Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 2590/19
Data wyroku: 2021-03-31 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Nierozpoznanie istoty sprawy
Podstawa prawna: art. 386 § 4 k.p.c.

III Ca 2590/19

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 11 września 2019 r., wydanym w sprawie z powództwaA. K.przeciwko TUZTowarzystwu (...)wW.o zapłatę, Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 1.817,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
Sąd I instancji ustalił, że w dniu 25 czerwca 2015 r. została zawarta umowa leasingu finansowego numer(...)pomiędzy(...)weW.(Finansującym) oraz(...) Bank Spółką Akcyjnąz siedzibą wW.(Bankiem) a powodem (Korzystającym), na podstawie której Finansujący (leasingodawca) zobowiązał się nabyć i przekazać powodowi na czas trwania umowy leasingu przedmiot leasingu w postaci samochodu osobowego markiB. (...). Umowa leasingu została zawarta na 36 miesięcy, datę zakończenia umowy określono na dzień 1 lipca 2018 r. W dniu 27 stycznia 2017 r. miał miejsce wypadek komunikacyjny, w wyniku którego pojazd objęty umową uległ uszkodzeniu, a sprawca wypadku miał wtedy zawartą umowę obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych z pozwanym. Powód zgłosił szkodę pozwanemu, oświadczając w dniu 8 lutego 2017 r., że prowadzi działalność gospodarczą, że przedmiotowy pojazd nie jest wykorzystywany w tej działalności, że nie jest płatnikiem podatku VAT i że w związku z rozliczeniem kosztów naprawy pojazdu nie ma możliwości dokonania odliczenia od tego podatku.A. K.oddał samochód do naprawy, a jej koszt wyniósł 27.134,27 zł, w tym 5.073,89 zł tytułem podatku VAT. W dniu 5 czerwca 2017 r. leasingodawca wskazał powoda jako odbiorcę odszkodowania dotyczącego przedmiotowej szkody w pojeździe, zaznaczając, że dyspozycja ta nie dotyczy ona wypłaty odszkodowania z tytułu szkody całkowitej, kasacji lub kradzieży. Decyzją z dnia 4 października 2017 r. pozwany przyznałA. K.kwotę 22.060,38 zł tytułem odszkodowania. Sądmeritioddalił wnioski dowodowe strony powodowej o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań świadkaJ. S.oraz wyjaśnień samego powoda na okoliczność niewykorzystywania przedmiotowego pojazdu do celów prywatnych, niemożności odliczenia uiszczonego podatku VAT za rzecz lub usługę konieczną do naprawienia szkody, gdyż okoliczności te w ocenie Sądu nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, zważywszy, że dochodzone roszczenie nie zasługiwało na uwzględnienie co do zasady.
Na gruncie ustalonego w ten sposób stanu faktycznego sprawy Sąd Rejonowy stwierdził, żeA. K.jest leasingobiorcą uszkodzonego pojazdu, który jednak stanowi własność leasingodawcy, a zatem szkoda nie została zatem wyrządzona w mieniu powoda, lecz w mieniu innego podmiotu, który nie jest występuje w rozpoznawanej sprawie w charakterze strony. Podniesiono jednak dalej, żeA. K.posiadał mimo to w tej sprawie legitymację czynną, ponieważ został przez leasingodawcę wskazany jako odbiorca odszkodowania z tytułu uszkodzenia pojazdu, co uprawnia go do wytoczenia powództwa o odszkodowanie za szkodę wyrządzoną w mieniu innego podmiotu – leasingodawcy. Dla określenia zakresu odpowiedzialności pozwanego nie była w żadnym zakresie miarodajna okoliczność, czy powód jest czy nie jest co do zasady uprawniony do odliczenia podatku VAT, ale to, czy uprawnienie takie przysługuje właścicielowi pojazdu, a skoro leasingodawca takiego uprawnienia nie posiada, żądanie powoda dotyczące zasądzenia na jego rzecz w ramach odszkodowania kwoty uiszczonej tytułem podatku VAT musiało podlegać oddaleniu. Nie zmienia tej oceny rozważenie treści powoływanego przez powodaart. 86a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług(t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 106), gdzie przewidziano uprawnienie podatnika do odliczenia 50 % podatku należnego z tytułu wydatków związanych z używaniem pojazdu na podstawie umowy leasingu, w szczególności kosztów użytkowania pojazdów, w tym kosztów paliwa, czynności obsługowych i podobnych; w ocenie Sądu norma ta nie może natomiast stanowić cywilnoprawnej podstawy dochodzenia roszczeń związanych ze szkodą powstałą w majątku leasingodawcy. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawieart. 98 k.p.c.
Apelację od tego wyroku złożył powód, zaskarżając go w całości, wnosząc o jego zmianę poprzez uwzględnienie powództwa wraz z zasądzeniem kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, przed Sądami obu instancji i zarzucając naruszenie:

