Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1513/20
Data wyroku: 2022-11-08 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Leszek Dąbek
Słowa kluczowe: Dział spadku, Podział majątku wspólnego, Zniesienie współwłasności
Podstawa prawna: art.212 § 1 kc

Sygn. akt III Ca 1513/20

POSTANOWIENIE
Dnia 8 listopada 2022 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:
Przewodniczący - Sędzia Sądu Okręgowego Leszek Dąbek
Protokolant Monika Piasecka
po rozpoznaniu w dniu 25 października 2022 r. w Gliwicach
na rozprawie
sprawy z wnioskuZ. S. (1)
z udziałemA. U.,B. U.,K. U.iH. U. (1)
o zniesienie współwłasności, o podział majątku wspólnego i o dział spadku
na skutek apelacji wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Rejonowego w Zabrzu
z dnia 26 października 2020 r., sygn. akt VIII Ns 371/19
postanawia:

1
sprostować postanowienie Sądu Rejonowego w Zabrzu z dnia 29 lipca 2020r. w ten sposób, że jest to postanowienie wstępne;

2
zmienić zaskarżone postanowienie:

a
w punkcie 1 o tyle, że zasądzić od wnioskodawcyZ. S. (1)na rzecz uczestniczki postępowaniaH. U. (1)kwotę 30.000 zł (trzydzieści tysięcy złotych) tytułem spłaty udziału w nieruchomości stanowiącej odrębną własność lokalu położonej wZ.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy w Zabrzu prowadziksięgę wieczystą o numerze (...)wraz z udziałem wynoszącym(...)w nieruchomości wspólnej, którą stanowi prawo użytkowania wieczystego oraz części budynku i urządzenia, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli lokali objętejksięgą wieczystą nr (...), płatną jednorazowo w terminie do dnia 31 grudnia 2022r. z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie uchybienia płatności należności;

b
w punkcie 2 o tyle, że zasądzić od wnioskodawcyZ. S. (1)na rzecz uczestniczka postępowaniaA. U.kwotę 30.000 zł (trzydzieści tysięcy złotych) tytułem spłaty udziału w nieruchomości stanowiącej odrębną własność lokalu położonej wZ.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy w Zabrzu prowadziksięgę wieczystą o numerze (...)wraz z udziałem wynoszącym(...)w nieruchomości wspólnej, którą stanowi prawo użytkowania wieczystego oraz części budynku i urządzenia, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli lokali objętejksięgą wieczystą nr (...), płatną jednorazowo w terminie do dnia 31 grudnia 2022r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie uchybienia płatności należności;

c
w punkcie 5 o tyle, że oddalić wnioski wnioskodawcy i uczestników postępowania o zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania;

3
oddalić apelację w pozostałej części;

4
oddalić wnioski wnioskodawcy i uczestników postępowania o zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania odwoławczego;

5
nakazać pobrać od wnioskodawcyZ. S. (1)na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Gliwicach kwotę 726,85 zł (siedemset dwadzieścia sześć złotych i osiemdziesiąt pięć groszy) z tytułu nieuiszczonych kosztów sądowych w postępowaniu odwoławczym;

6
nakazać pobrać od uczestniczki postępowaniaH. U. (1)na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Gliwicach z zasądzonej na jej rzecz spłaty kwotę 726,85 zł (siedemset dwadzieścia sześć złotych i osiemdziesiąt pięć groszy) z tytułu z tytułu nieuiszczonych kosztów sądowych w postępowaniu odwoławczym;

7
nakazać pobrać od uczestniczka postępowaniaA. U.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Gliwicach z zasądzonej na jego rzecz spłaty kwotę 726,85 zł (siedemset dwadzieścia sześć złotych i osiemdziesiąt pięć groszy) z tytułu z tytułu nieuiszczonych kosztów sądowych w postępowaniu odwoławczym

8
odstąpić od obciążania uczestników postępowaniaB. U.iK. U.kosztami sądowymi w postępowaniu odwoławczym.

