Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 743/20
Data wyroku: 2021-06-09 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sądu Okręgowego Tomasz Pawlik, Sądu Okręgowego Magdalena Hupa – Dębska
Słowa kluczowe: Stwierdzenie nabycia spadku
Podstawa prawna: art.1015 kc

Sygn. akt III Ca 743/20

POSTANOWIENIE
Dnia 9 czerwca 2021 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:
Przewodniczący-Sędzia Sądu Okręgowego Magdalena Balion - Hajduk
Sędzia Sądu Okręgowego Tomasz Pawlik
Sędzia Sądu Okręgowego Magdalena Hupa – Dębska
po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2021 r. w Gliwicach na posiedzeniu niejawnym sprawy
z wnioskuD. S.
z udziałemS. S.,T. S.,K. S. (1), ,M. S. (1),M. R. (1),I. R.,H. R.,P. R. (1),M. R. (2),K. S. (2),R. R.,A. R. (1),W. R., Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.,M. R. (3),A. R. (2),S. R. (1),A. S. (1),P. R. (2),D. R.,M. S. (2),H. S.,A. R. (3),K. R.,M. R. (4),S. R. (2),F. R.i GminyR.,
o stwierdzenie nabycia spadku
na skutek apelacji uczestniczki postępowania GminyR.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Rybniku
z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. akt II Ns 371/17
postanawia:

1
oddalić apelację;

2
zasądzić od uczestniczki postępowania GminyR.na rzecz uczestników postępowaniaM. S. (1)iK. S. (1)po 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu odwoławczym.

SSO Magdalena Hupa – Dębska SSO Magdalena Balion - Hajduk SSO Tomasz Pawlik
Sygn. akt III Ca 743/20

UZASADNIENIE
Wnioskodawca wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej w dniu 27 grudnia 2016 rokuZ. S.. Jako interes prawny wskazał, że z jego wniosku toczy się postępowanie egzekucyjne przeciwko spadkobiercyS. S.oraz zmarłejZ. S., lecz z powodu śmierciZ. S.postępowanie egzekucyjne pozostało zawieszone, do czasu ustalenia spadkobierców zmarłej dłużniczki.
Postanowieniem z 27 lutego 2020 roku Sąd Rejonowy w Rybniku stwierdził, że spadek poZ. S., zmarłej w dniu 27 grudnia 2016 roku wR., ostatnio zamieszkałej wR., nabyła w całości z dobrodziejstwem inwentarza na podstawie ustawy GminaR.(pkt 1) oraz nakazał pobrać od wnioskodawcy na rzecz Skarbu Państwa-Sądu Rejonowego wR.309,52 zł tytułem pokrycia kosztów ogłoszeń w prasie tymczasowo pokrytych z Funduszu Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego wR.(pkt 2).
Postanowienie to zostało wydane w oparciu o ustalenie, że spadkodawczyni zmarła w dniu 27 grudnia 2016 roku wR., w chwili śmierci pozostawała w związku małżeńskim zeS. S.. Spadkodawczyni miała jednego synaT. S.. Dzieci przysposobionych nie miała, rodzice i dziadkowie zmarłej nie żyją. Spadkodawczyni nie sporządziła testamentu.
W dniu 20 czerwca 2017 rokuS. S.iT. S.złożyli oświadczenia o odrzuceniu spadku po zmarłejZ. S.przed notariuszem wR.-J. O.pod nr rep. A 7764/2017.T. S.w chwili śmierciZ. S.miał dwóch małoletnich synów:K. S. (1)orazM. S. (1).
W dniu 23 stycznia 2018 rokuA. J., działająca w imieniu swoich małoletnich synówM. S. (1)iK. S. (1)złożyła oświadczenia o odrzuceniu spadku poZ. S.przed notariuszem wS.-P. W.pod nr rep.(...)na podstawie uzyskanego zezwolenia prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Zawierciu z dnia 18 grudnia 2017 roku sygn. akt III Nsm 713/17.
SpadkodawczyniZ. S.miała rodzeństwo: brataE. R.,M. R. (5)orazJ. R. (1). Rodzeństwo spadkodawczyni nie dożyło otwarcia spadku.
Zmarły brat spadkodawczyniE. R.miał żonęM. R. (1)oraz dwójkę dzieci: synaR. R.i synaI. R.. W dniu 3 grudnia 2018 rokuR. R.złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku poZ. S.przed zastępcą notariusza wŻ.-M. M. (1)pod nr rep.(...)
