Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 2502/20
Data wyroku: 2022-03-29 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON

Sygn. akt III AUa 2502/20

UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z dnia 17 września 2020r. oddalił odwołanie ubezpieczonejA. P.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wS.z dnia 13 września 2019r. określającej odsierpnia 2015r. wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społecznei ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 2.774,96 zł miesięcznie dla ubezpieczonejz tytułu stosunku pracy u płatnika składek -J. G., w miejsce zadeklarowanych podstaw wymiaru składek w wysokości 8.700 zł miesięcznie - wynikających z umowy o pracę z dnia 4 sierpnia 2015r.
Z ustaleń Sądu wynika, że płatnik składek (ojciec ubezpieczonej) od 1982r. prowadzi działalność gospodarczą - zakład konserwacji i naprawy samochodów.
Ubezpieczona (ur. w (...)r., wykształcenie wyższe) była zatrudniona u płatnika od 1 maja 2013r. na podstawie stosunku pracy, jako specjalistka ds. marketingui handlu, za wynagrodzeniem 2.774,96 zł miesięcznie.
Do obowiązków ubezpieczonej należało budowanie korzystnego wizerunku firmy i jej produktów, współpraca z dostawcami usług i partnerami firmy, tworzenie bazy klientów, przygotowywanie dla nich ofert, nawiązywanie i podtrzymywanie kontaktów z klientami, tworzenie strategii marketingowych, udział w oficjalnych spotkaniach oraz imprezach handlowych.
Zgodnie z umową o pracę z dnia 4 sierpnia 2015r., ubezpieczona została zatrudniona jako dyrektor zarządzający, za wynagrodzeniem 8.700 zł miesięcznie.
Do obowiązków ubezpieczonej na tym stanowisku miało należeć m.in. tworzenie oraz realizacja strategii marketingowej firmy oraz udział w spotkaniach i negocjacjach, a także przygotowywanie decyzji inwestycyjnych, odpowiedzialność za rozwój działalności firmy, reprezentowanie jej, zarządzanie zespołem, nabór pracowników, nadzorowanie planów urlopowych, dokonywanie zakupów i wdrażanie akcji usprawniających.
W oparciu o zeznania:W. B.,B. B.,L. K.- pracowników płatnika zatrudnionych na stanowiskach kierowniczych, Sąd ustalił, że ubezpieczona od początku zatrudnienia u płatnika wykonywała takie same obowiązki, jak obecnie, a nie wdrażała się do nich. Nie było takich zadań, jakie przybyłyby jej w trakcie trwania stosunku pracy. Od początku nadzorowała sprzedaż - ustalała marże generowane na usługach, nadzorowała pracena warsztacie kontrolując, czy przestrzegane są normy narzucane przezM., analizowała poprawę sprzedaży, nadzorowała tworzenie strony internetowejpłatnika i jego sklepu internetowego, pozyskiwała nowych klientów prywatnychi flotowych, uczestniczyła w negocjacjach z klientami, dokonywała zakupów dla firmyi nadzorowała pracowników. Obowiązki marketingowe zawsze wykonywaław odniesieniu do całej firmy. Swe obowiązki od początku wykonywała w odniesieniu do wszystkich oddziałów. Nie było takiego zadania, które w trakcie pracy u płatnika zaprzestałaby wykonywać. Po objęciu stanowiska dyrektora ubezpieczona zadbałao wprowadzenie programu komputerowego, pozwalającego na obsługę wszystkich oddziałów.
Sąd ustalił również, że od momentu, gdy ubezpieczona została dyrektorem zarządzającym, płatnik nie nadzorował już działalności przedsiębiorstwa i nie wydawał nikomu poleceń. Odsunął się już całkiem od firmy i ona samodzielnie podejmowała decyzje. Do chwili obecnej płatnik jedynie podpisuje dokumenty, których treść ustala ubezpieczona. Płatnik nie jest w stanie określić jej obowiązków. Formalnie pozostał właścicielem przedsiębiorstwa. Nie przekazał go ubezpieczonej, bo wymagałobyto przejęcia przez nią majątku firmy i czasochłonnych zmian w jej dokumentachz kontrahentami, co mogło trwać do 2 lat. W czasie długotrwałej absencji ubezpieczonej płatnik przejmował wszystkie jej obowiązki.
Sąd podniósł, że zawarcie nowej umowy o pracę zbiegło się z datą potwierdzenia u ubezpieczonej stanu ciąży (9/10 tydzień).
Płatnik dokonał zgłoszenia wyższej podstawy wymiaru składek 31 sierpnia 2015r.
Ubezpieczona świadczyła pracę do 1 października 2015r. i była niezdolna do pracy do dnia porodu, tj. do 9 marca 2016r., korzystając następnie ze świadczeńz tytułu macierzyństwa.
