Sąd Okręgowy w Gliwicach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 262/19
Data wyroku: 2021-01-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Andrzej Kieć
Podstawa prawna: art. 189 kpc

Sygn. akt:I C 262/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 stycznia 2021 roku
Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Andrzej Kieć

Protokolant:

sekretarz sądowy Sandra Bień

po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2021 roku w Gliwicach
sprawy z powództwa(...)
przeciwkoA. S.,K. S. (1),H. N.
o ustalenie

1
ustala, że czynność prawna dokonana pomiędzyA. S.,K. S. (1)iH. N.w formie aktu notarialnego sporządzonego w dniu 21 lutego 2019 roku przed notariuszemA. N.rep.(...)obejmująca umowę o dział spadku i zniesienie współwłasności nieruchomości objętejksięgą wieczystą numer (...)Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach jest nieważna w całości;

2
odstępuje od obciążania pozwanych obowiązkiem zwrotu kosztów procesu;

3
kosztami postępowania obciąża Skarb Państwa;

4
przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Gliwicach na rzecz pełnomocnika z urzędu adwokatK. S. (2)kwotę 8 856 (osiem tysięcy osiemset pięćdziesiąt sześć) złotych, w tym należny podatek VAT tytułem pomocy prawnej udzielonej pozwanejA. S.z urzędu.

SSO Andrzej Kieć
sygn. akt I C 262/19

UZASADNIENIE

    Prokurator Okręgowy w Gliwicach wniósł o ustalenie nieważności czynności prawnej dokonanej pomiędzy pozwanymiA. S.,K. S. (1)iH. N.w formie aktu notarialnego rep.(...)sporządzonego w dniu 21.02.2019r wT.przed notariuszemA. N.w postaci umowy o dział spadku i zniesienie współwłasności w zabudowanej budynkiem mieszkalnym nieruchomości -działki nr (...), położonej wŚ., objętej KW nr(...)Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach. Nadto wniósł o zasądzenie od pozwanychK. S. (1)iH. N.kosztów sądowych i zwolnienie pozwanejA. S.z kosztów na podstawieart. 102 kpc.

