Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 1260/19
Data wyroku: 2021-02-04 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE
Sędziowie: Józef Wąsik, Paweł Czepiel, Marek Boniecki
Słowa kluczowe: Bankowe prawo
Podstawa prawna: art 75c prawo bankowe

Sygn. akt I ACa 1260/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 lutego 2021 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Józef Wąsik

Sędziowie:

SSA Marek Boniecki (spr.)
SSA Paweł Czepiel

Protokolant:

Iwona Mrazek

po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2021 r. w Krakowie na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwa(...) Banku S.A.wW.
przeciwkoA. M.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanej
od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu
z dnia 14 listopada 2019 r. sygn. akt I C 521/18

1
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że nadaje mu treść:

„I. oddala powództwo;
II. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Nowym Sączu na rzecz kuratoraG. D.wynagrodzenie w kwocie 6 642 zł (sześć tysięcy sześćset czterdzieści dwa złote), w tym 1 242 zł (tysiąc dwieście czterdzieści dwa złote) podatku od towarów i usług ;
III. nakazuje pobrać od strony powodowej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Nowym Sączu kwotę 6642 zł (sześć tysięcy sześćset czterdzieści dwa złote) tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.”;

2
przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Nowym Sączu na rzecz kuratoraG. D.wynagrodzenie w kwocie 1620 zł (jeden tysiąc sześćset dwadzieścia złotych);

3
nakazuje pobrać od strony powodowej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Nowym Sączu kwotę 2620 zł (dwa tysiące sześćset dwadzieścia złotych) tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

