Sąd Okręgowy w Słupsku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 677/19
Data wyroku: 2022-03-07 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Hanna Kaflak-Januszko
Słowa kluczowe: Dobra osobiste
Podstawa prawna: art. 23, 24, 448 kc

Sygn. I C 677/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 marca 2022 r.
Sąd Okręgowy w Słupsku I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

sędzia Hanna Kaflak-Januszko

Protokolant:

st. sekretarz sądowy Karina Hofman

po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2022 r. w Słupsku
na rozprawie
sprawy z powództwaJ. R.,R. R.
przeciwko MiastuS.
o zapłatę

I
oddala powództwa;

II
nie obciąża powodów kosztami procesu;

III
przyznaje r.pr.P. P.od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Słupsku 7.200,00 zł (siedem tysięcy dwieście złotych 00/100) powiększone o stawkę podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconych kosztów pomocy prawnej z urzędu dlaJ. R..

I C 677/19

UZASADNIENIE
PowodowieJ. R.iR. R.(którego sprawa została połączona do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia) pozwali o 900 000 zł (dla każdego z nich) zadośćuczynienia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwuzanaruszenie dóbr osobistych - prawa do odpoczynku, miejsca integralności rodziny czy rozwoju duchowego, godności - wobec zamieszkiwania w lokalu, stwarzającym zagrożenie dla zdrowia i życia lokatorów (ze względu warunki sprzyjające wilgoci i zagrzybieniu, co potwierdziła sprawa(...)Sądu Rejonowego ).
Pozwany MiastoS.wniósł o oddalenie powództwa, twierdząc, że za zły stan lokalu odpowiadają powodowie.

I
Ustalenia faktyczne

Powodowie zamieszkują w lokalu komunalnym pozwanego, przyul. (...)od 29.12.2006. r., na podstawie umowy najmu na czas nieoznaczony. Położony jest w budynku czterokondygnacyjnym z początku XX wieku, na drugim piętrze w obrębie dwóch zewnętrznych ścian. Wannę umiejscowiono w kuchni, gdyż w części sanitarnej, wyodrębnionej z klatki schodowej, zmieściło się tylko wc i bojler.
Gdy zamieszkali, okazał się, że jest tam problem z nadmierną wilgotnością. Do ogrzewania są dwa piece, ale jeden okazał się niesprawny.J. R.nieustannie monitował pozwanego o poprawę warunków mieszkaniowych.
bezsporne
Przedstawiciele pozwanego - zgodnie z jego stanowiskiem uważali, że występowanie wilgoci, obciąża lokatora, który przy tym dążąc do uzyskania innego lokalu, nie starał się zadbać

0
sporny, mimo naprawienia pieca, udrożnią przewodów kominowych.

dowód:zeznania świadkaR. K.- k. 180,P. J.- k. 178v- 179
Lokal został przekazany powodom po poprzednich lokatorach, którzy starali się wietrzyć

1
ogrzewać lokal, by wilgoć nie pojawiała się na ścianie z oknem, a także go wytapetowali przed zdaniem.

dowód:zeznania świadkówD. A.- k. 179,B. A.- k. 179-180
W sprawie(...)Sądu Rejonowego o zapłatę czynszu, gdzie 7.05.2018 r. zapadł wyrok (w II instancji nie doszło do zmiany - vide wyrok z 30.11.2018 r.), wobec stanowiska pozwanego w niejJ. R., badano stan lokalu i jego przyczyny w zakresie zgłoszonym w niniejszej. Potwierdzono zasadność jego zarzutów.
bezsporne
Stan lokalu nie uległ zmianie (rozumianej jako poprawa).
Jeden - z 2 pieców w lokalu - jest w pomieszczeniu, gdzie nie ma wentylacji. Ściany lokalu nic spełniają norm i przy współczynnikach szczelności zamontowanych w nim okien - łącznie nie umożliwiają zapewnienia poprzez ogrzewanie (nawet z użyciem 2 pieców) i wentylację (wietrzenie, co także wiąże się następnie ze wzmożonym ogrzewaniem) warunków, które zapobiegną zagrzybieniu (w tym taki zakres ogrzewania byłby dalece nieefektywny ekonomicznie). Stąd sposób lokalu ma dalszy skutek na stan lokalu. Potrzebna byłaby wymiana okien, jak i roboty termomodernizacyjne w obrębie ścian zewnętrznych, a także założenie sprawnej wentylacji.
dowód: opinia biegłego z zakresu budownictwa - k 226, 271-273, 366v-368v, zdjęcie k.

