Sąd Okręgowy w Łodzi
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 2720/20
Data wyroku: 2022-02-03 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Anna Przybylska
Słowa kluczowe: Podleganie ubezpieczeniom społecznym
Podstawa prawna: ART.8 UST.2 A Z DNIA 13.10.1998R. USTAWY O SYSTEMIE UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH

Sygn. akt VIII U 2720/20

UZASADNIENIE
Decyzją Nr (...)z dnia 30 września 2020 r. na podstawieart. 83 ust. 1 pkt 3, w związku zart. 4 pkt 2 lit. a, art. 8 ust. 1 i ust. 2a, art. 18 ust. 1i ust. la,art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. z 2020 r. poz. 266 z późn. zm.) orazart. 81 ust. 1, ust. 5 i ust. 6 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych(Dz. U. z 2020 r., poz. 1398 z późn. zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wŁ.stwierdził, że podstawa wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotneB. T. (1)z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika składek(...) SP. Z O.O.wynosi:

Miesiąc/rok

Kod

(...)

Podstawa wymiaru składek

Składka na ubezpieczenie zdrowotne

na ubezpieczenia

na

ubezpieczenie

Emerytalne i rentowe

Chorobowe

Wypadkowe

Zdrowotne

10-2018

(...)

4 599,58 zł

4 599,58 zł

4 599,58 zł

3 968,98 zł

357,21 zł

11-2018

(...)

8 490,00 zł

8 490,00 zł

8 490,00 zł

7 326,02 zł

659,34 zł

12-2018

(...)

8 490,00 zł

8 490,00 zł

8 490,00 zł

7 326,02 zł

659,34 zł

W uzasadnieniu wskazano, że czynności będące przedmiotem zawartych umów cywilnoprawnych ( nazwanych umowami o dzieło ze spółką(...)Sp zo.o.) w rzeczywistości świadczone były na rzecz płatnika składek będącego pracodawcą, z którym zleceniobiorca pozostaje w stosunku pracy.
/decyzja – k. 7566 -7559 załączonych do sprawy akt organu rentowego/
Odwołania od w/w decyzji ZUS wniosła(...) Sp. z o.o.wK.reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wnosząc o jej zmianę poprzez umorzenie postępowania w sprawach na podstawieart. 123u.s.u.s. w zw. zart. 105 k.p.a.i zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego się kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1
sprzeczność istotnych ustaleń organu rentowego z treścią zebranego materiału

dowodowego wskutek naruszenia przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 123 u.s.u.s. w zw. z art. 7 w zw. zart. 77 § 1w zw. zart. 80 k.p.a.przez dokonanie oceny dowodów
a) w sposób dowolny poprzez :
-uznanie, że prowadzenie działalności(...) sp. z o.o.realizowane było wspólnie z(...) sp. z o.o.sp.k. i(...) sp. z o.o., pomimo że podmioty te posiadają odrębną zdolność prawną, są odrębnymi podmiotami w obrocie, a ich działalność podejmowana w ramach określonych działań wzajemnych wynikała z potrzeb natury faktycznej i ekonomicznej,
-określenie przez Zakład w treści decyzji, że istniała „reguła polegająca na zawieraniu w pierwszej kolejności umów cywilnoprawnych , a następnie w jednej ze spółek umowy o pracę, a w drugiej umowy cywilnoprawnej", pomimo nieprzeprowadzenia jakichkolwiek czynności kontrolnych w toku postępowania kontrolnego, uzasadniających takie twierdzenie,
-przedstawienie procesu rekrutacji, zawarcia umowy i jej wykonania na podstawie protokołów przesłuchań „ubezpieczonych byłych pracowników spółek" bez określenia w treści decyzji i protokołu kontroli konkretnych środków dowodowych i odniesienia ich do treści przedmiotowej decyzji i objętych nią stosunków prawnych łączących płatnika z ubezpieczonym,
-uznanie, że oddzielenie czynności objętych umowami cywilnoprawnymi od czynności objętych umową o pracę stanowiło jedynie „papierowe przypisywanie" tej pracy spółkom zależnym, podczas gdy okoliczność ta stanowi jedynie dowolne przyjęcie organu nieznajdujące oparcia w materia dowodowym.
b) w sposób niewszechstronny poprzez:
-nieuzasadnione pominięcie zeznań pracowników i osób wykonujących czynności na podstawie umów cywilnoprawnych, ujętych w protokole kontroli, stojących w sprzeczności z zeznaniami przyjętymi za podstaw ustalonego w decyzji stanu faktycznego.

2
naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy tj.

naruszenieart. 91 ust. 4u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie i nieodniesieni się przez Inspektora kontroli Zakładu do złożonych przez płatnika składek zastrzeżeń oraz nieprzeprowadzenie uzupełniających czynności kontrolnych, \ zakresie w jakim płatnik składek wykazał, że czynności powierzane płatników składek przez inne spółki lub czynności powierzane przez płatnika innym spółkom wykonywane w ramach umów cywilnoprawnych są w pełni uzasadnione charakterem i skalą prowadzonej działalności, w szczególności nieodniesienie się do dowodów z dokumentów - umów zawartych w reżimieprawa zamówień publicznychi specyfiki wykonywania określonych czynności w zakresie realizacji takiej umowy przez kontrahentów płatnika.

3
naruszenie przepisów prawa materialnego tj.

