Sąd Okręgowy w Sieradzu
IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IV U 15/21
Data wyroku: 2021-02-03 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Sławomir Matusiak
Słowa kluczowe: Składki na ubezpieczenie społeczne
Podstawa prawna: art. 1 ust. 1 ustawy z 19.11.2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność

Sygn. akt IV U 15/21

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 3 lutego 2021 roku
Sąd Okręgowy w Sieradzu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Sławomir Matusiak
Protokolant: st. sekr. sąd. Beata Krysiak
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2021 roku w Sieradzu
odwołaniaP. C.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wŁ.
z dnia 3.12.2020 r. Nr(...)
w sprawieP. C.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wŁ.

o umorzenie należności za tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że zobowiązuje organ rentowy do wyszczególnienia w zaskarżonej decyzji należności niepodlegających umorzeniu.
Sygn. akt IV U 15/21

UZASADNIENIE
Decyzją z 3.12.2020r. na podstawie art. 1 ust. 8 ustawy z 9.11.2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012r., poz. 1551) po rozpatrzeniu wnioskuP. C.z 10.10.2016r. (wpływ do ZUS 25.10.2016r.) w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wŁ.określił, iż:

I
według stanu na dzień 25.10.2016r. umorzeniu będą podlegały należności z tytułu składek na:

a) ubezpieczenia społeczne – za okres 05/2007 – 02/2009 w łącznej kwocie 20.586,63zł., w tym z tytułu:
składek – 10.657,63zł;
odsetek - 9.929,00zł;
b) Fundusz Pracy – za okres 05/2007 – 02/2009 w łącznej kwocie 1745,18zł., w tym z tytułu:
składek – 905,18zł;
odsetek – 840,00zł;

II
warunkiem umorzenia w/w należności jest spłata należności niepodlegających umorzeniu, które należy uregulować w terminie 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji wraz z odsetkami naliczonymi do dnia wpłaty włącznie zgodnie z zasadami określonymi wustawie z 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

W odwołaniu od powyższej decyzjiP. C.wnosił o zmianę decyzji w punkcie II. Zdaniem odwołującego, brak konkretyzacji tej zaległości nie pozwala na podjęcie racjonalnych działań w kierunku realizacji spłaty oraz naraża na sytuację, w której do umorzenia nie dojdzie wskutek przeoczenia, bądź innego obliczenia jakiejś części zaległości.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wnosił o oddalenie odwołania.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
P. C.od 20.01.1999r. z przerwami do nadal prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą.P. C.nie opłacił składek na fundusz ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy wskazane w decyzji z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.
W dniu 25.10.2016r., do ZUS wpłynął wniosekP. C.o umorzenie należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność za okres od 14.05.2007 – 28.02.2009(wniosek k. 1/akta ZUS).
Pismem z 25.11.2016r. ZUS poinformował wnioskodawcę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie złożonego wniosku oraz przysługującym prawie do czynnego udziału w każdym stadium niniejszego postępowania, a przed wydaniem decyzji o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań(k. 11/akta ZUS).
Postanowieniem z 7.12.2016r. ZUS zawiesił postępowanie w sprawie wniosku z 10.10.2016r. o umorzenie należności(k. 14/akta ZUS).
Postanowieniem z 7.10.2020r. podjęto zawieszone postępowanie w sprawie wniosku z 10.10.2016r. o umorzenie należności(k. 18/akta ZUS).
Pismem z 3.11.2020r. wyznaczono nowy termin załatwienia sprawy do dnia 30.11.2020r. informując wnioskodawcę o zakończeniu postępowania wyjaśniającego, prowadzonego w sprawie umorzenia należności z tytułu składek oraz o przysługującym prawie do wypowiedzenia się w zakresie zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań(k. 22 - 23/akta ZUS).
Decyzją z 3.12.2020r. na podstawie art. 1 ust. 8 ustawy z 9.11.2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012r., poz. 1551) po rozpatrzeniu wnioskuP. C.z 10.10.2016r. (wpływ do ZUS 25.10.2016r.) w sprawie umorzenia należności z tytułu składek ZUS określił, iż:

