Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII U 111/21
Data wyroku: 2021-05-07 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, SENTENCE, REASON
Sędziowie: Renata Gąsior
Słowa kluczowe: Fundusz świadczeń socjalnych
Podstawa prawna: art. 136 ust. 3 ustawyo emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt VII U 111/21

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 maja 2021 r.
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący SSO Renata Gąsior
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 maja 2021 r. w Warszawie
sprawyC. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wW.
o wypłatę niezrealizowanego świadczenia
na skutek odwołaniaC. K.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wW.z dnia 31 grudnia 2020 roku, znak:(...)
oddala odwołanie.
SSO Renata Gąsior

UZASADNIENIE
W dniu 14 stycznia 2021 r. (data wpływu do ZUS)C. K.złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń SpołecznychII Oddział wW.z dnia 31 grudnia 2020 r. znak:(...),na podstawie której odmówiono jej prawa do niezrealizowanego świadczenia za październik 2019 r. po zmarłej w dnu 22 października 2019 r. matceC. K.. W uzasadnieniu odwołania ubezpieczona wyjaśniła, że nie złożyła wniosku w terminie 1 roku od śmierci matki ponieważ nie miała wiedzy,że taki wniosek należy złożyć, a ZUS nie poinformował jej o takiej możliwości(odwołanie k. 3 a.s.).
W odpowiedzi na odwołanie z dnia 27 stycznia 2021 r.Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wW.wniósł o jego oddalenie. Organ rentowy powołał się na treść art. 136 ust. 3 ustawy o emeryturachi rentach z FUS wskazując, żeC. K.zmarła w dniu22 października 2019 r., natomiast odwołująca złożyła wniosek o wypłatę niezrealizowanych świadczeń po osobie uprawnionej dopiero w dniu 28 grudnia 2020 r.(odpowiedź na odwołanie k. 4 a.s.).
Dodatkowo w piśmie procesowym z 18 lutego 2021 r. odwołująca wyjaśniła, że po śmierci matki w dniu 25 października 2019 r. odebrała przysługujące jej świadczenie emerytalne w kwocie 1.468,89 zł, którą to kwotę w całości odłożyła do pochówku. Następnie w dniu 14 grudnia 2020 r. otrzymała pismo ZUS zawiadamiające ją o nienależne pobranym świadczeniu za okres od 1 października 2019 r. do 31 października 2019 r. Wówczas zgłosiła się do ZUS w celu wyjaśnienia sytuacji i dowiedziała się, że powinna złożyć wniosek o wypłatę świadczenia. Wcześniej nie miała takiej wiedzy o takim obowiązku. Dopiero w uzasadnieniu decyzji było napisane, że wniosek należy złożyć w ciągu 21 miesięcy od dnia śmierci osoby, tym samym ZUS poinformował ją o takim obowiązku po ponad roku. Odwołująca zaznaczyła również, że z uwagi na postępującą chorobę matki oraz jej podeszły wiek była upoważniona do odbioru świadczeń emerytalnych, a ponadto, że nie jestw stanie zwrócić środków w kwocie ponad 1.400 zł(pismo procesowez 18.02.2020 r. k. 11-12 a.s.).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
Matka odwołującejC. C.M. K.– posiadała prawo do emerytury od dnia 1 listopada 1981 r. Emerytura była jej wypłacana przekazem pocztowym. Odwołująca była upoważniona do jej poboru w imieniu matki(decyzja ZUS z 19.11.1981 r. k. 8 a.r.).
Matka odwołującej zmarła w dniu 22 października 2019 r. Trzy dniu później, w dniu 25 października 2019 r., odwołująca odebrała emeryturę po matce w kwocie 1.468,89 zł. Pobraną z tego tytułu kwotę odwołująca przeznaczyła na pokrycie części kosztów pogrzebu, które łącznie wyniosły 3.488,40 zł. Następnie w dniu 8 listopada 2019 r.C. K.zgłosiła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wW.z wnioskiem o zasiłek pogrzebowy, załączając do wniosku kopię skróconego aktu zgonuC. K.(kopia skróconego aktu zgonu k. 74 a.s., wniosek k. 75 a.r., reklamacja pocztowa k. 81-82 a.s.; faktura VAT za usługi pogrzebowe k. 13 a.r.).