85
Przebywanie w lokalu zagraża zdrowiu ze względu na wdychanie zarodników grzybów i metabolitów, których stężenie jest ekstremalnie przekroczone.
dowód: opinia biegłego z zakresu mykologii k. 423-430
Powodowie zamieszkali w spornym lokalu ze względu na problemy finansowe. Musieli opuścić poprzednio zajmowany lokal spółdzielczy.
fakty przyznane
J. R.ma stwierdzoną umiarkowaną niepełnosprawność. Miał przyznaną rentę socjalną 709,34 zł w 2015 r.
dowód: zaświadczenia o niepełnosprawności — k 11, decyzja — k 10
R. R.jest częściowo ubezwłasnowolniony, niepełnosprawny w stopniu znacznym od wczesnego dzieciństwa.
dowód: zaświadczenia o niepełnosprawności - k 8,38
Zawilgocenie może wywoływać choroby dróg oddechowych. Powodowie jednak nie mają chorób wywołanych warunkami lokalowymi.J. R.od wielu lat wspomina lekarzowi, że warunki lokalowe stanowią dla niego problem, jak i nie są dobre dla syna.
dowód: dokumentacja medyczna powodów - 6, 7, 12, 47, 108, opinie biegłych : lekarza chorób wewnętrznych -k 208-210, alergologa -k 254-262,psychiatry - k 284-285,

II
Ocena faktów

Wobec problematycznej podstawy prawnej powództwa należało wyjaśnić jego istotne fakty, tj. stan lokalu, w którym zamieszkują powodowie i przyczyny tego stanu oraz czy oddziałuje na zdrowie powodów. Pozwany mimo bowiem prawomocnego wyroku, na którego ustaleniach bazowali powodowie, wywodząc własne roszczenie (zauważalnie wygórowane), kwestionował te fakty. I wobec innego przedmiotu powództwa, należało ponownie ocenić je w jego pryzmacie.
Opinie biegłych z zakresu budownictwa i mykologii w kontynuacji do poprzedniego rozstrzygnięcia , stwierdzającego zasadność obniżenia czynszu, potwierdziły odpowiedzialność pozwanego jako główną przyczynę niemożności utrzymania lokalu w dobrym stanie przez pozwanych (vide zwłaszcza uzupełnienie opinii z zakresu budownictwa na rozprawie). Jednocześnie opinie biegłych lekarzy nie potwierdziły, że istniejące zagrożenie dla zdrowia powodów, w związku z zamieszkiwaniem w lokalu, udostępnionym im przez pozwanego, już wywołało skutki (abstrahując od oczywistego poczucia dyskomfortu przebywania w tak trudnych warunkach i napięcia wywołanego wieloletnimi bezskutecznymi zmaganiami w zakresie zapewnienia sobie jednej z podstawowych potrzeb życiowych, jaką jest miejsce zamieszkania).
W ocenie sądu opinie biegłych były wiarygodne. W logicznym wywodzie, w odniesieniu do pozostałego materiału dowodowego, poprzez posiadaną wiedzę (wiadomości specjalne), wypowiedzieli się o badanych faktach sprawy, a sąd podziela wyciągnięte przez nich wnioski.

III
Ocena prawna

1
Powodowie konsekwentnie dochodzili zadośćuczynienia, czyli roszczenia w zakresie dóbr niematerialnych (naruszenie ich praw podstawowych jako istot ludzkich), mimo że sąd w toku sprawy wspominał o celowości wystąpienia z roszczeniami majątkowymi, wynikającymi z obowiązków udostępniającego lokal do zamieszkiwania przez ludzi. Taki stosunek prawny zawiera korelację wymiernych zobowiązań, wynikających z jego istoty, do zrealizowania z opcją odszkodowania w przypadku ich niewykonania. Jest już zatem prawnie skonkretyzowany, sankcjonuje przewidziane w nim powinności.

2
W przypadku dóbr niematerialnych ogólna regulacja zart. 23,24 kc(uzupełnianaart. 448 kcw przypadku wystąpienia szkody) podlega ewolucji. Mimo obserwowanej dynamiki w zakresie uwzględnienia indywidualnych roszczeń na kanwie ochrony środowiska, wciąż żywy jest np. m.in. spór, czy relacje rodzinne są dobrem osobistym1.

