Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII U 391/19
Data wyroku: 2021-11-04 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Dorota Michalska
Słowa kluczowe: Podleganie ubezpieczeniom społecznym
Podstawa prawna: art. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 13 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 477^14^ § 2 kpc

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 listopada 2021 r.
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracyi Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSO Dorota Michalska
Protokolant: st. sekr. sądowy Anna Kapanowska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2021 r. w Warszawie
sprawyM. R.
z udziałem(...) Sp. z o.o.wW.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
o ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym
na skutek odwołaniaM. R.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
z dnia 20 grudnia 2018 r., znak(...)

I
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ustala, żeM. R.jako pracownik u płatnika składek(...) Sp. z o.o.wW.podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemui wypadkowemu od 1 sierpnia 2012 r.;

II
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.na rzecz odwołującejM. R.kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w sprawie.

UZASADNIENIE
M. R., działając przez pełnomocnika, 28 stycznia 2019r. wniosła odwołanieod decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.nr(...)z 20 grudnia 2018r., zarzucając jej naruszenieart. 83 ust. 1 i 2, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1,art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. z 2017r. poz. 1778 t.j.) w zw. zart. 58 § 2 i art. 83 § 1 k.c.orazart. 22 § 1i art. 300 k.p.poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, tj. przyjęcie, że ubezpieczonaM. R.jako pracownik u płatnika składek(...) sp. z o.o.nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym oraz ubezpieczeniu chorobowemu i wypadkowemu od 1 sierpnia 2012r. Ubezpieczona wniosła o zmianę skarżonej decyzji i uznanie, że jako pracownik u płatnika składek(...) sp. z o.o.podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowymoraz ubezpieczeniu chorobowemu i wypadkowemu od 1 sierpnia 2012r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania i zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu odwołania wskazano, że organ rentowy niezasadnie przyjął, że zatrudnienieM. R.u płatnika składek miało charakter pozorny i było ukierunkowane wyłącznie na objęcie odwołującej prawem do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, w tym zasiłku macierzyńskiego. Sam fakt, żeM. R.w chwili zawarcia umowy o pracę była w ciąży, a pracodawca o tym wiedział nie dowodzi, że ubezpieczona nie wykonywała pracy wynikającej ze stosunku pracy. Odwołująca wskazała, że od 1 sierpnia 2012r. aż do porodu w grudniu 2012r. świadczyła pracę korektora, polegającą na czytaniu odbitki korektorowej i porównywanie jej zgodności z oryginałem, sprawdzanie jakości treści okładek, stron tytułowych i redakcyjnych z oryginałem, sprawdzanie zgodności podpisów z ilustracjami występującymi w tekście, przeprowadzanie kolejnych korektaż do oczyszczenia tekstu z błędów składu, porównywanie kolejnej odbitki korektorowejz poprzednią pod kątem wprowadzenia poprawek. Była to praca niewymagająca fizyczniei niestresująca, w związku z czym możliwa do wykonywania przez kobietę w ciąży. Nadto,M. R.posiadała kompetencje do jej wykonywania, bowiem posiada się wykształcenie wyższena kierunku humanistycznym (socjologia), w trakcie którego była stypendystką programu(...)w University(...)(anglojęzyczne), legitymuje się certyfikatem z j. angielskiego,a nadto jest osobą oczytaną. Dodatkowo odwołująca w latach 2006-2007 pracowała jako asystent kierownikaZakładu (...)w ramach umowy o dzieło, gdzie zajmowała się m.in. korektą i redakcją techniczną tekstów naukowych, zatem posiadała doświadczenie na podobnym stanowisku co zajmowane u płatnika składek. Odwołująca podkreśliła, że nie może ponosić odpowiedzialności za niedopatrzeniapo stronie płatnika składek, takie jak spóźnione zgłoszenie pracownicy do ubezpieczeń społecznych czy brak orzeczenia lekarskiego co do przeciwwskazań do pracy i brak szkolenia BHP. Odwołująca nadmieniła również, że wbrew twierdzeniom ZUS, sytuacja finansowa spółki w 2012r. była dobra, bowiem pomimo zatrudniania w spółce czterech osób, zdołała ona wypracować zysk na poziomie 3 156 zł (

    odwołanie k.3-13 a.s.).