-naruszenie art. 8 ust. 2a u.s.u.s. poprzez jego błędną wykładnię skutkując; przyjęciem, że ubezpieczony objęty jest definicją pracownika wyrażoną w ustawie systemowej.
/odwołanie – k. 3-10/
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
/odpowiedź na odwołanie – k. 11-13 verte/
Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2021 roku Sąd na podstawieart. 47711§ 2 kpczawiadomił o toczącym się postępowaniu(...) sp. Z (...)wK., informując o możliwości przystąpienia do sprawy w charakterze zainteresowanego. Spółka nie zgłosiła swojego udziału w postępowaniu.
/postanowienie – k. 25/
ZainteresowanyB. T. (1)stawił się na rozprawie w dniu 29.06.2021 r. i złożył zeznania nie zajmując stanowiska w sprawie.
/ stanowisko procesowe zainteresowanego protokół z rozprawy z dnia 29.06.2021 r. 00:02:19-00:03:15/

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
(...) Sp. z o.o.wK.prowadzi na podstawie wpisu do KRS działalność gospodarczą m.in. w następujących zakresach: wykonywanie instalacji wodno-kanalizacyjnych, cieplnych, gazowych i klimatyzacyjnych; sprzedaż hurtowa niewyspecjalizowana; działalność w zakresie specjalistycznego projektowania; działalność w zakresie inżynierii i związane z nią doradztwo techniczne. Siedziba płatnika mieści się pod adresemW.ul. (...). Aktualny adres siedziby to(...) (...)-(...) P.. Organem uprawnionym do reprezentacji płatnika jest jednoosobowy zarząd a funkcję Prezesa Zarządu sprawowałM. P., który posiada 95% udziałów w spółce.
/okoliczność bezsporna /
(...) Sp. z o.o.jest powiązana funkcjonalnie, osobowo i kapitałowo ze spółkami:(...) Sp. z o.o.sp. kom. oraz TK-38 Sp. z o.o.
/okoliczność bezsporna /
Na podstawie aktu notarialnego z 10.05.2013 r. powołano(...) Sp. z o.o.sp. komandytowa,której wspólnikiem jest płatnik składek pełniący funkcję komplementariusza orazM. P.będący komandytariuszem. Organem uprawnionym do reprezentacji w/w spółki komandytowej jestM. P.pełniący funkcję Prezesa ZarząduSp. z o.o. (...)z w/w aktem notarialnym wspólnicy uczestniczą w zyskach spółki komandytowej w następujący sposób: 1% odwołujący się płatnik składek, 99%M. P.. Spółka komandytowa prowadzi działalność m.in. w następujących zakresach: wykonywanie instalacji wodno-kanalizacyjnych, cieplnych, gazowych i klimatyzacyjnych, sprzedaż hurtowa niewyspecjalizowana, działalność w zakresie specjalistycznego projektowania, działalność w zakresie inżynierii i związane z nią doradztwo.(...) spółki komandytowejmieści się pod tym samym adresem co siedziba odwołującego się płatnika składek.
/okoliczność bezsporna /
Na podstawie aktu notarialnego z 12.07.2013 r. powołano(...)Spółkę z o.o., która prowadzi działalność m.in. w następujących zakresach: wykonywanie instalacji wodno-kanalizacyjnych, cieplnych, gazowych i klimatyzacyjnych, sprzedaż hurtowa niewyspecjalizowana. Siedziba tej spółki także mieści się pod tym samym adresem co siedziba odwołującego się płatnika składek. Organem uprawnionym do reprezentacji w/w spółki jest jednoosobowy zarząd a funkcję Prezesa Zarządu sprawowałM. P., który posiada 95% udziałów w tej spółce.
/okoliczność bezsporna /
(...) Sp. z o.o.sp. kom. (dalej także spółka komandytowa), uzyskała następujące obroty ze sprzedaży: w 2016 r. 22600828,95 zł, w 2017 r. 35712865 zł, w 2018 r. 187477676,24 zł.
(...) Sp. z o.o.osiągnęła zaś następujące obroty ze sprzedaży: w 2016 r. 280301,83 zł, w 2017 r. 744260,96 zł, w 2018 r. 2206235,65 zł, których odbiorcą była wyłącznie Spółka komandytowa.
Natomiast(...)Sp. z o.o. osiągnęła następujące obroty ze sprzedaży: w 2017 r. 128373,03 zł, w 2018 r. 1452166,40 zł, a głównym odbiorcą była spółka komandytowa (95% przychodów).
/pisemne zeznania świadkaM. K. (1)k. 81-82,90-92/
Spółki prowadzą oddzielnie działalność gospodarczą pod tym samym adresem, pomimo braku pisemnych umów o wzajemnej współpracy, w ramach prowadzonych działalności realizują wspólne zadania związane z usługami montażu i serwisu instalacji fotowoltaicznych, instalacji solarnych, pomp ciepła. Umowy cywilnoprawne zawierane były przez jedną z w/w spółek w okresach równoległych do umów o pracę zawartych w powiązanej spółce. Było to zjawisko powszechne tylko pojedynczy pracownicy nie mieli zawartych umów cywilnoprawnych w innych spółkach.
/pisemne zeznania świadkaK. W. (1)k.78-79v, 93-95   pisemne zeznania świadkaM. K. (1)k. 81-82, 90-92, pisemne zeznania świadkaR. G. (1)k. 83-84 , k. 100 pisemne zeznania przedstawiciela wnioskodawcyM. P.– k. 86 -88/