Redakcja kodeksowaart. 23 kcwprost dookreśla, że obejmuje ochroną podstawową, niezbywalne dobra człowiek jako społecznej istoty myślącej i czującej. Podstawowa jest wciąż godność, jako przejaw samostanowienia się człowieczeństwa każdej osoby. Przykłady enumeratywnie wymienione, w tym związane z rozwojem cywilizacyjnym, jak tajemnica korespondencji czy nietykalność mieszkania, wciąż wiążą się jednam z bezpośrednim kręgiem, zapewniającym wewnętrzną integralność jednostki.
Natomiast prawo do zamieszkiwania w lokalu nadającym się na pobyt ludzi, choć może być omawiane poprzez określenie „godnych warunków do życia”, brak takich warunków może prowadzić do deprecjacji samopoczucia jako istoty ludzkiej (poczucia „odarcia z godności”) - samoistnie nie stanowi dobra osobistego. Dlatego mimo wspomnianych odwołań do godności, nie podlega ochronie zart. 23 kc.Jednocześnie przepisy szczegółowe zawierają regulacje, by w założonym porządku systemowym, lokale mieszkalne spełniały podstawowe założenia egzystencje. Przy tym mimo założeń konstytucyjnych wobec ograniczeń innymi jej zobowiązaniami, czyli stabilnością finansową państwa, realizacja prawa do zamieszkiwania jest przeprowadzana w szeregu regulacji, ale wciąż wiodące jest, że każdy sam powinien dążyć do zabezpieczenia swoich podstawowych potrzeb życiowych. Wsparcie następuje z pewnymi ograniczeniami. Są też jednak minima, które muszą być spełnione.

4
Zauważyć tu należy, że osadzeni w zakładach karnych uzyskują zadośćuczynienia, za niewłaściwe warunki, ale ich sytuacja jest inna, gdyż znajdują się pod przymusem państwa i nie mogą być poddani nieludzkiemu traktowaniu, nie mając żadnych innych roszczeń ochronnych. Ta linia orzecznicza oparta na EKPCz nie znajduję zastosowanie przy wykładni problemu niniejszej sprawy, gdyż w zakresie praw społecznych, ekonomicznych - jak prawo do mieszkania, regulacja występuje w innych aktach prawa międzynarodowego, które nie mają charakteru prawnie wiążącego w stopniu prowadzącym do generowania roszczeń wobec różnego stopnia rozwoju społeczno-ekonomicznego i realnej niemożliwości realizacji tak dalece przez państwa warunków bytowych obywateli i innych z uprawnieniami od zamieszkiwania na ich terytorium. Generalnie dąży się do rozwoju systemu wsparcia społecznego, ale jest on różnie rozwinięty, w tym wobec założeń konstytucyjnych poszczególnych państw, jak i stopnia ich zamożności.

5
Powodowie wprawdzie wskazali na dalsze uszczegółowione naruszenia swych dóbr (prawa do odpoczynku, miejsca integralności rodziny czy rozwoju duchowego), ale nadal aktualne pozostają już przedstawione rozważania, gdyż oczekiwania powodów co do ich realizacji wpisywały się w ogólniejszą kwestie - godnych warunków zamieszkiwania. W ocenę tę wpisują się także zastrzeżenia, do których już nawiązano - o dolegliwość warunków dla samopoczucia (czyli jak można się realizować z własnym rozwojem czy relacji rodzinnych, odpoczywać - przy braku (właściwego) miejsca ku temu). Notabene widoczne też jest jak powództwo w tym zakresie odbiegło od sytuacji prawnej stron, skoro odpowiedzialność pozwanego miałaby się rozciągać - przy wyjściu poza kwestie „mieszkaniowe” - na to, jakie powodowie mają warunki samorealizacji w życiu2.

6
Konkludując należało zatem stwierdzić, że mimo przeprowadzonych w sprawie ustaleń stanu faktycznego, nie zostało naruszone dobre osobiste powodów, uzasadniające ochronę zart. 23,24 kc, przy tym zastrzeżeniu, że nie stwierdzono także naruszenia w zakresie zdrowia.

Jednocześnie można też zauważyć na kanwieart. 24 kc, że jego redakcja prowadzi do drogi wskazanej przez sąd - w tym sensie, że przy założeniu z pozwu, że prawo do mieszkania jest dobrem osobistym (samodzielnym, czy wpisanym w pojęciu godności, czy czci co także pojawiło się w uzasadnieniu, mimo że raczej określenie to językowo używane jest odnośnie ochrony dobrego imienia), to w przypadku naruszenia lub zagrożenia naruszenia, można żądać zaniechania zagrożenia, usunięcia skutków. Tymczasem sąd już odsyłał powodów do wystąpienia z takimi roszczeniami w oparciu o regulację stosunku prawnego powstałego wskutek udostępnienia im lokalu (w tym obligującą do udostępnienia), którą uzupełnia prawo publiczne, określające wymogi, ciążące na właścicielu budynku i sankcje do ich egzekwowania.