W odpowiedzi na odwołanie z 27 lutego 2019r. organ rentowy wniósł o jego oddaleniena podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.W uzasadnieniu ZUS wskazał, żeM. R.została zatrudniona w(...) sp. z o.o.na stanowisku specjalista-korektor od 1 sierpnia 2012r. z wynagrodzeniemw wysokości 1500 zł brutto miesięcznie, zaś zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych dokonanow dniu 28 września 2012r., czyli znacznie po obowiązującym terminie. Ubezpieczona wystąpiłao zasiłki macierzyńskie w okresach od 19 grudnia 2012r. do 4 czerwca 2013r., od 27 czerwca 2014r. do 24 czerwca 2015r. i od 24 maja 2016r. do 22 maja 2017r., zaś w przerwach między zasiłkami przebywała na urlopach wychowawczych. Organ rentowy podkreślił, że odwołująca ani płatnik składek nie przedstawili dowodów faktycznego wykonywania przezM. R.pracy, na czas jej nieobecności nie zatrudniono nikogo na zastępstwo, a płatnik składek posiada zaległościw opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne. ZUS podniósł również, że ubezpieczona nie odbyła badań u lekarza medycyny pracy i nie przeszła szkolenia BHP, a ponadto przed zatrudnieniem w(...) sp. z o.o.nie była zgłoszona do ubezpieczeń społecznych z jakiegokolwiek tytułu. Powyższe okoliczności w ocenie organu rentowego przemawiały za tym, aby uznać,że umowa o pracę z 1 sierpnia 2012r. była nieważna, gdyż jej rzeczywistym celem było stworzenie ubezpieczonej warunków do uzyskania statusu pracowniczego rodzącego obowiązek ubezpieczeń społecznych, a w konsekwencji uzyskania prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego (odpowiedź na odwołanie k.35-37 a.s.).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
M. R.w 2007r. ukończyła studia magisterskie na kierunku socjologia (specjalizacja: antropologia społeczna) wInstytucie (...), a po ich ukończeniu rozpoczęła studia doktoranckie. W trakcie studiów doktoranckich – w latach 2007-2009 – pracowała jako nauczyciel akademicki, prowadząc ćwiczenia ze studentami i współprowadząc seminarium. Wcześniej, tj. podczas studiów magisterskich, ubezpieczona pracowała jako asystent kierownikaZakładu (...), dokonując korekty i redakcji technicznej tekstów naukowych i asystując przy wykładach – jej praca była wysoko ceniona, teksty po korekcie były drukowane bez dodatkowego sprawdzenia przez inną osobę (curriculum vitae k.14-16 a.s., dyplom k.17 a.s., informacja o przyjęciu na studia doktoranckie k.18 a.s., zeznaniaM. R.k.246-247 a.s.).
Ubezpieczona biegle posługuje się językiem angielskim – w 1999r. uzyskałaC.inA. E., w 2006r. była stypendystką programu(...)-(...)na University(...)(

    zaświadczenie z University(...)k.19 a.s., certyfikat k.20 a.s.).
(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościązostała zarejestrowana w KRS 4 lutego 2004r. Przedmiotem działalności spółki jest działalność poligraficzna. Wspólnikami firmy sąM. T.iA. W. (1). W skład zarządu spółki chodząA. W. (2)jako członek zarządu iA. W. (1)jako prezes zarządu. Od początku istnienia spółki, jej pracownikiem jako grafik komputerowy byłJ. T. (1), który dodatkowo pełnił funkcję korektora. Spółka ma charakter firmy rodzinnej, zatrudnia cztery osoby, które są rekrutowane spośród członków rodziny lub bliskich znajomych (wydruk z KRS – nienumerowane a.r., zeznania świadkaJ. T. (1)k.133-136 a.s., zeznaniaA. W. (1)k.242-245 a.s., zeznaniaA. W. (2)k.245-246 a.s.).
W 2012r. spółka miała bardzo dużo zleceń i wysokie przychody, w związku z czymJ. T. (1)nie nadążał z samodzielnym wykonywaniem korekt, zadania te były częściowo powierzane podmiotom zewnętrznym, a niekiedy w korekcie pomagałaJ. T. (1)odwołująca (nieformalnie). Klienci spółki informowali wówczas o swoich dalszych planach wydawniczych, w związku z czym firma stała przed perspektywą dalszego rozwoju. Podjęto zatem decyzję o zatrudnieniu korektora – opłacenie jego wynagrodzenia uznano za bardziej korzystne dla spółki i dające większą gwarancję terminowości wykonania korekty niż przy jej zleceniu firmie zewnętrznej.J. T. (1)zaproponował stanowisko korektora swojej córce –M. R., ponieważ ubezpieczona dobrze znała język angielski, w którym były teksty podlegające korekcie. Odwołująca przyjęła propozycję pracy, gdyż spodziewała się wówczas drugiego dziecka, a firma jej męża dopiero rozpoczynała działalność i przynosiła niewielki dochód (zeznania świadkaJ. T. (1)k.133-136 a.s., zeznaniaA. W. (1)k.242-245 a.s., zeznaniaA. W. (2)k.245-246 a.s., zeznaniaM. R.k.246-247 a.s.).
M. R.zawarła umowę o pracę ze spółką w dniu 1 sierpnia 2012r. Odwołująca została zatrudniona na stanowisku Specjalista – korektor tekstów w wymiarze pełnego etatu, z wynagrodzeniem w kwocie 1500 zł brutto miesięcznie. Jako miejsce wykonywania pracy wskazano siedzibę spółki (umowa o pracę z 1.08.2012r. – nienumerowane a.r.).
