Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1906/19
Data wyroku: 2020-11-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Iwona Krzeczowska – Lasoń, Grażyna Czyżak, Daria Stanek
Słowa kluczowe: Emerytura pomostowa
Podstawa prawna: art. 4, art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych

Sygn. akt III AUa 1906/19

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 listopada 2020 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Iwona Krzeczowska – Lasoń

Sędziowie:

SA Daria Stanek

SA Grażyna Czyżak

po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2020 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym
sprawyA. T.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.
o emeryturę pomostową
na skutek apelacjiA. T.
od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 1 października 2019 r. sygn. akt VII U 1990/18

I
oddala apelację;

II
zasądza odA. T.na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

SSA Daria Stanek SSA Iwona Krzeczowska – Lasoń SSA Grażyna Czyżak
Sygn. akt III AUa 1906/19

UZASADNIENIE
Decyzją z 22 lutego 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.odmówił ubezpieczonemuA. T.prawa do emerytury pomostowej. Od powyższej decyzji odwołał się ubezpieczonyA. T., wnosząc o zmianę decyzji i przyznanie mu prawa do emerytury pomostowej. W odpowiedzi na odwołanie ubezpieczonego pozwany organ rentowy wniósł o jego oddalenie w całości oraz o zasądzenie od ubezpieczonegona rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Decyzją z 10 sierpnia 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.odmówił ubezpieczonemuA. T.prawa do emerytury pomostowej. Od powyższej decyzji odwołał się ubezpieczonyA. T., wnosząc o zmianę decyzji i przyznanie mu prawa do emerytury pomostowej. Ubezpieczony domagał się uznania okresu pracyna stanowisku bosmana wyposażenia oraz pracy na elewatorze pływającym jako pracyna statkach żeglugi morskiej w warunkach szczególnych w rozumieniu przepisówustawyo emeryturach pomostowych. W odpowiedzi na odwołanie ubezpieczonego pozwany organ rentowy wniósł o jego oddalenie w całości, podtrzymując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie od ubezpieczonego na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu nadto zaznaczył,że przedmiotem sprawy VIII U 819/13 było prawo ubezpieczonego do emerytury pomostowej i w przypadku gdyby zarzuty ubezpieczonego okazały się powtórzeniem wcześniejszych,to wnosi o odrzucenie odwołania z uwagi na powagę rzeczy osądzonej.
Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2018 r. sąd połączył sprawy do wspólnego rozstrzygnięcia i rozpoznania.
Sąd Okręgowy w Gdańsku - Wydział VII Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 1 października 2019 r. oddalił odwołania (pkt 1) oraz zasądził od ubezpieczonegona rzecz pozwanego 360 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt 2),sygn. akt VII U 1990/18.
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny.
UbezpieczonyA. T.,urodzony (...), w dniu 24 stycznia2018 r. złożył do pozwanego organu rentowego wniosek o przyznanie prawa do emerytury pomostowej.
Uprzednio, decyzją z 7 stycznia 2013 r., pozwany organ rentowy odmówił ubezpieczonemu prawa do emerytury pomostowej, wskazując że ubezpieczony nie udowodnił żadnego okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w portach morskich wymienionej w pkt. 21 załącznika do ustawy lub wymienionej w pkt. 12 załącznikanr 2 doustawy o emeryturach pomostowych. Ubezpieczony odwołał się od powyższej decyzji. Sąd Okręgowy w Gdańsku w sprawie VII U 819/13 wyrokiem z dnia 2 stycznia 2014 r. oddalił odwołanie, zaś Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 19 listopada 2014 r. oddalił apelację ubezpieczonego. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd Apelacyjny wskazał,że ubezpieczony domagał się przyznania prawa do emerytury pomostowej z uwagina ukończenie 55 lat w oparciu oart. 6 ustawy o emeryturach pomostowych. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że ubezpieczony nie wykonywał ciężkich prac fizycznych bezpośrednio przy przeładunku w ładowniach statku i w związku z tym ubezpieczony nie spełnił wymaganych przesłanek do nabycia uprawnienia do emerytury pomostowej w wieku 55 lat.
W okresie od 26 lutego 1976 r. do 31 sierpnia 1978 r. ubezpieczonyA. T.był zatrudniony pełnym wymiarze czasu pracy wZarządzie (...) SAna stanowisku marynarza elewatora, od 2 kwietnia 1979 r. do 31 sierpnia 1990 r.na stanowisku starszego marynarza elewatora, później kierownika statku II kategoriii następnie I kategorii elewatora pływającego, od 10 lutego 1992 r. do 30 listopada 1997 r.w(...) SA, a od 1 grudnia 1997 r. do 30 kwietnia 2001 r. w(...) sp. z o.o.na stanowisku kierownika statku.
Na elewatorze pracowały dwie grupy pracowników, jedna tzw. pływająca (załoga pokładowa), w której skład wchodził kierownik jednostki, czyli kapitan statku, mechanik okrętowy, elektryk okrętowy i marynarz pokładowy, a w drugiej grupie byli pracownicy, którzy pracowali przy przeładunku i obsługiwali urządzenie przeładunkowe.