SSA Marek Boniecki SSA Józef Wąsik SSA Paweł Czepiel
Sygn. akt I ACa 1260/19

Uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie

z dnia 4 lutego 2021 r.
Wyrokiem z dnia 14 listopada 2019 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu zasądził od pozwanejA. M.na rzecz powoda(...) Bank S.A.wW.kwotę 95.678,65 złz odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 8 grudnia 2017 r. do dnia zapłaty oraz orzekło kosztach procesu i wynagrodzeniu dla ustanowionego dla nieznanej z miejsca pobytu pozwanej kuratora.
Sąd Okręgowy ustalił stan faktyczny szczegółowo zaprezentowany w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, z którego to uzasadnienia wynika, że powód zawarł z pozwaną w dniu 26.02.2016 r. umowę o kredyt konsolidacyjny nr(...)na kwotę 100.000 zł. Bank miał prawo wypowiedzieć umowę kredytową z zachowaniem 30-dniowego terminu wypowiedzenia, m.in. w przypadku rażącego naruszenia postanowień umowy. W przypadku opóźnienia się przez kredytobiorcę ze spłatą zobowiązania z tytułu udzielonego kredytu, bank miał wezwać kredytobiorcę do dokonania spłaty zaległości w terminie 14 dni roboczych od daty otrzymania wezwania. Jeżeli należności nie zostały uregulowane w całościw wyznaczonym terminie, jak również w sytuacji, gdy złożony przez kredytobiorcę wnioseko restrukturyzację został odrzucony, bank miał prawo wypowiedzieć umowę kredytu (§ 9 ust. 3). Od dnia następnego po upływie okresu wypowiedzenia całe zobowiązanie z tytułu udzielonego kredytu było wymagalne i było traktowane jako zadłużenie przeterminowane.W dniu 26.02.2016 r. strona powodowa uruchomiła kredyt. Pozwana od marca 2017 r. w sposób nieregularny i w niepełnej wysokości regulowała raty wynikające z harmonogramu. W dniu 4.12.2017 r. dokonała ostatniej wpłaty w wysokości 50 zł na poczet zadłużenia kredytowego. Pismem z 18.04.2017 r. powód poinformował pozwaną o zaległości wynoszącej 2.894,01 zł z tytułu umowy kredytu, powiększonej o odsetki 14 %. Bank poprosił pozwaną o dokonanie wpłaty na wskazany rachunek bankowy. Poinformował też pozwaną o możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia. Następnie pismem z 13.05.2017 r. powód wezwał pozwaną do uregulowania wymagalnego zadłużenia w terminie 7 dni od dnia otrzymania pisma, na wskazany rachunek bankowy. Bank poinformował pozwaną, że nieuregulowanie zadłużenia może skutkować wypowiedzeniem umowy z żądaniem natychmiastowej spłaty w całości zobowiązania. Pismem z 13.06.2017 r. zatytułowanym „warunkowe wypowiedzenie umowy o kredyt konsolidacyjny nr(...)” bank z powodu niedotrzymania warunków umowy i nieuregulowania zaległości pomimo wezwania do zapłaty: a) wezwał pozwaną do dokonania w terminie 14 dni roboczych, licząc od dnia otrzymania pisma, spłaty zaległości wynoszącej 4371,22 zł + 6,20 za koszty wysyłki, powiększonej o odsetki; b) poinformował o możliwości złożenia w terminie 14 dni roboczych, licząc od dnia otrzymania pisma, wniosku o restrukturyzację zadłużenia; c) w przypadku nieskorzystania przez pozwaną ww. z uprawnień wynikających zart. 75c ustawy Prawo bankowe, złożył pozwanej oświadczenie o wypowiedzeniu umowy kredytowej z zachowaniem 30-dniowego terminu wypowiedzenia rozpoczynającego się od dnia, w którym upłynie 14 dni roboczych, licząc od daty otrzymania pisma; d) dodał, że jeżeli w okresie wypowiedzenia zostanie dokonana całkowita spłata zadłużenia przeterminowanego, wypowiedzenie stanie się nieskuteczne i umowa będzie kontynuowana na dotychczasowych warunkach, a w przypadku nieuregulowania zadłużenia przeterminowanego bądź uregulowania go w niepełnej wysokości, umowa zostanie rozwiązana z upływem okresu wypowiedzenia, a całość zobowiązań wynikających z umowy zostanie postawiona w stan wymagalności. Przesyłka powyższa została dwukrotnie awizowana. Pismem z 28.08.2017 r. strona powodowa wezwała pozwaną do uregulowania wymagalnego zadłużenia z umowy w kwocie 92.963,65 zł, wskazując, że nieuiszczenie jej w terminie 7 dni będzie skutkować skierowaniem sprawy na drogę postępowania sądowego.
W ustalonym przez siebie stanie faktycznym Sąd Okręgowy przyjął, że:
- powództwo zasługiwało na uwzględnienie;
- strony zawarły umowę kredytu konsolidacyjnego (konsumenckiego), a środkiz kredytu zostały uruchomione;
- pozwana nie wywiązała się z obowiązku terminowej spłaty rat kredytowych;
- strona powodowa przedkładając pismo o wypowiedzeniu umowy kredytowej, udowodniła wymagalność dochodzonego roszczenia;
- pozwana błędnie powoływała się na nieskuteczność wypowiedzenia umowy kredytowej z uwagi na zastosowanie wypowiedzenia warunkowego;
- wypowiedzenie umowy kredytowej pozwanej zostało dokonane w sposób prawidłowy, w oparciu o §9 ust. 3 umowy kredytowej, było sformułowane w sposób jasny;
- powód udowodnił także wysokość roszczenia.
Wyrok powyższy w części zasądzającej roszczenie i rozstrzygającej o kosztach procesu zaskarżyła apelacją pozwana, wnosząc o jego zmianę poprzez oddalenie powództwai przyznanie wynagrodzenia kuratorowi za postępowanie apelacyjne w pełnej stawce minimalnej należnej radcy prawnemu ustanowionemu z wyboru, powiększonego o należny podatek od towarów i usług.
