanowienia: „przy jednoczesnym przeliczeniu kwoty kredytu według kursu kupna dewiz dla(...)zgodnie z „Tabelą kursów" obowiązującą w Banku w dniu wykorzystania kredytu",

e
w § 8 ust. 1 Umowy kredytu „Oprocentowanie (stopa procentowa) kredytuw całym okresie kredytowania jest zmienne i stanowi sumę zmiennej stawki odniesienia oraz stałej marży Banku w wysokości 2,75 punktów procentowych, z zastrzeżeniem ust. 6 umowy oraz z zastrzeżeniem zmiany marży Banku na podstawie § 11a Umowy",

f
w § 9 ust. 2 Umowy kredytu „Po okresie wykorzystania kredytu Kredytobiorca zobowiązuje się do spłaty kredytu wraz z odsetkami w 300 ratach miesięcznych w dniu 5 każdego miesiąca, począwszy od 05.06.2008. Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych określona jest w(...). Spłata rat kapitałowo-odsetkowych dokonywana jest w złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo-odsetkowych według kursu sprzedaży dewiz dla(...)zgodnie z „Tabelą kursów" obowiązującą w Banku w dniu spłaty. Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych w złotych zależy od wysokości kursu sprzedaży dewiz dla(...)obowiązującego w Banku w dniu spłaty, a tym samym zmiana wysokości w/w kursu waluty ma wpływ na ostateczną wysokość spłaconego przez Kredytobiorcę kredytu"

i zasądzenie od pozwanego(...) BANK (...) S.A.z siedzibą wW.solidarnie na rzecz powodów kwoty 74.204,04 zł jako zwrotu świadczeń nienależnychz tytułu obu wymienionych Umów wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu opóźnienia od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem zwrotu nienależnego świadczenia,

2
zasądzenie od pozwanego(...) BANK (...) S.A.z siedzibąwW.solidarnie na rzecz powodów zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z kwotą w wysokości 17 zł uiszczoną tytułem opłaty skarbowej w związku z przedkładanym pełnomocnictwem.

(pozew k. 4-41)
Pismem z dnia 19 lutego 2021 roku powodowie zmienili żądanie pozwu w zakresie pkt 2 pozwu (roszczenie ewentualne) w ten sposób, iż wnieśli o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz solidarnie kwoty 28.683,14 CHF i 17.865,34, jako zwrotu części świadczeń nienależnych z tytułu obu wymienionych Umów wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu opóźnienia od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem nienależnego świadczenia.
(pismo powodów z dnia 19 lutego 2021 r. k. 337-341)
Powodowie pismem z dnia 12 lipca 2022 r. rozszerzyli i zmodyfikowali żądanie pozwu.Ostatecznie powodowieS. H.iJ. H.wnieśli o:

1
ustalenie nieważności:

1.1
umowy kredytu na cele mieszkaniowe(...)z dnia 14 maja 2008 roku nr(...)zawartej przezS. H.iJ. H.z poprzednikiem prawnym pozwanego ((...) Bank Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.) jako sprzecznej z przepisami prawa, zasadami współżycia społecznego, jak i pozostającej w sprzeczności z naturą stosunku prawnego umowy kredytowej,

1.2
umowy kredytu na cele mieszkaniowe(...)z dnia 14 maja 2008 roku nr(...)zawartej przezS. H.iJ. H.z poprzednikiem prawnym pozwanego ((...) Bank Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.) jako sprzecznej z przepisami prawa, zasadami współżycia społecznego, jak i pozostającej w sprzeczności z naturą stosunku prawnego umowy kredytowej

i zasądzenie od pozwanego(...) BANK (...) S.A.z siedzibą wW.solidarnie na rzecz powodów kwoty 33.613,28 CHF i 49.090,44 PLN, jako zwrotu świadczeń nienależnych z tytułu obu wymienionych umów wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu opóźnienia liczonymi:

-

od kwoty 28.683,14 CHF od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty,

od kwoty 4.930,14 CHF od dnia doręczenia pisma z dnia 12 lipca 2022 r. do dnia zapłaty,

od kwoty 49.836,71 zł od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty,

2
na wypadek nieuznania żądania opisanego w pkt. 1, ustalenie, iż:

2.1
bezskuteczne są wobec powodów następujące postanowienia umowy kredytu na cele mieszkaniowe(...)z dnia 14 maja 2008 roku nr(...):

a
w § 2 ust. 1 Umowy kredytu, w części dotyczącej postanowienia: „denominowanego (waloryzowanego) w walucie(...)",

b
w § 2 ust. 2 Umowy kredytu: „Kwota kredytu denominowanego (waloryzowanego) w(...)lub transzy kredytu zostanie określona według kursu kupna dewiz dla wyżej wymienionej waluty zgodnie z „Tabelą kursów" obowiązującą w Banku w dniu wykorzystania kredytu lub transzy kredytu”,

c
w § 2 ust. 3 Umowy kredytu: „O wysokości wykorzystanego kredytu denominowanego (waloryzowanego) wyrażonej w walucie(...), wysokości odsetek w okresie karencji oraz wysokości rat kapitałowo-odsetkowychw wyżej wymienionej walucie, Bank poinformuje Kredytobiorcę w terminie7 dni od dnia całkowitego wykorzystania kredytu na zasadach określonychw Ogólnych Warunkach Kredytowania",

d
w § 4 ust. 1a Umowy kredytu, w części dotyczącej postanowienia: „przy jednoczesnym przeliczeniu kwoty kredytu według kursu kupna dewiz dla(...)zgodnie z „Tabelą kursów" obowiązującą w Banku w dniu wykorzystania kredytu",

e
w § 8 ust. 1 Umowy kredytu „Oprocentowanie (stopa procentowa) kredytuw całym okresie kredytowania jest zmienne i stanowi sumę zmiennej stawki odniesienia oraz stałej marży Banku w wysokości 2,30 punktów procentowych, z zastrzeżeniem ust. 6 umowy oraz z zastrzeżeniem zmiany marży Banku na podstawie § 11a Umowy",

f
w § 9 ust. 2 Umowy kredytu „Po okresie wykorzystania kredytu Kredytobiorca zobowiązuje się do spłaty kredytu wraz z odsetkami w 300 ratach miesięcznych w dniu 5 każdego miesiąca, począwszy od 05.06.2008. Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych określona jest w(...). Spłata rat kapitałowo-odsetkowych dokonywana jest w złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo-odsetkowych według kursu sprzedaży dewiz dla(...)zgodnie z „Tabelą kursów" obowiązującą w Banku w dniu spłaty. Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych w złotych zależy od wysokości kursu sprzedaży dewiz dla(...)obowiązującego w Banku w dniu spłaty, a tym samym zmiana wysokości w/w kursu waluty ma wpływ na ostateczną wysokość spłaconego przez Kredytobiorcę kredytu",

2.2
bezskuteczne są wobec powodów następujące postanowienia umowy kredytu na cele mieszkaniowe(...)z dnia 14 maja 2008 roku nr(...):

a
w § 2 ust. 1 Umowy kredytu, w części dotyczącej postanowienia: „denominowanego (waloryzowanego) w walucie(...)",

b
w § 2 ust. 2 Umowy kredytu: „Kwota kredytu denominowanego (waloryzowanego) w(...)lub transzy kredytu zostanie określona według kursu kupna dewiz dla wyżej wymienionej waluty zgodnie z „Tabelą kursów" obowiązującą w Banku w dniu wykorzystania kredytu lub transzy kredytu”,

c
w § 2 ust. 3 Umowy kredytu: „O wysokości wykorzystanego kredytu denominowanego (waloryzowanego) wyrażonej w walucie(...), wysokości odsetek w okresie karencji oraz wysokości rat kapitałowo-odsetkowychw wyżej wymienionej walucie, Bank poinformuje Kredytobiorcę w terminie7 dni od dnia całkowitego wykorzystania kredytu na zasadach określonychw(...)",

d
w § 4 ust. 1a Umowy kredytu, w części dotyczącej postanowienia: „przy jednoczesnym przeliczeniu kwoty kredytu według kursu kupna dewiz dla(...)zgodnie z „Tabelą kursów" obowiązującą w Banku w dniu wykorzystania kredytu",

e
w § 8 ust. 1 Umowy kredytu „Oprocentowanie (stopa procentowa) kredytuw całym okresie kredytowania jest zmienne i stanowi sumę zmiennej stawki odniesienia oraz stałej marży Banku w wysokości 2,75 punktów procentowych, z zastrzeżeniem ust. 6 umowy oraz z zastrzeżeniem zmiany marży Banku na podstawie § 11a Umowy",

f
w § 9 ust. 2 Umowy kredytu „Po okresie wykorzystania kredytu Kredytobiorca zobowiązuje się do spłaty kredytu wraz z odsetkami w 300 ratach miesięcznych w dniu 5 każdego miesiąca, począwszy od 05.06.2008. Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych określona jest w(...). Spłata rat kapitałowo-odsetkowych dokonywana jest w złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo-odsetkowych według kursu sprzedaży dewiz dla(...)zgodnie z „Tabelą kursów" obowiązującą w Banku w dniu spłaty. Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych w złotych zależy od wysokości kursu sprzedaży dewiz dla(...)obowiązującego w Banku w dniu spłaty, a tym samym zmiana wysokości w/w kursu waluty ma wpływ na ostateczną wysokość spłaconego przez Kredytobiorcę kredytu"

2.3
i zasądzenie od pozwanego(...) BANK (...) S.A.z siedzibą wW.solidarnie na rzecz powodów kwoty 63.971,14 zł wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu opóźnienia liczonymi od dnia doręczenia pozwanemu niniejszego pisma do dnia zapłaty, tytułem zwrotu nadpłaty powstałej wskutek dokonanych przez powodów spłat rat kapitałowo-odsetkowych w okresie od5 czerwca 2008 r. do 23 września 2020 roku (po przeliczeniu wpłat dokonanychw(...)na PLN, według wyliczeń dokonanych przez biegłąM.M.)w przypadku obu wymienionych umów,

ewentualnie:

2.4
zasądzenie od pozwanego(...) BANK (...) S.A.z siedzibąwW.solidarnie na rzecz powodów kwoty 12.622,31 CHF wrazz ustawowymi odsetkami z tytułu opóźnienia liczonymi od dnia doręczenia pozwanemu niniejszego pisma do dnia zapłaty, tytułem zwrotu nadpłaty powstałej wskutek dokonanych przez powodów spłat rat kapitałowo-odsetkowych w PLNw okresie od 5 czerwca 2008 r. do 23 września 2020 roku (po przeliczeniu na(...), według wyliczeń dokonanych przez biegłąM.M.) w przypadku obu wymienionych umów,

ewentualnie:

2.5
Zasądzenie od pozwanego(...) BANK (...) S.A.z siedzibąwW.solidarnie na rzecz powodów kwoty 16.434,78 zł wrazz ustawowymi odsetkami z tytułu opóźnienia liczonymi od dnia doręczenia pozwanemu niniejszego pisma do dnia zapłaty, tytułem zwrotu nadpłaty powstałej wskutek dokonanych przez powodów spłat rat kapitałowo-odsetkowych w PLNw okresie od 5 czerwca 2008 r. do 23 września 2020 roku oraz kwoty 33.613,28 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi:

-

od kwoty 28.683,14 CHF od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty,

od kwoty 4.930,14 CHF od dnia doręczenia pozwanemu niniejszego pisma do dnia zapłaty,

tytułem zwrotu rat kapitałowo-odsetkowych uiszczonych przez powodów bezpośrednio w(...)w okresie od dnia 5 czerwca 2008 roku do dnia 6 czerwca 2022 roku w przypadku obu wymienionych umów,

2
zasądzenie od pozwanego(...) BANK (...) S.A.z siedzibąwW.solidarnie na rzecz powodów zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z kwotą 34 zł tytułem uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

(pismo powodów z dnia 12 lipca 2022 r.)
Pozwany(...) Bank (...) S.A.w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Pozwany z ostrożności procesowej podniósł zarzut potrącenia i zarzut zatrzymania.
W uzasadnieniu wskazał, że zawarta przez strony umowa nie jest sprzeczna zart. 69 Prawa bankowego, nie narusza granicy swobody umów (art. 3531) ani zasad współżycia społecznego. Podniósł, że klauzula indeksacyjna nie podlega ocenie z punktu widzenia abuzywności, gdyż określa główne świadczenie stron i została sformułowana w sposób jednoznaczny. Podobnie należy ocenić klauzulę kursową odsyłająca do tabel kursowych. Wskazał, że ewentualna eliminacja klauzuli indeksacyjnej z umowy kredytu znosiłaby nie tylko sam mechanizm indeksacji, ale także unicestwiałaby ryzyko walutowe które jest bezpośrednio związane z indeksacją kredytu, stanowiąc główny przedmiot zawartej przez strony umowy. Po ewentualnym wyeliminowaniu klauzuli kursowej istnieje możliwość wykonania umowy kredytu – poprzez spłacanie rat kredytu bezpośrednio w walucie(...). Pozwany zaprzecza, aby kredytobiorcy nie zostali odpowiednio poinformowani przez Bank przed zawarciem Umowy kredytu, zwłaszcza o zasadach funkcjonowania udzielonego im kredytu i ryzyku kursowym i zasadach ustalania kursów walut oraz, że powodowie nie mieli wpływu na wybór rodzaju kredytu oraz treść Umowy kredytu.
(odpowiedź na pozew k. 93-120)

Sąd ustalił, co następuje:
Pozwany(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wW.jest następcą prawnym(...) Bank S.A.(bezsporne)
W dniu 14 maja 2008 r. powodowie jako konsumenci zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanegobanku (...) S.A.z siedzibą wW.– umowę o kredyt na cele mieszkaniowe nr(...). Bank udzielił powodom kredytu w kwocie 50.000,00 zł, jak określono, „denominowanego (waloryzowanego)w walucie(...)na okres 300 miesięcy od dnia zawarcia umowy do dnia 5 maja 2033 r. (§ 2 ust. 1 umowy). Tego samego dnia powodowie zawarli z poprzednikiem pozwanegobanku (...) S.A.z siedzibą wW.– umowę o kredyt na cele mieszkaniowe nr(...). Bank udzielił powodom kredytu w kwocie 100.000,00 zł, jak określono, „denominowanego (waloryzowanego) w walucie(...)na okres 300 miesięcy od dnia zawarcia umowy do dnia 5 maja 2033 r. (§ 2 ust. 1 umowy).
(dowód: umowa kredytu nr(...)k. 45-48, umowa kredytu nr(...)k. 61-64)
Zawarte przez strony umowy zawierały wspólne następujące postanowienia:
- kwota kredytu denominowanego (waloryzowanego) w(...)lub transzy kredytu zostanie określona według kursu kupna dewiz dla wyżej wymienionej waluty zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu wykorzystania kredytu lub transzy kredytu (§ 2 ust. 2),
- o wysokości wykorzystanego kredytu denominowanego (waloryzowanego) wyrażonej w walucie(...), wysokości odsetek w okresie karencji oraz wysokości rat kapitałowo-odsetkowych w wyżej wymienionej walucie bank poinformuje kredytobiorcę w terminie 7 dni od dnia całkowitego wykorzystania kredytu na zasadach określonych w(...)Ogólnymi Warunkami Kredytowania w Zakresie Udzielenia Kredytów na Cele Mieszkaniowe (§ 2 ust. 3 umowy),
- uruchomienie kredytu nastąpi jednorazowo, kredyt wykorzystywany jest w złotych, przy jednoczesnym przeliczeniu kwoty kredytu (odpowiednio jego transz) według kursu kupna dewiz dla(...)zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu wykorzystania kredytu (§ 4 ust. 1 i 1 a),
- wysokość rat kapitałowo-odsetkowych określona jest w(...)(§ 9 ust. 2 zdanie drugie),
- spłata rat kapitałowo-odsetkowych dokonywana jest w złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo-odsetkowych według kursu sprzedaży dewiz dla(...)zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu spłaty (§ 9 ust. 2 zdanie trzecie),
- wysokość rat kapitałowo-odsetkowych w złotych zależy od wysokości kursu sprzedaży dewiz dla(...)obowiązującego w banku w dniu spłaty, a tym samym zmiana wysokości ww. kursu waluty ma wpływ na ostateczną wysokość spłaconego przez kredytobiorcę kredytu (§ 9 ust. 2 zdanie czwarte),
W celu spłaty, kredytobiorca upoważnił bank do obciążania/składania dyspozycji przelewu środków z rachunku prowadzonego przez bank dla kredytobiorców (§ 9 ust. 4 umowy).
Stawkę odniesienia ustalono jako stawkę rynku pieniężnegoL.3-miesięcznyz zaokrągleniem do dwóch miejsc po przecinku publikowaną na stronieserwisu (...)lub też na jakimkolwiek ekranie zastępczym o godz. 11 czasu londyńskiego z dnia roboczego poprzedzającego dzień dokonania zmiany (§ 8 ust. 2-5 umowy).
Stosownie do § 11 ust. 3 umowy, bank na pisemny wniosek kredytobiorcy mógł dokonać zmian w sposobie indeksowania kredytu na warunkach określonych w(...).
W § 11 ust. 4 i 5 umowy powodowie oświadczyli, że zostali poinformowani o ryzyku związanym ze zmianą kursów walut oraz że rozumieją wynikające z tego konsekwencje. Jednocześnie oświadczyli, że akceptują zasady funkcjonowania kredytu denominowanego (waloryzowanego) w walucie wymienialnej, w szczególności zasady dotyczące określenia kwoty kredytu w walucie wskazane w § 2 umowy, sposobu uruchomienia i wykorzystania kredytu określone § 4 oraz warunków jego spłaty z § 9 umowy.
W umowie nie zdefiniowano kursów kupna i sprzedaży(...), ani nie wskazano, jak ustalana jest tabela, z której miały one wynikać.
Oprocentowanie kredytu określono jako zmienne i stanowiące sumę zmiennej stawki odniesienia oraz stałej marży w wysokości 2,75 punktów procentowych (§ 8 ust. 1 umowy nr (...)).
Oprocentowanie kredytu określono jako zmienne i stanowiące sumę zmiennej stawki odniesienia oraz stałej marży w wysokości 2,30 punktów procentowych (§ 8 ust. 1 umowy nr (...)).
(dowód: umowa kredytu nr(...)k. 45-48, umowa kredytu nr(...)k. 61-64)
W dniu 21 października 2011 r. strony zawarłyAneks nr (...)do umowy kredytu nr(...)orazAneks nr (...)do umowy kredytu nr(...), zgodnie z którym zmianie ulega zapis § 10 ust. 1 pkt 2) dotyczący prawnego zabezpieczenia spłaty kredytu.
(dowód:aneks nr (...)z dnia 21.10.2011 r. k. 54-54v.,aneks nr (...)z dnia 21.10.2011 r. k.71-71v.)
W dniu 27 lipca 2012 r. strony zawarły aneksy do obu umów kredytu, które miały umożliwić spłatę kredytu w walucie indeksacji kredytu, a więc w walucie(...). Oba aneksy wprowadzały do umów następujące zmiany:

-

w § 2 Umowy ust. 2 otrzymuje brzmienie: „kwota kredytu indeksowanegow(...)lub transzy kredytu miała być określona według kursu kupna dewiz dla wyżej wymienionej waluty zgodnie z(...)obowiązującą w Banku w chwili realizacji przez Bank dyspozycji Kredytobiorcy dotyczącej wypłaty kredytu”,

w § 4 Umowy ust. 1a otrzymuje brzmienie: „Kredyt wykorzystywany jestw złotych, przy jednoczesnym przeliczeniu kwoty kredytu według kursu kupna dewiz dla(...)zgodnie z „Tabelą Kursów: obowiązującą w Banku w chwili realizacji przez Bank dyspozycji Kredytobiorcy dotyczącej wypłaty kredytu”,

w § 9 Umowy skreśla się ust. 4,

na podstawie § 9b kredytobiorca umocowuje Bank do obciążania/składania dyspozycji przelewu z rachunku(...)i PLN prowadzonych w Banku,z zastrzeżeniem, że spłata należności określona w(...)będzie następowała w pierwszej kolejności z rachunku(...), natomiast spłata należności określonych w PLN będzie następowała w pierwszej kolejności z rachunku bankowego PLN.

