Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 1093/19
Data wyroku: 2022-03-25 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: sędzia Wioletta Sychniak

Sygn. akt I Ns 1093/19

POSTANOWIENIE
Dnia 25 marca 2022 roku
Sąd Rejonowy dla Łodzi – Widzewa w Łodzi Wydział I Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: sędzia Wioletta Sychniak
Protokolant: sekr. sąd. Joanna Ciucias
po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2022 roku na rozprawie
sprawy z wnioskuA. B. (1)
z udziałemI. R. (1),T. K. (1)iB. K.
o stwierdzenie nabycia spadku poZ. K.
postanawia:

1
stwierdzić, że spadek poZ. K., synuK.iS., zmarłym w dniu 2 października 2019 roku wŁ., na podstawie testamentu własnoręcznego z dnia 11 lutego 2019 roku, otwartego i ogłoszonego przez Sąd Rejonowy dla Łodzi – Widzewa w Łodzi w dniu 24 listopada 2021 roku, nabyli: synT. K. (1)i córkaI. R. (1)po 3143/10 000 (trzy tysiące sto czterdzieści trzy dziesięciotysięczne) części orazA. B. (1)w 3714/10 000 (trzy tysiące siedemset czternaście dziesięciotysięcznych) częściach;

2
pobrać na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi – Widzewa w Łodzi odA. B. (1),I. R. (1)iT. K. (1)kwoty po 36,90 zł (trzydzieści sześć złotych i dziewięćdziesiąt groszy) na pokrycie kosztów postępowania tymczasowo wyłożonych przez Skarb Państwa.

Sygn. akt I Ns 1093/19

UZASADNIENIE
We wniosku złożonym 20 listopada 2019 rokuA. B. (1)wniosła o stwierdzenie nabycia spadku poZ. K., zmarłym 2 października 2019 roku, na podstawie testamentu. Do wniosku załączyła testament własnoręczny spadkodawcy, sporządzony 11 lutego 2019 roku. /wniosek k. 5/
Uczestnicy postępowaniaB. K.,T. K. (1)iI. R. (1)co do zasady przyłączyli się do wniosku. Nie kwestionowali autentyczności testamentu. Natomiast wskazywali na potrzebę ustalenia składu majątku, którym dysponował testator oraz oceny, czy w testamencie powołał spadkobierców do dziedziczenia, czy ustanowił jedynie zapisy na rzecz osób tam wymienionych.
/odpowiedzi na wniosek k. 26-27, 34,
pismo przygotowawcze k. 48, oświadczenie k. 49/
Sąd Rejonowy ustalił, następujący stan faktyczny:
Z. K., synK.iS., zmarł 2 października 2019 roku wŁ.. Ostatnim zwykłym miejscem jego pobytu byłaŁ.,ul. (...)(dzielnicaW.).
Z. K.był żonaty zB. K.. Miał dwoje dzieci: córkęI. R. (1)i synaT. K. (1). Innych dzieci własnych ani przysposobionych nie miał.
Żaden z jego spadkobierców ustawowych, ani testamentowych, nie zrzekł się dziedziczenia, nie odrzucił spadku, ani nie został uznany za niegodnego dziedziczenia.
/odpisy skrócone: aktu zgonu k. 8, aktu urodzenia k. 133,
odpisy skrócone aktów małżeństwa k. 134, 135,
zapewnienia spadkowe złożone na piśmie k. 96, 103, 105, 106,
uzupełniające zapewnienieA. B. (1)k. 165v i 209 [00:09:52-00:16:41]/
W 2005 rokuZ.iB.małżonkowieK.nabyli do wspólności ustawowej spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu mieszkalnego nr (...), położnego wS.przyul. (...).
Wartość prawa do lokalu wynosi 345 200 złotych.
