Sąd Rejonowy w Toruniu
X Wydział Cywilny
Sygnatura akt: X Ns 1030/18
Data wyroku: 2021-09-14 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Jolanta Sikorska
Teza: nietezowane

Sygn. akt: X Ns 1030/18

POSTANOWIENIE
Dnia 14 września 2021 r.
Sąd Rejonowy w Toruniu X Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSR Jolanta Sikorska
Protokolant: Starszy Sekretarz Sądowy Małgorzata Kunińska
po rozpoznaniu w dniu 7 września 2021 w Toruniu na rozprawie sprawy z wniosku wierzyciela -Spółdzielni Mieszkaniowej Na (...)wT.z udziałemGminy M.T., małoletnichM. R. (1),O. R. (1)iJ. R.,A. R. (1),A. R. (2),A. R. (2)iE. R. (1)o stwierdzenie nabycia spadku poM. R. (2)
postanawia:
stwierdzić, że spadek poM. R. (2)zmarłym 20 kwietnia 2015 wT., mającym ostatnie zwykłe miejsce zamieszkania wT., na podstawie ustawy nabyła wprost matkaE. R. (2)( córkaB.iT.) w całości;
ustalić, że każda ze stron ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie.
Sygn. akt X Ns 1030/18

UZASADNIENIE
Spółdzielnia Mieszkaniowa Na (...)pismem z 11 kwietnia 2017 wniosła o ustawowe stwierdzenie nabycia spadku poM. R. (2), zmarłym 20 kwietnia 2015 roku wT., ostatnio stale zamieszkałym wT.. Interes prawny spółdzielni wynikał z zadłużenia spadkodawcy w opłatach za lokal spółdzielczy sięgających roku 2014. Obecnie w lokalu zamieszkuje zona spadkodawcy oraz jego dzieci.
W odpowiedzi na wniosek osoby należące zarówno do pierwszego jak i drugiego kręgu jego spadkobierców powoływały się na odrzucenie spadku.
Sąd ustalił, co następuje:
M. R. (2)zmarł wT.20 kwietnia 2015. W chwili śmierci pozostawał w związku małżeńskim zE. R. (1). Z małżeństwa pochodzi dwójka małoletnich w chwili śmierci ojca dzieci :M. R. (1)iO. R. (2). W chwili jego śmierci żył jego ojciecA. R. (2)oraz żyła jego matkaE. R. (2), która następnie zmarła w dniu 5 września 2015 roku. Spadek po niej na podstawie dziedziczenia ustawowego nabyli : mążA. R. (2)oraz synA. R. (2)po 1/3 części każdy z nich oraz jej małoletnie wnuki – dzieci zmarłegoM. R. (2):O. R. (2)iM. R. (1)po 1/6 części każdy z nich. Zmarły miał jednego brataA. R. (2).M. R. (2)nie pozostawił testamentu.
( okoliczności bezsporne a ponadto dowód : akt zgonuM. R. (2)k. 4, postanowienie spadkowe k. 48 akt I Ns 132/16 ).
Obowiązujący na datę otwarcia spadku przepisart. 1015 kcstanowił, że oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania do spadku a brak oświadczenia o odrzuceniu spadku w terminie oznaczał jego nabycie wprost ( zmiany wskazanego przepisu dotyczą tylko spadków otwartych po 20 września 2015 ).
Spadek poM. R. (2)został zatem otwarty w dniu jego śmierci czyli 20 kwietnia 2015. Wobec braku testamentu pierwszy krąg jego spadkobierców to zgodnie zart. 931 kcjego żona oraz dzieci, dla których datą dowiedzenia się o otwarciu spadku jest data śmierci spadkodawcy. A zatem od 20 kwietnia 2015 żona oraz dzieciM. R. (2)mieli ( zasadniczo ) sześć miesięcy na to aby spadek po nim odrzucić.
I tak :

1
Żona spadkodawcyE. R. (1)złożyła wniosek o przyjęcie od niej oświadczenia o odrzuceniu spadku po mężu w dniu 22 czerwca 2015 a zatem w terminie. Do samego odrzucenia spadku doszło dopiero 11 stycznia 2016, jednak ten termin nie ma znaczenia prawnego ( dowód : akta XI Ns 1588/15 k. 2 i k. 73 ).