Sąd wskazał, że ubezpieczona w okresie od sierpnia 2015r. do 2019r. świadczyła pracę przez łącznie dwa i pół miesiąca (4 sierpnia 2015r. - 30 września 2019r.,1-19 stycznia 2018r.), a kwota wypłaconych zasiłków obliczonych od podwyższonej podstawy wymiaru składek była o 107 tys. zł wyższa, niż zasiłki ustalone w/g poprzedniej podstawy wymiaru.
Sąd ustalił również, że płatnik składek w 2015r. wykazał stratę w działalności gospodarczej na poziomie 165 tys. zł, a zarobki pracowników na stanowiskach kierownika oddziału, kierownika działu sprzedaży, kształtowały się na poziomie3.314 zł.
Przedstawiając ocenę prawną okoliczności faktycznych, Sąd stwierdził,że ustalenie przez strony w aneksie do umowy o pracę wynagrodzenia ubezpieczonejw wysokości 8.700 zł było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Miało na celu wyłącznie uzyskanie przez nią w krótkim odstępie czasu wysokich świadczeńz ubezpieczenia społecznego i chorobowego w związku z dolegliwościami ciążowymi w postaci zasiłku chorobowego, a następnie macierzyńskiego. Wysokość tego wynagrodzenia była nieadekwatna do jej wymiaru obowiązków i zakresu zapotrzebowania na jej pracę.
W związku z tym Sąd przyjął, że ingerencja organu rentowego w podstawę wymiaru składek z tytułu stosunku pracy ubezpieczonej była uprawniona i uzasadniona, a postanowienie umowy o pracę z dnia 4 sierpnia 2015r. w części dotyczącej wynagrodzenia za pracę należało uznać za nieważne na mocyart. 58 § 2 i 3 k.c., jako czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
Sąd przede wszystkim wskazał na ustalenie braku istotnej zmiany zakresu obowiązków ubezpieczonej po 4 sierpnia 2015r., uzasadniającej znaczne zwiększenie wynagrodzenia za pracę, jako podstawy wymiaru składek i podstawy obliczenia świadczeń - oceniane w powiązaniu z kolejnymi okolicznościami: stanem zdrowia ubezpieczonej związanym z dolegliwościami ciążowymi, sytuacją finansową płatnika składek w chwili dokonania zmian wynagrodzenia za pracę, a także znamienną zbieżnością daty zawarcia umowy o pracę z datą lekarskiego potwierdzenia stanuciąży i faktyczny brak potrzeby powierzenia ubezpieczonej obowiązków dyrektora zarządzającego w kontekście mającego wystąpić ryzyka ubezpieczeniowego i roli kierowniczej ojca ubezpieczonej - właściciela zakładu.
W apelacji od wyroku ubezpieczona (za pośrednictwem adwokata) wnosiłao zmianę zaskarżonego wyroku poprzez ustalenie podstawy wymiaru składekna poziomie określonym w umowie o pracę z dnia 4 sierpnia 2015r.
Apelująca zarzuciła wyrokowi w szczególności sprzeczność ustaleń faktycznych ze zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, poprzez przyjęcie, że:
-wynagrodzenie wynikające z umowy o pracę z dnia 4 sierpnia 2015r. było nieadekwatne do wymiaru obowiązków i zakresu zapotrzebowania na pracę,
-  strony w dacie zawarcia umowy o pracę miały świadomość długiej absencji ubezpieczonej,
-  zakres obowiązków nie zmienił się wraz z zawarciem umowy o pracę z dnia4 sierpnia 2015r.,
-  fakt zajścia w ciążę stanowi przeszkodę w awansie zawodowym, uzyskania wyższego wynagrodzenia oraz posiadania zdolności do sprostania zwiększonym obowiązkom,
-  przejęcie stanowiska zarządzającego miało charakter iluzoryczny wyłącznie dlatego, że odwołująca była w ciąży,
-  pobierane przez odwołującą wynagrodzenie nie było godziwe, a zawyżone,
-  ubezpieczona nie była podporządkowana płatnikowi i nie podlegała jego nadzorowi, zatem ewentualne obowiązki zarządzające wykonywała w oparciu o umowę cywilnoprawną.
W następstwie powyższego naruszenia przepisuart. 233 § 1 k.p.c., skarżąca sformułowała zarzuty naruszenia prawa materialnego:art. 18 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychiart. 58 § 2 i 3 k.c.
Ponadto, apelująca zarzuciła bezpodstawność zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego na rzecz organu rentowego w sytuacji, w której organ rentowy na rozprawie był reprezentowany przez pracownika organu rentowego.
W odpowiedzi na apelację organ rentowy wnosił o oddalenie apelacjii zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.
Sąd Apelacyjny nie uwzględnił apelacji.
Przede wszystkim nietrafny jest zarzut naruszenia przepisuart. 58 k.c.z tej przyczyny, że przepis ten nie może rzekomo znaleźć zastosowania w stosunkach ubezpieczeń społecznych i w sprawach z zakresu ubezpieczeń, a przez to Sąd Okręgowy nie mógł powołać się na klauzulę naruszenia zasad współżycia społecznegow rozpoznanej sprawie.