Z uwagi na dobrą koniunkturę w branży poligraficznej w roku 2012, pozyskiwanie nowych zleceń, spółka w dniu zawarcia z ubezpieczoną umowy o pracę dysponowała możliwościami finansowymi, pozwalającymi na zatrudnienie pracownika z wynagrodzeniem w wysokości 1500 zł brutto miesięcznie. Spółka bowiem w 2012r. otrzymała zlecenia, których przy ówczesnym stanie zasobów ludzkich nie zdołałaby wykonać. Przychody spółki w 2012r. dawały rękojmię zatrudnienia ubezpieczonej z umówionym wynagrodzeniem, tym bardziej że pomimo poniesienia przez spółkę kosztów pracowniczych, płatnik na koniec 2012r. odnotował zysk (opinia biegłego z zakresu księgowościA. G.z 1.07.2021 k.249-257 a.s.).
Zawierając umowę o pracę,M. R.była w ciąży, o której dowiedziała się nie później niż podczas wizyty lekarskiej 27 kwietnia 2012r. Ciąża przebiegała prawidłowo, w związku z czym odwołująca była zdolna do pracy w charakterze korektora, która była pracą umysłową przy biurku. Przed rozpoczęciem pracyM. R.nie była skierowana przez pracodawcę do lekarza medycyny pracy, nie została również przeszkolona z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy (karta ciąży k.100-105 a.s., opinia biegłego z zakresu ginekologii i położnictwa k.147-148 a.s.).
Dokumenty zgłoszeniowe zostały przez płatnika składek dostarczone do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dniem 28 września 2012r. – osobiście przez księgowąA. W. (2)(druk ZUS-ZUA – nienumerowane a.r.,zeznaniaA. W. (2)k.245-246 a.s.).
Odwołująca wykonywała pracę w siedzibie spółki, tj. wlokalu nr (...)przyul. (...), przez pięć dni w tygodniu, po 8 godzin dziennie, najczęściej od 9:00 do 17:00. W lokalu znajdował się długi blat, pełniący funkcję biurka, przy którym znajdowały się trzy stanowiska robocze z komputerami,M. R.zajmowała stanowisko środkowe. W siedzibie spółki pracowali wówczas również prezes spółkiA. W. (1)orazJ. T. (1), którzy zajmowali się pozyskiwaniem nowych klientów i składem tekstu, a zadania związane z księgowością wykonywałaA. W. (2).M. R.iA. W. (2)wykonywały pracę używając tego samego komputera, przy tym samym miejscu roboczym, przy czym księgowa pracowała popołudniami i wieczorami – po zakończeniu pracy przez ubezpieczoną. PracaM. R.polegała przede wszystkim na dokonaniu korekty technicznej wydrukowanego tekstu, naniesienie poprawek na tekst w formie elektronicznej – zadania do wykonania przydzielali ubezpieczonejA. W. (1)lubJ. T. (1). Ubezpieczona oraz pozostali pracownicy spółki używali wspólnego adresu e-mail. W spółce teksty podlegające korekcie i składowi były przechowywane przez okres ustalony w umowie z kontrahentami, na ogół nie dłużej niż przez pięć lat. Odwołująca otrzymywała wynagrodzenie w gotówce (listy płac – nienumerowane a.r., zeznania świadkaJ. T. (1)k.133-136 a.s., zeznaniaM. R.k.246-247 a.s.).
M. R.urodziła dziecko 19 grudnia 2012r. i rozpoczęła urlop macierzyński. Czynnościami korektora w(...) sp. z o.o.ponownie zajął sięJ. T. (1), a w zakresie przewyższającym jego możliwości czasowe i kompetencje – zlecano je zewnętrznym podmiotom. Sytuacja finansowa spółki w 2013r. zaczęła się pogarszać ze względu na to, że część klientów zrezygnowała z usług wydawnictwa, a część przejęła na siebie korektę tekstów. Obroty firmy spadały do tego stopnia, że dla utrzymania płynności finansowejJ. T. (1)w 2015r. zrezygnował z pracy i przeszedł na świadczenie przedemerytalne. W latach 2015 i 2016 spółka spowodowała zaległość w opłacaniu składek, która na podstawie umowy z 28 kwietnia 2017r. została rozłożona na raty (umowa k.61-67 a.s., aneks do umowy k.68-70 a.s., zeznania świadkaJ. T. (1)k.133-136 a.s., zeznaniaA. W. (1)k.242-245 a.s.).
W 2013r. ubezpieczona po zakończeniu urlopu macierzyńskiego wróciła do pracy w(...) sp. z o.o.jednak z uwagi na trudność pogodzenia pracy z opieką nad dwojgiem dzieci, a także ze względu na zmniejszenie przychodów spółki, po miesiącuM. R.skorzystała z urlopu wychowawczego. Do 2021r. odwołująca nie powróciła do pracy w spółce, przebywała na urlopach rodzicielskich i wychowawczych – obecnie ma piątkę dzieci (zeznaniaA. W. (1)k.242-245 a.s., zeznaniaM. R.k.246-247 a.s.).