2
Wniosek o odrzucenie spadku w imieniu małoletnichM.iO.matka dzieci złożyła w sprawie wyżej wymienionej w dniu 22 czerwca 2015 a zatem także w terminie. Do samego odrzucenia spadku w imieniu dzieci doszło dopiero 26 lutego 2016 i spadek ten odrzuciła w ich imieniu kuratorA. P., jak wyżej – znaczenie prawne ma data złożenia wniosku w sądzie a nie termin, w którym spadek został odrzucony ( dowód : akta XI Ns 1588 / 15 k. 2 i k. 57 ).

W ten sposób pierwszy krąg spadkobierców wymienionyart. 931 kcodrzucił skutecznie spadek poM. R. (2), co oznacza zgodnie z art.. 1020kc, że wskazani spadkobiercy są traktowani jakby nie dożyli otwarcia spadku.
W tej sytuacji do spadku dochodzi drugi krąg spadkobierców czyli zgodnieart. 932 par. 3 kc: rodzice spadkodawcy : w barku zstępnych i małżonka cały spadek przypada rodzicom spadkodawcy. Istotną dla oceny skuteczności odrzucenia spadku przez drugi krąg spadkobierców staje się więc data, w której zgodnie zart. 1015 par. 1 kcrodzice dowiedzieli się o swym powołaniu do spadku czyli o odrzuceniu spadku przezE. R. (1)i jej dzieci.

I
Ojciec spadkodawcyA. R. (2)nie został powiadomiony o odrzuceniu spadku przezE. R. (1)i jej dzieci, do którego doszło ostatecznie26 lutego 2016( odrzucenie spadku przez kuratora w imieniu dzieci ). W sprawie XI Ns k. 58 kurator dzieci oświadczyła, że nie zna adresu ojca spadkodawcy i dlatego sąd powiadomienia do niego nie wystosował ( w aktach brak dowodu powiadomienia ). JednakżeA. R. (2)mimo braku powiadomienia spadek po synuM.we własnym imieniu jednak odrzucił w dniu 10 sierpnia 2016 ( dowód : kopia katu notarialnego k. 36 ), czyli nawet przed upływem terminu sześciu miesięcy od daty odrzucenia spadku przez wnuki ( kurator ). Odrzucenie spadku poM. R. (2)przez jego ojcaA. R. (2)należy zatem ocenić także jako w pełni skuteczne.

Skoro zgodnie zart. 1020 kctraktujemyA. R. (2)jakby nie dożył otwarcia spadku po synuM., to wedle 932par. 4 kcw miejsce ojcaA.wchodzi rodzeństwoM. R. (2)czyli jego bratA. R. (2). Istotą okolicznością staje się to w jakiej dacieA. R. (2)dowiedział się o odrzuceniu spadku po bracieM.przez swego ojcaA. R. (2). Wprawdzie w akcie notarialnym z 10 sierpnia 2016A. R. (2)wymienia jako dalszego spadkobiercę synaA. C., jednakże sąd w sprawie XI Ns 2045 / 16 nie powiadamiaA. C.o odrzuceniu spadku przez ojca. Mimo tego jednakA. R. (2)w sprawie XI Ns 2670 / 16 odrzucił w imieniu własnym spadek po bracieM.( dowód : k. 40 – 41 akt oraz akta XI Ns 2670 / 16 ) w dniu 25 października 2016. Ponieważ pomiędzy 10 sierpnia 2016 a 25 października 2016 nie minęło 6 miesięcy określone wart. 1015 kc, oświadczenieA. R. (2)należy uznać za złożone w terminie a tym samym skuteczne.
Jak poprzednio :A. R. (2)traktujemy zgodnie z 1020kcjakby nie dożył otwarcia spadku po swoim bracie a w konsekwencji w jego miejsce zgodnie zart. 932 par. 5 kcwchodzą jego dzieci czyliA. R. (1)i małoletniJ. R.. W sprawie XI Ns 2670/16 sąd nie powiadomił o odrzuceniu spadku przez ojcaA. R. (1). Mimo tego jednakA. R. (1)aktem notarialnym z 28 października 2016 spadek po bracie ojca czyliM. R. (2)odrzuciła, oświadczając że nie ma dzieci biologicznych ani przysposobionych ( dowód : akta XI Ns 2683 / 16 k. 3 ). Wniosek do sądu rodzinnego o zgodę na odrzucenie spadku w imieniu małoletniegoJ. R.został złożony 13 grudnia 2016, a zatem po okołopółtora miesiącaod daty odrzucenia spadku przez ojca małoletniego czyliA. R. (2). Zgoda sądu rodzinnego stała się prawomocna 16 maja 2017 ( dowód : akta III Nsm 1675 / 16 k. 2 oraz 22 i 24 ) a odrzucenie spadku w imieniu małoletniego miało miejsce aktem notarialnym z 25 lipca 2017 ( dowód : akta XI Ns 929 / 17 ) czyli ok.dwa miesiącepo prawomocności orzeczenia sądu rodzinnego. Okres półtora miesiąca pomiędzy odrzuceniem spadku przezA. C.a złożeniem wniosku do sądu rodzinnego oraz okres dwóch miesięcy pomiędzy prawomocnością orzeczenia rodzinnego i odrzuceniem spadku w imieniu małoletniego nie przekraczają ustawowego wymogu sześciu miesięcy zart. 1015 kca zatem należy uznać iż małoletniJ. R.także w terminie odrzucił w imieniu własnym spadek po bracie swego ojca.