W chwili śmierci spadkodawczyniR. R.miał dwójkę dzieci:A. S. (1)iS. R. (1). W dniu 27 grudnia 2018 rokuA. S. (1)iS. R. (1)złożyli oświadczenia o odrzuceniu spadku poZ. S.przed zastępcą notariusza wŻ.-M. M. (1)pod nr rep.(...)
W chwili śmierci spadkodawczyniS. R. (1)iA. S. (1)nie mieli dzieci.
W chwili śmierci spadkodawczyniI. R.miał synaM. R. (2)iP. R. (2). W dniu 26 listopada 2018 rokuI. R.,M. R. (2)orazM. R. (1)złożyli oświadczenia o odrzuceniu spadku poZ. S.przed notariuszem wB.-M. D.pod nr rep. A 5926/2018. W dniu 29 listopada 2018 rokuP. R. (2)złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku poZ. S.przed notariuszem wB.-M. D.pod nr rep.(...)
W chwili śmierci spadkodawczyniM. R. (2)iP. R. (2)nie mieli dzieci.
Zmarły brat spadkodawczyniM. R. (5)miał żonęH. R.oraz dwójkę dzieci: synaA. R. (1)i synaW. R.. W dniu 23 listopada 2018 rokuH. R.iA. R. (1)złożyli oświadczenia o odrzuceniu spadku poZ. S.przed notariuszem wB.-A. K. (1)pod nr rep.(...).
W dniu 26 listopada 2018 rokuW. R.złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku poZ. S.przed notariuszem wN.-M. Z.pod nr rep.(...)
W chwili śmierci spadkodawczyniA. R. (1)miał jedną córkęA. R. (2). W dniu 11 czerwca 2019 rokuA. R. (2)złożyła oświadczenie o odrzuceniu spadku poZ. S.przed notariuszem wN.-A. K. (2)pod nr rep.(...)
W chwili śmierci spadkodawczyniA. R. (2)nie posiadała dzieci.
W chwili śmierci spadkodawczyniW. R.miał dwójkę dzieci:D. R.iM. S. (2). W dniu 14 maja 2019 rokuD. R.złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku poZ. S.przednotariuszem wN.-M. Z.pod nr rep.(...)
W dniu 28 grudnia 2018 rokuM. S. (2)złożyła oświadczenie o odrzuceniu spadku poZ. S.przed notariuszem wN.-J. R. (2)pod nr rep.(...)
W chwili śmierci spadkodawczyniD. R.iM. S. (2)nie posiadali dzieci.
Zmarły brat spadkodawczyniJ. R. (1)miał żonęH. R.oraz dzieci: córkęK. S. (2), synaM. R. (3), synaP. R. (1)oraz synaM. R. (2). W dniu 23 listopada 2018 rokuH. R.,P. R. (1),M. R. (3)iK. S. (2)złożyli oświadczenia o odrzuceniu spadku poZ. S.przed notariuszem wB.-A. K. (1)pod nr rep.(...)
W dniu 29 listopada 2018 rokuM. R. (2)złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku poZ. S.przed notariuszem wD.-K. H.pod nr rep.(...)
W chwili śmierci spadkodawczyniK. S. (2)miała małoletniego synaH. S.. W dniu 7 maja 2019 rokuK. S. (2)złożyła w imieniu swojego małoletniego synaH. S.oświadczenie o odrzuceniu spadku poZ. S.przed notariuszem wB.-A. K. (1)pod nr rep.(...)na podstawie zezwolenia uzyskanego prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Busku-Zdroju
z dnia 27 lutego 2019 roku sygn. akt III Nsm 19/19.
W chwili śmierci spadkodawczyniM. R. (3)miał dwójkę małoletnich dzieci: córkęA. R. (3)i synaK. R.. W dniu 17 kwietnia 2019 rokuM. R. (3)złożył w imieniu swojego małoletnich dzieciA. R. (3)iK. R.oświadczenia o odrzuceniu spadku poZ. S.przed notariuszem wB.-A. K. (1)pod nr rep.(...)na podstawie zezwolenia uzyskanego prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Busku-Zdroju z dnia 5 marca 2019 roku sygn. akt III Nsm 2/19.
W chwili śmierci spadkodawczyniP. R. (1)miał dwójkę małoletnich dzieci: synaM. R. (4)iS. R. (2). W dniu 13 maja 2019 rokuP. R. (1)złożył w imieniu swoich małoletnich dzieciM. R. (4)iS. R. (2)oświadczenia o odrzuceniu spadku poZ. S.przed notariuszem wB.-A. K. (1)pod nr rep.(...)na podstawie zezwolenia uzyskanego prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Busku-Zdroju z dnia 18 marca 2019 roku sygn. akt III Nsm 42/19.