W dniu 23 października 2020 r. ZUS II Oddział wW.złożył reklamację dotyczącą przekazu pocztowego na kwotę 1.468,89 zł adresowanego naC. K.. Po rozpoznaniu reklamacji(...)S.A. w pismachz dnia 2 oraz 9 listopada 2020 r. wyjaśniła, że przekaz wypłaconoC. K., córce adresatki. W związku z powyższym, ZUS II OddziałwW.decyzją z dnia 2 grudnia 2020 r. znak:(...)na podstawie art. 138 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS zobowiązałC. K.do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od 1 października 2019 r. do 31 października 2019 r. w kwocie 1.468,89 zł
    (pisma(...) S.A.z 02.11.2019 r. i z 09.11.2019 r. k. 80-81 a.r., decyzja ZUSz 02.12.2020 r. k. 82 a.r.).
W dniu 28 grudnia 2020 r. odwołująca złożyła w II Oddziale ZUSwW.wniosek o wypłatę nierealizowanych świadczeń osobie uprawnionej do świadczeń emerytalno-rentowych po zmarłej matce.Po rozpoznaniu wniosku ZUS II Oddział wW.wydał w dniu 31 grudnia 2020 r. znak:(...)decyzję, na podstawie której odmówił odwołującej prawa do niezrealizowanych świadczeń za okres od 1 października 2019 r. do 31 października 2019 r., wskazując, że zgodnie z art. 136 ustawyo emeryturach i rentach z FUS aby uzyskać niezrealizowane świadczenie wniosek należy złożyć w ciągu 12 miesięcy od dnia śmierci osoby, której przysługiwały świadczenia(wniosek k. 85-86 a.r., decyzja ZUS z 31.12.2020 r. k. 88 a.r.).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodówz dokumentów zawartych w aktach sprawy i aktach rentowych. Zdaniem Sądu powołane wyżej dokumenty, w zakresie w jakim Sąd oparł na nich swoje ustalenia są wiarygodne, wzajemnie się uzupełniają i tworzą spójny stan faktyczny. Nie były one przez strony kwestionowane w zakresie ich autentyczności i zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy, a zatem okoliczności wynikające z treści tych dokumentów należało uznać za bezsporne. Dodatkowo Sąd uwzględnił również wyjaśnienia odwołującej udzielone w piśmie procesowym z dnia 18 lutego 2021 r. jako nie budzące wątpliwości, spójnez przedstawioną w sprawie dokumentacją i nie dotyczące okoliczności spornych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie było niezasadne.
Na wstępie należy zważyć, że zgodnie zart. 1481§ 1 k.p.c.Sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów,w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, Sąd uzna – mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych –że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Analizując treść złożonych przez strony i zgromadzonych w aktach rentowych dokumentów, Sąd uznał,że okoliczności faktyczne nie były w sprawie sporne. Spór nie dotyczył faktów, lecz prawa. Ponadto strony nie wnosiły o przeprowadzenie rozprawy.W tych okolicznościach Sąd na podstawieart. 1481§ 1 k.p.c.uznał, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne, co w konsekwencji pozwoliło na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie doart. 136 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U.z 2021 r. poz. 291)w razie śmierci osoby, która zgłosiła wniosek o świadczenie określone ustawą, świadczenie należne jej do dnia śmierci wypłaca się małżonkowi, dzieciom, z którymi osoba ta prowadziła wspólne gospodarstwo domowe, a w razie ich braku – małżonkowi i dzieciom, z którymi osoba ta nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego, a w razie ich braku innym członkom rodziny uprawnionym do renty rodzinnej, lub na którym utrzymaniu pozostawała ta osoba. Do niezrealizowanych świadczeń należnych zmarłemuw świetle cytowanego wyżej przepisu uprawnione są trzy kategorie osób:

-

małżonek i dzieci, z którymi osoba zmarła prowadziła wspólne gospodarstwo domowe;

małżonek i dzieci, z którymi osoba zmarła nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego;

inni członkowie rodziny uprawnieni do renty rodzinnej lub na których utrzymaniu pozostawała osoba zmarła;

Zgodnie natomiast z art. 136 ust. 3 ww. ustawy, roszczenia o wypłatę świadczeń, o których mowa w art. 136 ust. 1 ustawy, wygasają po upływie 12 miesięcy od dnia śmierci osoby, której świadczenia przysługiwały, chyba że przed upływem tego okresu zgłoszony zostanie wniosek o dalsze prowadzenie postępowania.
W przedmiotowej sprawie bezspornie wnioskodawczyni, jako córka zmarłejC. K., należy do kręgu osób uprawnionych w drugiej kategorii do wypłaty niezrealizowanego przez zmarłą świadczenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawczyni wypłaty niezrealizowanego świadczenia po zmarłej matce powołując się na złożenie przez nią wniosku o przedmiotowe świadczenie po upływie określonegow art. 136 ust. 3 ustawy terminu na jego złożenie.
W ocenie Sądu Okręgowego stanowisko organu rentowego należało podzielić. Zgodnie z załączoną do akt sprawy kopią skróconego aktu zgonu matka odwołującej zmarła w dniu 22 października 2019 r. Z kolei odwołująca złożyła w ZUS wniosek o wypłatę niezrealizowanego świadczenia (przysługującej matce emerytury) za okres od 1 października 2019 r. do 30 października 2019 r. dopiero w dniu 28 grudnia 2020 r. Tym samym złożenie przez odwołującą przedmiotowego wniosku nastąpiło po terminie określonymw art. 136 ust. 3 ustawy, a w konsekwencji należało stwierdzić, że roszczenieo wnioskowane przez odwołującą świadczenie wygasło zgodnie z treścią tego przepisu.
Stanowisko odwołującej skupiło się na stwierdzeniu, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie poinformował jej ani o możliwości złożenia wniosku o prawo do niezrealizowanego świadczenia, ani też o terminie w jakim przedmiotowy wniosek winien być przez nią złożony. Odnosząc się do tego stanowiska należy jednak podkreślić, że organ rentowy nie ma obowiązku ani możliwości indywidualnego informowania wszystkich zainteresowanycho przysługujących im uprawnieniach w zakresie np. nabycia prawado świadczenia, składania określonych wniosków, ustalania wysokości świadczeń w zależności od warunków w kilku wariantachin abstracto,w zakresie zmian wysokości świadczeń, a zwłaszcza takich, które wymagają szczegółowej analizy dokumentów, chyba że zainteresowany wystąpi samz takim wnioskiem(por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia26 października 2017 r., III AUa 1642/16; wyrok Sądu Apelacyjnegowe Wrocławiu z dnia 21 kwietnia 2017 r., III AUa 1912/16; także: wyroki Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 17 grudnia 2009 r., III AUa 846/09 oraz z dnia 29 sierpnia 2007 r., III AUa 672/07). Należy również podnieść,iż obowiązek indywidualnego udzielania przez wszelkie organy władzy publicznej wszelkiej informacji wszystkim potencjalnie zainteresowanymz urzędu o ich prawach (obowiązkach) – w tym informowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych o potencjalnych uprawnieniach jakie mogą nabyć – byłby nie tylko organizacyjnie i finansowo nadmiernym obciążeniem takich podmiotów, których działanie winno cechować racjonalne gospodarowanie środkami publicznymi(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2008 r., III UK 93/07). Powyższe stanowisko judykatury znajduje również zastosowanie w stosunku do oceny, czy organ rentowy ma obowiązek informować zainteresowanych o możliwości składania wniosków o prawo do niezrealizowane świadczenia przez zmarłych bliskich.
Brak było również podstaw do zmiany skarżonej decyzji organu rentowego z innych powołanych przez odwołującą przyczyn, jak choćby sugerowany przez nią brak środków na pokrycie kwoty nienależnie pobranego świadczenia.W prawie ubezpieczeń społecznych nie stosuje się bowiem klauzul generalnych - zasad współżycia społecznego. Przepisy prawa z zakresu ubezpieczeń społecznych są bowiem przepisami bezwzględnie obowiązującymi, i przy ich stosowaniu ani organ rentowy, ani sąd nie mogą mieć na uwadze zasad współżycia społecznego; przepisy te muszą być bezwzględnie przestrzeganew stosunku do wszystkich, nawet jeśli jawią się one osobie zainteresowanej jako subiektywnie niesprawiedliwe (zob. przykładowo: wyrok Sądu Apelacyjnegow Warszawie z dnia 3 grudnia 2003 r., III AUa 1450/02; wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 7 lutego 2013 r., III AUa 929/12; wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 13 lutego 2013 r. III AUa 1860/12; wyro Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 7 kwietnia 2016 r., III AUa 1521/15). Jednocześnie wymaga zaznaczenia, że zobowiązanie odwołującej przez organ rentowy do zwrotu nienależnie wypłaconej emerytury (do której prawo przysługiwało jej zmarłej matce) stanowi przedmiot odrębnej decyzji i w tym też zakresie Sąd Okręgowy nie miał podstaw by rozstrzygać jej zasadność,gdyż przedmiotem postępowania była weryfikacja decyzji o odmowie przyznania odwołującej prawa do niezrealizowanego świadczenia.
W tych okolicznościach Sąd Okręgowy uznał zatem, że zaskarżona decyzja organu rentowego była prawidłowa. W konsekwencji powyższego odwołanie podlegało oddaleniu, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.
SSO Renata Gąsior

ZARZĄDZENIE
(...)