Sąd Okręgowy w Łodzi
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II C 336/20
Data wyroku: 2021-09-13 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Odpowiedzialność Skarbu Państwa
Podstawa prawna: art. 417^1^ kc

Sygn. akt II C 336/20

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 7 lutego 2020 rokuT. G.wystąpiła przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewodzie(...)o zapłatę kwoty 1.000.000 zł podnosząc, że nieruchomość należąca do poprzedników prawnych powódki położona wŁ.przyul. (...)została bezprawnie przejęta w 1949 roku na własność państwa w trybiedekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Według twierdzeń pozwu ówcześni właściciele nieruchomości nie byli obywatelami Rzeszy Niemieckiej, ani obywatelami polskimi narodowości niemieckiej i nie było podstaw do nacjonalizacji ich nieruchomości (pozew, k. 2 – 18).
Pozwany Skarb Państwa – Wojewoda(...)wniósł o oddalenie powództwa kwestionując roszczenie co do zasady i co do wysokości. Podniósł, że w chwili wejścia w życiedekretu o przeprowadzeniu reformy rolnejwłaściciele nieruchomości byli obywatelami Rzeszy Niemieckiej, zatem nieruchomość podlegała z mocy prawa nacjonalizacji. Ponadto strona powodowa nie udowodniła swojego żądania co do wysokości. Strona pozwana podniosła też zarzut przedawnienia roszczenia (odpowiedź na pozew, k. 79 – 91).
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
MałżonkowieL. K. (1)iL. K. (2)nabyli w 1922 roku własność nieruchomości położonej wŁ.przyulicy (...)(zaświadczenie, k. 25).
L. K. (2)do chwili wybuchu II wojny światowej posiadała obywatelstwo polskie, a jej językiem ojczystym był język niemiecki. W marcu 1940 roku uzyskała obywatelstwo niemieckie.L. K. (1)do chwili wybuchu II wojny światowej posiadał obywatelstwo polskie, a jego językiem ojczystym był język niemiecki. Do 1931 roku był członkiem(...) Stowarzyszenia (...). Do wybuchu II wojny światowej dzieciL.iL.małżonkówK.uczęszczały do niemieckiej szkoły podstawowej. W marcu 1940 rokuL. K. (1)uzyskał obywatelstwo niemieckie. MałżonkowieK.zadeklarowali przynależność do narodowości niemieckiej i wpisani zostali na niemiecką listę narodową. Obywatelstwo Rzeszy Niemieckiej przyjęła również ich córkaE. K.(dokumenty, k. 93 – 107).
Decyzją Zarządu Miejskiego wŁ.z dnia 13 maja 1949 roku stwierdzono, że nieruchomość ziemska położona wŁ.przyulicy (...)jest przeznaczona na cele reformy rolnej w myśl przepisów art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej (decyzja, k. 26).
Powódka jest następcą prawnymL.iL.małżonkówK.(postanowienia, k. 54 – 56; akty urodzenia i małżeństwa, k. 29, 30, 53).
Postanowieniem z dnia 10 lipca 2017 roku Wojewoda(...)uznał się niewłaściwym do stwierdzenia, że nieruchomość ziemska położona wŁ.przyulicy (...)nie była przeznaczona na cele reformy rolnej wskazując, że w sprawach dotyczących przejęcia nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej właściwa jest wyłącznie droga sądowa, a nie administracyjna (decyzja, k. 61 – 63).
Stan faktyczny ustalony został na podstawie wyżej wskazanych dowodów.
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo jest niezasadne i dlatego zostało przez sad oddalone w całości.