SSO Leszek Dąbek
Sygn. akt III Ca 1513/20

UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Zabrzu w prawomocnym postanowieniu wstępnym (wa­dliwie nazwanym częściowym) z dnia 29 07 2020r. ustalił, że w skład majątku wspól­negoH. U. (2)orazL. S.wchodzi własność nieruchomości lo­kalowe opisanej w sentencji, a w skład spadku poH. U. (2)udział w 14 czę­ści w tym prawie, po czym dokonał podziału tego majątku i spadku oraz zniesienia współwłasności tej nieruchomości, w ten sposób, że prawo własności wraz z przyna­leżnym mu udziałem w prawie użytkowania wieczystego przyznał w całości wniosko­dawcyZ. S. (1).
W postanowieniu końcowym z dnia 26 10 2020r. Sąd Rejonowy w Za­brzu zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestników postępowania:H. U. (3)- skiej iA. U.spłaty w kwotach po 24.733,33zł, płatne jednorazowo w terminie dwóch miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia wraz z ustawowy­mi odsetkami za opóźnienie w razie uchybienia temu terminowi. Oddalił wnioski: wnioskodawcy o rozliczenie nakładów poczynionych przezA. S.na lokal mieszkalny zaliczony w poczet dorobku i spadku oraz uczestnika postępowa­niaA. U.„o zapłatę za bezumowne korzystanie z 1/6 części udziału przysługującegoA. U.z lokalu mieszkalnego położonego w Za­brzu przyul (...)Orzekł o kosztach postępowania i nieuiszczonych kosz­tach sądowych.
W ustalonym stanie faktycznym przywołał regulacje :art. 686 k.p.c.,art. 688 k.p.c.art. 689 k.p.c.art. 618 § 2 i 3 k.p.c.orazart. 212 § 1 zd. 1 i 3 k.c.Wyjaśnił, że za pod­stawę rozliczeń z tytułu należnych uczestnikom postępowania spłat przyjął wartość nie­ruchomości według jej stanu na dzień otwarcia spadku (27 01 1987r.) i według cen bie­żących w kwocie 148.400zł. Wziął pod uwagę, że uczestnikom postępowaniaH. U. (4)iA. U.„przysługiwały udziały wynoszące po 1/6 w prawie własności" i wyliczył, że należne im spłaty odpowiadają kwoto podanym w sentencji. Następnie odwołał się do poglądu prawnego wyrażonego przez SądN.­wyższy w uchwale z dnia 19 10 2012r. (w sprawie o sygn.. akt V CSK 526/11) i uznał, że skoroA. S.wraz zL. S.korzystali z lokalu z wyłą­czeniem pozostałych współwłaścicieli, to „ nie można żądać zwrotu wartości nakładów dokonanych przezA. S., poczynionych w trakcie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej zL. S.oraz późniejszych Wskazał, że uczestnik po­stępowaniaA. U.„z własnej woli opuścił lokal" i przez wiele lat nie in­teresował się lokalem oraz nie partycypował w kosztach jego utrzymania.
Ponadto nie wytaczał żadnych spraw o dopuszczenie go do współposiadania lokalu, czy też o jego podział do użytkowania, co „należy traktować jako dorozumiane wyrażenie zgody na taki sposób korzystania z lokalu” i z tych względów uznał za nieuzasadniony wniosek uczestnika postępowaniaA. U.o zasądzenie „wynagrodze­nia za bezumowne korzystanie przezA. S.i jego następcę prawnego z 1/6 części udziału przysługującego mu w lokalu”. Przywołał regulacjęart. 1037 § 2 k.c.iart. 73 § 2 k.c.Stwierdził, że z uwagi na niedochowanie formy aktu notarialnego dokonany przez zainteresowanych pozasądowy dział spadku był nieważny, wobec cze­go nieważna była także zapłata przez uczestniczkę postępowaniaL. U.uczestnikowi postępowaniaR. U.kwoty 12.221 zł.
Ocenił, że w świetle przywołanych na wstępie regulacji prawnych roszczenie wniosko­dawcy jej zapłatę nie należy do roszczeń rozpoznawanych w ramach niniejszej sprawy.
O kosztach postępowania orzekał stosując regulacje art.. 520§ 1 k.p.c.a o nieuiszczonych kosztach sądowy w oparciu o regulację art. 113 u.k.s.c. w związku a art. 83 ust. 2 u.k.s.c. Równocześnie odstąpił od obciążania kosztami sądowy uczestników postępo­waniaB. U.K. U., gdyż nie otrzymali oni żadnego przysporzenia i ostatecznie swoje udziały przekazali matceH. U. (1).
Orzeczenie końcowe zaskarżył wnioskodawcaZ. S. (1)w części orzekającej: o zasądzeniu od niego na rzecz uczestników postępowaniaH. U. (3)­skiej iA. U.spłat oraz o oddaleniu jego wniosku o rozliczenie na­kładów poczynionych w spornym lokalu przezA. S..
Wnosił o zmianę zaskarżonych orzeczeń poprzez oddalenie wniosków uczestników po­stępowania o zasądzenie na ich rzecz spłat oraz poprzez rozliczenie nakładów oraz wy­datków i ciężarów poniesionych przezA. S.związanych z utrzyma­niem nieruchomości w kwocie nie mniejszej niż 49.466,66zł.
Zarzucał, że istnieje sprzeczność pomiędzy istotnymi ustaleniami faktycznymi Sądu a treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego polegająca na ustaleniu niezgod­nie z rzeczywistym stanem rzeczy, iż pomiędzy współwłaścicielami nieruchomości ob­jętej wnioskiem doszło do zawarcia w sposób dorozumiany umowy o podział rzeczy quoad usum, w sytuacji, gdy fakt ten nie wynika z przeprowadzonych w sprawie dowo­dów, a zwłaszcza jaka miała być treść owego porozumienia.
Ponadto zarzucał, że przy ferowaniu postanowienia naruszono prawo procesowe i mate­rialne, regulacje :