/bezsporne, kopia umowy sprzedaży z 20.12.2005 r. k. 28-32/
Z.iB.małżonkowieK.pozostawali w faktycznej separacji. Spadkodawca wyprowadził się ze wspólnego mieszkania wS.i przeniósł doŁ.. Małżonkowie, poza wspólnym mieszkaniem, nie mieli innego majątku, nieruchomości, ani samochodu. Kiedy Spadkodawca wyprowadzał się od żony, małżonkowie podzielili pomiędzy siebie oszczędności w kwocie 17 000 złotych.
Z. K.pozostawał w konkubinacie zA. B. (1)od 2008 roku. Prowadzili wspólne gospodarstwo domowe. Mieli wspólne konto bankowe, na które wpływały ich dochody: wynagrodzenie Wnioskodawczyni i emerytura Spadkodawcy.Z. K.nie miał innych dochodów. Konkubenci wspólnie pokrywali wszystkie koszty utrzymania, nie dzielili ich pomiędzy siebie.
Wnioskodawczyni i spadkodawca wspólnie zamieszkiwali w mieszkaniu, położonym wŁ.przyul. (...)(...)(...). Spółdzielcze własnościowe prawo do tego lokalu przysługujeA. B. (1). Wnioskodawczyni nabyła je w 2000 roku.
Od 2011 roku Wnioskodawczyni jest członkiem(...)
O.(...)im.T. K.wŁ.. Przysługuje jej prawo do użytkowania działki o pow. 300 m(
    2). Umowę kupna – sprzedaży zawarłaA. B. (1); cena wynosiła 4000 zł.
/odpis skrócony aktu urodzenia k. 6,
zeznania zainteresowanych:
A. B. (1)k. 165v-166 i 209 [00:18:40-00:35:16] i k. 167 [01:07:05],
B. K.k. 166 i 209 [00:38:37-00:51:26],
I. R. (1)k. 166v i 209 [00:51:26-01:01:46],
T. K. (1)k.  166v i 209 [01:01:46-01:07:05],
umowa kupna – sprzedaży k. 177, decyzja przydziału działki k. 190,
zaświadczenie(...) Spółdzielni MieszkaniowejwŁ.k. 211/
Z. K.w dniu 11 lutego 2019 roku sporządził testament własnoręczny. W testamencie w następujący sposób rozporządził swoim majątkiem na wypadek śmierci:
-A. B. (1)przeznaczył cały majątek finansowy znajdujący się na wspólnym koncie, tj.Z. K.iA. B. (1)oraz polisę ubezpieczeniową – zgodnie z rozporządzeniem w(...);
- synowiT. K. (1)i córceI. R. (1)przeznaczył po połowie jego części mieszkania znajdującego się wS.przyul. (...).
/bezsporne, testament – w aktach testamentowych I Ns 1093/19,
zeznania zainteresowanych:
A. B. (1)k. 165v-166 i 209 [00:18:40-00:35:16],
B. K.k. 166 i 209 [00:38:37-00:51:26],
I. R. (1)k. 166v i 209 [00:51:26-01:01:46],
T. K. (1)k.  166v i 209 [01:01:46-01:07:05]/
W dacie sporządzania testamentu,Z. K.dysponował oszczędnościami, zgromadzonymi na rachunkach bankowych w(...) SAwW.:
- nr(...)(rachunekZ. K.iA. B. (1)), którego saldo na dzień 11.02.2019 r. wynosiło1500 złotych;
- nr(...)(rachunekZ. K.iA. B. (1)), którego saldo na dzień 11.02.2019 r. wynosiło0 złotych;
- nr(...)(rachunekZ. K.iA. B. (1)), którego saldo na dzień 11.02.2019 r. wynosiło18 000 złotych;
- nr(...)(rachunekZ. K.iA. B. (1)), którego saldo na dzień 11.02.2019 r. wynosiło4204,31 złotych;
- nr(...)(rachunekZ. K.iA. B. (1)), którego saldo na dzień 11.02.2019 r. wynosiło15 000 złotych;
- nr(...)(rachunekZ. K.iA. B. (1)), którego saldo na dzień 11.02.2019 r. wynosiło0 złotych;
- nr(...)(rachunekZ. K.iA. B. (1)), którego saldo na dzień 11.02.2019 r. wynosiło1017,94 USD;
