Sąd Okręgowy w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 76/21
Data wyroku: 2022-09-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Agnieszka Włodyga

Sygn. akt I C 76/21

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 września 2022 r.
Sąd Okręgowy w Krakowie, I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: Sędzia SO Agnieszka Włodyga
Protokolant: osobiście
po rozpoznaniu w dniu 12 września 2022 r. w Krakowie
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwaE. S.
przeciwko(...) Bank (...) S.A.wW.
o zapłatę

I
zasądza od strony pozwanej(...) Bank (...) S.A.wW.na rzecz powódkiE. S.kwotę 339.064,72 zł. (trzysta trzydzieści dziewięć tysięcy sześćdziesiąt cztery złote siedemdziesiąt dwa grosze) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 12 września 2022 r. do dnia zapłaty;

II
oddala powództwo w dalej idącej części;

III
zasądza od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 11.817 zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Sygn. akt I C 76/21

UZASADNIENIE
wyroku z dnia 12 września 2022 r.
PowódkaE. S.w pozwie złożonym dnia 27 maja 2020 r., początkowo wniesionym do Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu, skierowanym przeciwko stronie pozwanej(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wW.wniosła o:

1
zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kwoty 339.064,72 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 maja 2020 r. do dnia zapłaty;

ewentualnie, w razie nieuwzględnienia żądania o zapłatę o:

2
ustalenie, że zawarta przez stronyumowa nr (...)z dnia 9 lipca 2008 r. jest nieważna.

