Sąd Okręgowy w Poznaniu
XV Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: XV Ca 349/21
Data wyroku: 2021-06-30 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Joanna Andrzejak-Kruk
Słowa kluczowe: Dowody
Podstawa prawna: art. 233 § 1 kpc

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 30 czerwca 2021r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział XV Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący: sędzia Joanna Andrzejak-Kruk
po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2021r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwa(...)z siedzibą wM.((...))
przeciwkoT. G.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Rejonowego w Obornikach
z dnia 18 listopada 2020r.,
sygn. akt I.C.125/20

I
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

1
oddala powództwo;

2
zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 1.817,-zł z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;

II
zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 1.300,-zł z tytułu zwrotu kosztów procesu w instancji odwoławczej.

/-/Joanna Andrzejak-Kruk

UZASADNIENIE
Pozwem złożonym 17.10.2019r. powód(...)z siedzibą wM.((...)) wystąpił o zasądzenie od pozwanegoT. G.kwoty 6.410,98zł z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od 31.01.2019r. do dnia zapłaty oraz kosztami postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu powód podniósł, że 15.01.2019r. pozwany zawarł z(...) sp. z o.o.umowę pożyczki w kwocie 6.410,98zł, pożyczkodawca wywiązał się ze swojego zobowiązania, zaś pozwany nie zrealizował obowiązku zwrotu pożyczki w ustalonym terminie, tj. do 30.01.2019r. Na podstawie umowy cesji z 1.05.2019r. powód nabył wierzytelność z tytułu pożyczki, o czym zawiadomił pozwanego, z tym że przedsądowe wezwanie do zapłaty okazało się bezskuteczne.
W odpowiedzi na pozew pozwany domagał się oddalenia powództwa i zasądzenia od powoda kosztów procesu. Pozwany zarzucił brak legitymacji czynnej po stronie powoda, który jego zdaniem nie wykazał następstwa prawnego w stosunku do pożyczkodawcy ( w szczególności nie udowodnił, aby przedmiotem cesji była sporna wierzytelność oraz aby cesja była prawnie skuteczna, tj. spełniono warunek w postaci zapłaty ceny za nabywane wierzytelności ). Ponadto pozwany kwestionował zasadność samego roszczenia wywodzonego z umowy pożyczki, gdyż zaprzeczył, aby zawierał taką umowę lub składał wniosek o udzielenie pożyczki oraz aby pożyczkodawca wykonał umowę pożyczki. Odnośnie do pożyczki zawartej w celu refinansowania pozwany podniósł zarzut, że stanowi ona nieuczciwą praktykę rynkową i na podstawieart. 58 § 2 k.c.jest nieważna jako czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego ( co pozwany wiązał z wciąganiem konsumentów przez firmy pożyczkowe w tzw. spiralę zadłużenia poprzez wymuszanie kolejnych umów i „rolowanie” pierwotnej pożyczki każdorazowo za dodatkową, wysoką prowizją), zwrócił także uwagę, że postanowienia umowy pożyczki dotyczące prowizji stanowią klauzulę abuzywną, próbę obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych oraz są sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Wyrokiemz 18.11.2020r., sygn. akt I.C.125/20, Sąd Rejonowy w Obornikach: 1) zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 6.410,98zł z umownymi odsetkami za opóźnienie w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od 31.01.2019r. do dnia zapłaty, 2) zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2.217,-zł z tytułu zwrotu kosztów procesu.
Apelacjęod wyroku złożył pozwany, zaskarżając go w całości i zarzucając:

a
naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1
art. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 231 k.p.c.poprzez błędną ocenę dowodów, a w konsekwencji uznanie za ustalony fakt, że pozwany zawarł umowę nr(...), refinansującą pierwotne zobowiązanie, mimo że wniosku takiego nie można wyprowadzić z innych faktów,

2
art. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 231 k.p.c.poprzez dowolną a nie swobodną ocenę dowodów zgromadzonych w sprawie skutkującą przyjęciem, że w niniejszej sprawie doszło do skutecznego zawarcia umowy refinansującej, tj. spłaty przez podmiot(...) sp. z o.o.zobowiązania pozwanego wynikającego z umowy pierwotnej pożyczki, podczas gdy w aktach sprawy nie ma dowodu potwierdzającego rzeczoną spłatę,

