Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII U 4031/19
Data wyroku: 2022-02-23 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Renata Gąsior
Słowa kluczowe: Wysokość emerytury
Podstawa prawna: art. 13b Ustawa z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, art. 15c Ustawa z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, art. 22a Ustawa z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, art. 477^14^ § 2 kpc

Sygn. akt VII U 4031/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 23 lutego 2022 r.
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracyi Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący SSO Renata Gąsior
Protokolant sekr. sądowy Marta Jachacy
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2022 r. w Warszawie
sprawyA. G.
przeciwko Dyrektorowi Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji
o wysokość emerytury policyjnej
na skutek odwołaniaA. G.
od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2017 r. Nr:(...)(...)((...))
zmienia zaskarżoną decyzję z dnia 24 lipca 2017 r. Nr:(...)(...)((...)) w ten sposób, że zobowiązuje Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wW.do przeliczenia emeryturyA. G.poczynając od dnia 1 października 2017 roku z pominięciem art. 15c w zw. z art. 32 ust. 1 pkt. 1 Ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Służby Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2016 r. poz. 708 z późn. zm.) w brzmieniu nadanym w ustawie z dnia 16 grudnia 2016 roku o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Służby Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z dnia 30 grudnia 2016 roku),
SSO Renata Gąsior

UZASADNIENIE

A. G.
12 września 2017 r., złożył za pośrednictwem organu rentowego do Sądu Okręgowego w Warszawie odwołanie od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznychi Administracji z 24 lipca 2017 r. nr ewid.(...)w przedmiocie ponownego ustalenia emerytury policyjnej w oparciu o znowelizowane przepisy ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji i innych służb. Odwołujący zarzucił skarżonej decyzji naruszenie przepisów ustawy z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy orazKonstytucji RPw związku z przepisami Protokołu nr 1 doKonwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolnościpolegającej m. in. na wydaniu przez organ administracji decyzji na podstawie ustawy sprzecznej z zasadą praworządności, zasadą demokratycznego państwa prawa, ochrony praw nabytych oraz równości wobec prawa i zakazu dyskryminacji, dyskryminującym zróżnicowaniu sytuacji skarżącego w zakresie jego praw, naruszenie czci odwołującego oraz arbitralne, nieproporcjonalne i nieuzasadnione ograniczenie przysługującego mu prawado zabezpieczenia społecznego po osiągnięciu wieku emerytalnego.W uzasadnieniu odwołania ubezpieczony w szeroki sposób odniósł siędo podnoszonych zarzutów, wskazując, że decyzja obniżająca przysługującą mu emeryturę została wydana na podstawie prawnej niezgodnej z szeregiem norm konstytucyjnych oraz prawami statuowanymi w EKPC i jako taka nie może się ostać w przestrzeni prawnej demokratycznego państwa prawa. Ubezpieczony podniósł, że od 1975 r. pełnił służbę w Biurze(...)MSW, w jednostce zajmującej się zabezpieczaniem informacji niejawnych przy przekazywaniu przez techniczne środki łączności, zaś w 1990 r. przeszedł pozytywnie weryfikację i pełnił służbę w Urzędzie(...)aż do 2000 r., kiedy to przeszedł na emeryturę.A. G.nadmienił, że jego emerytura została już raz obniżonana skutek ustawy z 2009 r. Ubezpieczony wniósł o zmianę skarżonej decyzji poprzez przyznanie mu świadczenia emerytalnego w dotychczasowej wysokości, tj. 2 778,42 zł oraz o zasądzenie na jego rzecz od organu rentowego kosztów postępowania wg norm przepisanych

    (odwołanie k. 3-9 a.s.).
