Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 918/21
Data wyroku: 2022-07-07 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego
Podstawa prawna: art. 840 kpc

Sygn. akt III Ca 918/21

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z 16 marca 2021 roku, wydanym w sprawiez powództwaK. B.przeciwko(...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąwW.o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności, Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi:

1
oddalił powództwo;

2
zasądzi od powódkiK. B.na rzeczD.(...)z ograniczoną odpowiedzialnością wW.kwotę 917 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych:
10 kwietnia 2017 roku powódkaK. B.prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą pod nazwą BeF.K. B.zawarła z(...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnościąwW.umowę pożyczki na kwotę 217 200 zł. Powódka nie spłaciła pożyczki w terminie. Pozwana(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwW.jest następcą prawnym(...) Spółki z o.o.
27 września 2018 roku w sprawie X GNc 1317/18 Sąd Okręgowy w Łodzi, X Wydział Gospodarczy wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, w którym nakazałK. B.aby zapłaciła na rzecz(...) Spółki z o.o.wW.kwotę 174 297,00 zł wraz z odsetkami maksymalnymi za opóźnienie od dnia 31 lipca 2018 roku do dnia zapłaty oraz kwotę 5 796,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania – albo wniosła w tym terminie sprzeciw. Powódka nie zaskarżyła nakazu zapłaty, wobec czego nakaz zapłaty stał się prawomocny. Nakaz zapłaty został zaopatrzony w klauzulę wykonalności w dniu 9 stycznia 2019 roku.
Na podstawie wniosku egzekucyjnego z dnia 16 stycznia 2019 roku, wierzyciel(...) Spółka z o.o.z siedzibą wW.wszczął postępowanie egzekucyjne dotyczące obowiązkuK. B.stwierdzonego powyżej opisanym nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym wydanym w sprawie X GNc 1317/18 z dnia 27 września 2018 roku przed Komornikiem Sądowym przy Sądzie Rejonowym dla Łodzi – Widzewa w ŁodziB. G.. Postępowanie to zawisło za sygnaturą akt GKm 12/19.P.to pozostaje czynnym, jest ono częściowo zawieszone na podstawie postanowienia tutejszego Sądu Rejonowego z dnia 30 listopada 2020 roku. W jego toku doszło do wyegzekwowania i przekazania na rzecz wierzyciela łącznej kwoty 7 984,98 zł, na którą składały się: 120 zł kosztów klauzuli wykonalności, 2 196,00 zł z tytułu kosztów procesu, 2 051,98 zł z tytułu kosztów zastępstwa w egzekucji, 3 617 zł z tytułu kosztów zastępstwaw procesie.
21 lutego 2020 roku powódka złożyła skargę o wznowienie postępowania w sprawie X GNc 1317/18. Skarga złożona przez powódkę została odrzucona postanowieniem Sądu Okręgowego w Łodzi, Wydział X Gospodarczy z dnia 21 kwietnia 2020 roku wydanym w sprawie X GC 186/20. Zażalenie złożone przezK. B.od w/w postanowienia z dnia 21 kwietnia 2020 roku zostało oddalone postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Łodzi, I Wydział Cywilny z dnia 12 sierpnia 2020 roku wydanym w sprawie I AGz 90/20.
2 maja 2017 roku powódkaK. B.przesłała na rachunek(...) Spółka z o.o.z siedzibą wW.kwotę 20 000 zł. Przelew nie został opisany żadnym tytułem.
26 kwietnia 2018 roku do rąk własnychB. D.została przekazana łączna kwota 4.750 zł + 530 zł = 5.280 zł. Do przekazania w/w kwoty doszło w miejscu prowadzenia przez powódkę działalności gospodarczej w C.H. P.wR..
3 czerwca 2018 roku z rachunku bankowego(...) Spółki z o.o.wŁ.na rachunek(...) Spółki z o.o.wW.została przelana kwota 10 000 zł tytułem „zwrot pożyczki”.
6 września 2018 roku do rak własnychB. D.została przekazana kwota 10 500 zł. Do przekazania w/w kwoty doszło w miejscu prowadzenia przez powódkę działalności gospodarczej w C.H. P.R..
17 października 2018 rokuK. B.przekazała bezpośrednio do rąkB. D.kwotę 1 900 zł tytułem 700 zł – IX,1 200 zł – X. Do przekazania w/w kwoty doszło w miejscu prowadzenia przez powódkę działalności gospodarczej w C.H. P.R..
W okresie od marca 2018 roku do sierpnia 2018 roku była przekazywana przez powódkę na rzeczB. D.kwota po 1 200 zł. Do przekazywania w/w kwot dochodziło w miejscu prowadzenia przez powódkę działalności gospodarczej w C.H. P.R..
19 listopada 2018 roku z rachunku bankowegoP. J.(córki powódki) została przekazana na rachunek bankowy(...) Spółki z o.o.wW.kwota 1 200 zł tytułem „procent od pożyczki”.
13 grudnia 2018 roku z rachunku bankowegoP. J.(córki powódki) została przekazana na rachunek bankowyP. D.kwota 1 200 zł tytułem „procent za 11.2018 za pożyczkę z 01.2018B. D.”.