3
art. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 231 k.p.c.poprzez dowolną a nie swobodną ocenę dowodów zgromadzonych w sprawie skutkującą przyjęciem, że w niniejszej sprawie doszło do skutecznego zawarcia umowy i wypłaty na rzecz pozwanego kwoty pożyczki, podczas gdy w aktach sprawy nie ma dowodu potwierdzającego rzeczoną wypłatę, a ponadto, zgodnie z treścią rzekomej umowy refinansującej cała kwota pożyczki nie miała być przekazana pozwanemu a podmiotowi trzeciemu, czego to powód również nie wykazał, a co pozwany konsekwentnie kwestionował;

b
naruszenie prawa materialnego, tj.:

1
art. 5 k.c.zw. zart. 58 § 2 i 3 k.c.poprzez jego niezastosowanie i zaniechanie zbadania postanowień umowy pożyczki w ujęciu całościowym pod kątem jej zgodności z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami oraz nieuznanie postanowień umownych nakładających na pozwanego wygórowane opłaty dodatkowe za nieważne w sytuacji, gdy klauzula generalna zart. 5 k.c.ma za zadanie służyć przede wszystkim zapewnieniu zgodności norm prawnych i opartych na tych normach rozstrzygnięć indywidualnych z obowiązującymi w społeczeństwie normami pozaprawnymi, zwłaszcza moralnymi i nie dopuszczać do występowania w obrocie prawnym umów lub ich części, które byłyby sprzeczne z tymi normami,

2
art. 3531k.c.w zw. zart. 58 § 2 i 3 k.c.poprzez uznanie, że pozwany zobowiązał się do zwrotu dochodzonej przez powoda kwoty w drodze umowy pożyczki, zatem dochodzone przez powoda roszczenie jest zasadne, podczas gdy zasada swobody umów nie ogranicza kompetencji sądu do badania umowy pod kątem jej zgodności z naturą stosunku zobowiązaniowego, treścią ustawy oraz zgodności z zasadami współżycia społecznego,

3
art. 3851k.c.poprzez jego niezastosowanie i odstąpienie od dokonania oceny umowy w przedmiocie abuzywności klauzul umownych i jej nieuczciwego charakteru, pomimo że obowiązek taki w sporze z konsumentem ciąży na sądzie z urzędu,

4
art. 720 k.c.poprzez przyjęcie, że środki z pożyczki faktycznie trafiły do pozwanego, podczas gdy z materiału sprawy jasno wynika, że miały one być przekazane na rachunek podmiotu trzeciego, czego to jednak powód nie wykazał, a co pozwany kwestionował,

5
art. 58 § 1 k.c.w zw. zart. 359 § 1 pkt 21k.c.poprzez jego niezastosowanie i nieuznanie roszczeń powoda za nienależne na tej podstawie, że część z nich miała charakter mających na celu obejście ustawy i przyznanie powódce uprawnienia do uzyskania odsetek wyższych niż maksymalne,

6
art. 4 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowympoprzez jego niezastosowanie i uznanie, że nie doszło do wprowadzenia w błąd pozwanego w rozumieniu naruszonego przepisu, podczas gdy praktyka powoda i powiązanych z nim spółek jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca zachowania rynkowe konsumenta, co w sposób ewidentny widać w niniejszej sprawie, bowiem pozwany poprzez obietnicę spłaty wcześniejszego zobowiązania został wplątany w jeszcze większe zadłużenie aniżeli wynikające z pierwotnej umowy pożyczki przez podmioty pozornie odrębne, faktycznie jednak powiązane kapitałowo i osobowo.