W odpowiedzi na powyższe odwołanie z 22 sierpnia 2018 r. Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznychi Administracji wniósł o jego oddalenie. W ocenie organu rentowego skarżona decyzja została wydana zgodnie z zasadami obliczania wysokości emerytury określonymi w art. 15c w zw. z art. 32 ust. 1 pkt ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy oraz w oparciu o informację o przebiegu służby ubezpieczonego sporządzoną przez Instytut Pamięci Narodowej, z której wynika, że odwołujący w okresie od 4 września 1975 r. do 31 lipca 1990 r. pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ww. ustawy. W związku z powyższym zaskarżoną decyzją organ emerytalno-rentowy dokonał ponownego przeliczenia przysługującego odwołującemu świadczenia. Organ emerytalny podniósł przy tym, że informacja z IPN o przebiegu służby odwołującego była dla niego wiążąca przy wydaniu decyzji. Wskazał również, że zważywszy powyższe uregulowania prawne nie ma podstaw do uwzględnienia roszczeń odwołującego(odpowiedź na odwołanie k. 10-12 a.s.).
Na wniosek Sądu Okręgowego w Warszawie, postanowieniem z 6 marca 2019 r. sygn. akt(...)AUo 803/19 Sąd Apelacyjny w Warszawie(...)Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu Warszawa-Praga w Warszawie na podstawieart. 44 k.p.c.(k. 32 a.s.).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
A. G.urodził się (...)Posiada wykształcenie średnie – ukończył technikum elektrotechniczne, a następnie podjął pracę jako elektryk wPrzedsiębiorstwie (...)(bezsporne). Ubezpieczony w okresie od 23 kwietnia 1974 r. do 5 sierpnia 1975 r. odbył służbę wojskową i był mianowany na stopień kaprala(opinia służbowa k. 42 – akta służby odwołującego).
Ubezpieczony został z dniem 4 września 1975 r. przyjęty do służbyw Milicji Obywatelskiej na stanowisko młodszego technika Sekcji(...)Wydziału(...)Biura(...)MSW, zaś w od dnia 1 czerwca 1975 r. został awansowanyna stanowisko referenta techniki operacyjnej w tej samej jednostce.A. G.zajmował się wówczas produkcją dokument ów szyfrowych,tj. wykorzystywanych do utajniania informacji niejawnych, przekazywanychza pomocą technicznych środków łączności (
    wnioski personalne k. 126, 131, 135 – akta służby odwołującego; zeznania odwołującego k. 82-83 a.s.).
W trakcie służbyA. G.ukończył kursy: wstępny dla nowo przyjętych funkcjonariuszy SB i podstawowy z zakresu problematyki technicznej i eksploatacyjnej aparatowni(...), a z uwagi na dobre wywiązywanie się z obowiązków służbowych został skierowany do Szkoły(...)Wyższej Szkoły (...), którą ukończył w z dniem 31 maja1978 r. W trakcie praktyk specjalizacyjnych odwołujący ukończył kurs obsługi Ruchomej Aparatowni Szyfrowej, szkolenie wewnątrz wydziałowe w Wydziale(...)Biura(...)MSW oraz zdał egzamin na(...)klasę szyfranta, po czym na własną prośbę został przyjęty do pracy wZespole (...)Wydziału(...)Biura(...)MSW. Z tego względu z dniem 1 października 1978 r. został mianowany starszym referentem technik operacyjnych Wydziału(...)Biura(...)MSWoraz funkcjonariuszem stałym Milicji Obywatelskiej (

    zaświadczenia k. 127, 127, 147, świadectwo k. 138, opinia służbowa k. 140, wniosek personalny k.142 – akt służby odwołującego;).
Decyzją Wiceministra Spraw WewnętrznychA. G.z dniem 19 lipca 1982 r. został delegowany w charakterze szyfranta do pracyw przedstawicielstwie dyplomatycznym PRL wL.(N.), w związkuz czym powołano go na stanowisko starszego referenta technik operacyjnych Grupy(...)Biura(...)MSW, zaś po powrocie i wykorzystaniu urlopu wypoczynkowego został mianowany na stanowisko starszego referenta technik operacyjnych Wydziału(...)Biura(...)MSW (

    wnioski personalne k. 159, 161, opinie służbowe k. 134, 155-156, 162-163 – akt służby odwołującego).
