Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 24/21
Data wyroku: 2022-01-14 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Przedawnienie
Podstawa prawna: art. 819 §4 k.c

Sygnatura akt III Ca 24/21

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 15 października 2020 roku o sygnaturze akt I C 706/19, Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi I Wydział Cywilny oddalił powództwo (pkt. 1.) oraz zasądził od powódkiD. M.na rzecz pozwanego(...) Spółki AkcyjnejV.(...)z siedzibą wW.kwotę 3600 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt. 2.).
Apelację od powyższego orzeczenia wniosła strona powodowa, zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenieart. 819 § 4 k.c.poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, iż doszło do przedawnienia roszczenia powódki. W uzasadnieniu do apelacji wskazano, iż nie doszło do przedawnienia roszczenia z tytułu umowy ubezpieczenia. Ponowienie zgłoszenia roszczenia pozwanemu, mimo uprzedniej negatywnej decyzji wydanej w postępowaniu likwidacyjnym, w ocenie skarżącej, prowadziło do przerwania biegu terminu przedawnienia.
Powołując się na powyższe zarzuty, wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości.
Apelacja powódki jest zasadna, z tym, że doprowadziła do rozstrzygnięcia kasatoryjnego, a nie reformatoryjnego, jakiego żądała apelująca.
W ocenie Sądu Okręgowego zasadny jest zarzut naruszeniaart. 819 § 4 k.c.Zgodnie z treściąart. 819 § 1 k.c.roszczenia z umowy ubezpieczenia przedawniają się z upływem lat trzech. Natomiast stosownie do treściart. 819 § 4 zd. 1 k.c., bieg przedawnienia roszczenia o świadczenie do ubezpieczyciela przerywa się także przez zgłoszenie ubezpieczycielowi tego roszczenia lub przez zgłoszenie zdarzenia objętego ubezpieczeniem.
Ostatnia regulacja przewiduje szczególną podstawę do przerwania biegu przedawnienia roszczenia o świadczenie ubezpieczyciela. Termin ten, oprócz wypadków wskazanych wart. 123 k.c., przerywa się także przez zgłoszenie ubezpieczycielowi tego roszczenia lub przez zgłoszenie zdarzenia objętego ubezpieczeniem, co zasadniczo daje podstawy do wyznaczenia terminu płatności świadczenia ubezpieczyciela. Ponadto zawarte wart. 819 k.c.postanowienie odnosi się do biegu wszystkich terminów określonych w tym przepisie, a nie tylko do terminu ogólnego zart. 819 § 1 k.c.i przerwa biegu przedawnienia dotyczy wszelkich określonych w tym przepisie roszczeń kierowanych do ubezpieczyciela, a nie tylko roszczeń wynikających z umowy ubezpieczenia (zob. szerzej wyrok Sądu Najwyższego z 6.10.2017 r., V CSK 685/16).
W przedmiotowej sprawie miało istotne znaczenie głownie to, czy zgodnie z treściąart. 819 § 4 k.c., przerwanie biegu przedawnienia może nastąpić tylko raz, czy też wielokrotnie, na skutek kolejnych zgłoszeń.
W zakresie odpowiedzi na powyższe pytanie ukształtowały się dwie linie orzecznicze. Zgodnie z pierwszą z nich, aprobowaną przez Sąd I instancji, terminu przedawnienia nie przerywa ponowne zgłoszenie zdarzenia, co do którego ubezpieczyciel już się wypowiedział (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 23.2.2018 r., I ACa 871/17,L.). Podobne stanowisko zajął Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie w wyroku z dnia 11 lutego 2020 r., który uznał, że nie zasługuje na akceptację odmienny wniosek wyciągnięty z odwołaniem się do wykładni językowej. Właśnie z tej wykładni wynika, że zgłosić roszczenie lub zdarzenie objęte ubezpieczeniem można tylko raz. Ponowne oświadczenie o tej samej treści nie będzie zgłoszeniem, bo to zostało już dokonane. Inne założenie prowadziłoby w konsekwencji do rezultatu, w którym uprawniony do świadczenia mógłby w nieskończoność zapobiegać przedawnieniu, dokonując sukcesywnych zgłoszeń. Z kolei Sąd Rejonowy w Gdyni w orzeczeniu z dnia 3 lipca 2019 r., I C 149/19, wprost przyjął za właściwy pogląd prezentowany w cytowanym orzeczeniu Sądu Apelacyjnego w Białymstoku.
