Sąd Okręgowy w Poznaniu
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 216/21
Data wyroku: 2021-04-16 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: sędzia Marcin Miczke, Ewa Blumczyńska, Ryszard Małecki
Słowa kluczowe: Testament
Podstawa prawna: art. 932 kc

POSTANOWIENIE
Dnia 16 kwietnia 2021 roku
Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział II Cywilny Odwoławczy
Przewodniczący sędzia Marcin Miczke
Sędziowie Ewa Blumczyńska
Ryszard Małecki
po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2021 roku w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym
sprawy z wnioskuZ. N.
przy uczestnictwieP. N.,E. K. (1),B. N.,T. N.iK. N.
o stwierdzenie nabycia spadku
na skutek apelacji wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Rejonowego w Obornikach
z 4 grudnia 2020 roku
sygn. akt I Ns 114/20
postanawia
zmienić zaskarżone postanowienie w pkt 1. w ten sposób, że stwierdzić, że spadek poM. W. (1) z domu N.zmarłej 4 listopada 2019 roku wC., ostatnio stale zamieszkałej wO., na podstawie ustawy dziedziczą bratZ. N.w 1/3 części, bratP. N.w 1/3 części, bratanicaE. K. (2) z domu N.w 1/9 części, bratanekB. N.w 1/9 części i bratanekT. N.w 1/9 części.
Ewa Blumczyńska Marcin Miczke Ryszard Małecki

UZASADNIENIE
Z. N.złożył wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po swej siostrzeM. W. (2). Jako uczestników postępowania wskazał:P. N.,E. K. (1),B. N.iT. N..
Postanowieniem z 4 grudnia 2020 r. Sąd rejonowy w Obornikach w pkt 1. stwierdził, że spadek poM. W. (1) z domu N., zmarłej dnia 4 listopada 2019 roku wC., ostatnio stale zamieszkałej wO.na podstawie testamentu notarialnego sporządzonego przed notariuszM. M. (2)w dniu 3 sierpnia 2009 roku Repertorium A numer(...), otwartego i ogłoszonego pod sygnaturą I Ns 114/20 w Sądzie Rejonowym w Obornikach nabyli bratP. N., synA.iC.w 1/2 części i bratowaK. N., córkaH.iK., w 1/2 części, w pkt 2. kosztami postępowania obciążył uczestników postępowania w zakresie przez nich dotychczas poniesionym.
Sąd Rejonowy ustalił, żeM. W. (2)zmarła 4 listopada 2019 roku wO., w swym ostatnim miejscu zamieszkania. W chwili śmierci była wdową. Jej mążI. W.zmarł przed spadkodawczynią 28 lutego 2016 roku. Rodzice spadkodawczyni zmarli przed nią.M. W. (2)nie miała potomstwa. Spadkodawczyni miała trójkę rodzeństwa:Z. N.,P. N.iR. N..R. N.zmarł przed spadkodawczynią 2 listopada 2018 roku.R. N.był ojcem trójki dzieci:E. K. (1),B. N.iT. N..
M. W. (2)sporządziła 3 sierpnia 2009 roku przed notariuszemM. M. (2)testament w formie aktu notarialnego rep. A nr(...). Zgodnie z treścią testamentuM. W. (2)jako swego spadkobiercą wskazała swego mężaI. W.. Nadto spadkodawczyni wskazała, że w przypadku, gdybyI. W.nie chciał lub nie mógł dziedziczyć, do spadku mają być powołani jej bratP. N.oraz jego żonaK. N., każde w 1/2.
Powyższe fakty Sad rejonowy ustalił na podstawie zapewnienia spadkowego, odpisów aktów stanu cywilnego i testamentu z 3 sierpnia 2009 roku.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zapewnienia spadkowego oraz dowodów z dokumentów. Fakty te nie były kwestionowane przez uczestników postępowania.
Sąd Rejonowy stwierdził, że do dziedziczenia można być powołanym bądź to na podstawie ustawy (kodeksu cywilnego) bądź też na podstawie testamentu. Dziedziczenie testamentowe co do zasady wyprzedza dziedziczenie ustawowe.Art.963 k.c.statuuje instytucję podstawienia. Zgodnie z jego treścią, można powołać spadkobiercę testamentowego na wypadek, gdyby inna osoba powołana jako spadkobierca ustawowy lub testamentowy nie chciała lub nie mogła być spadkobiercą.
Spadkodawczyni sporządziła testament notarialny. Ani Sąd Rejonowy z urzędu, ani uczestnicy postępowania nie kwestionowali testamentu. Zgodnie z treścią testamentu, spadkobiercą miał być mąż spadkodawczyniI. W.. Osoba ta nie może być spadkobiercą, gdyż zmarła przed spadkodawczynią. Jednocześnie, testament zawiera podstawienie (par.2). Spadkodawczyni wskazała że w przypadku gdybyI. W.nie chciał lub nie mógł dziedziczyć, do spadku mają być powołani jej bratP. N.oraz jego żonaK. N., każde w 1/2. Uwzględniając to rozrządzenie testamentowe, Sąd In instancji orzekł jak w pkt. 1 postanowienia.
O kosztach postępowania Sąd Rejonowy orzekł na podstawieart.520 § 1 k.p.c.
Apelację złożył wnioskodawca, zaskarżając je w pkt. 1. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił sprzeczność - zawartego w pkt. 1. postanowienia z dnia 04.12.2020r. - ustalenia Sądu co do kręgu spadkobierców - z treścią testamentu z dnia 05.08.2015r. - wcześniej Sądowi Rejonowemu nieznanego.