⚫

art. 233 § 1 k.p.c.w związku zart. 245 k.p.c.i w związku zart. 227 k.p.c.poprzez dokonanie pobieżnej oceny dowodu z załączonych do pozwu dokumentów w postaci umowy leasingu z dnia 25 czerwca 2015 r.,faktury VAT Nr (...), oświadczenia powoda z dnia 8 lutego 2017 r. o braku możliwości odliczenia od podatku VAT, które świadczą, że zasadne było przyznanie odszkodowania w kwocie brutto za szkodę powstałą w wyniku kolizji, gdyż leasingobiorca nie jest płatnikiem podatku VAT;

art. 361 § 1 k.c.iart. 363 § 1 k.c.poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że przyznane odszkodowanie nie musi pokrywać w całości poniesionych przez poszkodowanego, udokumentowanych i uzasadnionych, kosztów wynikających z konieczności naprawy pojazdu wskutek zaistniałej szkody, zgodnie z zasadą pełnego odszkodowania, a zasądzona kwota kosztów naprawy netto stanowi odpowiednie odszkodowanie, chociaż poszkodowanym w tej sytuacji pozostaje leasingobiorca zobowiązany do pokrycia kosztów wynikających z faktury VAT za naprawę wraz z naliczonym podatkiem VAT, co nie stanowi realizacji zasady pełnej kompensacji szkody;

art. 361 § 1 k.c.w związku zart. 5 ust. 1 pkt. 1, art. 7 ust. 1 i 2 oraz art. 86 ust. 1 i art. 86a ust. 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług(t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 106) poprzez ich niezastosowanie do oceny zasadności roszczenia powoda, a w konsekwencji uznanie, że odszkodowanie z tytułu kosztów naprawy pojazdu winno być przyznane w kwocie netto z powołaniem się na możliwość dokonania odliczeń w zakresie podatku VAT przez leasingodawcę, podczas gdy podatek VAT powstały w transakcji leasingu jest w całości delegowany na leasingobiorcę i to jego sytuacja podatkowa wraz z ewentualną możliwością odliczenia podatku VAT winna być miarodajna dla oceny zasądzenia odszkodowania w kwocie netto lub brutto.

