Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II Ns 57/18
Data wyroku: 2020-12-11 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, REASON
Sędziowie: Agnieszka Nakwaska-Szczepkowska

Sygn. akt II Ns 57/18

UZASADNIENIE

postanowienia z dnia 23 października 2020 r.
Wnioskiem z dnia 22 stycznia 2018 r. (data prezentaty)C. W.wniósł o stwierdzenie nabycia spadku po swoich rodzicach:K. W. (1)iE. W.. Wnioskodawca domagał się stwierdzenia, że spadek poK. W. (1), zmarłej w dniu 17 kwietnia 2017 r., nabył w całości jej mążE. W.na podstawie testamentu notarialnego z dnia 26 lutego 2015 r. (Rep. A nr(...)), zaś spadek poE. W., zmarłym 30 października 2017 r., nabyli na podstawie testamentu notarialnego z dnia 26 lutego 2015 r. (Rep. A nr(...)):C. W.,D. W. (1)orazA. W.po 1/3 części każde z nich.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, żeK. W. (1)w dniu 29 sierpnia 2000 r. sporządziła testament notarialny (Rep. A nr(...)), w którym do całości spadku powołała swojego mężaE. W.. Następnie w dniu 24 kwietnia 2013 r.K. W. (1)sporządziła testament własnoręczny, w którym powołała do spadku obejmującego przypadającą jej połowę majątku wspólnego: synaC. W., synowąD. W. (1)oraz synaA. W., po 1/3 części każde z nich. Ostatni testamentK. W. (1)sporządziła w dniu 26 lutego 2015 r., był to testament notarialny (Rep. A nr(...)), w którym do całości spadku powołała mężaE. W., zaś na wypadek gdyby mąż nie chciał lub nie mógł być spadkobiercą wówczas do spadku powołałaC. W.,D. W. (1)orazA. W.po 1/3 części każde z nich.E. W.nie złożył oświadczenia o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku po żonie.
W odniesieniu do drugiego ze spadkodawców podano we wniosku, żeE. W.w dniu 29 sierpnia 2000 r. sporządził testament notarialny (Rep. A nr(...)), w którym do całości spadku powołał żonęK. W. (1). Następnie w dniu 24 kwietnia 2013 r. sporządził testament własnoręczny o analogicznej treści jak testament żony z tej samej daty. Kolejno w dniu 26 lutego 2015 r.E. W.sporządził nowy testament notarialny (Rep. A nr(...)), w którym do całości spadku powołał żonęK. W. (1), zaś wypadek gdyby żona nie chciała lub nie mogła być spadkobiercą do całego spadku powołałC. W.,D. W. (1)orazA. W.po 1/3 części każde z nich. Ponadto w dniu 24 lipca 2017 r.E. W.sporządził testament własnoręczny, na podstawie którego wydziedziczył synowąZ. W.oraz wnuczkęK. W. (2), a obciążył jednocześnie spadkobierców obowiązkiem przekazania w całości lokalu mieszkalnego wW.przyul. (...)na rzecz wnuczkiA. B..
(wniosek - k. 1-3)
W odpowiedzi na wniosek złożonej dnia 20 czerwca 2018 r. uczestniczkaD. W. (1)poparła wniosek w całości
(odpowiedź na wniosek - k. 38)
UczestnikA. W.w odpowiedzi na wniosek złożonej dnia 2 lipca 2018 r. przyłączył się do wniosku w zakresie stwierdzenia nabycia spadku po rodzicach na podstawie testamentów notarialnych sporządzonych przez nich w dniu 26 lutego 2015 r. Jednocześnie uczestnik wniósł jednak o ustalenie, że spadkodawcaE. W.nie sporządził testamentu w dniu 24 lipca 2017 r., a tym samym że nie dokonał zapisu wskazanego tam lokalu mieszkalnego na rzecz wnuczkiA. B.. Uczestnik wniósł także o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
W uzasadnieniu uczestnik podniósł, że zapiski w notatniku noszące datę 24 lipca 2017 r. przedłożone przez wnioskodawcęC. W.nie zostały sporządzone przez spadkodawcęE. W., a nawet gdyby tak było, to nie stanowią one testamentu, a jedynie luźne notatki. Uczestnik wskazał również, że spadkodawca przez miesiące poprzedzające śmierć chorował na stwardnienie rozsiane oraz na chorobę nowotworową narządów wewnętrznych, co wykluczało świadome podjęcie decyzji i sporządzenie testamentu. Uczestnik zaznaczył, że zmarły nigdy nie wspominał o pozostawieniu testamentu własnoręcznego, w którym miałby obciążyć swoich spadkobierców zapisem na rzecz wnuczkiA. B..
(odpowiedź na wniosek - k. 40-41)
Pismem z dnia 16 sierpnia 2018 r., złożonym w dniu 20 sierpnia 2020 r.,C. W.iD. W. (1), podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, wnieśli jednocześnie o zasądzenie odA. W.zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Ponadto uczestnicy wskazali, że testament z dnia 24 lipca 2017 r. jest ważny. Choroby, z jakimi zmagał się spadkodawca przed śmiercią nie wykluczały świadomego podjęcia decyzji i sporządzenia ważnego testamentu. Spadkodawca aż do śmierci był zorientowany i brak było oznak naruszenia funkcji umysłowych.
(pismo z dnia 16.08.18 r. - k. 60-63)
Do czasu zamknięcia rozprawy strony podtrzymały swoje stanowiska w sprawie.
Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
K. W. (1), z domuB., zmarła w dniu 17 kwietnia 2017 r. wW.. Przed śmiercią stale zamieszkiwała wW.przyul. (...). W chwili śmierci była zamężna zE. W.. Miała dwóch synów –C. W.iA. W..

K. W. (1)sporządziła łącznie trzy testamenty – dwa notarialne i jeden własnoręczny. W pierwszym testamencie, sporządzonym w dniu 29 sierpnia 2000 r. w formie aktu notarialnego (Rep. A nr(...)), spadkodawczyni powołała do całości spadku mężaE. W.. Następnie spadkodawczyni sporządziła testament własnoręczny w dniu 24 kwietnia 2013 r., w którym oświadczyła, że należną jej ½ część mieszkania na wypadek jej śmierci dzieli na 3 równe części pomiędzy synaC. W., synowąD. W. (1)i synaA. W.. Ostatnim testamentem, sporządzonym w dniu 26 lutego 2015 r. w formie aktu notarialnego (Rep. A nr(...)), spadkodawczyni powołała do całości spadku mężaE. W., zaś na wypadek, gdyby ten nie mógł bądź nie chciał być spadkobiercą, powołała synaC. W., synaA. W.oraz synowąD. W. (1), po 1/3 części każde z nich. Dalej w testamencie zastrzeżono, że:
- na wypadek, gdybyC. W.nie chciał bądź nie mógł być spadkobiercą, przeznaczony dla niego udział ma przypaśćD. W. (1),
- na wypadek, gdybyD. W. (1)nie chciała bądź nie mogła być spadkobiercą, przeznaczony dla niej udział ma przypaśćC. W.,
- na wypadek, gdybyA. W.nie chciał bądź nie mógł być spadkobiercą, przeznaczony dla niego udział ma przypaść wnuczceK. W. (2).
(testamentyK. W. (1)- k. 10, 11, 12-13; odpis aktu zgonuK. W. (1)- k. 4; odpis aktu małżeństwaK. W. (1)iE. W.– k. 8; odpisy aktów urodzeniaC. W.orazA. W.– k. 6 i 7; zapewnienie spadkowe wnioskodawcy - k. 85-87; zapewnienie spadkoweA. W.– protokół rozprawy z dnia 23.10.2020 r. min. 00:05:03 i n./ protokół skrócony – k. 386)
E. W.zmarł w dniu 30 października 2017 r. wW.. Przed śmiercią stale zamieszkiwał wW.przyul. (...). W chwili śmierci był wdowcem. Miał dwóch synów,C. W.iA. W..

E. W.przed śmierciąK. W. (1)sporządził trzy testamenty, w tym dwa notarialne i jeden własnoręczny w tych samych datach i o analogicznej treści co testamenty żony. I tak, w dniu 29 sierpnia 2000 r.E. W.sporządził testament notarialny (Rep. A nr(...)), na mocy którego do całości spadku powołał żonęK. W. (1). Następnie w dniu 24 kwietnia 2013 r. spadkodawca sporządził testament własnoręczny, w którym oświadczył, że pozostawia w spadku ½ część mieszkania, dzieląc ją na równe trzy części pomiędzy synaC. W., synowąD. W. (1)i synaA. W.. Kolejno w dniu 26 lutego 2015 r. testamentem notarialnym (Rep. A nr(...))E. W.do całości spadku powołałK. W. (1), zaś na wypadek gdyby żona nie mogła bądź nie chciała dziedziczyć powołał synaC. W., synowąD. W. (1)oraz synaA. W., po 1/3 części każde z nich. Dalej w testamencie zastrzeżono (analogicznie jak w przypadku ostatniego testamentuK. W. (1)), że:
- na wypadek, gdybyC. W.nie chciał bądź nie mógł być spadkobiercą, przeznaczony dla niego udział ma przypaśćD. W. (1),
- na wypadek, gdybyD. W. (1)nie chciała bądź nie mogła być spadkobiercą, przeznaczony dla niej udział ma przypaśćC. W.,
- na wypadek, gdybyA. W.nie chciał bądź nie mógł być spadkobiercą, przeznaczony dla niego udział ma przypaść wnuczceK. W. (2).
(odpis aktu zgonuE. W.- k. 5; testamentyE. W.z 2000 r., 2013 r. i 2015 r. - k.14, 15v.-16, 17; zapewnienie spadkowe wnioskodawcy - k. 85-87; zapewnienie spadkoweA. B.- protokół rozprawy z dnia 11.12.2019 r. min. 01:02:24 i n./ protokół skrócony – k. 351; zapewnienie spadkoweA. W.– protokół rozprawy z dnia 23.10.2020 r. min. 00:05:03 i n./ protokół skrócony – k. 386)
W dniu 24 lipca 2017 r.E. W.sporządził odręcznie w notesie podarowanym mu przezC. W.tekst na 3 stronach tego notesu, który rozpoczynał się od daty „24.07.17” i tytułu(...), a kończył się datą „24.07.17” i podpisem spadkodawcy w formie parafy.E. W.oświadczył, że wydziedzicza synowąZ. W.i wnuczkęK. W. (2), jako przyczynę podając to, że z ich strony nie ma żadnej opieki, której teraz potrzebuje. Jednocześnie spadkodawca zaznaczył, że jego synA. W.„jest w dalszym ciągu jego spadkobiercą jak do tej pory”. Na końcuE. W.oświadczył zaś, że mieszkanie „(3p + K) XV” w całości postanowił przeznaczyć „wnuczce AniB.”.