W uzasadnieniu wskazał, iż sporna czynność prawna dotknięta jest wadą oświadczenia woli, powodującej nieważność czynności prawnej w całości;A. S.złożyła nieważne oświadczenie woli gdyż z uwagi na chorobę psychiczną znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli.
PozwaneK. S. (1)iH. N.uznały powództwo i wniosły o odstąpienie od obciążania ich kosztami postępowania. W uzasadnieniu podały, iż ich zamiarem nie było doprwadzenia w jakimkolwiek zakresie do pokrzywdzeniaA. S.; zawierając umowę chciały uregulować sytuacje nieruchomości, przy jednoczesnych uzgodnieniach rodzinnych, iż w razie śmierci pozwanejK. S. (1), opiekę nadA. S.przejmie jej siostraH.. Wniosek o nieobciążanie kosztami uzasadniły trudna sytuacja materialną oraz motywami, którymi kierowały się zawierając sporną umowę.
PozwanaA. S., reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, wniosła o uwzględnienie powództwa, wskazując, iż pozwana z uwagi na chorobę psychiczna nie była w stanie świadomie podejmować decyzje i wyrażać wolę.
Sąd ustalił:
Właścicielami zabudowanej budynkiem mieszkalnym nieruchomości -działki nr (...), położonej wŚ., objętej KW nr(...)Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach, byli małżonkowieK. S. (1)iT. S., po ½ części.T. S.zmarł 9.03.2000r. a spadek po nim nabył, po 1/3 części: żonaK. S. (1)oraz córkiA. S.iH. N.. W dniu 21.02.2019r wT.przed notariuszemA. N.,A. S.,K. S. (1)iH. N.zawarły w formie aktu notarialnego(...)umowę o dział spadku i zniesienie współwłasności, w ten sposób, że całość w/w nieruchomości nabyłaH. N.. Strony umowy wskazały, że umowę zawierają bez jakichkolwiek spłat na swą rzecz.
Przed Sądem Okręgowym w Gliwicach Ośrodek zamiejscowy w Rybniku toczyła się sprawa pod sygnaturą IIC 459/14, w której sąd wyrokiem z 22.01.2015r zasądził należność m.in. od pozwanejA. S.. Sąd Apelacyjny w Katowicach rozpoznający apelacje w tej sprawie (sygn. V ACa 472/15), wyrokiem z 17.10.2017r. zmienił zaskarżony wyrok w części dotyczącejA. S.i powództwo w tej części oddalił. Sąd uznał, iż oświadczenie woliA. S., w wyniku którego zaciągnęła zobowiązanie, było nieważne z mocyart. 82 kc, z uwagi na jej chorobę psychiczną. O faktach tych wiedziały zarówno matkaA. K.S., jak i jej siostra -H. N..
A. S.leczy się psychiatrycznie od 1998r. Mieszka z matkąK. S. (1), która się nią opiekuje. Zarówno z matką, jak i z siostrąH. N., ma bardzo dobre relacje. Są zgodną rodziną, nie istnieją między nimi spory na tle materialnym. Według uzgodnień wszystkich tych osób,A. S.– po śmierci swej matki – zamieszka z siostrą, która będzie się nią opiekować.
H. N.mieszka w domu, który był przedmiotem działu spadku i zniesienia współwłasności. Zajmuje się ona wszystkimi sprawami związanymi z tym domem, przeprowadza remonty.
A. S.leczy się psychiatrycznie od kilkunastu lat, bierze leki, pozostaje pod opieką lekarzy. Choroba występuje u niej z różnym natężeniem. W okresie, w którym pozwane udały się do notariusza w celu zawarcia umowy działu spadku i zniesienia współwłasności z dnia 21.02.2019r., uA. S.występowały natężone lęki; bała się wchodzić po schodach do kancelarii notarialnej, ma lęk przed samodzielnym chodzeniem i zakorzeniony lęk przed upadkiem.
H. N.iK. S. (1), zawierając umowę z 21.02.2019r., nie miały na celu pokrzywdzenieA. S.; chciały uregulować stan prawny nieruchomości. Były one przeświadczone, żeA. S., stając do umowy, działa z rozeznaniem.
A. S.od 1998r leczy się z powodu schizofrenii. W ciągu ostatnich lat dominują w przebiegu choroby objawy negatywne, charakteryzujące się zaburzeniami w sferze emocjonalnej i wolicjonalnej. W okresie od lutego 2018r. do listopada 2019r., stan psychicznyA. S.uległ istotnemu pogorszeniu. W okresie poprzedzającym zawarcie spornej umowy z 21.02.2019r. oraz bezpośrednio po tym, dominowały u niej objawy związane z zaburzeniami treści myślenia, przewlekle utrzymujące się doznania psychotyczne o charakterze ksobno-prześladowczym, lęk i niepokój, zaburzenia nastroju oraz snu, nasilające się zaburzenia pamięci i koncentracji uwagi.
