Sąd Okręgowy w Kaliszu
V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: V U 916/21
Data wyroku: 2022-01-25 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Stanisław Pilarczyk
Słowa kluczowe: Świadczenia przedemerytalne
Podstawa prawna: art. 2 ust. 1 i 3 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych, art. 10 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, art. 6 pkt 14 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników

Sygn. akt V U 916/21

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 25 stycznia 2022 r.
Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: Sędzia Stanisław Pilarczyk
Protokolant:  sekr.sądowy Anna Sobańska
po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2022 r. w Kaliszu
odwołaniaM. J.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
z dnia 13 sierpnia 2021 r. Nr(...)
w sprawieM. J.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
o świadczenie przedemerytalne
Oddala odwołanie

Sędzia Stanisław Pilarczyk

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 13 sierpnia 2021 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział wO., odmówiłM. J.przyznania świadczenia przedemerytalnego, gdyż zdaniem organu rentowego nie udowodniła ona wymaganych 35 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Organ rentowy nie zaliczył odwołującej do okresu składkowego okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od dnia 1 marca 1984 roku do dnia 31 stycznia 1988 roku. Ponadto organ rentowy podniósł, iż odwołująca nie zarejestrowała się jako bezrobotna bezpośrednio po rozwiązaniu stosunku pracy zFabryką (...) Sp. z o.o.z przyczyn niedotyczących pracowników, a bezpośrednio przed zgłoszeniem się jako bezrobotna odwołująca była pracownikiem(...)wP..
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła odwołująca, wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie jej prawa do świadczenia przedemerytalnego i zaliczenie do jej okresu składkowego okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od dnia 1 marca 1984 roku do 31 stycznia 1988 roku.
Organ rentowy, w odpowiedzi na odwołanie, wniósł o jego oddalenie.
Sąd poczynił następujące ustalenia
OdwołującaM. J.urodziła się (...). W dniu 11 czerwca 2021 roku złożyła wniosek o przyznanie jej świadczenia przedemerytalnego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wydając zaskarżoną decyzję, przyjął, iż odwołująca udowodniła 32 lata, 4 miesiące i 23 dni okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 30 lat, 7 miesięcy i 10 dni okresów składkowych. Organ rentowy nie uwzględnił do ogólnego stażu odwołującej okresy jej pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, gdyż jego zdaniem w okresie tym podstawowym zajęciem odwołującej byłą nauka w szkole średniej.
(okoliczności niesporne)
OdwołującaM. J.od 2 stycznia 1990 roku do 30 czerwca 2020 roku była zatrudniona na podstawie umowy o pracę wFabryce (...) Sp. z o.o.wP., a powyższą umowę pracodawca rozwiązał z przyczyn niedotyczących pracowników.
(dowód – świadectwo pracy odwołującej – akta ZUS)
Od 16 września 2020 roku do 17 września 2020 roku odwołująca była zatrudniona na podstawie umowy o pracę w(...)wP., ale powyższą umowę rozwiązano na podstawie porozumienia stron.
(dowód – świadectwo pracy odwołującej – akta ZUS)
Od 22 września 2020 roku odwołująca była zarejestrowana jako bezrobotna.
(dowód – zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy wP.)
Odwołująca 1 marca 1984 roku ukończyła 16 rok życia. W okresie od 1 marca 1984 roku do 28 maja 1987 roku była uczniem w trybie stacjonarnym Liceum Zawodowego wP., zdobywając tytuł mechanika obróbki skrawania.
(dowód – świadectwo dojrzałości odwołującej – k. 23 akt ZUS; życiorys odwołującej – k. 22 akt odwołującej)
W spornym okresie od 1 marca 1984 roku do 31 stycznia 1988 roku matka odwołującej posiadała gospodarstwo rolne o powierzchni około 10ha. W gospodarstwie tym uprawiano zboże, sadzono ziemniaki, uprawiano buraki, kukurydzę i kapustę. W gospodarstwie były około 8 krów, 2 konie, kilkadziesiąt sztuk trzody chlewnej. Były tam również niezbędne narzędzia rolnicze jak ciągnikU.(...). W gospodarstwie w spornym okresie pracowała matka odwołującejB. F., brak odwołującejW. F., siostraT. F.(T.), a do 25 listopada 1986 roku również siostra odwołującejE. F.(P.).
Odwołująca w okresie od 1 marca 1984 roku do 27 maja 1987 roku uczęszczała do Liceum Zawodowego wP.. Do szkoły z miejscowościL., oddalonej odP.około 4 km, dojeżdżała autobusem. Wyjeżdżała około 7:20, a wracała około 14:30.