(dowód:aneks nr (...)z dnia 23.07.2012 r. k. 49-53,aneks nr (...)z dnia 21.10.2011 r. k.65-69)
Uruchomienie kredytu na cele mieszkaniowe(...)nr(...)nastąpiło w jednej transzy dnia 20 maja 2008 roku w kwocie 50.000,00 PLN co po kursie 2,(...)stanowiło na ten dzień równowartość 24.592,99 CHF.
(dowód: zaświadczenie z dnia 30.01.2020 r. k. 55-57v.)
Uruchomienie kredytu na cele mieszkaniowe(...)nr(...)nastąpiło w jednej transzy 20 maja 2008 roku w kwocie 100.000,00 PLN co po kursie 2,(...)stanowiło na ten dzień równowartość 49.186,00 CHF.
(dowód: zaświadczenie z dnia 29.01.2020 r. k. 73-75)
Powodowie spłacali kredyt w PLN do lipca 2012 roku. Od sierpnia 2012 roku powodowie rozpoczęli spłatę kredytu w(...).
Na datę wydania przez pozwanego zaświadczeń z dnia 29 i 30 stycznia 2020 roku powodowie spłacili łącznie z tytułu kapitału i odsetek kredytu łączną kwotę 28.683,14 CHF i 49.836,71 zł. Do spłaty na dzień składania pozwu pozostała powodom z tytułu kredytu nr(...)kwota 53.158,34 PLN (12.624,15 CHF) oraz tytułem kredytu nr(...)kwota 106.319,95 PLN (25.249,07 CHF).
(dowód: zaświadczenie z dnia 30.01.2020 r. k. 55-57, wyliczenia powoda świadczenia nienależnego k. 58-60, zaświadczenie z dnia 29.01.2020 r. k. 73-75, wyliczenia powoda świadczenia nienależnego k. 76-80)
Różnica między wysokością rat kapitałowo odsetkowych uiszczonych przez powodów na rzecz pozwanego na podstawie umowy kredytu z dnia 14 maja 2008 roku nr(...), a wysokością rat kapitałowo-odsetkowych, które by były należne pozwanemu przy założeniu, że kwotą kredytu podlegającą spłacie jest kwota udostępniona powodom w PLN i jego spłata wyrażona byłaby w PLN (z pominięciem mechanizmu indeksacji) z uwzględnieniem oprocentowania kredytu i pozostałych warunków wynikających z umowy, w okresie:

-

od 5 czerwca 2008 r. do 23 września 2020 r. gdy spłata następowała w PLN, wynosi 5.648,72 PLN, gdy spłata następowała w(...), wynosi 4.346,37 CHF (16.369,28 PLN), co łącznie daje kwotę 22.018,00 PLN,

od 23 września 2010 r. do 23 września 2020 r., gdy spłata następowała w PLN, wynosi 3.263,61 PLN, gdy spłata następowała w(...), wynosi 4.346,37 CHF (16.369,28 PLN), co łącznie daje kwotę 19.632,89 PLN,

od 5 czerwca 2008 do 5 sierpnia 2012 r. wynosi 5.648,72 PLN,

od 23 września 2010 r. do 5 sierpnia 2012 r. wynosi 3.263,61 PLN

Różnica między wysokością rat kapitałowo odsetkowych uiszczonych przez powodów na rzecz pozwanego na podstawie umowy kredytu z dnia 14 maja 2008 roku nr(...), a wysokością rat kapitałowo-odsetkowych, które by były należne pozwanemu przy założeniu, że kwotą kredytu podlegającą spłacie jest kwota udostępniona powodom w PLN i jego spłata wyrażona byłaby w PLN (z pominięciem mechanizmu indeksacji) z uwzględnieniem oprocentowania kredytu i pozostałych warunków wynikających z umowy, w okresie:

-

od 5 czerwca 2008 r. do 23 września 2020 r. gdy spłata następowała w PLN, wynosi 10.786,06 PLN, gdy spłata następowała w(...), wynosi 8.275,94 CHF (31.167,08 PLN), co łącznie daje kwotę 41.953,14 PLN,

od 23 września 2010 r. do 23 września 2020 r., gdy spłata następowała w PLN, wynosi 6.221,58 PLN, gdy spłata następowała w(...), wynosi 8.275,94 CHF (31.167,08 PLN), co łącznie daje kwotę 37.388,66 PLN,

od 5 czerwca 2008 do 5 sierpnia 2012 r. wynosi 10.786,06 PLN,

od 23 września 2010 r. do 5 sierpnia 2012 r. wynosi 6.221,58 PLN

Łącznie różnica między wysokością rat kapitałowo odsetkowych uiszczonych przez powodów na rzecz pozwanego na podstawie obu umów kredytu z dnia 14 maja 2008 roku, a wysokością rat kapitałowo-odsetkowych, które by były należne pozwanemu przy założeniu, że kwotą kredytu podlegającą spłacie jest kwota udostępniona powodom w PLN i jego spłata wyrażona byłaby w PLN (z pominięciem mechanizmu indeksacji) z uwzględnieniem oprocentowania kredytu i pozostałych warunków wynikających z umowy za okres od 5 czerwca 2008 r. do 23 września 2020 r. wynosi 63.971,14 zł.
(dowód: opinia biegłego k.368-393)
Powodowie potrzebowali środków finansowych na spłatę poprzedniego kredytu oraz na remont mieszkania. Powodowie nie mieli zdolności kredytowej w złotówkach. W banku zaproponowano im wzięcie dwóch kredytów jako korzystniejszego rozwiązania. Kurs waluty miał ustalać bank, nie poinformowano powodów w jaki sposób będzie to następowało. Powodowie zawarli kredyt jako konsumenci. W chwili zawierania umowy kredytowej nie prowadzili działalności gospodarczej. Powodowie nie negocjowali warunków umowy. Od 2012 roku spłacają kredyt w(...).
(dowód: zeznania powodów k. 334v.-335)

