Sąd Rejonowy w Piszu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 165/21
Data wyroku: 2022-06-30 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: sędzia Magdalena Łukaszewicz
Słowa kluczowe: Służebność przesyłu
Podstawa prawna: art. 305 ^1^ kpc

Sygn. akt I Ns 165/21

POSTANOWIENIE
Dnia 30 czerwca 2022 r.
Sąd Rejonowy w Piszu I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: sędzia Magdalena Łukaszewicz
Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anita Topa
po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2022 r. na rozprawie
sprawy z wniosku(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wL.
z udziałem Skarbu Państwa - Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe - NadleśnictwoD.wD.
o ustanowienie służebności przesyłu
p o s t a n a w i a:

1
Ustanowić na rzecz(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wL.na nieruchomości obciążonej położonej w obrębieP.powiat(...), dla której Sąd Rejonowy w Piszu prowadziksięgę wieczystą KW (...), służebność przesyłu polegającą na prawie korzystania z przedmiotowej nieruchomości w zakresie pasa gruntu o szerokości jednego metra, niezbędnym do eksploatacji projektowanej elektroenergetycznej linii kablowej ziemnej nN typu YAKXs 4x120, w tym: swobodnego dostępu do nieruchomości wraz z niezbędnym sprzętem celem posadowienia linii, jej eksploatacji, remontów, przebudowy, rozbudowy, likwidacji, oględzin, przeglądów, kontroli, pomiarów, napraw, konserwacji, modernizacji, usuwania awarii oraz drzew, krzewów i gałęzi zagrażających funkcjonowaniu urządzeń – zgodnie z mapą sporządzoną przez biegłego z zakresu geodezjiD. Ż.(k. 91,92 akt), która to stanowi integralną część niniejszego orzeczenia.

2
Zasądzić od(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wL.na rzecz Skarbu Państwa - Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe - NadleśnictwoD.wD.kwotę 1132 zł (jeden tysiąc sto trzydzieści dwa złote) tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności opisanej w punkcie 1. postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w przypadku zwłoki w płatności.

3
(...) Spółce Akcyjnejz siedzibą wL.kwotę 48,68 zł (czterdzieści osiem złotych 68/100 groszy) tytułem niewykorzystanej w sprawie zaliczki.