Zgodnie z druga linią orzeczniczą, którą Sąd Okręgowy w całości aprobuje, termin przedawnienia przerywa się przez ponowne zgłoszenie zdarzenia, co do którego ubezpieczyciel się już wypowiedział. Sąd Apelacyjny w Łodzi, w wyroku z dnia 25 czerwca 2015 r., I ACa 104/15 z dnia 25 czerwca 2015 r., uznał, że nigdy nie była kwestionowana w orzecznictwie możliwość wielokrotnego przerywania biegu przedawnienia w postępowaniu likwidacyjnym: ponowienie wezwania ubezpieczyciela do zapłaty świadczenia, nawet w zakresie tych samych roszczeń, co do których ubezpieczyciel w toku postępowania likwidacyjnego już się wypowiedział, rodzi skutek w postaci przerwania biegu przedawnienia (por. także wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi, II C 591/15 z dnia 22 września 2020 r.). Z kolei Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2019, III Ca 1651/18, stwierdził, iż należy uznać, że na gruncieart. 819 § 4 k.c.ponowienie wezwania do zapłaty, nawet w zakresie tych samych roszczeń, co do których ubezpieczyciel w toku postępowania likwidacyjnego już się wypowiedział, co do zasady rodzi skutek w postaci przerwania biegu przedawnienia (por. także wyrok Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z 8 listopada 2018 r., II Ca 649/18).
Podsumowując powyższe wywody należy wskazać, żeart. 819 § 4 k.c.nie zawiera żadnego sformułowania, z którego można byłoby wywieść wniosek o braku możliwości wielokrotnego przerywania biegu przedawnienia w sposób przewidziany w tym przepisie. Wykładnia literalna omawianego przepisu przemawia zatem za powiązaniem skutku w postaci przerwania biegu przedawnienia z każdorazowym zgłoszeniem szkody przez poszkodowanego. Wykładnię językową wspomaga wykładnia celowościowa, biorąc przede wszystkim pod uwagę, że przepis ten został wprowadzony dok.c.z myślą o zabezpieczeniu interesów ubezpieczonych, a nie ubezpieczycieli.
Nie ma również podstaw do uznania, że zgłaszając po raz kolejny roszczenie ubezpieczycielowi, powódka nadużywała swojego prawa w rozumieniu przyjętym wart. 5 k.c.Ze stanu faktycznego wynika, że 10 stycznia 2014 r.D. M.zgłosiła szkodę Ubezpieczycielowi z tytułu zawartej umowy(...). Pozwany odmówił wypłaty odszkodowania decyzją z 16 stycznia 2014 r. Dnia 25 października 2016 r., ponowiono zgłoszenie tej szkody. Z kolei 13 grudnia 2016 r. ponownie odmówiono wypłaty odszkodowania. Dnia 17 czerwca 2019 r. wniesiono do Sądu I instancji pozew. Te działania powódki nie mieszczą się w dyspozycjiart. 5 k.c.i stanowiły tylko przejaw korzystania ze swoich praw jako podmiotu słabszego względem silniejszego, mając oparcie na przepisach prawa (art. 819 § 4 k.c.). W szczególności na uwagę zasługuje, że strona nie zgłaszała roszczeń z wysoką częstotliwością, tylko uczyniła to dwukrotnie, w odstępie około dwuletnim.
Powyższy stan rzeczy prowadzi do oceny, że w niniejszej sprawie doszło do nierozpoznania istoty sprawy w rozumieniuart. 386 § 4 k.p.c.Poczynienie w tym przedmiocie ustaleń i dokonanie ocen prawnych przez Sąd Okręgowy przeniosłoby do postępowania apelacyjnego całość merytorycznej oceny zasadności roszczenia dochodzonego przez stronę powodową w niniejszym postępowaniu. Przeniesienie ciężaru całkowitego rozpoznania merytorycznego sprawy na Sąd II instancji można oceniać negatywnie z punktu widzenia konstytucyjnej zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego, podczas gdy zasadę tę, wyrażoną wart. 176 ust. 1 Konstytucji, należy traktować jako ważną regułę interpretacyjną przy wykładni pojęcia nierozpoznania istoty sprawy. Ponadto skorzystanie z rozstrzygnięcia kasatoryjnego jest w zgodzie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, zgodnie z którym, brak zbadania merytorycznej podstawy roszczenia na skutek błędnego uznania roszczenia za przedawnione oznacza, że nie rozpoznano istoty sprawy (wyrok z 14.5.2002 r., V CKN 857/00, OSNC 2003, Nr 7-8, poz. 108). W przedmiotowej sprawie, Sąd Rejonowy nie zbadał merytorycznie sprawy, pominął dowody z opinii biegłych, oparł swoje rozstrzygnięcie wyłącznie na instytucji przedawnienia.
Rozpoznając ponownie sprawę, Sąd Rejonowy weźmie pod uwagę stanowisko Sądu Okręgowego co do braku podstaw uznania roszczenia powódki za przedawnione i dokona ustalenia i rozważenia okoliczności i przesłanek warunkujących ustalenie odpowiedzialności pozwanego co do zasady i wysokości.
Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji wyroku na zasadzieart. 386 § 4 k.p.c.oraz o kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono zgodnie zart. 108 § 2 k.p.c.