Od sierpnia 1985 r. ubezpieczony faktycznie wykonywał obowiązki Kierownika zmiany w Stacji Szyfrowej Wydziału(...), lecz oficjalnie ww. stanowisko zajął od 1 stycznia 1986 r. Jego praca była pozytywnie oceniana, podkreślano zaangażowanie odwołującego, własną inicjatywę, a także dobre zarządzanie zespołem i umiejętność przekazywania wiedzy fachowej młodszym pracownikom (wniosek personalny k. 164 – akt służby odwołującego).
Z dniem 22 lipca 1987 r. ubezpieczony zgodnie z decyzją Zastępcy Szefa Służby Wywiadu i Kontrwywiadu MSW został delegowany do pracyw charakterze szyfranta do pracy w przedstawicielstwie dyplomatycznym PRLwM.(N.), w związku z czym powołano go na stanowisko starszego referenta technik operacyjnych Grupy(...)Biura(...)MSW. Delegacja trwała3 lata i 1 miesiąc – do 1 września 1990 r. (

    wnioski personalne k. 173, opinia służbowa k. 162-163 – akt służby odwołującego).
Odwołujący wykonywał służbę, awansując stopniem od kaprala, przez starszego kaprala, młodszego chorążego, chorążego (wnioski o nadanie stopnia Milicji Obywatelskiej k. 132, 136, 152 – akt służby odwołującego).
Odwołujący wykonywał pracę szyfrancką przy łączności krajoweji w ograniczonym zakresie – zagranicznej, tj. szyfrował i odszyfrowywał dokumenty wysłane lub przychodzące do centrali MSW do komend milicji,a podczas wyjazdów do placówek dyplomatycznych – dokumentów wysyłanych i przychodzących z Ministerstwa Spraw Zagranicznych.A. G.do pracy korzystał z maszyny szyfrującej(...). Dodatkowo, ubezpieczony pracował przy obsłudzeKancelarii (...). Obowiązki ubezpieczonego nie były związane z działalnością totalitarnego państwa przeciwko Kościołowi, opozycji, wolnościom i prawom obywateli (opinia służbowa k. 134, 155-156 – akt służby odwołującego zeznania świadkaM. B.k. 81 a.s., zeznania odwołującego k. 82-83 a.s.).
W lipcu 1990 r. ubezpieczony pomyślnie przeszedł weryfikację (korespondencyjnie), a następnie podjął służbę w Urzędzie(...)w zespole szkoleniowym wydziału szyfrów, który w 1997 r. zmienił nazwęnaBiuro (...)(zeznania odwołującego k. 82-83 a.s.).
Decyzją Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji z 1 sierpnia 2000 r. nr ewid.(...)A. G.przyznano prawo do emerytury od 16 lipca 2000 r. Wysokość emerytury na dzień jej przyznania wynosiła 1747,35 zł brutto (decyzja Dyrektora ZER MSWiA z 1.08.2000 r. k.11 a.r.).
ŚwiadczenieA. G.zostało obniżone w 2009 r. na skutek ustawy nowelizującej ustawę zaopatrzeniową. Ubezpieczony nie odwołał się wówczas od decyzji organu rentowego, jednak Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 19 lutego 2013 r., wydanym w sprawie o sygn. akt XIII U 10488/10 oddalił odwołanie(decyzja Dyrektora ZER MSWiA z 23.10.2009 r.k. 73v a.s., kopia wyroku z 19.02.2013 r. k. 73 a.s.).
Na dzień 1 marca 2017 r. zwaloryzowana emerytura odwołującego wynosiła 2.778,42 zł brutto (decyzja z 27.02.2017 r. – nienumerowane karty a.r.).
Pismem z 10 marca 2017 r. Instytut Pamięci Narodowej poinformował Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA, że na podstawie posiadanych akt osobowychD. M.w okresie od 4 września 1975 r. do 31 lipca 1990 r. pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której jest mowa w art. 13b ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Służby Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin(informacja o przebiegu służbyz 10.03.2017 r. – nienumerowane karty a.r.).
W związku z powyższym Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wydał w dniu 24 lipca2017 r. decyzję nr ewid.(...), na mocy której, w oparciu o art. 15c w zw. z art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, ustalił wysokość emeryturyA. G.w kwocie 1.401,97 zł(decyzja Dyrektora ZER MSWiA z 24.07.2017 r. – nienumerowane karty a.r.).