W chwili śmierci spadkodawczyniM. R. (2)miał małoletniego synaF. R.. W dniu 25 kwietnia 2019 rokuM. R. (2)oraz jego żonaA. R. (4)złożyli w imieniu swojego małoletniego synaF. R.oświadczenie o odrzuceniu spadku poZ. S.przed notariuszem wD.-K. H.pod nr rep.(...)na podstawie zezwolenia uzyskanego prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Dębicy z dnia 20 marca 2019 roku sygn. akt III Nsm 639/18.
Sąd Rejonowy poczynił powyższe ustalenia w oparciu o zapewnienie spadkowe i zeznania złożone przez uczestników postępowania oraz dokumenty.
Ustalenia te doprowadziły Sąd Rejonowy do przekonania, że wnioskodawca miał interes prawny do wystąpienia z wnioskiem, gdyż skutecznie wykazał, że z jego wniosku toczy się postępowanie egzekucyjne przeciwko spadkobiercyS. S.oraz zmarłejZ. S., które pozostaje zawieszone, aż do czasu ustalenia spadkobierców zmarłej dłużniczki.
Sąd Rejonowy uznał, że spadkodawczyni nie pozostawiła testamentu, wobec czego dziedziczenie po niej nastąpiło na podstawie przepisów ustawy. Powołując się na treśćart. 1012 k.c.orazart. 1020 k.c., a także art.art. 931 § 1 k.c.wskazał, że w chwili śmierci spadkodawczyni pozostawała w związku małżeńskim zeS. S.oraz posiadała synaT. S.. Sąd uznał, żeS. S.iT. S.w terminie odrzucili spadek po spadkodawczyni. W następnej kolejnościT. S.odrzucił spadek poZ. S.w imieniu swojego małoletniego synaK. S. (1). W dalszej kolejności dziedziczyło rodzeństwo spadkodawczyni. Jako, że bracia spadkodawczyni nie dożyli otwarcia spadku, w ich miejsce powołani do spadku byli ich żony i dzieci. Tym samym Sąd Rejonowy uznał, że w miejsce zmarłego brata spadkodawczyniE. R.powołani zostali jego żonaM. R. (1)i synowieR. R.orazI. R., którzy odrzucili spadek. DzieciR. R.:A. S. (1)iS. R. (1), także odrzucili spadek w ustawowym terminie oraz w chwili śmierci spadkodawczyni nie posiadali dzieci. Podobnie, dzieciI. R.:M. R. (2)iP. R. (2)również złożyli oświadczenia o odrzuceniu spadku i nie posiadali dzieci. Udział przypadający po
drugim bracie spadkodawczyniM. R. (5)powołani zostali jego żonaH. R.i synowieW. R.orazA. R. (1).A. R. (1)ma jedną córkęA. R. (2), która odrzuciła spadek. Z koleiW. R.posiada dwójkę dzieci:D. R.iM. S. (2), którzy także odrzucili spadek.A. R. (2),D. R.iM. S. (2)nie posiadali dzieci. Udział trzeciego zmarłego brata spadkodawczyniJ. R. (1)powołani zostali jego żonaH. R.oraz dzieci:K. S. (2),M. R. (3),P. R. (1)iM. R. (2), którzy odrzucili spadek. Ponadto,K. S. (2)odrzuciła spadek w imieniu małoletniego synaH. S.,M. R. (3)odrzucił spadek w imieniu małoletnich dzieciA. R. (3)iK. R.,P. R. (1)odrzucił spadek w imieniu małoletnich dzieciM.iS. R. (2)aM. R. (2)odrzucił spadek w imieniu małoletniego synaF. R.. Sąd Rejonowy wskazał, że wszyscy powyżej wymienieni spadkobiercyZ. S.skutecznie odrzucili spadek w ustawowym terminie 6 miesięcy.
W dalszej kolejności Sąd Rejonowy przywołał treśćart. 934 § 1-§3 k.c.i uznał, że wobec braku informacji o dalszych spadkobiercach zmarłej, należy wezwać ich przez ogłoszenie w prasie, które to pozostało bezskuteczne. Zwrócił również uwagę, że dziadkowie spadkodawczyni nie dożyli otwarcia spadku.