W chwili zawierania umowy z 21.02.2019r.,A. S.miała całkowicie zniesioną zdolność do świadomego powzięcia decyzji i wyrażenia woli.
/dowody: akt notarialny z 21.02.2019r, odpis z Kw – k.11-19, akta sygn. IIC 459/14, dokumentacja medyczna, opinia biegłych z zakresu psychiatrii i psychologiiM. S.iM. F.– k.276-279, przesłuchanie stron – k. 324-329/.
Powyższe ustalenia faktyczne poczyniono na podstawie dokumentów wyraźnie wymienionych, które podlegały zaliczeniu w poczet materiału dowodowego na zasadzieart. 2432Kodeksu postępowania cywilnego. Żaden z ww. dokumentów nie został skutecznie zakwestionowany pod względem swojej prawdziwości oraz autentyczności. Sąd dał wiarę dowodom z przesłuchania pozwanych, przy czym sąd nie dał wiary zeznaniom w części, z których wynikało, iż pozwanaA. S.zawierając sporną umowę działała z należytym rozeznaniem - w tym zakresie zeznania były sprzeczne z dowodem z opinii biegłych psychiatry i psychologaM. S.iM. F., która to opinię sąd uznał za w pełni wiarygodną i przekonującą.  Opinia została sporządzona w sposób wykazujący znajomość opiniowanej problematyki, była spójna, logiczna a przez to w pełni wiarygodna.
Sąd zważył:
Powództwo podlegało uwzględnieniu. Sąd podzielił argumentację wytaczającego powództwo Prokuratora Okręgowego w Gliwicach, iż sporna czynność prawna jest nieważna albowiem oświadczenie woliA. S.było nieważne z mocyart. 82 kc.Zgodnie z tymi przepisami nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli; dotyczy to w szczególności choroby psychicznej. Jak wynika z opinii biegłych z zakresu psychiatrii i psychologii dopuszczonej w sprawie, w chwili zawierania umowy z 21.02.2019r.,A. S.miała całkowicie zniesioną zdolność do świadomego powzięcia decyzji i wyrażenia woli.A. S.od 1998r leczy się z powodu schizofrenii. W ciągu ostatnich lat dominują w przebiegu choroby objawy negatywne, charakteryzujące się zaburzeniami w sferze emocjonalnej i wolicjonalnej. W okresie od lutego 2018r. do listopada 2019r., stan psychicznyA. S.uległ istotnemu pogorszeniu. W okresie poprzedzającym zawarcie spornej umowy z 21.02.2019r. oraz bezpośrednio po tym, dominowały u niej objawy związane z zaburzeniami treści myślenia, przewlekle utrzymujące się doznania psychotyczne o charakterze ksobno-prześladowczym, lęk i niepokój, zaburzenia nastroju oraz snu, nasilające się zaburzenia pamięci i koncentracji uwagi. Sąd uznał wnioski biegłych za przekonujące i wiarygodne. Jakkolwiek w toku przesłuchania stron pozwane wskazywały, iż pozwanaA. S.zawierając sporną umowę działała z należytym rozeznaniem, to jednak są zeznania w tej części uznał za niewiarygodne w świetle ustaleń i wniosków przedstawionych przez biegłych z zakresu psychiatrii i psychologii; zeznania stron w tym zakresie były jedynie subiektywna projekcją ich własnych ocen i oczekiwań.
Wobec powyższego orzeczono jak w pkt 1 wyroku na podstawieart. 189 kpc.
Sąd nie obciążył pozwanychK. S. (1)iH. N.kosztami postepowania, na zasadzieart. 102 kpc. Sąd miał na uwadze, iż pozwane uznały powództwo już w odpowiedzi na pozew (przy pierwszej możliwej czynności) oraz wszelkie okoliczności sprawy, w tym fakty wynikające z materiałów postępowania dowodowego; pozwane przystępując do zawarcia spornej umowy nie miały na celu pokrzywdzenie pozwanejA. S.lecz uregulowanie sytuacji prawnej nieruchomości zgodnie z rodzinnymi ustaleniami. Za nieobciążaniem kosztami przemawiała również trudnią sytuacja materialna pozwanych. W tej sytuacji obciążanie pozwanych kosztami kłóciłoby się z zasadami współżycia społecznego.
Wynagrodzenie pełnomocnikowi z urzędu pozwanejA. S.– adw.K. S. (2)przyznano według taryfy, podwyższonej o VAT; (par. 8 pkt 7 i par. 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z 3.10.2016 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
SSO Andrzej Kieć
z/

1
(...)

2
(...)

3
(...)

27.01.2021r
SSO Andrzej Kieć