Sąd Apelacyjnyw Warszawie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 659/18
Data wyroku: 2021-05-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Magdalena Tymińska, Ewa Stryczyńska, Renata Szelhaus
Słowa kluczowe: Kapitał początkowy

Sygn. akt III AUa 659/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 maja 2021 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznychw składzie:
Przewodniczący: Sędzia SA Ewa Stryczyńska (spr.)
Sędziowie: Sędzia SA Magdalena Tymińska
Sędzia SA Renata Szelhaus
po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2021 r. w Warszawie
na posiedzeniu niejawnym
sprawyR. G.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wW.
o wysokość kapitału początkowego
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wW.
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie XIV Wydział Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 6 kwietnia 2018 r.   sygn. akt XIV U 3245/15

I
oddala apelację;

II
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wW.na rzeczR. G.kwotę 2700,00 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w instancji odwoławczej.

    Magdalena Tymińska  Ewa Stryczyńska  Renata Szelhaus

Sygn. akt III AUa 659/18

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 8 lipca 2015r., nr(...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wW.ustalił dlaR. G.kapitał początkowy z lat 1978-1987 na kwotę 105.072,66 zł., przy wskaźniku wpwwynoszącym - 59,98% przyjmując do stażu pracy okresy składkowe w liczbie 26 lat,5 miesięcy i 6 dni tj. 317 miesięcy oraz okresy nieskładkowe w wysokości 8 miesięcyi 5 dni tj. 8 miesięcy
    .

Następnie decyzją z 31 sierpnia 2015r., nr(...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wW.z urzędu ponownie ustalił dlaR. G.kapitał początkowy z lat 1978-1987 na kwotę 105.990,17 zł.,przy wskaźniku wpw wynoszącym - 61,02%.

R. G.kwestionując decyzję z 8 lipca 2015r., wniósł o jej zmianę poprzez ponowne ustalenie kapitału początkowego z uwzględnieniem zatrudnienia od 8 maja 1971r. do 30 kwietnia 1978r. w(...)wW.. Odwołujący się wskazał, że w trakcie powyższego zatrudnienia przepracował ok. 300 godzin miesięcznie, w systemie 12-to godzinnego czasu pracy, sześć dni w tygodniu
    .

W odpowiedzi na odwołanie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jego oddalenie. Organ rentowy wyjaśnił, że za okres od 1 sierpnia 1974r. do 30 czerwca1976r. z tytułu zatrudnienia w(...)oraz od 16 lipca 1976r. do 30 kwietnia 1978r. ((...)uwzględniono wynagrodzenie minimalne, gdyż przedłożone umowy o pracę i angaże zawierają stawkę godzinową bez ilości przepracowanych godzin w miesiącu.Natomiast za okres od 8 maja 1971r. do 31 lipca 1974 r. przyjęto wynagrodzenie w

kwocie 1.200 zł podane w piśmie zakładu pracy z 7 maja 1971r. (wyższe od obowiązującego w tym okresie wynagrodzenia minimalnego). W ten sposób ustalony zarobek jest niekorzystny dla odwołującego się, dlatego też przyjęto wynagrodzeniez lat 1978-1987. W zakresie kolejnej decyzji , tj. z 31 sierpnia 2015r., organ rentowy wyjaśnił, że przyjął do wyliczenia wskaźnika wysokości podstawy wymiaru kapitału sumę kwot przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za dany rok - odpowiednią do liczby miesięcy pozostawania w ubezpieczeniu społecznym w tymroku (lata 1981, 1987).
Zarządzeniem z 14 grudnia 2015r. połączono z niniejszą sprawą sprawę o sygn.akt XIV U 3430/15 dotyczącej odwołaniaR. G.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 31 sierpnia 2015r., celem łącznego rozpoznania i wyrokowania.
Na rozprawie 6 kwietnia 2016r. pełnomocnik odwołującego się popierał odwołania od obu decyzji. Odwołujący się natomiast wskazał, że kwestionuje przyjęte przez organ rentowy do wyliczenia kapitału początkowego lata, gdyż jak podał, w latach wcześniejszych uzyskiwał wyższe wynagrodzenie. Ubezpieczony wskazał, że będąc zatrudnionym w(...), poza stawkamigodzinowych otrzymywał: premię regulaminową, „dodatki szkodliwe”, dodatki zapracę w porze nocnej oraz dodatek brygadzistowski
    .

Na rozprawie 28 marca 2018r. strony poparły dotychczasowe stanowiska, odwołujący się dodatkowo wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.
Wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2018r. Sąd Okręgowy w Warszawie XIV Wydział Ubezpieczeń Społecznych w punkcie 1 sentencji  zmienił obie zaskarżone decyzje w ten sposób, że wwpw kapitału początkowego dlaR. G.określił na poziomie 83,76% a ostateczną wysokość tego kapitału na dzień 1 stycznia 1999r. ustalił na kwotę 126.190,02 zł (sto dwadzieścia sześć tysięcy sto dziewięćdziesiąt 02/100) złotych, oddalając odwołania w pozostałej części, zaś w punkcie 2 zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału wW.na rzeczR. G.kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego.