(...) Sp. z o.o.Sp.k. jest spółką odpowiedzialną za uzyskiwanie przetargów publicznych, bierze udział w postępowaniach, jest stroną umów. Do każdego przetargu jest wymagane złożenie dokumentacji projektowej, wykonawczej i podwykonawczej.Spółki (...) Sp. z o.o.i(...)zajmują się obsługą organizacyjną, projektowaniem, wykonywaniem dokumentacji, montażem z podkreśleniem, że to(...)odpowiedzialna jest za montaż. W zależności od natężenia pracy w każdej ze spółek zlecane są wzajemne czynności pracownikom spółki. Mogło się zdarzyć, że zakresy zadań pracowników w dwóch spółkach pokrywały się. Spółka komandytowa była głównym odbiorcą usług świadczonych przez pozostałe dwie spółki, dokonywała płatności za świadczone usługi projektowe, montażowe, serwisowe i inne.
/pisemne zeznania świadkaR. G. (1)k. 83-84. k. 100 pisemne zeznania przedstawiciela wnioskodawcyM. P.– k. 86 -88 /
Płatnicy w ewidencjach pracy zleceniobiorców nie wskazywali dni, w których zleceniobiorcy świadczyli pracę tylko liczbę godzin przepracowanych w poszczególnych miesiącach. Zawierane umowy cywilnoprawne zawierały jedynie ogólne wskazania odnośnie rodzaju wykonywanych prac, nie doprecyzowywały ilości wykonanych instalacji, przeglądów czy projektów oraz miejsca na terenie jakiej gminy czy powiatu będzie świadczona praca. Czynności w ramach umów cywilnoprawnych stanowiły kolejne etapy inwestycji prowadzonej przez(...)sp z o o sp.komandytowa, która odpowiadała za rezultat prac przed inwestorem. Zawieranie umów o pracę w jednej ze spółek oraz zawieranie umów cywilnoprawnych w pozostałych spółkach skutkowało deklarowaniem niższych składek do ZUS oraz uniknięciem konieczności ewidencjonowania i kontrolowania ilości przepracowanych nadgodzin. Umowy o pracę oraz umowy cywilnoprawne zawierano w różnych spółkach naprzemiennie. Żadna spółka nie wykazywała nadgodzin.
/pisemne zeznaniaświadkaK. W. (1)k.78-79v,93-95  , pisemne zeznania świadkaM. K. (1)k. 81-82,90-92/
Pracownicy niekiedy nie byli w stanie odróżnić wykonywania czynności w ramach poszczególnych umów zdarzało się, iż czynności powierzone w ramach umów cywilnoprawnych wykonywali bezpośrednio w czasie pracy, a umowy cywilnoprawne zawierali jako swoiste uzupełnienie już istniejących umów o pracę. Do wykonywania prac w ramach umów cywilnoprawnych wykorzystywano te same narzędzia co na podstawie zawartych umów o pracę.
/pisemne zeznaniaświadkaK. W. (1)k.78-79v,93-95  , pisemne zeznania świadkaM. K. (1)k. 81-82,90-92, protokół przesłuchaniaM. C.k. 118-120/
,pisemne zeznania świadkaD. W.– k. 132-133/
Zakres obowiązków w zawartych umowach cywilnoprawnych obejmował krótki opis czynności do wykonania, nie zaś dokładne określenie przedmiotu umów. Zakres obowiązków zainteresowanych z umów cywilnoprawnych czasem pokrywał się z zakresem obowiązków z zawartych umów o pracę. Poszczególne czynności miały być wykonane zgodnie z wytycznymi technicznymi czy sztuką budowlaną (polskimi, europejskimi normami). Zdarzało się, że jednej osobie zlecano wiele razy te same czynności.
/pisemne zeznania przedstawiciela wnioskodawcyM. P.– k. 86 -88/
Po rozstrzygniętym przetargu osobie, która miała wykonać dokumentację przekazywano w tym zakresie niezbędne wskazówki na piśmie i ustnie. Osoba taka wiedziała jak ją wykonać i co ma być w tej dokumentacji. Uwzględniano także doświadczenie, umiejętności, wiedzę takiej osoby.
/pisemne zeznania świadkaR. G. (1)k. 83-84, k. 100 pisemne zeznania przedstawiciela wnioskodawcyM. P.– k. 86 -88 /
Wynagrodzenia uzyskiwane z tytułu zawartych umów o pracę plasowały się na poziomie minimalnego wynagrodzenia za pracę, podczas gdy z tytułu wykonywanej w tym samym czasie umowy cywilnoprawnej wynagrodzenie było znacznie wyższe.
/pisemne zeznania świadkaK. W. (1)k.78-79v, 93-95  ,  pisemne zeznania świadkaM. K. (1)k. 81-82, 90-92 protokół przesłuchaniaM. C.k. 118-120/
Wypłacana była stała pensja (jedna kwota) miesięcznie niezależnie od ilości wykonanej pracy.
/ protokół przesłuchaniaM. C.k. 118-120/
Rachunki zawierały dane ogólne o ilości przepracowanych godzin w miesiącu i kwotę wynikająca z umowy. Rachunki były przygotowywane przez dział kadr lub dział księgowości i podpisywane/akceptowane przez zleceniobiorcę.
/pisemne zeznania świadkaK. W. (1)k.78-79v, 93-95  ,  pisemne zeznania świadkaM. K. (1)k. 81-82, 90-92 protokół przesłuchaniaM. C.k. 118-120/
W okresie od 20.11.2017 do 31.05.2018 r. zainteresowanyB. T. (1)był zatrudniony w(...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąspółce komandytowej na stanowisku kierownika ds. inwestycji .Do rozwiązania stosunku pracy doszło na skutek wypowiedzenia umowy o prace przez pracodawcę.
/ świadectwo pracy, wypowiedzenie umowy o pracę w aktach osobowych załączonych do akt sprawy/
W dniu 21.09.2018 r doszło do zawarciaumowy o pracępomiędzyB. T. (1)a(...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, na okres od dnia 21.09.2018 do 31.05.2019 r, na stanowisku kierownika ds. inwestycji za wynagrodzeniem w wysokości 2100 zł.
/umowa o pracę k. 59/