Sąd zważył, co następuje:
W świetle ustalonego powyżej stanu faktycznego, zasadnym były żądania ewentualne powodów: ustalenia bezskuteczności postanowień umownych związanych z mechanizmem indeksacji kredytu oraz wywodzone z tej bezskuteczności żądanie zasądzenia określonej kwoty jako zwrotu świadczeń nienależnych z tytułu umów, zaś żądanie główne - ustalenia nieważności spornych umów oraz wywodzone z niej żądanie zapłaty w całości podlegały oddaleniu.
Sąd dokonał ustaleń faktycznych w sprawie w oparciu o załączone do akt – niekwestionowane przez strony – dokumenty, nie stwierdzając podstaw do podważenia ich wiarygodności. Ponadto, Sąd uwzględnił zeznania powodów.
Sąd pominął wnioski o dopuszczenie dowodu z przesłuchania świadkówI. K.,A. K.iD. H.(k. 88-88v., 334) jako nieprzydatne do rozstrzygnięcia. Zgromadzone w sprawie dowody w postaci dokumentów i zeznań powódki, w pełni pozwalają na dokonanie prawidłowego rozpoznania niniejszej sprawy. Teza dowodowa dotycząca pominiętych świadków i jej uzasadnienie, wskazują na to, że świadkowie nie znają okoliczności tej sprawy – tj. nie znają realiów tej konkretnej umowy, a mieliby zeznawać o ogólnych kwestiach związanych z funkcjonowaniem i finansowaniem banku oraz konstrukcji umów takich jak sporna w tej sprawie – co jest pozbawione znaczenia dla rozstrzygnięcia.
Z kolei złożone do akt sprawy prywatne ekspertyzy potraktowane zostały przez Sąd jak pozostałe dokumenty prywatne. Nie są one więc źródłem wiedzy fachowej (w tym zakresie Sąd oparł się na wyliczeniach zleconych biegłemu), a rozwinięciem argumentacji strony składającej, zaś przedstawione dalej stanowiska, rekomendacje, raporty i artykuły prasowe różnego pochodzenia (w tym również od Komisji Nadzoru Finansowego,(...) Banków (...)) mogą być traktowane tylko w kategorii opinii niewiążących Sądu. Stanowiły one dowód wyłącznie tego, że osoby, które je sporządziły, złożyły oświadczenie w nich zawarte, tym samym przypisano im jedynie walor stanowiska strony, nie zaś opinii sporządzonej przez biegłego sądowego.
Sąd postanowił dopuścić dowód z opinii biegłego z zakresu bankowości –M.M.. Opinia, jako jasna i pełna - stała się podstawą poczynionych ustaleń faktycznych, w zakresie wysokości nadpłaty na skutek stosowania przez pozwanego kwestionowanych klauzul abuzywnych składających się na mechanizm indeksacji. W toku postępowania strony kwestionowały opinie biegłego w zakresie wyliczeń co skutkowało ponownymi wyliczeniami biegłego w ramach uzupełniających opinii, których żadna ze stron skutecznie nie zakwestionowała (k. 366-393. 415, 428-428v.).
W pierwszym rzędzie należy wskazać, że z ustalonych wyżej faktów wynika wniosek, iż powodowie zawarli umowę kredytu jako konsumenci. Powyższa okoliczność nie była kwestionowana przez żadną ze stron.
Między stronami bezsporny był przy tym również fakt zawarcia umów kredytuo określonej treści, którą to obrazują załączone do pozwu i odpowiedzi na pozew kopie umowy i innych dokumentów.
Strony natomiast od początku inaczej interpretowały charakter umowy jak i jej skutki (lub ich brak) w kontekście choćby zawartych w umowie klauzul indeksacyjnych oraz wypełnienia innych warunków jakie ważna umowa kredytowa winna spełniać, bądź jakie winny spełniać poszczególne jej postanowienia, również w kontekście zarzucanej pozwem ich „niedozwoloności” zart. 3851k.c.
Strona pozwana bowiem konsekwentnie wskazywała, że umowa kredytu stanowi ważne i skuteczne zobowiązanie i brak jest podstaw do stwierdzenia jej nieważności z mocy prawa. Jednocześnie pozwany wskazywał, że umowa kredytu nie jest sprzeczna zart. 69 ustawy Prawo bankowe, nie narusza granicy swobody umów i zasad współżycia społecznego.
Na poparcie swego stanowiska pozwany przy tym przywołał liczne orzecznictwo sądów powszechnych, a także SN, nadto liczne poglądy doktryny, wskazując na szeroką akceptację tego rodzaju konstrukcji umów, jak i zawartych w nich klauzul waloryzacyjnych.
Jednocześnie konsekwentnie kwestionował twierdzenia i ocenę strony powodowej co do abuzywności zawartych w umowie postanowień.
W ocenie Sądu jednakże przedstawiona przez pozwanego argumentacja nie mogła ostatecznie w stanie faktycznym tej konkretnej sprawy odnieść zamierzonego skutku, przynajmniej co do niedozwolonego charakteru przywołanych w pozwie postanowień i konsekwencji powyższego.
W celu ustalenia czy żądanie powodów jest zasadne, a jeśli tak to w jakiej części, należało dokonać oceny umowy w pierwszej kolejności w zakresie tego, czy zawarta umowa z uwagi na zawarty w niej mechanizm indeksacyjny, z założenia wypełnia warunki umowy ważnej, w razie zaś uznania iż wypełnia, czy występują w niej postanowienia, które są abuzywne.
Strona powodowa upatrywała nieważności umowy kredytowej przede wszystkim w sprzeczności zustawą Kodeks cywilnyiprawo bankowe, wskazując, że sprzeczne z istotą każdej umowy jest uzgodnienie przez strony, że o zakresie obowiązków jednej z nich zdecyduje na zasadzie swobodnego uznania druga strona w toku wykonywania umowy, co miało miejsce w przypadku umowy łączącej strony. Pozwany bank mógł dowolnie regulować kurs waluty obcej, do którego indeksowany był kredyt złotowy powódki.
Zatem dla porządku poczynionych rozważań, Sąd ustosunkował się do najdalej idącego zarzutu jakim jest nieważność umowy wynikająca z jej poszczególnych postanowień, stanowiących klauzule abuzywne, nie znajdując jednak podstaw do ustalenia nieważności spornej umowy.
Główne roszczenie powodów opierało się na ustaleniu, że zawarte między nimi, a pozwanym umowy o kredyt hipoteczny są nieważne. Powyższe żądanie powodowie opierali przede wszystkim na twierdzeniu, że umowy zawierają klauzule abuzywne w przedmiocie indeksacji udzielonego kredytu, które skutkują nieważnością całej umowy, bowiem nie ma możliwości zastąpienia powyższych zapisów innym postanowieniem.
Omawiane tu żądania powodów są osadzone wart. 189 k.p.c., który wymaga od strony żądającej ustalenia wykazania interesu prawnego. W ocenie Sądu, powodowie mieli interes prawny w wytoczeniu niniejszego powództwa, ponieważ merytoryczne rozstrzygnięcie w sprawie ostatecznie zniweluje jakiekolwiek wątpliwości co do treści umowy oraz pozwoli na usunięcia zabezpieczeń danych pozwanemu.
W ocenie powodów postanowienia zawarte w § 2 ust. 1, § 2 ust. 2 i 3, § 4 ust. 1a, § 8 ust. 1, § 9 ust. 2 umowy kredytu na cele mieszkaniowe(...)nr(...)oraz umowy kredytu na cele mieszkaniowe(...)nr(...)z dnia 14 maja 2008 roku są niedozwolone i powinny być pominięte przy ustalaniu treści stosunku prawnego wiążącego konsumenta.
Treść niedozwolonych według powodów postanowień umownych została przytoczona w części dotyczącej ustaleń stanu faktycznego (k. 5-7 uzasadnienia) niniejszych pisemnych motywów wyroku i nie ma potrzeby ich powielania w tym miejscu.
Sąd w toku niniejszego postępowania podzielił ostatecznie argumentację dotyczącą tego, iż zastosowana konstrukcja zawartej umowy, pomimo jej mankamentów o których będzie jeszcze mowa, odpowiada w realiach niniejszej sprawy ogólnie przyjętej konstrukcji umów kredytowych.
Przypomnieć tu należy, iż zgodnie zart. 69 ust. 1 i 3 Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe, w ramach tej umowy bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.
W ustępie 2 przywołanego przepisu, ustawodawca wskazał też na zasadnicze elementy konstrukcyjne umowy kredytowej wśród których wyróżnia się między innymi kwotę i walutę kredytu oraz cel na który kredyt został udzielony.
Jak wynika z treści zawartej pomiędzy stronami umowy, stosownie do jej postanowień, strony umówiły się, że kwota kredytu w wysokości wskazanej w umowie w PLN, czyli wyrażona w walucie polskiej, po uruchomieniu kredytu zostanie w drodze indeksacji przeliczona na walutę franka szwajcarskiego i oprocentowana w sposób właściwy dla tej waluty. Znane są zatem strony umowy, kwota oraz waluta kredytu (w złotych), cel na jaki został on udzielony, zasady i termin jego spłaty, wysokość oprocentowania i zasady jego zmiany (suma stałej marży i stopy 3ML.) oraz inne niezbędne warunki umowne mniej istotne, lecz typowe dla tego rodzaju kredytu.
Jakkolwiek też przeliczenie dotyczące indeksacji następowało z zastosowaniem tabeli kursów obowiązującej w pozwanym Banku, skutkiem tego zastosowania (ostatecznie uznanego przez Sąd za niedozwolone) nie jest jednak, wbrew stanowisku strony powodowej, unicestwienie czy unieważnienie umowy w całości.