- nr(...)(rachunekZ. K.iA. B. (1)), którego saldo na dzień 11.02.2019 r. wynosiło4882,31 USD;
- nr(...)(rachunekZ. K.iA. B. (1)), którego saldo na dzień 11.02.2019 r. wynosiło1373,11 EUR;
- nr(...)(rachunekZ. K.iA. B. (1)), którego saldo na dzień 11.02.2019 r. wynosiło1505,87 EUR;
- nr(...)(rachunek wyłącznieZ. K.), którego saldo na dzień 11.02.2019 r. wynosiło20 552,59 złotych;
- nr(...)(rachunek wyłącznieZ. K.), którego saldo na dzień 11.02.2019 r. wynosiło0 złotych;
- nr(...)(rachunek wyłącznieZ. K.), którego saldo na dzień 11.02.2019 r. wynosiło0 złotych;
- nr(...)(rachunek wyłącznieZ. K.), którego saldo na dzień 11.02.2019 r. wynosiło0 złotych;
- nr(...)(rachunekZ. K.iA. B. (1)), którego saldo na dzień 11.02.2019 r. wynosiło4485,66 złotych;
- nr(...)(rachunekZ. K.iA. B. (1)), którego saldo na dzień 11.02.2019 r. wynosiło5840,80 złotych.
/informacje(...) SAw kopertach k. 122, 160/
Dla Spadkodawcy(...) Banku (...)prowadziło rachunek rejestrowy nr(...). Jednakże, ani na dzień sporządzenia testamentu, ani na datę otwarcia spadku poZ. K.nie było na nim zapisanych papierów wartościowych, ani środków pieniężnych.
/informacje(...) Banku (...)k. 45, 100, 196/
Z. K.miał polisę na życie w(...) SA. Osobą uposażoną byłaA. B. (1), która po śmierci konkubenta otrzymała sumę ubezpieczenia w wysokości 18 000 złotych.
/zeznania wnioskodawczyniA. B. (1)k. 165v-166 i 209 [00:18:40-00:35:16],
pismo(...) SAk. 176/
Z. K.na kilka lat przed śmiercią odziedziczył mieszkanie po rodzicach wspólnie z bratem. Spadkodawca wspólnie z bratem mieszkanie sprzedał za 80 000 złotych i uzyskaną kwotę podzielili pomiędzy siebie.
/zeznania zainteresowanych:
A. B. (1)k. 165v-166 i 209 [00:18:40-00:35:16],
B. K.k. 166 i 209 [00:38:37-00:51:26]/
Według danych Narodowego Banku Polskiego z 11 lutego 2019 roku, w tym dniu kursy walut były następujące:
1 USD – 3,8190 zł,
1 EUR – 4,3172 zł.
/dane ogólnodostępne ze strony NBP, tabela nr(...)/
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dowody zgromadzone w sprawie, wymienione powyżej.
Podkreślić należy, że okoliczności faktyczne, dotyczące składu spadku i jego wartości, nie były pomiędzy zainteresowanymi sporne. W szczególności Wnioskodawczyni i Uczestnicy zgodnie określili wartość prawa do lokalu mieszkalnego, położonego wS.na kwotę 345 200 złotych. Zgodne i stanowcze określenie wartości mieszkania przez zainteresowanych w ich pismach przygotowawczych (k. 44, 98) spowodowało, że nie było potrzeby zasięgania opinii biegłego z zakresu wyceny nieruchomości.
Kursy walut, w zakresie niezbędnym do ustalenia równowartości oszczędności zgormadzonych w dolarach amerykańskich i euro, Sąd ustalił w oparciu o dane ogólnodostępne ze strony internetowej NBP - tabela nr(...).
Sąd Rejonowy zważył co, następuje:
Dziedziczenie w prawie polskim odbywa się według porządku określonego ustawą (art. 931 i nast. k.c.) bądź na podstawie testamentu, jeżeli został sporządzony przez spadkodawcę.