W dniu 3.09.2018 r. TK-38 Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wK.zawarła zB. T. (1)umowę o dzieło której przedmiotem było opracowanie dokumentacji technicznych do montażu instalacji kolektorów słonecznych na budynkach mieszkalnych zlokalizowanych na terenie wyznaczonej gminy w terminie do dnia 30.09.2018 roku za wynagrodzeniem brutto 7578,81 złotych, płatnym w ciągu 10 dni po przyjęciu dzieła i wystawieniu rachunku przez wykonawcę.
/umowa k. 5/
W dniu 10.09.2018 r. TK-38 Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wK.zawarła zB. T. (1)umowę o dzieło której przedmiotem było jednorazowe przygotowanie dokumentacji projektowej i powykonawczej inwestycji prowadzonej na terenie wyznaczonej gminy w terminie do dnia 30.09.2018 roku za wynagrodzeniem brutto 2652,00 złotych, płatnym w ciągu 10 dni po przyjęciu dzieła i wystawieniu rachunku przez wykonawcę.
/umowa k. 56/
W dniu 3.09.2018 r. TK-38 Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wK.zawarła zB. T. (1)umowę o dzieło, której przedmiotem było opracowanie dokumentacji technicznych do montażu instalacji kolektorów słonecznych na budynkach mieszkalnych zlokalizowanych na terenie wyznaczonych gmin w terminie do dnia 31.12.2018 roku za wynagrodzeniem brutto 6390,00 złotych miesięcznie, płatnym w ciągu 10 dni po przyjęciu dzieła i wystawieniu rachunku przez wykonawcę.
/ umowa k. 58/
ZainteresowanyB. T. (1)nie jest w stanie wytłumaczyć podstaw zmiany pracodawców – nie wie dlaczego w chwili obecnej zatrudnia go sp. zo.o. a nie spółka komandytowa cały czas wykonuje to samo na stanowisku kierownika ds. inwestycji. W ramach umowy o pracę jest kierownikiem budowy, który zarządza ekipami montażowymi wykonującymi instalacje odnawialnych źródeł energii na budynkach jednorodzinnych. W jego obowiązkach mieści się nadzór techniczno –budowlany w zakresie robót sanitarnych nad inwestycją. W ramach wykonywanych obowiązków odpowiada też za wykonanie dokumentacji powykonawczej. Tym jako kierownik budowy najczęściej się zajmuje. W ramach zawartych umów cywilnoprawnych z(...)również zajmował się wykonaniem dokumentacji powykonawczej dokumentacji projektowej. Robił to w godzinach pracy. Dokumentacja dotyczyła różnych przetargów. Były to projekty na instalacje kolektorów słonecznych. Musiał narysować schemat instalacji hydraulicznej i opis techniczny. Dokumentacja powykonawcza to projekt, instalacji, która została już wybudowana tu nanosi się zmiany bo jest to dokumentacja finalna. Do tak sporządzonej dokumentacji w ramach umowy cywilnoprawnej zastrzeżenia mógł składać przełożony zainteresowanego w ramach umowy o pracę.
/ zeznania zainteresowanegoB. T.protokół z rozprawy z dnia 29.06.2021 r. 00:19:10-00:20:16 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami 00:03:21-00:19:10 pisemne zeznania świadkaR. G. (1)k. 83-84, k. 100 pisemne zeznania przedstawiciela wnioskodawcyM. P.– k. 86 -88 /
W ramach zwartych umów cywilnoprawnych zainteresowany otrzymywał należne wynagrodzenie na konto, nie wystawiał rachunków.
/ zeznania zainteresowanegoB. T.protokół z rozprawy z dnia 29.06.2021 r. 00:19:10-00:20:16 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami 00:03:21-00:19:10/
Płatnik składek– (...)spółka z oo nie zadeklarował składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne od przychodów z tytułu umów cywilnoprawnych wykonywanych przez zainteresowanego na rzecz własnego pracodawcy a zawieranych z innymi podmiotami, tj. Tk-38 Sp. z o.o.
/okoliczności bezsporne/
Stan faktyczny został ustalony przez Sąd Okręgowy na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach ZUS, przedłożonych w toku postępowania sądowego. Autentyczność dokumentów nie była kwestionowana i nie budziła wątpliwości Sądu, stąd też uznano je za wiarygodny materiał dowodowy. Walor wiarygodności Sąd Okręgowy przyznał w całości zeznaniom zainteresowanegoB. T., świadkówK. W.,M. K.,D. W., oraz pomocniczo – M.C.(w formie protokołu przesłuchania – zeznania złożone w toku postępowania kontrolnego przed ZUS), oraz częściowo zeznaniom przedstawiciela wnioskodawcyM. P.oraz świadkaR. G..Wskazane zeznania w zakresie w jakim posłużyły do poczynienia ustaleń wzajemnie ze sobą korelowały i były zbieżne ze zgromadzoną w sprawie dokumentacją.  Sąd nie dał wiary zeznaniomM. P.iR. G.w zakresie w jakim twierdzili iż sporządzanie dokumentacji technicznych, dokumentacji powykonawczej objęte przedmiotem umów o dzieło nie leżało w zakresie obowiązkówB. T.w ramach umowy o pracę. Na przeciwne okoliczności wskazywał bowiem pozostały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy zwłaszcza zeznania samego zainteresowanego. Przy czym podkreślenia wymaga, że uznanie przez Sąd za wiarygodne zeznań świadkaG.i płatnika nie jest równoznaczne z podzieleniem ich oceny prawnej zawieranych umów cywilnoprawnych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie, jako niezasadne, podlega oddaleniu.
