Sąd Rejonowy w Toruniu
III Wydział Rodzinny i Nieletnich
Sygnatura akt: III RC 198/20
Data wyroku: 2022-03-23 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Marek Szcześniak
Słowa kluczowe: Obowiązek alimentacyjny
Podstawa prawna: art. 133§2 kro
Teza: Oddalenie powództwa matki przeciwko dorosłej córce o alimenty, gdyż matka nie znajduje się w niedostatku.

Sygn. akt III RC 198/20 - Oz 56/20

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 23 marca 2022 r.
Sąd Rejonowy w Toruniu III Wydział Rodzinny i Nieletnich w składzie:
Przewodniczący sędzia Marek Szcześniak
Protokolant stażysta Iga Wierzchowska
Po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2022 r. w Toruniu.
przy udziale -
sprawy z powództwaW. Z.
przeciwkoE. M.
o alimenty

I
powództwo oddala;

II
nie obciążaW. Z.obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzeczE. M.;

III
zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Toruniu na rzecz adwokataE. W.kwotę 3.600 zł (trzy tysiące sześćset złotych) plus stawka podatku VAT, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonejW. Z.z urzędu;

IV
kosztami sądowymi obciąża Skarb Państwa – Sąd Rejonowy w Toruniu.

Sygn. akt III RC 198/20 - Oz 56/20

UZASADNIENIE
W. Z.w dniu 20.03.2020r. wniosła pozew przeciwko swojej córceE. M.domagając się – po sprecyzowaniu stanowiska na rozprawie w dniu 18.03.2022r. (k.327) – zasądzenia alimentów w kwocie 1.000 zł miesięcznie, poczynając od dnia doręczenia odpisu pozwu, płatnych z góry do dnia 10-tego każdego miesiąca, z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności.
W uzasadnieniu wskazano m.in., że powódka jest matką pozwanejE. M.urodzonej w dniu (...)Powódka liczy obecnie(...)lat i utrzymuje się z emerytury. MążW. Z., tj.J. Z. (1), ma stwierdzoną tzw.(...)grupę inwalidzką i z tego tytułu pobiera rentę.W. Z.przekazała córceE. M.w darowiźnie lokal mieszkalny, na którym to pozwana ustanowiła dla powódki dożywotnią służebność mieszkania polegającą na prawie korzystania z całego lokalu. Mieszkanie wymagało remontu, na który powódka zaciągnęła kredyty. Powódka na bieżąco reguluje należności z tego tytułu i aktualnie spłaca po 990 zł miesięcznie, a do spłaty pozostała kwota 20.000 zł. Z uwagi na stan zdrowiaW. Z., która choruje na liczne schorzenia przewlekłe tj.:(...),(...),(...),(...),(...),(...), chorobę(...)i(...), zaburzenia(...)i(...), to ponosi ona wydatki na zakup leków. Opłaty za leki za wynoszą przeciętnie ok. 285 zł miesięcznie. Pozwana była wychowywana wyłącznie przez powódkę, ojciec pozwanej zmarł gdy pozwana miała(...)lata. Matka dbała o córkę, zapewniając jej odpowiednie warunki bytowe, wychowawcze i edukacyjne.E. M.nie utrzymuje od(...)lat kontaktu zarówno z matką, jak i bratemM. M.. Pozwana aktualnie pracuje w(...), posiada stałego partnera i jedno dziecko, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. (k.3-12,24-31)
PozwanaJ. Z. (2)wniosła o oddalenie powództwa wskazując m.in., że powódka wraz ze swoim mężemJ. Z. (1)nie znajduje się w niedostatku, a także m.in. ze względu na fakt, że możliwości zarobkowe i majątkowe pozwanej, stan zdrowia jej córki, ponoszone przez nią koszt utrzymania w(...), koszty zakupu żywości, lekarstw i paliwa, nie pozwalają na zasądzenie od niej alimentów. Pokreślono, że uzyskiwana przez powódkę i jej męża kwota dochodów w wysokości blisko(...)zł netto miesięcznie, jest kwotą wysoką i powinna wystarczać małżonkom na zaspokajanie ich usprawiedliwionych potrzeb. Ponadto z uwagi na konflikt pomiędzy powódką a pozwaną, wywołany niewłaściwym postępowaniem powódki wobec córki, to zasądzenie alimentów dla powódki byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. (k.38-129)