Dalej Sąd Rejonowy wskazał, powołując się naart. 935 k.c.orazart. 1023§1 i §2 k.c., że wobec skutecznego odrzucenia spadku przez męża i zstępnego spadkodawczyni, zstępnych rodzeństwa, a także wobec braku rodziców, dziadków spadkodawcy i ich zstępnych, spadkobiercą ustawowymZ. S.została GminaR., która na mocy ustawy w całości nabyła spadek z dobrodziejstwem inwentarza. O kosztach postępowania orzekł na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.
Apelację od wskazanego postanowienia złożyła uczestniczka postępowania GminaR., zaskarżając je w całości.
Zarzuciła naruszenie:
-art. 233 § 1 k.p.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, żeK. S. (1),M. S. (1)orazA. R. (2)odrzucili spadek w terminie 6 miesięcy od dnia dowiedzenia się o swoim powołaniu do spadku,
-art. 3271§ 1 k.p.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nie odniesienie się w treści uzasadnienia do przyjęcia oświadczeń o odrzuceniu spadku odnośnieK. S. (1),M. S. (1)orazA. R. (2), pomimo ich złożenia z naruszeniem terminu wskazanego wart. 1015 § 1 k.c.oraz nie wskazania przyjętego przez Sąd odnośnie ww. osób terminu, w jakim mogli oni się dowiedzieć o swoim podstawieniu do spadku ponad datę w jakiej ich zstępni spadek odrzucili. W dalszej kolejności zarzuciła naruszenieart. 1015 k.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że dopuszczalne jest przyjęcie skutecznego odrzucenia spadku przezK. S. (1),M. S. (1)iA. R. (2), a nadto nie wyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz sprzeczność ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego.
Przy tak sformułowanych zarzutach, skarżąca domagała się zmiany zaskarżonego
postanowienia poprzez stwierdzenie, że spadek poZ. S.nabyli z dobrodziejstwem inwentarzaK. S. (1)iM. S. (1)po ½ udziału każdy, względnie – stwierdzenie, że spadek poZ. S.nabyła z dobrodziejstwem inwentarzaA. R. (2)w całości. Nadto, wniosła o zasądzenie od uczestników postępowaniaK. S. (1)iM. S. (1), względnie –A. S. (2)na swoją rzecz kosztów procesu według norm przepisanych, względnie – uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.
Sąd Rejonowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne i zastosował prawidłową podstawę prawną, które sąd odwoławczy podziela.
Odnosząc się do zarzutów apelacji stwierdzić należy, że Sąd I instancji słusznie uznał oświadczenie złożone przed notariuszem 23 stycznia 2018 roku przezA. J., matkę małoletnich synówM. S. (1)iK. S. (1), oświadczenia o odrzuceniu spadku poZ. S.na podstawie uzyskanego zezwolenia prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Zawierciu z dnia 18 grudnia 2017 roku sygn. akt III Nsm 713/17. Skarżąca Gmina domaga się, aby termin 6 miesięcy do złożenia takich oświadczeń liczyć od dnia 20 czerwca 2017r. , kiedy ojciec małoletnichT. S.odrzucił spadek poZ. S., nie zgadzając się z poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w uchwale z 22 maja 2018r. sygn. III CZP 102/17. Z tym stanowiskiem z nie można się zgodzić. Sąd Najwyższy w uchwale podjętej w składzie 7 sędziów uznał, że termin przewidziany wart. 1015 § 1 k.c.nie może się skończyć przed prawomocnym zakończeniem postępowania o zezwolenie na złożenie przez małoletniego spadkobiercę oświadczenia o odrzuceniu spadku. Po prawomocnym zakończeniu tego postępowania oświadczenie małoletniego powinno być złożone niezwłocznie, chyba że termin ten jeszcze nie upłynął. Zgodnie zart. 1015 § 1k.c., oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Termin ten ma charakter prekluzyjnego (zawitego) terminu prawa materialnego. Jak wynika z uzasadnienia cytowanej wyżej uchwały, termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku należy zaliczyć do grupy terminów do wykonywania praw kształtujących .
Jak wskazano z podobną sytuacją prawną mamy do czynienia w regulacjiart. 1017 k.c., która dopuszcza możliwość wydłużenia terminu zawitego. Zgodnie bowiem zart. 1017 k.c.w przypadku śmierci spadkobiercy przed upływem terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, oświadczenie to może być złożone przez jego spadkobierców. Termin do złożenia tego oświadczenia nie może się jednak skończyć wcześniej aniżeli termin do złożenia oświadczenia co do spadku po zmarłym spadkobiercy. Podobieństwo tego przepisu pozwala na rozciągnięcie jego hipotezy na sytuację, w której złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku przez małoletniego wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego.