Pismem z 22 października 2018r. płatnik składek iM. R.zostali zawiadomieni przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.o wszczęciu postępowania wyjaśniającego w sprawie ustalenia prawidłowości zgłoszenia do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i podstaw wymiaru składek na te ubezpieczeniaM. R.z tytułu zatrudnieniaw(...) sp. z o.o.Organ rentowy 20 grudnia 2018r. wydałskarżoną decyzjęnr(...), w której stwierdził, żeM. R.jako pracownik u płatnika składek(...) sp. z o.o.nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 1 sierpnia 2012r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w toku postępowania wyjaśniającego strony nie przedstawiły dowodów faktycznego wykonywania pracy przezM. R., zaś fakty znacznego opóźnienia w dokonaniu zgłoszenia pracownicydo ubezpieczeń społecznych przez płatnika, brak orzeczenia lekarskiego lekarza medycyny pracy co do przeciwwskazań do pracy na stanowisku korektora, brak przeszkolenia z zakresu BHP, stosunkowo krótki okres od podjęcia do pracy do wystąpienia o wypłatę zasiłku macierzyńskiego, a także nieustanne przebywanie na zasiłkach macierzyńskich i urlopach wychowawczych do dnia wydania decyzji w ocenie organu rentowego przemawiały za uznaniem umowy o pracę za zawartą dla pozoru. Zdaniem ZUS płatnik ani ubezpieczona nie mieli zamiaru świadczenia pracy podporządkowanej organizacyjnie i służbowo w czasie określonym przez płatnika, a jedynie stworzenie pozorów wykonywania pracy w celu uzyskania przezM. R.korzyści w postaci objęcia ubezpieczeniami społecznymi, co skutkowałoby wypłatą przez Zakład świadczeń wynikających z tego ubezpieczenia (zawiadomienie z 22.10.2018r., decyzja z 20.12.2018r. – nienumerowane a.r.).
Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny w oparciu o wymienione dokumenty, zgromadzone w aktach rentowych (a.r.) i w aktach sprawy (a.s.) oraz na podstawie zeznań świadkaJ. T. (2), stronM. R.i członków zarządu(...) sp. z o.o.:A. W. (1)iA. W. (2).
Dokumenty w zakresie, w jakim potwierdzają wynikające z nich okoliczności, zostały ocenione jako wiarygodne, tym bardziej, że ich treść koresponduje z tym, na co wskazują osobowe środki dowodowe. Sąd dał wiarę zeznaniom świadkaJ. T. (2)i stron –M. R.oraz przesłuchanych za płatnika składekA. W. (2)iA. W. (1), którzy w sposób przekonujący i spójny przedstawili okoliczności dotyczące potrzeby zatrudnienia odwołującejw spółce, wskazując, że pierwotnie w spółce czynności związane z korektą tekstów były wykonywane przezJ. T. (2), a gdy było ich więcej lub gdy dokonanie korekty przekraczało kompetencje świadka, zlecano je podmiotom zewnętrznym. Okoliczność zwiększenia ilości zleceń dla spółki, o której zeznali świadek i strony, znalazła odzwierciedlenie równieżw dokumentach finansowych. Wskazane dowody pozwoliły również na ustalenie sposobu wykonywania przez ubezpieczoną obowiązków służbowych. Sąd uznał ponadto za wiarygodne zeznaniaA. W. (1)co do przyczyn braku skierowania odwołującej do lekarza medycyny pracy przed rozpoczęciem świadczenia pracy oraz nieodbycia przez nią szkolenia BHP. Wprawdzie takie postępowanie pracodawcy jest sprzeczne z przepisamikodeksu pracy, to jednak z doświadczenia życiowego wynika, że jest to stosunkowo częste przeoczeniew mikroprzedsiębiorstwach takich jak płatnik składek. Podobnie Sąd ocenił również zeznaniaA. W. (2)w zakresie spóźnionego dokonania zgłoszenia pracownika do ZUS, tym bardziej, że organ rentowy nie kwestionował, że płatnik z opóźnieniem dokonywał zgłoszeńco do pozostałych swoich pracowników.
