Sąd Okręgowy w Kaliszu
V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: V U 741/22
Data wyroku: 2022-12-06 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Stanisław Pilarczyk
Słowa kluczowe: Dodatki do emerytur i rent
Podstawa prawna: art. 21 ust. 1 i 2, art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 19.12.2008 roku o emeryturach pomostowych

Sygn. akt V U 741/22

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 6 grudnia 2022 r.
Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: Sędzia Stanisław Pilarczyk
Protokolant:  sekr.sądowy Sobańska Anna
po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2022 r. w Kaliszu
odwołaniaM. G.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wN.
z dnia 18 sierpnia 2022 r. Nr(...)
w sprawieM. G.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wN.
o prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych

1
Oddala odwołanie.

2
Zasądza odM. G.na rzecz Zakładu Ubezpieczeń społecznych, Oddział wN., kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Sędzia Stanisław Pilarczyk

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 18 sierpnia 2022 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział wN.odmówiłM. G.przyznania prawa do rekompensaty z uwagi na nieudowodnienie przez nią co najmniej 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przed dniem 31 grudnia 2008 roku. Organ rentowy nie uwzględnił do okresu pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze pracy w Zakładach(...)S.A. wO.,(...)Sp. z o.o. wO.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosłaM. G., wnosząc o przyznanie jej prawa do rekompensaty przy uwzględnieniu jej pracy w szczególnych warunkach od dnia 1 stycznia 1988 roku do dnia 31 marca 1999 roku oraz od dnia 1 kwietnia 1999 roku do dnia 31 grudnia 2008 roku, gdyż w okresach tych wykonywała prace w szczególnych warunkach, a praca ta jest wymieniona w dziale XIV pkt 5 wykazu A załącznika Nr 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8 poz. 43 z późniejszymi zmianami).
Organ rentowy, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, wniósł o oddalenie odwołania oraz o zasądzenie na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd poczynił następujące ustalenia
OdwołującaM. G.urodziła się (...).
Decyzją z dnia 26 lipca 2022 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział wN., przyznał odwołującej prawo do emerytury i okresowej emerytury kapitałowej w kwocie zaliczkowej.
(okoliczności niesporne)
Zaskarżoną decyzją z dnia 18 sierpnia 2022 roku organ rentowy odmówiłM. G.przyznania prawa do rekompensaty.

M. G.od dnia 22 sierpnia 1981 roku do dnia 31 marca 1999 roku była zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy w Zakładach(...)S.A. wO.jako inwentaryzator, referent księgowy, referent ds. przetwarzania, księgowa. W świadectwie pracy od tego pracodawcy zaznaczono, iż od dnia 1 stycznia 1989 roku do dnia 31 marca 1999 roku wykonywała ona prace w szczególnych warunkach, to jest obsługę monitora ekranowego, a praca ta jest pracą w szczególnych warunkach, o której mowa w wykazie A dział XIV pkt 5 cytowanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku.
(dowód – świadectwo pracy odwołującej – akta kapitału początkowego)
Od 1989 roku odwołująca pracowała jako referent księgowy. Do jej obowiązków należała między innymi:

a
wstępna kontrola zdarzeń gospodarczych i dokumentów źródłowych pod względem formalnym;

b
obsługa komputera;

c
dopilnowanie wprowadzania not księgowych na bieżąco;

d
sporządzanie wydruków kontrolnych;

e
sporządzanie wydruków obrotów i sald po I etapie i po rozliczeniu kosztów;

f
wprowadzanie bilansu otwarcia.

(dowód – karta uprawnień i obowiązków odwołującej z dnia 22 stycznia 1990 roku – akta osobowe odwołującej)
Od 1994 rokuM. G.zajmowała stanowisko głównej księgowej. Do jej obowiązków jako księgowej należało między innymi:

a
rozliczenia dokumentów i aktualizacja baz danych;

b
przenoszenie planu kont na nowy rok obrachunkowy, sporządzanie wydruków i sald, wprowadzanie bilansu otwarcia i zamknięcia;

c
bieżące sporządzanie wydruków z systemu FKX oraz środków trwałych według bieżących potrzeb służb ekonomicznych i księgowych wg poleceń zwierzchników.