(testament własnoręcznyE. W.z dnia 24 lipca 2017 r. - k. 36-37; zapewnienie spadkowe wnioskodawcy - k. 85-87; zeznania wnioskodawcy – k. 87-89; opinia biegłego sądowego ds. pisma ręcznego - k. 226-242, k. 321-323, k. 326-329)
W skład spadku poE. W.na datę 24 lipca 2017 r. wchodził lokal mieszkalny położony wW.przyul. (...)o wartości około 430.000-500.000 zł, oszczędności na rachunkach bankowych w wysokości ponad 250.000 zł, a także biżuteria, zbiory numizmatyczne, porcelana i wyroby z kryształu o łącznej wartości około 15.000 zł oraz prawo do ogródka działkowego o wartości 6.000 zł.
(okoliczności bezsporne, a nadto umowa z 28.09.2017 r. – k. 105, pismo(...) Bank (...) S.A.z 18.12.2019 r. – k. 357-359, wyciąg z rachunku w(...) S.A.– k. 362)
Za życia zarównoK. W. (1), jak iE. W.deklarowali, że ich wolą jest, aby mieszkanie przyul. (...)przypadło po ich śmierciA. B..E. W.mówił wnioskodawcy, że sporządzi w notesie testament, na podstawie którego wskazane wyżej mieszkanie odziedziczyA. B.. Notes wraz ze spisanym w nim testamentemE. W.przekazałA. B., mówiąc jej, że w notesie jest testament, w którym zostawia jej mieszkanie.
(zeznania wnioskodawcy – k. 87-89; zeznania świadkaR. K.- k. 345-346v; zeznaniaD. W. (1)– protokół rozprawy z dnia 11.12.2019 r. min. 00:06:11 i n. / protokół skrócony – k. 348-349; zeznaniaA. B.- protokół rozprawy z dnia 11.12.2019 r. min. 00:37:45 i n./ protokół skrócony – k. 349-350)
E. W.znał treść testamentów żony z 2013 r. i 2015 r. przed jej śmiercią, zaś o jej śmierci dowiedział się w tym samym dniu.
C. W.znał treść testamentów rodziców z 2013 r. i 2015 r. jeszcze przed śmierciąK. W. (1), natomiast treść ich testamentów z 2000 r. oraz testamentuE. W.z 24 lipca 2017 r. poznał dopiero w grudniu 2017 r.
D. W. (1)znała treść testamentuE. W.z 2015 r. przed jego śmiercią. Treść pozostałych testamentów poznała po śmierciE. W., w tym jego testament z 24 lipca 2017 r. przeczytała w grudniu 2017 r.
A. B.znała treść testamentuE. W.przed jego śmiercią.
A. W.poznał treść testamentów rodziców z 2000 r., 2013 r. i 2015 r. w maju 2017 r. O testamencieE. W.z 24 lipca 2017 r.A. W.dowiedział się w grudniu 2017 r.
Nie zostały sporządzone akty poświadczenia dziedziczenia poK. W. (1)ani poE. W.. Nikt spośród spadkobierców ustawowych ani testamentowych nie zrzekł się dziedziczenia poK. W. (1)i poE. W., nie składał oświadczenia w przedmiocie przyjęcia bądź odrzucenia spadku ani nie został uznany za niegodnego dziedziczenia. Spadkodawcy nie odwoływali sporządzonych przez siebie testamentów.
(częściowo okoliczność bezsporne; zapewnienie spadkowe wnioskodawcy - k. 85-87; zapewnienie spadkoweA. B.- protokół rozprawy z dnia 11.12.2019 r. min. 01:02:24 i n./ protokół skrócony – k. 351; zapewnienie spadkoweA. W.– protokół rozprawy z dnia 23.10.2020 r. min. 00:05:03 i n./ protokół skrócony – k. 386; zeznaniaA. B.- protokół rozprawy z dnia 11.12.2019 r. min. 00:37:45 i n./ protokół skrócony – k. 349-350)
Na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2018 r. Sąd dokonał otwarcia i ogłoszenia testamentów notarialnych i własnoręcznychK. W. (1)iE. W.z dnia 29 sierpnia 2000 r., z dnia 24 kwietnia 2013 r. i z dnia 26 lutego 2015 r.
(protokoły - k. 91-96)
Na rozprawie w dniu 23 października 2020 r. Sąd dokonał otwarcia i ogłoszenia testamentu własnoręcznegoE. W.sporządzonego w dniu 24 lipca 2017 r.
(protokół - k. 384)
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wyżej powołanych dokumentów i kopii dokumentów, których prawdziwość nie była kwestionowana przez strony postępowania oraz w oparciu o twierdzenia stron co do okoliczności, które były bezsporne. W pozostałym zakresie Sąd oparł się na zapewnieniach spadkowych i zeznaniach uczestników, jak również na zeznaniach świadkaR. K.oraz na opinii biegłego sądowego do spraw badania pisma ręcznego.