-

art. 233 § 1 k.p.c.poprzez brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego w po­staci pisemnego oświadczenia z dnia 6 02 2004r. (k. 9 akt), z którego należało wycią­gnąć wniosek, iż roszczenie z tytułu spłaty udziału odziedziczonego przez uczestników postępowania zostało zaspokojone w zakresie kwoty 36.334,69zł,

art. 207 k.c.poprzez jego niezastosowanie i nierozliczenie w ramach niniejszego po­stępowania nakładów poczynionych przezA. S.oraz wydatków i

ciężarów związanych z utrzymaniem lokalu, w sytuacji gdy pomiędzy współwłaścicie­lami nieruchomości objętej wnioskiem nie zostało zawarte porozumienie odnośnie innego sposobu rozliczenia nakładów, o czym świadczy fakt, że w lokalu okresowo za­mieszkiwał równieżR. U., zaśA. U.nie powołał się w swoich twierdzeniach na choćby dorozumiany sposób porozumienia w zakresie spo­sobu korzystania z rzeczy wspólnej,
-art. 5 k.c.poprzez jego niezastosowanie i zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestników postępowania spłaty ich udziałów w nieruchomości lokalowej w sytuacji, wysuwane przez uczestników żądanie zasądzenia spłat na ich rzecz stanowiły nadużycie prawa podmiotowego było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, takimi jak zasady uczciwego postępowania, sprawiedliwości i dotrzymywania zawartych umów.
Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje :
Sąd pierwszej instancji trafnie zakwalifikował wniosek, a następnie po rozpo­znaniu sprawy skonstruował prawidłową podstawę faktyczną orzeczenia.
Poczynione przez niego ustalenia faktyczne w istocie nie były kwestionowane przez uczestników postępowania (poniżej) i mają podstawę w zgromadzonym w spra­wie materiale dowodowym, którego ocena jakkolwiek lakoniczna jest logiczna, mieści się w granicach swobodnej oceny i Sąd odwoławczy ją podziela.
Skarżący w ramach zawartych apelacji zarzutów dotyczących podstawy fak­tycznej orzeczenia w istocie odwołuje się do niej tylko werbalnie.
W ich ramach kwestionuje on bowiem dokonaną przez Sąd Rejonowy ocenę prawna poczynionych ustaleń faktycznych, stąd też zarzuty te nie mają wpływu na po­wyższą ocenę.
Z powodu znaczącego upływu czasu od wydania zaskarżonego postanowienia są one jednak nieaktualne w odniesieniu do ustalonej wartości zaliczonego w skład do­robku prawa własności nieruchomości lokalowej.
Z tej przyczyny ustalenia te zmieniono, ustalając w oparciu informacje zawarte w niekwestionowanej przez uczestników postępowania prawidłowo sporządzonej przez biegłegoK. K.opinii uzupełniającej z dnia 7 07 2022r., że zgodnie ze sta­nem na dzień śmierciA. S.(27 01 1987r.) prawo to posiada obecnie wartość 180.000zł (k. 864-883 akt).
Z tych też względów Sad odwoławczy z powyższą modyfikacją przyjął za wła­sne ustalenia faktyczne Sadu pierwszej instancji.
Z uwagi na uprawomocnienie się postanowienia wstępnego oraz zakres zaskar­żenia apelacji skarżącego (powyżej) kognicja Sądu odwoławczego w niniejszej sprawie apelacyjnej ogranicza się do oceny prawidłowości zaskarżonych orzeczeń o zasądzo­nych od niego na rzecz uczestników postępowania spłat oraz oddaleniu jego wniosku o rozliczenie nakładów poniesionych przez spadkodawcę na przedmiotowy lokal.
W tym zakresie dokonana przez Sąd Rejonowy ocena prawna ustalonego stanu faktycznego w swym zasadniczym zarysie jest prawidłowa.
Ma ona oparcie w prawidłowo zastosowanych przepisach prawa wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i Sąd odwoławczy z podanymi poniżej modyfika­cjami w tej części ocenę prawną Sądu pierwszej instancji podziela i przyjmuje za wła­sną (art. 387 § 21pkt 2 k.p.c.; orzecz. SN z dn. 26 04 1935r. III C 473/34, ZB. Urz. 1935r. nr 12, poz. 496).
Uczestnicy postępowaniaH. U. (1)iA. U.w następstwie dziedziczenia podziałów majątków wspólnych nabyli w udziały po 1/6 części we współwłasności przedmiotowego prawa do lokalu wraz ze związanym z nim udziałem w prawie wieczystego użytkowania.