Sąd ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, w tym w aktach organu rentowego oraz akt służbowych odwołującego z okresu służby w Milicji Obywatelskiej z lat 1975-1990. Dokumenty, na których Sąd oparł swoje ustalenia, zasługiwały w całości na uwzględnienie. Ich wiarygodności w toku postępowania sądowego nie kwestionował ani odwołujący, ani organ rentowy. Dodatkowo ustalając stan faktyczny uwzględnił jako wiarygodne zeznania świadkaM. B., który pracował początkowo wspólnie z odwołującym,a w późniejszym okresie na podobnym stanowisku oraz zeznania odwołującego się, który w sposób szczegółowy opisał przebieg swojej służby oraz zadania, jakie wykonywał. Wobec powyższego Sąd uznał ustalone fakty za wystarczającedo wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie było zasadne.
Istniejący stan faktyczny pomiędzy stronami procesu nie był kwestionowany w toku postępowania sądowego. Przedmiot sporu dotyczył rozważenia, czy organ rentowy zasadnie na podstawie art. 15c w zw. z art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej oraz ich rodzin(Dz. U.z 2016 r., poz. 708 z późn. zm.)zwanej dalej ,,ustawą zaopatrzeniową” dokonał obniżenia emerytury policyjnej. Odwołujący zarzucał decyzji oparcie rozstrzygnięcia merytorycznego dotyczącego jego emerytury o przepisy będące niezgodne zKonstytucją RPorazKonwencją o Ochronie Praw Człowiekai Podstawowych Wolności.
Organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję w oparciu o przepisy wprowadzone na mocy art. 1 ustawy z 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawyo zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin(Dz. U. z 2016 r., poz. 2270)zwanej dalej ,,ustawą zmieniającą”. Należy zwrócić uwagę, że tym samym drugi raz zdecydowano się obniżyć emerytury osobom, które pełniły służbę na rzecz państwa totalitarnego, bowiem w ustawie z dnia 23 stycznia 2009 r.(Dz. U. z 2009, Nr 24, poz. 145)obniżono po raz pierwszy wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury za każdy rok służby w organach bezpieczeństwa państwa do 1990 r. z 2,6% do 0,7%. W aktualnie zaś zmienionych regulacjach przepis art. 15c ustawy zaopatrzeniowej stanowi, że emerytura osoby pozostającej w służbie przed dniem 2 stycznia 1999 r. wynosi: 0% podstawy wymiaru - za każdy rok tej służby a przy tym, a jej wysokości nie podwyższa się zgodnie z art. 15 ust. 2 i 3 ustawy nowelizowanej, jeżeli okoliczności uzasadniające podwyższenie wystąpiły w związkuz pełnieniem służby na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b. Wysokość zaś emerytury ustalonej zgodnie z art. 15c ust. 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej nie może być wyższa niż miesięczna kwota przeciętnej emerytury wypłaconej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
W uzasadnieniu do projektu ustawy zmieniającej wskazano, że ma onana celu wprowadzenie rozwiązań zapewniających w pełniejszym zakresie zniesienie przywilejów emerytalnych związanych z pracą w aparacie bezpieczeństwa PRL przez ustalenie na nowo świadczeń emerytalnychi rentowych osobom pełniącym służbę na rzecz totalitarnego państwa w okresie od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r. Zatem ustawodawca zdecydował sięna ponowne obniżenie wysokości emerytur policyjnej pracownikom, którzy wówczas pełnili służbę. W uzasadnieniu projektu dotyczącego wprowadzenia ustawy zmieniającej wskazano na konieczność kolejnego ograniczenia przywilejów emerytalnych i rentowych związanych z pracą w aparacie bezpieczeństwa Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Stwierdzono również,że emerytury i renty osób pełniących służbę ustalono na znacznie korzystniejszych zasadach wynikających z ustawy zaopatrzeniowej, w stosunku do osób pobierających te świadczenia na podstawieustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