W oparciu o te zarzuty pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powoda kosztów procesu za obie instancje według norm przepisanych.
Wodpowiedzi na apelacjępowód domagał się jej oddalenia oraz zasądzenia od pozwanego zwrotu kosztów postępowania odwoławczego według norm prawem przepisanych.
Sąd Okręgowy nie przeprowadzał postępowania dowodowego, a zatem niniejsze uzasadnienie zawiera jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa (art. 505 
13
          § 2 k.p.c.).
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja zasługiwała na uwzględnienie już z tego względu, że w ramach zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.pozwany skutecznie zakwestionował ustalenia faktyczne dotyczące wykonania przez poprzednika prawnego powoda umowy pożyczki, na których Sąd Rejonowy oparł swoje rozstrzygnięcie.
Roszczenie wywodzone było przez powoda z umowy pożyczki, którą pozwany miał zawrzeć w dniu 15.01.2019r. z(...) sp. z o.o.z siedzibą wW.. Umowa nie przybrała zwykłej formy pisemnej, polegającej na podpisaniu przez jej strony treści dokumentu (art. 78 § 1 k.c.), gdyż – jak powód wyjaśnił w piśmie procesowym z 26.05.2020r. z odwołaniem także do postanowień ramowej umowy pożyczki określającej zasady zawierania umów pożyczki ( por. § 2.1, § 3.1 i § 6.4 umowy ramowej ) – wykorzystano środki porozumiewania się na odległość. Mianowicie pozwany zrejestrował się na stronie internetowej podmiotu świadczącego usługi pośrednictwa kredytowego i zaakceptował treść zamieszonych na tej stronie umowy ramowej, umowy indywidualnej i regulaminu promocji, następnie dokonał weryfikacji za pomocąusługi (...)( czyli przez system informatyczny umożliwiający weryfikację rachunku bankowego pożyczkobiorcy w celu potwierdzenia jego tożsamości i oceny ryzyka kredytowego ) i złożył wniosek o udzielenie pożyczki, który został zaakceptowany przez pożyczkodawcę. Według powoda dokonanie tych czynności przez pozwanego stanowiło akceptację warunków wynikających z treści umowy i tym samym złożenie oświadczenia woli (art. 60 k.c.).
Zgodnie z treścią pozwu i dołączonych do niego wydruków ramowej umowy pożyczki i umowy pożyczki nr(...), pozwany 15.01.2019r. zawarł z(...) sp. z o.o.umowę pożyczki refinansującej, zgodnie z którą kwota pożyczki w wysokości 6.410,98zł miała zostać w całości przekazana na rachunek bankowy operatora ((...) sp. z o.o.) w celu spłaty pożyczki udzielonej pozwanemu na podstawie umowy nr(...)zawartej z(...) sp. z o.o., zaś pozwany miał spłacić pożyczkę na rzecz(...) sp. z o.o.w terminie do 30.01.2019r. oraz uiścić prowizję w kwocie 967,19zł. Pozwany w odpowiedzi na pozew zaprzeczył, aby zawarł umowę pożyczki nr(...)i aby w ogóle składał wniosek o jej udzielenia oraz aby pożyczkodawca umowę wykonał, co w tym wypadku miało polegać na spłaceniu wcześniejszej pożyczki udzielonej pozwanemu przez(...) sp. z o.o.Jak słusznie zatem wskazał Sąd Rejonowy, wobec takich stanowisk stron na powodzie, zgodnie zart. 6 k.c., spoczywał ciężar udowodnienia, że jego poprzednika i pozwanego łączyła umowa pożyczki z 15.01.2019r. Dodać trzeba, że okolicznością istotną dla oceny zasadności roszczenia powoda było także wykonanie umowy pożyczki z 15.01.2019r. przez pożyczkobiorcę, gdyż w świetleart. 720 § 1 k.c.zobowiązanie do zwrotu pożyczki aktualizuje się dopiero po jej faktycznym udzieleniu.