Umowa stron zawiera bowiem - jak już wspomniano - elementy przedmiotowo istotne, które mieszczą się w konstrukcji umowy kredytu bankowego i stanowi co do zasady jej dopuszczalny oraz akceptowalny przez ustawodawcę wariant, o czym świadczy choćby treść wprowadzonego (co prawda poniewczasie)art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 prawa bankowegooraz wprowadzenieart. 75b prawa bankowego, na podstawie nowelizacji tej ustawy, które to zmiany weszły w życie z dniem 26.08.2011 r.
Jakkolwiek też zmiana ta nie obowiązywała w czasie zawarcia umowy, to jednak stanowi wyraz „ustawowego” i tym samym jak należy uznać z tego punktu widzenia, wiążącego zapatrywania co do tego, iż samo odniesienie bieżącej wysokości świadczenia kredytowego do waluty obcej w zakresie ustalenia salda i spłaty kredytu, co do zasady nie jest sprzeczne z jego normatywną treścią i istotą.
Jest to nadto konstrukcja dopuszczalna na podstawieart. 3531k.c., zgodnie z którym strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego, jej istota polegała bowiem na stworzeniu przez Bank możliwości wykorzystania przez powódkę określonej kwoty pieniędzy w walucie polskiej z obowiązkiem zwrotu w określonym czasie jej równowartości z dodatkowym zastosowaniem miernika waloryzacyjnego (indeksacyjnego) w postaci kursu waluty szwajcarskiej.
Takie też rozwiązanie znajduje potwierdzenie wart. 3581k.c., który w § 2 wprost przewiduje możliwość zastrzeżenia w umowie, że wysokość zobowiązania, którego przedmiotem od początku jest suma pieniężna, zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości, przy czym w orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się, że w omawianym przepisie chodzi o pieniądz polski, a innym miernikiem wartości może być również waluta obca(por. wyroki SN w sprawie I CSK 4/07, I CSK 139/17, uzasadnienie wyroku SN w sprawie V CSK 339/06).
Jak wynika z bezspornych w sprawie okoliczności, powodowie wnieśli o udzielenie kredytu w PLN, ale określonego (indeksowanego) w walucie szwajcarskiej. Z kolei w podpisanych umowach jasno określono, że Bank ma postawić do dyspozycji powodów kwotę PLN, zaś powodowie mieli w terminach poszczególnych rat zwracać kredyt wyłącznie w walucie polskiej, w kwocie stanowiącej równowartość każdoczesnej raty wyrażonej w walucie szwajcarskiej (po odpowiednim, uprzednim przeliczeniu).
Oznaczało to, że choć walutą zobowiązania kredytowego był złoty, tak jak walutą jego wykonania przez powodów miał być PLN, saldo „początkowe” i każda rata miała być odpowiednio „waloryzacyjnie” odniesiona do kursu waluty na dzień wypłaty, każdoczesnej wysokości raty i kursu waluty na dzień spłaty.
Jest zatem oczywistym, iż sporna umowa zawiera niezbędne elementy konstrukcyjne umowy kredytu bankowego, stanowiąc tym samym jeden z wariantów umowy nazwanej, o której wcześniej była mowa, niesprzeczny z obowiązującymi w tej mierze przepisamiprawa bankowegoikodeksu cywilnego.
Jeśli zaś ewentualnie chodzi o związane z indeksacją, niewątpliwie z istoty swej występujące ryzyko zmiany kursu waluty przyjętej jako miernik wartości świadczenia,z zasady może mieć ono efekt „obosieczny” w tym znaczeniu, iż w zależności od zwyżki lub zniżki kursu będzie niosło ze sobą konsekwencje negatywne dla jednej lub drugiej strony, nie zaś wyłącznie dla kredytobiorcy, co szerszego uzasadnienia z przyczyn oczywistych nie wymaga.
Tym samym i w tej płaszczyźnie nie sposób przyjąć, by z założenia konstrukcja umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej była sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego, skoro ryzyko takiego ukształtowania stosunku prawnego równomiernie obciąża obie strony.
Skoro zatem sama indeksacja do(...)stanowi element co do zasady jednoznacznie sformułowany i tym samym prawnie dopuszczalny element świadczenia głównego umowy (tak stanowisko Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zajęte w wyroku z dnia 3.10.2019 r. w sprawie C-260/18 na tle wykładni dyrektywy 93/13/EWG i podtrzymany tam pogląd dotyczący natury klauzul wymiany czyli dotyczących kursów walutowych stosowanych do rozliczeń umów kredytowych, które wprowadzając do umów kredytowych ryzyko kursowe, określają faktycznie główny przedmiot umowy - pkt 44 powołanego wyroku) - nie może ona sama przez się i z założenia stanowić podstawy nieważności umowy.
Zgodnie zart. 3851k.c.postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Nieuzgodnione zaś są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta.
W uchwale SN podjętej w sprawie o sygnaturze III CZP 29/17, mającej moc zasady prawnej, Sąd Najwyższy wskazał, że oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone, dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy.
Zgodnie też z utrwalonym już orzecznictwem „wszelkie klauzule sporządzonez wyprzedzeniem będą klauzulami pozbawionymi cechy indywidualnego uzgodnieniai okoliczności tej nie niweczy fakt, że konsument mógł znać ich treść”, przy czym uznanie, że treść danego postanowienia umownego została indywidualnie uzgodniona wymagałoby wykazania, że „konsument miał realny wpływ na konstrukcję niedozwolonego (abuzywnego) postanowienia wzorca umownego”, a „konkretny zapis był z nim negocjowany”(por. wyrok SA w Warszawie z 14.06.2013 r. w sprawie VI ACa 1649/12 - wyrok SA Warszawa z dnia 14-06-2013 r., z 15.05.2012 r. w sprawie VI ACa 1276/11, wyrok SA w Poznaniu z 6.04.2011 r. w sprawie I ACa 232/11).
Przywołane wyżej tezy i poglądy w pełni przystają do stanu faktycznego niniejszej sprawy, bowiem w sprawie ustalonym zostało, że klauzule waloryzacyjne w zakresie w jakim odwoływały się do tabeli kursów pozwanego banku nie zostały indywidualnie uzgodnione z kredytobiorczynią.
W tychże klauzulach, dotyczących przeliczenia kwoty wypłaconego kredytu na saldo w(...)jak i przeliczania poszczególnych wpłat rat kredytu z PLN na(...)(np. § 2 ust. 2, § 4 ust. 1a, § 9 ust. 2, ) ukształtowano w ocenie Sądu prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.
Dość jedynie wskazać, że pozwany odwoływał się tu do kursu obowiązującegow kredytującym banku, zgodnie z Tabelą kursów walut kupna/sprzedaży obowiązującąw Banku, nie wskazując, a co najważniejsze nie uzgadniając równocześnie indywidualnie zasad określania sposobu ustalania kursu wymiany walut.
Bez wątpienia powódka nie miała żadnego wpływu na zasady ustalania kursu waluty(...)niezbędnego do ustalenia wzajemnych zobowiązań stron, co jasno wynika z jej zeznań.
Jak już powiedziano, postanowienia zawierające uprawnienie banku do przeliczania sumy wypłacanego i spłacanego kredytu do waluty obcej dotyczą głównych świadczeń stron umowy kredytu w rozumieniuart. 3851§ 1 zdanie drugie k.c., co oznacza, że postanowienia takie, jeżeli nie zostały sformułowane jednoznacznie, podlegają kontroli w celu stwierdzenia, czy nie mają charakteru niedozwolonego (art. 3851§ 1zd. drugiek.c.). W razie uznania ich zaś za niedozwolone, a tym samym za niewiążące kredytobiorcę, który zawiera umowę jako konsument, konieczne staje się również rozważenie skutków tego stanu rzeczy.
W powyższym kontekście w pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż wprowadzenie do umowy stron „klauzul waloryzacyjnych” spowodowało, że wysokość zobowiązań wynikających z umowy podlegała co najmniej dwukrotnemu przeliczaniu z zastosowaniem dwóch rodzajów kursu waluty, przy czym mechanizm ustalania kursu nie został opisany w żaden sposób, gdyż umowa w tym względzie odsyła tylko do kursu waluty określonego w Tabeli Kursów obowiązującej w Banku.
Oznacza to, że zgodnie z umową Bank miał całkowitą swobodę w zakresie ustalania umownego kursu waluty, zaś powódka nie miała na ten kurs żadnego wpływu, zatem postanowienia o których mowa, nie były uzgodnione indywidualnie w rozumieniuart. 3851§ 1 i 3 k.c.
Jak wskazują zeznania powodów, nie wiedzieli oni i nie byli jakkolwiek informowani jak był konstruowany i ustalany tabelowy kurs bankowy(...)ani w chwili wypłaty kredytu ani w chwili spłaty poszczególnych rat. Powodom nie przedstawiono symulacji historycznych kursów(...), bądź diagramów przedstawiających ryzyko.
W ocenie Sądu należy zatem uznać, że wszelkie postanowienia odwołujące się do kursów waluty indeksacyjnej i możliwości jej samodzielnego ustalania w ramach tabeli były sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszały rażąco interesy strony powodowej w rozumieniuart. 3851§ 1 k.c.Takie rozwiązania dawały bowiem Bankowi, czyli tylko jednej ze stron stosunku prawnego, możliwość przerzucenia na kredytobiorcę ryzyka wynikającego z bankowego ustalenia kursów waluty indeksacyjnej i pozostawiały mu w istocie, poprzez ukształtowanie kursu waluty(...), określoną swobodę w zakresie ustalania wysokości zadłużenia przez dowolną i pozbawioną jakichkolwiek czytelnych i obiektywnych kryteriów możliwość ustalania kursu przyjmowanego do rozliczenia spłaty kredytu. Dotyczyło zresztą to i rzutowało nie tylko na spłatę, lecz również na szereg innych aspektów realizacji umowy. Dość jedynie wskazać, iż kwestionowane postanowienia wskazywały na dwa rodzaje kursów – kurs kupna do ustalenia wysokości kredytu (salda) w tej walucie po jego wypłacie w walucie polskiej oraz kurs sprzedaży do ustalenia wysokości kolejnych rat spłaty w PLN. Rzutowało zatem na kluczowy element umowy jakim jest saldo początkowe w(...).