W istocie jedyną sporną w sprawie okolicznością faktyczną było to, czy tekst z dnia 24 lipca 2017 r. zawarty w notatniku, opatrzony tytułem(...), został w całości sporządzony własnoręcznie przezE. W., łącznie z podpisem. Podkreślenia wymaga, że spośród uczestników postępowania jedynieA. W.miał wątpliwości co do autentyczności tego dokumentu, negując jednocześnie jego, aby mógł on być traktowany jako testament ojca. Pozostali uczestnicy postępowania wiedzieli o tym, że oboje spadkodawcy chcieli, aby mieszkanie przyul. (...)przypadło po ich śmierciA. B., zatem treść ostatniego testamentuE. W.nie była dla nich zaskoczeniem. Inaczej było w przypadkuA. W., który nie wiedział o planach rodziców co do ich mieszkania aż do przedstawienia mu przez brata przedmiotowego testamentu w grudniu 2017r.
A. W.nie miał natomiast racji co do tego, że testament ów został sfałszowany. Przeprowadzony na wniosekA. W.dowód z opinii biegłego sądowego do spraw badania pisma ręcznego potwierdził autentyczność testamentu z dnia 24 lipca 2017 r.
Opinię biegłego sądowego Sąd uznał za dowód w pełni wiarygodny. Biegła nie miała wątpliwości co do tego, że całość zapisu w notesie obejmująca przedmiotowy testament, łącznie z podpisem, została nakreślona ręką spadkodawcy. Opinia biegłej była jasna i rzetelna, zaś wszelkie ewentualne wątpliwości biegła wyjaśniła w obszernych wyjaśnieniach ustnych. Należy zauważyć, że biegła opisała w sposób przekonywający, jakie cechy charakterystyczne pisma spadkodawcy występują w kwestionowanym przezA. W.tekście. Biegła zwróciła też uwagę na cechy starcze pisma spadkodawcy występujące w testamencie z dnia 24 lipca 2017 r. Podkreślenia wymaga, że biegła w sposób kategoryczny wykluczyła możliwość, aby inna osoba wyuczyła się pisma spadkodawcy w takim stopniu, aby sporządzić badany testament, między innymi właśnie z uwagi na owe cechy starcze pisma.
W ocenie Sądu, zarzuty do powyższej opinii podnoszone przezA. W.stanowiły jedynie próbę polemiki z biegłą. Strona postępowania, dążąc do podważenia opinii biegłego sądowego, nie może wkraczać w sferę wiadomości specjalnych, kwestionując oceny dokonane przez biegłego czy jego wnioski, a to właśnie usiłował czynić pełnomocnikA. W.. Nadto ww. w sposób nieuzasadniony kwestionował kompetencje biegłej. Należy zauważyć, że biegły sądowy nie ma obowiązku wskazywać w opinii, jakie posiada wykształcenie czy też dorobek naukowy. Biegła sporządzającą opinię w niniejszej sprawie jest biegłym sądowym z listy Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie i już sam ten fakt powinien być gwarancją posiadania przez biegłą wiadomości specjalnych.
Nie można też zgodzić się zA. W.do tego, że opinia jest lakoniczna. Brak powołania w opinii podstaw teoretycznych nie może być poczytywane jako podstawa do podważenia wiarygodności opinii. Biegły bazuje na swojej wiedzy i doświadczeniu, nie jest zobowiązany w opinii zawierać wykładu z dziedziny, w której się specjalizuje. Gołosłowne było także twierdzenie uczestnikaA. W., jakoby biegła nie dysponowała wystarczającym materiałem porównawczym dla sporządzenia przedmiotowej w sprawie opinii. Biegła wprost wskazała, że przedstawione jej próbki pisma ręcznego spadkodawcy były wystarczające i nie widziała potrzeby zapoznawania się dodatkowo z dokumentacją medyczną nadesłaną z hospicjum po dacie udostępnienia biegłej akt sprawy. Podkreślenia wymaga, że biegła stwierdziła, że testament własnoręczny z 2013 r., co do którego nie było w sprawie wątpliwości, że został sporządzony przezE. W., został napisany przez tę samą osobą co testament z dnia 24 lipca 2017 r. Mając na względzie powyższe, wniosek uczestnikaA. W.o zobowiązanie biegłej do wydania opinii uzupełniającej po zapoznaniu się z dodatkowym materiałem porównawczym Sąd uznał za nieuzasadniony i zmierzający jedynie do przedłużenia postępowania.
W odpowiedzi na wniosekA. W.podnosił także, żeE. W.ze względu na swój stan zdrowia nie był w stanie sporządzić w dniu 24 lipca 2017 r. ważnego testamentu. Ostatecznie jednak żadna ze stron nie wnosiła o dopuszczenie dowodu z opinii psychiatry bądź psychologa na okoliczność tego, czy sporny w sprawie testament został sporządzony przez spadkodawcę w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli w rozumieniuart. 945 k.c.Sąd nie znalazł podstaw, aby tego rodzaju dowód dopuścić z urzędu. Podkreślenia wymaga, że zarówno uczestnicy postępowania, jak i świadekR. K., a zatem osoba postronna, zgodnie zeznali, żeE. W.w zasadzie aż do swojej śmierci zachował jasność umysłu. Znamienne, że takżeA. W.w swoich zeznaniach nie wskazywał, aby w ostatnich miesiącach swojego życia ojciec miał problemy natury psychicznej, czy też stracił rozeznanie i orientację. W ocenie Sądu, treść testamentu z dnia 24 lipca(...). jest przy tym wyrazem realizacji wcześniejszych zamierzeń obojga spadkodawców, którzy planowali przekazać swoje mieszkanie wnuczceA. B.. Wiedzieli o tym zarównoC. W.,D. W. (1)iA. B., jak i przyjaciel spadkodawcy –R. K.. Okoliczność zaś, że w testamencie z dnia 24 lipca 2017 r.E. W.oświadczył, że wydziedzicza żonę i córkęA. W.nie może w żadnym razie świadczyć o złej kondycji umysłowej spadkodawcy.E. W.nie był z wykształcenia prawnikiem. Nie musiał on zatem wiedzieć, że synowa nie należy do kręgu spadkobierców ustawowych po nim i nie będzie dziedziczyć nawet w razie, gdybyA. W.zmarł przed swoim ojcem. Natomiast oświadczenie o wydziedziczeniu wnuczki nie jest nielogiczne, jak usiłował to dowodzić uczestnikA. W., zwłaszcza mając na uwadze to, że w testamencie z 2015 r. zastrzeżono, iż w razie gdybyA. W.nie chciał bądź nie mógł być spadkobiercą, jego część spadku przypaść miała właśnie jego córce,K. W. (2).