4
Ustalić, iż koszty postępowania zainteresowani ponoszą we własnym zakresie.

UZASADNIENIE
(...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wL.wystąpiła z wnioskiem o ustanowienie na rzecz wnioskodawczyni, za wynagrodzeniem na rzecz uczestnika w postaci opłaty płatnej periodycznie 0,31 zł rocznie, służebności przesyłu polegającej na prawie korzystania z nieruchomości stanowiącej działkę gruntu o nr geod.(...), położonej w obrębieP.w powiecie(...), dla której Sąd Rejonowy w Piszu prowadziksięgę wieczystą nr (...), w zakresie pasa gruntu o szerokości jednego metra, niezbędnym do eksploatacji projektowanej elektroenergetycznej linii kablowej ziemnej nN typu YAKXs 4x120, w tym: swobodnego dostępu do nieruchomości wraz z niezbędnym sprzętem celem posadowienia linii, jej eksploatacji, remontów, przebudowy, rozbudowy, likwidacji, oględzin, przeglądów, kontroli, pomiarów, napraw, konserwacji, modernizacji, usuwania awarii oraz drzew, krzewów i gałęzi zagrażających funkcjonowaniu urządzeń. Jako uczestnika postępowania wskazała Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe NadleśnictwoD.wD.. Nadto wnioskodawczyni wniosła o zasądzenie na jej rzecz od uczestnika postępowania kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu wnioskodawczyni podniosła, że jest przedsiębiorcą energetycznym prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie dystrybucji energii elektrycznej i właścicielem infrastruktury elektroenergetycznej, która ma być zlokalizowana na przedmiotowej nieruchomości. Wnioskodawczyni proponowała uczestnikowi zawarcie umowy o ustanowienie służebności przesyłu zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisamiKodeksu cywilnego(art. 3051– 3054k.c.) w formie aktu notarialnego. Kwota wynagrodzenia z tytułu ustanowienia służebności zostałaby obliczona zgodnie zart. 39a ustawy z dnia 28 września 1991r. o lasach. Koszty notarialne związane z ustanowieniem służebności pokryłaby wnioskodawczyni. Uczestnik jednak zaproponował zawarcie umowy dzierżawy i przedłożył stosowny projekt. Umowa ta nie uzyskała aprobaty Sekcji Prawnej OddziałuB., albowiem zawierała przepisy niezabezpieczające interesów wnioskodawczyni dotyczących posadowień urządzeń elektroenergetycznych stosownie doart. 3052k.c.Zdaniem wnioskodawczyni, umowa dzierżawy nie daje gwarancji trwałego posadowienia urządzeń. Wnioskodawczyni zależy na pozyskaniu tytułu prawnego do nieruchomości mającego charakter trwały, a nie opartego na stosunku obligacyjnym, obowiązującego tylko pomiędzy konkretnymi stronami, który może zostać rozwiązany przez właściciela nieruchomości. Brak zgody uczestnika na zawarcie umowy ustanowienia służebności przesyłu uzasadnia, zdaniem wnioskodawczyni, ustanowienie tej służebności na drodze sądowej. Wnioskodawczyni określiła pas służebności przesyłu na szerokość jednego metra powołując się na standardy obowiązujące w(...) S.A.w zakresie pasa służebności opracowane przez(...) Towarzystwo (...).
W piśmie procesowym z dnia 7 grudnia 2021 roku wnioskodawczyni wskazała, że zgodnie z dokumentacją projektową, linia kablowa zasilająca projektowane złącze ma być wykonana kablem ziemnym typu YAKXs 4x120. Kabel ten zasilany będzie bezpośrednio z istniejącej stacji transformatorowej nr ST8-419 i układany będzie w ziemi na głębokości 0,7 m, przy słupie w rurze osłonowej(...)oraz ochroniony będzie folią kalandrowaną niebieską na całej długości. Do pisma wnioskodawczyni załączyła projekt zagospodarowania terenu (k. 74-75 akt sprawy).
Uczestnik postępowania Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe NadleśnictwoD.wD.w odpowiedzi na wniosek wniósł o oddalenie wniosku w całości i zasądzenie na jego rzecz od wnioskodawczyni kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu podniósł, iż w jego ocenie przedmiotowy wniosek jest przedwczesny. Dodatkowo, w ocenie uczestnika, uczestnik nie dał podstaw do skierowania sprawy do sądu. Wskazał, że Nadleśnictwo pismem z 31 lipca 2019 roku poinformowało wnioskodawczynię, iż udzielenie prawa do dysponowaniadziałką nr (...)na czas projektowania i budowy linii elektroenergetycznych na gruntach zarządzanych przez Lasy Państwowe powinno nastąpić poprzez umowę dzierżawy, natomiast ustanowienie służebności przesyłu w formie aktu notarialnego może nastąpić po zakończeniu procesu budowlanego, gdy geodezyjna inwentaryzacja powykonawcza jednoznacznie określi faktyczną lokalizację przedmiotowego przyłącza. Zdaniem uczestnika, dzierżawa gruntu w okresie budowy linii jest najwłaściwszym sposobem przekazania ograniczonego prawa użytkowania wykonawcy instalacji elektroenergetycznej. Jest to procedura rekomendowana w całym Państwowym Gospodarstwie Leśnym Lasach Państwowych.
Uczestnik zakwestionował również wyliczoną przez wnioskodawczynię opłatę w wysokości 0,31 zł rocznie, uznając tak ustalone wynagrodzenie za rażąco zaniżone. Zdaniem uczestnika, wynagrodzenie za ustanowienie przedmiotowej służebności przesyłu winno być ustalone zgodnie z przepisemart. 39a ustawy z dnia 28 września 1991r. o lasach, tj. corocznie w wysokości odpowiadającej wartości podatków i opłat ponoszonych przez Lasy Państwowe od części nieruchomości, z której korzystanie jest ograniczone w związku z obciążeniem służebnością.