PowódkaK. B.orazB. D., będący pełnomocnikiem pozwanej Spółki pozostawali w nieformalnym związku, który zakończył się na przełomie 2017 i 2018 roku. Posiadali oni również pomiędzy sobą zobowiązania finansowe. Kwoty przekazywane od miesiąca marca 2018 roku do miesiąca grudnia 2018 roku regularnie w wysokości 1 200 zł miesięcznie stanowiły przedmiot prywatnych rozliczeńB. D.z powódką.
W piśmie procesowym z dnia 4 maja 2020 roku powódkaK. B.złożyła pozwanej(...) Spółce z o.o.wW.oświadczenie o potrąceniu kwoty 57 280 zł z należnościami wynikającymi ze spornego tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę prowadzenia przeciwko niej egzekucji w sprawie GKm 12/19. Oświadczenie w tym przedmiocie zostało doręczone stronie pozwanej w dniu 11 maja 2020 roku.
Sąd nie dał wiary zeznaniom przesłuchanej w charakterze strony powódkiK. B.w zakresie w jakim wskazywała ona, że wszelkie opisane w stanie faktycznym sprawy kwoty przekazywane w okresie czasu od dnia 17 października 2018 roku do dnia 13 grudnia 2018 roku na rzeczB. D.,(...) Spółki z o.o.stanowiły spłatę jej zobowiązania względemD. M.wynikającego z umowy pożyczki z dnia 17 kwietnia 2017 roku. Twierdzenia powódki pozostawały w sprzeczności z innym wiarygodnym materiałem dowodowym. Sąd pominął ocenę zeznań powódkiw pozostałym zakresie z uwagi na uznanie zarzutu potrącenia zgłoszonegow przedmiotowej sprawie za niedopuszczalny.
Sąd Rejonowy uznał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki zart. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.Powódka powołała się na zarzut częściowego spełnienia świadczenia w zakresie kwoty 4 300 zł w okresie po powstaniu tytułu wykonawczego, ale powództwo w tej części nie mogło zostać uwzględnione, gdyż nie zostało udowodnione.
W pozostałym zakresie, wynikającym z rozszerzenia powództwa w piśmie procesowym z 8 czerwca 2020 roku o kwotę 52 980 zł, żądanie opierało się na zarzucie potrącenia, który nie mógł być skutecznie zgłoszony w tej sprawie. Wprawdzie potrącenia dokonano w oświadczeniu z dnia 4 maja 2020 roku, ale dotyczyło ono świadczeń spełnionych przed powstaniem tytułu egzekucyjnego. Zarzut ten winien zostać zgłoszony w toku postępowania rozpoznawczego,w którym doszło do wydania spornego nakazu zapłaty. Z możliwości takiej powódka jednak nie skorzystała.
O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o zasadę odpowiedzialności za wynik sprawy zart. 98 k.p.c.
Apelację od powyższego wyroku złożyła powódka, która zaskarżyła to orzeczenie w całości. Skarżąca zarzuciła naruszenie procedury cywilnejw postaciart. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.,art. 2031k.p.c.w zw. zart. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.orazart. 233 § 1 k.p.c.przekładające się na błędy w ustaleniach faktycznych,a także obrazę prawa materialnego, to jestart. 498 i n. k.c.orazart. 5 k.c.w zw. zart. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.Na tych podstawach skarżąca wniosła o zmianę orzeczenia przez uwzględnienie powództwa w całości wraz z zasądzeniem od pozwanego na rzecz powódki kosztów procesu za obie instancje.
W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie z zasądzeniem od powódki na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja okazała się bezzasadna.
W pierwszej kolejności trzeba podkreślić, że Sąd I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny. Sąd odwoławczy przyjmuje tę podstawę faktyczną rozstrzygnięcia za własną.
W niniejszej sprawie trzeba rozdzielić zagadnienia dotyczące roszczenia o pozbawienie tytułu wykonawczego opartego na zarzucie spełnienia świadczenia oraz te, które związane są z zarzutem potrącenia. Tylko w zakresie pierwotnego żądania pozwu Sąd Rejonowy zaproponował ocenę dowodów. Pozostałe zagadnienia rozpoznał na gruncie dopuszczalności zarzutu potrącenia.
