Sąd Okręgowy w Łodzi
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 268/22
Data wyroku: 2022-07-18 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, REASON
Sędziowie: Barbara Kempa
Słowa kluczowe: Podleganie ubezpieczeniom społecznym
Podstawa prawna: art. 14 ust. 1 ustawy z dn. 13.10.22 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Teza: na następcy prawnego zmarłego dłużnika ZUS nie przechodzą prawa niemajątkowe związane z reaktywowaniem dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego

Sygn. akt VIII U 268/22

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 18 stycznia 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wŁ.stwierdził, żeJ. B.jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlega:
- obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu , rentowym , wypadkowemu: od 20 maja 2009 r. do 31 maja 2011 r. , od 1 czerwca 2011 r. do 30 czerwca 2011 r. , oraz od 1 września 2020 r. do 30 października 2021 r.
- dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu: od 20 maja 2009 r. do 31 maja 2011 r. , od 1 czerwca 2011 r. do 30 czerwca 2011 r. , oraz od 1 września 2020 r. do 30 września 2021 r.
/decyzja k.8 – 9 odwrót akt ZUS/
W dniu 2 lutego 2022 r. odwołanie od powyższej decyzji złożył pełnomocnikD. B.. Skarżonej decyzji zarzucił:
- naruszenie prawa procesowego, tj.art. 7, 77 i 107 § 3 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnegopoprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz pominięcie wydanych wcześniej pism z dnia 16-11-2021 r. oraz z dnia 29-11-2021 r., tj. pominięcie faktów, że ZUS z urzędu wezwał ubezpieczonego do korekty deklaracji ubezpieczeniowej za miesiąc październik 2021, odwołująca się zapłaciła wszelkie zaległe składki;
- naruszenie prawa materialnego, tj.art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznychpoprzez jego błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że osoba najbliższa, w tym przypadku żona ubezpieczonego, nie mogła złożyć wniosku o wyrażenie zgody na opłacenie składki po terminie, na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, za miesiąc 10/2021 - w sytuacji, gdy ubezpieczonyJ. B., w okresie 19.10.-22.11.2021r., przebywał w szpitalnym oddziale intensywnej terapii, podłączony do respiratora, bez świadomego kontaktu a należna składka została faktycznie opłacona oraz iż należna składka za miesiąc 10/2021 została zapłacona po terminie co powoduje utratę prawa do zasiłku chorobowego.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, pełnomocnikD. B.wniósł o:
- zmianę zaskarżonej decyzji o odmowie prawa do zasiłku chorobowego i przyznanie prawa do zasiłku chorobowego za okres od dnia 19-10-2021 do dnia 22-11-2021;
- przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wyrażenie zgody na opłacenie składki po terminie na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe za miesiąc 10/2021.
/odwołanie k.3 – 5 odwrót/
W odpowiedzi na odwołanie pełnomocnik organu rentowego wniósł o jego oddalenie.
/odpowiedź na odwołanie k.20 – 20 odwrót/
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
J. B., prowadził działalność gospodarczą, zajmując się wytwarzaniem mebli.
/okoliczność bezsporna/
J. B.z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, zgłosił się do obowiązkowych ubezpieczeń: emerytalnego , rentowych i wypadkowego: od 20 maja 2009 r. do 30 czerwca 2011 r. oraz od 1 września 2020 r. do 30 października 2021 r. O objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym,J. B.wnioskował: od 20 maja 2009 r. do 30 czerwca 2011 r. oraz od 1 września 2020 r. do 30 października 2021 r.
/okoliczności bezsporne/
W okresie od 19 października 2021 r. do 2 listopada 2021 r.,J. B.przebywał na zwolnieniu lekarskim. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wypłaciłJ. B.zasiłku chorobowego za wskazany okres.
/okoliczność bezsporna/
Z dniem 31 października 2021 r. prowadzona przezJ. B.została zawieszona.
/okoliczność bezsporna/
W dniu 4 listopada 2021 r.D. B., żonaJ. B., wystąpiła z wnioskiem o ubezwłasnowolnienie całkowite jej męża.
/wniosek k.37/
J. B.zmarł 22 listopada 2021 r.
/okoliczność bezsporna/
W dniu 26 listopada 2021 r. , w imieniu zmarłego mężaJ. B.,D. B.zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddziału wŁ., Wydziału(...)i Składek - 2 z wnioskiem o wyrażenie zgody na opłacenie składek po terminie na ubezpieczenie chorobowe za miesiąc październik 2021 r.