Sąd Rejonowy przyjął ustalenia dotyczące zawarcia umowy pożyczki zgodne z twierdzeniami powoda, opierając się w tym zakresie na wydrukach z elektronicznych zapisów: tekstu umowy ramowej i tekstu umowy pożyczki z 15.01.2019r. oraz wniosku o udzielenie pożyczki z 15.01.2019r. Wprawdzie Sąd Rejonowy nie wskazał tego ustalenia wprost, ale logiczne jest, że przyjął także, że w wykonaniu umowy pożyczki z 15.01.2019r. nastąpiło przekazanie środków na spłatę wcześniejszej pożyczki udzielonej pozwanemu przez(...) sp. z o.o.– w tym zakresie Sąd odwołał się bowiem do wydruku z historii rachunku bankowego należącego do(...) sp. z o.o.dokumentującej m.in. transakcję przelewu na kwotę 6.410,98zł. Nietrafnie zatem w apelacji zarzucono Sądowi Rejonowemu błędne ustalenie, że doszło do wypłaty kwoty pożyczki na rzecz pozwanego ( zarzut z pkt 2.a.3. apelacji ); takiego ustalenia nie sposób wywieść z uzasadnienia zaskarżonego wyroku.
Odnośnie do pierwszego z ww. ustaleń apelacja nie dostarczyła argumentów mogących podważyć stanowisko Sądu Rejonowego. Zarzuty pozwanego sprowadzały się do stwierdzenia, że doszło do naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 231 k.p.c.poprzez błędną ocenę dowodów ( zarzut z pkt 2.a.1 apelacji ) oraz że powód nie wykazał, ażeby pozwany wnioskował o zawarcie umowy, na mocy której nie zostaje mu wypłacona żadna kwota ( s.4 uzasadnienia apelacji ). Prawdą jest, że z wydruku wniosku z 15.01.2019r. wprost nie wynika, aby wniosek pozwanego dotyczył pożyczki refinansującej ( k.52 ), a więc przeznaczonej na spłatę innych zobowiązań pożyczkobiorcy ( por. § 1 pkt 1.25 umowy ramowej ), natomiast taki rodzaj umowy przywidziano w samej jej treści. Należy zwrócić uwagę, że składając wniosek o udzielenie pożyczki pożyczkobiorca zobowiązany był podać w formularzu internetowym propozycje indywidualnych warunków umowy, które w przypadku pożyczki refinansującej obejmowały także opis zobowiązania, które ma zostać spłacone przez pożyczkodawcę w wykonaniu umowy pożyczki refinansującej, a gdy chodziło o zobowiązania względem podmiotu, z którym współpracuje pośrednik lub operator, wypełnienie tych danych następowało wprawdzie automatycznie, natomiast pożyczkobiorca musiał je potwierdzić ( § 8 pkt 2 i pkt 3 umowy ramowej, wniosek niespełniający tych wymogów podlegał odrzuceniu - § 8 pkt 5 umowy ramowej ).
Należy przypomnieć, że Sąd Rejonowy dał wiarę dowodom zaoferowanym przez powoda, mającym potwierdzać fakt zawarcia umowy pożyczki, gdyż materiał zebrany w postępowaniu nie wskazywał, że fakt ten nie zaistniał. Sąd podkreślił, że w celu weryfikacji, czy doszło do złożenia wniosku o zawarcie umowy pożyczki z urzędu dopuścił dowód z przesłuchania stron ograniczając go do przesłuchania pozwanego, który jednak nie stawił się na rozprawę, co spowodowało pominięcie dowodu z jego zeznań. Według Sądu zaakceptowanie stanowiska pozwanego oznaczałoby, że doszło do szeregu działań przestępczych mających w szczególności postać: wygenerowania elektronicznego wniosku o pożyczkę, którego w rzeczywistości pozwany nie złożył, wygenerowania elektronicznego zapisu umowy której pozwany nie zawierał, a następnie użycia tych dowodów w procesie cywilnym. Bazując na zasadach doświadczenia życiowego wnioski takie Sąd odrzucił uznając, że brak rozsądnych podstaw by przypuszczać że doszło do działań noszących znamiona czynów zart. 286 i 270 k.k.
Przedstawiona argumentacja jest logiczna, opiera się także na analizie całokształtu materiału sprawy, a zatem wyprowadzone z dokonanej oceny ustalenia zasługiwały na podzielenie.