M. J.pomagała matce przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Pracowała przy codziennym obrządku inwentarza, przygotowaniu pokarmu dla zwierząt, dojeniu krów, a także od wiosny do jesieni pomagała przy pracach polowych, to jest przy żniwach, wykopkach, sianokosach i zbieraniu warzyw.
(dowód – zeznania odwołującej z dnia 25 stycznia 2022 roku [00:02:27][00:30:28]; zeznania świadkaM. W.[00:32:37][00:46:54]; zeznania świadkaT. W.[00:48:11][00:59:45]; zaświadczenie Urzędu Miasta i GminyP.– k. 21 akt ZUS; życiorys odwołującej – k. 22 akt sądowych)
OdwołującaM. J.w okresie od dnia 1 marca 1984 roku do dnia 31 stycznia 1988 roku nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników jako rolnik lub domownik(dowód – zaświadczenie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 18 października 2021 roku – k. 12 akt sądowych, pismo z dnia 13 lipca 2021 roku – akta ZUS, zeznania odwołującej z dnia 25 stycznia 2022 roku [00:07:06][00:08:12])
Czyniąc powyższe ustalenia faktyczne Sąd Okręgowy nie przyjął, aby w spornym okresie, kiedy odwołująca uczęszczała do szkoły średniej, wyłączając wakacje i okres od 28 maja 1987 roku do 31 stycznia 1988 roku, stale pracowała w gospodarstwie rolnym.
Uczniowie dziennych szkół średnich nie wykonują stałej pracy w gospodarstwie rolnym, gdyż ich stałym zajęciem jest nauka w szkole średniej. Tacy uczniowie mogą jedynie świadczyć pomoc przy pracach rolniczych w czasie wolnym od zajęć szkolnych lub uczestniczyć jedynie doraźnie, okazjonalnie przy pracach związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, w okresie czynnej nauki w takiej szkole w ciągu tygodnia. Taki pogląd przyjął Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 7 lutego 2013 roku(AUa 1059/12, Lex nr 1280362), a Sąd Okręgowy taki pogląd w całości podziela. Podobny pogląd wyraził również Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 24 stycznia 1996 roku(III Aur 833/95, OSA 1998/4/15), gdzie podkreślono, iż nauka w szkole średniej, w innej miejscowości od miejsca zamieszkania, odbywana w systemie dziennym, uniemożliwiała podjęcie stałej pracy w gospodarstwie rolnym, w rozmiarze pozwalającym na zaliczenie tejże pracy do okresu zatrudnienia. Również Sąd Najwyższy, w wyroku z dnia 3 lipca 2001 roku(II UKN 466/00, OSNP 2003/7/186)i w wyroku z dnia 4 listopada 2003 roku(II UK 153/03, Lex nr 985585)i postanowieniem z dnia 10 grudnia 2010 roku(II UK 259/10)podniósł, iż warunkiem uznania okresu pracy w gospodarstwie rolnym za okres składkowy jest stałe wykonywanie pracy w tym gospodarstwie, a nauka w szkole ponadpodstawowej, poza miejscem zamieszkania, wyklucza stałe wykonywanie takiej pracy. Takie osoby nie wykonują stałej pracy w gospodarstwie, gdyż ich stałym zajęciem jest nauka w szkole. Mogą one jedynie świadczyć pomoc przy pracach rolniczych w czasie wolnym od zajęć szkolnych. Również Sąd Apelacyjny w Łodzi, w wyroku z dnia 19 listopada 2009 roku(III AUa 538/09), podniósł, iż w sytuacji, gdy dana osoba uczęszcza do szkoły w trybie dziennym, to głównym jej zajęciem jest nauka w szkole, przez co dyspozycyjność takiej osoby dla gospodarstwa rolnego jest ograniczona, tak więc trudno mówić o stałej pracy w gospodarstwie rolnym.
Podobny pogląd wyraził Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 10 lipca 2013 roku(III AUa 1697/12, Lex nr 1356543), stwierdzając, iż „nauka w szkole średniej, w innej miejscowości niż miejsce zamieszkania, odbywana w systemie dziennym, uniemożliwia – co do zasady – możliwość podjęcia stałej pracy w gospodarstwie rolnym, w rozmiarze pozwalającym na zaliczenie tej pracy do okresu zatrudnienia. Dyspozycyjność takiej osoby do pracy w gospodarstwie w sposób stały jest wyłączona. Nawet przyjmując, że powrót ze szkoły miał miejsce relatywnie wcześnie w ciągu dnia, to można zapominać, że w przypadku szkoły średniej koniecznym jest codzienne przygotowywanie się do zajęć szkolnych, co wymaga systematycznego poświęcenia czasu także po powrocie ze szkoły. W tych warunkach realna możliwość pogodzenia pracy w gospodarstwie z nauką, jest co do zasady wykluczona. Doświadczenie życiowe wskazuje, że uczniowie szkół położonych w innej miejscowości niż gospodarstwo rolne, z czym związany jest czas na dojazd do szkoły i powrót do domu, nie wykonują stałej pracy w gospodarstwie, gdyż stałym ich zajęciem jest nauka w szkole średniej. Mogą jedynie świadczyć pomoc przy pracach rolniczych w czasie wolnym od zajęć szkolnych lub uczestniczyć w pracach nie mających charakteru pracy stałej, jedynie ewentualnym udziałem (pomocą)_w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, po powrocie ze szkoły lub w okresie świąt i krótkich przerw w nauce.”.