Nie mają racji skarżący, że doszło do naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.Zgodnie z tym uregulowaniem granice swobodnej oceny dowodów wyznaczają: zasady logicznego rozumowania, względy doświadczenia życiowego, nakaz opierania się na dowodach przeprowadzonych prawidłowo, z zachowaniem wymagań dotyczących źródeł dowodzenia oraz bezstronności, obowiązek wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego, a także konieczność wskazania, na podstawie których dowodów dokonano ustaleń,a którym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy. Do skutecznego postawienia zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.konieczne jest wskazanie przyczyn dyskwalifikujących ocenę dowodów dokonaną przez sąd, określenie, jakie kryteria oceny naruszył sąd przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłusznie im je przyznając, lub zarzucenie sądowi, iż rażąco naruszył zasady logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego. Skarżąca nie wykazała nielogiczności czy dowolności w rozumowaniu, które doprowadziło zbudowania zakwestionowanej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Sąd I instancji spełnił warunki swobodnej oceny dowodów. Zarówno w części uzasadnienia, która została poświęcona ocenie dowodów, jak i w rozważaniach prawnych wskazał szereg argumentów, które wynikają z oceny całokształtu materiału dowodowego. Wywód Sądu Rejonowego jest wielowątkowy, logiczny i uwzględnia wskazania doświadczenia życiowego. Niewątpliwie w sprawie kluczowe znaczenie miało zestawienie dowodu z przesłuchania powódki z dowodem z zeznań świadkaD.i zderzenie ich z dokumentami. Sąd wziął pod uwagę istotę stosunków osobistych i gospodarczych między tymi osobami, a także inne okoliczności, które szczegółowo opisał. Do podważenia tej oceny nie jest wystarczające przekonanie o innej, niż przyjął sąd doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie, niż ocena sądu. Dlatego ocena Sądu Rejonowego musi się ostać, co bezzasadnym czyni zarzut błędnego ustalenia faktów. W konsekwencji apelacja nie podważyła prawidłowości oddalenia powództwa w części opartej na zarzucie spełnienia świadczenia, jako nieudowodnionego.
Przechodząc do oceny zarzutów zmierzających do podważenia trafności rozstrzygnięcia w zakresie zgłoszonego zarzutu potrącenia, trzeba podkreślić, że stanowisko skarżącej sprowadza się do wykazywania, od strony proceduralnej i materialnej, dopuszczalności potrącenia kwoty 57 280 zł (czy raczej 52 980 zł, bo w pozostałym zakresie mamy do czynienia z kwotą 4 300 zł, która w pozwie występuje jako spełnione świadczenie). Niewątpliwieart. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.pozwala na oparcie powództwa przeciwegzekucyjnego na zarzucie potrącenia. Nie ma jednak powodu do rozważania, kiedy potrącenie pozwala na pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności, jeśli nie są spełnione warunki potrącenia.
Zgodnie zart. 498 § 1 k.c., gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej (art. 498 § 2 k.c.). Z uregulowania tego wynika, że przesłanką potrącenia jest wzajemność wierzytelności, a więc stan, w którym dwa podmioty są względem siebie zarówno wierzycielem, jak i dłużnikiem. Ta podstawowa przesłanka potrącenia nie została w niniejszej sprawie spełniona. W oświadczeniuo potrąceniu skarżąca wskazała, że dokonuje potrącenia „spłaconej kwoty 57 280 zł, która dotychczas nie została zaliczona (…) na poczet spłaty pożyczki” (k. 91). Jednocześnie skarżąca wyraźnie podkreśliła, że chodzi o spłatę pożyczki objętej tytułem wykonawczym ze sprawy X GNc 1317/18 i wskazała poszczególne kwoty składające się na tę spłatę, łącznie z wpłatamiz października, listopada i grudnia 2018 roku, które w pozwie opisano jako spełnienie świadczenia po powstaniu tytułu wykonawczego. Skarżąca próbowała więc „potrącić” dług z wierzytelnością. Wierzytelność ma pozwany,a skarżąca jest dłużnikiem. Spłata części długu jest spełnieniem świadczenia,a nie potrąceniem wierzytelności, które ze swej istoty wymaga istnienia dwóch wierzytelności. Trzeba dodać, ze w oświadczeniu o potrąceniu (k. 92) występuje wierzytelność skarżącej ze sprawy X GNc 2126/19, ale nie była ona objęta podstawą faktyczną roszczenia, które poddano pod osąd. W tym zakresie nie czyniono więc żadnych ustaleń ani rozważań, bo inny był przedmiot procesu (art. 321 k.p.c.).
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zarzuty naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.,art. 2031k.p.c.iart. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.dotyczące skuteczności rzekomego potrącenia są bezprzedmiotowe. Nie było potrącenia, a więc nie można zastanawiać się nad jego skutecznością. Na pewno nie doszło też do naruszeniaart. 498 k.c.– oświadczenie o potrąceniu w spornym zakresie nie dotyczyło wzajemnych wierzytelności. Oceny tej nie może zmienić zarzut naruszeniaart. 5 k.c.Zasady współżycia społecznego nie mogą być podstawą powództwa. Ich rola polega na obronie przed nadużyciem praw podmiotowych przez stronę dochodzącą roszczenia. W niniejszej sprawie w zakresie kwoty 52 980 zł można mówić tylko o ewentualnym spełnieniu świadczenia, ale przed powstaniem tytułu wykonawczego w warunkach wyłączających zastosowanieart. 840 k.p.c.Wyrok oddalający powództwo jest więc prawidłowy, choć wywody Sądu Rejonowego na temat potrącenia trudno uznać za adekwatne do istoty problemu.
Z tych wszystkich względów, na podstawieart. 385 k.p.c., apelacja powódki podlegała oddaleniu.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 98 k.p.c.w zw. zart. 99 k.p.c.Zasądzone koszty obejmują wynagrodzenie pełnomocnika powodów ustalone na podstawie§ 2 pkt 6w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 265).