Sąd Okręgowy w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1914/21
Data wyroku: 2022-04-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Agnieszka Zwęglińska-Wójcik

Sygn. akt I C 1914/21

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 kwietnia 2022 r.
Sąd Okręgowy w Krakowie I Wydział Cywilny w składzie następującym:
Przewodniczący:  sędzia Agnieszka Zwęglińska - Wójcik
Protokolant:Izabela Kania
po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2022 r. w Krakowie
na rozprawie
sprawy z powództwaP. A.
przeciwko(...) Bank (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.
o zapłatę i o ustalenie

I
ustala nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z umowy o kredyt hipoteczny nr(...)/H./(...)zawartej pomiędzy powodemP. A., a(...) Bank (...) S.A., którego następcą prawnym jest pozwany(...) Bank (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.w dniu 17 grudnia 2007 r. z uwagi na stwierdzenie nieważności umowy kredytu;

II
zasądza od pozwanego(...) Bank (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.na rzecz powodaP. A.kwotę 444 859, 27 (czterysta czterdzieści cztery osiemset pięćdziesiąt dziewięć 27/100) złotych oraz kwoty 27,47 (dwadzieścia siedem 47/100)(...)z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 9 marca 2022 r. do dnia zapłaty;

III
w pozostałym zakresie powództwo oddala;

IV
zasądza od pozwanego(...) Bank (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.na rzecz powodaP. A.tytułem zwrotu kosztu procesu kwotę 11 817 (jedenaście tysięcy osiemset siedemnaście) złotych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty.