Powódka wywodzi swoje roszczenie o naprawienie szkody z tytułu czynu niedozwolonego, co nakazuje rozważenie spełnienia przesłanek przewidzianych przez przepisyart. 415i następnek.c.Zgodnie z przepisemart. 417 § 1 k.c.za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa
Uwzględniając treść tego przepisu wyprowadzić można cztery przesłanki odpowiedzialności strony pozwanej (jako osoby prawnej wykonującej władzę publiczną z mocy prawa): poszkodowany musi doznać szkody, szkoda ta wyrządzona ma być przez funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności w zakresie władzy publicznej, zachowanie szkodzące ma być bezprawne (choć nie koniecznie zawinione), a nadto istnieć musi normalny w rozumieniuart. 361 § 1 k.c.związek przyczynowy miedzy działaniem lub zaniechaniem funkcjonariusza a wyrządzoną szkodą. Wszystkie te przesłanki spełnione muszą być kumulatywnie, a niespełnienie którejkolwiek z nich skutkować musi uwolnieniem pozwanego od odpowiedzialności.
W rozważanej sprawie nie zostały spełnione co najmniej dwie z czterech wymienionych wyżej przesłanek. Po pierwsze,nie ma podstaw do przypisywania bezprawnościdziałaniom lub zaniechaniom strony pozwanej przy wydawaniu działaniach związanych przejęciem nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...)w ramach reformy rolnej. Otóż zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. 1945/3/13) na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie będące własnością obywateli Rzeszy Niemieckiej, nie-Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej. Wszystkie te nieruchomości przechodziły bezzwłocznie – z mocy prawa, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa. Właściciele przedmiotowej nieruchomości – małżonkowieL. K. (1)iL. K. (2)byli narodowości niemieckiej (zadeklarowali przynależność do narodowości niemieckiej i i wpisani zostali na niemiecką listę narodową), a od 1940 roku stali się obywatelami Rzeszy Niemieckiej. W tej sytuacji należąca do nich nieruchomość podlegała z mocy prawa przejęciu na własność Skarbu Państwa, co poprawnie zostało stwierdzone decyzją Zarządu Miejskiego wŁ.z dnia 13 maja 1949 roku. Nie ma tu żadnych podstaw do doszukiwania się bezprawności po stronie Skarbu Państwa. Późniejsza rehabilitacja i losy córki właścicieli nieruchomości pozostają bez jakiegokolwiek związku z prawidłowością przejęcia nieruchomości na własność Skarbu Państwa.
Po drugie, powódkanie wykazała wysokości ewentualnej szkody, której doznała w związku z działaniami strony pozwanej. Na stronie powodowej spoczywa procesowy ciężar udowodnienia zaistnienia i wysokości szkody (art. 6 k.c.). W rozpoznawanej sprawie powódka była zobowiązana do złożenia wszelkich wniosków dowodowych pod rygorem ich pominięcia w dalszym postępowaniu (k. 108, 112 – doręczenie 3 grudnia 2020 roku, termin 30 dni) i w zakreślonym terminie nie powołała żadnych wniosków, które mogłyby prowadzić do ustalenia wysokości ewentualnej szkody. Wniosek o powołanie biegłego rzeczoznawcy złożony na rozprawie w dniu 22 lipoca 2021 roku został złożony z ewidentnym przekroczeniem wyznaczonego terminu i jako oczywiście prowadzący do zwłoki w postępowaniu, został przez sąd pominięty.
Uzasadniony był też zarzut strony pozwanej przedawnienia dochodzonego roszczenia. Zgodnie z przepisemart. 4421§ 1 k.c.roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Zdarzenie wywołujące szkodę miało miejsce w 1949 roku. Nawet jeżeli przyjąć zawieszenie biegu terminu przedawnienia w okresie do 1990 roku, to i tak roszczenie wywiedzione przez powódkę przedawniło się najpóźniej w 2000 roku, a zatem roszczenie odszkodowawcze przedawnione jest od lat 20.
Mając na uwadze powyższe sąd powództwo oddalił.
O kosztach procesu sąd orzekł na podstawieart. 102 k.p.c.i nie obciążył nimi powódki mając na uwadze jej sytuację materialną (utrzymuje się z emerytury).
Z/ Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi powódki z pouczeniem o apelacji oraz pełnomocnikowi pozwanego przez PI.