Apelująca zarzuciła naruszenie: 1)art. 75c ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankoweoraz §9 ust. 3 umowy o kredyt konsolidacyjny nr(...)z dnia 26 lutego 2016 r. – poprzez ich błędną interpretację i uznanie, że działania powoda poprzedzające złożone przez niego oświadczenie o wypowiedzeniu ww. umowy były zgodne z tymi regulacjami, w sytuacji gdy wypowiedzenie winno być poprzedzone samodzielnym wezwaniem do zapłaty w terminie 14 dni wraz z pouczeniem o możliwości złożenia wnioskuo restrukturyzację zadłużenia w terminie 14 dni; 2)art. 65 §1 k.c.– poprzez błędną interpretację oświadczenia woli powoda złożonego w piśmie z dnia 13 czerwca 2017 r. i uznanie, że stanowi ono skuteczne oświadczenie woli o wypowiedzeniu bez zastrzeżenia warunku, w sytuacji gdy wobec niedochowania ww. postępowania upominawczego, stanowiło ono jedynie pierwsze zgodne z umową wezwanie do zapłaty w terminie 14 dni wraz z pouczeniem o możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia w terminie 14 dni; 3)art. 65 §1 k.c.w zw. zart. 89 k.c.– poprzez błędną interpretację oświadczenia woli powoda złożonego w piśmie z dnia 13 czerwca 2017 r. i uznanie, że stanowi ono skuteczne oświadczenie woli o wypowiedzeniu bez zastrzeżenia warunku, w sytuacji gdy powód składał je w okolicznościach wskazujących na to, że uzależniał możliwość utraty jego skuteczności, a więc było to oświadczenie złożone pod warunkiem rozwiązującym, co wobec niejasności jego sformułowania prowadzi do wniosku, że było nieskuteczne; 4)art. 233 §1 k.p.c.– poprzez błędną ocenę dowodu w postaci pisma powoda z dnia 13 czerwca 2017 r. i uznanie, że zawarte w nich oświadczenia były sformułowane w sposób jasny i wyraźny, w sytuacji gdy analiza tego pisma nie daje jasności co do jego rzeczywistego sensu.
W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Apelacja zasługuje na uwzględnienie.
Sąd Okręgowy prawidłowo, z poszanowaniem reguł wyrażonych w przepisieart. 233 §1 k.p.c.ustalił stan faktyczny sprawy, co sprawiło, że Sąd Apelacyjny przyjął go za własny,z wyjątkiem ustalenia, że wierzytelność banku, co zapłaty której pozwana była wzywana po złożeniu pisma zawierającego wypowiedzenie, była w całości wymagalna.
Sąd odwoławczy podzielił pierwszy z zarzutów apelacji wskazujący na fakt, że z uwagi na niedochowanie przez powodowy bank wymogów zawartej umowy kredytowej, a dokładnie §9.3, nie doszło do skutecznego wypowiedzenia umowy, co z kolei oznaczało, że całe zadłużenie wynikające z tejże umowy stało się wymagalne w rozumieniu zapisu §9.4.
Trafnie zidentyfikował Sąd Okręgowy łączącą strony umowę jako umowę kredytu konsumenckiego w rozumieniu przepisówustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim(t. jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1083). Zgodnie zart. 29 ust. 3tejże, umowa taka musi być sformułowana w sposób jednoznaczny i zrozumiały. Nie może przy tym budzić żadnych wątpliwości, szczególnie w kontekścieart. 385 §2 k.c., że wszelkie niejasności umowy tłumaczyć należy na korzyść konsumenta. Wymogi stawiane powodowemu bankowi w §9.3 umowy należało uzupełnić tymi zawartymi wart. 75 i nast. ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe(t. jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1896 ze zm., dalej:prawo bankowe), pamiętając, że postanowienia umowne nie mogą być dla kredytobiorcy mniej korzystne od tych określonych ustawą (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 8.11.2019 r., I ACa 1213/18). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, w przypadku opóźnienia się pozwanej jako kredytobiorcy ze spłatą raty kredytu, powodowy bank był zobligowany do wezwania pozwanej do dokonania spłaty zaległości w terminie 14 dni roboczych od daty otrzymania wezwania, z pouczeniem o możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia w tym samym terminie (§9.3 umowy,art. 75c ust. 1 i 2 prawa bankowego), a dopiero w przypadku nieuregulowania zaległości w terminie, braku wniosku o restrukturyzację albo jego odrzucenia, mógł złożyć oświadczenie o wypowiedzeniu umowy.
W poddanej kontroli instancyjnej sprawie powód po powstaniu zaległości skierował do pozwanej trzy pisma: z 18 kwietnia 2017 r. (k. 118), z 13 maja 2017 r. (k. 116) i z 13 czerwca 2017 r. (k. 114). Pierwsze z nich nie spełniało wymogów umownych ani ustawowych, albowiem nie zawierało terminu, w którym należy uregulować zaległość lub złożyć wniosek o restrukturyzację. W drugim, ww. wymogi także nie zostały dochowane, albowiem wyznaczono jedynie 7-dniowy termin do zapłaty zaległości, nie pouczając jednocześnie o możliwości restrukturyzacji. W trzecim dopiero wyznaczono 14-dniowy termin do zapłaty zaległości lub złożenia wniosku restrukturyzacyjnego, ale jednocześnie wypowiedziano umowę kredytu. Działanie takie nie wypełniło jednak wymogów łączącej strony umowy. Z zapisu §9.3 wynika, że między doręczeniem wezwania do zapłaty a złożeniem oświadczenia o wypowiedzeniu umowy musi upłynąć co najmniej 14 dni roboczych. Warunku tego nie spełnia jednoczesne wyznaczenie 14-dniowego terminu do zapłaty (złożenia wniosku o restrukturyzację) i 30-dniowego wypowiedzenia, albowiem takiego uprawnienia w sposób jednoznaczny i zrozumiały dla przeciętnego konsumenta powoływany zapis umowny nie określa. Wręcz przeciwnie, lektura §9.3 prowadzi do wniosku, że dopiero bezskuteczny upływ 14-dniowego terminu uprawnia bank do złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu. Ubocznie zauważyć należy, że przyjęcie koncepcji jednorazowego wyznaczenia wszystkich terminów w praktyce skracałoby je niekorzystnie dla kredytobiorcy, a to z uwagi na wyeliminowanie czasu koniecznego na obrót przesyłkami.