Zeznania i zapewnienia spadkowe uczestników postępowania, w tym wnioskodawcy, a także zeznania świadkaR. K.Sąd również uznał za wiarygodne. W zasadzie były one ze sobą spójne. Nie zaburza owej spójności to, żeA. W.nie wiedział o planach rodziców co do przekazania mieszkaniaA. B.. W żaden sposób nie podważa to wiarygodności tych dowodów, z których okoliczność ta wynikała. Warto zauważyć, że do czasu śmierci swojej matkiA. W.nie wiedział też o tym, że spadek po rodzicach ma przypaść nie tylko jemu i bratu, ale takżeD. W. (1), i to w równych częściach.E. W.dopiero po śmierci żony powiedział starszemu synowi o testamentach, z których takie dyspozycje wynikały.A. W.negatywnie zareagował na tę informację, był bowiem przekonany, że po rodzicach dziedziczyć będzie połowę majątku. Wobec powyższego, w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego, nie dziwi, żeE. W., chcąc uniknąć konfliktu z synem w ostatnich miesiącach swojego życia, nie poinformował go o drugiej istotnej decyzji, jaką podjęli oni zK. W. (1)co do losów ich majątku, a mianowicie odnośnie do przekazania mieszkaniaA. B..
Sąd Rejonowy zważył, co następuje:
Stosownie do treściart. 922 § 1 k.c.prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób. Zgodnie zart. 941 k.c.rozrządzić majątkiem na wypadek śmierci można tylko przez testament. W wypadku, gdy spadkodawca nie sporządził testamentu, następuje dziedziczenie ustawowe (art. 926 § 2 k.c.).
Testament jest jednostronną czynnością prawną, na mocy której osoba fizyczna może rozporządzać swoim majątkiem na wypadek śmierci. Jest to jedyny przewidziany prawem sposób dokonania tego typu rozporządzenia. Jedną z dopuszczalnych na gruncie obowiązujących przepisów formą testamentu jest testament własnoręczny. Zgodnie zart. 949 § 1 k.c.testament taki spadkodawca może sporządzić w ten sposób, że napisze go w całości pismem ręcznym, podpisze i opatrzy datą. Zgodnie zart. 950 k.c.testament może być sporządzony także w formie aktu notarialnego.
W niniejszej sprawie nie ulegało wątpliwości, żeK. W. (1)sporządziła trzy testamenty: w dniu 29 sierpnia 2000 r. (testament notarialny), w dniu 24 kwietnia 2013 r. (testament własnoręczny) i w dniu 26 lutego 2015 r. (testament notarialny). Treść owych testamentów nie była sporna. Ważność ich także nie była kwestionowana przez uczestników postępowania i nie budziła wątpliwości Sądu. Zawierały one wszystkie konieczne elementy, a przy tym nie zachodziły okoliczności wymienione wart. 945 k.c.
Ustalone zostało, że żaden z owych trzech testamentów nie został przezK. W. (1)w sposób wyraźny odwołany. Mając na względzie dyspozycjęart. 947 k.c.należało zatem rozważyć, czy postanowienia wcześniejszych testamentów uległy odwołaniu na skutek sporządzenia późniejszych testamentów. Na tak postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi twierdzącej. W testamencie z 29 sierpnia 2000 r.K. W. (1)do całości spadku powołałaE. W.. Następnie w testamencie z 24 kwietnia 2013 r. spadkodawczyni oświadczyła, że pozostawia w spadku mieszkanie, przy czym należną jej ½ część mieszkania dzieli na równe części pomiędzyC. W.,D. W. (1)iA. W.. W ocenie Sądu,K. W. (1)uznawała, że mieszkanie przyul. (...), wchodzące w skład majątku wspólnego jej iE. W., wyczerpuje spadek po niej. Dlatego też, zważywszy na dyspozycjęart. 948 § 1 k.c., należało treść owego testamentu interpretować w ten sposób, żeK. W. (1)powołała do całości spadku troje spadkobierców:C. W.,D. W. (1)iA. W., po 1/3 części każde z nich. Takie rozrządzenie pozostawało w sprzeczności z treścią testamentu z 29 sierpnia 2000 r., gdzieK. W. (1)powoływała do spadku jedynie mężaE. W.. Oznacza to, że poprzez sporządzenie testamentu z 24 kwietnia 2013 r., pomimo braku wyraźnego oświadczenia spadkodawczyni o odwołaniu testamentu z 29 sierpnia 2000 r., taki właśnie skutek nastąpił. Z kolei w testamencie z 26 lutego 2015 r.K. W. (1)w pierwszej kolejności powołała do całości spadkuE. W., a dopiero na wypadek gdyby ten nie mógł lub nie chciał być spadkobiercą powołała do spadkuC. W.,D. W. (1)iA. W., po 1/3 części każde z nich. I w tym wypadku, pomimo braku wyraźnego oświadczenia spadkodawczyni o odwołaniu poprzedniego testamentu (z 24 kwietnia 2013 r.) taki skutek nastąpił, skoro w nowym testamencieK. W. (1)ustanowiła w pierwszej kolejności innego spadkobiercę niż w testamencie z 24 kwietnia 2013 r.