Mając na uwadze przywołane wcześniej stanowisko Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ((...)), zajęte w wyroku z dnia 3.10.2019 r. w sprawie C-260/18 na tle wykładni dyrektywy 93/13/EWG i podtrzymany tam pogląd dotyczący natury klauzul wymiany (czyli dotyczących kursów walutowych stosowanych do rozliczeń umów kredytowych), które wprowadzając do umów kredytowych ryzyko kursowe, określają faktycznie główny przedmiot umowy (pkt 44 powołanego wyroku), należało równocześnie poddać ocenie, czy są one wystarczająco jednoznaczne, skoro wynikające z nich prawa lub obowiązki stron zostały ukształtowane z sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i w sposób rażący naruszają interesy powódki jako konsumentów.
Otóż za brakiem jednoznaczności w rozumieniu Dyrektywy przemawia choćby mało czytelne rozmieszczenie kwestionowanych postanowień w różnych jednostkach redakcyjnych umowy i(...)wcześniej wskazanych, co niewątpliwie z informacyjnegoi „świadomościowego” punktu widzenia utrudnia ich całościową, wszechstronną analizę, a nade wszystko i może przede wszystkim przemawia opisane już wcześniej odwołanie się do Tabeli, co do której wskazano jedynie, że chodzi o tabelę obowiązującą w banku, bez przybliżenia sposobu ustalania kursu, a co za tym idzie faktycznie bez wskazania sposobu ustalania bankowych kursów waluty, co nie pozwala na jednoznaczne określenie zakresu tych postanowień i konsekwencji płynących stąd dla kredytobiorcy.
Tak sformułowane postanowienia nie mogą tym samym być uznane za wystarczająco jednoznaczne.
Brak ściślejszych regulacji umownych dotyczących sposobu ustalania tych kursów sprawia, że mogły być one z góry i co do zasady jednostronnie wyznaczane przez Bank.
Tej choćby potencjalnej - ale arbitralności - nie może przy tym zmieniać potencjalna okoliczność, że kursy faktycznie były powiązane z sytuacją gospodarczą, czy też sytuacją kursową na rynku międzybankowym, bowiem kredytobiorca na owo powiązanie bądź jego potencjalny brak, nie miał żadnego wpływu.
Na tle tak ukształtowanych postanowień dotyczących kursu waluty, która ma być miernikiem waloryzacji (przeliczania) zobowiązań wynikających z umów kredytu bankowego za w pełni ugruntowany należy przyjąć pogląd, że mają one charakter niedozwolony, gdyż są „nietransparentne, pozostawiają pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron”(por. np. uzasadnienie wyroku SN w sprawie V CSK 382/18 i przywołane tam orzecznictwo).Zarówno bowiem wysokość salda początkowego wyrażona w(...)dla kredytu udzielonegoi wypłaconego w walucie polskiej, jak i wysokość w jakiej spłaty w walucie polskiej będą zaliczane na spłatę kredytu wyrażonego w walucie obcej, zależą wyłącznie od jednej ze stron umowy.
Tym samym miała ona umowne narzędzie do potencjalnego zminimalizowania niekorzystnych dla siebie skutków zmiany kursów na rynku międzybankowym, skoro przynajmniej teoretycznie mogła je rekompensować zmianami kursu przyjętego do rozliczenia kredytu.
Przyznanie sobie takiego jednostronnego uprawnienia do niekrępowanegoi swobodnego ustalania kursów przyjmowanych do wykonania umowy musiało tym samym prowadzić do wniosku, że były one sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszały rażąco interesy powódki w rozumieniuart. 3851§ 1 k.c., przy czym ustalenie powyższego musi dotyczyć oceny na datę zawarcia umowy (art. 3852k.c.– por. uchwała SN z 20.06.2018 r. w sprawie III CZP 29/17).
Wymaga przy tym podkreślenia, iż bez znaczenia jest to, czy z takiej możliwości Bank faktycznie w toku realizacji umowy korzystał.
Dla uznania postanowienia umownego za niedozwolone wystarczy bowiem taka jego konstrukcja, która prowadzi do obiektywnej możliwości rażącego naruszenia interesów konsumenta, przy czym zgodnie zart. 3852k.c.ewentualna abuzywność postanowień umowy podlega badaniu na datę jej zawarcia z uwzględnieniem towarzyszących temu okoliczności i innych umów pozostających w związku z umową objętą badaniem (por. cyt. uchwała SN z 20.06.2018 r.).
Podsumowując tę część rozważań, w ocenie Sądu wskazane wyżej postanowienia umowy dotyczące ustalania i stosowania dwóch różnych rodzajów kursów miały charakter niedozwolony w rozumieniuart. 3851k.c., a w związku z tym nie wiążą powodów, co z założenia od strony prawnego związania stron nakazuje ich eliminację z treści umowy.
Nie ma przy tym możliwości zastosowania w miejsce wyeliminowanych postanowień żadnego innego kursu waluty. Zgodnie bowiem z wiążącą wszystkie sądy Unii Europejskiej wykładnią dyrektywy 93/13/EWG dokonaną przez(...)w powołanym już wyżej wyroku z dnia 3.10.2019 r. w sprawie C-260/18 w przypadku ustalenia, że w umowie zostało zawarte postanowienie niedozwolone w rozumieniu dyrektywy (którą implementowały do polskiego porządku prawnego przepisyart. 3851i nast. k.c.), skutkiem tego jest wyłącznie wyeliminowanie tego postanowienia z umowy, chyba że konsument następczo je zaakceptuje, zaś w drodze wyjątku możliwe jest zastosowanie w miejsce postanowienia niedozwolonego przepisu prawa o charakterze dyspozytywnym albo przepisem, który można by zastosować za zgodą stron, o ile brak takiego zastąpienia skutkowałby upadkiem umowy i niekorzystnymi następstwami dla konsumenta, który na takie niekorzystne rozwiązanie się nie godzi (pkt 48, 58 i nast. wyroku(...)).
Nie jest przy tym możliwe zastąpienie postanowienia niedozwolonego przez odwołanie się do norm ogólnych prawa cywilnego, nie mających charakteru dyspozytywnego, gdyż spowodowałoby to interwencję, mogącą wpłynąć na równowagę interesów zamierzoną przez strony, powodując nadmierne ograniczenie swobody zawierania umów (dotyczy m.in.art. 56 k.c.,art. 65 k.c.iart. 354 k.c.- por. w szczególności pkt 57-62 wyroku(...)), zaś w przypadku ustalenia, że wyeliminowanie postanowień niedozwolonych powoduje zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy, nie ma przeszkód, aby przyjąć, zgodnie z prawem krajowym, że umowa taka nie może dalej obowiązywać (por. w szczególności pkt 41-45 wyroku(...)).
Odnosząc powyższe rozważania i uwagi do stanu faktycznego i procesowego niniejszej sprawy należało uznać, że brak wzmiankowanej możliwości stosowania normo charakterze ogólnym nie pozwala na sięgnięcie do domniemanej woli stron lub utrwalonych zwyczajów (art. 65 k.c.iart. 56 k.c.), które w odniesieniu do innych stosunków prawnych pozwalałyby na ustalenie wartości świadczenia określonego w walucie obcej np. poprzez sięgnięcie do obiektywnego miernika czy przelicznika w postaci kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski.
W szczególności brak tu wprost możliwości zastosowania normyart. 358 § 2 k.c., a to z tej choćby przyczyny, że przepis ten nie obowiązywał w dacie zawarcia umowy (wszedł w życie z dniem 24.01.2009 r.), zaś uznanie pewnych postanowień umownych za niedozwolone skutkuje ich wyeliminowaniem z umowy wprawdzie następczo, ale ze skutkiem już od daty jej zawarcia.
Skoro tak, niemożliwym jest stosowanie w tej mierze przepisu, który w czasie zawarcia umowy nie obowiązywał.
Nawet przy interpretacji „życzliwej” w tym zakresie dla strony pozwanej tj. gdyby uznać, żeart. 358 § 2 k.c.mógłby być stosowany do skutków, które nastąpiły po dacie jego wejścia w życie, to nadal brak byłoby możliwości ustalenia kursu, według którego należałoby przeliczać zobowiązania stron sprzed tej daty, co oznacza nadal brak możliwości ustalenia wysokości kwoty w(...), do jakiej Bank miałby zwaloryzować postawioną do dyspozycji powódki kwotę w PLN, w wykonaniu umowy kredytu.
Jeśli też chodzi o zastosowanie tego przepisu „wprost”, to tu wskazać należy, iż wzmiankowana jednostka redakcyjnaKodeksu Cywilnegonie dotyczy przeliczeń waluty na pieniądz polski przy każdej potrzebie, możliwości, czy konieczności takiego przeliczenia, lecz w konkretnej sytuacji prawnej i faktycznej opisanej w§ 1tego przepisu. Nie ma też wątpliwości, iż przepis ten musi być rozpatrywany całościowo, co oznacza iż§ 2 art. 358 k.c.określa jedynie kurs przeliczenia w sytuacji opisanej w§ 1, który to stanowi, że prawo wyboru waluty, w której spełnione ma być zobowiązanie, przysługuje wyłącznie dłużnikowi.
Określone zaś w § 2 tego przepisu prawo wyboru wierzyciela dotyczy jedynie kursu, według którego jest określana wartość waluty obcej, jeżeli dłużnik dokona wyboru waluty polskiej.