Sygn. akt I C 1914/21

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 19 kwietnia 2022 r.
PowódP. A.wniósł o nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z umowy o kredyt hipoteczny nr(...)/H./(...)zawartej pomiędzy powodemP. A., a(...) Bank (...) S.A., którego następcą prawnym jest pozwany(...) Bank (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.w dniu 17 grudnia 2007 r. z uwagi na stwierdzenie nieważności umowy kredytu oraz o od pozwanego(...) Bank (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.na rzecz powodaP. A.kwotę 444 859, 27 (czterysta czterdzieści cztery osiemset pięćdziesiąt dziewięć 27/100) złotych oraz kwoty 27,47 (dwadzieścia siedem 47/100)(...)z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 5 marca 2021 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu świadczenia nienależnego.
Ewentualnie(w przypadku uznania przez Sąd, że umowa jest ważna) powód wniósł o ustalenie, że postanowienia ust. 12.2 i 12.3 umowy o kredyt hipoteczny nr(...)/H./(...)zawartej pomiędzy powodemP. A., a(...) Bank (...) S.A., którego następcą prawnym jest pozwany(...) Bank (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wW.w dniu 17 grudnia 2007 r. oraz postanowienia § 2 pkt 12, § 2 pkt 20, § 4 ust. 5, § 9 ust. 4 regulaminu produktów kredytowych dla klientów indywidualnych w(...) Bank (...) S.A.obowiązującego w dniu zawarcia umowy kredytu, stanowią niedozwolone postanowienia umowne i nie wiążą powoda (sąd bezskuteczne) od chwili zawarcia umowy oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda 179 361,89 PLN z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 5 marca 2021 r. do dnia zapłaty tytułem dokonanych nadpłat rat kredytu.
Powód wniósł również o zasądzenie kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Na uzasadnienie pozwu powód wskazał, m.in. że w dniu 27 czerwca 2006 r. zawarł z poprzednikiem prawnym strony pozwanej umowę kredytu celem zakupu lokalu mieszkaniowego. Wypłata kredytu nastąpiła w dni 28 grudnia 2007 r. jednorazowo w kwocie 500.000 zł. Uruchomienie nastąpiło w walucie złoty polski, po przewalutowaniu po obowiązującym w momencie zaksięgowania dyspozycji uruchomienia produktu kursie sprzedaży waluty obowiązującym w Banku. tj. 2,1114(...)co stanowiło 236 809,70(...). Saldo kredytu było wyrażone w(...)było o 12 057,95(...)niższe aniżeli kwota wskazana w ust. 1 umowy (248 867,65(...)). Umowa została zwarta według stosowanego w Banku wzorca, którego postanowienia nie były indywidualnie uzgadniane z powodem. Powód był zapewniany, że kurs franka szwajcarskiego jest stabilnym, a sama umowa nie jest obarczona dużym ryzykiem. Powód nie został poinformowany przez Bank, w jaki sposób Bank będzie dokonywał przeliczenia należności kredytowych, nie znał zasad ustalania kursu według jakiego maiło dochodzić do przeliczenia waluty. Kredyt był spłacany poprzez pobieranie przez Bank środków z rachunku powodów prowadzonego w walucie złoty polski, po ich przewalutowaniu na walutę(...)po obowiązującym w dniu dokonania wymiany kursie kupna waluty obowiązującym w Banku.
Powód podniósł, że umowa kredytu jest sprzeczna z art. 69 pr. bankowego z uwagi na brak ścisłego oznaczenia kwoty kredytu, a więc obligatoryjnego elementu umowy kredytu. Wskazał, że zupełnie inna kwota i waluta kredytu została wpisana do zawartej umowy, zaś jeszcze inna kwota w odmiennej walucie została powodowi wypłacona. Jeszcze inna kwota stanowiła ratę kredytu, każdorazowo denominowana poprzez użycie kursów pozwanego nieznanych powodowi.Nadto w zapisach umowy i regulaminu nie zostało oznaczony rodzaj kursu, po którym miało nastąpić przewalutowanie. Nie zostało wskazane jednoznacznie jaki kurs: kupna czy sprzedaży ma zastosowanie do przewalutowania odpowiednio przy wypłacie i spłacie.
Zawarta pomiędzy stronami umowa kredytu jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego tj. zasady uczciwości, lojalności oraz zasady równości stron i nie da się pogodzić z poczuciem sprawiedliwości i ekwiwalentności świadczeń. Bank nie przekazał powodowi pełnej informacji na temat ryzyka walutowego, a powód nie mógł racjonalnie ocenić tego ryzyka i zrozumieć oraz oszacować ekonomicznych konsekwencji związania się taką umową.
Zdaniem powoda przytoczone postanowienia zawarte w § 2 pkt 12, § 2 pkt 20, § 4 ust. 5, § 9 ust. 4 Regulaminu spełniają przesłanki, niezbędne do uznania ich za postanowienia abuzywne w rozumieniu 3851k.c.i jako takie nie wiążą powoda. Zgodnie z umową, harmonogram spłaty rat kredytu był sporządzony w(...), zatem spłata konkretnej raty w danym dniu wymagała wykonania operacji przeliczenia wyrażonej w(...)raty na złote polskie. W ten sposób strona pozwana przyznała sobie prawo do jednostronnego regulowania wysokości rat kredytu denominowanego do franka szwajcarskiego, poprzez wyznaczenie kursu sprzedaży franka szwajcarskiego. W umowie nie wskazano żadnych kryteriów kształtowania kursu.
Powód wskazał, że posiada interes prawny w dochodzeniu ustalenia nieważności umowy, ponieważ wykreowała ona między stronami długoterminowy stosunek prawny, umowa została zawarto do 2037 r. Powód ma prawo uzyskać odpowiedź na pytanie, czy umowa go wiąże, tym bardziej, że powód chciałby dokonać wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej nieruchomości.