Drugie z kwestionowanych w apelacji ustaleń dotyczyło wykonania przez pożyczkobiorcę zawartej z pozwanym umowy pożyczki z 15.01.2019r. Jak już zostało to wyjaśnione, pożyczka była pożyczką refinansującą, a kwota pożyczki miała zostać przekazana na rachunek bankowy operatora w celu spłaty pożyczki udzielonej pozwanemu przez(...) sp. z o.o.na podstawie umowy nr(...). Sąd Rejonowy przyjął, że doszło do realizacji umowy przez pożyczkodawcę na podstawie wydruku z historii rachunku bankowego należącego do(...) sp. z o.o.z zaznaczoną transakcją przelewu na kwotę 6.410,98zł ( k.54 ). Sąd Rejonowy przeoczył jednak, że przelew ten jest datowany na 21.06.2019r., a zatem płatność, choć odwołująca się do nr przedmiotowej umowy pożyczki z 15.01.2019r., jest jednak oderwana czasowo od ustaleń wynikających treści tej umowy. Zgodnie z pkt 2. umowy, realizacja wypłaty kwoty pożyczki miała nastąpić nie później niż w terminie 1 dnia roboczego od zawarcia umowy, a tymczasem przedmiotowy przelew został wykonany po 5 miesiącach. Ponadto z umowy wynika, że pożyczka miała zostać przekazana na rachunek bankowy operatora świadczącego usługi pośrednictwa dla pożyczkodawcy – czyli na rachunekfirmy (...) sp. z o.o., gdy tymczasem w treści przelewu z 21.06.2019r. wskazano jako odbiorcę środków(...) sp. z o.o.i numer jego rachunku bankowego. Z odpowiedzi na pozew wynika, że wszystkie wymienione podmioty są ze sobą osobowo powiązane ((...) sp. z o.o.jest jedynym wspólnikiem(...) sp. z o.o.i (...) sp. z o.o.), a zatem niewątpliwie istnieją miedzy nimi różnorakie przepływy finansowe, co powinno obligować do starannego i przejrzystego dokumentowania transakcji związanych z realizacją konkretnych umów pożyczek łączących je z konsumentami. Analizowany wydruk wyciągu z rachunku bankowego poprzednika prawnego powoda nie odpowiada tym wymogom i nie jest zatem dowodem mogącym w sposób wiarygodny potwierdzić, że pożyczkodawca wykonał swoje zobowiązanie wynikające z umowy pożyczki z 15.01.2019r., która to okoliczność była sporna miedzy stronami, a obowiązek i ciężar jej wykazania spoczywał na powodzie (art. 232 zd. 1 k.p.c.iart. 6 k.c.).
Mając to na uwadze należało podzielić zarzuty apelacji dotyczące błędnego, dokonanego z naruszeniemart. 233 § 1 k.p.c., ustalenia przez Sąd Rejonowy, że doszło do zrealizowania przez pożyczkodawcę przedmiotowej umowy pożyczki refinansującej.
W konsekwencji zasadny okazał się także zarzut naruszeniaart. 720 k.c.Skoro nie zostało udowodnione, aby poprzednik prawny powoda wykonał swoje zobowiązanie wynikające z umowy pożyczki i przelał pożyczkę na rachunek bankowy operatora, po stronie pozwanego nie powstało wynikające zart. 720 § 1 k.c.zobowiązanie do zwrotu przedmiotu pożyczki i już z tego względu powództwo nie było zasadne. W tej sytuacji straciły na znaczeniu zgłoszone w apelacji zarzuty naruszenia prawa materialnego.
Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 1 k.p.c., zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, ze oddalił powództwo, zaś o kosztach procesu w obu instancjach orzekł na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c., obciążając nimi powoda jako stronę przegrywającą. W I instancji pozwany poniósł koszty zastępstwa procesowego – wynagrodzenie pełnomocnika, którego wysokość ustalono na 1.800,-zł ( § 15 ust. 1 i 3 w zw. z § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, Dz.U 2015/1800 ze zm. ), oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa 17,-zł, łącznie 1.817,-zł. W II instancji pozwany poniósł opłatę od apelacji 400,-zł i koszty zastępstwa procesowego – wynagrodzenie pełnomocnika, którego wysokość ustalono na 900,-zł ( § 15 ust. 1 i 2 w zw. z § 2 pkt 4 cyt. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015r. ), łącznie 1.300,-zł. Powyższe koszty powód winien zwrócić pozwanemu.
/-/ Joanna Andrzejak-Kruk