S ą d u s t a l i ł c o n a s t ę p u j e
W. Z.od(...)roku pozostaje w związku małżeńskim zJ. Z. (1). Mieszka wspólnie z mężem wT.przyul. (...). Mieszkanie to w 2008r. przekazała w darowiźnie swojej córceE. M.i wówczas ustanowiono na rzeczW. Z.dożywotnią służebność mieszkania polegającą na prawie do korzystania z całego lokalu mieszkalnego którego koszty eksploatacyjne ma ponosić uprawniona. Od maja 2019r. nie jest płacony czynsz w mieszkaniu, w którym powódka mieszka.
W 2015r. doszło do kłótni pomiędzyW. Z.i jej córkąE. M.i od tego czasu pozostają one w konflikcie.
W dniu 31 stycznia 2018r.W. Z.wiosła pozew przeciwkoE. M.o zwrot przedmiotu darowizny poprzez nakazanie pozwanej, aby przeniosła na powódkę własność nieruchomości położonej wT.przyul. (...)będącej przedmiotem darowizny dokonanej w dniu(...)r. Wyrokiem z dnia 14 czerwca 2019r. Sąd Okręgowy w(...)w sprawie(...)oddalił powództwoW. Z..

W. Z.pobiera emeryturę, której wysokość wynosi około(...)zł netto miesięcznie. Mąż powódki również jest na emeryturze, a wysokość jego emerytury wynosi około(...)zł netto miesięcznie.W. Z.i jej mąż nie mają innych dochodów.
Małżonkowie prowadzą wspólny budżet domowy.W. Z.nie jest właścicielem nieruchomości, nie ma samochodu ani oszczędności. Opłaty za mieszkanie, w którym mieszka wraz z mężem, obejmują m.in. czynsz ok. 540 zł miesięcznie który od maja 2019r. nie jest uiszczany przez powódkę ani jej męża. W związku z mieszkaniem powódka opłaca prąd w kwocie ok. 110 zł miesięcznie i opłatę za telewizję w kwocie 60 zł miesięcznie.W. Z.opłaca również ubezpieczenie w(...)w kwocie 100 zł na kwartał.
Powódka wraz z mężem ponoszą również koszt opłaty za dwa telefony komórkowe w kwocie łącznie 100 zł miesięcznie. Miesięczny koszt zakupu lekarstw dla niej wynosi ok. 600 zł. Zakup dla niej i męża: środków czystości wynosi łącznie ok. 80 zł miesięcznie, ubioru i bielizny łącznie ok. 80 zł, a wyżywienia łącznie ok. 1.800 zł.
W. Z.w 2016r. zawarła umowę pożyczki (kredytu konsumenckiego) na kwotę ok. 50.000 zł na czas 10 lat, a w 2017r. zawarła kolejną umowę pożyczki (kredytu konsumenckiego) na kwotę 14.350 zł na czas 9 lat.
Powódka wraz z mężem spłacają w/w dwie raty kredytu, których łączna wysokość w 2019r. wynosiła ok. 988zł miesięcznie, od 2020r. wynosiła ok. 918 zł miesięcznie, a w 2022r. wynosi łącznie ok. 886 zł miesięcznie. Do spłaty z w/w 2 pożyczek (kredytów konsumenckich) pozostaje obecnie łącznie kwota ok. 35.000 zł.
Od 2008r.W. Z., zaczęła zaciągać pożyczki i kredyty na utrzymanie rodziny (za zgodąJ. Z. (1)) a które były spłacane z kolejnych zaciąganych pożyczek oraz kredytów. Ponadto pieniądze z tych pożyczek były przeznaczane na remonty w mieszkaniu zajmowanym przez małżonków.
W związku z rozliczeniami finansowymi, w tym co do w/w remontów mieszkania,W. Z.uważa że córkaE. M.jest jej winna ok. 31.000 zł.
W. Z.oprócz córkiE.ma synaM. M..M. M.ma na utrzymaniu dwoje dzieci. Nie pomaga finansowo matce.M. M.jest osobą upoważnioną z polisy(...), w której ubezpieczona jest powódka.
Czasami małżonkom brakuje pieniędzy na zakup np. leku dla żony za 100-150 zł i wtedyJ. Z. (1)pożycza pieniądze albo małżonkowie czekają do wypłaty swoich emerytur. W dniu 18.02.2022r.J. Z. (1)miał do oddania jednemu znajomemu 1.000 zł i oddawał ten dług po 100 zł co miesiąc-półtora miesiąca. U drugiego znajomego miał do oddania około 200-300 zł.J. Z. (1)u tych dwóch znajomych pożycza pieniądze, a następnie oddaje im te pożyczki.