II
Bezspornym jest, że dochodząca do spadku w ramach drugiego kręgu dziedziczących (art. 932 par. 3 kc)matka spadkodawcyE. R. (2)żyła w chwili otwarcia spadku, jednakże zmarła przed upływem sześciu miesięcy do złożenia oświadczenia spadkowego po synuM.– zmarła 5 września 2015.

Przepisart. 1017 kcstanowi, że jeśli przed upływem terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku spadkobierca zmarł nie złożywszy takiego oświadczenia, oświadczenie to może być złożone przez jego spadkobierców. Termin do złożenia tego oświadczenia nie może się skończyć wcześniej aniżeli termin do złożenia oświadczenia co do spadku po zmarłym spadkobiercy ( transmisja ).
SpadkobiercamiE. R. (2)są zgodnie z orzeczeniem wydanym w sprawie I Ns 132/16 przez Sąd Rejonowy w Bytowie ( k. 48 ) : mążA. R. (2), synA. R. (2)oraz wnukiM.iO. R. (3).
Dla spadkobiercówE. R. (2)będącej z punktu widzeniaart. 1017 kctransmitentką czyli dla transmitariuszy :A. R. (2),A. R. (2)orazO.iM. R. (1)termin na odrzucenia spadku w imieniuE. R. (2):

1
rozpoczął bieg z chwilą gdy dowiedzieli się o tym, żeE.jest powołana do spadku czyli od daty dowiedzenia się o odrzuceniu spadku przez pierwszy krąg dziedziczących tj.E.,M.iO.we własnym imieniu;

2
termin ten nie mógł skończyć się wcześniej niż sześć miesięcy od daty śmierciE. R. (2)czylinie mógł skończyć się przed 5 marca 2016.

Oto analiza terminowości oświadczeń poszczególnych transmitariuszyE. R. (2):

A
mążA. R. (2): jak wyżej wskazanonie został powiadomiony o odrzuceniu spadku przez wnukiM.iO.( co stało się 26 lutego 2016 ) – brak powiadomienia w aktach XI Ns 1588/15a zatem nie powziął formalnie wiedzy o powołaniu do spadku żony. Jako transmitariusz żony, czyli w jej imieniu, odrzucił spadek poM. R. (2)dopiero 25 października 2016 ( k. 40 akt notarialny ) a zatem po upływie sześciu miesięcy od daty odrzucenia spadku przez wnuki. Ponieważ jednak nie powiadomiono go o dacie odrzucenia spadku przez wnuki a dowodów na powzięcie przez niego takiej wiedzy inną drogą nie przeprowadzono – w ocenie sądu należało przyjąć, iż jego oświadczenie z 25. X. 2016 k. 40 akt było oświadczeniem złożonym w terminie.