Podstawą rozstrzygnięcia Sąd Okręgowego były następujące ustaleniafaktyczne:R. G.(ur. (...)) w okresie od 8 maja 1971r. do 30 czerwca 1976r. był zatrudniony w(...)wW..
W(...)poza wynagrodzeniem zasadniczym, pracownikom wypłacano różnego rodzaju dodatki, m.in. premię regulaminową,dodatek brygadzistowski, dodatek za pracę w nocy, za nadgodziny, tzw. „szkodliwy” z uwagi na kontakt z procesem lutowania, a także dodatek eksportowy. W(...)praca odbywała się w systemie planowym:tygodniowo należało przepracować 46h – soboty były pracujące w wymiarze 6h. Przeciętnie pracownicy pracowali 198h w miesiącu i już z góry było zaplanowane 4x w miesiącu po 12h pracy. Sporadycznie zdarzało się, że pracownicy pracowalitakże w godzinach nadliczbowych, który były dodatkowo wynagradzane. W efekcieich miesiąc pracy wynosił 198h + 16h. Pracownicy taśmy byli wynagradzani wsystemie akordu zespołowego, co oznaczało, że procent wykonania normy wpływałna ich wynagrodzenie. Początkowo odwołujący się pracował jako stażysta - brakarz, następnie jako monter układów elektronicznych i brygadzista. Pierwotniewynagrodzenie odwołującego się zostało ustalone kwotę 1.200 zł. brutto miesięczniewg IV grupy zaszeregowania tabeli płac robotników dniówkowo-premiowych. Powiększone było o 10 % premię regulaminowa, zgodnie z obowiązującymregulaminem premiowania. Z dniem 1 października 1971r.R. G.został przeniesiony na stanowisko radiomontera i zaszeregowany do grupy uposażenia – IV akordowej. Na podstawie decyzji Dyrektora Naczelnego(...)im.
(...), odwołujący się z dniem 1 października 1972r. został przeszeregowanyz grupy IV do grupy VI na stanowisku radiomechanika, ze stawką godzinowąustaloną na kwotę 13 zł. przy 200 godzinach miesięcznie + 10% dodatek brygadzistowski

    .Od tego czasu, z uwagi na charakter powierzonego stanowiska, odwołującemu się ponadto przysługiwał dodatek za pracę w warunkach szkodliwychdla zdrowia na podstawie załącznika nr 7 Zarządzenia dyrektora ZakładówRadiowych im.(...), ustalony na podstawie pkt. 11 Załącznika Nr 1 do Uchwały Rady Ministrów Nr 222 z 11 sierpnia 1972r., w sprawie zmian w zasadach wynagradzania pracowników w niektórych przedsiębiorstwach przemysłumaszynowego i wynosił początkowo 0,25 zł./h a następnie, tj. od. 1 listopada 1973r. -0,5 zł/h (I grupa szkodliwości). Od 1 listopada 1973r., stawka godzinowa nie uległa zwiększeniu. Nadal odwołującemu się przysługiwała premia regulaminowa, dodatek brygadzistowski (10%) i dodatek za warunki „szkodliwe”. Od dnia 1 kwietnia 1974r. odwołujący się został przeszeregowany do 7 gr. akordowej ze stawką wynagrodzenia wynoszącą 14,50 zł/godz. Na podstawie decyzji Dyrektora ZakładuR. G.od 1 sierpnia 1975r. został przeszeregowany z 7 grupy akordowej do grupy 8akordowej ze zwiększoną do 16,50 zł/h stawką wynagrodzenia zasadniczego, z utrzymaniem pozostałych dodatków bez zmian.