Prawo to w następstwie dokonanego przez Sad Rejonowy w prawomocnym po­stanowieniu wstępnym z dnia 29 07 2020r. (wadliwie nazwanym częściowym) zniesie­nia współwłasności, podziału majątku wspólnego i działu spadku przypadło w całości wnioskodawcyZ. S. (2), stąd też - jak słusznie uznał Sąd Rejonowy, a co nie jest kwestionowane w apelacji - uczestnikom postępowania należą się od nie­go spłaty w wysokości wartości ich udziału w tym prawie.
Zgodnie ze poczynionymi powyżej zmodyfikowanymi ustaleniami faktycznymi jego wartość zamyka się kwotą 180.000zł, stąd aktualna wartość tych udziałów wynosi po 30.000zł (180.000zł x 1/6 = 30.000zł).
Z oświadczenia złożonego przezL. S.z dnia 6 02 2004r. (k. 9 akt) wynika, że kwota 12.221 zł. została przekazana jej synowiR. U.„ jako splata należna po ojcuH. U. (2), w 1/6 części mieszkania własnościo­wego o wym. 67 m2, znajdującego się przyul. (...)wZ.... ” a jej wyso­kość zdeterminowały należności związane z : pożyczką (320zł), instalacją gazową (1.500zł), kupnem kasy fiskalnej (2.500zł), kaucją na mieszkanie (4.852zł) materiałami na remont mieszkania (1.215zł, robocizną (1.500zł) oraz „ wersalką” (334zł).
Z treści tego oświadczenia wynika zatem że stanowiła ona zatem sumę spłat za różne należności, które ze swej istoty nie miały wpływu na wysokość należnych uczestnikom spłat i nie podlegały one zarachowaniu na ich poczet.
Niezależnie od tego gdyby nawet przyjąć - za Sądem pierwszej instancji - że ich suma miała stanowić uznaną przezL. S.należną synowiR. U.spłatę lub jej części, to w takiej sytuacji słuszna jest ocena tego Sąd, że z podanych przez niego powodów nastąpiło w wykonaniu nieważnej umowy o dział spadku.
Z tej przyczyny należy je traktować jako świadczenie nienależne w rozumieniuart. 410 § 2 k.c., co w świetle zawartej w nim regulacji prawnej może rodzić roszczenie o jego zwrot, z tym jednak, że mogłoby ono zostać uwzględnione przy ustalaniu wyso­kości kwot należnych uczestnikom postępowania, tylko wówczas, gdyby zostało ono przedstawione im do potrącenia z należnych im spłat, czego jednak nie uczyniono.
Z tych względów przyjął Sąd Rejonowy ostatecznie słusznie przyjął, że uiszcze­nie rzezL. S.jej synowiR. U.12.221 zł. nie ma wpływu na ustalenie wysokości należnych uczestnikom spłat i podniesione w tej kwestii przez skarżącego zarzuty są oczywiście nieuzasadnione.
Niezależnie od tego, z podanych powyżej względów zasądzone spłaty są jednak obecnie wadliwe, przez co w tej części apelacja jest uzasadniona, co prowadziło do zmiany zaskarżonego postanowienia.
Przedmiotem wniosku skarżącego dotyczącego rozliczenia nakładów poczynio­nych przezA. S.na spornej nieruchomości lokalowej są poniesione przez niego koszty związane z jego bieżącym utrzymaniem.
Dotyczą one okresu zamieszkiwania przez niego w tym lokalu, w czasie którego korzystał on z całej jego powierzchni.
Z tej przyczyny - w istocie - celem ich poniesienia nie było zachowanie lokalu w należytym stanie, lecz zabezpieczenie skarżącemu oraz jego domowników mieszka­nia, przez co był on ich głównym beneficjentem.
Dlatego, że pomimo tego - co słusznie podnosi apelacja - że roszczenia te mają swe prawne odniesienie w regulacjiart. 207 k.c., to ich dochodzenie przez skarżącego od uczestników postępowania jest sprzeczne z ich społeczno-gospodarczym przezna­czenie w rozumieniuart. 5 zd. 1 k.c.i jako takie z mocy regulacjiart. 5 zd. 2 k.c.nie ko­rzystają one z ochrony prawnej, wobec czego wniosek o ich rozliczenie podlegał odda­leniu.
Ostatecznie znalazło to prawidłowe odzwierciedlenie w zaskarżonym postano­wieniu i tym samym w tej części apelacja jest bezzasadna.
Reasumując z podanych względów zmieniono zaskarżone postanowienie w sposób podany w sentencji, przy zastosowaniu regulacjiart. 385 § 1 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c., a w pozostałym zakresie apelację jako bezzasadną oddalono na mocy regulacjiart. 385 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.