J. Z. (1)na rozprawie w dniu 18.02.2022r. zeznał, że w 2014r. pojechał do(...)doE. M.oraz jej partnera życiowegoR. K.i wówczas kupił w strefie wolnocłowej papierosy, a z których sprzedażyE.iR.nie oddali jemu całości pieniędzy i nadal są jemu winni ok. 590(...). Ponadto stwierdził, że gdyby partnerE.oddał te pieniądze to nie byłoby tej sprawy sądowej, ani w ogóle żadnej innej sprawy sądowej.
(okoliczności bezsporne k. 176-200, 207-210, 213, 219, 277-278)
(dowód: dokumentacja medyczna k. 276, 279-280
zeznaniaJ. Z. (1)k. 294-297
zeznaniaW. Z.k. 298-301,
akta sprawy(...)SR w(...)k. 2-29, 33-38, 51, 52, 54, 59, 61, 63-97, 99-141, 144-147, 151-155, 157
akta sprawy(...)SO w(...)k. 3-99,107,113,114,118,119, 136-145, 155, 160-186, 189-219, 221, 228, 237-238, 243-249, 257-259, 264-270, 275-283, 286)
W sprawie(...)Sądu Rejonowego w(...)w oświadczeniu majątkowym z 8.10.2019r.W. Z.podała m.in., że łączne wydatki jej i męża, w tym na opłaty mieszkaniowe razem z czynszem, jak również na wyżywienie, odzież, leki i środki czystości, wynoszą ok. 3.330 zł miesięcznie. Natomiast ich łączne dochody z tytułu emerytur wynoszą ok.(...)zł netto miesięcznie.
(dowód: akta(...)SR w(...)k.3-5)

J. Z. (1)na rozprawie w dniu 13.06.2018r. w sprawie(...)Sądu Rejonowego w(...)podał m.in., że zadłużenie jego i żony zaczęło się w 2008r. w związku z egzekucją komorniczą alimentów odJ. Z. (1)należnych jego córceJ. Z. (2). Później małżonkowie dobierali inne pożyczki, w tym wbanku (...). Aby odzyskać część gotówki to małżonkowie dobierali nowe pożyczki a przy przeniesieniu się do innego banku to poprzedni bank wypłacał kwotę ubezpieczenia kredytu lub pożyczki. Później po ok. pół roku małżonkowie wracali do tego samego banku na pewien czas.
(dowód: akta(...)SR w(...)k.95)
E. M.urodziła się w dniu (...)w czasie trwania związku małżeńskiegoR. M.orazW. Z..R. M.zmarł w(...)

E. M.jest(...), ma małoletnią córkęJ. K.ur. (...)Przebywa za granicą w(...). Pozwana prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z partneremR. K.i córką. Mieszka ze swoim partnerem oraz córką w domu stanowiącym ich własność.E. M.wraz z mężem są właścicielami nieruchomości, ma 1/2 udziału w nieruchomości. Dom ma około 60 m(
    2).
Ponadto pozwana jest właścicielką mieszkania wT.przyul. (...), które dostała w darowiźnie o swojej matki.
Nie jest właścicielką ani współwłaścicielką innych nieruchomości, nie ma oszczędności.