Załoga pokładowa wykonywała czynności na pokładzie elewatora pływającego związane z manewrowaniem jednostką przy pomocy wind cumowniczych i manewrowych. Pracownicy załogi pokładowej wykonywali pracę w systemie 4-zmianowym po 6 godzini następnie po zakończeniu pracy w danym dniu schodzili na ląd i udawali się do miejsca zamieszkania. Do wykonywania określonej pracy musieli posiadać takie same uprawnienia, jak do wykonywania tej pracy na statku.
Praca ubezpieczonegoA. T.polegała na organizacji przeładunku, obsłudze pokładu, wind kotwicznych, dozorze jednostki. Jako kapitan sprawował nadzórnad całą jednostką i ponosił odpowiedzialność za wszystkich pracowników, jak również prowadził dziennik pokładowy.
Elewator to jednostka pływająca na terenie portu, która dokonuje przeładunku towaru między statkami, jak również rozładunku statku. Elewator porusza się przy pomocy holownika lub wind manewrowych i nie służy do żeglugi morskiej międzynarodowej.
A. T.11 listopada 1995 r. otrzymał dyplom szypra drugiej klasy, posiadał książeczkę żeglarską dla członka załogi statki morskiego uprawiającego żeglugę krajową oraz od dnia 18 maja 1977 r. miał przyznane świadectwo marynarza morskiej żeglugi krajowej.
UbezpieczonyA. T.od 6 stycznia 2009 r. do 29 maja 2009 r. był zatrudniony w(...)SA wG. (1)na stanowisku bosmana wyposażenia. Do jego obowiązków należało zapewnianie bezpieczeństwa na budowanej jednostce statku poprzez sprawdzanie wpisów w książkach prac niebezpiecznych, dokonywanie obchodu statku, rozdzielanie praci kontrolowanie pracy. Proces budowy statku trwał około 3 – 6 miesięcy. Pierwszy okres to była budowa w suchym doku. Potem statek był zwodowany i następnie był wyposażanyw odpowiednie urządzenia, jak też wyposażano kabiny w niezbędne sprzęty i umeblowanie, wykonywane były prace wykończeniowe i podłączane urządzenia. Potem był trzeci etap,w którym statek był tankowany paliwem i uruchamiano silniki oraz inne urządzenia. Czwarty etap to były próby morskie (trwały około 5-10 dni), statek wypływał wówczas w pełne morzei sprawdzane było, czy wszystkie urządzenia działają prawidłowo. Wówczas na statku były dwie grupy pracowników, tj. załoga statku i pracownicy sprawdzający urządzeniaz poszczególnych wydziałów. Na próbach morskich ubezpieczonyA. T.wykonywał zadania marynarza. Pełnił też wachty, które trwały po 4 godziny dwa razy na dobę. Piąty etap budowy to przekazywanie statku do armatora i do tego czasu ubezpieczony pełnił na nim funkcję bosmana wyposażenia.
UbezpieczonyA. T.uczestniczył w budowie statku we wszystkich jego etapach. Brał udział w budowie danego statku od początku do końca i potem uczestniczyłw budowie kolejnego statku. W ciągu roku uczestniczył w budowie około 2-5 statków.W 2009 r. brał udział w dwóch próbach morskich związanych z pełnieniem obowiązków bosmana wyposażenia na budowanych statkach
Zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją z 22 lutego 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.odmówił ubezpieczonemuA. T.prawa do emerytury pomostowej, ponieważ po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywał on pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy pomostowej. Zakład nie uwzględnił do pracy wykonywanej w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia od 1 stycznia 2009 r. do dnia 29 maja 2009 r.
Z kolei zaskarżoną decyzją z 10 sierpnia 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.odmówił ubezpieczonemuA. T.prawa do emerytury pomostowej, ponieważ na dzień 1 stycznia 2009 r. nie udowodnił okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszącego co najmniej 15 lat, wymienionegow załączniku 1 lub 2 doustawy o emeryturach pomostowych.
Przechodząc do rozważań prawnych Sąd I instancji wskazał, że przedmiotem niniejszego postępowania była kwestia ustalenia prawa ubezpieczonego do emerytury pomostowej. Sąd przytoczył treśćart. 4, art. 49 oraz art. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r.o emeryturach pomostowych(Dz. U. z 2018 r. poz. 1924 j.t.), jak równieżart. 32 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 ze zm.). Wskazał nadto, że przepisami dotychczasowymi, do których odsyła ustawa emerytalna jestrozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionychw szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 r. nr 8 poz. 43) dalej: „rozporządzenie”, natomiast wykaz prac w szczególnych warunkach stanowi załącznik nr 1, a wykaz prac o szczególnym charakterze załącznik nr 2 do u.e.p.