I
według stanu na dzień 25.10.2016r. umorzeniu będą podlegały należności z tytułu składek na:

a) ubezpieczenia społeczne – za okres 05/2007 – 02/2009 w łącznej kwocie 20.586,63zł., w tym z tytułu:
składek – 10.657,63zł;
odsetek - 9.929,00zł;
b) Fundusz Pracy – za okres 05/2007 – 02/2009 w łącznej kwocie 1745,18zł., w tym z tytułu:
składek – 905,18zł;
odsetek – 840,00zł;

II
warunkiem umorzenia w/w należności jest spłata należności niepodlegających umorzeniu, które należy uregulować w terminie 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji wraz z odsetkami naliczonymi do dnia wpłaty włącznie zgodnie z zasadami określonymi wustawie z 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeńspołecznych(decyzja k. 25 – 27/akta ZUS).

W dniu 10.12.2020r., do ZUS wpłynął wniosekP. C.o udostępnienie zaległości niepodlegających umorzeniu z tytułu abolicji z wyszczególnieniem miesięcy, kwot i odsetek (k. 36/akta ZUS).
W dniu 10.12.2020r. wysłano doP. C.wykaz należności niepodlegających umorzeniu(k. 38 – 48/akta ZUS).
Powyższy niesporny stan faktycznySąd ustalił na podstawie materiału dowodowego zawartego w aktach organu rentowego.
Sąd Okręgowy zważył:
Odwołanie zasługuje na uwzględnienie.
W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie i tylko w tym zakresie podlega ona kontroli sądu zarówno pod względem jej formalnej poprawności, jak i merytorycznej zasadności. Kognicję sądu ubezpieczeń społecznych określaart. 476§2 k.p.c.w zw. zart. 4779k.p.c.iart. 47714k.p.c.W efekcie przeniesienie sprawy na drogę sądową przez wniesienie odwołania od decyzji organu rentowego ogranicza się do okoliczności uwzględnionych w decyzji, a między stronami spornych; poza tymi okolicznościami spór sądowy nie może zaistnieć. W judykaturze utrwalony jest pogląd, w myśl którego zakres rozpoznania i orzeczenia (przedmiot sporu) w tych sprawach wyznaczony jest w pierwszej kolejności przedmiotem decyzji organu rentowego zaskarżonej do sądu ubezpieczeń społecznych, a w drugim rzędzie przedmiotem postępowania sądowego determinowanego zakresem odwołania od tejże decyzji (por. wyrok SN z 6.09.2000r. II UKN 685/99 oraz postanowienia z 13.05.1999r. II UZ 52/99 i z 13.10.2009r. II UK 234/08).
Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 1 ustawy z 9.11.2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012, poz. 1551), na wniosek osoby podlegającej w okresie od 1.01.1999 r. do 28.02.2009 r. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności w rozumieniuart. 8 ust. 6 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, ze zm.):
1) która przed dniem 1 września 2012r. zakończyła prowadzenie pozarolniczej działalności i nie prowadzi jej w dniu wydania decyzji, o której mowa w ust. 8,
2) innej niż wymieniona w pkt 1
- umarza się nieopłacone składki na te ubezpieczenia za okres od dnia 1.01.1999 – 28.02.2009 oraz należne od nich odsetki za zwłokę, opłaty prolongacyjne, koszty upomnienia, opłaty dodatkowe, a także koszty egzekucyjne naliczone przez dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego.
Jak stanowi przepis art. 1 ust. 8 cyt. ustawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję określającą warunki umorzeni, w której ustala także kwoty należności, o których mowa w ust. 1 i 6, z wyłączeniem kosztów egzekucyjnych.
Warunkiem umorzenia należności, o których mowa w ust. 1 i 6, jest nieposiadanie na dzień wydania decyzji, o której mowa w ust. 13 pkt 1, niepodlegających umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na Fundusz Emerytur Pomostowych, za okres od dnia 1 stycznia 1999 r., do opłacenia których zobowiązana jest osoba prowadząca pozarolniczą działalność lub płatnik składek, o którym mowa w ust. 2, oraz należnych od tych składek odsetek za zwłokę, opłat prolongacyjnych, kosztów upomnienia, opłat dodatkowych, a także kosztów egzekucyjnych naliczonych przez dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego (ust. 10).