Utrwalony jest w judykaturze pogląd, że osoba, która ubiega się o zaliczenie okresu pracy w gospodarstwie rolnym do stażu, winna spełniać kryteria domownika zart. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników(tekst jedn. Dz. U. z 2008 roku, Nr 50, poz. 291 z późn. zm.). domownikiem zaś jest osoba bliska rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Nadto osoba taka winna wykonywać pracę w gospodarstwie rolnym w wymiarze nie niższym, niż połowa ustawowego czasu pracy pracowników, tj. minimum 4 godziny dziennie(por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1997 roku, II UKN 96/96, OSNP 1997/23/473; z dnia 13 listopada 1998 roku, II UKN 299/98, OSNP 1999/24/799; z dnia 18 lutego 1999 roku, II UKN 491/98, OSNP 2000/5/324; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2013 roku, II UK 368/12, Lex nr 1363452).
Jak już podniesiono wyżej, warunkom tym nie odpowiada pomoc w pracach rolniczych osób uczących się w szkole. Nie wykonują one bowiem stałej pracy w gospodarstwie, gdyż stałym ich zajęciem jest nauka w szkole. Mogą jedynie świadczyć pomoc przy pracach rolniczych w czasie wolnym od zajęć szkolnych(por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2001 roku, II UKN 466/00, OSNP 2003/7/186). Wykonywanie tylko niektórych czynności rolniczych w gospodarstwie rolnym, w okresie odbywania nauki w szkole średniej, nie podlega uwzględnieniu przy ustalaniu okresów składkowych, jako okres pracy w gospodarstwie rolnym(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 1998 roku, II UKN 299/98).
W orzecznictwie sądowym podnosi się również, iż doraźna pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci jako członków rodziny rolnika, nie stanowi stałej pracy w gospodarstwie rolnym, zaliczanej do stażu emerytalnego(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2000 roku, II UKN 535/99, OSNP 2001/21/650; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 26 listopada 2013 roku, III AUa 238/13, Lex nr 1409151; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 5 maja 2015 roku, III AUa 924/14, Lex nr 1747528; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 2014 roku, III UK 180/13, Lex nr 1483963).
W kolejnym wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2014 roku(I UK 340/13, Lex nr 1477426)podniesiono, iż „w stażu emerytalnym uwzględnia się – jako okresy składkowe – nie okresy jakiejkolwiek pracy w gospodarstwie rolnym, lecz tylko stałą pracę o istotnym znaczeniu dla prowadzonej działalności rolniczej. Doraźna pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci, jako członków rodziny rolnika, nie stanowi stałej pracy w gospodarstwie rolnym, zaliczanej do stażu ubezpieczeniowego”. Podobny pogląd zawarty jest również w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 października 2008 roku(II UK 61/08, Lex nr 741080), gdzie podkreślono, iż jedynie wykonywanie stałej pracy w gospodarstwie rolnym, w którym osoba zainteresowana zamieszkuje lub ma możliwość codziennego wykonywania pracy związanych z działalnością rolniczą, w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy, pozwala na przyjęcie ziszczenia się przesłanek z przepisu art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Również w wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 31 marca 2015 roku(III AUa 771/14, Lex Nr 1680017)podkreślono, iż udzielanie rodzicom zwyczajowej pomocy, jaką dzieci świadczyły w gospodarstwach rolnych swych rodziców, a więc doraźnie, w zależności od sił i czasu potrzebnego na realizację obowiązków szkolnych, nie jest uznawana za stałą.
Podobny pogląd wyraził Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 18 kwietnia 2017 roku(III AUa 892/16, Lex Nr 2295239), gdzie podkreślił, iż wart. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu ubezpieczeń społecznych, chodzi nie o okresy jakiejkolwiek pracy w gospodarstwie rolnym, a jedynie o stałą pracę o istotnym znaczeniu dla prowadzonej działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym, w którym osoba zamieszkuje lub ma możliwość codziennego wykonywania prac związanych z prowadzoną działalnością rolniczą. Kryteriów tych nie spełnia praca dziecka, które uczyło się w szkole położonej w innej miejscowości niż miejsce gospodarstwa rolnego.
Sąd Okręgowy zważył co następuje
Odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie.
Warunki nabywania prawa do świadczeń przedemerytalnych określaustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych(t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1725 ze zmianami). Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy, prawo do świadczenia przedemerytalnego przysługuje osobie, która:

1
do dnia rozwiązania stosunku pracy lub stosunku służbowego z powodu likwidacji pracodawcy lub niewypłacalności pracodawcy, w rozumieniu przepisów o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, u którego była zatrudniona lub pozostawała w stosunku służbowym przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, ukończyła co najmniej 56 lat – kobieta, oraz 61 lat – mężczyzna i posiada okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, lub

2
do dnia rozwiązania stosunku pracy lub stosunku służbowego z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w rozumieniu przepisówustawy z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy(Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą o promocji zatrudnienia”, w którym była zatrudniona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, ukończyła co najmniej 55 lat – kobieta, oraz 60 lat – mężczyzna oraz posiada okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn, lub

3
do dnia ogłoszenia upadłości prowadziła nieprzerwanie i przez okres nie krótszy niż 24 miesiące pozarolniczą działalność, w rozumieniu przepisówustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych”, i za ten okres opłaciła składki na ubezpieczenia społeczne oraz do dnia ogłoszenia upadłości ukończyła co najmniej 56 lat – kobieta i 61 lat – mężczyzna i posiada okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, lub

4
zarejestrowała się we właściwym powiatowym urzędzie pracy w ciągu 30 dni od dnia ustania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, pobieranej nieprzerwanie przez okres co najmniej 5 lat, i do dnia, w którym ustało prawo do renty, ukończyła co najmniej 55 lat – kobieta oraz 60 lat – mężczyzna i osiągnęła okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, lub

5
do dnia rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w rozumieniu przepisów ustawy o promocji zatrudnienia, w którym była zatrudniona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, posiada okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 35 lat dla kobiet i 40 lat dla mężczyzn, lub

6
do dnia 31 grudnia roku poprzedzającego rozwiązanie stosunku pracy lub stosunku służbowego, z powodu likwidacji pracodawcy lub niewypłacalności pracodawcy, w rozumieniu przepisów o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, u którego była zatrudniona lub pozostawała w stosunku służbowym przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, posiadała okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej 34 lata dla kobiet i 39 lat dla mężczyzn.