Sąd ustalił, co następuje:
Nieruchomość stanowiąca działkę gruntu oznaczonąnumerem geodezyjnym (...), położona w obrębieP.w powiecie(...), dla której Sąd Rejonowy w Piszu prowadziksięgę wieczystą (...), stanowi własność Skarbu Państwa i pozostaje w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych NadleśnictwaD.wD..
Działka nr (...)stanowi grunty orne. Nieruchomość obciążona jest już służebnością przesyłu na rzecz(...) S.A.z siedzibą wL.i jej następców prawnych, w zakresie oznaczonego pasa gruntu niezbędnego do prawidłowej eksploatacji istniejącej linii napowietrznej.
(okoliczności bezsporne)
W 2019 roku(...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wL.wystąpiła do NadleśnictwaD.z wnioskiem o zawarcie w formie aktu notarialnego umowy o ustanowienie służebności przesyłu na ww. nieruchomości w pasie gruntu o długości 72 m i szerokości 1 m, niezbędnym do eksploatacji projektowanej elektroenergetycznej linii kablowej ziemnej nN typu YAKXs 4x120. Kwota wynagrodzenia za ustanowienie służebności miała zostać obliczona zgodnie zart. 39a ustawy z dnia 28 września 1991r. o lasach.
NadleśnictwoD.zaakceptowało szerokość pasa pod budowę nowej kablowej linii elektroenergetycznej (1 m), jednak na czas budowy wniosło o zawarcie umowy dzierżawy i nie wyraziło zgody na zawarcie umowy o ustanowienie służebności przesyłu przed zakończeniem inwestycji i wykonaniem geodezyjnej inwentaryzacji powykonawczej ułożonego kabla nN oraz wniesieniem go na mapę zasadniczą.
(okoliczności bezsporne)
Pas gruntu objęty służebnością przesyłu projektowaną linią kablową ziemną nN typu YAKXs 4x120 nadziałce nr (...), obejmuje powierzchnię 0,0072 ha (szerokość 1 m, długość 72 m) i przebiega wzdłuż wschodniej granicy tej nieruchomości. Przebieg ww. projektowanej linii kablowej nadziałce nr (...)oraz obszar niezbędny do jej prawidłowej eksploatacji, przedstawiony został na kopii mapy zasadniczej (k. 91, 92 akt sprawy) przez biegłego sądowego z zakresu geodezjiJ. W..
(dowód: opinia biegłego sądowego z zakresu geodezji k. 89-92)
Wartość jednorazowego wynagrodzenia należnego od(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wL.na rzecz Skarbu Państwa - Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych NadleśnictwaD.wD.za ustanowienie opisanej wyżej służebności przesyłu na nieruchomości –działce gruntu nr (...), wynosi 1 132 złotych.
(dowód: opinia biegłego sądowego z zakresu szacowania nieruchomości k. 129-167)