E. M.wraz z partnerem są współwłaścicielami dwóch samochodów:(...)oraz(...). Opłaty związane z ubezpieczeniem pojazdów wynoszą ok. 77(...)miesięcznie. Pozwana na zakup paliwa przeznacza ok. 30(...)tygodniowo, zaś jej partner wydaje ok. 40(...)tygodniowo. Z uwagi na różne godziny zmianE. M.jeździ osobno do pracy.
Pozwana z wykształcenia jest technikiem ekonomistą. Obecnie zarabia ok.(...)(...)tygodniowo netto.
Od około 2-3 lat pozwana leczy się na(...), przyjmuje leki(...).
E. M.wraz z partnerem spłacają raty kredytu za dom w kwocie ok. 356(...)miesięcznie. Poza kredytem na dom pozwana wraz z partnerem nie mają obecnie innych kredytów ani pożyczek.
Na miesięczne koszty utrzymania pozwanej składają się: opłata za prąd i gaz łącznie 90(...)miesięcznie, opłata za wodę 170(...)za 3 miesiące, opłata za TV i Internet 35(...), ubezpieczenie za dom 17(...)miesięcznie. Pozwana płaci również podatek dla miasta w kwocie 158(...)miesięcznie, obejmuje on m.in. wywóz śmieci. Ubezpieczenie na życie dla pozwanej oraz jej partnera kosztuje 15(...)miesięcznie.
Pozwana wydaje ok. 150-160(...)tygodniowo na żywność, na zakup odzieży i obuwia dla małoletniej córki ok. 50-60(...)co 2-3 miesiące, na wydatki związane ze szkołą córki 20(...)raz na kilka miesięcy, na zakup środków czystości ok. 40(...)miesięcznie, na leki 10(...)miesięcznie, za telefony 50(...)miesięcznie.
Opłaty za mieszkanie wT.przyul. (...)nie są płacone przezW. Z.i zadłużenie wobecSpółdzielni Mieszkaniowej (...)na dzień 31.01.2022r. wynosiło ok.(...)PrzeciwkoE. M., jako właścicielce w/w mieszkania, wydawane są orzeczenia nakazujące zapłatę części w/w zadłużenia za poszczególne miesiące.
CórkaE. M.jest chora(...). Cierpi na(...)jest to choroba nieuleczalna. Obecnie małoletnia córka pozwanej rozwija się prawidłowo, jednak pozostaje pod opieką lekarzy. Na chwile obecną córka pozwanej nie przyjmuje żadnych leków na stałe. Obecnie pozwana korzysta z publicznej służby zdrowia w(...)
(okoliczności bezsporne k. 25-31, 38-129, 201-202, 214-214, 216-217, 318-326)
(dowód: zaświadczenie k. 203-206
zeznania świadkaR. K.k. 247-250
nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym k. 286, 291
wyrok z dnia 28.01.2021r. w sprawie(...)SR w(...)k. 288
wyrok z dnia 05.02.2021r. w sprawie(...)SR w(...)k. 292
zeznaniaE. M.k. 313-316)