W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od skarżącego na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja powoda skutkowała wydaniem orzeczenia kasatoryjnego.
Odnotować trzeba bowiem, żeA. K.dochodził roszczenia odszkodowawczego przeciwko ubezpieczycielowi, powołując się na to, że zdarzenie szkodzące, za które odpowiedzialność ponosi pozwany, spowodowało szkodę w jego własnym majątku polegającą na wydatkowaniu kosztów naprawy leasingowanego pojazdu, natomiast Sąd I instancji nie poddał kwestii zasadności tego roszczenia jakiejkolwiek głębszej analizie, przesądzając arbitralnie i bez rozważenia tego zagadnienia w jakiejkolwiek mierze, że szkoda została wyrządzona wyłącznie w majątku leasingodawcy. Całość w zasadzie rozważań zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poświęcona jest kwestii rozpoznania roszczenia w ogóle nieobjętego podstawą faktyczną powództwa, a mianowicie zagadnieniu istnienia i wysokości roszczenia przysługującemu leasingodawcy o naprawienie szkody wyrządzonej w jego majątku poprzez zapłatę kosztów przywrócenia uszkodzonej rzeczy do stanu poprzedniego, do którego dochodzenia skądinąd, w ocenie Sądu, uprawniony jest powód w związku z upoważnieniem otrzymanym od poszkodowanego. Są to bezsprzecznie dwa odmienne roszczenia, oparte na różnych podstawach faktycznych, gdyż powód poddał pod ocenę Sądu to, czy sam poniósł szkodę wskutek bezspornego zdarzenia szkodzącego i jaki jest jej ewentualny rozmiar, w szczególności czy do jej zakresu należy zaliczyć także wydatek poniesiony przez niego na pokrycie zawartego w uiszczonej cenie dokonanej naprawy podatku od towarów i usług. Sąd nie zajął się kwestią poddaną pod jego osąd, oddalając zawarte w pozwie wnioski dowodowe zgłoszone w celu wykazania faktów składających się na podstawę faktyczną tego powództwa, a zamiast tego ustalił okoliczności nieobjęte tą podstawą, choć możliwe do wywiedzenia ze zgromadzonego materiału dowodowego, badając istnienie i rozmiar szkody w majątku osoby trzeciej, o coA. K.bynajmniej nie wnosił. W efekcie Sąd zdecydował się na oparcie swojego rozstrzygnięcia o inną podstawę faktyczną niż podana w pozwie, co jest równoznaczne z dokonaniem samowolnej zmiany powództwa, do czego Sąd bezsprzecznie nie jest uprawniony. Nie sposób też uznać, że Sąd Rejonowy przeprowadził jakiekolwiek merytoryczne rozważania w przedmiocie zasadności roszczenia faktycznie objętego pozwem, gdyż w ocenie Sądu odwoławczego nie można uznać za takowe lakonicznego i nieopatrzonego żadną argumentacją stwierdzenia, iż powód nie poniósł żadnej szkody w swoim majątku z tej tylko przyczyny, że uszkodzony samochód jest własnością innej osoby. Jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, konstatacja taka skutkowała uznaniem, że w zakresie dochodzonego roszczeniaA. K.nie posiada legitymacji czynnej i rozpoznaniem zasadności innego roszczenia, w którego wypadku legitymacja powoda wynikała z faktu upoważnienia go przez leasingodawcę do dochodzenia wierzytelności przysługującej temu ostatniemu podmiotowi.
Pojęcie nierozpoznania istoty sprawy interpretowane jest jako wadliwość rozstrzygnięcia polegająca na wydaniu przez Sąd I instancji orzeczenia, które nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, bądź na zaniechaniu zbadania materialnej podstawy żądania. W rozpoznawanej sprawie Sąd orzekł o tym, czy do zakresu szkody poniesionej przez leasingodawcę zalicza się podatek VAT uiszczony przez leasingobiorcę w ramach ceny naprawy uszkodzonego pojazdu, a w dalszej kolejności – czy leasingodawcy przysługiwało roszczenie odszkodowawcze o zwrot tej kwoty i czy w związku z tym powód upoważniony był do jego dochodzenia. Jak wyżej wyjaśniono, przedmiot sprawy poddany w pozwie pod osąd Sądumeritibył jednak zupełnie inny, a Sąd odmówiłde factojego rozpoznania oraz ustalenia okoliczności składających się na podstawę faktyczną dochodzonego powództwa, jak również przeprowadzenia dowodów