Sąd I instancji i przypomniał, że ubezpieczony do 29 maja 2009 r. był zatrudnionyw(...)SA wG. (1)na stanowisku bosmana wyposażenia. W okresie tym wykonywał prace bosmana wyposażenia okrętowego i nadzorował wielomiesięczny proces budowy statku, po zakończeniu prac budowlano-wyposażeniowych brał udział w dwóch próbach morskich statków trwających ok. 7 dni każda. Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego sąd uznał, że ubezpieczony nie wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na statkach żeglugi morskiej. UbezpieczonyA. T.po 31 grudnia2008 r. wykonywał nadal tę samą pracę, która polegała na nadzorowaniu pracy na budowanym statku. Zadaniem ubezpieczonego nie było wykonywanie stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na statkach żeglugi morskiej. Uczestniczenie w próbach morskich było jedynie jednym z elementów jego pracy i miało charakter marginalny. Budowa statku trwała od 3 do 6 miesięcy, zaś próby morskie trwały od 5 do 10 dni, czyli jest to zaledwie ok. 4,5 % czasu związanegoz wszystkimi obowiązkami. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że cytowany art. 3 ust. 4 u.e.p. zawiera dodatkowy wymóg, którego spełnienie pozwala na uznanie danego rodzaju pracza prace w szczególnych warunkach. Jest to wymóg związany z czasem narażenia pracownika na wpływ czynników ryzyka wymienionych w art. 3 ust. 1. W art. 3 ust. 4 nie chodzi więc o wymiar czasu pracy określony w umowie o pracę, lecz o wymiar czasu pracy faktycznie wykonywanej w narażeniu na czynniki ryzyka, które powodują, że dane prace są pracami wykonywanymi w szczególnych warunkach (por. wyrok Sądu Najwyższego z 22 lipca 2013 r., III UK 106/12). UbezpieczonyA. T.nie spełnił warunku wykonania pracy na statkach żeglugi morskiej w pełnym wymiarze czasu pracy. Czynności związane z pełnieniem funkcji członka załogi w czasie prób morskich na pełnym morzu miały charakter incydentalny w odniesieniu do całości powierzonych mu obowiązków. Sąd w pełni podzielił stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia z dnia 19 stycznia 2016 r. (I UK 269/15, LEX nr 1999817), że sporadyczne i krótkotrwałe wykonywanie czynności w narażeniu na czynniki ryzyka, o których mowa w art. 3 ust. 1 u.o.e.p., nie stanowi wykonywania pracy w szczególnych warunkach w pełnym wymiarze czasu pracy w rozumieniu art. 3 ust. 4 tej ustawy.
Sąd Okręgowy podkreślił także, że w załączniku nr 2 pkt. 23 ustawy u.e.p. mowa jest o pracy na statkach żeglugi morskiej, a nie o statkach w budowie. Zgodnie zart. 2 § 2 kodeksu morskiego(Dz.U.2018.2175 j.t. ze zm.) statkiem morskim w budowie jest statek, którego stępkę położono lub wykonano równorzędną pracę konstrukcyjną w miejscu wodowania,aż do zakończenia budowy. Obiekt, na którym wykonywano próby morskie nie był jeszcze „statkiem żeglugi morskiej”, ten statek nie był uprawniony do wykonywania żeglugi morskiej,a jego wypłynięcie na pełne morze miało jedynie na celu sprawdzenie prawidłowości działania statku i zamontowanych urządzeń. Statek ten nie wypływał w podróż morską.
Podsumowując powyższe rozważania, zdaniem Sądu Okręgowego, ubezpieczonyA. T.nie wykonywał po dniu 31 grudnia 2008 r. pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 tej ustawy i w związku z tym nie nabył uprawnienia do emerytury pomostowej na podstawie art. 4 u.e.p.
Sąd I instancji rozpatrywał też możliwość przyznania ubezpieczonemu emerytury pomostowej w oparciu o przepis art. 49 u.e.p. Analizując treść przepisu art. 49 u.e.p. sąd wskazał, żeA. T.nie spełnia wszystkich warunków do otrzymania emerytury pomostowej wskazanych w art. 4 w związku z art. 49 u.e.p. Wprawdzie urodził siępo 31 grudnia 1948 r. (urodzony (...)), wiek 60 lat osiągnął w(...)r., ma okres składkowy i nieskładkowy przekraczający 25 lat, a także przed dniem 1 stycznia 1999 r. wykonywał prace w warunkach szczególnych według przepisuart. 32 i 33u.e.r.f.u.s.,ale na dzień wejścia w życieustawy o emeryturach pomostowych(1 stycznia 2009 r.) nie legitymuje się co najmniej 15 letnim okresem pracy w warunkach szczególnychlub o szczególnym charakterze w rozumieniuart. 3 ust. 1 i 3u.e.p.
Z ustaleń Sądu Okręgowego wynika, że ubezpieczony legitymuje się jedynieco najmniej 15-letnim okresem pracy w warunkach szczególnych w rozumieniuart. 32 i 33 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W okresie od 26 lutego 1976 r. do 31 sierpnia 1978 r., od 2 kwietnia 1979 r. do 31 sierpnia 1990 r., od 10 lutego1992 r. do 30 kwietnia 2001 r. wykonywał pracę na elewatorze, czyli jednostce pływającejw portach morskich i stoczniach morskich jako pracownik wpisany na listę członków załogi (wykaz A, dział VII pkt. 6 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnym warunkach lub w szczelnym charakterze) oraz w okresie od 13 czerwca 2001 r. do 29 maja 2009 r. był zatrudniony w(...)SA wG. (1)na stanowisku bosmana wyposażenia (wykaz A, dział VII pkt. 6 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnym warunkach lub w szczelnym charakterze).