Podsumowując,K. W. (1)sporządziła trzy testamenty, z których każdy był ważny. Natomiast skoro testament z 29 sierpnia 2000 r. został odwołany na skutek sporządzenia testamentu z 24 kwietnia 2013 r., zaś testament z 24 kwietnia 2013 r. został odwołany na skutek sporządzenia testamentu z 26 lutego 2015 r., podstawę dziedziczenia poK. W. (1)stanowił jedynie ten ostatni testament, to jest testament notarialny z dnia 26 lutego 2015 r. Spadkodawczyni powołała tu do całości spadku po niej mężaE. W..E. W.przeżył żonę. Treść jej testamentu z 26 lutego 2015 r. była mu znana jeszcze za jej życia, wobec czego należało uznać, że powzięcie wiadomości o tytule powołania do spadku w rozumieniuart. 1015 § 1 k.c.nastąpiło w dniu powzięcia wiadomości o śmierci żony.K. W. (1)zmarła w dniu 17 kwietnia 2017 r. Sześciomiesięczny termin ustanowiony wart. 1015 § 1 k.c.upłynął zatem z dniem 17 października 2017 r. Do tego czasuE. W.nie złożył oświadczenia o przyjęciu bądź o odrzuceniu spadku po żonie, zatem na podstawieart. 1015 § 2 k.c.z mocy ustawy nastąpił skutek przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
W świetle powyższegoE. W.na podstawie testamentu notarialnego z dnia 26 lutego 2015 r. nabył z dobrodziejstwem inwentarza spadek poK. W. (1)w całości.
E. W.w datach: 29 sierpnia 2000 r., 24 kwietnia 2013 r. i w dniu 26 lutego 2015 r. sporządził testamenty w takiej samej formie i o analogicznej treści jak testamentyK. W. (1). I tak, w testamencie notarialnym z dnia 29 sierpnia 2000 r.E. W.do całości spadku powołałK. W. (1), następnie w testamencie własnoręcznym z dnia 24 kwietnia 2013 r. oświadczył, że pozostawia w spadku mieszkanie, to jest należną mu część ½ mieszkania, dzieląc na trzy równe części pomiędzy synaC. W., synowąD. W. (1)i synaA. W.. Z kolei w testamencie notarialnym z dnia 26 lutego 2015 r.E. W.w pierwszej kolejności powołał do całości spadkuK. W. (1), zaś na wypadek, gdyby nie mogła lub nie chciała ona dziedziczyć, powołałC. W.,D. W. (1)iA. W.po 1/3 części każde z nich.
Treść i ważność wymienionych wyżej trzech testamentów sporządzonych przezE. W.pozostawała poza sporem.E. W.nie składał wprost oświadczenia o odwołaniu któregokolwiek z tych testamentów. Natomiast z analogicznych powodów, jakie zostały przedstawione wyżej w odniesieniu do testamentówK. W. (1), sporządzenie każdego kolejnego testamentu powodowało odwołanie poprzedniego z uwagi na to, że zawarte w nich rozrządzenia majątkowe były nie do pogodzenia.
Spór pomiędzy wnioskodawcą, uczestniczkamiD. W. (1)iA. B.z jednej strony a uczestnikiemA. W.z drugiej strony koncentrował się na ocenie ważności ostatniego testamentu sporządzonego przezE. W.– testamentu własnoręcznego z dnia 24 lipca 2017 r.
Testament ten został w całości sporządzony pismem ręcznym przezE. W., opatrzony datą i podpisany przez spadkodawcę, wobec czego zostały spełnione warunki formalne wskazane wart. 949 § 1 k.c.Zarzuty podnoszone przezA. W.odnośnie do sfałszowania testamentu z dnia 24 lipca 2017 r., w tym podpisu spadkodawcy, okazały się niezasadne. Okoliczność zaś, że testament sporządzony został w notesie, nie zaś na osobnej kartce papieru, nie ma żadnego znaczenia dla oceny zachowania wymogów formalnych testamentu holograficznego. Testament własnoręczny ma przy tym taką samą moc w porównaniu z testamentem notarialnym. Zatem sam fakt, że spadkodawca nie zdecydował się na sporządzenie testamentu w formie aktu notarialnego, a sam spisał swoją ostatnią wolę, nie może stanowić podstawy do podważenia takiego testamentu. Brak jest przy tym podstaw, aby podpis testatora w postaci parafy umieszczony pod tekstem rozrządzenia uznać za niewystarczający. Przepisykodeksu cywilnegonie wymagają bowiem złożenia podpisu pełnym imieniem i nazwiskiem.