B
bratA. R. (2): w przeciwieństwie do ojcaA. R. (2)został w sprawie XI Ns 1588/ 15 powiadomiony o odrzuceniu spadku po bracieM.przezM.iO. R. (1)a powiadomienie to osobiście odebrał w dniu25 marca 2016– dowód k. 75 akt XI Ns 1588 / 15 – kurator małoletnich znała jego adres i podała go sądowi do protokołu k. 58 więc sądA. C.powiadomił. Wbrew poglądowi pełnomocnika uczestnika ( pismo k. 375 ) informacja o tym, żekurator małoletnichodrzuciła spadek jest wystarczającą dla przyjęcia iż uczestnik dowiedział się o powołaniu do spadku transmitentki. Tym samym w tej dacieA. R. (2)powziął wiadomość o powołaniu do spadku swej nieżyjącej już matkiE.. Od tej datyA. R. (2)miał 6 miesięcy aby tym razem w imieniu swej matki spadek po bracie odrzucić. Termin mijał 25 września 2016 i przypadał po 5 marca 2016. Tymczasem oświadczenie w imieniu matkiA. C.złożył dopiero 25 października 2016 czyli miesiąc po czasie ( dowód : akt notarialny k. 40 akt ). Tym samym brak było podstaw aby traktować je jako złożone w terminie.

C
MałoletniM.iO.: kurator odrzuciła spadek w ich imieniu 26 lutego 2016, uczestniczką postępowania o ustanowienie kuratora do sprawy spadkowej XI Ns 1588/15 czyli uczestniczką postępowaniaI. N.(...)była też matka małoletnichE. R. (1)( dowód : kopia postanowienia k. 48 ). Matka MałoletnichE. R. (1)była wnioskodawczynią i brała udział w postępowaniu toczącym się w sprawie XI Ns 1588/15, w którym kuratorP.odrzuciła spadek w imieniu dzieci w dniu 26 lutego 2016 ( dowód : k. 53, 54 oraz k. 57 i 58 akt XI Ns 1588 / 15 ). Należy zatem zdaniem sądu przyjąć, iż datą w którejE. R. (1)powzięła wiadomość o powołaniu do spadku babki swoich dzieci czyliE. R. (2)była data złożenia przez kuratora oświadczenia o odrzuceniu spadku z 26 lutego 2016. Od tej daty przedstawiciel ustawowy małoletnich czyli ich matka miała 6 miesięcy aby wnioskować na zgodę o odrzucenie spadku w imieniu małoletnich jako transmitariuszy ich babki. Termin upływał więc 26 sierpnia 2016. Tymczasem wniosek do sądu o odrzucenie spadku w tym przedmiocie złożyła dopiero w dniu 6 listopada 2016.

Mamy zatem do czynienia z sytuacją, w której tylko jeden z transmitariuszy dochował terminu, pozostali zaś – terminowi uchybili. Pełnomocnik uczestnikaA. R. (2)prezentowała pogląd, iż dla skutecznego odrzucenia spadku przez transmitenta ( tu przezE. R. (2)) wystarczy terminowe ( skuteczne ) odrzucenie tego spadku przez któregokolwiek / jednego z transmitentów.
Sąd nie podziela tego poglądu stojąc na stanowisku iż zgodnie z literalnym brzmieniem przepisuart. 1017 kctransmitariusze mają prawo do złożenia tylko jednego oświadczenia o wspólnej treści – w przepisie ustawodawca mówi o oświadczeniu ( l. poj. ) a nie o oświadczeniach ( l. mn. ). Spadek może być zatem przyjęty albo odrzucony tylko w całości a nie przez każdego z transmitentów inaczej ( np. jeden przyjmie a inni odrzucą itd. ). ZA tego rodzaju interpretacja zdaniem sądu przemawia okoliczność, ze przecież na transmitariuszy przechodzi prawo do złożenia tego samego oświadczenia, którego nie zdążył złożyć transmitent. Podstawę prawną do przyjęcia konstrukcji „rozpadania się” udziału transmitenta w spadku winna stanowić zdaniem sądu wyraźna norma prawna, której brak.
Skoro wszyscy transmitariuszeE. R. (2)nie zdołali złożyć w terminie oświadczeń o odrzuceniu spadku ( oświadczeń tej samej treści ) przezE. R. (2), to w oparciu o przepis art. 1017 kc a contrario w związku zart. 932 par. 3 kcspadek poM. R. (2)nabyła z ustawy wprost w całości matkaE. R. (2), o czym orzeczono w pkt I postanowienia.
Na marginesie : zagadnienie transmisji nie jest zbyt obszernie omawiane w literaturze, gdyby zatem powstały wątpliwości co do zasadności przyjęcia przez sąd niedopuszczalności rozpadania się oświadczenia transmitenta, być może zasadnym byłoby skorzystanie z dyspozycjiart. 390 kpc.
O kosztach orzeczono na podstawieart. 520 par. 1 kpc.