Sąd Apelacyjny w Lublinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 970/21
Data wyroku: 2022-03-16 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Krzysztof Szewczak (spr.), sędzia Krzysztof Szewczak
Słowa kluczowe: Wysokość emerytury
Podstawa prawna: art. 21 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 roku o emeryturach pomostowych (t.j. Dz. U. 2018r., poz. 1924 ze zm.)

Sygn. akt III AUa 970/21

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 marca 2022 r.
Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący sędzia Krzysztof Szewczak (spr.)
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 marca 2022 r. wL.
sprawyZ. W.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wL.
o prawo do rekompensaty
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wL.
od wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach
z dnia 8 października 2021 r. sygn. akt IV U 899/20

oddala apelację
Krzysztof Szewczak
III AUa 970/21

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 2 sierpnia 2020 r., znak:(...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL., na podstawie przepisówustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, odmówiłZ. W.prawa do rekompensaty. W uzasadnieniu tej decyzji ZUS wskazał, że nie przysługuje ubezpieczonemu rekompensata, ponieważ nie udowodnił on na dzień 1 stycznia 2009 r. co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze r. w rozumieniu art. 32 lub 33 ostatnio powołanej ustawy emerytalnej w związku zrozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz.U. 1983 r., Nr 8, poz.43 ze zm.). Organ rentowy nie uznał za pracę w szczególnych warunkach zatrudnienia ubezpieczonego w okresie od 1 grudnia 2006 r. do 8 maja 2008 r. w wymiarze 1 roku, 2 miesięcy i 18 dni (z wyłączeniem okresów niezdolności do pracy przypadających po dniu 14 listopada 1991 r.) w(...)M. M.na podstawie świadectwa pracy z dnia 9 maja 2008 r., ponieważ w świadectwie tym brak jest ściśle określonego charakteru wykonywanej pracy i stanowiska pracy (kierowca). ZUS uznał okresy pracy w szczególnych warunkach w łącznym wymiarze 9 lat, 5 miesięcy i 17 dni.
W odwołaniu od tej decyzjiZ. W.domagał się ponownego rozpoznania wniosku, ponieważ w jego ocenie legitymuje się on 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach.
W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.wnosił o oddalenie odwołania i wywodził jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, podnosząc, że ubezpieczony nie udowodnił co najmniej 15-letniego wykonywania prac w szczególnych warunkach. ZUS wymienił zatrudnienie ubezpieczonego uznane za pracę w szczególnych warunkach w łącznym wymiarze 9 lat, 5 miesięcy i 17 dni. Na tę pracę składają się następujące okresy zatrudnienia: od 11 kwietnia 1984 r. do 24 kwietnia 1987 r. oraz od 23 maja 1987 r. do 2 maja 1992 r. wPrzedsiębiorstwie Państwowej (...)wŁ., od 8 marca 2004 r. do 15 kwietnia 2005 r. wPrzedsiębiorstwie Usługi (...)oraz od 5 maja 2006 r. do 22 września 2006 r. w(...)J. S..
Wyrokiem z dnia 8 października 2021 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach zmienił zaskarżoną decyzję poprzez ustalenieZ. W.prawa do rekompensaty od dnia(...).
W uzasadnieniu tego wyroku Sąd I instancji ustalił, że pozwany organ rentowy decyzją z dnia 3 sierpnia 2020 r., na podstawieart. 24 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przyznałZ. W.,urodzonemu w dniu (...), emeryturę od dnia(...), tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek.
Do wniosku z dnia 6 lipca 2020 r. o emeryturę ubezpieczony załączył, m.in. świadectwo pracy w szczególnych warunkach wPrzedsiębiorstwie Państwowej (...)wŁ.w okresie od dnia 11 kwietnia 1984 r. do dnia 2 maja 1992 r. Zaskarżoną decyzją z dnia 3 sierpnia 2020 r. organ rentowy odmówił wnioskodawcy prawa do rekompensaty.
