Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1027/20
Data wyroku: 2022-01-26 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Roman Troll
Słowa kluczowe: Nierozpoznanie istoty sprawy
Podstawa prawna: art.386 § 4 kpc

Sygn. akt III Ca 1027/20

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 stycznia 2022 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:
Przewodniczący – Sędzia Sądu Okręgowego  Roman Troll
Protokolant Marzena Makoś
po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2022 r. w Gliwicach na rozprawie zdalnej
sprawy z powództwaT. P.(P.)
przeciwkoE. M. (1)
o zapłatę
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Rejonowego w Rybniku
z dnia 16 lipca 2019 r., sygn. akt II C 923/18
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Rybniku do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygniecie o kosztach postępowania odwoławczego.
SSO Roman Troll
Sygn. akt: III Ca 1027/20

UZASADNIENIE
PowódT. P.wniósł pozew przeciwkoE. M. (1), domagając się zasądzenia na jego rzecz 20133 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu oraz zwrotu kosztów postępowania z tytułu nakładów z majątku wspólnego, które czynił wraz z żonąE. M. (2), na nieruchomość pozwanej; domagał się zwrotu połowy wartości poniesionych nakładów.
W odpowiedzi na pozew pozwana wniosła o odrzucenie pozwu i zasądzenie na jej rzecz od powoda zwrotu kosztów postępowania, gdyż wszystkie nakłady poczynione na jej nieruchomość pochodziły z majątku wspólnego, a jej córka nie wyraża zgody na prowadzenie postępowania o zapłatę przeciwko matce; po stronie powodowej zachodzi współuczestnictwo konieczne, co stanowi negatywną przesłankę procesową. Ostatecznie wniosła o oddalenie powództwa.
W trybieart. 195 § 2 k.p.c.Sąd Rejonowy zawiadomiłE. M. (2)o toczącym się postępowaniu i pouczył, że w terminie 14 dni może ona przystąpić do sprawy w charakterze powoda, ale na rozprawie 16 lipca 2019 r. oświadczyła ona, że do sprawy nie przystępuje.
Wyrokiem z 16 lipca 2019 r. Sąd Rejonowy w Rybniku oddalił powództwo (pkt 1.)i zasądził od powoda na rzecz pozwanej 3617 zł z tytułu zwrotu kosztów procesu (pkt 2.).
Orzeczenie to zapadło przy następujących ustaleniach faktycznych: powód pozostaje w związku małżeńskim zE. M. (2), z którą wspólnie zamieszkiwał na nieruchomości stanowiącej własność pozwanej, wówczas poczynili oni szereg nakładów na tą nieruchomość, finansując je ze środków należących do ich majątku wspólnego. Pomiędzy powodem, aE. M. (2)toczy się obecnie postępowanie w sprawie o rozwiązanie małżeństwa, od wyroku Sądu Okręgowego wniesiona została apelacja, a wg stanu na 16 lipca 2019 r, rozprawa nie została jeszcze wyznaczona.
Przy tak dokonanych ustaleniach faktycznych Sąd Rejonowy, przywołując regulacjeart. 35 k.r.o.,art. 72 § 2 k.p.c.iart. 195 § 2 k.p.c., uznał powództwo za niezasadne z uwagi na brak legitymacji czynnej, bo w czasie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej nie może żądać podziału majątku wspólnego, rozporządzać ani zobowiązywać się do rozporządzania udziałem, który w razie ustania wspólności przypadnie w majątku wspólnym lub w poszczególnych przedmiotach należących do tego majątku; a wierzytelność z tytułu nakładów dokonanych przez małżonków na rzecz należącą do osoby trzeciej jest objęta, jako składnik majątku wspólnego, postępowaniem o podział tego majątku. Dlatego, zdaniem Sądu Rejonowego, powód nie miał możliwości samodzielnego jego dochodzenia, gdyż jest to wspólność łączna, czyli do niepodzielnej ręki, co znaczy, że udziały w tej wspólności nie są określone w czasie jej trwania - aż do chwili ustania. Powód nie miał zaś samodzielnie legitymacji czynnej do dochodzenia tej wierzytelności, a małżonka powoda oświadczyła wprost przed sądem, że nie będzie do sprawy przystępować w charakterze powoda.
O kosztach procesu Sąd Rejonowy orzekł na podstawieart. 98 k.p.c.
Apelację od tego wyroku złożył powód, zaskarżając go w całości i zarzucając mu: nierozpoznanie istoty sprawy przez brak merytorycznego orzeczenia o żądaniu powoda oraz zaniechanie zbadania materialnej podstawy żądania pozwu; naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.przez dowolną ocenę materiału dowodowego i uznanie, że nakłady były dokonywane wyłącznie z majątku wspólnego, podczas gdy żaden dowód w tym zakresie nie został przeprowadzony; nierozpoznanie wniosku dowodowego o przesłuchanie stron.
Przy tak postawionych zarzutach wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów procesu.
Z ostrożności procesowej wniósł o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania przez Sąd Apelacyjny w Katowicach apelacji w sprawie o rozwód. Tenże wniosek na rozprawie apelacyjnej 13 stycznia 2022 r. wycofał, wnosząc o dopuszczenie dowodu z odpisu wyroku Sadu Apelacyjnego w Katowicach z 19 grudnia 2020 r. w sprawie o sygn. aktV ACa 38/19 na okoliczność ustania wspólności, wnosząc także o zwrócenie się o akta tego Sądu /k.106-106v., 00:05:47-00:19:11/.