/wniosek k.1 – 1 odwrót akt ZUS/
Pismem z 29 listopada 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał powyższy wniosek za bezprzedmiotowy.
/pismo k.2 – 2 odwrót akt ZUS/
W dniu 30 listopada 2021 r.,D. B.wystąpiła z wnioskiem o wydanie decyzji o odmowie przywrócenia terminu w sprawie podlegania przezJ. B.dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.
/wniosek k.4 – 4 odwrót akt ZUS/
Należna składka na ubezpieczenia społeczne oraz dobrowolne ubezpieczenie chorobowe za październik 2021 r. została opłacona po terminie.
/okoliczność bezsporna/
Na podstawieart. 48b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznychZakład Ubezpieczeń Społecznych sporządził z urzędu zaJ. B.korektę dokumentu rozliczeniowego za październik 2021 r., bez uwzględnienia składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe z uwagi na niewypłacony zasiłek chorobowy.
/okoliczność bezsporna/
Zaskarżoną decyzją z dnia 18 stycznia 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wŁ.stwierdził, żeJ. B.jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlega:
- obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu , rentowym , wypadkowemu: od 20 maja 2009 r. do 31 maja 2011 r. , od 1 czerwca 2011 r. do 30 czerwca 2011 r. , oraz od 1 września 2020 r. do 30 października 2021 r.
- dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu: od 20 maja 2009 r. do 31 maja 2011 r. , od 1 czerwca 2011 r. do 30 czerwca 2011 r. , oraz od 1 września 2020 r. do 30 września 2021 r.
/decyzja k.8 – 9 odwrót akt ZUS/
Powyższych ustaleń Sąd Okręgowy w Łodzi dokonał na podstawie powołanych dowodów w postaci dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, w tym w aktach ZUS.
S ąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie, jako niezasadne, podlegało oddaleniu.
Zgodnie zart. 14 ust. 1 ustawyz dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych(tj. Dz. U. z 2021 roku, poz.423), objęcie dobrowolnie ubezpieczeniami emerytalnym, rentowymi i chorobowym, następuje, od dnia wskazanego we wniosku o objęcie tymi ubezpieczeniami, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został zgłoszony, z zastrzeżeniem ust. 1a, który przewiduje, że objęcie dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku tylko wówczas, gdy zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zostanie dokonane w terminie określonym w art. 36 ust. 4 (czyli w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczenia). Z kolei,art. 14 ust. 2 ustawysystemowej, stanowi, że dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz chorobowe, o których mowa wust. 1, ustają: 1) od dnia wskazanego we wniosku o wyłączenie z tych ubezpieczeń, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został złożony; 2) od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, za który nie opłacono w terminie składki należnej na to ubezpieczenie - w przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność i osób z nimi współpracujących. Jednocześnie w uzasadnionych przypadkach Zakład Ubezpieczeń Społecznych może, na wniosek ubezpieczonego, wyrazić zgodę na opłacenie składki po terminie.
Przystąpienie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, w przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, jest obwarowane określonym formalizmem, a ochrona wymienionego wyżej ryzyka jest dobrowolna. Podstawowym warunkiem uzyskania ochrony jest terminowe opłacanie składek należnych na to ubezpieczenie. W judykaturze podkreśla się, że dyspozycja art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej obejmuje trzy sytuacje faktyczne. Pierwsza sprowadza się do zaniechania opłacenia składki w terminie za dany miesiąc. Druga polega na opłaceniu składki w terminie, ale w niepełnej wysokości i trzecia polega na opłaceniu składki w pełniej wysokości, lecz po terminie (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 23 kwietnia 2013 r., III AUa 1067/12, LEX nr 1313228).
Skutki uchybienia przedmiotowym obowiązkom prowadzą do ustania ubezpieczenia, a tym samym, podmiot oczekujący świadczeń (np. zasiłku chorobowego, zasiłku macierzyńskiego) jest obligowany do opłacania składki na to ubezpieczenie w terminie i we właściwej (należnej) wysokości. Zaistnienie którejkolwiek z opisanych wyżej sytuacji, powoduje - zmocy art. 14 ust. 2 pkt 2ustawy systemowej - ustanie tego ubezpieczenia. Ubezpieczenie to wygasa, nawet, w sytuacji, gdy osoba zobowiązana nie ponosi winy za nieopłacenie składki.