ZUS za pracę ubezpieczonego w szczególnych warunkach w łącznym wymiarze 9 lat, 5 miesięcy i 17 dni uznał następujące okresy zatrudnienia: od 11 kwietnia 1984 r. do 24 kwietnia 1987 r. oraz od 23 maja 1987 r. do 2 maja 1992 r. wPrzedsiębiorstwie Państwowej (...)wŁ., od 8 marca 2004 r. do 15 kwietnia 2005 r. wPrzedsiębiorstwie Usługi (...)oraz od 5 maja 2006 r. do 22 września 2006 r. w(...)J. S..
Pracę w szczególnych warunkach, poza w/w niekwestionowanymi okresami pracy, ubezpieczony wykonywał również w niżej wskazanych okresach:
od 1 grudnia 2006 r. do 8 maja 2008 r. był zatrudniony w(...)M. M.na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony i taką pracę stale, w pełnym wymiarze czasu pracy faktycznie wykonywał. W okresie tego zatrudnienia ubezpieczony nie wykonywał pracy mechanika, pierwotny wpis w świadectwie pracy, dotyczący zatrudnienia na stanowisku kierowca-mechanik, był nieprawidłowy. Wymiar tej pracy (z wyłączeniem okresów niezdolności do pracy przypadających po dniu 14 listopada 1991 r.) wynosi 1 rok, 2 miesiące i 18 dni.
Ubezpieczony, poza w/w okresami pracy wPrzedsiębiorstwie Państwowej (...)wŁ., niekwestionowanymi przez organ rentowy jako zatrudnienie w szczególnych warunkach (od 11 kwietnia 1984 r. do 24 kwietnia 1987 r., od 23 maja 1987 r. do 2 maja 1992 r.), pracował w tym Przedsiębiorstwie również w okresach: od 5 maja 1975 r. do 12 listopada 1977 r. i od 10 stycznia 1978 r. do 28 października 1982 r. na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony i taką pracę stale i w pełnym wymiarze czasu pracy faktycznie wykonywał. Łączny wymiar tej pracy (nieuwzględnionej przez ZUS) w obu wymienionych okresach wynosi 5 lat, 3 miesiące i 27 dni.
Sąd Okręgowy następnie wskazał, iż stosownie doart. 2 ust. 5 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(t.j. Dz.U. 2018 r., poz. 1924) pod pojęciem rekompensaty należy rozumieć odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Zgodnie z art. 21 ust.1 i 2 oraz art. 23 ust.1 i 2 ostatnio powołanej ustawy, rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do wcześniejszej emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę. Rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art.173 i art.174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Sąd I instancji stwierdził, żeZ. W.spełnia przesłanki nabycia prawa do rekompensaty. Postępowanie dowodowe wykazało bowiem, że legitymuje się on ponad 15-letnim stażem pracy w szczególnych warunkach na dzień 1 stycznia 2009 r. Do niekwestionowanego przez organ rentowy okresu pracy w szczególnych warunkach w wymiarze 9 lat, 5 miesięcy i 17 dni należy doliczyć pracę w(...)M. M.w wymiarze 1 roku, 2 miesięcy i 18 dni oraz wPrzedsiębiorstwie Państwowej (...)wŁ.wymiarze 5 lat, 3 miesięcy i 27 dni.
Zdaniem Sądu Okręgowego, zgromadzone w sprawie niniejszej dowody z dokumentów w postaci sprostowanego świadectwa pracy w(...)M. M.z dnia 5 stycznia 2021 r. (k. 35), umowy o pracę zawartej z tym pracodawcą (k.57-58) oraz świadectwa pracy z(...)Ł.z dnia 4 stycznia 2021 r. (k. 61), w połączeniu z dowodem z przesłuchaniaZ. W.w charakterze strony, prowadzą do wniosku, że w okresach wynikających ze świadectw pracy ubezpieczony wykonywał stale i w pełnym wymiarze prace kierowcy samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony. Dowody te we wzajemnym powiązaniu dają podstawy do przyjęcia, że praca ubezpieczonego w tych zakładach pracy była pracą w szczególnych warunkach w rozumieniu przepisówrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz.U. 1983 r., Nr 8, poz. 43 ze zm.). Prace kierowcy samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony zostały wymienione pod pozycją 2 Działu VIII Wykazu A stanowiącego załącznik do ostatnio powołanego rozporządzenia.