W odpowiedzi na apelację pozwana wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania odwoławczego. Ponadto wniosła o pominięcie wniosku dowodowego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 9 ust. 4 ustawy z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1469), Sąd Okręgowy rozpoznając apelacje stosuje regulacje proceduralne w brzmieniu sprzed nowelizacji, która weszła w życie 7 listopada 2019 r. Apelacja bowiem wpłynęła przed tym terminem.
Orzeczenie zapadło w składzie jednego sędziego po przeprowadzeniu rozprawy zdalnej z uwagi na regulację art. 15zzs1pkt. 1 i 4 ustawy z 2 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (t.j. Dz. U. poz. 1842 ze zm. w brzmieniu nadanym wskazaną niżej ustawą z 28 maja 2021 r.) i art. 6 ust. 1 i 2 ustawy z 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090); ta regulacja obowiązuje od 3 lipca 2021 r.
Sąd Rejonowy oddalił powództwo wskazując na brak legitymacji czynnej powodaz uwagi na to, że wierzytelność wchodzi w skład majątku wspólnego powoda i jego małżonki, która nie przystąpiła do procesu po stronie powodowej; uzasadnił to regulacjąart. 35 k.r.o.
Sąd Okręgowy oddalił wniosek powoda zgłoszony w postępowaniu odwoławczym, gdyż nie miał on znaczenia dla rozpoznania sprawy (art. 227 k.p.c.w związku zart. 391§ 1 k.p.c.), o czym niżej.
Niewątpliwie małżonkowie, co do przedmiotu lub prawa stanowiącego ich majątek wspólny, mogą się stać współuczestnikami materialnymi sporu (art. 72 § 1 pkt 1 k.p.c.). Nie oznacza to jednak, że w tej sprawie są współuczestnikami koniecznymi (art. 72 § 2 k.p.c.) po stronie powodowej.
Sąd Rejonowy nie zwrócił uwagi na regulacjęart. 36 § 1 i 2 k.r.o., z której wynika, że oboje małżonkowie są obowiązani współdziałać w zarządzie majątkiem wspólnym, udzielać sobie wzajemnych informacji o jego stanie, a także samodzielnie – każdy z małżonków – może zarządzać majątkiem wspólnym, chyba że przepisy poniższe (art. 37i następnek.r.o.) stanowią inaczej. Zarząd obejmuje czynności zmierzające także do zachowania majątku, a co za tym idzie zachowania wspólnego prawa, a takim jest wierzytelność – dochodzenie, w formie pieniężnej, zwrotu nakładu poczynionego z majątku wspólnego na majątek osoby trzeciej stanowi czynność zachowawcą, zmierza bowiem do zachowania wspólnego prawa.
Niewątpliwe jest, że wierzytelność z tytułu nakładów wchodzi w skład majątku wspólnego, wynika to samego pozwu oraz z tego, że strona pozwana temu nie przeczy,a wręcz wskazuje na to. Powód dopiero w apelacji wskazuje, że część wierzytelności, którą dochodzi pochodzi z jego majątku odrębnego, ale w toku procesu przed Sądem Rejonowym na to nie wskazywał.
W literaturze podnosi się, że czynnie legitymowany do wystąpienia z powództwemo zasądzenie, gdy chodzi o roszczenia wynikające z wierzytelności należących do majątku wspólnego, jest każdy z małżonków (por. B. Kubica [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2021, t. 16. do art. 36). Jest to bowiem czynność zmierzająca do zachowania wspólnego prawa, a nie jak wskazał Sąd Rejonowy żądanie podziału lub rozporządzanie udziałem w majątku wspólnym. Ponadto podnosi się też, że współuczestnictwo procesowe czynne jest niezwykle rzadkie (por. M. Jędrzejewska, K. Weitz [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Postępowanie rozpoznawcze, wyd. V, red. T. Ereciński, Warszawa 2016, t. 21. do art. 72.).
W tej sprawie brak też jakiegokolwiek sprzeciwu małżonki powoda co do zgłoszonego żądania, a jako taki trudno traktować brak jej wstąpienia do procesu po stronie powodowej /k. 31v./ - nie ma tam słowa o sprzeciwie co do zgłoszonego żądania, nie kwestionuje ona także poczynienia samych nakładów ani zasadności powództwa (por. E. Skowrońska-Bocian [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. J. Wierciński, Warszawa 2014, t. 18.do art. 36 i przywołane tamże orzecznictwo). Dlatego też nie ma potrzeby bliższej analizy tego czy taki ewentualny taki sprzeciw były skuteczny. Jest to zaś sprawa o świadczenie w zamian za poczynione nakłady z majątku wspólnego, a więc związana z czynnością zachowawczą; inna rzecz, że powód nie dochodzi całości nakładów, lecz ich części; ograniczenie powództwa jest jednak możliwe.
Dlatego też Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy, bo oddalił powództwoz uwagi na okoliczność, która nie miała znaczenia dla jej rozpoznania. Powód mógł bowiem dochodzić, także w trakcie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej, od pozwanej (osoby trzeciej) zwrotu nakładów objętych wspólnością majątkową małżeńską – a tym bardziej ich części.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy oceni wnioski dowodowe stron, ustali wysokość poczynionych nakładów, a następnie wyda orzeczenie co do istoty sprawy.
Mając powyższe na uwadze, na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.w związku zart. 108§ 2 k.p.c., należało orzec jak w sentencji.
SSO Roman Troll