W kontekście zasadności pierwszego obniżenia emerytur osób pełniących służbę w okresie PRL wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyrokuz 20 stycznia 2010 r. (K 6/09) oraz Europejski Trybunał Praw Człowiekaw decyzji z dnia 14 maja 2013 r. (15189/10), które stwierdziły, że nowe rozwiązania nie nałożyły na tę grupę emerytów nadmiernego obciążeniai dotyczyły jedynie praw nabytych niesłusznie. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie dawało możliwości postawienia zarzutu niekonstytucyjności wprowadzonych wówczas przepisów przez ustawodawcę. Wymaga podkreślenia, że Sąd Okręgowy w Warszawie wystosował pytanie prawne do Trybunału Konstytucyjnego w celu wypowiedzenia się co do zgodności zKonstytucją RPprzepisów art. 15c, art. 22a oraz art. 13 ust. 1 lit. 1c w związku z art. 13b ustawy zaopatrzeniowej w brzmieniu nadanym przez art. 1 ustawy z dnia 16 grudnia2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin(Dz. U. z 2016 r., poz. 2270). Pomimo zawiśnięcia sprawy przed Trybunałem Konstytucyjnymw dniu 27 lutego 2018 r. pod sygnaturą P 4/18, do dnia dzisiejszego nie zostało wydane orzeczenie w tej sprawie. Utrzymujący się stan prawny dał podstawę Sądowi Okręgowemu do rozpoznania zasadności wystosowanych zarzutów przez stronę odwołującą. W tej kwestii należało również kierować się wytycznymi Sądu Apelacyjnego, który nakazał prowadzić niniejsze postępowanie, a następnie wydać wyrok. Natomiast Trybunał Praw Człowieka potwierdził prawo ustawodawcy chcącego wyeliminować niesprawiedliwe lub nadmierne świadczenia z ubezpieczeń społecznych, dążącego do likwidacji przywilejów byłych funkcjonariuszy reżimów totalitarnych do tego rodzaju działań. Równocześnie Trybunał zwrócił uwagę, że podjęte środki nie mogą być jednak nieproporcjonalne.
Zdaniem Sądu Okręgowego ustawa zaopatrzeniowa, jak też wydana na jej podstawie decyzja, uzasadnia wątpliwości, co do jej zgodności z zasadą godności jednostki, zasadą rządów prawa, zasadą równości, zasadą proporcjonalnościz uwagi na jej wydanie po niemal 27 latach od transformacji ustrojowejoraz z zasadą sądowego wymiaru sprawiedliwości. Ustawa zaopatrzeniowaw art. 13b oraz art. 15c i art. 22a ponownie wprowadza odpowiedzialność zbiorową i swoim zakresem podmiotowym obejmuje, bez wyjątków, wszystkich byłych funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa państwa, niezależnie od ich postawy patriotycznej, etycznej i moralnej, rodzaju wykonywanych czynności, czy zajmowanego stanowiska. Tego rodzaju regulacje zaprzeczają istocie zasady rządów prawa. Zasada ta oznacza obowiązek władz publicznych traktowania osób w sposób adekwatny i proporcjonalny do ich postawy, zasług i przewinień. Niedopuszczalne zatem jest zastosowanie jakichkolwiek represji w stosunkudo osób tylko za to, że pracowały lub służyły w okresie poprzedzającym zmianę ustroju państwa polskiego. Nawet uznanie, że niektóre instytucje funkcjonujące przed tą zmianą działały w sposób budzący dziś poważne wątpliwości prawnei moralne, nie uprawnia prawodawcy do stwierdzenia, że wszystkie osoby tam zatrudnione były przestępcami. W tym też kontekście, zdaniem Sądu, działania ustawodawcy polegające na arbitralnym obniżeniu wysokość emerytury ubezpieczonej trudno uzasadnić dążeniem do jakiegokolwiek słusznego celu leżącego w interesie publicznym. Zastosowanie nowego wskaźnika emerytury miało zastosowanie automatycznie, bez uwzględnienia charakteru faktycznie wykonywanych obowiązków oraz pełnionej funkcji przez odwołującą. Sąd Okręgowy zważył, że ustawa zmieniająca w gruncie rzeczy działałabez rozróżnienia pomiędzy funkcjonariuszami, którzy w rzeczywistości dopuścili się czynów przestępczych oraz tymi, którzy jedynie należeli do personelu technicznego.