Testament jest czynnością prawną jednostronną mortis causa, jedynie przez testament można rozporządzić majątkiem na wypadek śmierci (art. 941 k.c.). Z tego względu ustawa ustanawia dalej idące rygory aniżeli w przypadku czynności inter vivos, dotyczy to zarówno formy, w jakiej może być sporządzony testament, jak i wymagań podmiotowych. Nie każdy może sporządzić testament: sporządzić i odwołać testament może tylko osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych, czynności tej nie można dokonać przez przedstawiciela (art. 944 k.c.).
Ustawa szczegółowo reguluje formy, w jakich mogą być sporządzane testamenty. Wymagania dotyczące testamentu własnoręcznego określa przepisart. 949 § 1 k.c., stosownie do którego spadkodawca może sporządzić testament w ten sposób, że w całości napisze go pismem ręcznym, podpisze i opatrzy datą.
Z. K.sporządził testament własnoręczny. Co do tego, że jest to testament własnoręczny nie było wątpliwości. Uczestnicy w toku postępowania nie kwestionowali tej okoliczności, na rozprawie w dniu 24 listopada 2021 roku potwierdzili, że testament został w całości sporządzony ręką Spadkodawcy, opatrzony jego podpisem oraz datą. W toku postępowania nie zostały podniesione żadne okoliczności, które wywoływałyby wątpliwości co do jego ważności ze względu na wady wymienione w przepisieart. 945 k.c.
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że testament własnoręcznyZ. K.jest ważny i stwierdzenie nabycia spadku powinno nastąpić w oparciu o testament.
Odrębną natomiast kwestią jest jego interpretacja, ponieważ Spadkodawca wymienił w nim swoje dzieci i partnerkę życiową, nie określając ułamkami części, w jakich dziedziczą. W ocenie Sądu interpretacja tego testamentu powinna być dokonana w oparciu o przepisart. 961 k.c., stosownie do którego, jeżeli spadkodawca przeznaczył oznaczonej osobie w testamencie poszczególne przedmioty majątkowe, które wyczerpują prawie cały spadek, osobę tę poczytuje się w razie wątpliwości nie za zapisobiercę lecz za spadkobiercę powołanego do całego spadku. Jeżeli takie rozporządzenie testamentowe zostało dokonane na rzecz kilku osób, osoby te poczytuje się w razie wątpliwości za powołane do całego spadku w częściach ułamkowych odpowiadających stosunkowi wartości przeznaczonych im przedmiotów.
Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na ustalenie, że w dacie testowaniaZ. K.posiadał majątek wspólny z żonąB. K., tj. własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego, położonego wS.. Treść testamentu wskazuje, że uwzględniał fakt, że jest to składnik majątku wspólnego, ponieważ posłużył się określeniem „po połowie mojej części mieszkania”. Niewątpliwe miał na uwadze nie całe mieszkanie, lecz połowę, czyli udział, który by mu przysługiwał w razie ustania wspólności majątkowej.
Nie ma natomiast wątpliwości, że Spadkodawca nie był uprawniony do mieszkania, które zajmował wspólnie z Wnioskodawczynią. Z przedłożonego przezA. B. (1)zaświadczenia wynika, że ona jest uprawiona do prawa do lokalu położonego wŁ.przyul. (...). Prawo to nabyła w 2000 roku, a więc na kilka lat przed powstaniem konkubinatu.
W ocenie Sądu nie stanowiło składnika majątkuZ. K.prawo użytkowania działki w ramach(...)
O.(...)im.T. K.wŁ.. Z przedstawionych przez Wnioskodawczynię dokumentów wynika, że to ona była stroną umowy kupna – sprzedaży i tylko ona jest członkiem(...)