R. G.w okresie zatrudnienia w(...)uzyskiwał wynagrodzenie w następujących wysokościach:
W roku 1971, pracując na stanowisku stażysty wynagrodzenie zasadnicze (1.200 zł./mies.) wraz z dodatkiem brygadzistowskim (10%) wyniosło 9.329,00 zł. (za 24dni maja - 929,0323 zł. + (1.200,00 zł. x 7 mies.)). Wynagrodzenie powiększone było dodatkowo o 10 % premię regulaminową - 932,00 zł.Razem wynagrodzeniewyniosło 10.261,90 zł.;
W roku 1972wynagrodzenie zasadnicze wraz z dodatkiem brygadzistowskim (10%) wyniosło 18.600,00 zł. ((1.200,00 zł. x 9 mies.) + (2.600 zł. x 3)) Powiększone było dodatkowo o 10 % premię regulaminową - 1.860,00 zł. oraz dodatek z tytułupracy w warunkach szkodliwych - 150,00 zł. (600 h x 0,25 zł./h).Razemwynagrodzenie wyniosło 20.610,00 zł.;
W roku 1973wynagrodzenie zasadnicze wraz z dodatkiem brygadzistowskim (10%) wyniosło 31.062,20 zł. ((2.600,00 zł. za 200h) + (2.392,00 zł. za 184h) +(2.678, 00 zł. za 206h) + (2.392,00 zł. za 184h) + (2704,00 zł. za 208h) + (2.470 zł.za 190h) + (2.600,00 zł. za 200h) + (2.704,00 zł. za 208h) + (2.470,00 zł. za 190h) + (2.704,00 zł. za 208h) + (2.496,00 zł. za 192h + dod. bryg. 236,60 zł.) + (2.366,00 zł.za 182h+ dodatek bryg. 249,60 zł.)). Wynagrodzenie powiększone było dodatkowo o10 % premię regulaminową - łącznie 3.057,60 zł. oraz dodatek z tytułu pracy w warunkach szkodliwych - 681,50 zł.+1.723 zł. (jako różnica 4.479-2.756 zł. za maj,tj. wynagrodzenie z premią i dodatkiem „szkodliwym”)Razem wynagrodzeniewyniosło 36.524,30 zł.;
W roku 1974wynagrodzenie zasadnicze wraz z dodatkiem brygadzistowskim (10%) wyniosło 36.330,80 zł. ((2.600 zł. za 200h+dod. bryg. 260) + (2392,00 zł. za 184h+dod. bryg. 239,20 zł.) + (2.574 zł. za 198h+ dod. bryg. 257,40 zł.) + (2.784,00za 192h+dod. bryg. 278,40 zł.) + (2.900 zł. za 200 h +dod. bryg. 290 zł.) + (2.639 zł.za 182h+dod. bryg. 263,90 zł.) + (2.900 zł za 200h+dod. bryg. 290 zł.) + (3.016 zł. za 208h + dod.bryg.301,60 zł.) + (2.784 zł. za 192h+dod.bryg. 278,40 zł.) + (3.016 zł.za 208h+dod.bryg.301,60 zł.) + (2.755 zł. za 190g+dod. bryg. 275,50 zł.) + (2.668 zł.za 184h+dod. bryg. 266,80 zł.). Wynagrodzenie miesięczne powiększone było dodatkowo powiększane o premię regulaminową - Łącznie 3.302,80 zł. oraz dodatekz tytułu pracy w warunkach szkodliwych - łącznie 1.169,00 zł.Razemwynagrodzenie wyniosło 40.802,60 zł.;
W roku 1975wynagrodzenie zasadnicze wraz z dodatkiem brygadzistowskim (10%) wyniosło 39.323,90 zł. ((2.784,00 zł. za 192h +dod.bryg.278,40 zł.) +(2.668,00 zł. za 184h+dod.bryg. 266,80 zł.) + (2.755,00 zł. za 190h+dod. bryg. 275,50zł) + (2.900 zł. za 200h+dod.bryg. 290 zł) + (2.755,00 zł. za 190h+dod. bryg.275,50zł.) + (2784,00 zł.+dod. bryg. 278,40 zł.) + (2.900,00 zł. za 200h+dod.bryg. 290,00 zł.) + (3.267,00 zł. za 198 h +dod. brg. 326,70 zł.) + (3.300 zł. za 200h +dod. bryg. 330 zł.) + (3.432,00zł.za 208h+dod.bryg. 343,20 zł.) + (3.036,00zł.za184h+dod. bryg. 303,60zł.) + (3.168,00zł. za 192h+dod. bryg. 316,80 zł.Wynagrodzenie było dodatkowo powiększane o premię regulaminową - Łącznie 3.574,90 zł. oraz dodatek z tytułu pracy w warunkach szkodliwych - łącznie 1.165,00zł.Razem wynagrodzenie wyniosło 44.063,80 zł.
W roku 1976, tj. w okresie od stycznia do czerwca wynagrodzenieR. G.wynosiło łącznie 42.777,00 zł. (karta wynagrodzeń - akta osobowe)
Od 16 lipca 1976r.R. G.podjął zatrudnienie w(...)wW., w pełnym wymiarze czasu pracy, na stanowisku radiotechnika. W powyższym zakładzie odwołujący się był zatrudniony do 30 kwietnia 1978 r. (okoliczność bezsporna).
Wynagrodzenie przysługujące odwołującemu się ustalone zostało na warunkach przewidzianych w Układzie Zbiorowym Pracy(...)przy stawce płacy zasadniczej godzinowej wynoszącej 12 zł (VI kat.) oraz prowizjiod zrealizowanej robocizny.
Wynagrodzenie zasadnicze wynosiło: 1226,323 zł.+2.400,00 zł.+ 2.400,00 zł. +2.376,00 zł.+2.304,00z ł., 2.400,00 zł. Łącznie za ten okres wynagrodzenie odwołującego się wyniosło 13.106,32 zł. i powiększone o prowizję 10% - 1.310,63 zł.
Za cały rok 1976 ( zatrudnienie do czerwca oraz od 16 lipca 1976r.) wynagrodzenie odwołującego się wyniosło łącznie - 57.193,95 zł.