Stosownie do treściart. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 423) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniemart. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej były osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie zKodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanymi dalej „zleceniobiorcami”, oraz osobami z nimi współpracującymi, z zastrzeżeniem ust. 4.
Zgodnie z art. 8 ust. 2a ustawy systemowej za pracownika, w rozumieniu ustawy, uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie zKodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy.
Art. 18 ust. 1 i 3 wskazanej ustawy stanowi, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych wymienionych w art. 6 ust. 1-3, stanowi przychód, o którym mowa w art. 4 pkt 9 i 10, z zastrzeżeniem ust. 1a i 2, ust. 4 pkt 5 i ust. 12. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zleceniobiorców ustala się zgodnie z ust. 1, jeżeli w umowie agencyjnej lub umowie zlecenia albo w innej umowie o świadczenie usług, do której zgodnie zKodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia, określono odpłatność za jej wykonywanie kwotowo, w kwotowej stawce godzinowej lub akordowej albo prowizyjnie.
W świetleart. 9 ust. 1osoby, o których mowa wart. 6 ust. 1 pkt 1, 3, 7b, 10, 20 i 21, spełniające jednocześnie warunki do objęcia ich obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z innych tytułów, są obejmowane ubezpieczeniami tylko z tytułu stosunku pracy, umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie zKodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarły z pracodawcą, z którym pozostają w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonują pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostają w stosunku pracy, członkostwa w spółdzielni, otrzymywania stypendium doktoranckiego, służby, pobierania świadczenia szkoleniowego, świadczenia socjalnego, zasiłku socjalnego albo wynagrodzenia przysługującego w okresie korzystania ze świadczenia górniczego lub w okresie korzystania ze stypendium na przekwalifikowanie. Mogą one dobrowolnie, na swój wniosek, być objęte ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi również z innych tytułów, z zastrzeżeniem ust. 1a.
Zgodnie art. 4 pkt 2 lit. a ustawy systemowej użyte w ustawie określenia oznaczają: płatnik składek – pracodawca – w stosunku do pracowników i osób odbywających służbę zastępczą oraz jednostka organizacyjna lub osoba fizyczna pozostająca z inną osobą fizyczną w stosunku prawnym uzasadniającym objęcie tej osoby ubezpieczeniami społecznymi, w tym z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym albo pobierania zasiłku macierzyńskiego, z wyłączeniem osób, którym zasiłek macierzyński wypłaca Zakład. Obowiązek zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia należy do płatnika składek (art. 36 ust. 2). Płatnik składek przekazuje do Zakładu imienne raporty miesięczne, po upływie każdego miesiąca kalendarzowego, w terminie ustalonym dla rozliczania składek (art. 41 ust. 1).
W myślart. 734 § 1 k.c.przez umowę zlecenia, przyjmujący zlecenie, zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie.
Zgodnie zaś z treściąart. 627 k.c.przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.
W myśl art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2021 roku, poz. 1285), obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a i c-i, powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych.
Zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy o świadczeniach z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych do ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a, d-i i pkt 3 i 11, stosuje się przepisy określające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe tych osób, z zastrzeżeniem ust. 5, 6 i 10.
Zgodnie z art. 85 ust. 1 ww. ustawy o świadczeniach z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych za osobę pozostającą w stosunku pracy, w stosunku służbowym albo odbywającą służbę zastępczą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza pracodawca (…). W myślart. 74 ust. 1ww.ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych za środków publicznychdo ubezpieczenia zdrowotnego osób objętych ubezpieczeniami społecznymi stosuje się przepisy dotyczące zasad, trybu i terminu zgłaszania do ubezpieczeń społecznych oraz wyrejestrowania z tych ubezpieczeń. Składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 9% podstawy wymiaru składki. Składka jest miesięczna i niepodzielna (art. 79 ust. 1 i 2). Do ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne pracowników, osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisyKodeksu cywilnegodotyczące zlecenia stosuje się przepisy określające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe tych osób (art. 81 ust. 1).
W rozpoznawanej sprawie organ rentowy stał na stanowisku, że praca wykonywana przez zainteresowanegoB. T. (1)w ramach umów cywilnoprawnych świadczona była na rzecz płatnika składek będącego pracodawcą, z którym zleceniobiorca/wykonawca pozostawał w stosunku pracy.