Zdaniem Sądu I instancji brak było podstaw do przyjęcia, iż praca wykonywanaprzez ubezpieczonego jako członka załogi pokładowej na elewatorze i bosmana wyposażenia okrętowego statku w budowie może zostać zakwalifikowana do prac w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 u.e.p., co jest niezbędnym warunkiem do przyznania wnioskowanego świadczenia. Tego rodzaju praca jest wprawdzie pracą w szczególnych warunkach zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. (wykaz A , dział VII pkt. 6 załącznika do rozporządzenia- prace na jednostkach pływających w portach morskich i w stoczniach morskich), jednak nie jest kwalifikowana jako praca o szczególnym charakterze zgodnie z załącznikiem nr 1 lub 2doustawy o emeryturach pomostowychz uwagi na to, żeustawa o emeryturach pomostowychnie traktuje jej jako pracy w warunkach szczególnych i nie jest wymieniona w załączniku do tej ustawy.
Sąd podzielił stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 marca 2017r. (II UK 10/16,Legalis 1587054), że praca na elewatorze w porcie nie jest pracą na statku żeglugi morskiej. Wskazanie na ryzyko zdrowotne określonej pracy opisane wart. 3 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(Dz.U. z 2015 r. poz. 965) nie jest wystarczające, gdy określona praca nie jest wymieniona w wykazie, czyli w załącznikunr 1 do tej ustawy jako praca w szczególnych warunkach.
Podobnie, praca bosmana wyposażenia na statku w budowie nie jest pracąw warunkach szczególnych w rozumieniuustawy o emeryturach pomostowych, gdyż nie jest wymieniona w załączniku do tej ustawy. Statek w budowie nie jest statkiem żeglugi morskieji w związku z tym praca bosmana wyposażenia nie może być traktowana jako pracana statkach żeglugi morskiej. Praca ubezpieczonego polegała na dbaniu o bezpieczeństwo pożarowe i wodne statku w budowie. ZasadniczoA. T.wykonywał swoją pracęw stoczni na budowanym obiekcie i dopiero po zakończeniu tego etapu brał udziałw kilkudniowych próbach morskich mających na celu przeprowadzenie prób technicznych statku oraz jego mechanizmów, urządzeń i systemów. Wykonywanie prób morskich nie służyło do transportu morskiego, tak jak w przypadku statku żeglugi morskiej.
Tym samym, zdaniem Sądu I instancji, stanowisko organu rentowego wyrażonew zaskarżonej decyzji jest prawidłowe. Ubezpieczony nie spełnił wymogu posiadania 15 lat pracy w warunkach szczególnych w rozumieniuart. 3u.e.p. na dzień 31 grudnia 2008 r.(art. 49u.e.p.), a nadto po dniu 31 grudnia 2008 r. nie realizował pracy wykonywanejw warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze w rozumieniuustawyo emeryturach pomostowych(art. 4u.e.p.).
Konkludując, Sąd Okręgowy uznał, że pozwany zasadnie odmówił ubezpieczonemu prawa do emerytury pomostowej i w konsekwencji na zasadzieart. 47714§ 1 k.p.c.oddalił odwołanie wnioskodawcy.
Na marginesie Sąd Okręgowy zaznaczył, że nie było podstaw do odrzucenia odwołania, gdyż sprawa VII U 819/13 była oparta na innej podstawie faktycznej i prawneji dotyczyła ubiegania się o prawo do emerytury pomostowej z uwagi na ukończenie 55 roku życia na podstawieart. 6 ustawy o emeryturach pomostowych.
Apelację od wyroku wywiódł ubezpieczony, zaskarżając go w całości i zarzucając:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 4 pkt. 6 w związkuzart. 3 ust. 1, 3 i 4 ustawy o emeryturach pomostowychpoprzez błędną wykładnięi niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w twierdzeniu, że skarżący nie spełnia określonych w art. 4 warunków do nabycia świadczenia, mimo że z okoliczności sprawy wynika, iż po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 3 ust. 1 powołanej ustawy, albowiem pełniąc funkcję członka załogi statku morskiego w czasie prób morskich na pełnym morzu w okresie od 1 stycznia do 31 maja 2009 r. przebywał w morzu przez 480 h (20 dni), co nie sposób uznać za sporadyczne i krótkotrwałe wykonywanie czynności w narażeniu na czynniki ryzyka, o których mowa w art. 3 ust. 1 u.o.e.p.;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. pkt. 23 załącznika nr 1 doustawyo emeryturach pomostowychpoprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że statekw budowie nie jest statkiem żeglugi morskiej, co w konsekwencji doprowadziłodo niezastosowania przepisu w przedmiotowej sprawie;
3. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.art. 2 Kodeksu morskiegoprzez niezasadne uznanie, że statek w budowie nie jest statkiem morskim;
4. naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególnościart. 49 ustawyo emeryturach pomostowychpoprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w dniu wejścia w życie ustawy wnioskodawca nie legitymował się wymaganym 15-letnim stażem pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1i 3, podczas gdy spełniał przesłanki określone w tym przepisie.