Ponadto nie należy pominąć faktu, że zgodnie z art. 10 ust. 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej prawo do emerytury policyjnej nie przysługuje funkcjonariuszowi skazanemu prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo umyślne lub przestępstwo skarbowe umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego, popełnione w związku z wykonywaniem czynności służbowych i w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, albo za przestępstwo określonewart. 258 Kodeksu karnegolub wobec którego orzeczono prawomocnie środek karny pozbawienia praw publicznych za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, które zostało popełnione przed zwolnieniem ze służby. Jednakżew takim przypadku prawomocnie skazanemu przestępcy przysługuje świadczenie na zasadach obowiązujących w powszechnym systemie emerytalnym. Przytoczony powyżej przepis wskazuje, że ustawa zaopatrzeniowej wprowadziła pozasądową zbiorową odpowiedzialność za nieokreślony czyn z naruszeniem prawa jednostki do sądu i sprawiedliwego procesu. Obniżono określonym podmiotom emerytury i renty w sposób bardziej niekorzystny, niż jest to obecnie dopuszczalne nawet wobec funkcjonariuszy prawomocnie skazanych przez sąd za popełnione przestępstwa. Ci ostatni funkcjonariusze mogą zostać pozbawieni świadczeń emerytalnych przysługujących służbom mundurowym przez obniżenie ich do poziomu przysługującego w ramach powszechnego systemu emerytalnego.
W ustalonym stanie faktycznym Zakład Emerytalno-Rentowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wydał zaskarżoną decyzję jedynie na podstawie informacji o przebiegu służby ubezpieczonego sporządzoną przez Instytut Pamięci Narodowej 10 marca 2017 r. Ten dokument stanowił podstawę obniżenia przysługującej odwołującemu emerytury. Wymaga przy tym podkreślenia, że powyższy dokument treściowo ogranicza się jedyniedo stwierdzenia, że ubezpieczony pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa,o której jest mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej od 4 września 1975 r.do 131 lipca 1990 r. Treść dokumentu nie precyzuje natomiast na jakiej dokładnie podstawie służba ubezpieczonego została zakwalifikowana jako służba na rzecz państwa totalitarnego.
W tym kontekście Sąd Okręgowy zwraca uwagę pogląd wyrażonyw postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt II UZP 10/11 – który też w całości podziela – zgodnie z którym Sąd Najwyższy nie jest związany treścią informacji IPN zarówno co do faktów, w tym zaświadczeniuo przebiegu służby, jak i co do oceny, czy służba była realizowana na rzecz organów bezpieczeństwa państwa. Z tego wynika, że ustalenia faktycznei interpretacje prawne Instytutu Pamięci Narodowej nie mogą wiązać również Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę. W obowiązującym stanie prawnym należało powołać się również na aktualne orzeczenie Sądu Najwyższegow sprawie o sygn. akt III UZP 1/20. W sprawie tej Sąd Najwyższy podjął uchwałę w składzie 7-osobowym, w której stwierdził, że kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa” określone w art. 13b ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka. W ślad za uzasadnieniem powyższego rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego, stwierdzenie pełnienia służby na rzecz totalitarnego państwa w okresie od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r. nie może być dokonane wyłącznie na podstawie informacji Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (kryterium formalnej przynależności do służb), lecz na podstawie wszystkich okoliczności sprawy,w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka służących reżimowi komunistycznemu (art. 13b ust. 1 w związku z art. 13a ust. 1 ustawyz dnia 18 lutego 1994 r.). W tym też kontekście warto zwrócić uwagęna podsumowanie powyższego wątku dokonane w uzasadnieniu uchwałyz 16 września 2020 r., sygn. akt III UZP 1/20, gdzie Sąd Najwyższy stwierdził,że skoro sądu powszechnego nie wiąże informacja o przebiegu służby, to w razie stosownego zarzutu przeciwko osnowie tej informacji, sąd będzie zobowiązany do rekonstrukcji jej przebiegu w konkretnym wypadku, na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności na podstawie długości okresu pełnienia służby, jej historycznego umiejscowienia w okresie od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r., miejsca pełnienia służby, czy też zajmowanego stanowiska (§ 59 uchwały SN). W tym zakresie Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na potrzebę sięganiado opinii służbowych funkcjonariuszy, uwzględniania ogólnych reguł dowodzenia: rozkładu ciężaru dowodu, dowodu prima facie, domniemań faktycznych, wynikających z informacji o przebiegu służby (§ 60 uchwały SN). Wskazano, że przy ocenie zasadności objęcia konkretnej osoby zakresem ustawy okolicznością, której nie można pominąć jest sam fakt weryfikacji w 1990 r.(§ 92 uchwały SN).