Weryfikacja wskazanego stanowiska organu rentowego wymaga prawidłowej interpretacji powoływanego już przepisu art. 8 ust. 2a ustawy systemowej.
W judykaturze prezentowane jest jednolite stanowisko, zgodnie z którym art. 8 ust. 2a ustawy systemowej rozszerza pojęcie pracownika dla celów ubezpieczeń społecznych poza sferę stosunku pracy. Rozszerzenie dotyczy sytuacji, gdy praca wykonywana jest na podstawie jednej z wymienionych w tym przepisie umów prawa cywilnego przez osobę, która umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy lub gdy praca jest wykonywana na podstawie umowy prawa cywilnego zawartej z osobą trzecią, ale praca jest wykonywana na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy.
Pojęcie pracownika w rozumieniu powyższego unormowania ma szerszy zakres znaczeniowy niż pojęcie pracownika w rozumieniu przepisów prawa pracy (art. 2 k.p.iart. 22 § 1 k.p.) i obejmuje również osoby wykonujące pracę na podstawie umów cywilnoprawnych w sytuacji, gdy umowę tę zawarły z pracodawcą, z którym pozostają w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach tej umowy wykonują pracę na rzecz tego pracodawcy, choćby umowa cywilnoprawna została zawarta z osobą trzecią (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 18.10.2011 r. (III UK 22/11), uchwała Sądu Najwyższego z 2.09.2009 r. (II UZP 6/09).
Objęcie definicją pracownika, dla potrzeb prawa ubezpieczeń społecznych, nie tylko pracowników w znaczeniu, jakie temu pojęciu, nadają przepisykodeksu pracy, ale, także osób zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych (agentów, zleceniobiorców, wykonawców dzieła) oznacza jednoczesne, rozszerzenie pracowniczego tytułu obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom społecznym, co wpływa na sposób ustalania podstawy wymiaru składek na to ubezpieczenie.
Hipotezą normy prawnej wynikającej z art. 8 ust. 2a ustawy systemowej objęte są dwa rodzaje relacji pomiędzy zainteresowanymi podmiotami. Pierwszą jest sytuacja, gdy oba stosunki (pracowniczy i cywilnoprawny) dotyczą tych samych podmiotów jednocześnie występujących wobec siebie w roli pracodawcy – zleceniodawcy i pracownika – zleceniobiorcy, drugą zaś sytuacja, gdy na istniejący stosunek pracy „nakłada się” na stosunek cywilnoprawny między pracownikiem i osobą trzecią, na podstawie którego pracownik wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, w ramach łączącej pracodawcę z osobą trzecią (zleceniodawcą) umownej więzi prawnej. W tym ostatnim przypadku, pracodawca jest rzeczywistym beneficjentem pracy świadczonej przez pracownika – zleceniobiorcę, bez względu na to, czy w trakcie jej wykonywania pracownik pozostawał pod faktycznym kierownictwem pracodawcy i czy korzystał z jego majątku. Z regulacją art. 8 ust. 2a ustawy systemowej koresponduje unormowanie art. 18 i art. 20 ust. 1 tej ustawy dotyczące problematyki podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. Skoro w sytuacjach, do których odnosi się art. 8 ust. 2a ustawy systemowej mamy do czynienia z jednym, szeroko ujętym pracowniczym tytułem obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom społecznym, to konsekwentnie w art. 20 ust. 1 tej ustawy nakazano w stosunku do tych ubezpieczonych uwzględnienie w podstawie wymiaru składek również przychodu z tytułu umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy, do której zgodnie zkodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowy o dzieło. Zatem w przypadku pracowników, o których mowa w art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi łączny przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy oraz umów cywilnoprawnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy systemowej, na płatniku (na pracodawcy) spoczywa obowiązek obliczania, rozliczania i przekazywania składek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W odniesieniu do pracowników w rozumieniu art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, płatnikiem jest pracodawca, a przychód z tytułu umowy cywilnoprawnej jedynie uwzględnia się w podstawie wymiaru składek z tytułu stosunku pracy. Pracodawca, ustalając podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu stosunku pracy, powinien więc zsumować wynagrodzenie z umowy cywilnoprawnej z wynagrodzeniem ze stosunku pracy. Taki sam sposób postępowania dotyczy także sytuacji, gdy umowa cywilnoprawna została zawarta z innym podmiotem (osobą trzecią) lecz praca, w jej ramach, jest wykonywana na rzecz pracodawcy, gdyż obowiązki płatnika powinny obciążać podmiot, na rzecz którego praca w ramach umowy cywilnoprawnej jest faktycznie świadczona i który w związku z tym uzyskuje jej rezultaty, unikając obciążeń i obowiązków wynikających z przepisów prawa pracy (zob. wyrok Sądu Najwyższego: z 14.01.2010 r. (I UK 252/09); z 22.02.2010 r. (I UK 259/09). .