Z uwagi na cel i funkcje świadczeń z ubezpieczenia społecznego prawo musi przewidywać (i przewiduje) okoliczności sanujące uchybienia płatnika składek. W tym celu ustawa systemowa posługuje się konstrukcją "wyrażenia przez organ rentowy zgody na opłacenie składki po terminie". W ten sposób może dojść do kontynuowania ubezpieczenia chorobowego, mimo opłacenia składki po terminie.
Bezspornie w rozpoznawanej sprawieJ. B.jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność podlegał ubezpieczeniem społecznym i dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Składka na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe za październik 2021 r. została opłacona po terminie, w związku z powyższym dobrowolne ubezpieczenie choroboweJ. B.wygasło z dniem 30 września 2021 r. Wniosek o wyrażenie zgody na opłacenie składki po terminie za zmarłego złożyła jego małżonkaD. B..
W tym miejscu wskazać należy ,że przepis art. 31 ustawy systemowej stanowi podstawę prawną odpowiedniego stosowania do należności z tytułu składek wskazanych z nim przepisówustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa. Przepisy te dotyczą takich istotnych zagadnień, które nie są wprost regulowane przepisamiustawy o systemie ubezpieczeń społecznychbądź są regulowane częściowo, jak:
1) zasady liczenia terminów (art. 12),
2) odpowiedzialność za należności z tytułu składek (art. 26 i art. 29 § 1 i 2),
3) zabezpieczenie wykonania należności z tytułu składek (art. 33, art. 33a i art. 33b),
4) zaległość składkowa (art. 51 § 1, art. 55),
5) wygaśnięcie należności z tytułu składek (art. 59 § 1 pkt 1, 3, 4, 8 i 9, art. 60 § 1, art. 61 § 1, art. 62 § 1, 3-5),
6) nadpłata należności z tytułu składek (art. 72 § 1 pkt 1 i 4 i § 2, art. 73 § 1 pkt 1 i 5, art. 77b § 1 i 2),
7) odpowiedzialność solidarna za należności z tytułu składek (art. 91),
8) prawa i obowiązki następców prawnych oraz podmiotów przekształconych (art. 93, art. 93a-93c, art. 93e, art. 94, art. 97 § 1, art. 98 § 1 i 2 pkt 1, 2, 5 i 7, art. 100, art. 101, art. 105 § 1 i 2, art. 106 § 1 i 2),
9) odpowiedzialność osób trzecich za należności z tytułu składek (art. 107 § 1, 1a, i 2 pkt 2 i 4, art. 108 § 1 i 4, art. 110 § 1, § 2 pkt 2, § 3, art. 111 § 1-4 i 5 pkt 1, art. 112, art. 113, art. 114, art. 115, art. 116, art. 116a, art. 117, art. 118 § 1 i 2 oraz art. 119).
Analizując następstwo prawne spadkobierców płatnika, wskazać należy na treśćart. 97 § 1 ordynacji podatkowejktóry stanowi, że spadkobiercy podatnika, z zastrzeżeniem § 1a, 2 i 2a, przejmują, przewidziane w przepisach prawa podatkowego, majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy. Przepis art. 97 o.p. konstytuuje zasadę następstwa prawnego także w stosunku do osób fizycznych. Jest to swoisty odpowiednik reguł, dotyczących spadkobrania, uregulowanych wkodeksie cywilnym. Regulacja cywilnoprawna nie może mieć wprost zastosowania do praw i obowiązków publicznoprawnych wynikających z prawa podatkowego lub przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne. Zasadą jest przejęcie wszelkich praw i obowiązków podatkowych lub dotyczących składek. Od zasady tej mogą istnieć wyjątki przewidziane w przepisach szczególnych. Skoro są to wyjątki od zasady, to nie można ich interpretować rozszerzająco, a niedających się rozstrzygnąć wątpliwości interpretować "na korzyść" zasady sukcesji. Przepis ten przewiduje, że od tej zasady istnieje wyjątek dotyczący praw o charakterze niemajątkowym (art. 97 § 2 o.p.), jednak, art. 31 ustawy systemowej odsyła wyłącznie do art. 97 § 1 o.p. Należy, zatem, przyjąć, że na spadkobierców nie przechodzą prawa niemajątkowe. Ustawa systemowa nie odsyła również do art. 97 § 4 o.p., który przewiduje, że przepis art. 97 § 1 o.p. stosuje się także do praw i obowiązków wynikających z decyzji wydanych na podstawie przepisów prawa podatkowego (odpowiednio - ubezpieczeń społecznych).