Jak z powyższego wynika, możliwość wypełnienia warunków, o których mowa w art. 1 ust. 10 ustawy, uwzględniono w trybie postępowania w sprawie umorzenia należności przez ustalenie dwóch następujących po sobie etapów, z których pierwszy wiąże się wydaniem przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji w sprawie określenia warunków umorzenia należności (art. 1 ust. 8 ustawy), a końcowym, w zależności od ich spełnienia, decyzją o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności (art. 1 ust. 13 ustawy).
We wniesionym odwołaniu wnioskodawca zarzucał brak wskazania w decyzji określającej warunki umorzenia należności z tytułu składek wykazu należności, niepodlegających umorzeniu.
W przedmiocie treści tzw. decyzji warunkowej ugruntowane w orzecznictwie są zapatrywania, iż prawidłowa decyzja określająca warunki umorzenia musi się składać z dwóch koniecznych elementów, tj. z ustalenia kwoty należności, o których mowa w art. 1 ust. 1 i 6 tej ustawy, czyli tych, które będą podlegać umorzeniu oraz z określenia warunków umorzenia, czyli wskazania kwot należności nieumarzalnych, wymagających spłacenia. W konsekwencji, decyzja wydana na podstawie art. 1 ust. 8 ustawy abolicyjnej bez określenia kwot należności niepodlegających umorzeniu, o których mowa w art. 1 ust. 10 ustawy, dotknięta jest brakiem, który czyni ją nieprawidłową (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 17.10.2017r., II UZ 63/17, 11.10.2016r., I UZ 18/16, wyrok SA w Białymstoku z 28.11.2017r., III AUa 252/17, wyrok SA w Łodzi z 3.07.2018r. III AUa 1238/17).
Decyzją warunkową z 3.12.2020r., ZUS wymienił należności podlegające umorzeniu oraz wskazał warunki umorzenia, jednak bez konkretnych kwot wymagających spłacenia w terminie 12 miesięcy. Decyzja wydana na podstawie art. 1 ust. 8 ustawy abolicyjnej, która nie określa kwot należności niepodlegających umorzeniu, o których mowa w art. 1 ust. 10 tej ustawy, nie spełnia warunków wskazanych w art. 1 ust. 8 ustawy abolicyjnej. W decyzji wydanej na podstawie tego przepisu Zakład Ubezpieczeń Społecznych obowiązany jest podać kwoty podlegających umorzeniu należności i jasno określić wszystkie warunki, jakie musi spełnić ubezpieczony, aby w przyszłości uzyskać decyzję o umorzeniu niezapłaconych należności. Są to obowiązkowe elementy decyzji. Dla spełnienia wymagania określenia warunków umorzenia musi zostać wskazana kwota niepodlegających umorzeniu składek za okres od 1 stycznia 1999r., do których opłacenia jest obowiązany wnioskodawca, wraz z wszelkimi kosztami dodatkowymi wymienionymi w ustawie, w wyłączeniem kosztów egzekucyjnych. Skoro bowiem jednym z warunków umorzenia zaległości jest zapłata należności niepodlegających umorzeniu, to w decyzji, o której mowa w art. 1 ust. 8 ustawy abolicyjnej, kwota ta musi zostać podana. Taki brak nie może być uzupełniony w postępowaniu sądowym, które jest postępowaniem odwoławczo-kontrolnym, a sąd, kontrolując wydaną decyzję, związany jest jej treścią i nie może zastępować organu. To organ rentowy musi najpierw wypowiedzieć się merytorycznie w decyzji co do spornej kwestii w taki sposób, aby umożliwić skontrolowanie wyrażonego stanowiska. Osoba występująca z wnioskiem o umorzenie należności powinna nie tylko wiedzieć, jakie kwoty należności podlegają umorzeniu, ale także jakie przypadają do zapłaty oraz mieć możliwość ich zakwestionowania (por. wyroki SA w Łodzi z 8.10.2015r., III AUa 147/15, z 26.02.2016r., III AUa 823/15).
Z tych względów, Sąd Okręgowy na podstawieart. 47714§2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję i orzekł, jak w sentencji.