W toku postępowania Sąd postanowieniem z 20 lipca 2020r. dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu rachunkowości i wyceny przedsiębiorstw na okoliczność sytuacji majątkowej płatnika składek(...) sp. z o.o.wW.i wskazanie, czy sytuacja majątkowa spółki uzasadniała zatrudnienie odwołującejM. R.z wynagrodzeniem 1500 zł brutto miesięcznie (postanowienie z 20.07.2020. k.247 a.s.). Biegła sądowa z zakresu rachunkowości przedłożyła opinię z 1 września 2020r. (k.164-170 a.s.) oraz wobec zgłoszenia uwag przez odwołującą – opinię uzupełniającą z 11 stycznia 2021r. (k.195-197 a.s.). W opiniach biegła wskazała m.in., że w 2012r. branża poligraficzna przeżyła bardzo dynamiczny wzrost, który utrzymywał się w kolejnych latach, spółka zakończyła 2011r. z niedużą stratą – 116 968,30 zł, a zysk w 2018r. wynosił 802 878,29 zł (w opinii uzupełniającej biegła sprecyzowała, że podanie tych kwot było omyłką pisarska, strataw 2011r. wyniosła 3 619,29 zł, ale do obliczenia wskaźników przyjęto prawidłową kwotę). Biegła wskazała, że spółka prowadzi działalność usługową, opartą na wiedzy zatrudnianych pracowników, działalność ta była prowadzona w mieszkaniu, spółka nie posiadała aktywów trwałych. Biegła sądowa oceniła, że koszty działalności spółki były niemal równe przychodom, a niekiedyje przewyższały, spółka była nadmiernie zadłużona, a wskaźnik płynności w 2011 i 2012r. utrzymywał się powyżej zagrożenia problemami z regulowaniem zobowiązań, przy czym wskaźniki za 2012r. uwzględniały koszty poniesione na zatrudnienie pracownika w 2012r. Biegła podkreśliła, że w 2012r. firma zaliczyła skokowy wzrost przychodów, co nie przełożyło się znacząco na zysk spółki i nie pozwoliło na odrobienie strat z lat poprzednich. Biegła sądowa zauważyła, że w 2013r., czyli po zatrudnieniu odwołującej spółka odnotowała istotny spadek przychodów. W opinii biegłej, na podstawie analizy bilansów i rachunków zysków i strat 2011-2013 sytuacja spółki nie pozwalała na zatrudnienieM. R.z wynagrodzeniem w wysokości 1500 zł brutto. Pełnomocnik ubezpieczonej zgłosił szereg zastrzeżeń co do opinii biegłej oraz do opinii uzupełniającej, zarzucając jej, że do oceny kondycji finansowej firmy uwzględniono obciążenie kosztami zatrudnienia odwołującej, co pozwalałoby na ocenę, czy spółka dysponowała możliwościami zatrudnienia kolejnego pracownika, a nie na ocenę, czy możliwości te dotyczyłyM. R.. Wskazano, że dla możliwości zatrudnienia odwołującej nie powinna podlegać ocenie kondycja finansowa firmy w 2013r., bowiem decyzję o zatrudnieniu ubezpieczonej podjęto w warunkach korzystniejszych dla firmy w lipcu 2012r. Podniesiono również, że opinia biegłej zawiera zasadnicze błędy (np. co do daty rejestracji spółki, co do kwot straty w 2011r. i zysku w 2018r.,co do uwzględnienia wyniku spółki za 2018r. w kontekście zatrudnienia odwołującej w 2012r.)i z tego względu wniesiono o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego sądowego.
W ocenie Sądu zarzuty te zostały należycie uzasadnione, w związku z czym postanowieniem z 18 maja 2021r. Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu rachunkowości i wyceny przedsiębiorstw, z wyłączeniem biegłejE. Z., na okoliczność sytuacji majątkowej płatnika składek(...) sp. z o.o.wW.i wskazanie, czy sytuacja majątkowa spółki uzasadniała zatrudnienie odwołującejM. R.z wynagrodzeniem 1500 zł brutto miesięcznie, zobowiązując jednocześnie biegłego do odniesienia się do opinii dotychczas złożonych w sprawie. W opinii z 1 lipca 2021r. biegłyA. G.wskazał, że spółka w 2012r. miała możliwość zatrudnienia odwołującej, bowiem spółka nie utraciła wówczas płynności finansowej, jej cały majątek stanowił o pełnym „pokryciu” istniejących zobowiązań. Biegły odniósł się do opinii biegłejE. Z.i opinii uzupełniającej, wskazując, że biegła prawidłowo przedstawiła sytuację branży poligraficznej w 2012r. i prawidłowo obliczyła koszty utrzymania pracownika w 2012r.A. G.wskazał, że analiza wskaźnikowa spółki dokonana przez biegłą za lata 2011-2013 faktycznie prowadzi do wniosku, że wskaźniki te nie miały wartości optymalnych, jednak w jego ocenie chwilowe braki płynności nie wskazywały za likwidacją spółki ani za niemożnością kontynuacji jej działalności w 2013r., tym bardziej że spółka nie utraciła w całości płynności finansowej. Biegły wskazał, że dla możliwości zatrudnieniaM. R.decydujące powinny być wskaźniki firmy za 2012r., bowiem wówczas zawarto umowę o pracę i w tym roku ubezpieczona nabyła uprawnienia do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, a nie jak wskazała w swojej opinii biegłaE. Z.– wyniki za 2013r. kiedy odwołująca nie uczestniczyła w działalności spółki, a jej wynagrodzenie nie stanowiło kosztu płatnika.
Z uwagi na to, że opinia biegłegoA. G.była wyczerpująca, dostatecznie uzasadniona, również w kontekście jej odmiennych ustaleń niż wcześniejsza opinia biegłejE. Z., jak również ze względu na niezgłoszenie uwag do opinii przez którąkolwiek ze stron, Sąd uznał opinię za pełnowartościowy materiał dowodowy i dokonał na jej podstawie ustaleń faktycznych.