Przy czym należy nadmienić, że przepis art. 8 ust. 2a ustawy systemowej stanowi o wykonywaniu pracy na rzecz pracodawcy, z którym dany ubezpieczony pozostaje w stosunku pracy, nie zaś o wykonywaniu pracy „na korzyść” tego pracodawcy, ani też „wyłącznie na rzecz” pracodawcy. Powyższe oznacza, że nie można wykluczyć zastosowania przepisu art. 8 ust. 2a ustawy systemowej w sytuacji, gdy pracodawca nie uzyskuje bezpośrednio korzyści z wykonywania przez ubezpieczonego pracy w ramach umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której, zgodnie zKodeksem cywilnym, stosuje się przepisy, dotyczące zlecenia, ani też w sytuacji, gdy ubezpieczony pracę tę wykonuje zarówno na rzecz pracodawcy, jak i na rzecz podmiotu, z którym zawarł umowę agencyjną, umowę zlecenia lub zbliżoną rodzajowo umowę o świadczenie usług (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 7.03.2017 r. (III AUa 1570/16).
Zastosowany, w treści tego przepisu, zwrot: „wykonuje pracę na rzecz pracodawcy” oznacza, iż praca ta świadczona jest w przebiegu realizacji stosunku prawnego łączącego owego pracodawcę ze zleceniodawcą tych pracowników (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 28.02.2019 r. (III AUa 1574/16).
Praca wykonywana na rzecz swojego pracodawcy, to praca, którego rzeczywistym beneficjentem jest pracodawca, niezależnie od formalnej więzi łączącej pracownika z osobą trzecią. Oznacza to, że bez względu na rodzaj czynności, wykonywanych przez pracownika, wynikających z umowy, zawartej z osobą trzecią, oraz niezależnie od rodzaju działalności prowadzonej przez pracodawcę i osobę trzecią wystarczającą przesłanką zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy systemowej jest korzystanie przez pracodawcę z wymiernych rezultatów pracy swojego pracownika, wynagradzanego przez osobę trzecią (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 16.09.2020 r. (III AUa 159/20), wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 3.06.2019 r. (III AUa 301/18) .
Przez wykonywanie pracy na czyjąś rzecz należy rozumieć jej świadczenie w czyimś interesie. Pomimo formalnego wyodrębnienia obydwu spółek, jako odrębnych podmiotów prawa gospodarczego, nie sposób przyjąć, by działania, podejmowane w interesie zleceniodawcy, nie były jednocześnie, podejmowane w interesie pracodawcy ( zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 7.02.2019 r. (III AUa 1757/18).
Celem wprowadzenia art. 8 ust. 2a ustawy systemowej było po pierwsze ograniczenie korzystania przez pracodawców z umów cywilnoprawnych celem zatrudnienia własnych pracowników dla realizacji tych samych zadań, które wykonują oni w ramach łączącego strony stosunku pracy, by w ten sposób ominąć ograniczenia wynikające z ochronnych przepisów prawa pracy i uniknąć obciążeń z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne od tychże umów oraz po drugie – ochrona pracowników przed skutkami fluktuacji podmiotowej po stronie zatrudniających w trakcie procesu świadczenia pracy, polegającej na przekazywaniu pracowników przez macierzystego pracodawcę innym podmiotom (podwykonawcom), którzy zatrudniają tych pracowników w ramach umów cywilnoprawnych w ogóle nieobjętych obowiązkiem ubezpieczeń społecznych (umowa o dzieło) lub zwolnionych z tego obowiązku w zbiegu ze stosunkiem pracy (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 19.06.2019 r. (III AUa 1816/16).
Po pierwsze warto zwrócić uwagę, że odwołujący się płatnik składek ((...) Sp. z o.o.) i obiespółki (...) Sp. z o.o.Sp.k. i(...)stanowią odrębne podmioty, niemniej jednak są powiązane osobowo, kapitałowo i organizacyjnie.(...) Sp. z o.o.Sp.k. jest spółką odpowiedzialną za uzyskiwanie przetargów publicznych. Z koleispółki (...) Sp. z o.o.i(...)zajmuje się obsługą organizacyjną, projektowaniem. Co więcej(...)odpowiedzialna jest za montaż. Zakresy zadań trzech ww. spółek przy realizacji projektu powodują, że zleceniobiorca (pracownik) zatrudniony przez jedną ze spółek wykonuje zlecenie (prace) na rzecz drugiej.
Sąd Okręgowy zważył, że z zeznań przedstawiciela wnioskodawcyM. P.i świadkaR. G.jasno wynikało, że zakres obowiązków zainteresowanego w ramach zawartych umów cywilnoprawnych odnosił się jedynie do krótkiego opisania czynności do wykonania bez dokładnego określenia przedmiotu umów. Był on potem uszczegółowiany doraźnie w ramach potrzeb w zależności od wygranego przez spółkę komandytową przetargu. Co więcej zakres obowiązków zainteresowanego z umów cywilnoprawnych z(...)co wprost wynika z jego zeznań, zasadniczo pokrywał się z zakresem jego obowiązków z tytułu zawartej umowy o pracę. Sporządzanie dokumentacji technicznej i powykonawczych leżało w zakresie jego obowiązków jako kierownika ds. inwestycji kierownika budowy w ramach zatrudnienia pracowniczego. Mało tego ww. wskazał, iż zadania wynikające z umowy cywilnoprawnej wykonywał bezpośrednio w godzinach pracy. Powołani w sprawie świadkowieK. W. (1),M. K. (1)potwierdzili natomiast, że spółka komandytowa była głównym odbiorcą usług świadczonych przez pozostałe dwie spółki, dokonywała płatności za świadczone usługi projektowe, montażowe, serwisowe i inne. Ponosiła odpowiedzialność przed inwestorem.