Zgodnie z utrwalony w orzecznictwie poglądem prawnym w sprawach o po­dział majątku wspólnego przy rozliczeniu kosztów postępowania zastosowanie ma regulacjaart. 520 § 1 k.p.c.zgodnie z którą „Każdy uczestnik ponosi koszty postę­powania związane ze swym udziałem w sprawie” („W sprawach tzw. działowych nie zachodzi przewidziana wart. 520 § 2 i 3sprzeczność interesów tych uczestników, któ­rzy domagają siępodziału,niezależnie od tego, jaki sposóbpodziałupostulują i jakie wnioski składają w tym względzie - tak postanowienia SN: z 19.11.2010 r., III CZ 46/10, OSNC 2011/7-8, poz. 88, oraz z 15.12.2011 r., II CZ 120/11, LEX nr 1298073. Powyższego charakteru spraw działowych nie zmienia to, że w ich ramach rozstrzyga­ne są typowo sporne roszczenia, gdyż są to kwestie cząstkowe wobec istoty sprawy, ja­ką jest zniesienie współwłasności - postanowienie SN z 9.05.2013 r., II CZ 28/13, LEX nr 1353173”).

Czyni to w nioski wnioskodawców uczestników postępowania o zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania odwoławczego bezzasadnymi, co przy za­stosowaniu przywołanej regulacji prawnej prowadziło do oddalenie ich wniosków.
O nieuiszczonych kosztach sądowych orzeczono przy zastosowaniu regulacji art. 113 ust. 1 u.o.k.s. iart. 108 zd. 2 k.p.c., w tym odstąpiono od obciążania uczestników postępowaniaB. U.iK. U.tymi
kosztami, z tych samym powodów, które legły u podstaw wydania przez Sąd pierwszej instancji podobnego rozstrzygnięcia.
Oczywistą niedokładność w oznaczeniu rodzaju postanowienia Sądu Rejo­nowego w Zabrzu z dnia 29 07 2020r. sprostowano w oparciu o regulacjęart. 350 § 1 i 3 k.p.c.

SSO Leszek Dąbek