Ponadto, powódka wniosła o zasądzenie od strony pozwanej na swoją rzecz kosztów procesu według norm przepisanych.
Uzasadniając żądanie pozwu powódka wskazała, że w dniu 9 lipca 2008 r. zawarła z pozwanym Bankiem – jako konsument – umowę kredytu mieszkaniowegoW. (...)K.Hipoteczny, na podstawie której Bank udzielił jej kredytu w kwocie 183.738,51 CHF. W ocenie powódki sporna umowa jest umowę o kredyt złotówkowy. Znajdujące się w umowie postanowienia wprowadzające mechanizm waloryzacji są abuzywne. Treść tych postanowień nie została z powódką indywidualnie uzgodniona, postanowienia te nie dotyczą głównych świadczeń stron, a jednocześnie zostały sformułowane w sposób niejednoznaczny (nietransparentny). Umowa narusza zasadę swobody umów, jest sprzeczna z dobrymi obyczajami, a zakwestionowane postanowienia rażąco naruszają interesy powódki, jako konsumenta. Na skutek wprowadzenia do umowy postanowień abuzywnych na konsumenta zostało przerzucone całe ryzyko związane ze zmianą wysokości kursów walut. Abuzywność zakwestionowanych pozwem postanowień skutkuje stwierdzeniem nieważności umowy jako całości, a w konsekwencji obowiązkiem zwrotu wszystkich nienależnie uiszczonych w jej wykonywaniu świadczeń. Kwota dochodzona pozwem stanowi sumę uiszczonych przez powódkę na podstawie spornej umowy rat kapitałowo-odsetkowch.
Na wypadek nieuwzględnienia żądania zapłaty (powódka nie oddała jeszcze całego kapitału), powódka sformułowała żądanie ewentualne o ustalenie nieważności umowy.
Strona pozwana(...) Bank (...) S.A.wW.w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na jej rzecz od powódki kosztów postępowania. Podniosła, że umowa jest ważna i nie zawiera w swojej treści postanowień abuzywnych, a powódka od początku jej wykonywania mogła spełniać świadczenie bezpośrednio w walucie CHF. Pozwany Bank zaprzeczył, aby sporna umowa była umową kredytu złotówkowego i zakwestionował roszczenie pozwu tak co do zasady, jak i co do wysokości. Strona pozwana wskazała nadto, że w skutek wahań kursowych występujących w ramach wypłaty poszczególnych transz kredytu powódka odniosła korzyść w kwocie 47.661,59 zł a już na etapie wypłaty transz wahania kursowe były znaczne (97 groszy pomiędzy pierwszą a ostatnią transzą). Pozwany Bank podniósł również zarzut przedawnienia roszczenia powódki o zapłatę.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 7 lipca 2008 r. (data wpływu do Banku) powódka złożyła wniosek o udzielenie kredytu mieszkaniowegoW. (...)K.Hipoteczny w kwocie 353.776,00 zł w walucie CHF. Jako cel kredytu wskazała budowę lokalu mieszkalnego pod adresemul. (...)(L.), za którą odpowiada deweloper. Wskazała, że tytułem prawnym do nieruchomości jest własność/odrębna własność. We wniosku powódka podała nadto, że wykonuje zawód radcy prawnego. Wraz z wnioskiem złożyła oświadczenie o przedstawieniu jej przez Bank w pierwszej kolejności oferty kredytu złotówkowego, z której nie skorzystała, oświadczenie o ponoszeniu ryzyka zmiany kursów walutowych oraz świadomości stosowania przez Bank kursów walut obcych.
Ocena zdolności kredytowej była pozytywna.
Dowód:
wniosek o kredyt mieszkaniowy – k. 153-156, ocena zdolności kredytowej – k. 158
W dniu 9 lipca 2008 r.E. S.zawarła z(...) Bank (...) S.A.umowę kredytu mieszkaniowegoW. (...)K.Hipoteczny z oprocentowaniem zmiennym nr(...)(spłacanego w ratach annuitetowych, udzielonego w walucie wymienialnej).
Zgodnie z umową Bank udzielił kredytobiorcy na warunkach określonych w umowie kredytu mieszkaniowego. Umowa składa się z Części Szczególnej Umowy i Części Ogólnej Umowy, które w sposób łączny określają prawa i obowiązki stron (§ 1).
Zgodnie z częścią szczegółową umowykwota udzielonego kredytu wynosi 183.738,51 CHF. Kredyt jest udzielany na potrzeby własne, tj. budowę prawa odrębnej własności lokalu mieszkalnego. Kredyt udzielany jest na 359 miesięcy (§ 2). Szacunkowy całkowity koszt kredytu w dniu sporządzenia umowy wynosi 443.555,63 zł. Szacunkowa wysokość odsetek została określona na kwotę 205.550,94 CHF(§ 3).
Jako zabezpieczenie kredytu przewidziano hipotekę zwykłą na nabywanej nieruchomości w kwocie 183.738,51 CHF i hipotekę kaucyjną w wysokości 55.121,55 CHF (§ 4). W umowie wskazano, że wypłata kredytu albo pierwszej transzy nastąpi w terminie 12 miesięcy od dnia zawarcia umowy, a jej warunkiem jest m.in. złożenie dyspozycji wypłaty kredytu, a następnie dyspozycji wypłaty transzy (§ 6).
Spłata kredytu miała nastąpić do dnia 5 lipca 2038 r. w ratach annuitetowych, przy czym środki pobierane będą z rachunku bankowego kredytobiorcy każdego 5-go dnia miesiąca. Kredytobiorca korzystał z karencji w spłacie kapitału przez okres 6 miesięcy (§ 7).
W § 11 kredytobiorca oświadczył, że został poinformowany, iż ponosi ryzyko zmiany kursów walut polegające na wzroście wysokości zadłużenia z tytułu kredytu oraz wysokości rat kredytu wyrażonych w walucie polskiej, przy wzroście kursów waluty kredytu oraz ryzyko zmiany stopy procentowej polegające na wzroście raty spłaty przy wzroście stawki referencyjnej . Wskazano nadto, że w całym okresie kredytowania kredytobiorca może dokonać zmiany waluty kredytu, a w tym przypadku zmianie może ulec wysokość zadłużenia z tytułu kredytu, wysokość stawki referencyjnej, marży oraz wysokość rat kredytu (§ 11).
W części ogólnej umowy wskazano m.in., że:
Tabela kursów to tabela kursów(...) S.A.obowiązująca w chwili dokonywania przez(...) S.A.określonych w umowie przeliczeń kursowych, dostępna w(...) S.A.oraz na stronie internetowej(...) S.A.(§ 1 pkt 14).
Kredyt jest wypłacany w walucie polskiej na finansowanie zobowiązań w Rzeczypospolitej Polskiej. W przypadku wypłaty kredytu lub transzy kredytu w walucie polskiej stosuje się kurs kupna dla dewiz obowiązujący w(...) S.A.w dniu realizacji zlecenia płatniczego, wg aktualnej Tabeli kursów (§ 4 ust. 1-2).
Prowizja od udzielonego kredytu, płatna w dniu zawarcia umowy, będzie przeliczona na walutę polską przy zastosowaniu wynikającego z aktualnej Tabeli kursów kursu sprzedaży dla: 1) dewiz – w przypadku wpłaty w formie przelewu środków, 2) pieniędzy – w przypadku wpłaty w formie gotówkowej (§ 16).
Kredytobiorca jest zobowiązany do spłaty kredytu w ratach kapitałowo-odsetkowych. Spłata następuje poprzez potrącenia przez(...) S.A.wierzytelności z tytułu kredytu z wierzytelnościami pieniężnymi kredytobiorcy z tytułu środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku(...), walutowym lub technicznym prowadzonym przez(...) S.A.W przypadku dokonywania potrącenia z ROR środki z rachunku będą pobierane w walucie polskiej w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty spłaty kredytu w walucie wymienialnej w której udzielny jest kredyt, przy zastosowaniu kursu sprzedaży dla dewiz obowiązującego w(...) S.A.w dniu spłaty raty kredytu wg aktualnej Tabeli kursów (§ 22).
Niespłacenie przez Kredytobiorcę części albo całości raty spłaty kredytu w terminie określonym w umowie, spowoduje, że należność z tytułu zaległej spłaty staje się zadłużeniem przeterminowanym i może zostać przez(...) S.A.przeliczona na walutę polską, przy zastosowaniu kursu sprzedaży dla dewiz, obowiązującego w(...) S.A.w dniu, o którym mowa w § 7 ust. 5 CSU, według aktualnej tabeli kursów (§ 32 ust. 1).
Jeżeli spłata zadłużenia przeterminowanego i odsetek nastąpi w walucie innej niż waluta polska: 1) w formie bezgotówkowej – kwota wpłaty zostaje przeliczona na kwotę stanowiącą równowartość w walucie polskiej – według kursu kupna dla dewiz, obowiązującego w(...) S.A.w dniu wpływu środków na rachunek, z którego następuje spłata rat kredytu, zgodnie z aktualną Tabelą kursów; 2) w formie gotówkowej – kwota wpłaty zostaje przeliczona na kwotę stanowiącą równowartość w walucie polskiej – według kursu kupna dla pieniędzy, obowiązującego w(...) S.A.w dniu wpływu środków na rachunek z którego następuje spłata rat kredytu, zgodnie z aktualną Tabelą kursów (§ 36 ust. 1).
Dowód:
umowa kredytuW. (...)K.Hipoteczny nr(...)z dnia 09.07.2008 r. – k. 116-123
W dniu zawarcia umowy powódka zawarła z pozwanym Bankiem również umowę rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego w walucie polskiej o nr(...), który został wskazany w umowie kredytu jako rachunek, z którego będą pobierane środki na jego spłatę (§ 7 ust. 4 CSU umowy kredytu).
Dowód:
umowa rachunku – k. 161
Powódka złożyła siedem dyspozycji wypłaty transz kredytu. Kredyt został wypłacony w następujący sposób:

1
w dniu 22.07.2008 r. kwota w wysokości 7.405,97 CHF została pobrana składka z tytułu ubezpieczenia od ryzyka utraty pracy, całkowitej niezdolności do pracy i pobytu w szpitalu,

2
w dniu 22.07.2008 r. kwota w wysokości 49.166,07 CHF, co stanowiło równowartość 95.510,01 zł, po kursie 1,942600 – kwota została wypłacona bezpośrednio na rachunek dewelopera,

3
w dniu 09.09.2008 r. kwota w wysokości 26.245,27 CHF, co stanowiło równowartość 55.472,00 zł, po kursie 2,113600 – kwota została wypłacona bezpośrednio na rachunek dewelopera,

4
w dniu 09.10.2008 r. kwota w wysokości 25.538,42 CHF, co stanowiło równowartość 55.472,00 zł, po kursie 2,172100 – kwota została wypłacona bezpośrednio na rachunek dewelopera,

5
w dniu 10.11.2008 r. kwota w wysokości 23.528,01 CHF, co stanowiło równowartość 55.472,00 zł, po kursie 2,357700 – kwota została wypłacona bezpośrednio na rachunek dewelopera,

6
w dniu 10.12.2008 r. kwota w wysokości 22.630,55 CHF, co stanowiło równowartość 55.472,00 zł, po kursie 2,451200 – kwota została wypłacona bezpośrednio na rachunek dewelopera,

7
w dniu 21.01.2009 r. kwota w wysokości 12.748,10 CHF, co stanowiło równowartość 36.377,99 zł, po kursie 2,853600 – kwota została wypłacona bezpośrednio na rachunek dewelopera,

8
02.02.2009 r. kwota w wysokości 16.476,12 CHF, co stanowiło równowartość 48.133,34 zł – środki pozostały na rachunku bankowym należącym do powódki.