O.(...). Wprawdzie uczestniczkaI. R. (1)zeznała, że Spadkodawca cieszył się z nabycia ogródka, a Wnioskodawczyni zeznając użyła określenia „kupiliśmy”, ale to jeszcze nie dowodzi, że ten składnik majątkowy należał do Spadkodawcy. Osoby pozostające w konkubinacie nie mają wspólnego majątku na zasadach określonych wKodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Mogą nabywać określone rzeczy do współwłasności w oznaczonych częściach, do której zastosowanie mają przepisyart. 199 k.c.i nast. Dokumenty przedstawione przez Wnioskodawczynię wskazują jednoznacznie, że tylko ona nabyła prawo użytkowania działki.Z. K.zapewne korzystał z tej działki razem z Wnioskodawczynią, skoro prowadzili wspólne gospodarstwo domowe, ale to nie jest decydujące przy ustalaniu kwestii dotyczących własności określonego składnika majątkowego.
Niewątpliwie Spadkodawca w dacie sporządzania testamentu dysponował oszczędnościami, przy czym większość z nich znajdowała się na wspólnych rachunkachZ. K.iA. B. (1). Łącznie na wspólnych rachunkach było 83 992,95 złotych, co stanowiło sumę:
1500 zł + 18 000 zł + 4204,31 zł +15 000 zł
+ 1017,94 USD [1017,94 x 3,8190 = 3887,51 zł]
+ 4882,31 USD [4882,31 x 3,8190 = 18 645,54 zł]
+ 1373,11 EUR [1373,11 x 4,3172 = 5927,99 zł]
+ 1505,87 EUR [1505,87 x 4,3172 = 6501,14 zł]
+ 4485,66 zł + 5840,80 zł = 83 992,95 złotych.
Ponadto sam Spadkodawca miał rachunki bankowe, prowadzone tylko dla niego, z wyłączeniem Wnioskodawczyni. Na jednym z tych rachunków znajdowała się kwota 20 559,59 zł. Zwrócić należy uwagę, że Spadkodawca użył w testamencie określenia „A. B. (1)(…) cały majątek finansowy znajdujący się na naszym wspólnym koncie tzn.Z. K.iA. B. (1)”. Nie ma więc wątpliwości, że Wnioskodawczyni przeznaczył środki zgromadzone na wspólnych kontach. Wyraźnie to zaznaczył, więc oszczędności zgromadzone na koncie prowadzonym tylko dla niego nie powinny być uwzględnione w tej puli. Inaczej, niż w przypadku mieszkania, nie operował pojęciem udziału, ani części. Uwzględnił w swojej dyspozycji całość środków zgromadzonych na kontach. Dodatkowo Wnioskodawczyni przeznaczył sumę ubezpieczenia z polisy na życie (18 000 zł).
Dokonując oceny, czy przedmioty majątkowe wyczerpują prawie cały spadek, należy wziąć pod uwagę stosunek wartości przedmiotów wymienionych w testamencie do wartości wszystkich składników (aktywów) spadku, pomijając długi spadkowe, których nie bierze się pod uwagę. Przy ocenie, czy przedmiot przeznaczony w testamencie określonej osobie wyczerpuje prawie cały spadek, uwzględnieniu podlegają w zasadzie jedynie przedmioty (prawa) należące do spadkodawcy w chwili sporządzenia testamentu. Jeżeli jednak spadkodawca zadysponował przedmiotem nie należącym do niego lub w chwili sporządzenia testamentu zaliczał do swego majątku przedmioty, które mu nie przysługują, także one powinny być uwzględniane przy wspomnianej ocenie (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 28 października 1997 r., I CKN 276/97, OSNC 1998, nr 4, poz. 63; w uchwale z dnia 16 września 1993 r., III CZP 122/93, Wokanda 1994, nr 1, poz. 1, z glosą E. Skowrońskiej, OSP 1994, z. 10, poz. 77). Suma ubezpieczenia nie weszła do spadku i została wypłacona Wnioskodawczyni jako osobie uposażonej, ale Spadkodawca ją uwzględnił w testamencie. Dlatego należało ją uwzględnić, dokonując ustaleń co do posiadanego przezZ. K.majątku w dacie sporządzania testamentu. Z zeznań Wnioskodawczyni wynika, że oszczędności na wspólnych kontach były gromadzone wspólne przez konkubentów. Tego jednakZ. K.nie uwzględnił, dysponując w testamencie oszczędnościami jako takimi, co również należało uwzględnić.