Wnioskodawca złożył akt notarialny zawierający testament sporządzony przezM. W. (2)przed notariuszemM. M. (2)w Kancelarii Notarialnej wO.w dniu 05.08.2015r. (Repertorium A nr(...)), wniósł o jego otwarcie i ogłoszenie oraz o zmianę postanowienia i stwierdzenie, że spadek poM. W. (1) z domu N., zmarłej w dniu 4 listopada 2019r. wC., ostatnio stale przed śmiercią zamieszkałej wO., na podstawie ustawy nabyli:
a)Z. N.- brat w 1/3 części
b)P. N.- brat w 1/3 części
c)E. K. (2) z domu N.- bratanica w 1/9 części
d)B. N.- bratanek w 1/9 części
e)T. N.-bratanek w 1/9 części;
nadto o obciążenie wnioskodawcy kosztami postępowania w zakresie dotychczas poniesionym, ewentualnie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy ww. Sądowi jako sądowi spadku do ponownego rozpoznania celem wydania postanowienia stwierdzającego, że spadek poM. W. (1) z domu N., zmarłej w dniu 04 listopada 2019r. wC., ostatnio stale przed śmiercią zamieszkałej wO., na podstawie ustawy nabyli:
a) .Z. N.- brat
b) .P. N.- brat
c) .E. K. (2) z domu N.- bratanica
d) .B. N.- bratanek
e) .T. N.- bratanek
oraz obciążenie wnioskodawcy kosztami postępowania w zakresie dotychczas poniesionymi.
Uczestnicy postępowania, po doręczeniu im odpisów apelacji z kopią testamentu, nie zajęli stanowiska.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jest zasadna, jakkolwiek ustalenia Sądu Rejonowego dokonane na podstawie znanych Sądowi Rejonowemu dowodów oraz niespornych oświadczeń wnioskodawcy i uczestników są prawidłowe. Sąd Okręgowy podziela te ustalenia i przyjmuje za własne (art.382 k.p.c.) Podstawą apelacji jest nowy dowód w postaci testamentu spadkodawczyni z 5.08.2015r. na jego podstawie Sąd Okręgowy ustalił, że spadkodawczyni sporządziła w tej dacie testament w formie aktu notarialnego przed notariuszemM. M. (2)w Kancelarii Notarialnej wO.(Repertorium A nr(...)).M. W. (2)oświadczyła w testamencie, że odwołuje w całości testament z 3.08.2009 r. oraz, że do całości spadku powołuje jako wyłącznego spadkobiercę swojego mężaI. W.. Testament został otwarty i ogłoszony przez Sąd Rejonowy w Obornikach 24.02.2021 r. (dowód: akt notarialny z 5.08.2015 r. k.98 akt)
Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, jakkolwiek wszczynane jest na wniosek, to prowadzone jest – jeśli chodzi o zakres i treść rozstrzygnięcia – niezależnie od stopnia aktywności uczestników postępowania. Sąd stwierdzi nabycie spadku przez spadkobierców, choćby były nimi inne osoby niż te, które wskazali uczestnicy. W postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku sąd działa z urzędu, nie jest związany zakresem żądań ani zakazem uchylenia lub zmiany zaskarżonego postanowienia na niekorzyść uczestnika postępowania, który wniósł apelację (J. Gudowski teza 28 doart.677 Kodeksu postępowania cywilnegoLEX, T. Żyznowski teza 1 doart. 677 Kodeksu postępowania cywilnegoLEX) Sąd II instancji bierze pod uwagę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy przed tym sądem na podstawieart.316 § 1w zw. zart.13 § 2 k.p.c., jeśli rozpoznał sprawę na rozprawie. W razie rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym (jak w niniejszej sprawie na podstawieart.374w zw. zart.13 § 2 k.p.c.), bierze pod uwagę stan rzeczy z dnia podpisania sentencji postanowienia. (J. Gudowski tezy 3, 13 i 16 doart.316 Kodeksu postępowania cywilnegoLEX, A. Jakubecki teza 7 doart.316 Kodeksu postępowania cywilnegoLEX) Mając te zasady na uwadze Sąd II instancji był zobowiązany uwzględnić testament z 5.08.2015 r. i ocenić porządek dziedziczenia także na jego podstawie.
Nowy dowód w postaci testamentu z 2015 r. zmienia porządek dziedziczenia ustalony testamentem z 2009 r. W testamencie z 5.08.2015 r. spadkodawczyni odwołała swój wcześniejszy testament z 2009r. w całości. Nie mają więc skutku prawnego rozrządzenia spadkodawczyni z 2009 r. o powołaniu spadkobiercy i podstawieniu. Ponieważ w testamencie z 2015 r.M. W. (2)powołała do dziedziczenia do całości spadku tylko mężaI. W., który zmarł przed spadkodawczynią, nie ustanawiając dalszych rozrządzeń, następuje dziedziczenie ustawowe. Dziedziczy rodzeństwoP. N.iZ. N.po 1/3 i dzieci zmarłego przed spadkodawczyniąR. E.K.,B. N.iT. N.po 1/9. Dodać trzeba, że rodziceM. W. (2)zmarli przed nią, a po zmarłym także przed spadkodawczynią bracieR. N.udział spadkowy przypada w równych częściach jego zstępnym. Takie skutku testamentu z 2015 r. wynikają zart. 926 § 2 kcoraz 932§ 4 i 5w zw. zart. 931 § 2 k.c.
Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone postanowienie na podstawieart.386 § 1w zw. zart.13 § 2 k.p.c.
Ewa Blumczyńska Marcin Miczke Ryszard Małecki