Sąd skorzystał również z opinii biegłego z zakresu ginekologii i położnictwaS. B., w celu ustalenia czy odwołująca była zdolna do wykonywania pracy w pełnym wymiarze czasu pracy w okresie od 1 sierpnia do 19 grudnia 2012r. Zdaniem Sądu opinia biegłego była rzetelna i fachowa, biegły w oparciu o zgromadzoną w aktach postępowania dokumentację medyczną odwołującej w sposób zrozumiały przedstawił odpowiedzi na tezę dowodową.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie.
Przystępując do oceny prawnej przedmiotu sporu, w pierwszej kolejności wskazać należy, że dokonywana przez organ rentowy kontrola zgłoszeń do ubezpieczenia oraz prawidłowościi rzetelności obliczenia składki oznacza przyznanie Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych kompetencji do badania samego tytułu ubezpieczenia wynikającego z zawarcia umowy o pracę,a zatem badania również ważności takiej umowy (por. postanowienia Sądu Apelacyjnego w Krakowiez 10.01.2013 r., III AUa 1039/12 oraz z 25.09.2012 r., III AUa 398/12).
Sporne w rozpatrywanej sprawie było to, czyM. R.od 1 sierpnia 2012r. realizowała umowę o pracę u płatnika składek(...) Sp. z o.o.i czy z tego tytułu powinna podlegać obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym. Aby tę kwestię rozstrzygnąć należy dokonać szczegółowej wykładni przepisówustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 266),zwanej dalej ustawą systemową.Art. 6 ust. 1pkt 1 tej ustawy stanowi, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają,z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami, z wyłączeniem prokuratorów. W myśl art. 13 pkt 1 ustawy systemowej następujeto od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia jego ustania. O tym jednak, czy dany stosunek prawny łączący dwa podmioty może być uznany za stosunek pracy, rozstrzygają przepisy prawa pracy. Stosownie do treści definicji zawartej wart. 2 kodeksu pracy(tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 1040, dalej:k.p.) pracownikiem jest osoba zatrudniona między innymi na podstawie umowyo pracę. Użyty w powyższym przepisie zwrot „zatrudniona” oznacza istnienie między pracownikiem a pracodawcą szczególnej więzi prawnej o charakterze zobowiązaniowym,tj. stosunku pracy. Istotą tegoż stosunku jest – w świetleart. 22 § 1 k.p.– uzewnętrznienie woli umawiających się stron, z których jedna deklaruje chęć wykonywania pracy określonego rodzajuw warunkach podporządkowania pracodawcy, natomiast druga – stworzenia stanowiska pracyi zapewnienia świadczenia pracy za wynagrodzeniem. Celem i zamiarem stron umowy o pracę winna być każdorazowo faktyczna realizacja treści stosunku pracy, przy czym oba te elementy wyznaczają: ze strony pracodawcy – realna potrzeba ekonomiczna i umiejętności pracownika,zaś ze strony pracownika – ekwiwalentność wynagrodzenia uzyskanego za pracę.
Dla stwierdzenia czy zaistniały podstawy do objęcia ubezpieczeniem społecznym,w świetle powołanych przepisów, wymagane jest ustalenie czy zatrudnienie miało charakter rzeczywisty i polegało na wykonywaniu pracy określonego rodzaju, na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, czyli w warunkach określonych wart. 22 § 1 k.p.W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że przy ocenie istnienia tytułu do ubezpieczenia społecznego nacisk kładzie się na ustalenie faktycznego wykonywania umowy czy działalności
    (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 26.02.2013r., I UK 472/12, z 24.08.2010r. I UK 74/10, z 13.11.2008r., II UK 94/08, postanowienie Sądu Najwyższego z 18.10.2011r., III UK 43/11).Nie wystarczy zatem zawarcie samej umowy, lecz konieczne jest rozpoczęcie jej wykonywania. Umowa taka powinna mieć, przynajmniej w zamiarze, realne znaczenie gospodarcze, w innym bowiem przypadku można by mówić jedynie o relacji grzecznościowej, a nie stosunku prawnym.
W rozpoznawanej sprawie organ rentowy argumentował, że odwołująca i płatniknie dostarczyli wiarygodnych dowodów potwierdzających świadczenie pracy przezM. R.,a zawarcie umowy o pracę w dniu 1 sierpnia 2012r. miało na celu wyłącznie objęcie odwołującej ubezpieczeniem społecznym i uzyskanie zasiłku macierzyńskiego, bowiem niedługo po zawarciu umowy o pracę ubezpieczona wniosła o przyznanie zasiłku macierzyńskiego. Według argumentacji ZUS, w dacie 1 sierpnia 2012r. nie istniała realna potrzeba zatrudnienia specjalisty – korektora tekstu w spółce, skoro stanowisko to zostało nowoutworzone dla odwołującej, a od grudnia 2012r. kiedyM. R.rozpoczęła okres urlopów macierzyńskich i wychowawczych, aż do wydania decyzji w grudniu 2018r. nie zatrudniono pracownika na jej miejsce. Organ rentowy przywołał ponadto okoliczności poddające w wątpliwość rzeczywiste wykonywanie pracy przezM. R., tj. zaniedbania pracodawcy co do przedstawienia przez odwołującą orzeczenia lekarza medycyny pracy o braku przeciwwskazań do pracy na stanowisku specjalisty-korektora, nieprzeszkolenie pracownika z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, spóźnienie w dokonaniu zgłoszenia pracownika do ubezpieczeń społecznych, brak ewidencji czasu pracy.