Podsumowując: Spadkodawca rozporządził większością swojego majątku: udziałem w prawie do lokalu mieszkalnego i oszczędnościami, a ponadto uwzględnił również wartość polisy ubezpieczeniowej. Wartość składników, którymi rozporządził to 274 592,95 złotych (w tym oszczędności – 83 992,95 zł, polisa – 18 000 zł i połowa wartości mieszkania – 172 600 zł). Kwota, którą nie rozporządził (20 559,59 zł) to niespełna 8 % wartości majątku, zatem można ją pominąć.
Kierując się dyspozycjąart. 961 k.c.stwierdzić należy, że testamentZ. K.to tzw. testament działowy, zawierający powołanie do dziedziczenia, a nie zapisy. Przy tym trzeba wziąć pod uwagę sytuację Spadkodawcy, który od kilkunastu lat pozostawał w faktycznej separacji z żoną i w konkubinacie z Wnioskodawczynią. Uwzględnienie w testamencie Wnioskodawczyni wynikało z relacji istniejących pomiędzyZ. K.iA. B. (1). Natomiast brak relacji, pomimo faktycznego utrzymywania małżeństwa, jest wyjaśnieniem dla pominięcia w testamencie żony.
Uznanie osób wymienionych w testamencie za spadkobierców wymaga obliczenia ułamków, w jakich dziedziczą.
Całość majątku, którym Spadkodawca rozporządził, to 274 592,95 zł, z czego:
- Wnioskodawczyni przypada 101 992,95 zł (83 992,95 zł + 18 000 zł),
-I. R. (1)iT. K. (1)po 86 300 zł (172 600:2). Tym samym odpowiada to:
101 992,95/274 592,95 = 0,3714 czyli 3714/10 000 (A. B.)
86 300/274 592,95 = 0,3143 czyli 3143/10 000 (I. R.iT. K.).
Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdził nabycie spadku poZ. K.na podstawie testamentu własnoręcznego z 11 lutego 2019 roku.
Stosownie doart. 520 § 1 k.p.c., każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie zaś z art. 83 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2257 t.j.), jeżeli przepisy przewidują obowiązek działania i dokonywania czynności połączonej z wydatkami z urzędu, sąd zarządzi dokonanie tej czynności, a kwotę potrzebną na ich pokrycie wykłada tymczasowo Skarb Państwa. W orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie sąd orzeka o poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa wydatkach, stosując przepisy art. 113 tej ustawy, który pozwala m.in. na obciążenie kosztami strony, której czynność spowodowała ich powstanie.
W realiach niniejszej sprawy Uczestnicy byli w równym stopniu z Wnioskodawczynią zainteresowani rozstrzygnięciem sprawy. Każdy z nich był w równym stopniu legitymowany do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania, a rozstrzygnięcie wywoływało pozytywne skutki prawne, poprzez ustalenie kto i w jakich częściach dziedziczy po zmarłymZ. K.. Z tego powodu Sąd obciążył Wnioskodawczynię oraz dwoje Uczestników postępowania, którzy dziedziczą po spadkodawcy, w równych częściach obowiązkiem zwrotu na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi – Widzewa w Łodzi tymczasowo poniesionych wydatków. Wydatki, o których mowa, to wynagrodzenia przyznane(...) Banku (...)za udzielenie informacji o rachunkach inwestycyjnych spadkodawcy: 3 x 36,90 złotych (k. 53, 110, 199). Wnioskodawczyni oraz uczestnicyI. R. (1)iT. K. (1)zostali obciążeni kosztami sądowymi po równo, tj. po 36,90 złotych. Sąd nie obciążył kosztami sądowymiB. K.uznając, że ze względy słusznościowe przemawiają za obciążeniem kosztami sądowymi spadkobierców, a Uczestniczka nie dziedziczy po swoim mężu.