Dowód:
zaświadczenie Banku – k. 49-58, dyspozycje wypłat kredytu wraz z potwierdzeniami uruchomienia kredytu i potwierdzeniami przyjęcia przelewów do realizacji – k. 162-181
W okresie od 9 września 2008 r. do 8 czerwca 2020 r. powódka uiściła łączną kwotę 344.627,33 zł tytułem spłaty rat kapitałowo-odsetkowych. Niniejszym pozwem powódka dochodzi kwoty 339.064,72 zł stanowiącej sumę rat kapitałowo-odsetkowych uiszczonych z tytułu wykonywania spornej umowy do 6 kwietnia 2020 r.
Dowód:
Informacja banku – k. 189-193
Powódka działając przez pełnomocnika pismem z dnia 22 kwietnia 2020 r. skierowała do strony pozwanej wezwanie do zapłaty kwoty 339.064,72 zł wyznaczając jej 3-dniowy termin. Wezwanie zostało doręczone 27 kwietnia 2020 r. i pozostało niewykonane.
Dowód:
wezwanie do zapłaty z 22.04.2020 r. – k. 59, kopia książki nadawczej – k. 60, wydruk z systemu śledzenia przesyłek – k. 61
Powódka była zainteresowana zaciągnięciem kredytu na zakup mieszkania dla córki. Powódka nie miała zdolności kredytowej dla zaciągnięcia zobowiązania w walucie PLN, dlatego zdecydowała się na kredyt waloryzowany CHF. Pracownik banku wskazał jej, że konieczne jest dostarczenie dokumentów potwierdzających zatrudnienie, a podczas kolejnego spotkania wręczono już powódce gotową umowę. Powódki nie poinformowano o sposobie ustalania kursów przez Bank, nie przedstawiono jej symulacji wzrostu raty przy wzroście kursu, jak również nie przedstawiono historycznego kursu franka szwajcarskiego. Powódce zależało na uzyskaniu kredytu z jak najniższą ratą. Początkowo powódka była zainteresowana spłatą kredytu bezpośrednio w walucie CHF, ale nie było takiej możliwości. Kredyt jest cały czas spłacany przy wykorzystaniu złotówek. Aktualnie do powódka mieszka w kredytowanej nieruchomości.
Dowód:
zeznania powódkiE. S., protokół rozprawy z 06.10.2021r. – k. 286-287
W dniu 23 marca 2022 r. powódka złożyła oświadczenie, po uzyskaniu pouczeń, w którym wskazała, że nie wyraża zgody na sanowanie niedozwolonych klauzul umownych zawartych w umowie kredytu z dnia 26 marca 2008 r. oraz, że posiada wiedzę o faktycznych i prawnych konsekwencjach uznania umowy kredytu za nieważną oraz świadomie i dobrowolnie wyraża zgodę na uznanie umowy za bezskuteczną (nieważną) w całości.
Dowód:
oświadczenie z 26.03.2022 r. – k. 369
Stan faktyczny sprawy ustalonow oparciu o dowody z dokumentów, których prawdziwości strony nie kwestionowały i których prawdziwość w ocenie sądu nie budziła wątpliwości.
Zeznania złożone przez powódkę co do zasady zasługiwały na wiarę, przede wszystkim przy uwzględnieniu faktów wynikających z dokumentów oraz przy ocenie zeznań w świetle zasad doświadczenia życiowego.
Zeznania złożone przez świadkaM. L.(k. 272) – pracownika pozwanego Banku pominięto przy ustaleniach stanu faktycznego jako, że świadek nie pamiętała powódki i opisała ogólnie procedury dot. udzielania kredytów walutowych obowiązujące w Banku, poza tym nie posiadali żadnej szczegółowej wiedzy co do umowy zawartej przez Bank z powódką. Świadek nie wskazała żadnych faktów przydatnych do poczynienia ustaleń faktycznych w sprawie.
Dowód z zeznań świadkaB. K.pominięto jako spóźniony, a jednocześnie zbędny dla ustaleń stanu faktycznego.
Dowód z opinii biegłego pominięto jako całkowicie zbędny dla ustaleń stanu faktycznego koniecznych dla zastosowania przepisów prawa i wydania rozstrzygnięcia w sprawie.
Sąd zważył, co następuje:
Powódka domagała się zasądzenia od pozwanego Banku kwot, które uiściła na rzecz strony pozwanej w oparciu o nieważną, jej zdaniem, umowę, która zawiera klauzule abuzywne, pozostaje w sprzeczności z dobrymi obyczajami i z zasadami współżycia społecznego.
Wobec tak sformułowanego żądania pozwu, należało przede wszystkim, przesłankowo zbadać, czy zawarta przez strony umowa o kredyt denominowany faktycznie powinna być prawnie oceniona jako umowa nieważna.
Oceny umowy z dnia 26 marca 2008 r. dokonano w oparciu o obowiązujące przepisy prawne i orzecznictwo przede wszystkim SN, TSUE – najbardziej aktualne - wydane na datę orzekania w niniejszej sprawie.
Zdaniem Sądu nie ma podstaw do kwestionowania (co do zasady) możliwości zawierania umów walutowych, gdzie zobowiązania stron wyrażanie są w walucie innej niż złoty polski. Umowy takie nie były sprzeczne z zasadą walutowości, zart. 69 ustawy Prawo bankowei zasadą swobody umów –art. 3531k.c.
Sporna tu umowa kredytu spełnia wymaganiaart. 69 ustawy Prawo bankowe(w brzmieniu obowiązującym w dacie jej zawarcia). Określone były strony umowy, kwota i waluta kredytu (podana w CHF), cel na jaki został udzielony kredyt, zasady i termin jego spłaty, wysokość oprocentowania i zasady jego zmiany. Prawidłowości tej nie zmienia postanowienie, że kwota udzielonego kredytu wyrażona w walucie obcej, miała być faktycznie wypłacona w walucie złoty polski. Dopuszczalność prawna kredytów denominowanych wynika z wyraźnego wskazania tego rodzaju kredytów w treściart. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 Prawa bankowegooraz wprowadzenieart. 75 b Prawa bankowego, na podstawie nowelizacji tej ustawy, które to zmiany weszły w życie z dniem 26 sierpnia 2011 r. Trudno uznać, aby konstrukcja umowy kredytu denominowanego była sprzeczna z prawem (zwłaszcza, żeart. 69 Prawa bankowegow brzmieniu obowiązującym od 26 sierpnia 2011 r. wprost wspomina o tego rodzaju kredytach) lub zasadami współżycia społecznego, skoro ryzyko takiego ukształtowania stosunku prawnego obciąża obie strony.
Z przepisuart. 3531k.c.wynika, że strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
Sam mechanizm waloryzacji wynikający z istoty umowy o kredyt denominowany, a także związana z nim zasada oprocentowania (LIBOR i marża), nie jest sprzeczny z naturą stosunku kredytu, a wręcz przeciwnie – zawarcie umowy kredytu denominowanego stanowi możliwy wariant konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego. Gdyby tego typu umowa była sprzeczna z naturą stosunku kredytu, kredyty denominowane nie zostałyby wskazane przez ustawodawcę (co prawda później niż strony zawarły umowę kwestionowaną w niniejszej sprawie) w przepisachPrawa bankowegojako jeden z rodzajów umów kredytowych.
Ryzyko zmiany kursu waluty przyjętej jako miernik wartości świadczenia, przerzucony w całości na kredytobiorców, z zasady może wywoływać konsekwencje dla obu stron – w przypadku podwyższenia kursu podwyższając wartość zobowiązania kredytobiorcy w stosunku do pierwotnej kwoty wyrażonej w walucie wypłaty, a w przypadku obniżenia kursu – obniżając wysokość jego zadłużenia w tej walucie, co powoduje też zmniejszenie świadczenia należnego kredytodawcy.
Zupełnie inną kwestią jest to, czy w związku z konsumenckim charakterem umowy zachodzi bezskuteczność postanowień umownych dot. waloryzacji na zasadzieart. 385(