Po prawomocności postanowienia sądu rodzinnego o zezwoleniu na złożenie przez małoletniego spadkobiercę oświadczenia o odrzuceniu spadku oświadczenie o odrzuceniu spadku przez małoletniego powinno być złożone niezwłocznie, co nie oznacza obowiązku natychmiastowego działania, chodzi bowiem o termin obiektywnie realny, oceniany z uwzględnieniem ogółu okoliczności sprawy i należytej staranności zobowiązanego. Takie somo stanowisko Sąd Najwyższy podtrzymał także w późniejszych orzeczeniach jak w postanowieniach z dnia 12 czerwca 2019 r. sygn. II CSK 236/18 czy z  dnia 12 lutego 2021 r. sygn. IV CSK 376/20.
W przypadku małoletnichM. S. (1)iK. S. (1)Sąd Rejonowy w Zawierciu zezwolił na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku poZ. S.postanowieniem z dnia 18 grudnia 2017r., które uprawomocniło się 27 grudnia 2017r. Wnioskodawcy otrzymali prawomocne postanowienie 9 stycznia 2018r., zaś oświadczenie w imieniu małoletnich o odrzuceniu spadku zostało złożone przed notariuszem 23 stycznia 2018r. Biorąc pod uwagę okres świąteczno – noworoczny, należy uznać, że oświadczenie to zostało złożone w terminie.
Jeśli chodzi o drugi z zarzutów dotyczący oświadczenia o odrzuceniu spadku złożonego przezA. R. (2)11 czerwca 2019r., apelująca domaga się aby 6 miesięczny termin do łożenia oświadczenia o odrzucenia spadku był liczony od daty złożenia takiego oświadczenia przez jej ojcaA. R. (1), który odrzucił spadek 23 listopada 2018r.
Jak wynika z protokołu przyjęcia oświadczenia o odrzuceniu spadku przezH.iA. R. (1)stawający przed notariuszem zawartego w aktach o sygn. II N 853/18 nie ujawnili, żeA. R. (1)ma córkęA., nie została ona wymieniona jako spadkobierczyniZ. S.. Sąd Rejonowy nie zawiadomił jej o odrzuceniu przez nich spadku poZ. S..
Na rozprawie uczestniczka postępowaniaA. R. (2)zeznała, że o powołaniu do spadku dowiedziała się z wezwania do stawiennictwa w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku tj. 7 czerwca 2019r. i od razu 11 czerwca 2019r. złożyła u notariusza oświadczenie o odrzuceniu spadku. Nie znałaZ.sztorc, nie wiedziała o jej śmierci i o tym, że ojciec odrzucił spadek.
W akcie notarialnym z 11 czerwca 2019r. w § 1 notariusz opisał wyżej wskazane okoliczności dowiedzenia się przez uczestniczkę o powołaniu do spadku i przyjął jej oświadczenie o odrzuceniu spadku – akta o sygn. I N 471/19.
Uczestnik postępowaniaA. R. (1)w odpowiedzi na apelacje wskazał, że nie mieszka z żona i córkąA.od kilku lat, kontakty z córką ma raczej telefoniczne. Nie mówił jej o śmierciZ. S.i o tym, że odrzucił po niej spadek.
Gmina wezwana do udziału w sprawie nie przedstawiła swojego stanowiska, nie odniosła się do dokumentów zawartych w aktach sprawy oraz zeznań uczestników, w tymA. R. (2). Nie ustosunkowała się także do odpowiedzi na apelację uczestnika postępowaniaA. R. (1). Brak jest jakichkolwiek podstaw do kwestionowania zeznań uczestniczkiA. R. (2)i stanowiska uczestnika postępowaniaA. R. (1), tym samym Sąd
Rejonowy prawidłowo uznał złożone przezA. R. (2)oświadczenie o odrzuceniu spadku za skuteczne.
Z tych względów Sąd Okręgowy oddalił apelację jako nieuzasadnioną na podstawieart. 385 k.p.c.O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na mocyart. 98 k.p.c.w zw. zart. 108 § 1 k.p.c.w zw. zart. 109 § 1 i 2 k.p.c.a złożyły się na nie kwoty po 120zł  tytułem wynagrodzenia adwokata reprezentujących uczestnikówM. S. (1)iK. S. (1).
SSO Magdalena Balion – Hajduk