W treści testamentu z dnia 24 lipca 2017 r.E. W.oświadczył, że mieszkanie postanowił „w całości przeznaczyć wnuczce AniB.”. Już w tym miejscu należy zaznaczyć, że mylna pisownia nazwiska uczestniczki w testamencie nie miała żadnego znaczenia w tej sprawie. Nie było wątpliwości co do tego, kogo miał na myśliE. W.. Znamienne też, żeA. W.na rozprawie w dniu 23 października 2020 r. kilkukrotnie, mówiąc oA. B., wymawiał jej nazwisko(...).
We wniosku inicjującym niniejsze postępowanieC. W.stwierdził, że we wskazanym wyżej zakresie testament z dnia 24 lipca 2017 r. zawiera zapis zwykły (art. 968 § 1 k.c.) na rzecz wnuczki spadkodawcy. Sąd ostatecznie podzielił to stanowisko.
Po ustaleniu składu i wartości majątku spadkowego poE. W., Sąd doszedł do przekonania, że w okolicznościach tej sprawy brak jest podstaw do zastosowaniaart. 961 k.c.Mieszkanie przyul. (...)jest niewątpliwie najbardziej wartościowym składnikiem spadku poE. W., natomiast spadku tego nie wyczerpuje. Oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych i wartościowe przedmioty (monety, biżuteria, porcelana i kryształy) mają łącznie wartość odpowiadającą ponad połowie wartości mieszkania. Taki stan rzeczy istniał także w dacie sporządzania testamentu z dnia 24 lipca 2017 r., przy czym w skład majątku spadkodawcy wchodziło wówczas także prawo do ogródka działkowego o wartości 6.000 zł. W ocenie Sądu,E. W.miał wiedzę co do posiadanego majątku i w dacie 24 lipca 2017 r. zdawał sobie sprawę z tego, że poza mieszkaniem obejmuje on inne wartościowe składniki majątkowe, które chciał przeznaczyć synom oraz synowejD. W. (2). Nieuzasadnionym byłoby przypisywanieE. W.zamiaru ustanowieniaA. B.swoim jedynym spadkobiercą. W ocenie Sądu w testamencie z dnia 24 lipca 2017 r.E. W.oświadczył, choć tylko pośrednio - poprzez odwołanie się do osobyA. W., co do którego wskazał, że „jest [on] w dalszym ciągu spadkobiercą jak do tej pory” – że podtrzymuje swoją wolę w zakresie ustanowienia spadkobierców wyrażoną w testamencie z dnia 26 lutego 2015 r. WprawdzieE. W.nie wspomniał w testamencie z dnia 24 lipca 2017 r. oC. W.ani oD. W. (1), natomiast wynikało to najprawdopodobniej z tego, że w stosunku do tych dwóch osób nie zamierzał on zmieniać swoich dyspozycji testamentowych. W odniesieniu doA. W.sytuacja była o tyle inna, że spadkodawca postanowił wyłączyć możliwość dziedziczenia przez córkę i żonęA. W.. Zrozumiałym jest, żeE. W.chciał jednocześnie, aby nie było wątpliwości, że to wyłączenie nie obejmuje samegoA. W., dlatego wprost wskazał w testamencie z dnia 24 lipca 2017 r., że pozostaje on spadkobiercą „jak do tej pory”.
W świetle powyższego, testament z dnia 24 lipca 2017 r. nie miał ostatecznie wpływu na określenie kręgu spadkobierców poE. W.i ich udziałów w spadku. Natomiast ustanowienie zapisu na rzeczA. B., którego przedmiotem jest najcenniejszy składnik spadku, ma ten skutek, że po wykonaniu owego zapisu wartość spadku przypadającego spadkobiercomE. W.będzie znacznie niższa w porównaniu z tą, na jaką liczyli, znając treść testamentu z dnia 26 lutego 2015 r. Z tego punktu widzenia nie dziwi fakt, żeA. W., który za życia rodziców nie wiedział, że chcą oni przekazać mieszkanieA. B., dowiedziawszy się o treści testamentu z 24 lipca 2017 r. był wzburzony, zaś w toku niniejszego postępowania dążył do podważenia owego testamentu. Natomiast podnoszone przez tego uczestnika zarzuty, tak w zakresie autentyczności i formy testamentu, jak i pozostałe, okazały się nieuzasadnione.
Nie można zgodzić się zA. W.co do tego, że tekst z dnia 24 lipca 2017 r. nie stanowi testamentu, a jest jedynie wyrazem luźnych przemyśleń spadkodawcy, ewentualnie szkicem przyszłego testamentu, który nigdy nie został sporządzony. Te twierdzenia uczestnika nie zostały w istocie poparte żadnymi dowodami. Podpis na testamencie potwierdza wolę i świadomość testowania, oznacza, że złożone przez niego oświadczenie jest skończonym testamentem. Sam fakt, że w treści omawianego testamentu pozostawiono puste miejsca po wyrazach „Ja E. W. ur.”, a następnie po wyrazach „zadecydowałem w dniu” nie może świadczyć o tym, że mamy do czynienia jedynie z projektem testamentu. Przeczą temu zresztą zeznaniaC. W.,A. B.iR. K.. PrzecieżC. W.iR. K.rozmawiali ze spadkodawcą na etapie tworzenia owego testamentu i obaj potwierdzili, żeE. W.początkowo spisał swoją ostatnią wolę na kartce formatu A4, a następnie przepisywał tekst do notesu. Tekst na kartce to był właśnie szkic, czy też projekt testamentu, następnie przepisany w wersji „na czysto” do notesu.E. W.wprost wskazał młodszemu synowi, że w owym notesie jest jego testament. Następnie spadkodawca wręczył ów notesA. B., zaznaczając, że jest tam testament, na podstawie którego ona dostanie mieszkanie i aby nikomu o nim nie mówiła, a przekazała dopiero ojcu po jego powrocie z morza. Z powyższego wynika, że samE. W.traktował tekst sporządzony w dniu 24 lipca 2017 r. w notatniku jako swój testament, nie zaś jako projekt czy szkic testamentu.