Za rok 1977r.wynagrodzenie odwołującego się wynosiło od stycznia do grudnia: 2.300,00 zł. za 192 h + 2.208,00 zł za 184h + 2.496,00 zł. za 208 h + 2.280,00 zł. za190 h + 2.400,00 zł. za 200h +2.304,00 zł. za 192 h, 2.280,00zł. za 190h +2.496,00zł. za 208 h, 2.400,00 zł. za 200 h, 2.376,00 zł. za 198 h+ 2.304 zł. za 192 h + 2376zł. za 198 h. Razem wynagrodzenie wyniosło: 31.046,40 zł. (28.224,00 zł. + 10% prowizja 2.822,40 zł.)
W roku 1978,tj. od stycznia do 30 kwietnia 1978r. wynagrodzenie odwołującego się wyniosło: 2.400,00 zł. za 200h + 2.208,00 zł. za 184 h + 2.400,00 zł. za 200 h + 2.280,00 zł. za 190 h.
Razem wynagrodzenie - 9.288,00 zł. + prowizja 10% - 928,80 zł.
Uwzględnienie wynagrodzenia w wysokości j.w powoduje wzrost wskaźnika wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego za lat1972-1981do wartości83,76%,na dzień jego ustalenia 1 stycznia 1999r. przed waloryzacją i jest wyższy od wyliczonego dotychczas (61,02%).
Ustalenie powyższego wwpw powoduje wzrost kapitału początkowego do kwoty 126.190,02 zł.
Sąd Okręgowy wskazał, że dokonał powyższych ustaleń na podstawie dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy, w których załączone zostałyoryginalne akta osobowe z okresu zatrudnieniaR. G.w(...)wW.w okresie od 8 maja 1971r. do 30czerwca 1976r. oraz w(...)wokresie od 16 lipca 1976r. do 30 kwietnia 1978r., tj. w szczególności: angażu z 7 maja 1971r., przeszeregowania z 1 października 1971r., przeszeregowania z 25października 1972r., przeszeregowania z 17 listopada 1973r., informacji z 29września 1973r., przeszeregowania z 15 maja 1974r., przeszeregowania z 16 września 1975 r., kartoteki płacowej za 1976r., umowy o pracę z 16 lipca 1976r., świadectwa pracy, zarządzenia nr 7 Dyrektora(...)z 27lutego 1973r.
Ponadto Sąd pierwszej instancji dokonał ustaleń na podstawie zeznań świadków:T. W.iA. K., a także w charakterze strony odwołującego się. Celem hipotetycznego wyliczenia kwoty kapitału początkowego,przy uwzględnieniu wskazanych wyżej ustalonych wynagrodzeń z okresówzatrudnienia odwołującego się w(...), a także(...), Sąd Okręgowy dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu księgowości oraz opinii uzupełniających. W ocenie Sądu Okręgowego przedstawiona opinia biegłego,w wariancie uwzględniającym wynagrodzenie zasadnicze+ dodatek tzw. „szkodliwy”+ 10 % premię i kwotę 1.723, nie uwzględnioną przez ZUS (opinia uzupełniająca –k. 226) opiera się o prawidłowe, zgodne z ustaleniami Sądu parametry co dowysokości zarobków uzyskiwanych przez odwołującego się w spornych latach ztytułu zatrudnienia w(...)w okresie od 8 maja1971r. do 30 czerwca 1976r. oraz w(...)w okresie od 16 lipca 1976r. do 30 kwietnia 1978r. przy przyjęciu wynagrodzenia zasadniczego z dodatkiem brygadzistowskim + dodatku szkodliwego+ premii regulaminowej w wysokości 10% + kwotę 1.723 zł, nie uwzględnioną przez ZUS. Przy przyjęciu nominalnego wymiar czasu pracy (zakładając, że przynajmniej norma 46 godzin średnio tygodniowo jest zrealizowana, przy wskazanej stawce godzinowej), w sytuacji braku możliwości innego udokumentowania. Wskaźnikwwpw jest prawidłowy na poziomie 83,76% , kapitał początkowy na dzień 1 stycznia 1999r. wynosi - 126.190,02 zł. Wybrany wariant opinii, jak wskazano wyżej,odpowiada ustaleniom faktycznym Sądu.
Natomiast żądanie uwzględnienia dodatku za pracę w warunkach szkodliwych w wymiarze 0,25 zł/h co najmniej od 1 października 1971r. do 30 września 1973r. nie mogło się ostać bowiem w tym okresie odwołujący się pracował w systemie akordowym, był pracownikiem dniówkowym - nie miał ustalonego wynagrodzeniaw stawce godzinowej. Wynagrodzenie wynosiło 1.200,00 zł. brutto miesięcznie +premia regulaminowa. Zmiana angażu nastąpiła od 1 października 1972r., zpowołaniem na stawkę godzinową wynagrodzenia. Ponieważ dane z akt osobowychnie wykazują dodatku za warunki szkodliwe w okresie 1971-1972 r., to nie ma możliwości zastosowania regulacji z Uchwały lub Zarządzenia Ministra Przemysłu Ciężkiego, z uwagi na brak regulacji zakładowych, w tym zakresie, zaś przedłożone angaże świadczą o braku funkcjonowania tego dodatku dla stanowiskaubezpieczonego, w systemie wynagradzania w tym okresie. Odnośnie premii regulaminowej - została określona na poziomie minimalnym (10%) w całymokresie zatrudnienia (bo zgodnie z angażem istniała - od początku zatrudnienia ubezpieczonego, nie była jednak określona jej wysokość w angażu), zaś dodatkowojej poziom minimalny potwierdza uchwała i rozporządzenie Ministra Przemysłu Ciężkiego (opinia uzupełniająca II). Za okres zatrudnienia w(...)przyjęto dowyliczeń 10% premię, z uwagi na brak udokumentowania premii 27% od wartości robocizny.