W konsekwencji powyższego w niniejszym postępowaniu Sąd Okręgowy przeprowadził postępowanie dowodowe w wyniku którego ustalił,że w przypadku ubezpieczonegoA. G.nie zachodziły okoliczności pozwalające na zakwalifikowanie jego służby w okresieod 4 września 1975 r. do 31 lipca 1990 r. za służbę na rzecz państwa totalitarnego. Zebrany w sprawie materiał dowodowy zdaniem Sądu nie daje jakichkolwiek podstaw do stanowczego i jednoznacznego ustalenia, że ubezpieczony swoimi działaniami w jakikolwiek sposób naruszył prawa człowieka podczas służbyna rzecz państwa totalitarnego, bądź też popełnił jakiekolwiek przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego czy prywatnego.
Sąd zwrócił przy tym uwagę, że podstawą wydania informacji o przebiegu służby przez IPN była służbaA. G.w Służbie Bezpieczeństwa – Biurze(...), która to jednostka zgodnie z art. 13 b ust. 1 pkt 5 lit. b tiret 4 ustawy zaopatrzeniowej jest instytucją/formacją uznawaną za podstawę służby na rzecz totalitarnego państwa. Niemniej jednak z dostępnych w sprawie dokumentów nie wynika, by odwołujący poza wykonywaniem obowiązków szyfranta(a w późniejszym okresie kierownika zmiany w zespole szyfrantów) wykonywał jakiekolwiek czynności operacyjne, a jego obowiązki skierowane były przeciwko obywatelom, opozycji czy Kościołowi. Takiego wniosku zdaniem Sądu nie można wyprowadzić wyłącznie z faktu zatrudnienia we wskazanej jednostce organizacyjnej. Powyższego nie potwierdzają również akta służby ubezpieczonego, w których w licznych opiniach wskazywano na wysokie zaangażowanie i rozwijanie umiejętności w zakresie pracy szyfranta. W ocenie Sądu Okręgowego dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie miał również fakt dalszego przebiegu służby odwołującego po 31 lipca 1990 roku. Fakt pozytywnej weryfikacji odwołującego nie był kwestionowany przez organ rentowy, podobnie jak fakt, że od 1 sierpnia 1990 r.A. G.kontynuował służbęw Urzędzie(...), aż do przejścia na emeryturę w 2000 roku. Pozwala to na stwierdzenie, że dotychczasowa służba odwołującego w strukturach MOw okresie 1975-1990 nie stanowiła przeszkody do kontynuowania służbyw kolejnych latach i pełnienia znaczących funkcji. Okoliczność ta nie pozostaje bez znaczenia z perspektywy powszechnie znanej okoliczności związanejz weryfikacją funkcjonariuszy służb mundurowych na przełomie lat 1990. Również i ta okoliczność zdaniem Sądu przemawia za brakiem podstawdo przypisania odwołującemu się działań polegających na naruszaniu podstawowych praw i wolności człowieka, służących reżimowi komunistycznemu w okresie przed 1990 r.