Konsekwencją niedochowania przez powoda wymogów określonych w §9.3 umowy orazart. 75c ust. 1 i 2 prawa bankowegobyła nieskuteczność wypowiedzenia umowy, a co za tym idzie brak wymagalności dochodzonej pozwem kwoty. Podkreślenia w tym miejscu wymagają jeszcze dwie kwestie. Po pierwsze, ani przedsądowe wezwanie do zapłaty, ani pozew nie sanują ww. braków procesu składania oświadczenia o wypowiedzeniu, albowiem pisma te nie spełniają wymogów umownych i ustawowych. Po wtóre, stwierdzenie przez Sąd istnienia wymagalnego zadłużenia pozwanej względem powoda z tytułu zaległości w spłacie rat, nie uzasadniało wydania wyroku zasądzającego, a to z uwagi na brak tożsamości podstaw faktycznych obu roszczeń.
Wobec skuteczności pierwszego z zarzutów apelacji, zbędne stało się odnoszenie do pozostałych. Nawet jednak gdyby przyjąć za Sądem Okręgowym dopuszczalność warunkowego wypowiedzenia umowy kredytowej, to w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nadal byłoby one bezskuteczne z przyczyn wskazanych wyżej.
Kierunek zmiany rozstrzygnięcia co do meritum powodował konieczność modyfikacji orzeczenia o kosztach procesu, które poniósł już przegrywający oraz nieuiszczonych kosztach sądowych, które ograniczyły się do wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla nieznanejz miejsca pobytu pozwanej - na podst.art. 113 ust. 1w zw. zart. 83 ust. 2w zw. zart. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(t. jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 755 ze zm., dalej: u.k.s.c.) w zw. zart. 98 §1 k.p.c.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 386 §1 k.p.c.orzekł jak w punkcie 1. sentencji.
Nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek kuratora o przyznanie mu wynagrodzeniaw pełnej stawce minimalnej radcy prawnego, powiększonej o podatek VAT.
Szczegółowe zasady ustalania wysokości wynagrodzenia kuratorów zostały ustalonew rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2018 r., poz. 536, dalej – rozporządzenie), zgodniez §1 ust. 1 którego, wysokość wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony w sprawie cywilnej ustala się w kwocie nieprzekraczającej 40% stawek minimalnych za czynności adwokackie określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawieart. 16 ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, a w przypadku gdy kuratorem jest radca prawny - w kwocie nieprzekraczającej 40% stawek minimalnych za czynności radców prawnych określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawieart. 225ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych.
Wartość przedmiotu zaskarżenia w badanej sprawie, która nie wymagała przeprowadzenia rozprawy apelacyjnej, wynosiła 95.679 zł. Zatem wynagrodzenie radcy prawnego ustalone z uwzględnieniem rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. o opłatach za czynności radców prawnych (t. jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265) w postępowaniu apelacyjnym wynosi kwotę 4.050 zł (§ 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia o opłatach za czynności radców prawnych), z czego 40% z to 1.620 zł.
W obecnie obowiązujących przepisach brak jest regulacji uzasadniającej powiększenie wynagrodzenia kuratora o podatek VAT. Taką podstawą nie jest projekt rozporządzenia powoływany przez kuratora w piśmie z dnia 7 stycznia 2021 r. Przepis powoływany w § 1 rozporządzenia -art. 225§ 3 ustawy o radcach prawnychzawiera upoważnienie dla Ministra Sprawiedliwości, na podstawie, którego zostało wydane rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r. o opłatach za czynności radców prawnych. Rozporządzenie to, w przeciwieństwie do rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t. jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 68) nie zawiera podstawy do powiększenia przyznanego wynagrodzenia o podatek VAT (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 listopada 2019 r., I SA/Gd 928/19). Zasadą jest, że należność zawiera w sobie podatek VAT. Zatem aby kwota podatku została dodatkowo zasądzona konieczne jest istnienie aktualnie obowiązującego przepisu przewidującego taką możliwość.
O nieuiszczonych przez pozwaną kosztach sądowych, na które złożyły się opłata od apelacji oraz wynagrodzenie kuratora orzeczono na podst. art. 113 ust. 1 w zw. z art. 83 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 3 u.k.s.c. w zw. zart. 98 §1 k.p.c.w zw. zart. 391 §1 k.p.c.
SSA Marek Boniecki  SSA Józef Wąsik   SSA Paweł Czepiel