wnioskowanych przez powoda w celu ustalenia tych faktów i – w dalszej kolejności – zbadania materialnoprawnej podstawy roszczenia na nich opartego. Należy też zwrócić uwagę, iż arbitralna konstatacja Sądu Rejonowego, że fakt, iż uszkodzona rzecz nie jest własnością powoda, wyklucza sam w sobie ewentualność poniesienia przez niego szkody pozostającej w związku przyczynowym z faktem uszkodzenia i legitymację do dochodzenia jej wyrównania poprzez zapłatę odszkodowania, nie ma rzeczowego oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Oczywiste jest, że czyn niedozwolony w postaci uszkodzenia rzeczy – niezależnie od poniesienia uszczerbku majątkowego przez właściciela – może być z powodzeniem także przyczyną szkody w majątku innej osoby, a obowiązujące przepisy prawa nie stawiają w tym zakresie żadnych przeszkód, wymagając jedynie, by doznana szkoda była normalnym następstwem działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła (art. 361 § 1 k.c.); słusznie zatem skarżący podniósł w swej apelacji zarzut naruszenia tego przepisu. Dość przywołać w tym kontekście tytułem przykładu choćby szkodę, jaką poniesie posiadacz zależny uprawniony do używania pojazdu na podstawie umowy zawartej z właścicielem, jeśli w związku z uszkodzeniem tego samochodu nie będzie mógł z niego korzystać i zmuszony będzie do pokrycia kosztów wynajmu pojazdu zastępczego, co niewątpliwie spowoduje w jego majątku uszczerbek pozostający w adekwatnym związku przyczynowym z deliktem popełnionym przez sprawcę uszkodzenia auta. Podobnie, nie jest wykluczone potraktowanie jako poszkodowanego osoby, która poniosła następczo koszty naprawy uszkodzonego samochodu, będąc do tego zobowiązana w ramach stosunku prawnego łączącego go z właścicielem rzeczy, gdyż wówczas szkoda powstanie w majątku tej właśnie osoby, a nie właściciela rzeczy (tak w uchwale SN z dnia 11 września 2020 r., III CZP 90/19, OSNC Nr 2 z 2021 r., poz. 10). Trafnie w swej apelacji zwrócił uwagę skarżący, że konsekwencją rozstrzygnięcia przez Sąd wyłącznie o rozmiarze szkody poniesionej przez leasingodawcę było zaniechanie rozważenia, czy opisywana pozwem szkoda poniesiona przez leasingobiorcę obejmuje swoim zakresem wydatki dokonane w związku z zapłatą przez niego zawartego w cenie naprawy samochodu podatku od towarów i usług. Chybiony jest natomiast apelacyjny zarzut dotyczący kwestii oceny dowodów w zakresie ustalenia, czyA. K.jest podatnikiem podatku VAT, zważywszy że Sąd I instancji nie tyle dokonał błędnej oceny przeprowadzonych dowodów z naruszeniemart. 233 § 1 k.p.c., ile w ogóle zaniechał ustalania tej okoliczności, uznając ją z góry za nieistotną dla rozstrzygnięcia sprawy.
Wobec nierozpoznania istoty sprawy przez Sądmeritizaskarżony wyrok musi podlegać uchyleniu na podstawieart. 386 § 4 k.p.c., a sama sprawa przekazana zostaje do ponownego rozpoznania przez Sąd Rejonowy dla Łodzi – Widzewa w Łodzi. Sąd ten zobowiązany jest przede wszystkim do rozpoznania roszczenia objętego żądaniem pozwu, w tym określoną tam podstawą faktyczną żądania. Łączyć się to będzie musiało z koniecznością przeprowadzenia głębszej niż dotychczas analizy tego, czy powstały w majątku powoda uszczerbek, związany z poczynieniem wydatków na naprawę uszkodzonego pojazdu, pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym z deliktem popełnionym przez ubezpieczonego sprawcę, a jeśli wynik tego badania okaże się pozytywny, to niezbędne będzie także określenie, czy do zakresu tej szkody należy zaliczyć podatek od towarów i usług zawarty w uiszczonej cenie. Jeśli Sąd dojdzie do wniosku, że dla przesądzenia tej kwestii niezbędne będzie ustalenie, czyA. K.może obniżyć należny od niego podatek od towarów i usług o kwotę podatku zapłaconego, to winien przeprowadzić dowody zaoferowane przez powoda dla wykazania niemożności takiego obniżenia. Rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej pozostawiono Sądowi I instancji, jak wymaga tegoart. 108 § 2 k.p.c.