Organ rentowy w odpowiedzi na apelację słusznie za sądem pierwszej instancji zwrócił uwagę na utrwalone od lat stanowisko judykatury, zgodnie z którym w ramachart. 41 ust. 12 i 13 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może negować wysokość wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, jeżeli okoliczności sprawy wskazują,że zostało ono wypłacone na podstawie umowy sprzecznej z prawem, zasadami współżycia społecznego lub zamiaru obejścia prawa (art. 58 k.c.). Uprawnienie to wynika z założenia, że umowa o pracę wywołuje skutki nie tylko bezpośrednie, dotyczące wprost wzajemnych relacji między pracownikiem i pracodawcą, lecz także dalsze, pośrednie, w tym w dziedzinie ubezpieczeń społecznych; kształtuje ona stosunek ubezpieczenia społecznego, określa wysokość składki, a w konsekwencji prowadzi do uzyskania odpowiednich świadczeń.
Ponadto trzeba podkreślić, że świadczenia z ubezpieczeń społecznychw określonej wysokości przysługują nie tym osobom, które kreują doraźne podstawy faktyczno-prawne jedynie po to, by przy niewielkim nakładzie własnym na system ubezpieczeń społecznych pozyskać rażąco nadmierne korzyści, lecz tym podmiotom, które uczciwie tworzą ten system, a nie tylko konsumują (patrz: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 marca 2021r., II USKP 24/21).
Sąd Okręgowy dokonał prawidłowej oceny prawnej ustaleń faktycznych - zgodnej z kryteriami wskazanymi w orzecznictwie sądów, na które Sąd powołał sięw uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
W szczególności należało podkreślić i zgodzić się z ustaleniem Sądu, że znaczące (ponad 3-krotne) podwyższenie wynagrodzenia za pracę w umowie z dnia4 sierpnia 2015r. nie było uzasadnione istotnym, faktycznym poszerzeniem zakresu obowiązków i odpowiedzialności ubezpieczonej na utworzonym dla niej stanowisku dyrektora.
Porównanie zakresu obowiązków ubezpieczonej, jako pracownicy zatrudnionej od 2013r. do 2015r. z zakresem obowiązków zredagowanym w sierpniu 2015r. wskazuje, że zasadnicza część obowiązków to nadal utrzymywanie kontaktów handlowych z kontrahentami i odpowiedzialność za strategię marketingową firmy.
Istotne jest jednak to, że faktycznie, w świetle zeznań współpracowników, zakres obowiązków ubezpieczonej po 4 sierpnia 2015r. nie poszerzył się o odpowiedzialność za kierowanie zakładem, co miało uzasadnić skokowy wzrost podstawy wymiaru składek.
Ta zasadnicza konstatacja, oceniona w kontekście pogłębiających się stratw działalności płatnika w 2015r. oraz znamienna koincydencja zdarzeń: potwierdzenie stanu ciąży i ustalenie podwyżki płacy tego samego dnia - utwierdza w przekonaniu,że wykreowanie nowej, wyższej podstawy wymiaru składek było ukierunkowane na uzyskanie nienależnych korzyści z systemu ubezpieczeń i nie było podyktowane rzeczywistymi potrzebami pracodawcy.
Z ustaleń wynika, że ojciec ubezpieczonej do grudnia 2017r. (przejście na emeryturę) nadal był kierownikiem swego zakładu, a obecność w pracy ubezpieczonej w latach 2015-2019 była iluzoryczna.
Dalsze obiektywne okoliczności - porównanie płac u płatnika składek wskazujące na istotną dysproporcję na korzyść ubezpieczonej i faktyczna niemożność podjęcia roli dyrektora zarządzającego przez ubezpieczoną, która w krótkiej perspektywie czasu-ze względu na czas ciąży i macierzyństwa - była wyłączona z pracy zarobkowej, pogłębia przekonanie wręcz o fikcyjności zatrudnienia na stanowisku dyrektora zarządzającego.
W tym stanie rzeczy, Sąd nie podzielił zarzutu sprzeczności ustaleń faktycznych z zebranym materiałem dowodowym i błędności oceny materiału dowodowegow aspekcieart. 233 k.p.c., a uznając przez to apelację za bezzasadną, orzekł o jej oddaleniu (art. 385 k.p.c.).
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na rzecz strony wygrywającej sprawę w wysokości 75% opłaty minimalnej za czynności radcy prawnego, ustalonej według wartości przedmiotu sprawy - ok. 14 tys. zł różnicy składek (wyliczenie ZUS -k. 82 a.s.).
Sąd nie uwzględnił zarzutu apelacji co do bezpodstawności kosztów zastępstwa procesowego zasądzonych przez sąd pierwszej instancji zważywszy, że pełnomocnik (radca prawny) organu rentowego w odpowiedzi na odwołanie zawarł wnioseko zasądzenie należności.
/-/SSA Marek Żurecki