Zdaniem Sądu, świadekJ. T. (2)oraz członkowie zarządu spółki w sposób wiarygodny i wyczerpujący uzasadnili brak dowodów potwierdzających wykonywanie przez odwołującą pracy korektora. Od okresu faktycznego świadczenia pracy przezM. R.do dnia wszczęcia przez organ rentowy postępowania wyjaśniającego w przedmiocie prawidłowości zgłoszenia odwołującej do ubezpieczeń społecznych minęło niemal sześć lat. Z uwagi na tak znaczny odstęp czasowy, za naturalne należało uznać, że spółka nie zachowywała dowodów dokonania korekt tekstów przez ubezpieczoną, a ustaleń w tym zakresie Sąd dokonał na podstawie dowodów osobowych, w oparciu również o dokumenty, które potwierdziły kompetencjeM. R.do pracy na stanowisku korektora tekstu. Świadek oraz strony w swoich zeznaniachw sposób spójny przedstawili zakres czynności dokonywanych przez odwołującą w ramach umowy o pracę, miejsce i czas wykonywania obowiązków służbowych, co odpowiadało zasadom pracyna takim stanowisku, a także humanistycznemu wykształceniu odwołującej.
Jak już wspomniano, zaniedbania pracodawcy w zakresie skierowania odwołującejna badania lekarza medycyny pracy, odbycia szkolenia z zakresu BHP, brak ewidencji czasu pracy, niewątpliwie były sprzeczne z przepisami prawa pracy, niemniej jednak nie stanowią dla Sądu dowodu pozorności zawartej umowy o pracę. Zaniedbania tego typu są powszechnym zjawiskiem wśród pracodawców, szczególnie w firmach rodzinnych, jak(...) sp. z o.o., gdzie relacjez pracownikami są znacznie mniej sformalizowane i oparte na zaufaniu. Ponadto, jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny wS., wymóg posiadania aktualnych badań lekarskich przez pracownika obciąża pracodawcę, który zgodnie zart. 229 § 4 k.p.nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku. Pracodawca jest bowiem odpowiedzialny za stan bezpieczeństwai higieny pracy, zaś w przypadku nieprzestrzegania przepisów lub zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, to pracodawca, a nie pracownik podlega karze (por. wyrok z 25.06.2010r. II SA/Sz 542/10). W ocenie Sądu podobnie należało ocenić brak przeszkolenia odwołującej z zakresu BHP, a także spóźnione zgłoszenieM. R.do ubezpieczeń społecznych.
Przeprowadzone postępowanie dowodowe doprowadziło Sąd do wniosku, że uzyskanie świadczeń z ubezpieczeń społecznych nie było jedynym celem ubezpieczonej w nawiązaniu stosunku pracy. W czasie zawierania umowy o pracę na okres próbny istniała bowiem inna ważna przyczyna zatrudnieniaM. R.w(...) sp. z o.o., tj. potrzeba dokonywania korekty tekstów w ramach wydawniczej działalności spółki. Czynności te przed zatrudnieniem ubezpieczonej wykonywał pracownikJ. T. (2), a z uwagi na to, że jego głównym zajęciem w firmie był skład tekstu, czynności korektorskie były częściowo zlecane podmiotom zewnętrznym. W 2012r. spółce przybyło zleceń, a co za tym idzie – przybyło pracy zarówno w zakresie korekty tekstu,jak i składu. Analiza finansowa doprowadziła do wniosku, że bardziej opłacalne dla spółki jest zatrudnienie korektora niż zlecanie korekty innym podmiotom. Wobec rodzinnego charakteru firmy, Sąd uznał za uzasadnione, że stanowisko to powierzono córceJ. M.R.– ubezpieczona bowiem posiada wykształcenie humanistyczne, biegle posługiwała się językiem angielskim, w którym składano teksty do spółki, a ponadto w tamtym czasie odwołująca pozostawała bez pracy. W związku z powyższym, to nie fakt, że ubezpieczona w sierpniu 2012r. była w ciąży spowodował zawarcie przez strony umowy o pracę, lecz udowodniona w niniejszym postępowaniu realna potrzeba pracodawcy.