7
Art. 23 kcuwzględnia także zdrowie jako dobro osobiste, podlegające ochronie. Aktualny jednak pozostaje już przedstawiony wywód o granicach omawianej regulacji. W cytowanej w przypisie publikacji, przywołane zostało orzeczenia, w których zauważa się, że naruszenie prawa przedmiotowych gwarantujących ochronę, daje możliwość szukania ochrony na ich drodze, a stres wywołany tym, nie stanowi naruszenia dobra osobistego, nawet jeśli wchodzi w zakres samopoczucia uprawnionego (poczucia w zakresie godności, jak i dobrostanu w bardziej fizycznym jego aspekcie).

Dlatego odpowiedzialność pozwanego na kanwie niniejszej sprawy byłaby do rozważenia, gdyby został stwierdzone naruszenie zdrowia powodów w bardziej skonkretyzowanym rozumieniu tego pojęcia, czyli choroby, rozstroju (art. 448 kc). Wówczas pozwany byłby odpowiedzialny w warunkach porównywalnych dla deliktu. Tu sąd nie wda się w dalsze rozważania teoretyczne, uważając, że już przedstawione są adekwatne do rozpatrywanego przypadku. Naruszenia samopoczucia powodów jeszcze nie przekroczyły granicy, uzasadniającej przyznanie zadośćuczynienia za ten więcej niż dyskomfort, gdyż do egzekwowania są regulacje bezpośrednio konkretyzujące stosunek prawny stron i poprzez roszczenia o zadośćuczynienie nie może dojść do zwolnienia obowiązanego z obligów prawa przedmiotowego3. Przy tym taka opcja nie wzmacnia pozycji podmiotów, które szukają ochrony, jak i nie służy szerzej pojmowanemu interesowi społecznemu, polegającemu tu na przywracaniu właściwego funkcjonowanie zobowiązań, zwłaszcza pozwanego jako podmiotu prawa publicznego, który działa w ograniczeniach ram budżetowych i szerokiego spektrum zobowiązań.
Faktycznie w realiach niniejszej sprawy przypadek jest tak drastyczny, że oparcie na naturalnych założenia funkcjonowania systemu prawa i możliwymi do skorelowania z nim oczekiwaniami co do granic niedogodności, które nie rodzą roszczeń dodatkowych, prowadzi do pogłębionej refleksji nad zrealizowaniem się rozważanej podstawy prawnej. Wciąż jednak sąd widzi blokadę w tym, że nawet pewna nieporadność strony powodowej, nie tłumaczy, że nie podjęła działań sygnalizowanych przez sąd jako adekwatnych w sprawie. Sąd ma też na uwadze, że mimo oddalenia powództwa, przeprowadzone ustalania, także konkretyzują sytuację pozwanego. Ma on świadomość - wobec przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowego - że jego akceptacja istniejącego stanu rzeczy już stanowi poważne zagrożenia dla zdrowia/życia powodów, więc w tym zakresie jego odpowiedzialność wprost się skonkretyzuje, gdy dojdzie do zachorowania. A wówczas do rozważania będzie ona także w aspekcie karnym, skoro tak dalece sprawa została wyjaśniona w niniejszym postępowaniu, a zobowiązania gminy, związane z zasobem mieszkaniowym, dookreślają szczegółowe regulacje.
Dlatego też oczywiste było, że sąd, opierając się naart. 102 kpc- nie obciążył powodów kosztami.
Koszty pomocy prawnej udzielonej z urzędu przyznano na podstawie § 8 pkt. 7 i § 4 ust. 3 rozporządzenia w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu.
1'(...)G.-dobra-osobiste-jako-dobro-
zindywidualizowane.pdf
222w przypadku zadośćuczynienie „za zmarnowany urlop” element odpoczynku wchodzi istotnie w zakres dookreślający świadczenia obu stron, więc przełożenia wprost na rozpoznawaną sprawę ten precedens nie ma
3 przy wykładni zauważa się, że odpowiedzialność powstaje, gdy ingerencja w dobro przekracza granicę, tego co w danej kulturze można rozsądnie tolerować - videP. M.w komentarzu doart. 24 kcwL.w Komentarzu pod red.E. G., przy tym odnotowaniu, że chodzi o zakres odczuwalności przez powodów nierealizowania zobowiązań dysponenta lokalu