Sąd Okręgowy wskazał, że do wyliczenia świadczeń z ubezpieczenia wymaga się dowodów precyzyjnych i jednoznacznych. Złożona opinia jest przekonująca, została sporządzona w sposób prawidłowy i nie budzący zastrzeżeń. Ponadto wybranywariant opinii odpowiada ustaleniom faktycznym sądu. W tej sytuacji Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że materiał dowodowy nie budzi wątpliwościi jednoznacznie pozwala na poczynienie ustaleń, co do wysokości uzyskiwanegoprzez odwołującego się wynagrodzenia jak i wwpw kapitału początkowego napoziomie wyższym, niż przyjęty przez organ rentowy w zaskarżonej decyzji. Bezsprzecznie przy tym przy uwzględnieniu wynagrodzeń uwzględnionychw wariancie VI wwpw kapitału początkowego wyniesie 83,76% a kapitałpoczątkowy przy tak ustalonym wwpw powinien wynieść 126,190,02 zł.
Uwzględniając powyższe ustalenia faktyczne Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie zasługiwało na częściowe uwzględnienie i wskazał, że przedmiotem sporu wniniejszej sprawie było ustalenie czy organ rentowy w sposób prawidłowy wyliczył wysokość kapitału początkowego odwołującego się. W rzeczywistości spórsprowadzał się do ustalenia czy organ rentowy w sposób należyty ustalił wysokość wynagrodzeń odwołującego się, mających wpływ na obliczenie najkorzystniejszego wariantu wskaźnika wysokości podstawy wymiaru.
Odwołujący się kwestionował wysokość wynagrodzeń przyjętych przez organ rentowy uzyskiwanych w okresie zatrudnienia w(...)od 08 maja 1971r. do 30 czerwca 1976r. oraz w(...)
(...)w okresie od 16 lipca 1976r. do 30 kwietnia 1978r.
Sąd Okręgowy wskazał, że w myślart. 173 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz.1227 ze zm.) dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948r., którzy przed dniem wejścia w życie ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lubza których składki opłacali płatnicy składek, ustala się kapitał początkowy. Zgodniez art. 174 ust. 1. cytowanej ustawy kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniem ust. 2-12. Stosownie do art. 174 ust. 3 ww. ustawy podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonychw art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz 18 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, z tym, żeokres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu sprzed 1 stycznia 1999r. Wedle art. 15 ust. 1 tej ustawy podstawę wymiaru emerytury i renty stanowi przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne na podstawie przepisówprawa polskiego. Podstawę wymiaru składki stanowi zatem wynagrodzenie wypłacane pracownikowi na podstawie umowy o pracę z wyłączeniem składników wyraźnie wskazanych przez ustawodawcę. Obowiązkiem ubezpieczonego, dla którego ustalasię kapitał początkowy jest zatem, podobnie jak w przypadku ubiegania się o świadczenie emerytalne lub rentowe, udowodnienie wszystkich przesłanek warunkujących ustalenie kapitału początkowego oraz mających wpływ na jego wysokość. Na ubezpieczonym spoczywa zatem przede wszystkim ciężarudowodnienia przebytych okresów składkowych i nieskładkowych oraz wysokości otrzymywanego wówczas wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru składekna ubezpieczenia społeczne.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że dla wyliczenia kapitału początkowego konieczne jest ścisłe i precyzyjne ustalenie samego faktu opłacenia składki i jej rzeczywistej wysokości. Tylko precyzyjne ustalenie wysokości uzyskanego wynagrodzenia za pracę jako podstawy odprowadzenia składek na ubezpieczenia społeczne mogło skutkować przeliczeniem kapitału początkowego zgodnie zżądaniem skarżącego.