S ą d z w a ż y ł c o n a s t ę p u j e
Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie zeznań świadków i stron procesu, które uznano za wiarygodne, gdyż były spójne, logiczne, nie zawierały sprzeczności i znalazły potwierdzenie, w odpowiedni zakresie, w stosownych dokumentach urzędowych i prywatnych zebranych w sprawie. Domniemanie autentyczności dokumentów wynikające zart. 245 kodeksu postępowania cywilnego– a w odniesieniu do dokumentów urzędowych również domniemanie zgodności z prawdą tego co zostało w nich zaświadczone wynikające zart. 244 kpc– nie zostały podważone. Na mocy zart. 230 kpcuznano za bezsporne okoliczności faktyczne zawarte w pozwie i innych pismach procesowych, którym strona przeciwna nie zaprzeczyła, gdyż nie budziły wątpliwości co do zgodności z prawdziwym stanem rzeczy i znalazły potwierdzenie w pozostałym materiale procesowym zgromadzonym w sprawie.
Przepisart. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczegostanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.
W myślart. 135 § 1 krozakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.
Kolejność zobowiązanych do alimentacji określa natomiast przepisart. 129 § 1 kro, w myśl którego obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.
W treściart. 130 krouregulowano, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwodzie wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka.
Na mocyart. 27 krooboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli.
W doktrynieprawa rodzinnegowyjaśniono, że „zgodnie przyjmuje się, że skoro obowiązek alimentacji rozwiedzionego małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych uprawnionego, to tym bardziej w czasie trwania związku obowiązek krewnych ustępuje wzajemnemu obowiązkowi małżonków, o którym mowa wart. 27 kro.”
(K. Osajda (red.) „Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz”, Warszawa 2017, wydanie w wersji elektronicznej zawarte w Systemie Informacji Prawnej Legalis, komentarz do art. 130, teza 5)
Oznacza to, że zawarcie przez powódkę związku małżeńskiego zmienia kolejność obowiązku alimentacyjnego, zgodnie bowiem z treściąart. 27 kroto małżonek jest pierwszym zobowiązanym do dostarczenia środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa.
Stosownie do treściart. 133 § 2 krouprawniony do świadczeń alimentacyjnych jest ten, kto znajduje się w niedostatku.
W świetle orzecznictwa, pojęcie „niedostatku” zart. 133 § 2 kro, obejmuje zarówno wypadki, gdy uprawniony do alimentacji nie ma żadnych środków utrzymania, jak również taką sytuację materialną, w której osoba uprawniona nie może samodzielnie zaspokoić swych usprawiedliwionych potrzeb (por. wyrok SN z 20.02.1974r., III CRN 388/73, OSNC z 1975r., Nr 2, poz. 29).
Analiza materiału procesowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wskazuje, żeW. Z.nie znajduje się w niedostatku.
Powódka uzyskuje emeryturę w kwocie ok.(...)zł netto miesięcznie i z tej kwoty jest w stanie finansować swoje usprawiedliwione wydatki, w tym dotyczące: wyżywienia, zakupu odzieży, środków czystości, opłat mieszkaniowych za mieszkanie w którym przebywa, zakupu leków i wydatków dotyczących stanu zdrowia itp.
W. Z.prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoim mężem i łączne ich dochody wynoszą ok.(...)zł netto miesięcznie. Kwota ta jest wystarczająca aby finansować wszystkie usprawiedliwione wydatki powódki oraz jej męża. Łączne miesięczne wydatki małżonków oscylują w granicach w/w kwoty ich dochodów.
Natomiast korzystanie z kredytów i pożyczek, a które są stopniowo spłacane, nie oznacza pozostawania w niedostatku. Mąż powódki wyjaśnił, że w razie potrzeby uzyskuje on od 2 znajomych pożyczki w wysokości kilkuset złotych, a które następnie są spłacane przez małżonków z ich emerytur.
Taka sytuacja występuje już od wielu lat i w 2019r. w oświadczeniu majątkowym złożonym w sprawie(...)SR w(...)powódka podała, że łączne dochody jej oraz męża z tytułu emerytur wynoszą ok.(...)zł netto miesięcznie i są wyższe niż ich wspólne wydatki, w tym razem z czynszem za mieszkanie i ratami kredytów, a wynoszącymi wówczas łącznie ok.(...)zł miesięcznie.
Ponadto z zeznań męża powódki wynika, że gdyby pozwana i jej partner życiowy oddaliJ. Z. (1)ok. 590(...)reszty należności za papierosy kupione w 2014r., to niniejsza sprawa o alimenty nie byłaby wniesiona do sądu.
Należy dodać, żeW. Z.jest obecnie w związku małżeńskim i zgodnie zart. 27 kroto jej obecny mążJ. Z. (1)jest pierwszą osobą zobowiązaną do płacenia alimentów dlaW. Z..
Dopiero w dalszej kolejności, na podstawieart. 129 § 1 kro, obowiązek alimentacyjny wobecW. Z.spoczywa na jej dorosłych dzieciach, tj. pozwanejE. M.oraz jej synuM. M..
Należy natomiast zaznaczyć, iż żądanie zasądzenia alimentów zostało w niniejszej sprawie oddalone z tego względu, żeW. Z.nie znajduje się w niedostatku.
Mając powyższe na uwadze, na mocyart. 133 § 2 kro, orzeczono jak w punkcie I sentencji, oddalając powództwo jako niezasadne.
O kosztach procesu rozstrzygnięto na podstawieart. 102 kpc, orzekając jak punkcie II sentencji.
W postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 7.01.2021 r. (I CSK 598/20, opublikowanym na stronie internetowej Sadu Najwyższego www.sn.pl, oraz zawartym w Legalis pod numerem 2519790) wskazano, że po uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23.04.2020 r. (SK 66/19, Dz.U. z 2020 r. poz. 769): „Analiza statusu adwokatów i radców prawnych oraz ich roli w postępowaniu, w którym występują jako podmioty powołane i zobowiązane do zastępstwa prawnego, prowadzi do uznania, że różnicowanie ich wynagrodzenia, tj. obniżenie pełnomocnikom z urzędu wynagrodzenia, które otrzymaliby, gdyby występowali w sprawie jako pełnomocnicy z wyboru, nie ma konstytucyjnego uzasadnienia.”
Z tego względu wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu ustanowionego dla powódki, będącego adwokatem, zostało przyznane na mocy § 4 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.) w związku z § 2, § 3 i § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3.10.2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (jt. Dz.U. z 2019 r., poz. 18), o czym orzeczono w punkcie III sentencji.
O kosztach sądowych rozstrzygnięto na podstawieart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28.07.2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(jt. Dz.U. z 2018r., poz. 300 ze zm.) w związku zart. 98 § 1 kpc, obciążając nimi Skarb Państwa i orzekając jak punkcie IV sentencji.