Odwołując się do poglądów Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawartych w wyroku z dnia 10 lutego 2009 r.,(...), LEX nr 518690, wskazać należy, że podział praw i obowiązków na materialne i niematerialne przebiega według podziału prawa finansowego na materialne i formalne. Zatem, prawa niemajątkowe - proceduralne - to takie, na podstawie których zawiązują się organizacyjne stosunki prawnofinansowe, a majątkowe dotyczą uprawnień i obowiązków, na podstawie których zawiązują się stosunki prawnofinansowe. W doktrynie prawa finansowego podano przykłady majątkowych praw i obowiązków przewidzianych w przepisach prawa podatkowego. Wymienione zostały: prawo do zapłaty podatku w odroczonym terminie płatności, do jego zapłaty w ratach, prawo do ulgi podatkowej. Inaczej ujętą definicję przedstawił Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 30 kwietnia 2015 r.,(...)848/13, LEX nr 1774611, który stwierdził, że prawa niemajątkowe są to wszelkie uprawnienia czy to ekonomiczne, czy osobiste. W związku z tym, pojęcie praw majątkowych, nie jest tożsame z prawami materialnymi, a praw niemajątkowych z prawami niematerialnymi czy proceduralnymi .
Zgodzić się należy z organem rentowym, że prawo do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, a co za tym idzie - prawo do wystąpienia z wnioskiem o wyrażenie zgody na opłacenie składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe po terminie, są prawami niemajątkowymi związanymi z prowadzoną działalnością gospodarczą. Prawa te dotyczą stricte osoby ubezpieczonego, nie zaś prowadzonej przez niego działalności gospodarczej.
Przyjmując, zatem, że skoro na wnioskodawczynię, w drodze następstwa prawnego,nie przechodzą prawa niemajątkowe, dotyczącego zmarłego małżonka, związane z reaktywowaniem dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, w związku z zapłatą składki po terminie, to, w ocenie Sądu Okręgowego, zaskarżona decyzja jest prawidłowa.
Odnośnie, zaś, podnoszonego przez pełnomocnika skarżącej, zarzutu naruszenia, przez organ rentowy, przepisówkodeksu postępowania administracyjnego, to wskazać trzeba, że Sąd Okręgowy podziela pogląd wyrażony w uzasadnieniu do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 czerwca 2013 r., II UK 74/13 zgodnie, z którym, od momentu wniesienia odwołania od decyzji ZUS do sądu, rozpoznawana sprawa staje się sprawą cywilną, podlegającą rozstrzygnięciu według zasad właściwych dla tej kategorii. Odwołanie pełni rolę pozwu, a jego zasadność ocenia się na podstawie właściwych przepisów prawa materialnego. Postępowanie sądowe skupia się na wadach, wynikających z naruszenia przez organ rentowy prawa materialnego, a kwestia wad decyzji administracyjnej, spowodowanych naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, pozostaje w zasadzie poza przedmiotem tego postępowania. Sąd ubezpieczeń społecznych - jako sąd powszechny - może i powinien dostrzegać jedynie takie wady formalne decyzji administracyjnej, które decyzję tę dyskwalifikują w stopniu odbierającym jej cechy aktu administracyjnego. (vide też uchwały Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 1980 r., III CZP 43/80, OSNCP 1981 nr 8, poz. 142; z dnia 21 września 1984 r., III CZP 53/84, OSNCP 1985 nr 5-6, poz. 65 i z dnia 27 listopada 1984 r., III CZP 70/84, OSNCP 1985 nr 8, poz. 108 oraz postanowienia z dnia 19 czerwca 1998 r., II UKN 105/98, OSNP 1999 nr 16, poz. 529 i z dnia 29 maja 2006 r., I UK 314/05, OSNP 2007 nr 11-12, poz. 173, a nadto wyroki z dnia 28 października 2009 r., I UK 132/09, z dnia 2 grudnia 2009 r., I UK 189/09, i z dnia 14 stycznia 2010 r., I UK 252/09).
Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c., oddalił odwołanie.
S.B.

ZARZĄDZENIE
Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi wnioskodawczyni radcy prawnemuD. G.za pośrednictwem PORTALU INFORMACYJNEGO