W sprawie, w której przedmiotem jest prawo do świadczenia rentowo-emerytalnego lub wysokość tego świadczenia, wymaga się dowodów nie budzących wątpliwości, spójnych oraz precyzyjnych, potwierdzających a co najmniej uprawdopodobniających w stopniu graniczącym z pewnością nie tylko faktzatrudnienia, ale i pozostałe okoliczności związane ze świadczeniem pracy, jakwysokość poszczególnych składników wynagrodzenia. Środki dowodowe w postępowaniu przed organem rentowym co do wysokości wynagrodzenia określa w§ 21 powołane wyżej rozporządzenie Ministra Płacy i Polityki Społecznej z 11 października 2011r. Są to zaświadczenia pracodawcy lub innego płatnika składek, legitymacja ubezpieczeniowa lub inny dokument, na podstawie którego można ustalić wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu lub uposażenia zaświadczenia pracodawcy lub innego płatnika składek, legitymacja ubezpieczeniowa lub inny dokument, na podstawie którego można ustalić wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu lub uposażenia, a za okres pracy wykonywanej w czasie pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania – zaświadczenie z zakładu karnego lubaresztu śledczego. W postępowaniu sądowym nie ma wprawdzie wskazanych wyżej ograniczeń dowodowych, jednak przyjmuje się w orzecznictwie, że wysokość wynagrodzenia albo musi być udowodniona ściśle,albo zachodzi koniecznośćprzyjęcia, że wynagrodzenie ograniczało się do składników pewnych, wypłacanychw spornym okresie stale i w określonej wysokości (por. np. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 11 stycznia 2012r., sygn. III AUa 1414/11, LEX nr 1124829). Sąd, dokonując analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, doszedł doprzekonania, że przedłożone dowody w postaci dokumentacji osobowej sąwiarygodnym dokumentem dla ustalenia wysokości zarobków ubezpieczonego zasporne okresy.
Odnosząc powyższe do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy SądOkręgowy doszedł do przekonania, że odwołujący się udowodnił, że z tytułu zatrudnienia w spornych okresach osiągał zarobki na poziomie wyższym niż przyjęte przez organ rentowy minimalne wynagrodzenie. Wyliczenia ostatecznej kwotykapitału, z uwzględnieniem udowodnionych ostatecznie składników wynagrodzenia,Sąd dokonał na podstawie opinii biegłego z zakresu księgowości. Przyjmując za udowodnione zarobki odwołującego się uzyskiwane przez niego w spornym okresieoraz podzielając wyliczenia dokonane przez biegłego w wariancie VI (k. 226), Sąd doszedł do przekonania, że wskaźnik podstawy wymiaru kapitału początkowego powinien wynosić 83,76 %, a nie jak pierwotnie ZUS przyjął w decyzji z 8 sierpnia 2015r. (59,98%) i z 31 sierpnia 2015r. (61,02%) Zmiana wysokości tego wskaźnika wpłynęła na zmianę wysokości kapitału początkowego ustalanego na dzień 1 stycznia 1999r., który wyniósł 126,190,02 zł, co obrazują wyliczenia dokonane przezbiegłego, które Sąd zaakceptował z przyczyn wskazanych wyżej. Dalej idąceroszczenie odwołującego się podlegało oddaleniu, z uwagi na nieudowodnienie, zarobków na poziomie wyższym, uzyskiwanych w okresie objętym sporem.
Z powyższych względów zdaniem Sądu Okręgowego należało zmienić obie zaskarżone decyzje i określić wwpw kapitału początkowegoR. G.na poziomie 83,76 % a wysokość kapitału początkowego na dzień 1 stycznia 1999r.na kwotę 126,190,02 zł.
Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy uwzględnił w części odwołanie, na podstawieart. 47714§ 2 k. p. c.oddalając odwołanie w pozostałym zakresie na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c., o czym orzekł w pkt. 1 wyroku. O kosztach procesuSąd orzekł w punkcie 2 wyroku na podstawieart. 98 k.p.c.oraz§ 2 ust. 1 i 2, § 3 ust.1w zw. z§ 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwakosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz. U. z 2013r., poz. 461 oraz z 2015r. poz. 616 i 1079).), zasądzając od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wW.na rzezR. G.wynagrodzenie w stawce minimalnej 180 zł., tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Od powyższego wyroku apelację wniósłorgan rentowyzaskarżając go wczęści uwzględniającej odwołania i zarzucając Sądowi Okręgowemu:
1.błędną wykładnię przepisów prawa materialnego art. 15 ust. 2a, art.116 ust.5, art.117 ust. 1-2 w zw. z art.174 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS,§22 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe(Dz.U. z 2011r.Nr 237, poz. 1412 ze zm.);
2. sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału poprzez ustalenie wwpw kapitału początkowego na poziomie 83,76%, a jego wysokość na kwotę 126.190,02 zł w oparciu o wariant VI opinii uzupełniającej biegłego zzakresu rachunkowości z dnia 9 stycznia 2018r.,
3. naruszenie przepisów postępowania przez przekroczenie swobodnej oceny zebranego materiału dowodowego (art. 233 § 1 k.p.c.,art. 328 § 2 k.p.c.),
Wobec powyższych zarzutów organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżanegowyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
W odpowiedzi na apelacjęodwołujący się wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od organu rentowego kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu.
Wobec zawarcia w apelacji zarzutu naruszenia przepisów prawa procesowegoSąd Apelacyjny w pierwszej kolejności poddał ten zarzut ocenie pod kątemzasadności, bowiem dopiero skontrolowanie poprawności ustalenia stanufaktycznego pozwala ocenić prawidłowość zastosowania prawa materialnego.