Sąd zważył, co następuje:
Służebność przesyłu to ograniczoneprawo rzeczoweuregulowane wart. 3051 –3054k.c., wprowadzone do polskiego sytemu prawnego z dniem 3 sierpnia 2008 r. ustawą z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 116, poz. 731).
Zgodnie zart. 3051k.c., nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia, o których mowa wart. 49 § 1, prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń (służebność przesyłu).
Treścią służebności przesyłu jest korzystanie przez przedsiębiorcę w oznaczonym zakresie z cudzej nieruchomości (nieruchomości obciążonej), w zakresie niezbędnym dla zapewnienia prawidłowego funkcjonowania urządzeń przesyłowych (art. 3051k.c.). Wykonanie (zainstalowanie) tych urządzeń wiąże się - w sensie skutków - z ich trwałym fizycznie oraz ustawicznym połączeniem z obciążoną nieruchomością gruntową. Właściciel gruntu musi więc znosić istnienie cudzych urządzeń. W praktyce to oznacza możliwość wejścia przez przedsiębiorcę na cudzy grunt obciążony służebnością w celu posadowienia tam urządzeń przesyłowych, usunięcia ich awarii, przeprowadzenia konserwacji, remontu czy też modernizacji.
Służebnością przesyłu można obciążyć nieruchomość gruntową, budynkową lub lokalową (art. 46 § 1w zw. zart. 49 § 1 k.c.), na której są lub mają być posadowione urządzenia przesyłowe przedsiębiorcy (videwyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 1993 r., I CRN 72/93). Podmiotem, na rzecz którego może być ustanowiona służebność przesyłu, jest wyłącznie przedsiębiorca, a więc osoba fizyczna, osoba prawna i podmiot ustawowy, o którym mowa wart. 331§ 1 k.c., prowadzące we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową (art. 431k.c.). Przedmiotem działalności takiego przedsiębiorcy powinna być działalność związana z wykorzystaniem urządzeń przesyłowych, stąd w doktrynie pojawiło się pojęcie przedsiębiorcy przesyłowego, na określenie podmiotów, które zajmują się działalnością z wykorzystaniem określonych wart. 49 k.c.urządzeń (G. Bieniek,Urządzenia przesyłowe. Problematyka prawna, Warszawa 2009; B. Rakoczy,Służebność przesyłu w praktyce, Warszawa 2009). Ustanowienie służebności przesyłu jest możliwe tylko na rzecz takiego przedsiębiorcy, który jest właścicielem urządzeń, służących do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz innych urządzeń podobnych lub, który zamierza wybudować takie urządzenia (art. 49 § 1 k.c.).
W myślart. 3052§ 1 k.c., jeżeli właściciel nieruchomości odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna dla właściwego korzystania z urządzeń, o których mowa wart. 49 § 1, przedsiębiorca może żądać jej ustanowienia za odpowiednim wynagrodzeniem.
W niniejszej sprawie bezspornie ustalono, że uczestnik postępowania odmówił zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, co uprawniało wnioskodawczynię do wystąpienia do sądu z żądaniem jej ustanowienia za odpowiednim wynagrodzeniem.
Argumenty uczestnika oraz treść opinii biegłego z zakresu geodezji wskazujące na problemy mogące wyniknąć w przyszłości związane z budową i ewentualną zmianą posadowienia linii energetycznej -nie pozwalają Sądowi na oddalenie wniosku. Ustawodawca założył, iż służebność przesyłu może być ustanowiona na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować urządzenia przesyłowe.
W tym miejscu należy podkreślić, że jeżeli do ustanowienia służebności przesyłu dochodzi w trybie sądowym, przy ustalaniu wysokości należnego właścicielowi wynagrodzenia nie ma zastosowaniaart. 39a ustawy o lasach. Z brzmienia tego przepisu jednoznacznie wynika, że jest on adresowany do nadleśniczego i ma zastosowanie przy umownym ustanawianiu służebności. Nie wiąże on zatem Sądu co do konieczności spełnienia warunków w nim określonych.
W przepisachkodeksu cywilnegonie zostały określone wskazówki, w jaki sposób powinna być ustalona wysokość wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu. W literaturze i orzecznictwie wyrażono zapatrywanie, że można sięgać, na zasadzie analogii, do wyznaczników wypracowanych w odniesieniu do wynagrodzeń właścicieli nieruchomości obciążonych służebnościami dróg koniecznych. Powinno to być wynagrodzenie jednorazowe i niższe od wartości nieruchomości. Przy ustalaniu wysokości tego wynagrodzenia należy brać pod uwagę wszystkie okoliczności danej sprawy, interes stron, społeczno-gospodarczy charakter służebności i rekompensaty należnej właścicielowi nieruchomości obciążonej. Za odpowiednie wynagrodzenie może być uznane takie, które będzie stanowić ekwiwalent wszystkich korzyści, jakich właściciel nieruchomości zostanie pozbawiony w związku z jej obciążeniem. Indywidualizowany w konkretnej sprawie sposób obliczenia wynagrodzenia powinien uwzględniać po stronie właściciela: charakter nieruchomości, położenie, rodzaj, rozmiar, kształt, jej społeczno-gospodarcze przeznaczenie ujęte w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, albo w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, a w ich braku właściwości terenu i sposób korzystania z nieruchomości sąsiednich, utratę pożytków, zakres ograniczenia w prawie rozporządzania, swobodnego decydowania o przeznaczeniu nieruchomości, zagospodarowania jej, zakres i sposób ingerencji przedsiębiorcy oraz pozbawienia władztwa nad nią, sposób przebiegu urządzeń, trwałość i nieodwracalność obciążenia w dłuższej perspektywie