    1)§ 1 k.c.– z dalszymi tego konsekwencjami. Zdaniem Sądu istnieją podstawy do stwierdzenia, że klauzule, na podstawie których dochodziło do przeliczenia wypłaconej w złotówkach kwoty kredytu i spłacanych w złotówkach kwot rat na CHF według kursu z tabeli Banku – są klauzulami abuzywnymi. W zawartej między stronami umowie kredytu postanowiono m.in., że wypłata środków określonych w umowie w walucie obcej – CHF (§ 2 ust. 1 CSU) zostanie dokonana w walucie polskiej, po dokonaniu przeliczenia przy zastosowaniu kursu kupna dewiz obowiązujący w Banku w dniu realizacji zlecenia płatniczego według aktualnej Tabeli kursów (§ 4 COU). Dla spłaty zadłużenia dokonywanej w walucie polskiej przewidziano z kolei zastosowanie przeliczenia po kursie sprzedaży dla dewiz (§ 22 CSU).
Zgodnie zart. 3851k.c.: Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§ 1). Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (§ 2). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§ 3). Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (§ 4.).
Należy przy tym podkreślić, że wszelkie klauzule sporządzone z wyprzedzeniem są klauzulami pozbawionymi cechy indywidualnego uzgodnienia i okoliczności tej nie niweczy fakt, że konsument mógł znać ich treść. Uznanie, że treść danego postanowienia umownego została indywidualnie uzgodniona, wymagałoby wykazania, że konsument miał realny wpływ na konstrukcję niedozwolonego (abuzywnego) postanowienia wzorca umownego, zaś konkretne postanowienie było z nim negocjowane.
Nadto zgodnie zart. 3852k.c.oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.
Po wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 3 października 2019 r. w sprawie o sygn. C-260/18 na tle wykładni Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.UE L z dnia 21 kwietnia 1993 r.), której implementacji służyło wprowadzenie do polskiegoKodeksu cywilnegoprzepisów dotyczących niedozwolonych postanowień umownych, należy przyjąć, że postanowienia w tym zakresie podlegają kontroli w celu stwierdzenia, czy nie mają charakteru niedozwolonego, jeżeli nie zostały sformułowane jednoznacznie (art. 3851§ 1zd. drugiek.c.).
Należy też stwierdzić, że powódka posiada status konsumenta. Zgodnie zart. 221k.c.za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Zawarcie umowy kredytu hipotecznego w dniu 26 marca 2008 r. przez powódkę miało na celu zapewnienie jej uzyskania środków na zakup nieruchomości przyul. (...)(L.) z przeznaczeniem na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych córki powódki. Pozwany Bank nie wykazał, aby powódka zawierając przedmiotową umowę czyniła to jako przedsiębiorca, zawodowiec, profesjonalista.
Kolejno, w umowie z dnia 26 marca 2008 r. wskazano, że Bank udzieli kredytobiorcy kredytu w kwocie 183.738,51 CHF, przy czym uruchomienie kredytu nastąpiło w walucie złoty. Faktyczna wysokość kwoty którą Bank wypłacił kredytobiorcom wynikała z wyliczenia dokonanego zgodnie z tabelą kursów, obowiązującą w Banku w dniu uruchomienia środków, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych. W efekcie, mimo że kredytobiorca wnioskował o udzielenie konkretnej kwoty kredytu w walucie złoty, w oparciu o zapisy umowy i regulaminu wiedział jaka jest kwota kredytu w walucie obcej (CHF), nie wiedział jaka faktycznie kwota zostanie mu wypłacona, bo wysokość tej kwoty była ustalana w dniu wypłaty w oparciu o tabele obowiązujące w Banku i wynikający z nich kurs kupna. Jeżeli chodzi o spłatę kredytu, do przeliczeń wysokości rat kapitałowo-odsetkowych spłacanego kredytu stosowano kurs sprzedaży danej waluty wg tabeli kursów obowiązującej w Banku w dniu spłaty, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych.
W efekcie, w umowie wskazano kwotę kredytu w CHF, nie określono w ogóle wartości kredytu wyrażonej w walucie złoty polski w której kredyt został uruchomiony. Wartość ta miała zostać określona dopiero w momencie uruchomienia kredytu przy uwzględnieniu kursu kupna walut określonego w tabeli kursów – obowiązującego w dniu uruchomienia środków. Jak podniósł pozwany Bank oraz jak to wynika z analizy zaświadczeń oraz dyspozycji uruchomienia kredytu, stwierdzić należy, że kredytobiorcy faktycznie wypłacono w złotówkach kwotę wyższą niż wnioskowana (różnica wynosi ok. 47.000 zł).
Zobowiązanie kredytobiorcy o nieokreślonej w dacie zawarcia umowy wysokości miało być natomiast ustalane w harmonogramach bez podania w umowie wysokości rat.
Tym samym pozwany Bank miał jednostronną swobodę w zakresie ustalania kursu waluty. Sama umowa z dnia 26 marca 2008 r. została zawarta na podstawie wzoru opracowanego i stosowanego przez Bank. Powódka nie miała możliwości uzgadniania z Bankiem wszystkich postanowień konkretnej umowy. W efekcie, postanowienia analizowanej umowy nie były uzgodnione indywidualnie z powódką w rozumieniuart. 3851§ 1 i 3 k.c.W istocie, powódka nie była dostatecznie poinformowana o samym mechanizmie waloryzacji, o ryzyku wiążącym się ze zmianą kursu przy jednoczesnym przerzuceniem całego ryzyka zmiany wartości waluty na kredytobiorców. Powódka była zapewniana o stabilności franka szwajcarskiego. Nie ma więc podstaw do przyjęcia, że postanowienia umowy w zakresie mechanizmu ustalania kursu waluty, stanowiącego narzędzie waloryzacji kredytu i wyznaczającego wysokość zobowiązania powódki względem Banku, zostały w przypadku umowy stron niniejszego postępowania uzgodnione indywidualnie. Brak jest dowodów wskazujących na możliwość negocjowania warunków umowy w tym zakresie. Podnieść należy, że przedmiotowa umowa, w zakresie dotyczącym kwestii ustalenia kursów waluty, ma podobne brzmienie co inne umowne klauzule waloryzacyjne/indeksacyjne proponowane klientom przez banki w umowach kredytów denominowanych/indeksowanych w innych sprawach, które zawisły przez tut. Sądem. Powszechna jest też wiedza o tym, że w tym zakresie klienci nie mogli negocjować warunków umowy.