Do naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.dochodzi wówczas, gdy strona apelująca wykaże Sądowi pierwszej instancji uchybienie podstawowym regułom służącym ocenie wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów, tj. regułom logicznego myślenia, zasadzie doświadczenia życiowego i właściwego kojarzenia faktów, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca, gdyż w apelacji zaprezentowana została jedynie odmienna, subiektywna ocena stanu faktycznego sprawy. W judykaturze za utrwalony należyuznać pogląd, że zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.nie może polegać na zaprezentowaniu własnych, korzystnych dla skarżącego ustaleń faktycznych, a tym samym korzystnej dla niego oceny materiału dowodowego (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2002r., sygn. akt II CKN 572/99,LEX nr 53136).
W orzeczeniu z 10 czerwca 1999r. (sygn. akt II UKN 685/98, OSNAPiUS 2000,nr 17, poz. 655), Sąd Najwyższy stwierdził, że normy swobodnej oceny dowodów wyznaczone są wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego oraz regułami logicznego myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalnyi wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboruokreślonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność, odnosi je do pozostałego materiału dowodowego. Swobodna ocena dowodów nie może byćdowolna jednak postawienie zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.nie może być uzasadnione odmienną interpretacją strony co do dowodów zebranych w sprawie,jeśli jednocześnie nie wykaże się, że ocena przyjęta przez Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przekracza granicę swobodnej oceny dowodów (por. wyrokSN z 10 kwietnia 2000r., sygn. akt V CKN 17/00, LEX nr 40424).
W niniejszej sprawie organ rentowy nie wykazał naruszenia opisanego wyżej przepisu ani poczynienia przez Sąd Okręgowy ustaleń sprzecznych ze zgromadzonymw sprawie materiałem dowodowym. Apelacja organu rentowego sprowadzała się w istocie do kwestionowania opinii biegłego z zakresu księgowości, gdyż zdaniem apelującego Sąd pierwszej instancji niezasadnie oparł rozstrzygnięcie w sprawie na wariancie VI tejże opinii. Wskazać w tym względzie należy, że organ rentowy w kontekście przesłanek zart. 233 § 1 k.p.c., nie wykazał uchybień które dyskwalifikowałyby wartość dowodową opinii biegłego (jak choćby niekompletność, niespójność, bądź wewnętrzna sprzeczność), zaś podnoszone w tym kontekściezarzuty sprowadzały się jedynie do zaprezentowania własnego stanowiska i niezadowolenia z wyniku sprawy.
Sąd Apelacyjny, nie zgadzając się z zarzutami apelacji, podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że opinia biegłego z zakresu rachunkowości była spójna z ustaleniami faktycznymi poczynionymi przez Sąd Okręgowy i nie budziła żadnych wątpliwości co do jej rzetelności, zgodności z zebranymi w sprawie dowodami, w szczególności z dokumentów, spójności i poziomu profesjonalizmu także w zakresie wyjaśnienia podstaw przyjętych poszczególnych wariantów wyliczeń. Brak byłozatem uzasadnionych podstaw do uznania, że nie mogła ona stanowić podstawyustaleń w niniejszej sprawie.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i poczynił właściwe ustalenia w zakresie istotnym dla przedmiotu sprawy.Sąd pierwszej instancji w sposób wyczerpujący przeprowadził postępowaniedowodowe, wyprowadził logiczne i spójne wnioski ze zgromadzonego materiału dowodowego, na podstawie których ustalił prawidłowy stan faktyczny w sprawie.Wobec powyższego Sąd drugiej instancji w pełni aprobuje ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy i przyjmuje je za własne bez potrzeby ichponownego przytaczania.
Odnosząc się do zarzutu naruszeniaart. 328 § 2 k.p.c.uznać należy go za niezasadny, albowiem uzasadnienie Sądu Okręgowego w niniejszej sprawie pozwalana dokonanie kontroli instancyjnej. Zgodnie z powołanym przepisem, uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a mianowicie: ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na którychsię oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Sąd musi zatem wytłumaczyć motywy rozstrzygnięcia, tak by w ramachkontroli instancyjnej mogła zostać oceniona jego prawidłowość. W ocenie Sądu Apelacyjnego, formułowany wyżej zarzut nie jest trafny. Sąd odwoławczy w pełni podziela bowiem w tej kwestii stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z7 stycznia 2010r., w sprawie o sygn. II UK 148/09, LEX nr 577847, zgodnie z którym zarzut naruszeniaart. 328 § 2 k.p.c.może znaleźć zastosowanie w tych wyjątkowych sytuacjach, w których treść uzasadnienia orzeczenia Sądu pierwszej instancji uniemożliwia całkowicie dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził dowydania orzeczenia. A to dlatego, że sposób sporządzenia uzasadnienia orzeczenia z natury rzeczy nie ma wpływu na wynik sprawy, jako że uzasadnienie wyraża jedynie motywy wcześniej podjętego rozstrzygnięcia. Taka sytuacja w realiach niniejszejsprawy nie ma miejsca. Pisemne motywy zaskarżonego orzeczenia przedłożone przez Sąd Okręgowy spełniają funkcję przypisaną przez ustawę uzasadnieniu orzeczenia, umożliwiając odtworzenie rozumowania sądu orzekającego, które znalazło wyraz w sentencji zapadłego orzeczenia. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku posiadawszystkie niezbędne elementy konstrukcyjne, w tym ustalenia faktyczne znajdujące oparcie we wskazanych dowodach, a także wywód prawny potwierdzający trafność przyjętej podstawy materialnej rozstrzygnięcia, co umożliwia dokonanie kontroli instancyjnej orzeczenia.