Mając na względzie powyższe, apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez przyznanie prawa do emerytury pomostowej, o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania - przy uwzględnieniu kosztów.
W odpowiedzi na apelację organ rentowy wniósł o oddalenie apelacji oraz zasądzenie na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego za II instancję według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja ubezpieczonego nie zasługuje na uwzględnienie.
Spór w przedmiotowej sprawie koncentrował się na kwestii spełniania przezA. T.przesłanek prawa do emerytury pomostowej wynikających zustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1656 ze zm.).
W ocenie Sądu Apelacyjnego, w powyższym zakresie Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy,zaś w swych ustaleniach i wnioskach nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikające z przepisuart. 233 k.p.c., nie popełnił on też błędów w rozumowaniu w zakresie zarówno ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej, które uzasadniałyby zmianę bądź uchylenie rozstrzygnięcia. Całość podjętych ustaleń faktycznych Sądu I instancji przedstawiona w pisemnym uzasadnieniu wyroku zasługujena akceptację. Ustalenia te jako prawidłowe, a nadto nie wymagające zmiany ani uzupełnienia Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne (art. 387 § 21pkt. 1 k.p.c.).
Sąd odwoławczy w pełni podziela także ocenę prawną, jakiej dokonał Sąd pierwszej instancji, uznając ją za wyczerpującą. Przyjmując za własne dokonane w tym zakresie oceny Sądu I instancji, Sąd odwoławczy nie widzi potrzeby powtarzania w całości trafnego wywodu prawnego (art. 387 § 21pkt. 2 k.p.c.).
Na wstępie wskazać należy, że Sąd Apelacyjny miał na względzie, iż prawoA. T.do emerytury pomostowej było już przedmiotem prawomocnego rozstrzygnięciaw sprawie o sygn. akt VII U 819/13. Wyrokiem z dnia 2 stycznia 2014 r. Sąd Okręgowyw Gdańsku oddalił odwołanie wnioskodawcy od decyzji organu rentowego z 7 stycznia2013 r., a wyrokiem z dnia 19 listopada 2014 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację ubezpieczonego. Powaga rzeczy osądzonej tychże orzeczeń nie oddziałuje jednakw niniejszym postępowaniu, albowiem opierały się one na innej podstawie faktycznej i prawnej. Ubezpieczony domagał się mianowicie przyznania prawa do emerytury pomostowej w oparciu oart. 6 ustawy o emeryturach pomostowychz uwagi na ukończenie 55 roku życia, natomiast w rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu było prawo do ww. świadczenia po ukończeniu 60 roku życia na podstawie art. 4 lub art. 49 cyt. ustawy.
Przypomnieć należy, że emerytury pomostowe zostały wprowadzone do polskiego prawa przezustawę z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(Dz. U. Nr 237z 2008 r., poz. 1656), która weszła w życie 1 stycznia 2009 r. Emerytury pomostowe, choć są świadczeniami emerytalnymi, różnią się od „zwykłych” emerytur (wypłacanych na podstawie ustawy emerytalnej osobom, które osiągnęły powszechny wiek emerytalny) (tak: Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 marca 2010 r., w sprawie K 17/09, OTK-A 2010/3/21).
Emerytura pomostowa to świadczenie przysługujące z nowego systemu emerytalnego (art. 24 ust. 2 i 3 ustawy emerytalnej) dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, którzy nie mają prawa do emerytury określonej w przepisach art. 32, art. 33, art. 39, art. 40, art. 46,art. 50, art. 50a, art. 50e i art. 184 ustawy o emeryturach i rentach FUS oraz art. 88 Karty Nauczyciela, zwłaszcza z uwagi na niespełnienie, do końca 2008 r., warunków nabycia uprawnień do tych świadczeń. Świadczenie to spełnia funkcję emerytury z tytułu obniżonego (niższego) wieku emerytalnego (art. 32 ustawy emerytalnej), a zatem zostało wprowadzoneze względu na obiektywne okoliczności szybszego niż normalnie pogarszania się,wraz ze starzeniem się, organizmu człowieka, zdolności do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia z uwagi na jego specyfikę, tj. szczególne warunki lub charakter pracy. Jednak -co istotne w rozpoznawanej sprawie - w porównaniu do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym istotnie zawężono krąg ubezpieczonych - pracowników uprawnionychdo emerytury pomostowej, zasadniczo kierując się przy tworzeniu wykazów pracw szczególnych warunkach/charakterze (załączniki nr 1-2 doustawy o emeryturach pomostowych) kryteriami medycznymi z zakresu medycyny pracy (tak: Kamil Antonów, Marcin Bartnicki, Bartosz Suchacki, Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz (komentarz do art. 24; uwagi do punktu 3), ABC, 2009, wyd. III). Rozwiązania zawarte w tej ustawie dotyczą osób objętych pracowniczym systemem ubezpieczeń społecznych i mają charakter przejściowy oraz obejmują zamkniętą liczbę określonych podmiotów (zob. uzasadnienie ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych dostępne na internetowej stronie Sejmu, VI kadencja, nr druku: 1070).