Odnosząc się następnie do kwestii przyjęcia, czy postanowienia dotyczące kursu wymiany waluty określają główny przedmiot umowy, czy też nie, wskazać należy, że pojawiają się w tym zakresie rozbieżności w orzecznictwie. Odnosząc się do wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18 pkt. 44 należy uznać, że klauzule te określają przedmiot główny umowy kredytu.
Niezależnie od ostatnio wydanej przez Sąd Najwyższy uchwały z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt III CZP 40/22, zgodnie z którą sprzeczne z naturą stosunku prawnego kredytu indeksowanego do waluty obcej są postanowienia, w których kredytodawca jest upoważniony do jednostronnego oznaczenia kursu waluty właściwej do wyliczenia wysokości zobowiązania kredytobiorcy oraz ustalenia wysokości rat kredytu, jeżeli z treści stosunku prawnego nie wynikają obiektywne i weryfikowalne kryteria oznaczenia tego kursu. Postanowienia takie, jeśli spełniają kryteria uznania ich za niedozwolone postanowienia umowne, nie są nieważne, lecz nie wiążą konsumenta w rozumieniuart. 3851k.c.wskazać należy, że zgodnie z treściąart. 3851§ 1 k.c.abuzywność nie może być przyjęta w stosunku do postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
W ocenie tut. Sądu, cały mechanizm waloryzacji wiążący się z umową o kredyt denominowany dotyczący sposobu ustalania kursów waluty, w oparciu o który będzie ustalona wysokość zobowiązania kredytobiorcy, nie były określone jednoznacznie. Zgodnie z art. 4 ust 2 w/w dyrektywy ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy ani określenia głównego przedmiotu umowy, ani relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług, o ile warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem.
Dalej należało rozważyć, czy skoro zakwestionowane postanowienia dotyczą głównego przedmiotu umowy wynikające z nich prawa lub obowiązki stron zostały ukształtowane sprzecznie z dobrymi obyczajami lub w sposób rażąco naruszający interesy powódki jako konsumenta. Odpowiedź na to pytanie jest pozytywna. Nie wskazano w umowie, w jaki konkretnie sposób tabela kursów kupna/sprzedaży walut jest ustalana. To zaś potwierdza przyjęcie, że sformułowanie umowy nie pozwala na jednoznaczne określenie postanowień i konsekwencji płynących dla kredytobiorcy. Nie można uznać, aby postanowienia waloryzacyjne (indeksacyjne) były wystarczająco jednoznaczne. Przyznanie sobie przez Bank jednostronnej kompetencji do swobodnego ustalania kursów przyjmowanych do wykonania umowy prowadzi do wniosku, że były one sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszały rażąco interesy powodów w rozumieniuart. 3851§ 1 k.c., oceniane na datę zawarcia umowy. Dla uznania postanowienia umownego za niedozwolone wystarczy taka jego konstrukcja, która prowadzi do obiektywnej możliwości rażącego naruszenia interesów konsumenta, przy czym bez znaczenia pozostaje sposób wykonania umowy stron w tym zakresie. Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 3851§ 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (zob. uchwała SN 7 sędziów z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. III CZP 29/17). W świetle więc stanu z chwili, na którą ocenia się abuzywność postanowień umowy, nie ma też znaczenia wejście w życie ustawy tzw. antyspreadowej z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianieustawy Prawo bankoweoraz niektórych innych ustaw, czy też zmiany postanowień umowy po dacie zawarcia umowy kredytu. Powyższe prowadzi do uznania, że wymienione postanowienia umowy umożliwiały pozwanemu Bankowi na arbitralne ustalenie kursu wymiany waluty, a więc arbitralne ustalenie wysokości zobowiązania powódki. Omawiane postanowienia umowy nie pozwalały jednoznacznie określić kwoty wypłaconego w złotówkach kredytu. Tym samym wynikające z nich obowiązki stron zostały ukształtowane sprzecznie z dobrymi obyczajami oraz w sposób rażąco naruszający interesy powódki jako konsumenta. Wskazane postanowienia należy ocenić jako element treści umowy skutkujący nierównomiernym rozkładem praw i obowiązków stron umowy kredytowej, prowadzący do naruszenia interesów konsumenta, w tym przede wszystkim interesu ekonomicznego, odpowiadającego wysokości poszczególnych rat kredytu. Jak już wyżej wskazano, na kredytobiorców przerzucono całe ryzyko zmian kursu waluty.
Postanowienia umowy zatem miały charakter niedozwolony w rozumieniuart. 3851k.c., a w związku z tym nie wiążą powódki, co dotyczy w szczególności postanowień dotyczących stosowania kursów waluty szwajcarskiej. Jako, że mamy do czynienia z kredytem denominowanym nie ma możliwości dokonania eliminacji niektórych z postanowień umowy. W tego typu umowach cały mechanizm waloryzacji należy ocenić jako sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający interes kredytobiorców. Nie ma też możliwości zastosowania w miejsce wyeliminowanych postanowień żadnego innego kursu waluty. Zgodnie z wiążącą wszystkie sądy Unii Europejskiej wykładnią ww. dyrektywy dokonaną przez TSUE w powołanym już wyżej wyroku z dnia 3 października 2019 r.:

a
w przypadku ustalenia, że w umowie zostało zawarte postanowienie niedozwolone w rozumieniu dyrektywy (którą implementowały do polskiego porządku prawnego przepisyart. 3851i nast. k.c.), skutkiem tego jest wyłącznie wyeliminowanie tego postanowienia z umowy, chyba że konsument następczo je zaakceptuje;

b
w drodze wyjątku możliwe jest zastosowanie w miejsce postanowienia niedozwolonego przepisu prawa o charakterze dyspozytywnym albo przepisem, który można by zastosować za zgodą stron, o ile brak takiego zastąpienia skutkowałby upadkiem umowy i niekorzystnymi następstwami dla konsumenta, który na takie niekorzystne rozwiązanie się nie godzi (pkt 48, 58 i nast. wyroku (...));

c
nie jest możliwe zastąpienie postanowienia niedozwolonego przez odwołanie się do norm ogólnych prawa cywilnego, nie mających charakteru dyspozytywnego, gdyż spowodowałoby to twórczą interwencję, mogącą wpłynąć na równowagę interesów zamierzoną przez strony, powodując nadmierne ograniczenie swobody zawierania umów (dotyczy m.in.art. 56 k.c.,art. 65 k.c.iart. 354 k.c.- por. w szczególności pkt 57-62 wyroku (...));

d
w przypadku ustalenia, że wyeliminowanie postanowień niedozwolonych powoduje zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy, nie ma przeszkód, aby przyjąć, zgodnie z prawem krajowym, że umowa taka nie może dalej obowiązywać (por. w szczególności pkt 41-45 wyroku (...);

e
nawet jeżeli skutkiem wyeliminowania niedozwolonych postanowień miałoby być unieważnienie umowy i potencjalnie niekorzystne dla konsumenta następstwa, decyzja co do tego, czy niedozwolone postanowienia mają obowiązywać, czy też nie, zależy od konsumenta, który przed podjęciem ostatecznej decyzji winien być poinformowany o takich skutkach (por. w szczególności pkt 66-68 wyroku (...)).

Brak możliwości stosowania norm o charakterze ogólnym nie pozwala na sięgnięcie do domniemanej woli stron lub utrwalonych zwyczajów (art. 65 k.c.iart. 56 k.c.), które w odniesieniu do innych stosunków prawnych pozwalałyby na ustalenie wartości świadczenia określonego w walucie obcej, np. przez odniesienie się do tej waluty według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski lub innych kursów wskazywanych przez strony w umowie. Nie ma zwłaszcza możliwości sięgnięcia po przepisart. 358 § 2 k.c., który posługuje się takim właśnie kursem w przypadku możliwości spełnienia świadczenia wyrażonego w walucie obcej. Po pierwsze, świadczenie kredytodawcy było wyrażone w walucie obcej, a wypłata kredytu nastąpiła w walucie polskiej, świadczenia kredytobiorców miały następować w walucie złoty, a wysokość spłat miała zostać wskazana w harmonogramie. Po drugie, wspomniany przepis nie obowiązywał w dacie zawarcia umowy (wszedł w życie 24 stycznia 2009 r.), zaś uznanie pewnych postanowień umownych za niedozwolone skutkuje ich wyeliminowaniem z umowy już od daty jej zawarcia, co czyni niemożliwym zastosowanie w ich miejsce przepisu, który w chwili zawarcia umowy jeszcze nie obowiązywał. W sprawie zachodzi bowiem potrzeba wyeliminowania z umowy całego mechanizmu waloryzacji, jako w całości sprzecznego z dobrymi obyczajami i rażąco naruszającego interesy kredytobiorcy - konsumenta.
Odnosząc się do skutków uznania ww. klauzul za abuzywne, wskazać należy, że zgodnie zart. 3851§ 2. k.c.jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Zgodnie zart. 6 ust. 1dyrektywy 93/13: Państwa Członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków.
W tym miejscu należy odnieść się do możliwości zastąpienia abuzywnego postanowienia przepisem dyspozytywnym. Jak wskazał Trybunału Sprawiedliwości w orzeczeniu z dnia 3 października 2019 r. C-260/18 przepis art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie temu, by sąd krajowy miał możliwość zastąpienia nieuczciwego postanowienia umownego przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym albo przepisem mającym zastosowanie, gdy strony danej umowy wyrażą na to zgodę, przy czym możliwość ta jest ograniczona do przypadków, w których usunięcie nieuczciwego postanowienia umownego zobowiązywałoby sąd do unieważnienia umowy jako całości, narażając tym samym konsumenta na szczególnie szkodliwe skutki, tak że ten ostatni zostałby tym ukarany (zob. podobnie wyroki: z dnia 30 kwietnia 2014 r., Kásler i Káslerné Rábai, C-26/13, EU:C:2014:282, pkt 80-84; z dnia 26 marca 2019 r., Abanca Corporación Bancaria i Bankia, C-70/17 i C-179/17, EU:C:2019:250, pkt 64).
W tym miejscu powtórzyć należy, że w dacie zawarcia umowy tj. w dniu 26 marca 2008 r. nie istniały przepisy umożliwiające zastąpienie eliminowanych klauzul przepisami dyspozytywnymi.
Co do koncepcji, zgodnie z którą wyeliminowaniu z umowy podlegałaby cała waloryzacja, wskazać należy, że pomija się przy niej to, że umowa jest skonstruowana w ten sposób (zarówno w przypadku kredytu denominowanego, jak i indeksowanego), że w trakcie trwania umowy zobowiązanie kredytobiorcy - konsumenta jest wyrażone w CHF. Wszelkie koszty umowy, wynagrodzenie banku, w tym odsetki, odnoszą się do kwoty zobowiązania w CHF. W czasie gdy była zawierana przedmiotowa umowa, banki stosowały oprocentowanie LIBOR 3M do zobowiązań wyrażonych w CHF, a WIBOR do zobowiązań wyrażonych w PLN. W przedmiotowej umowie zastosowano stawkę LIBOR dlatego, że kwota zobowiązania wyrażona miała być w CHF. Stąd uzasadniony jest wniosek, że konstrukcja umowy przewidywała silne związanie postanowień odsetkowych z waloryzacją. Inaczej mówiąc strony nigdy nie zawarłyby „umowy złotówkowej” przy odsetkach LIBOR. Wydaje się, że operacja usunięcia waloryzacji z umowy, przy pozostawieniu odsetek w wysokości LIBOR, doprowadziłaby do przekształcenia przedmiotowej umowy w stopniu wykraczającym ponad uprawnienia wynikające zart. 3851§ 1 i 2 k.c.
Sąd uznał, że przedmiotowa umowa powinna zostać uznana zanieważną. Ustalając nieważność umowy w niniejszej sprawie, Sąd podzielił również poglądy wyrażone w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r. V CSK 382/18 czy w szeregu wyrokach sądów powszechnych.
Reasumując, wskazać należy, że dokonanie eliminacji klauzuli waloryzacyjnej (indeksacyjnej) prowadziłoby do wyeliminowania postanowień głównych umowy, a w konsekwencji do zmiany charakteru prawnego stosunku obligacyjnego i naruszeniaart. 3531k.c., wyrażającego zasadę swobody umów. Byłoby sprzeczne z istotą i naturą stosunku zobowiązaniowego, który strony chciały wykreować.
Z powyżej wskazanych względów umowa o kredyt jest nieważna.
Skutkiem ustalenia nieważności przedmiotowej umowy (ze skutkiem ex tunc) jest brak podstawy prawnej świadczeń z zaskarżonej umowy. Powinnością obu stron umowy jest ich wzajemne rozliczenie. Na datę wydania orzeczenia w niniejszej sprawie, zgodnie z uchwałą SN z dnia 7 maja 2021r. sygn. akt III CZP 6/21.