Za okres uprawniający do emerytury, o którym mowa wyżej, uważa się okres ustalony zgodnie z przepisamiart. 5-9, art. 10 ust. 1 oraz art. 11 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(art. 2 ust. 2 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych).
W myśl art. 2 ust. 3 ustawy, świadczenie przedemerytalne przysługuje osobie określonej w ust. 1 po upływie co najmniej 6 miesięcy pobierania zasiłku dla bezrobotnych, o którym mowa w ustawie o promocji zatrudnienia, jeżeli osoba ta spełnia łącznie następujące warunki:

1
nadal jest zarejestrowana jako bezrobotna;

2
w okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych nie odmówiła bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia, albo zatrudnienia w ramach prac interwencyjnych lub robót publicznych;

3
złoży wniosek o przyznanie świadczenia przedemerytalnego w terminie nieprzekraczającym 30 dni od dnia wydania przez powiatowy urząd pracy dokumentu poświadczającego 6-miesięczny okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych.

Z kolei przepisart. 7 ust. 1 ustawy o świadczeniach przedemerytalnychstanowi, że prawo do świadczenia przedemerytalnego ustala się na wniosek osoby zainteresowanej, od następnego dnia po dniu złożenia wniosku wraz z dokumentami, o których mowa wart. 7 ust. 3. Zgodnie z tym ostatnim przepisem, do wniosku dołącza się dowody uzasadniające prawo do świadczenia przedemerytalnego, w tym decyzję o utracie prawa do zasiłku dla bezrobotnych lub informację o upływie 6 miesięcy pobierania zasiłku dla bezrobotnych, o którym mowa wart. 2 ust. 3, atakże dowody wymagane do ustalenia prawa do emerytury oraz jej wysokości, określone przepisamiustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
W przedmiotowej sprawie sporne było to, czy odwołująca udowodniła wymagany 35-letni okresu uprawniający do emerytury(art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych). Zdaniem organu rentowego, w postępowaniu administracyjnym wykazano jedynie 32 lata, 4 miesiące i 23 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Do stażu pracy ubezpieczonego, ZUS nie zaliczył okresu od 1 marca 1984 roku do dnia 31 stycznia 1988 roku.
Rozważenia wymagało, czy można zaliczyć odwołującej do stażu emerytalnego, okres jej pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od dnia1 marca 1984 roku do 31 stycznia 1988 roku. Stosownie do treściart. 10 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się jako okresy składkowe:

1
okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki,

2
przypadające przed dniem 1 lipca 1977 roku okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16 roku życia,

3
przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 roku okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia.