Zgodnie z art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionychprzy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia lub o znacznym stopniu uciążliwościlub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Rodzaje prac w szczególnych warunkach i w szczególnym charakterze zostały określone w wykazach A i B, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego, stanowiących załącznik dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzeoraz wykazach stanowiskowych wydanychna podstawie § 1 ust. 2 i 3 tego rozporządzenia.
Zgodnie natomiast z przepisemart. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowychpracew szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogąz dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywanew szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjneji medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku. Wykaz tych prac określa załącznik nr 1 do ustawy. Z kolei pod pojęciem prac o szczególnym charakterze ustawodawca rozumie, zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy, prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywaniaw sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się. Wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy.
Warunkiem skutecznego ubiegania się o emeryturę pomostową - w świetleart. 4 ustawy o emeryturach pomostowych- jest legitymowanie się określonym stażem pracyw warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze w rozumieniuustawyo emeryturach pomostowychlub dotychczasowych przepisów przed dniem 1 stycznia 1999 r. oraz kontynuowanie pracy w szczególnych warunkach, jednakże już tylko w rozumieniuart. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowychpo dniu 31 grudnia 2008 r.
W przypadku zaś, gdy osoba ubiegająca się o emeryturę pomostową nie kontynuowała pracy w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze po 31 grudnia 2008 r.i legitymuje się w związku z tym jedynie stażem pracy "szczególnej" według poprzednio obowiązujących przepisów, na podstawieart. 49 ustawy o emeryturach pomostowychmoże natomiast nabyć prawo do emerytury pomostowej jedynie wówczas, gdy dotychczasowy staż pracy (okres prac) można kwalifikować jako prace w warunkach szczególnych w rozumieniu dziś obowiązujących przepisów (art. 3 ust. 1 ustawy) lub o szczególnym charakterze (art. 3 ust. 3 ustawy). Innymi słowy, brak podstaw prawnych do przyznania emerytury pomostowej ubezpieczonemu, którego dotychczasowy okres pracy w warunkach szczególnychlub w szczególnym charakterze nie może być tak kwalifikowany według przepisówustawyo emeryturach pomostowych(vide:wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 2.04.2014 r., sygn. akt III AUa 2302/13; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 13.03.2014 r. sygn. akt III AUa 3489/12). W wyroku z dnia 4 września 2012 r. (I UK 164/12, OSNP 2013/15-16/185) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że określenie "okres pracy w szczególnych warunkachlub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3", zawarte wart. 49 pkt. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(Dz. U. Nr 237, poz. 1656 ze zm.), oznacza okres pracy wskazany w art. 3 ust. 1 i 3 tej ustawy bez wliczania do niego okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 i 33 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
W wykazie prac w warunkach szczególnych, stanowiącym załącznik nr 1 doustawyo emeryturach pomostowych, w pkt. 23 wskazana została praca na statkach żeglugi morskiej.
Mając na uwadze, żeA. T.po dniu 31 grudnia 2008 r. kontynuował zatrudnienie - od 6 stycznia 2009 r. do 29 maja 2009 r. zatrudniony był w(...)SA na stanowisku bosmana wyposażenia - konieczna była ocena, czy zatrudnienie to, stosownie doart. 4 pkt. 6 ustawy o emeryturach pomostowych, stanowiło pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu przytoczonych powyżejart. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.
Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że po 31 grudnia 2008 r. ubezpieczony nie wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu prac w szczególnych warunkach, tj. pracy na statkach żeglugi morskiej.
Trafne są oba argumenty podniesione w tym zakresie przez Sąd I instancji.
Po pierwsze, ubezpieczony po 31 grudnia 2008 r. nie był zatrudniony i nie wykonywał pracy na stanowisku wymienionym w załącznikach nr 1 lub nr 2 doustawy o emeryturach pomostowychjako praca w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze. Nie jest takim zatrudnieniem praca na stanowisku bosmana wyposażenia, której – wbrew stanowisku apelującego - nie można zakwalifikować jako pracy na statkach żeglugi morskiej. Nie ma bowiem podstaw prawnych, aby statek w budowie uznać za statek żeglugi morskiej.
Zgodnie zart. 1 § 2 ustawy z dnia 18 września 2001 r. – Kodeks morski(j.t. Dz. U.z 2018 r., poz. 2175) statkiem morskim jest każde urządzenie pływające przeznaczonelub używane do żeglugi morskiej, natomiast stosownie do art. 2 § 2 ww. ustawy statkiem morskim w budowie jest statek, którego stępkę położono lub wykonano różnorzędną pracę konstrukcyjną w miejscu wodowania, aż do zakończenia budowy.