Organ rentowy zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu również błędną wykładnię przepisów prawa materialnegoart. 15 ust. 2a, art.116 ust. 5, art.117 ust. 1-2w zw. zart.174 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz.U. z 2021r. poz.291 ze zm.),§22 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 11 października 2011r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe(Dz.U. z 2011r. Nr 237 poz. 1412). Powyższy zarzut równieżokazał się chybiony, wobec uznania Sąd Apelacyjny poprawności podstawyfaktycznej wyroku. Wskazać bowiem należy, że zarzut naruszenia prawamaterialnego był bezpośrednia konsekwencją zarzutów o charakterze procesowym. Z uzasadnienia apelacji wynika bowiem, że zarzut ten został oparty wyłącznie na kwestionowaniu przyjętego przez Sąd pierwszej instancji wariantu opinii biegłego z zakresu rachunkowości.
Należy zgodzić się z apelującym, że wysokość wynagrodzenia przyjęta do obliczenia wartości wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego iemerytury musi zostać ustalona w sposób znajdujący pokrycie w dowodachzebranych w postępowaniu sądowym, których interpretacja musi być ścisła. Wniniejszej sprawie brak jest jednak w tej kwestii uchybień. Sąd Okręgowy słusznie podkreślił, że tylko precyzyjne ustalenie wysokości uzyskanego wynagrodzenia zapracę jako podstawy odprowadzenia składek na ubezpieczenia społeczne, mogło skutkować przeliczeniem kapitału początkowego częściowo uwzględniającymżądanie skarżącego. Nie sposób zgodzić się z organem rentowym, że takie właśnie precyzyjne ustalenia nie zostały dokonane u podstaw rozstrzygnięcia. Mając nauwadze konieczność dokonania precyzyjnych ustaleń faktycznych i ich oparcie w dokumentach, Sąd Okręgowy uwzględnił jedynie w części odwołania.
Podkreślenia wymaga, że Sąd Okręgowy zebrał dodatkowo stosownądokumentację osobowo – płacowąR. G.za sporny okres. Na skutekpodjętych przez Sąd czynności do akt sprawy załączone zostały akta osobowe (woryginale) odwołującego się z okresu jego zatrudnienia w(...)im.
(...)wW.za okres od 8 maja 1971r. do 30 czer5wca 1976r. wwymiarze pełnego etatu i w(...)(...)w okresie od 16 lipca 1976r. do 30 kwietnia 1978r. Akta te zawierajądokumenty dotyczące przebiegu zatrudnienia odwołującego się wraz z angażami zewskazaniem kwot wynagrodzenia i zasad jego wyliczania, z dokumentamidotyczącymi przeszeregowań i kartoteką zarobkową, wymienione szczegółowo przezSąd Okręgowy, które stanowiły podstawę wyliczeń dokonanych przez biegłego iktórych nie ma potrzeby w tym miejscu ponownie wymieniać. Dokumentacją tą wpełnym zakresie nie dysponował organ rentowy w toku postepowania przedwydaniem spornych decyzji. Jej autentyczność nie była kwestionowana i nie budziżadnych wątpliwości Sądu Apelacyjnego w zakresie potwierdzającym faktycznewarunki zatrudnienia i wynagrodzenia odwołującego się w ww. okresach pracy.
W tym stanie rzeczy apelacja organu rentowego okazała się bezzasadna i podlegała oddaleniu, o czym Sąd Apelacyjny orzekł jak w punkcie 1 sentencji na podstawieart. 385 k.p.c.O kosztach zastępstwa prawnego w postępowania apelacyjnego Sąd orzekł na podstawieart. 108 § 1 k.p.c.w zw. zart. 98 § 1 i 3 k.p.c.ustanawiającym zasadę odpowiedzialności strony za wynik procesu, ustalając kwotę wynagrodzenia z tytułu zastępstwa prawnego należną odwołującemu się, napodstawie §10 ust. 1 pkt 2 w zw. z §2 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwościz dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015r. poz. 1800), mając na uwadze wartość przedmiotu zaskarżenia wskazaną przez organ rentowy w apelacji i stan prawny na datę jej wniesienia.

    Magdalena Tymińska  Ewa Stryczyńska  Renata Szelhaus