Jednocześnie wskazać należy, że zgodnie z zasadą kontradyktoryjności obowiązującą w procesie cywilnym, to na stronach postępowania ciąży obowiązek udowodnienia swoich twierdzeń poprzez prezentowanie materiału dowodowego na ich poparcie. W myślart. 232 k.p.c.to strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Zasada kontradyktoryjności i dowodzenia swoich twierdzeń obowiązuje również w odrębnym postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych

    (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2008r., I UK 151/08). Zaskarżenie decyzji organu emerytalnego nie powoduje zmiany w rozkładzie ciężaru dowodu. Natomiast w sytuacji, gdy zmiana decyzji organu rentowego następuje niejako z inicjatywy organu, to na organie spoczywa powinność udowodnienia faktów, z których wywodzi skutki prawne w postaci zmiany decyzji. Tymczasem w przedmiotowej sprawie organ rentowy nie wykazał się inicjatywą dowodową i nie zakwestionował argumentów przedstawionych przez stronę odwołującą, a dotyczących zadań wykonywanych w latach 1989-1990. Swoje stanowisko w zakresie oceny przebiegu służby odwołującego oparł wyłącznie na informacji Instytutu Pamięci Narodowej, nie czyniąc zadość obowiązkowi dowodzenia, o którym była mowa. Jednocześnie w ocenie Sąduw świetle wspomnianych wyżej rozważań prawnych i poglądów orzecznictwa nie sposób przyjąć, że do zastosowania ustawy wystarczający jest sam fakt pozostawania przez odwołującego na etacie danej jednostki, jak również potwierdzenie prawidłowości informacji o przebiegu służby w świetle ww. ustawy przez Instytut Pamięci Narodowej.
Podkreślić przy tym należy, że świadczenie emerytalne odwołującego zostało już uprzednio obniżone na podstawie ustawy nowelizującej ustawę zaopatrzeniową z 2009 r. W tym stanie rzeczy Sąd uznał obniżenie w skarżonej decyzji z 7 lipca 2017 r. emeryturyA. G.za ponowną sankcję, naruszające zasadę
    ne bis in idem. Pierwsza zmiana obniżająca ich świadczenia emerytalne w związku ze służbą w tych jednostkach wprowadzona została w 2009 r. i skutecznie zaimplementowała zasadę sankcjonowanej odpowiedzialności za tę służbę, zabierając tym funkcjonariuszom uprzywilejowany przelicznik 2,6% za rok służby i wprowadzając w jego miejsce przelicznik 0,7%.A. G.został zatem skutecznie na podstawie prawa ubezpieczeń społecznych poddany negatywnej ocenie, za swoją służbę w jednostkach organów bezpieczeństwa PRL. Sąd Najwyższy w uchwale z 16 września 2020 r. podkreślił, że obecna, powtórna ingerencja nie niesie ze sobą żadnych nowych argumentów, bo za taki nie można uznać faktu, że poprzednia regulacja nie była pełna (zob. uzasadnienie projektu do ustawy nowelizującej). Nie odkryto nowych aspektów działań funkcjonariusza, czy też wręcz nie zastosowano metody indywidualnej oceny służby. (
    por. Uchwała SN z 16.09.2020 r., III UZP 1/20, OSNP 2021, nr 3, poz. 28.).
Wobec powyższego, Sąd Okręgowy zważył, że w przypadku odwołującego przepisy ustawy zmieniającej z dnia 16 grudnia 2016 r. nie mogły mieć zastosowania. W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę, że w toku procesu nie ujawniono żadnych dowodów przestępczej czy bezprawnej działalnościA. G.zarzut współudziału w bezprawiu w okresie pełnienia służbyw latach 1975-1990, bez badania indywidualnej winy i popełnionych czynów, uzasadnia naruszenie zasady godności wobec odwołującego.
Stwierdzając zatem brak podstaw do zastosowania art. 15c w zw. z art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej, na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c., Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że zobowiązał Dyrektora ZER MSWiA do przeliczenia emeryturyA. G.poczynającod dnia 1 października 2017 roku z pominięciem art. 15c w zw. z art. 32 ust. 1 pkt. 1 Ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Służby Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U.z 2016 r. poz. 708 z późn. zm.) w brzmieniu nadanym w ustawie z dnia 16 grudnia 2016 roku o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Służby Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z dnia 30 grudnia2016 roku), o czym orzeczono w punkcie 1 wyroku.
SSO Renata Gąsior