Jak zauważa się w piśmiennictwie, statek w próbach morskich uważany jest samorzutnie za statek w budowie. Statek morski w budowie jest kategorią

    sui generis.Obiekt ten nie jest statkiem. Tym bardziej nie jest statkiem morskim. Zbiór statków morskichw budowie nie jest podzbiorem kategorii statków morskich, jest to pojęcie całkowicie odrębne. We właściwym czasie, jeśli okoliczności na to pozwolą (budowa zostanie pomyślnie zakończona), stanie się on statkiem morskim, przeszedłszy tym samym do kategorii statków morskich. Tymczasem jednak nie posiada on tego przymiotu. Obrazowo wskazuje się,że statek morski w budowie to „proces” zmierzający do uzyskania statusu prawnego statku morskiego (por. Pyć D., Zużewicz – Wiewiórowska I, Kodeks morski. Komentarz, LEX/el. 2012). Statek w budowie nie jest jednostką używaną w żegludze morskiej Co prawda jest- w zamiarze swoich budowniczych - obiektem przeznaczonym do takiej żeglugi, ale dopiero po zakończeniu budowy. Konstatację powyższą wpiera fakt, żeart. 23 § 4 i § 6 kodeksu morskiegoumożliwiają rejestrację statku morskiego w budowie w osobnym rejestrze, prowadzonym obok rejestru statków morskich o stałej polskiej przynależności oraz rejestru jednostek o tymczasowej polskiej przynależności. Przepisykodeksu morskiegoprzewidują zatem jedynie możliwość takiej rejestracji, ale nie obowiązek. Rejestracja statku morskiegow budowie jest prawem osoby zainteresowanej, lecz nie jest jej obowiązkiem (vide: Kochanowski K., Rejestracja statków morskich w budowie, Gdański Studia Prawnicze, Tom XXXII, 2014).
Mając na uwadze powyższe rozważania, nie ulega wątpliwości, że praca ubezpieczonego na stanowisku bosmana wyposażenia, wykonywana na statku w budowie, także w trakcie odbywanych rejsów próbnych, nie jest pracą na statkach żeglugi morskiej, wymienioną w załączniku doustawy o emeryturach pomostowych. Wykaz prac określonychwart. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowychjest wykazem zamkniętym, co oznacza, że cechy prac o szczególnym charakterze lub w szczególnych warunkach nie mogą posiadać inne prace.
Po drugie, niezasadne jest twierdzenie jakoby uczestniczenie przez wnioskodawcęw próbach morskich, trwających od 5 do 10 dni i stanowiących tylko część jego obowiązków, mogło być kwalifikowane jako wykonywanie pracy tego rodzaju w pełnym wymiarze czasu pracy. Ani bowiem w stanie prawnym ukształtowanym na tle przepisów o tzw. emeryturze wcześniejszej, ani aktualnie, w związku z obowiązywaniem przepisówustawy o emeryturach pomostowych, nie ma możliwości wybiórczej oceny okresu zatrudnienia pod kątem ustalenia, czy pracownik w poszczególnych dniach pracy wykonywał pracę opisaną w wykazach pracw warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze. Podkreślić należy, że ocenie podlega praca wykonywana na stanowisku, na którym zatrudniony był ubezpieczony. Pracaw szczególnych warunkach to zaś praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy)w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionychw wykazie prac w warunkach szczególnych. Wobec powyższego nie można uznać,że poszczególne dni czy też okresy, w którychA. T.- pracujący na stanowisku bosmana wyposażenia – brał udział w próbach morskich statku w budowie, mogłyby podlegać wliczeniu do stażu pracy w warunkach szczególnych. Niezależnie od powyższego należy też zwrócić uwagę, że ubezpieczony nie przedstawił dowodów na potwierdzenie rzeczywistej długości konkretnych rejsów próbnych.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy trafnie uznał, że brak było podstawdo przyznania ubezpieczonemu prawa do emerytury pomostowej na podstawieart. 4 ustawy o emeryturach pomostowych. Ubezpieczony po dniu 31 grudnia 2008 r. nie pracowałw warunkach szczególnych w lub w szczególnym charakterze w rozumieniuart. 3 ust. 1lub ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych.
Jeśli natomiast chodzi o możliwość przyznania wnioskodawcy tego prawana podstawieart. 49 ustawy o emeryturach pomostowych, przypomnieć należy,że w okresach: od 26 lutego 1976 r. do 31 sierpnia 1978 r., od 2 kwietnia 1979 r. do 31 sierpnia 1990 r., od 10 lutego 1992 r. do 30 kwietnia 2001 r. wykonywał on pracę na elewatorze jako pracownik wpisany na listę członków załogi (wykaz A, dział VII pkt. 6 załącznikado rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.), natomiast w okresie od 13 czerwca 2001 r. do 29 maja 2009 r. był zatrudniony w(...)SA wG. (1)na stanowisku bosmana wyposażenia (wykaz A , dział VII pkt. 6 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.).