Przenosząc te uwagi na grunt sprawy niniejszej należy dojść do wniosku, iż przepis ten normatywnie nie przystaje wprost do sytuacji wypłaty kwoty kredytu oraz jego sposobu spłaty, kiedy to dłużnik może dokonać wyboru waluty polskiej w spełnieniu świadczenia, które miało być pierwotnie spełnione w(...).
Przeliczenie bowiem w sprawie niniejszej nie dotyczy uprzedniego wyboru waluty spełnienia świadczenia przez dłużnika, którymi byli powodowie, bowiem takowego wyboru przy spłacie w ogóle powodowie nie dokonywali, bo dokonać w świetle postanowień o obowiązku spłaty w PLN nie mogła. Podobnie Bank względem powodów miał efektywnie „do wypłaty” powodom kwotę w PLN, która należało „wtórnie” poddać przeliczeniu na saldo w(...). Przepisart. 358 § 2 k.c.nie dotyczy zaś każdego przeliczenia pomocnego przy każdej waloryzacji czy indeksacji, lecz sytuacji jaka w istocie nie miała miejsca w sprawie niniejszej.
W ocenie Sądu niedopuszczalnym zaś z punktu widzenia „dyrektywnej” i kodeksowej ochrony konsumenta byłoby stosowanie na jego niekorzyść jakiejkolwiek analogii, której to stosowanie jest wyjątkiem i winno być traktowane (w szczególności w zakresie ochrony praw konsumenta) wyjątkowo i restryktywnie.
Co do konsekwencji tego stanu rzeczy - świetle wyroku(...)z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, w razie sporu o ważność umowy kredytu bankowego z elementem indeksacji do obcej waluty, w której treści znajduje się niedozwolona klauzula konsumencka dotycząca jej sposobu, rozważyć należy dwie możliwości rozstrzygnięcia.
Pierwsza, to ustalenie, czy po wyeliminowaniu klauzuli niedozwolonej, zgodniez przepisami krajowymi, umowa kredytu bankowego może obowiązywać w pozostałym zakresie jako ta właśnie umowa, mająca strony, przedmiot oraz prawa i obowiązki stron, druga zaś możliwość rozstrzygnięcia, to uznanie umowy za nieważną lub w zależności od spełnionych przesłanek - unieważnienie zawartej umowy, która bez klauzuli niedozwolonej nie może dalej funkcjonować w obrocie prawnym, zwłaszcza ze względu na brak (odpadnięcie) któregoś z koniecznych składników (essentialia negotii) umowy nazwanej kredytu bankowego.
Wskazanie na niedozwolony charakter klauzuli umownej jest uprawnieniem konsumenta, w którego interesy zachowanie takiej klauzuli może godzić. Jednakżew określonych okolicznościach konsument - kredytobiorca może uznać, że jeżeli wyeliminowanie klauzuli niedozwolonej prowadziłoby do unieważnienia umowy, to woli on jej utrzymanie i jednocześnie utrzymanie w mocy całej umowy.
Odnosząc te uwagi do rozpoznawanej sprawy należy na gruncie ustaleń faktycznych i analizy prawnej umowy kredytu zawartej z konsumentami opowiedzieć się za możliwością wyeliminowania z umowy klauzul niedozwolonych, o których była mowa wcześniej, z pozostawieniem w mocy pozostałej części umowy jako ważnej umowy kredytu bankowego, udzielonego w złotych polskich.
Skoro w umowie klauzula indeksacyjna z przyczyn wcześniej opisanych winna być uznana za nieobowiązującą wobec powodów na podstawieart. 3851k.c., dało to podstawę do stwierdzenia, że odpadła podstawa prawna dla tejże klauzuli indeksacyjnej, mimo że co do zasady klauzula taka była jak wspomniano dopuszczona do zastosowania w prawie polskim.
W ocenie Sądu jednakże usunięcie jej z umowy jako postanowienia niedozwolonego nie musi powodować unieważnienia (nieważności, upadku) całej umowy, tym bardziej, gdy uzna się za obowiązujące świadczenie pozwanego Banku i powódki w walucie polskiej, która dopiero zależnie od woli stron mogła być albo nie, indeksowana do obcej waluty.
Tym samym w istocie pozostaje do rozważenia kwestia prawnej możliwości zachowania oprocentowania od udzielonej kwoty kredytu w złotych, skoro jest to niezbędny element konstrukcyjny umowy kredytu, a po wyeliminowaniu klauzul niedozwolonych, pozostałą jej część uzna się za obowiązującą (bowiem od ustalonej kwoty kredytu należą się odsetki).
Skoro też zwrot kredytu obejmowałby kwotę nominalną przekazaną przez pozwany Bank na cel objęty umową kredytową i odsetki, rozważyć należało, czy możliwe jest pozostawienie oprocentowania według postanowień umowy, to znaczy w oparciu o stawkę(...)oraz marżę procentową.
Jakkolwiek to ostatnie może rodzić wątpliwości o tyle, że z istoty stawkiL.oraz z treści umowy wynika stosowanie tej stawki jedynie do kredytów z elementem walutowym, to jednak w umowie inna stawka nie występuje, w tym WIBOR odnoszący się w czasie zawierania umowy do kredytów opiewających na złote.
Z całą pewnością żadna ze stron umowy kredytowej w czasie jej zawarcia nie brała w ogóle pod uwagę takiego rodzaju i wysokości oprocentowania tj. WIBOR, z tego choćby powodu (przy założeniu istnienia ryzyka indeksacji), że umowa taka byłaby pozbawiona swej oczywistej finansowej atrakcyjności i ekonomicznej racjonalności. Nie ma więc powodu, aby oprocentowanie było odnoszone do innej stawki niż umownie przewidzianyL., przy czym takie rozwiązanie dostatecznie i sprawiedliwie waży interesy obu stron umowy.
Nie zachodzi przy tym np. sytuacja, że powodowie od początku mogli spłacać kredyt bezpośrednio w(...).
Jak wynika bowiem z zeznań powodów, takiej możliwości w sposób odrębny w ogóle przed zawarciem umowy nie przedstawiano, co oznacza wprost, iż brak tu nawet próby indywidualnych uzgodnień w tym zakresie. Możliwość taka pojawiła się dopiero później, w trakcie trwania umowy.
Niemożliwym zresztą było rozpoczęcie spłaty na podstawie samodzielnej decyzji powodów, a to choćby z uwagi na rygorystyczny zapis § 14 przewidujący m.in. dla skutecznej zmiany umowy dochowanie wyłącznie formy pisemnej.
Zgodnie zaś z tym postanowieniem jedynie zmiana danych osobowych, oprocentowania oraz opłat i prowizji nie wymaga zmiany umowy, nie zaś zmiana np. faktycznego sposobu i waluty spłaty o których stanowi wprost umowa i(...).
Sąd natomiast nie zgadza się z zapatrywaniem, iż skoro indeksacja zostaje wyeliminowana, to w istocie dochodzi do eliminacji lub takiego niedookreślenia świadczenia głównego strony, które prowadzi do takich braków w essentialia negotii umowy, które skutkują upadkiem i całkowitą jej nieważnością.
Zważyć bowiem należy, iż można rozróżnić klauzule określające wprost wysokość świadczenia głównego i określające jedynie mechanizm obliczenia wysokości świadczenia głównego, do których to można byłoby z punktu widzenia stosowania Dyrektywy 93/13 zaliczyć klauzule indeksacyjne w niniejszej sprawie. W orzecznictwie można odnaleźć stanowisko, że postanowienia tego rodzaju nie określają bowiem wprost wysokości świadczenia głównego, a jedynie mechanizm obliczenia go ex ante lub późniejszej zmiany(tak np. SN w uchwale z 29 czerwca 2007 r., III CZP 62/07 (OSNC 2008, nr 7–8, poz. 87) oraz w wyrokach: z 13 maja 2005 r., I CK 690/04 (LEX nr 407119), z 2 kwietnia 2015 r., I CSK 257/14 (LEX nr 1710338).Tego rodzaju zawężające rozumienie pojęcia „świadczenia główne” w pełni odpowiada przy tym ogólnej konieczności wąskiego rozumienia wyjątku zart. 3851 § 1 zd. 2 k.c., jednoznacznie, jak była mowa, stwierdzanej przez SN – tak również wprost wyrok z 13 maja 2005 r., I CK 690/04 (LEX nr 407119).
Powyższe uwagi dotyczą co prawda stosowaniaart. 385 § 1 k.c., niemniej jednak mogą stanowić pewną wskazówkę interpretacyjną w zakresie dyrektywnej oceny ważnościi ewentualnego upadku umowy kredytu indeksowanego walutą obcą. Warto bowiem zauważyć i powtórzyć, iż w sprawie C-260/18 na tle wykładni dyrektywy 93/13/EWG wyrażono pogląd dotyczący natury klauzul wymiany czyli dotyczących kursów walutowych stosowanych do rozliczeń umów kredytowych, wskazując, iż te wprowadzając do umów kredytowych ryzyko kursowe, nie tyle określają główne świadczenia, lecz określają faktycznie główny przedmiot umowy.
Nie wdając się w szczegółową analizę językową i prawną określenia „przedmiot umowy” – bez ryzyka popełnienia błędu można wyrazić pogląd, iż przedmiot umowy jest tu pojęciem szerszym i nie jest tożsamy z postanowieniami przedmiotowo istotnymi umowy, warunkującymi jej prawny byt. Stąd też eliminacja elementu mającego jedynie pośredni wpływ na wysokość świadczenia głównego, nie musiała prowadzić do niemożności jej dalszego wykonywania i tym samym jej upadku.
Skoro też wzmiankowana wcześniej częściowa eliminacja niektórych postanowień jest możliwa bez uszczerbku dla całej umowy i da się utrzymać jej wykonanie w warunkach jej częściowej wobec powódki bezskuteczności (tj. w zakresie indeksacji) - żądanie ustalenia nieważności umowy z szeroko wyłożonych powyżej przyczyn podlegało oddaleniu, o czym orzeczono jak w pkt I.