(dowód – karta uprawnień i obowiązków z dnia 31 maja 1994 roku – akta osobowe odwołującej z(...) S.A.)
Praca odwołującej od 1989 roku była pracą przy monitorach komputerowych, gdyż wprowadzała do komputera różne dane. Początkowo monitory komputerowe nie były płaskie, ale kineskopowe, podobne do telewizorów.
(dowód – zeznania odwołującej z dnia 22 listopada 2022 roku [00:01:06][00:23:17])
Od dnia 1 kwietnia 1999 roku do dnia 28 lipca 2022 rokuM. G.była zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy w(...)Sp. z o.o. wO., jako samodzielna księgowa.
Powyższy pracodawca, wystawiając odwołującej świadectwo pracy, zaznaczył, iż w okresie od dnia 1 kwietnia 1999 roku do dnia 1 grudnia 2010 roku pracowała ona w szczególnych warunkach przy obsłudze monitorów ekranowych, a jest to praca wymieniona w wykazie A dział XIV pkt 5 cytowanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku.
(dowód – świadectwo pracy i świadectwo pracy w szczególnych warunkach – k. 38-41 akt ZUS)
Do obowiązków odwołującej u tego pracodawcy należało między innymi:

a
sporządzanie listy płac, naliczanie zasiłków;

b
naliczanie i sporządzanie deklaracji ZUS;

c
sporządzanie deklaracji podatkowych;

d
sporządzanie sprawozdań finansowych;

e
administrowanie systemem(...), zmiany planu kont, przeniesienie BO.

    (dowód – zakres obowiązków służbowych odwołującej z dnia 9 października 1999 roku – akta osobowe odwołującej z(...)Sp. z o.o.)