1
Niedozwolone postanowienie umowne (art. 3851§ 1 k.c.) jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną.

2
Jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1w związku zart. 405 k.c.). Kredytodawca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna.

3
Nadaje uchwale moc zasady prawnej.

Wymagalność roszczeń związanych z nieważnością kredytu następuje dopiero z chwilą podjęcia przez kredytobiorcę wiążącej decyzji co do ewentualnego sanowania niedozwolonej klauzuli i co do zaakceptowania konsekwencji całkowitej nieważności umowy oraz sprzeciwienia się udzieleniu mu ochrony przed tymi konsekwencjami przez wprowadzenie regulacji zastępczej. Roszczenia obu stron umowy z dnia 26 marca 2008 r. stały się wymagalne w dniu wydania wyroku w niniejszej sprawie, tj. w dniu 12 września 2022 r. Powódka przy piśmie procesowym z dnia 31 marca 2022 r., po uzyskaniu pouczeń, złożyła oświadczenia dot. kwestionowanej przez nich umowy, w tym że wyraża zgody na sanowanie niedozwolonych klauzul umownych i że zdaje sobie sprawę z konsekwencji z tego wynikających, że musi rozliczyć się z pozwanym Bankiem.
Powódka domagała się zasądzenia od strony pozwanej kwoty 339.064,72 zł tytułem zwrotu świadczeń uiszczonych przez nią na rzecz pozwanego Banku w trakcie wykonywania umowy (powódka cały czas spłaca kredyt). Roszczenie w tej części w całości zasługiwało na uwzględnienie (pkt I wyroku).
Jako, że o wymagalności roszczenia powódki, najwcześniej może być mowa w dniu 12 września 2022 r., bowiem wówczas sąd wydając orzeczenie rozstrzygnął spór między stronami co do ważności umowy, wcześniej powódka złożyła stanowcze oświadczania o tym, że umowa jest nieważna i należy dokonać jej rozliczenia, odsetki tytułem opóźnienia w płatności należą się powódce najwcześniej od daty wydania wyroku. Żądanie zasądzenia odsetek za okres przed dniem wydania wyroku podlegało oddaleniu o czym orzeczono w pkt II wyroku.
Na marginesie, data 12 września 2022 r. to też data w której wymagalne stały się roszczenia kredytodawcy (Banku) o zwrot kapitału i dalsze. Co prawda, na datę wydania orzeczenia w niniejszej sprawie, w orzecznictwie kwestia tzw. „wynagrodzenia za korzystanie z kapitału” nie została jeszcze rozpoznana (vide: np. pytanie prawne zadane w sprawie o sygn. akt III CZP 54/21) to jednak, nie może umknąć z pola widzenia, że powódka za pieniądze pożyczone od banku nieruchomość stanowiącą lokal mieszkalny na własność, a więc po jej stronie niewątpliwie doszło do wzbogacenia.
O roszczeniu ewentualnym Sąd nie orzekał wobec uwzględniania żądania pozwu zgłoszonego jako podstawowe.
O kosztach postępowania orzeczono zgodnie zart. 100 k.p.c.i § 2 pkt 7 rozporz. Min. Sprawiedl. z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. W realiach sprawy powódkę należy uznać za stronę, która w całości wygrała proces – co do zasady i co do wysokości. Fakt oddalenia żądania o zasądzenie odsetek należnych tytułem opóźnienia w spełnieniu świadczenia, nie może wpływać na odmienną ocenę. Na zasądzone koszty składają się trzy pozycje: kwota 1.000 zł – opłata sądowa od pozwu, kwota 10.800 zł – wynagrodzenie pełnomocnika powódki w taryfowej wysokości i kwota 17 zł – opłata kancelaryjna od pełnomocnictwa procesowego.