Poprawność tego rozumowania została ostatnio potwierdzona w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 2022 roku, sygn.. akt II CSKP 364/22, w którym z całą mocą podkreślono, że: „(…)usunięcie niedozwolonego postanowienia umownego nie oznacza w tym wypadku niedopuszczalnej zmiany nieuczciwego warunku, zaś dalsze trwanie umowy łączącej pozwanego z powodem jest możliwe i zbieżne z celem dyrektywy 93/13, by umowa w pozostałej części co do zasady nadal obowiązywała strony(…)”.

Podsumowując, należy uznać, że nie ma podstaw do przyjęcia, że sporne na gruncie niniejszej sprawy umowy są nieważne. Umowy istnieją i są ważne, a jedynie postanowienia umowy dotyczące mechanizmu indeksacji traktować należy jako niedozwolone. Dlatego na podstawieart. 189 k.p.c.oddalono powództwo główne o ustalenie nieważności umów w całości, mimo istnienia po stronie powodów interesu prawnego w żądaniu ustalenia oraz wywodzone z nieważności umowy żądanie o zapłatę (pkt I wyroku). Strony umowy mają możliwość ustalenia treści stosunków prawnych, aby wyeliminować z niego klauzule abuzywne i kontynuować wykonywanie umowy w sposób prawidłowy.
Z powyższych przyczyn uwzględnieniu podlegało natomiast żądanie ewentualneo ustalenie bezskuteczności wskazanych szczegółowo w pozwie postanowień umownych związanych z mechanizmem indeksacji oraz wywodzone z tejże bezskuteczności żądanie zapłaty, albowiem uznanie abuzywności zakwestionowanych postanowień umownych było dla powódki podstawą prawną i faktyczną roszczenia o zapłatę sformułowanego w pierwszej kolejności (pkt II, III i IV wyroku).
Wobec uznania, że umowy nie powinny podlegać unieważnieniu bezprzedmiotowe stało się przy tym odnoszenie się w realiach sprawy do podniesionych przez pozwanego tylko na wypadek unieważnienia umów zarzutów zatrzymania i potrącenia.
Przechodząc do omówienia zarzutu przedawnienia roszczenia należy przypomnieć, że zgodnie zart. 118 k.c.w brzmieniu obowiązującym do 9.07.2018 r., termin przedawnienia roszczeń powódki (niezwiązanych z prowadzeniem działalności gospodarczej) o zwrot nadpłaty świadczenia spełnionego ratalnie (niemającego charakteru świadczenia okresowego, jakim byłby np. czynsz najmu), wynosił 10 lat. Świadczenie nienależne ma charakter bezterminowy, a bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się w chwili określonej wart. 120 § 1 k.c.zdanie drugie, czyli od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 18.08.2017 r., I ACa 122/17). W przypadku dochodzenia nadpłaconych rat kapitałowo-odsetkowych na podstawie konstrukcji świadczenia nienależnego okres przedawnienia wynosił 10 lat zgodnie zart. 118 k.c.W związku z wejściem w życie ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianieustawy Kodeks cywilnyoraz niektórych innych ustawach (Dz.U.2018.1104 z dnia 8 czerwca 2018 r.) termin przedawnienia wynosi 6 lat. Zgodnie z art. 5 ust. 2 cytowanej ustawy, jeżeli termin przedawnienia jest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.
Zgodnie z wyrokami(...)z 22.04.2021 r. (C-485/19) i z 10.06.2021 r. (C-6-9/19) oraz w połączonych sprawach od C-776/19 do C-782/19, przepisy dyrektywy 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich wprawdzie sprzeciwiają się przedawnieniu roszczeń konsumenckich, mających na celu stwierdzenie, że dane postanowienia umowne mają charakter nieuczciwy (np. roszczeń o ustalenie bezskuteczności postanowień, nieważności umowy lub nieistnienia stosunku prawnego zawierającego postanowienia niedozwolone), jednak nie stoją na przeszkodzie przedawnieniu roszczeń restytucyjnych będących następstwem takiego stwierdzenia, tj. np. roszczeń o zwrot świadczeń spełnionych w wykonaniu postanowień nieuczciwych. Ze wspomnianych wyroków wynika nadto, że bieg terminu przedawnienia takich roszczeń restytucyjnych nie może się rozpocząć lub skończyć przed datą powzięcia przez konsumenta wiedzy o niedozwolonym charakterze takiego postanowienia, względnie przed dniem, w którym przy zachowaniu przeciętnej staranności wiedzę taką mógł - obiektywnie rzecz biorąc – powziąć (pkt 46 wyroku(...)w sprawie C-776/19, który niedokładnie, gdyż z pominięciem wyrazów „lub skończyć” uwzględniono w przedostatnim zdaniu uzasadnienia uchwały SNw sprawie III CZP 6/21, w którym jednocześnie wskazano, że chodzi o moment,w którym konieczną wiedzę można było obiektywnie powziąć). W ocenie Sądu, datą,w której kredytobiorca najpóźniej dowiedział się lub mógł z zachowaniem przeciętnej staranności i obiektywnie dowiedzieć się o niedozwolonym (nieuczciwym) charakterze postanowień umów kredytów indeksowanych lub denominowanych w walucie obcej uprawniających kredytodawców do swobodnego i samodzielnego ustalania kursów wymiany, była data wejścia w życie ustawy antyspreadowej, tj. 26.08.2011 r. Ustawa antyspreadowa stanowiła bowiem reakcję na sytuację związaną z nagłym wzrostem kursu waluty szwajcarskiej w stosunku do waluty polskiej i trudności, jakie niektórzy kredytobiorcy zaczęli mieć w spłacie kredytów indeksowanych lub denominowanych do tej waluty, jak również efektem zastrzeżeń co do swobody ustalania kursów wymiany przez kredytodawców, czyli banki. Zgodnie z zapisami tej ustawy nałożono na banki obowiązek wprowadzenia w umowach szczegółowych zasad określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu, a nadto umożliwienia kredytobiorcom spłaty bezpośrednio w walucie, a w tym celu bezpłatnego otwarcia i prowadzenia odrębnego rachunku (por. art. 69 ust. 2 pkt 4a i art. 75b pr. bank.). Ustawa antyspreadowa jest aktem prawa powszechnie obowiązującego i została ogłoszona w sposób umożliwiający bezproblemowe zapoznanie się z jej treścią; była również szeroko komentowania w środkach masowego przekazu, co umożliwiało powzięcie wiedzy o jej treści, skonfrontowanie jej z zapisami poszczególnych umów i przekonanie się o uczciwości lub nieuczciwości konkretnych postanowień. Zatem za datę, przed którą nie mógł upłynąć termin przedawnienia konsumenckich roszczeń restytucyjnych, należy przyjąć datę wejścia w życie ustawy antyspreadowej, tj. 26.08.2011 r. Po wydaniu wyroku(...)z 10 czerwca 2021 r. ws. C-776/19 bezspornym w orzecznictwie sądów powszechnych stało się, że termin przedawnienia roszczeń konsumentów w sprawach dotyczących kredytów frankowych nie może zacząć biec, dopóki kredytobiorca nie dowie się o wadliwości swojej umowy.
Kwota nadpłaty wynikającej z wyeliminowania z umowy klauzul abuzywnych była zatem świadczeniem nienależnym w rozumieniuart. 410 k.c.(gdyż świadczonym na podstawie niedozwolonych postanowień umowy) i podlegała zwrotowi na podstawieart. 405 k.c.Powołane przepisy przewidują obowiązek zwrotu korzyści uzyskanych kosztem innej osoby. Wyjaśnić także należy, że stwierdzenie, iż świadczenie spełnione przez kredytobiorcę na podstawie postanowienia abuzywnego jest świadczeniem nienależnym, oznacza, że podlega ono zwrotowi. Spełnienie świadczenia wypełnia przesłankę zubożenia po stronie powodów, a uzyskanie tego świadczenia przez pozwanego przesłankę jego wzbogacenia(wyrok S.A. w Gdańsku z 18 grudnia 2020 r. V ACa 447/20, wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, publ.).
Nienależne świadczenie zasądzono więc na podstawieart. 410 k.c.w zw. zart. 405 k.c.w punkcie IV wyroku z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (art. 481 § 1 i 2 k.c.).
Jako że wzmiankowana wcześniej częściowa eliminacja niektórych postanowień jest możliwa bez uszczerbku dla całej umowy i da się utrzymać jej wykonanie, uwzględnieniu podlegało żądanie zapłaty oparte na częściowej bezskuteczności umów.
Pozwany nie zaprzeczył skutecznie twierdzeniu powodów, że wartość, o którą suma pobranych przez niego środków przewyższała sumę środków jemu należnych za okres od 5 czerwca 2008 r. do 23 września 2020 r. wynosi łącznie z obu umów 63.971,14 zł.
Powyższe wyliczenia zostały w części dotyczącej kwoty żądanej przez powodóww PLN ustalone przez biegłego sądowego z zakresu bankowości, który po analizie dokumentacji bankowej wskazał, że w okresie kiedy powodowie uiszczali raty kredytu w PLN, uiścili na pokrycie rat kapitałowo-odsetkowych 32.188,01 zł, zaś nadpłata wyniosła 10.786,06 zł. W okresie kiedy powodowie uiszczali raty w(...), uiścili na pokrycie rat kapitałowo-odsetkowych 18.209,36 CHF, zaś nadpłata wyniosła 31.167,08 zł (8.275,94 CHF) z tytułuumowy nr (...). Natomiast z tytułuumowy nr (...)w okresie kiedy powodowie uiszczali raty kredytu w PLN, uiścili na pokrycie rat kapitałowo-odsetkowych 16.902,43 zł, zaś nadpłata wyniosła 5.648,72 zł. W okresie kiedy powodowie uiszczali raty w(...), uiścili na pokrycie rat kapitałowo-odsetkowych 9.581,80 CHF, zaś nadpłata wyniosła 16.369,28 zł (16.369,28 CHF). Łącznie nadpłata z tytułu obu umów wyniosła 63.971,14 zł. Opinia ta nie została skutecznie zakwestionowana przez pozwany bank, który posiada możliwości dokonania własnych wyliczeń w tym zakresie, a następnie skonfrontowania ich ze sporządzoną opinią.
W tym miejscu należy odwołać się także doart. 210 § 2 k.p.c., zgodnie z którym każda ze stron obowiązana jest do złożenia oświadczenia co do twierdzeń strony przeciwnej, dotyczących okoliczności faktycznych. Wysokość nadpłaty leży w sferze faktów. Wypowiedzenie się co do twierdzeń strony przeciwnej o okolicznościach faktycznych winno odnosić się w sposób konkretny i jednoznaczny do wszystkich podniesionych przez tę stronę twierdzeń. Obowiązek przewidziany wart. 210 § 2 k.p.c.zmierza do zakreślenia okoliczności spornych i bezspornych między stronami i ma wpływ na zakres ewentualnego postępowania dowodowego. Dowodzeniu podlegają bowiem tylko okoliczności sporne między stronami, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 212 k.p.c.,art. 227 k.p.c.,art. 229 k.p.c.). W sytuacji, w której strona obarczona obowiązkiem wypowiedzenia się co do twierdzeń strony przeciwnej o okolicznościach faktycznych, co do nich konkretnie się nie wypowie, naraża się na zastosowanie przez Sąd dyspozycjiart. 230 k.p.c., zgodnie z którym, gdy strona nie wypowie się co do twierdzeń strony przeciwnej o faktach, sąd, mając na uwadze wyniki całej rozprawy, może fakty te uznać za przyznane. Jeżeli strona chce zaprzeczyć twierdzeniom strony przeciwnej o faktach, powinna uczynić to wyraźnie, odnosząc się do konkretnych okoliczności faktycznych i przedstawiając jednocześnie własne twierdzenia odnośnie kwestionowanej okoliczności. Ogólne zaprzeczenie pozwu z punktu widzenia procesowego jest nieskuteczne. Fakty i dowody związane z konkretnymi okolicznościami, z którymi się pozwany nie zgadza powinien on wskazać, jeśli ma to służyć obronie jego racji, powinien się on ustosunkować do twierdzeń strony powodowej, a tego w sprawie (w tym konkretnie zakresie) nie uczynił (por. wyrok SN z dnia 9 lipca 2009 r., III CSK 341/2008, LexPolonica nr 2444586).
Sąd na podstawieart. 481 k.c.orzekł o obowiązku zapłaty odsetek ustawowych za opóźnienie, a mianowicie od ww. kwoty od dnia 7 października 2022 r., tj. od dnia zamknięcia rozprawy do dnia zapłaty.
Powodowie zażądali w pozwie zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia doręczenia pozwanemu pisma powodów z dnia 12 lipca 2022 do dnia zapłaty. Żądanie powodów w tym zakresie zostało uwzględnione jedynie w części. Sąd uznał, że odsetki dochodzone pierwotnie są nienależne. Sąd w tym składzie stoi na stanowisku, że pozwany nawet po wytoczeniu powództwa przez powódkę, nie pozostaje jeszcze w opóźnieniu ze spełnieniem roszczenia. Wiążąca i ostateczna decyzja co do utrzymania umowy, eliminacji niedozwolonych postanowień umownych bądź ustalenia jej nieważności należy do powódki – konsumenta, który to samodzielnie kształtuje swoje roszczenie, po pouczeniu przez Sąd o konsekwencjach składanych roszczeń. Sąd po zbadaniu umowy kredytu podejmuje decyzję procesową w odniesieniu do żądań przedstawionych przez powodów i argumentów przeciwnych przedstawionych przez pozwanego. Do czasu zamknięcia rozprawy nie sposób więc uznać, że Bank pozostawał w opóźnieniu z zapłatą roszczenia dochodzonego pozwem.
Żądanie powodów zostało uznane przez Sąd za zasadne od dnia 7 października 2022 r. tj. od dnia zamknięcia rozprawy. Z uwagi na skomplikowany charakter sprawy, mnogość zarzutów oraz rozbieżność orzecznictwa pozwany dopiero po przeprowadzeniu całego postępowania dowodowego miał dostateczną wiedzę, która pozwalała pozwanemu na ocenę zasadności roszczeń powódki. Do tego czasu powodowie, jako konsumenci mogli po pouczeniu Sądu wyrazić chęć kontynuowania umowy. Tak więc ostatecznie dopiero z tą chwilą pozwany znalazł się w opóźnieniu.
W związku z tym, Sąd na podstawieart. 481 § 1 k.c.zasądził odsetki za opóźnienie od dochodzonej kwoty od dnia 7 października 2022 r. do dnia zapłaty, o czym orzekł w pkt IV sentencji wyroku. Na tej samej podstawie prawnej Sąd oddalił żądanie odsetek od ww. kwoty w pozostałym zakresie, o czym orzekł w pkt V sentencji wyroku.
Powodowie poprzez wygraną w zakresie żądania ewentualnego wygrali procesw części. Zgodnie zart. 100 k.p.c.Sąd może jednak włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania albo gdy określenie należnej mu sumy zależało od wzajemnego obrachunku lub oceny sądu. Na koszty procesu powodów w łącznej kwocie 8.766,80 zł składają się: opłata od pozwu (1.000 zł), opłata za pełnomocnictwo (34 zł), wynagrodzenie pełnomocnika w stawce wynikającej z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (5.400 zł) i oraz kwotę 2.332,8 zł tytułem wykorzystanej części zaliczki na opinię biegłego (pkt V wyroku).