Wskazane powyżej zatrudnienie, jak prawidłowo uznał Sąd Okręgowy, nie może zostać zakwalifikowane do prac w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzew rozumieniuart. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych, gdyż nie zostało wymieniona w załącznikach nr 1 lub nr 2 doustawy o emeryturach pomostowych. Sąd I instancji dokonał trafnej wykładni poz. 23 wykazu prac w szczególnych warunkach, stanowiącego załączniknr 1 doustawy o emeryturach pomostowych, uznając, że praca na stanowisku bosmana wyposażenia oraz jako członka załogi pokładowej na elewatorze w porcie nie jest pracąna statku żeglugi morskiej.
W tym miejscu podkreślić trzeba, że - jak już wskazano na wstępie rozważań- wustawie o emeryturach pomostowychograniczono zakres prac w szczególnych warunkach w porównaniu do zakresu prac w szczególnych warunkach zrozporządzenia z 7 lutego1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Nie wszystkie prace w szczególnych warunkach uprawniające do wcześniejszej emerytury na podstawie art. 32 i 184 ustawy emerytalnej uprawniają do emerytury pomostowej. Znaczenie mają tylko prace wymienione w załączniku doustawy o emeryturach pomostowych. W rozporządzeniu z 7 lutego 1983 r., w wykazie A,w dziale VIII prawodawca wskazał jako odrębne: - prace na statkach morskich w żegludze międzynarodowej (poz. 4) i prace na jednostkach pływających w portach morskich (poz. 6). Odrębność tych prac wynika z rodzaju i miejsca pracy. Praca na statkach morskich w żegludze międzynarodowej różni się od pracy na jednostkach pływających w portach morskich. Zasadnicza różnica wynika z tego, że zatrudnienie w porcie pozwala spędzać czas wolnypoza miejscem pracy, czyli zejść na ląd i odpoczywać w miejscu zamieszkania. W innej sytuacji byli pracownicy pracujący na statkach morskich w żegludze międzynarodowej. Cechą zatrudnienia na morzu jest konieczność pracy w określonym reżimie i przebywanie na statku. Wskazanie na te odrębności ma na celu podkreślenie różnic poszczególnych pracw szczególnych warunkach z rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. Zasadnicze ograniczenie dotychczasowego zakresu prac w szczególnych warunkach wustawie o emeryturach pomostowychwynika z pominięcia prac na jednostkach pływających w portach morskich,czyli z zawężenia zatrudnienia uprawniającego do emerytury pomostowej do pracy na statkach żeglugi morskiej (poz. 23). Za taką pracę uznaje się także prace rybaków morskich (poz. 22), pracę na morskich platformach wiertniczych (poz. 24). Prace te nie obejmują pracna jednostkach pływających w portach morskich. Elewator jako jednostka stała lub holowana pracował tylko w porcie. Elewator nie był więc statkiem żeglugi morskiej. Nie taka była jego funkcja i przeznaczenie. Nie pokonywał tras (akwenów morskich) i nie służył do transportu morskiego tak jak statek żeglugi morskiej, lecz tylko do stacjonarnego przeładunku towarów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2017 r., II UK 10/16, LEX nr 2271455). Elewator jest jednostka pływającą, który statkiem nie jest, a stanowi urządzenie służące do przeładunku pomiędzy statkami. Elewator nie posiada napędu własnego, pływa na terenie portu. Nadto, żegluga morska realizowana jest między portami morskimi za pomocą wyspecjalizowanych statków, np.: statków pasażerskich, typu RORO do przewozu samochodów i wagonów,czy kontenerowców, tankowców itp. Elewator nie jest przeznaczony i nie wykonuje tego rodzaju żeglugi (por. Lesław Furmaga, Józef Wójcicki: „Mały słownik morski”, Gdynia: Mitel International Ltd., 1993 ).
Jeśli chodzi o zatrudnienie ubezpieczonego w charakterze bosmana wyposażeniana statku w budowie, aktualne są uwagi poczynione przy analizie prawa wnioskodawcydo emerytury pomostowej z art. 4 ustawy.
Wobec powyższego stwierdzić należy, że Sąd I instancji prawidłowo uznał,iż ubezpieczony na dzień 21 grudnia 2008 r. nie legitymuje się co najmniej 15-letnim okresem pracy w warunkach szczególnych w rozumieniuart. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, co wyklucza ustalenie mu prawa do żądanego świadczenia na podstawieart. 49 ustawy o emeryturach pomostowych.
W tym stanie rzeczy, nie znajdując podstaw do uwzględnienia apelacji ubezpieczonego i uznając wyrok Sądu I instancji za prawidłowy, Sąd Apelacyjny oddalił apelacjęA.T.na podstawieart. 385 k.p.c., jak w punkcie I wyroku.
W punkcie II wyroku Sąd Apelacyjny, działając na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.,art. 99 i art. 108 § 1 zd. 1 k.p.c.w zw. z § 9 ust. 2 i § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (j.t. Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.), zasądził od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za drugą instancję.
SSA Daria Stanek SSA Iwona Krzeczowska – Lasoń SSA Grażyna Czyżak