Mając to wszystko na uwadze Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję poprzez ustalenieZ. W.prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach od dnia(...), tj. od miesiąca, w którym został złożony wniosek.
Apelację od tego wyroku wniósł Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.. Zaskarżając wyrok Sądu I instancji częściowo, tj. w zakresie daty początkowej prawa do świadczenia, apelant zarzucił mu:
1/ naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściweart. 184 ust. 1 pkt 1 i art. 32 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz.U. 2021 r., poz. 291) oraz § 2 ust. 1 i § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz.U. 1983 r., Nr 8, poz. 43 ze zm.) w związku zart. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(t.j. Dz.U. 2018 r., poz. 1924) poprzez ustalenie prawa do emerytury z rekompensatą na dzień(...)osobie niespełniającej w tej dacie przesłanki 15 lat pracy w szczególnych warunkach;
2/ sprzeczność ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału dowodowego przez uznanie, że wnioskodawca w dniu(...)spełnił wszystkie warunki wymagane do przyznania emerytury z rekompensatą, w tym udokumentował ponad 15-letni okres pracy wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w szczególnych warunkach.
W konsekwencji tych zarzutów apelant wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez ustalenie prawa do rekompensaty od dnia 1 sierpnia 2021 r. oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie wnosił o rozpoznanie apelacji na posiedzeniu niejawnym.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie zostały w niej przedstawione zarzuty skutkujące zmianą lub uchyleniem zaskarżonego wyroku.
Sąd Apelacyjny w pełni podziela i przyjmuje za własne, zarówno poczynione przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne, jak i rozważania prawne zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, czyniąc je, stosownie doart. 387 § 21k.p.c., podstawą własnego rozstrzygnięcia, wobec czego zbędne jest ponowne ich przedstawianie.
W pierwszej kolejności należy się odnieść do przedstawionego w apelacji zarzutu sprzeczności ustaleń Sądu I instancji z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, czego organ rentowy upatrywał w uznaniu, że wnioskodawca w dniu(...)spełnił wszystkie warunki do przyznania emerytury z rekompensatą, w tym, że udokumentował ponad 15-letni okres pracy wykonywanej w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Jednocześnie w uzasadnieniu apelacji organ rentowy jednoznacznie stwierdził, że nie kwestionuje ustaleń Sądu I instancji w zakresie wykonywania przez wnioskodawcę pracy w szczególnych warunkach przez okres co najmniej 15 lat. Apelant podniósł, że w toku postępowania przed organem rentowym wnioskodawca nie udokumentował okresu co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Wykazał to dopiero w postępowaniu przed Sądem Okręgowym składając w dniu 18 sierpnia 2021 r. nowe dowody w sprawie, nieznane wcześniej organowi rentowemu. Tym samym, zdaniem apelanta, dopiero z tą ostatnią datą zostały spełnione warunki do nabycia prawa do emerytury z rekompensatą. W związku z tym apelant wnosił o ustalenieZ. W.prawa do emerytury z rekompensatą od dnia 1 sierpnia 2020 r.
Zarzut ten należało uznać za całkowicie chybiony, nie rozróżnia on bowiem spełnienia warunków do nabycia prawa do świadczenia, o czym mowa wart. 100 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz.U. 2022 r., poz. 504), od udowodnienia (udokumentowania) spełnienia tych warunków. Zgodnie z ostatnio powołanym przepisem prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa. Chodzi tu więc o przesłanki, które musi spełnić osoba uprawniona do świadczenia. W okolicznościach sprawy niniejszej sporne było spełnienie przezZ. W.warunku prawa do rekompensaty w postaci posiadania okresu pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu przepisówustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wynoszącego co najmniej 15 lat. Warunek ten został spełniony z dniem 8 maja 2008 r., tj. z ustaniem stosunku pracy łączącego go z(...)M. M.. Organ rentowy nie kwestionował tego, że u tego ostatniego pracodawcyZ. W.przez okres 1 roku, 2 miesięcy i 18 dni wykonywał pracę w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Był to ostatni okres wykonywania przezZ. W.pracy w szczególnych warunkach. W dniu ustania tego ostatniego stosunku pracy, tj. w dniu 8 maja 2008 r.Z. W.legitymował się ponad 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach.
Należy mieć na uwadze, że prawo do świadczenia powstajeex lege(a nie z mocy decyzji organu rentowego) w dniu spełnienia ustawowych warunków. Samo spełnienie warunków prawa do świadczenia nie rodzi po stronie organu rentowego zobowiązania z tytułu powstałego świadczenia, gdyż zależy to od złożenia przez zainteresowanego stosownego wniosku.Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychwyraźnie odróżnia powstanie prawa do świadczenia (tj. spełnienie warunków –art. 100 ust. 1) od momentu wypłaty świadczenia (tj. co do zasady nie wcześniej niż od miesiąca zgłoszenia wniosku lub wydania decyzji z urzędu –art. 129 ust. 1).
W toku postępowania przed Sądem I instancji wnioskodawca przedstawił jedynie dowody potwierdzające, że warunek posiadania okresu co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy spełnił już w dniu 8 maja 2008 r. Nie można więc przyjąć, wbrew odmiennemu zapatrywaniu wyrażonemu w apelacji, żeZ. W.spełnił wszystkie warunki prawa do rekompensaty dopiero w dniu złożenia dowodów potwierdzających, że posiada wymagany co najmniej 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach. Prawidłowo więc Sąd Okręgowy przyjął, że prawo do rekompensaty winno być ustaloneZ. W.od dnia(...), tj. od pierwszego dnia miesiąca, w którym został złożony wniosek.
Wobec spełnienia w tej ostatniej dacie warunku posiadania wymaganego co najmniej 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach, przedstawiony w apelacji zarzut obrazy przepisówart. 184 ust. 1 pkt 1 i art. 32 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz.U. 2021 r., poz. 291) oraz § 2 ust. 1 i § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz.U. 1983 r., Nr 8, poz. 43 ze zm.) w związku zart. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(t.j. Dz.U. 2018 r., poz. 1924), również nie mógł być uznany za trafny.
Zaskarżony wyrok odpowiada więc prawu, a apelacja pozwanego organu rentowego jako bezzasadna podlegała oddaleniu, czemu Sąd Apelacyjny, na podstawieart. 385 k.p.c., dał wyraz w sentencji wyroku.