oraz uciążliwość ustanowionego prawa. Po stronie przedsiębiorcy rozważaniu podlegać powinno, że za pośrednictwem urządzeń realizuje on cele społeczne w odniesieniu do dostarczania energii elektrycznej, wody czy paliw, także właścicielowi nieruchomości obciążonej, doprowadzenie tych nośników tysiącom osób musi odbywać się za pomocą sieci (instalacji i urządzeń), które posadowić trzeba na wielu gruntach stanowiących własność osób trzecich, względy społeczne nakazują ograniczenie ich prawa własności, korzystanie z tych nieruchomości w zakresie ustanowionej służebności wpływa na wartość przedsiębiorstwa i możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, jak też, że korzystanie z energii elektrycznej i paliw wpływa na rozwój społeczno-gospodarczy oraz lepsze wykorzystanie nieruchomości. Z uwagi na faktyczną niemożność wyliczenia wynagrodzenia w oparciu o korzyści uzyskiwane przez przedsiębiorcę, na którego działalność wpływa również korzystanie z cudzej nieruchomości, trzeba określić je z perspektywy interesów ekonomicznych właściciela nieruchomości (videpostanowienie Sądu Najwyższego z 27.02.2013r. w sprawie IV CSK 440/12,Lex nr 1294169).
Celem ustalenia powierzchni nieruchomości –działki gruntu nr (...)niezbędnej do realizacji przez wnioskodawczynię przedmiotowej służebności przesyłu, jak i oznaczenia na mapie zasadniczej przebiegu projektowanej linii kablowej, Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu geodezji .
W sporządzonej na piśmie opinii biegłyJ. W.stwierdził, że pas gruntu objęty służebnością przesyłu projektowaną linią kablową ziemną nN typu YAKXs 4x120 nadziałce nr (...), obejmuje niekwestionowaną przez uczestników postępowania powierzchnię 0,0072 ha (szerokość 1 m, długość 72 m) i przebiega wzdłuż wschodniej granicy tej nieruchomości. Przebieg ww. projektowanej linii kablowej nadziałce nr (...)oraz obszar niezbędny do jej prawidłowej eksploatacji, przedstawiony został przez biegłego na kopii mapy zasadniczej znajdującej się na karcie 91 akt sprawy.
Biegły z zakresu szacowania nieruchomościP. S.w sporządzonej na piśmie opinii ustalił, że wartość jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie na przedmiotowej nieruchomości służebności przesyłu na ustalonym przez biegłego z zakresu geodezji obszarze 72 m2wynosi 1 132 zł.
Sąd w pełni podzielił ww. opinie biegłych. W ocenie Sądu opinie te są miarodajne, zostały sporządzone z należytą starannością, w sposób fachowy i rzetelny, przy wykorzystaniu szerokiej wiedzy specjalistycznej, stąd na podzielenie zasługiwały ustalenia i wnioski z niej płynące. Zaznaczyć należy, że nie były one kwestionowane przez uczestników niniejszego postępowania.
Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem Sądu Najwyższego, określając wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu należy odmiennie ocenić uciążliwości powstające dla właściciela nieruchomości obciążonej służebnością, gdy dopiero ma zostać zainstalowana nowa linia przesyłowa z budowlami towarzyszącymi np. słupami, stacjami transformatorowymi itp., a odmiennie, gdy linia ta już istnieje od wielu lat i w tym stanie nieruchomość była przedmiotem obrotu. O wynagrodzeniu decydują bowiem wtedy głównie te uciążliwości, których może doznać właściciel nieruchomości obciążonej w przyszłości, np. musząc znosić wstęp na działkę konserwatorów urządzeń przesyłowych (videpostanowienie Sądu Najwyższego z 09.10.2013r. w sprawie V CSK 471/12,Lex nr 1403917). W przypadku, gdy linia i towarzyszące jej budowle istnieje już od wielu lat i w tym stanie była przedmiotem obrotu, ustalanie wynagrodzenia przy przyjęciu obniżenia wartości nieruchomości jest zawodne. Miarodajnym, podstawowym kryterium powinno być obniżenie użyteczności nieruchomości, polegające na niemożności korzystania z obciążonej części w sposób przewidziany w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego przy uwzględnieniu omówionych wyznaczników, decydujących o ekwiwalentności świadczenia właściciela nieruchomości obciążonej, łącznie z wpływem zakresu niemożności korzystania na pozostałą część nieruchomości (videpostanowienie Sądu Najwyższego z 27.02.2013r. w sprawie IV CSK 440/12,Lex nr 1294169).
Mając powyższe na uwadze, na podstawie powołanych w treści rozważań przepisów, Sąd ustanowił na rzecz wnioskodawczyni służebność przesyłu za wynagrodzeniem jak w punktach 1. i 2. sentencji postanowienia.
Na podstawieart. 80 ust. 1w zw. zart. 84 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(tj. Dz.U. z 2020r., poz. 755), Sąd zwrócił wnioskodawczyni kwotę 48,68 zł tytułem niewykorzystanej zaliczki na poczet wydatków związanych z dopuszczeniem dowodu z opinii biegłego.
O kosztach postępowania Sąd orzekł stosownie do treściart. 520 § 1 k.p.c.Zgodnie z tym przepisem każdy z uczestników postępowania nieprocesowego ponosi koszty postępowania związane ze swoim uczestnictwem w sprawie, co oznacza, że obciążają go koszty tej czynności, której sam dokonał, jak i czynności podjętej w jego interesie, także przez Sąd, na jego wniosek lub z urzędu. Sąd nie uznał za słuszne skorzystania z wyjątków od powyższej zasady, jakie oferują § 2 i § 3 cytowanego przepisu. Łączny koszt sporządzenia opinii przez powołanych w sprawie biegłych wyniósł 6 451,32 zł i w całości został pokryty z wpłaconych przez wnioskodawczynię zaliczek w wysokości 6 500 zł.