Również u tego pracodawcyM. G.pracowała przy monitorze komputerowym, wprowadzając do komputera różne dane.
(zeznania odwołującej z dnia 22 listopada 2022 roku [00:22:01][00:26:24])
Sąd Okręgowy zważył co następuje
Odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treściąart. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 roku o emeryturach pomostowych(tj. Dz. U.2022. 1340 t.j.), rekompensata przysługuj ubezpieczonemu jeżeli, ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisówustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychwynoszący co najmniej 15 lat. Rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisówustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(art. 21 ust. 2). Przy czym rozchodzi się tu wyłącznie o emeryturę wcześniejszą, a nie w powszechnym wieku emerytalnym.
Przepisart. 23 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowychstanowi, że ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę. Rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisachart. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(art. 23 ust. 2).
Celem rekompensaty, zwiększającej kapitał początkowy, jest w konsekwencji odpowiednie podwyższenie podstawy wymiaru emerytury, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. W taki sposób istotę rekompensaty określa sam ustawodawca, definiując ją w art. 2 pkt 5 ustawy jako odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. W wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 3 marca 2022 roku(III AUa 227/21, Lex nr 3360320)podkreślono, iż „Instytucja rekompensaty związanej z pracą w warunkach szczególnych jest instytucją wyjątkową, określającą szczególne uprawnienia uprzywilejowanego kręgu podmiotów, stąd wymaga ścisłej wykładni i pewnego ustalenia przesłanek prawa.”.
W przedmiotowej sprawie spór sprowadzał się do ustalenia czy skarżąca legitymuje się 15-letnim stażem pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisówustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Pojęcie pracy w szczególnych warunkach zostało scharakteryzowane w przepisachrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.). Z treści § 1 i 2 tegoż rozporządzenia wynika, że pracą w szczególnych warunkach jest praca świadczona stale i w pełnym wymiarze na stanowiskach wskazanych w załączniku do tego aktu. Warunek wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy jest spełniony tylko wówczas, gdy pracownik, w ramach obowiązującego go pełnego wymiaru czasu pracy na określonym stanowisku, pracy, nie wykonuje czynności pracowniczych nie związanych z tym stanowiskiem pracy, ale stale, tj. ciągle, wykonuje prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2000 roku, II UKN 39/00, OSNAP 2002/11/272). Okresy pracy w warunkach szczególnych, stosownie do § 2 ust. 2 rozporządzenia, stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionych według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia lub w świadectwie pracy. Co warte podkreślenia, z powołanego § 2 rozporządzenia nie wynika, aby stwierdzenie zakładu pracy co do wykonywania przez pracownika pracy w warunkach szczególnych miało charakter wiążący i nie podlegało kontroli organów przyznających świadczenia uzależnione od wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Brak zatem takiego świadectwa lub jego zakwestionowanie przez organ rentowy, nie wyklucza dokonania ustalenia zatrudnienia w warunkach szczególnych innymi środkami dowodowymi w toku postępowania sądowego. Zatem, mimo że odwołująca dysponowała świadectwem wykonywania pracy w szczególnych warunkach, to jednak spoczywał na niej procesowy ciężar wykazania, że taką pracę, w spornym okresie od dnia 1 stycznia 1989 roku do dnia 31 grudnia 2008 roku, rzeczywiście wykonywała. W toku postępowania rozpoznawczego ustalono, że w spornym okresie odwołująca wykonywała obowiązki referenta księgowego, referenta ds. przetwarzania i księgowego, pracując przez większą część dnia roboczego przy monitorze kineskopowym komputera, co niewątpliwie obciążało wzrok. W ocenie odwołującej pracę tą należy zakwalifikować jako pracę w szczególnych warunkach wymienioną w wykazie A dziale XIV poz. 5 załącznika dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku. Pod tą pozycją wymienione są prace szczególnie obciążające narząd wzroku i wymagające precyzyjnego widzenia – w kartografii, montażu mikroelementów wymagającego posługiwania się przyrządami optycznymi oraz przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych. Z przepisu tego wynika, że praca przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych tylko wówczas będzie pracą w warunkach szczególnych, gdy jest zarówno pracą szczególnie obciążającą narząd wzroku jak i zarazem wymagającą precyzyjnego widzenia. Wynika to z użycia spójnika „i” przez prawodawcę pomiędzy zwrotem „prace szczególnie obciążające narząd wzorku” oraz zwrotem „wymagające precyzyjnego widzenia”. Obie te cechy powinny wystąpić kumulatywnie oraz w stopniu kwalifikowanym, na co wskazuje z kolek zwrot „szczególnie obciążające”. Oznacza to, że pracodawca wartościuje prace obciążające narząd wzroku i wymagające precyzyjnego widzenia. Taki pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 czerwca 2019 roku(III UK 150/18, OSNP 2020/5/45), gdzie podkreślono, iż „Zasadnicze znaczenie przy kwalifikowaniu pracy w szczególnych warunkach ma to, czy praca była wykonywana przy obciążeniu wzroku i czy wymagała precyzyjnego widzenia. Obie te cechy powinny wystąpić kumulatywnie.”.