W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że nie można uznać za sprzeczny z ustawąlub zmierzający do jej obejścia, zamiaru zawarcia umowy o pracę polegającego na uzyskaniu świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nawet gdyby był to jedyny cel przyświecający przystępującemu do umowy pracownikowi. Nie jest bowiem obejściem prawa dokonanie czynności prawnej w celu osiągnięcia skutków, jakie ustawa wiąże z tą czynnością prawną. Skoro z zawarciem umowy o pracęustawa o systemie ubezpieczeń społecznychwiąże obowiązek ubezpieczenia emerytalno-rentowego, chorobowego i wypadkowego, podjęcie zatrudnienia w celu objęcia ubezpieczeniem i ewentualnego korzystania ze świadczeń z tego ubezpieczenia nie może być kwalifikowane jako obejście prawa. O czynności prawnej mającej na celu obejście ustawy można mówić wówczas, gdy czynność taka pozwala na uniknięcie zakazów, nakazów lub obciążeń wynikających z przepisu ustawy i tylko z takim zamiarem została dokonana. O ważności umowyo pracę nie decyduje zamiar dyktujący potrzebę jej zawarcia, lecz to, czy zawierające ją strony miały zamiar wzajemnego zobowiązania się – pracownik do świadczenia pracy, a pracodawca do dania mu pracy i wynagrodzenia za nią – oraz czy umowa była w rzeczywistości realizowana. (
    por. wyroki SN: z 5.10.2005r. I UK 32/05, LEX 191088, z 2.07.2008r. II UK 334/07).
W toku postępowania organ rentowy kwestionował fakt możliwości finansowych spółki do zatrudnieniaM. R.na stanowisku korektora tekstu z wynagrodzeniem w wysokości 1500 zł brutto miesięcznie. Sąd rozstrzygnął te zarzuty w oparciu o opinię biegłego z zakresu księgowościA. G.z 1 lipca 2021r. i na tej podstawie ustalił, że sytuacja finansowa płatnika składek w sierpniu 2012r. pozwalała na zatrudnienie zainteresowanej. Opinia biegłego, wydana w oparciu o rozliczenia finansowe spółki przedłożone do akt postępowania, potwierdziła, że rok 2012 był sprzyjający rozwojowi firm w branży poligraficznej, co przełożyło się na to, że pomimo wypłacaniaM. R.wynagrodzenia przez pięć miesięcy, spółka odnotowała zysk (3 156,76 zł), podczas gdy rok 2011 zakończyła ze stratą. Sąd Okręgowy podzielił przy tym pogląd wyrażony w opinii biegłego, że dla oceny czy sytuacja finansowa spółki pozwalała na zatrudnienie pracownika z wynagrodzeniem minimalnym (tj. w 2012r. – 1500 zł brutto) miarodajna jest jedynie sytuacja spółki w 2012r., a nie w latach późniejszych, gdyż od 2013r.M. R.nie uczestniczyła w funkcjonowaniu spółki, a jej wynagrodzenie nie stanowiło kosztu płatnika składek. Zauważyć przy tym należy, że wobec rozwoju firmy i wzrostu ilości zleceń, zarząd(...) sp. z o.o.spodziewał się, że w kolejnych latach utrzyma się tendencja wzrostowa. Z tej perspektywy w ocenie Sądu zasadne było zatrudnienie odwołującej, skoro taki krok ograniczał koszty związane ze zlecaniem korekty tekstów podmiotom zewnętrznym i pozwalał spółce na oszczędności.
Dodatkowo należy wskazać, że strony w swoich zeznaniach przekonująco wyjaśniły okoliczności dotyczące niezatrudnienia w spółce pracownika na czas nieobecności ubezpieczonej w pracy, spowodowanej ciążą i macierzyństwem. W 2013r. bowiem, wbrew przewidywaniom zarządu spółki, kondycja finansowa płatnika składek uległa pogorszeniu, zleceń było mniej niż w 2012r. Co za tym idzie – pracownicy merytoryczni spółki –A. W. (1)iJ. T. (2)byli w stanie samodzielnie podołać ilości pracy w spółce. W dalszej perspektywie ograniczenie zleceń korekcyjnych i wydawniczych skutkowało zmianą profilu działalności spółki oraz ograniczeniem zatrudnienia – w 2015r. z pracy zrezygnowałJ. T. (2). W tym stanie rzeczy, Sąd ocenił, że niezatrudnienie pracownika na zastępstwo na czas nieobecnościM. R., wbrew twierdzeniom organu rentowego, nie dowodzi pozorności jej zatrudnienia.
Z opisanych przyczyn sąd na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.zmienił zaskarżoną decyzję, zgodnie z żądaniem odwołującej się.
O kosztach postępowania Sąd Okręgowy orzekł w pkt 2 wyroku mając na względzie zasadę odpowiedzialności za wynik procesu określoną wart. 98 § 1 i 2 k.p.c.Na koszty postępowania, którymi obciążony został organ rentowy – jako strona przegrywająca postępowanie – złożyły się koszty zastępstwa procesowego pełnomocnika odwołującej wynoszące 180 zł zgodnie z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłatza czynności radców prawnych(t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265 t.j.).