Biorąc pod uwagę powyższe nie ulega wątpliwości, że czynności wykonywane przez zainteresowanego w ramach umów cywilnoprawnych z(...)miały charakter tożsamy bądź uzupełniający do tych wykonywanych przez niego w ramach umowy o pracę z(...) Sp. z o.o.Podkreślenia wymaga też że zainteresowany nie wiedział dlaczego zatrudniony jest przez(...) Sp. z o.o.bowiem wcześniej takie same dokładnie czynności wykonywał w ramach umowy o prace dla(...) Sp. z o.o.Sp.k. Umowy cywilnoprawne zawierane były z zainteresowanym jeszcze przed zatrudnieniem w(...) Sp. z o.o.i w okresie trwania zatrudnienia. Miały charakter stałych zleceń, realizowane były przez określony czas niezbędny do ich wykonania. Za wykonane prace zainteresowany otrzymywał wynagrodzenie które w zakresie przyznanych kwot znacząco przewyższało wynagrodzenie przyznane za wykonywanie analogicznych i jeszcze innych czynności w ramach umowy o pracę. Zainteresowany dla TK-38 Sp. z.o.o wykonywał czynności, będące kolejnymi etapami prowadzonej inwestycji w postaci sporządzenia dokumentacji, a czynnościami tymi zasadniczo zajmowała sięspółka (...)sp z oo, która była podwykonawcą(...) Sp. z.o.o.Sp.k.
Powyższe prowadzi do konkluzji, że(...) Sp. z.o.o.zatrudniająca ubezpieczonego korzystała z efektów jego pracy na podstawie umów cywilnoprawnych, które de facto miały charakter umów o wykonywanie usług.
Sąd podziela pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 26 sierpnia 2021 roku (III UZP 3/21), iż powiązania kapitałowe i osobowe między pracodawcą a zleceniodawcą zlecających w ramach umowy zlecenia zawartej z pracownikiem tego pracodawcy wykonywanie czynności, które mogą być potraktowane jako wykonywanie umowy na rzecz pracodawcy prowadzi do wniosku, że powiązania tego rodzaju nie są bez znaczenia dla oceny konkretnego stanu faktycznego. Im silniejsze powiązania kapitałowe, organizacyjne, ekonomiczne i personale między pracodawcą a osobą trzecią zlecającą jego pracownikom wykonywanie umowy cywilnoprawnej tym łatwiej ustalić, że praca była wykonywana na rzecz własnego pracodawcy.
Przeprowadzone w niniejszej sprawie, postępowanie dowodowe, w sposób jednoznaczny, wykazało, że zawarcie umów zlecenia/dzieło przez zainteresowanego posłużyło uzyskaniu formalnego innego tytułu do ubezpieczeń, mimo nadal faktycznie realizowanego zobowiązania pracowniczego. Ubezpieczony wykonując umowy cywilnoprawne de facto świadczył pracę na rzecz własnego pracodawcy, co winno skutkować dodatkowo uiszczeniem składek od osiągniętego w ten sposób przychodu.
Bez wątpienia w przedmiotowej niniejszej występuje konstrukcja modelowego trójkąta umów w świetle brzmienia cytowanego art. 8 ust. 2a ustawy systemowej. Na gruncie wypracowanej w doktrynie i judykatury jednolitego poglądu wskazany trójkąt umów obejmuje trzy umowy, tj. umowę o pracę; umowę zlecenia między pracownikiem a osobą trzecią oraz umowę o podwykonawstwo między pracodawcą i zleceniodawcą, na podstawie której pracodawca w wyniku umowy o podwykonawstwo przejmuje w ostatecznym rachunku rezultat pracy wykonanej, na rzecz zleceniodawcy (por. wyrok SA w Gdańsku z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt AUa 1031/12, LEX 1254347, wyrok SA w Szczecinie z dnia 3 czerwca 2019 r., sygn.. akt III AUa 301/18, LEX 2692949). W rozpoznawanej sprawie brak było formalnej umowy o podwykonawstwo, jednakże poza sporem pozostawała współpraca pomiędzy wszystkimi spółkami, bowiem spółka komandytowa występowała jako strona w przetargu, natomiast pozostałe spółki w tym odwołująca(...) Sp. z.o.o.i formalnie zlecająca wykonanie usługi w ramach umowy cywilnoprawnej(...)faktycznie realizowały zwarte umowy w zakresie wspólnych zadań związanych z usługami tworzenia dokumentacji, montażu, serwisu instalacji fotowoltaicznych, instalacji solarnych a rezultat pracy wykonanej przejmował ostatecznie pracodawca. Zwierzchnikiem we wszystkich spółkach była ta sama osoba –M. P..
W ocenie sądu zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odpowiada prawu, zatem zasadnym stało się na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.oddalenie odwołania.
W przedmiocie kosztów procesu Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku na podstawieart.98 k.p.c., zasądzając od(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwK.na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział wŁ.kwotę 180 zł zgodnie z § 9 ust.2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz.265 ze zm.).
J.L.