A. W.początkowo podnosił także, że stan zdrowiaE. W.nie pozwalał mu na sporządzenie w dniu 24 lipca 2017 r. ważnego testamentu. W ocenie Sądu, postępowanie dowodowe przeprowadzone w tej sprawie nie dawało podstaw do stwierdzenia, że mogły zachodzić przesłanki nieważności testamentu określone wart. 945 § 1 pkt 1 k.c.
Podsumowując, w ocenie Sądu testamentE. W.z dnia 24 lipca 2017 r. był ważny i stanowił podstawę dziedziczenia poE. W.jednocześnie z testamentem z dnia 26 lutego 2015 r. Nie zachodziła tu bowiem taka sytuacja jak w przypadku poprzednich testamentów spadkodawcy, gdzie postanowienia kolejnych testamentów były nie do pogodzenia z tymi wcześniejszymi. W tym wypadkuE. W.w istocie potwierdził swoją wolę ustanowienia spadkobiercamiC. W.,A. W.iD. W. (1)jak w testamencie z dnia 26 lutego 2015 r. W dacie sporządzania testamentu z dnia 24 lipca 2017 r.E. W.wiedział już, że żona nie może po nim dziedziczyć, skoro zmarła przed nim, co aktualizowało kolejny punkt testamentu - odnoszący się do ustanowienia trzech spadkobierców. Jednocześnie skoroE. W.w testamencie z dnia 24 lipca 2017 r. oświadczył, że wydziedzicza swoją wnuczkęK. W. (2), jako odwołane należy uznać postanowienie testamentu z dnia 26 lutego 2015 r., zgodnie z którym w razie gdybyA. W.nie mógł lub nie chciał być spadkobiercą, jego część spadku przypaść miałaK. W. (2). Taka sytuacja natomiast nie zachodziła – nie zachodziły po stronieA. W.żadne przesłanki, które wyłączałyby dziedziczenie po ojcu.
SpadkobiercyE. W.w grudniu 2017 r. znali już treść wszystkich testamentów spadkodawcy. Żaden ze spadkobierców nie złożył oświadczenia o przyjęciu bądź o odrzuceniu spadku poE. W.. Wobec bezskutecznego upływu 6-miesięcznego terminu, o którym mowa wart. 1015 § 1 k.c., nastąpił z mocy ustawy skutek przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził, że spadek poK. W. (1)na podstawie testamentu notarialnego z dnia 26 lutego 2015 r. nabył z dobrodziejstwem inwentarzaE. W.w całości, natomiast spadek poE. W.nabyli z dobrodziejstwem inwentarza na podstawie testamentu notarialnego z dnia 26 lutego 2015 r. oraz testamentu własnoręcznego z dnia 24 lipca 2017 r.C. W.,D. W. (1)iA. W., po 1/3 części każde z nich. Znalazło to odzwierciedlenie w pkt. 1 i 2 sentencji postanowienia.
W pkt. 3 i 4 Sąd oddalił wnioski takA. W., jak iD. W. (1)iC. W.o zwrot kosztów postępowania. Sąd uznał, że okoliczności sprawy nie uzasadniały odstąpienia od zasady wyrażonej wart. 520 § 1 k.p.c.Wszyscy uczestnicy postępowania byli zgodni co do tego, że stwierdzenie nabycia spadku poK. W. (1)powinno nastąpić na podstawie testamentu notarialnego z dnia 26 lutego 2015 r. na rzeczE. W.. W istocie uczestnicy postępowania zgodnie wnosili także o stwierdzenie nabycia spadku poE. W.przezC. W.,A. W.iD. W. (1)po 1/3 części każde z nich.C. W.iD. W. (1)w stosunku doA. W.różnili się w swoich stanowiskach jedynie w zakresie oceny ważności ostatniego z testamentów sporządzonych przezE. W., w którym jednak spadkodawca nie wprowadził natomiast postanowień, które miałyby wpływ na stwierdzenie w niniejszym postępowaniu, kto i w jakich częściach nabył spadek poE. W..
W pkt. 5 postanowienia Sąd na podstawieart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 755) nakazał pobrać od uczestnikaA. W.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa wW.kwotę 150 zł tytułem zwrotu wydatków poniesionych tymczasowo ze środków Skarbu Państwa na pokrycie wynagrodzenia biegłej sądowej za stawiennictwo na rozprawie w dniu 20 marca 2019 r.
Sędzia Agnieszka Nakwaska-Szczepkowska

ZARZĄDZENIE
Odpis postanowienia z uzasadnieniem proszę doręczyć pełnomocnikowi uczestnikaA. W.bez pouczenia, wskazując, że termin do złożenia apelacji wynosi 14 dni.
Sędzia Agnieszka Nakwaska-Szczepkowska