W konkretnym stanie faktycznym zachodzi zatem konieczność przesądzenia czy wykonywana praca szczególnie obciążała narząd wzroku i wymagała precyzyjnego widzenia, czy też cechy te wystąpiły jednak nie w natężeniu „szczególnym”. W konsekwencji uprawnienie do rekompensaty nabywa tylko osoba wykonująca szczególnie obciążające wzrok i wymagające precyzyjnego widzenia, wykonywane w enumeratywnie wymienionych dziedzinach: w kartografii, montażu mikroelementów wymagających posługiwania się przyrządami optycznymi oraz przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych. Charakteryzując wymienione w powołanym przepisie prace przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych judykatura wskazuje, że nie chodzi o samo posługiwanie się komputerem na stanowisku pracy(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2007 roku, III UK 38/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 329; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2010 roku, II UK 319/11’ wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2012 roku, II UK 319/11; z dnia 18 listopada 2014 roku, I UK 45/14; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 2014 roku, I UK 172/14; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2017 roku, III UK 160/16).
W wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 22 maja 2013 roku(III AUa 1196/12, Lex nr 11304060)podkreślono, iż „Praca w księgowości z wykorzystaniem komputera MERA, polegająca m.in. na wpisywaniu danych do komputera, przetwarzaniu ich i drukowaniu, nie jest pracą przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych.”.
Podobny pogląd wyraził Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 11 maja 2021 roku(III AUa 90/21, Lex nr 3208413), gdzie podkreślono, iż „Nie ma żadnych racjonalnych przesłanek, ani prawnych ani faktycznych, aby zakładać, że praca inspektora, księgowej, czy inna praca biurowa, z wykorzystaniem komputera, zawsze będzie pracą w szczególnych warunkach, a zatem, biorąc pod uwagę treść art. 32 ust. 2 u.e.r.f.u.s., aby była uznawana jako praca wykonywana w warunkach o znacznej szkodliwości dla zdrowia, o znacznym stopniu uciążliwości, czy też wymagała wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.”.
Również Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 3 kwietnia 2013 roku(III AUa 1345/12, Lex nr 1305961)podkreślił, iż „Nie można przyjąć, iż każdy, kto w pracy posługuje się komputerem, świadczy tym samym pracę w warunkach szczególnych. Brak jest bowiem pozytywnej regulacji normatywnej, która ex definitione pozwalałaby przyjąć, że każda praca w pełnym wymiarze czasu na stanowisku wyposażonym w monitor ekranowy jest pracą w szczególnych warunkach w rozumieniu powołanego przepisu. Takiej kwalifikacji prawnej podlega jedynie praca przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych, jeżeli oddziaływa na wzrok pracownika i wymaga precyzyjnego widzenia, bo z tej przyczyny została ujęta w wykazie prac szczególnie szkodliwych na podstawie dotychczasowych przepisów. Chodzi zatem o pracę o znacznej szkodliwości i uciążliwości, co powinno pozostawać w związku z określoną czynnością polegającą na obsłudze, a nie tylko na posługiwaniu się w pracy elektronicznym monitorem ekranowym. Przy powszechnym posługiwaniu się komputerami w pracy na wielu różnych stanowiskach, odmienna interpretacja tego przepisu prowadziłaby do zatarcia różnic między pracą w szczególnych warunkach i pracą, w której pracownik posługuje się komputerem.
W okresie zatrudnienia w Zakładach(...)S.A.i (...) Sp. z o.o.odwołującaM. G., jako referent księgowy, referent ds. przetwarzania i księgowa, jedynie posługiwała się komputerem, co wyklucza szczególne warunki takiej pracy. Nadto praca przy monitorze nie wymagała precyzyjnego widzenia, co wyklucza jej zakwalifikowanie do wykazu A dział XIV poz. 5. Nieustannej obserwacji i precyzyjnego widzenia wymaga np. praca w wieży kontroli lotów, monitoringu obiektów i ulic, gdyż obraz na monitorze nie jest wytwarzany przez osobę, która monitor ten obsługuje. Tymczasem praca biurowa polega na tworzeniu obrazu przez osobę obsługującą monitor i tylko od niej, a nie od czynników zewnętrznych, na które nie ma wpływu, zależne są zmiany obrazu
    (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 2013 roku, II UK 236/12, Lex nr 1318205). Dlatego precyzyjne widzenie nie jest konieczne.
Nadto skarżąca wprowadzała dane z dokumentów sporządzanych w formie papierowej, a zatem nie pracowała bezustannie z monitorem. Praca z użyciem komputera nie może być niejako a priori uznawana jako wykonywana w szczególnych warunkach, gdyż mogłoby to prowadzić do nieuprawnionego twierdzenia, że każdy pracownik, korzystający w pracy z komputera, jest zatrudniony w szczególnych warunkach. Tymczasem podstawowym ustawowym założeniem i zarazem zasadniczym kryterium ustalania uprawnień z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach pracy mogą być tylko okresy zatrudnienia przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia lub znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Nie można zatem zaakceptować zawartego w odwołaniu stanowiska, że jakiekolwiek posługiwanie się w pracy komputerem zaopatrzonym w monitor ekranowy wystarczy do zaliczenia „pracy z komputerem” jako kwalifikowanego zatrudnienia o znacznej szkodliwości dla zdrowia lub o znacznym stopniu uciążliwości, uwzględnianego przy ustalaniu prawa do rekompensaty.
W efekcie Sąd Okręgowy uznał, że praca biurowa odwołującej na stanowisku „referenta księgowego, referenta ds. przetwarzania i księgowej, przy użyciu komputera z monitorem kineskopowym, nie jest pracą w warunkach szczególnych wymienioną w wykazie A dział XIV poz. 5 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku.
Mając na względzie powyższe Sąd Okręgowy, na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c., oddalił wniesione odwołanie.
O kosztach zastępstwa procesowego Sąd orzekł, na podstawieart. 108 k.p.c., w punkcie 2 sentencji wyroku, stosując w tym względzie zasadę finansowej odpowiedzialności za wynik sprawy, ustanowioną wart. 98 k.p.c.oraz w oparciu o dyspozycję § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych(Dz. U. z 2015 roku poz. 1804).

Sędzia Stanisław Pilarczyk