Z kolei w myślart. 6 pkt 14 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników(Dz. U. z 2016 r. poz. 277), ilekroć w ustawie jest mowa o okresach podlegania określonemu ubezpieczeniu społecznemu – rozumie się tylko takie okresy, za które opłacano przewidziane w odpowiednich przepisach składki na te ubezpieczenia, chyba że w myśl tych przepisów nie istniał obowiązek opłacania składek.
Obowiązek opłacania przez rolników indywidualnych składek na ubezpieczenie społeczne został wprowadzonyustawą z 27 października 1977 rokuo zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników. Obowiązek ten utrzymały następnie wszystkie późniejsze ustawy dotyczące ubezpieczenia społecznego rolników, rozszerzając go od 1983 roku na domowników(por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 1993 roku, II URN 47/93, OSNC 1994/5/117).
O ile zatem w odniesieniu do okresów przypadających przed 1 stycznia 1983 roku fakt opłacania składek był nieistotny z punku widzenia osoby spełniającej warunki dla uznania za domownika rolnika, o tyle po 31 grudnia 1982 roku okoliczność ta stała się istotna. Podstawę prawną dla zaliczenia przypadającego po tej dacie okresu pracy domownika rolnika stanowi bowiem pkt 1 ust. 1 art. 10, ustawy emerytalno-rentowej, który warunkuje uznanie za okresy uzupełniające jedynie okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki.
W sprawie niesporne było, że za odwołującą jako za domownika rolnika (w spornym okresie od 1 marca 1984 roku do 31 stycznia 1988 roku) nie były odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne rolników. Na okoliczność tę – niepodlegania ubezpieczeniom społecznym rolników – wskazała sama odwołująca.
Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 października 2006 roku(I UK 73/06), przepis art. 10 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS dopuszcza jedynie wyjątkowo i w ograniczonym zakresie („w zakresie niezbędnym do uzupełnienia” wymaganego do przyznania emerytury w wypadku ubezpieczenia pracowniczego tzw. okresu składkowego i nieskładkowego) możliwość traktowania „okresów prowadzenia albo pracy w gospodarstwie rolnym” jako „okresów składkowych” w ramach ubezpieczenia pracowniczego i powinien być on interpretowany i stosowany w sposób restryktywny.
Zawarte wart. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychodesłanie do odrębnych przepisów należy rozumieć jako warunek wywiązania się z obowiązku nałożonego przez te przepisy na rolnika podlegającego ubezpieczeniu. Okresy pracy rolniczej traktuje się jako składkowe, jeśli w czasie podlegania zaopatrzeniu emerytalnemu rolników(od 1 stycznia 1978 roku), a następnie ubezpieczeniu społecznemu rolników(od 1 stycznia 1983 roku)ubezpieczony opłacał składki na to ubezpieczenie, ewentualnie mając ukończone 16 lat prowadził gospodarstwo, tj. był rolnikiem przed 1 lipca 1977 roku lub pracował w gospodarstwie rolnym, tj. miał inny status niż rolnik przed 1 stycznia 1983 roku, gdyż od tej daty rolnicy mieli obowiązek opłacania składek również za domowników. Innymi słowy, z mocy przywołanego przepisu, przy ustalaniu prawa do emerytury nie ma możliwości uwzględnienia jako okresów składkowych okresów „rolnych” przypadających po 1 stycznia 1983 roku, jeśli nie zostały za te okresy opłacone składki na ubezpieczenie społeczne rolników(por. także wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 15 lutego 2017 roku, III AUa 243/16, Lex nr. 2278234).
Podobny pogląd wyraził Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 29 czerwca 2018 roku(III AUa 330/18, Lex nr 2549833), gdzie podkreślono iż „Na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, przy ustalaniu prawa do emerytury nie ma możliwości uwzględnienia, jako okresów składkowych, okresów pracy w gospodarstwie rolnym przypadających po 1 stycznia 1983 r., jeżeli za te okresy nie zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne rolników.
Identyczny pogląd wyraził również Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z dnia 28 lutego 2019 roku(III AUa 24/19, Lex nr 2630380).
Mając powyższe na uwadze, okresu pracy odwołującej w gospodarstwie rolnym od dnia 1 marca 1984 roku do 31 stycznia 1984 roku jako domownika nie można zaliczyć do wymaganego okresu 35-letniego, skoro za powyższy okres nie zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne rolników. Nawet gdyby przyjąć, iż odwołująca wykonywała pracę w gospodarstwie rolnym w spornym okresie, to nauka w szkole średniej, w systemie dziennym, uniemożliwiała co do zasady możliwość podjęcia stałej pracy w gospodarstwie rolnym.
W wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 9 stycznia 2014 roku(III AUa 209/13, Lex nr 1422357)podkreślono, iż „Zgodnie zart. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o świadczeniach przedemerytalnychprawo do świadczenia nabywa osoba, która do dnia rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w rozumieniu przepisów ustawy o promocji zatrudnienia, w którym była zatrudniona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, posiada okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 35 lat dla kobiet i 40 lat dla mężczyzn.”.
Mając zaś na uwadze powyższe stwierdzić należało, że odwołująca nie wykazał stażu emerytalnego wynoszącego – w myślart. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych– co najmniej 35 lat. Stąd też nie spełniła ona warunków do uzyskania prawa do świadczenia przedemerytalnego.
Utrwalone jest stanowisko judykatury, że świadczenie przedemerytalne jest świadczeniem o charakterze wyjątkowym, przysługującym ubezpieczonym o długim stażu ubezpieczeniowym, którzy z przyczyn od siebie niezależnych utracili źródło dochodu, a ze względu na wiek nie mogą jeszcze uzyskać prawa do emerytury. Zatem przesłanki do przyznania świadczenia winny być interpretowane ściśle, a dla uzyskania prawa do świadczenia konieczne jest łączne spełnienie wszystkich warunków wymienionych w ustawie z 2004 roku o świadczeniach przedemerytalnych(por. np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 1 czerwca 2015 roku, III AUa 286/14).
W tym stanie rzeczy, Sąd – na podstawie ww. przepisów orazart. 47714§ 1 k.p.c.– oddalił odwołanie.

Sędzia Stanisław Pilarczyk