Powód dochodzi zapłaty kwoty, którą łączenie od dnia uruchomienia kredytu wpłacił do banku.
Z daleko posuniętej ostrożności powód jako roszczenie ewentualne wniósł o ustalenie abuzywności postanowień ust. 12.2 i 12.3 umowy o kredyt hipoteczny oraz § 2 pkt 12, § 2 pkt 20, § 4 ust. 5, § 9 ust. 4 Regulaminu stanowią postanowienia abuzywne powołując się na przytoczoną powyżej argumentację. Jako żądanie zapłaty 179 361,89 PLN wskazał, że jest to różnica pomiędzy sumą wpłaconą Bankowie, a kwotą należną biorąc pod uwagę, że w.w. postanowienia są abuzywne.
W odpowiedzi na pozewstrona pozwana(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wW.wniosła o oddalenie powództwa w całości. Wskazała, że umowa kredytu wiążąca strony jest umową kredytu walutowego. Kwota i waluta kredytu została w umowie jednoznacznie określona. Już we wniosku kredytowym powód podał, że jest zainteresowany otrzymaniem kredytu w walucie obcej i taki kredyt został mu udzielony. Powód był przy tym świadomy ryzyka zrostu kursu waluty kredytu, jak również jego wpływu na umowę kredytu, o którym został szczegółowo poinformowany przez Bank. Powód uzgodnił ze stroną pozwaną kwotę kredytu w walucie(...)i oraz sposób wypłaty kredytu bezgotówkowo w złotych polskich bezpośrednio na rachunek sprzedawcy nieruchomości. Od momentu zawarcia umowy powód miał przy tym możliwość spłaty kredytu bezpośrednio w walucie(...), zwłaszcza że konto wskazane w umowie, za pośrednictwem którego powód miał spłacać kredyt, było kontem prowadzonym w walucie(...). Możliwość wypłaty kwoty kredytu w złotych polskich i spłaty rat kredytu w złotych polskich nie świadczy o jej złotówkowym charakterze, a zapisy odnoszące się do takiej spłaty i wypłaty dotyczą wyłącznie sposobu wykonywania umowy.
Nadto strona pozwana podała, że kursy walut obowiązujące w Banku nie były ustalane dowolnie, lecz w oparciu o kursy na rynku międzybankowym. Zwróciła również uwagę, że powód mógł uzyskać wypłatę kwoty kredytu w walucie(...)i spłacać raty kredytu również w walucie(...), nie korzystając w ogóle z mechanizmu przeliczania świadczeń według kursów obowiązujących w Banku. Zresztą nawet jeżeli uznać, że zakwestionowane przez powoda postanowienia Regulaminu stanowią klauzule abuzywne, to po ich usunięciu umowa w dalszym ciągu może być wykonywana jako umowa kredytu w walucie obcej, w której świadczenia stron są spełniane w walucie obcej. Nie ma więc podstaw do ustalenia jej nieważności.
Bank zakwestionował interes prawny w ustaleniu nieważności umowy, gdyż interes ten może zostać zrealizowany w drodze powództwa o świadczenie. Nadto strona pozwana podniosła, że wystąpienie przez powoda z przedmiotowym powództwem stanowi nadużycie prawa w rozumieniuart. 5 k.c.Powód uzyskał bowiem środki pieniężne, za które dokonał zakupu nieruchomości.
Bezsporne w sprawie były następujące okoliczności:
W dniu 3 grudnia 2007 r.P. A.złożył wniosek o udzielenie kredytu hipotecznego/budowlano - hipotecznego w(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wW.. We wniosku wskazał, że kredyt będzie przeznaczony na zakup lokalu mieszkalnego, będącego podstawowym miejscem zamieszkania. Jako walutę kredytu powód wybrał(...), kwotę kredytu określił zaś na 500.000 zł. Kredyt miał być wypłacony jednorazowo. Powód podał, że jest właścicielem firmy rodzinnej(...) .H. (...)i z tytułu prowadzonej działalności uzyskuje dochód 8.650,00 zł. Wskazał również, żeG. M.Bank posiada kartę kredytową oraz że zaciągnął w tym banku kredyt na zakup samochodu.
W tym samym dniu powód oświadczył, umieszczając własnoręczny podpis pod pisemną informacją, że zapoznał się ofertą Banku, w której są zarówno kredyty i pożyczki hipoteczne oraz w walutach ((...)/(...)). Z informacji tej wynikało, że klienci zaciągający kredytu w walucie obcej, aktualnie korzystają z niższego oprocentowania w porównaniu z oprocentowaniem kredytów złotowych. Miesięczna rata z uwagi na wysokość oprocentowania jest niższa. Dalej wskazano, że zaciąganie kredytów walutowych wiąże się dla kredytobiorcy z ponoszeniem ryzyka kursowego. Oznacza to, że zarówno rata kredytu jak i wysokość zadłużenia tytułem zaciągniętego kredytu – przeliczone na PLN na dany dzień – podlega ciągłym wahaniom, w zależności od aktualnego kursu waluty. Rzeczywiste koszty obsługi kredytu moją się okazać wyższe od wcześniej założonych.
Przed podjęciem ostatecznej decyzji o wyborze waluty kredytu Bank zachęcał do zapoznania się z aktualnymi prognozami dotyczącymi kursu danej waluty, sporządzonymi przez analityków finansowych, do zapoznania się z historycznymi danymi na temat zmian kursu walut (które z uwagi na zachodzące zmiany w danym okresie mogą być korzystne lub niekorzystne dla klienta), a także do uważnego porównania wysokości miesięcznych rat w PLN i walucie obcej. Bank wskazał, że chcąc udzielić pełnej informacji o ryzykach i korzyściach związanych z wnioskowanym kredytem została przygotowana symulacja, która przy założeniu różnych zmian w wysokości stóp procentowych oraz kursów walut wskazują ryzyka związane z zaciągnięciem kredytu.
W dniu 17 grudnia 2007 r. powód zawarł z(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wW.umowę kredytu budowlano – hipotecznego nr(...)/H./(...). W umowie wskazano m.in., że:

⚫

Kwota kredytu wynosi 248 867,65(...)nie więcej niż 500 000 PLN (ust. 1).

Okres kredytowania będzie trwał 360 miesięcy (ust 2).

Kredyt jest przeznaczony na sfinansowanie kosztów zakupulokalu mieszkalnego nr (...)położonego wK.przyul. (...), (ust. 3).

Uruchomienie kredytu nastąpi w transzach w następujący sposób:

-

w wysokości określonej w umowie przedwstępnej kupna – sprzedaży kredytowanej nieruchomości (zawartej pomiędzy inwestorem zastępczym i kredytobiorcą) na rachunek bankowy inwestora zastępczego wskazany w umowie przedwstępnej (ust. 5.2).

⚫

Oprocentowanie kredytu równe jest stopie bazowej oprocentowania, która stanowi LIBOR dla 6-miesięcznych depozytów w(...)powiększonej o 1,00 punkty procentowe marży (ust. 6.1).

Kredyt spłacany jest w ratach kapitałowych rosnących (tj. w równych ratach kapitałowo - odsetkowych). Liczba miesięcznych rat wynosi 358. ( ust 8.1).

Spłata należności z tytułu kredytu następuje zrachunku o numerze (...). Rachunek ten prowadzony jest w(...)i zasilany jest wyłączanie w walucie, w której jest prowadzony. Kredytobiorca zobowiązany jest zapewnić na rachunku wystarczającą kwotę środków do pokrycia wymagalnych należności Banku z tytułu kredytu (ust. 8.8).

Zabezpieczenie kredytu stanowią m.in.:

-

ustanowiona na kredytowanej nieruchomości hipoteka zwykła o najwyższym pierwszeństwie w kwocie 248 867,65(...)na zabezpieczenie wierzytelności Banku z tytułu kwoty kredytu,

ustanowiona na kredytowanej nieruchomości hipoteka kaucyjna o najwyższym pierwszeństwie do kwoty 28 383,60(...)na zabezpieczenie wierzytelności Banku z tytułu spłaty odsetek od kredytu i innych należności z tytułu kredytu (ust. 9.1 pkt 1 i 2).

⚫

Bank zastrzega sobie możliwość zmiany waluty kredytu z waluty obcej na PLN lub wydłużenia okresu kredytowania w przypadku, gdy na skutek wzrostu ryzyka zmiany kursu walut lub ryzyka zmiany oprocentowania może nastąpić zagrożenie zdolności kredytowej kredytobiorcy (ust. 11.1).

Kredytobiorca potwierdza, że jest świadomy ryzyka zaciągania kredytu w walutach obcych, które wynika z możliwości zmiany kursu waluty kredytu wobec PLN lub zmiany oprocentowania waluty obcej, której skutkiem może być zagrożenie zdolności kredytowej kredytobiorcy spowodowane istotnym podwyższeniem wartości kredytu i odsetek do spłaty (ust. 11.5).

Kredytobiorca zobowiązuje się do pokrycia ze środków własnych, wynikających ze zmian kursu waluty kredytu, różnic pomiędzy ceną nabycia kredytowanej nieruchomości i kwoty kredytu (ust. 12.1).

Kredytobiorca upoważnia Bank do obciążania rachunku do wysokości dostępnego salda, wszelkimi kwotami wymagalnych należności wynikającymi z umowy, w szczególności kwotami rat kredytu, w tym kwotami składek ubezpieczeniowych. W przypadku, gdy rachunek prowadzony jest w innej walucie niż waluta wymagalnych należności, obciążenie następuje po przewalutowaniu (ust. 12.2).

W sprawach nieuregulowanych w umowie zastosowanie mają postanowieniaRegulaminu Produktów kredytowych dla Klientów indywidualnych, który stanowi integralną część umowy (ust. 12.4).

WRegulaminie Produktów kredytowych dla Klientów indywidualnychwskazano m.in., że:

⚫

Kurs krzyżowy oznacza stosowany przez Bank kursy wymiany jednej waluty obcej na inną walutę obcą; wymiana jest dokonywana w ten sposób, iż Bank dokonuje wymiany po stosowanym przez siebie kursie kupna na złote bazowe waluty obcej, a uzyskane środki wymienia po stosowanym przez siebie kursie sprzedaży, na docelową walutę obcą (§ 2 pkt 12).

Przewalutowanie oznacza wymianę waluty dokonywaną przez Bank i za jego zgodą, po obowiązującym w Banku w dniu dokonania wymiany kursie kupna/sprzedaży walut lub w przypadku wymiany waluty obcej na inna walutę obcą, po kursie krzyżowym; obowiązujące w Banku kursy wymiany walut dostępne są w Jednostkach Banku, na stronie internetowej, w Centrum telefonicznym lub udostępniane przez Bank w inny sposób; przewalutowanie może być dokonywane na wniosek Kredytobiorcy albo z inicjatywy Banku (§ 2 pkt 20).

Jeżeli zgodnie z dyspozycją kredytobiorcy wypłata środków uruchomionego produktu kredytowego ma nastąpić w innej walucie niż waluta produktu kredytowego określona w umowie, to następuje to po przewalutowaniu. Przewalutowanie następuje po kursie obowiązującym w momencie zaksięgowania dyspozycji uruchomienia produktu kredytowego (§ 4 ust. 5).

Jeżeli kredytobiorca nie posiada na rachunku wystarczających na spłatę kwot wpływów zabezpieczających jego spłatę kwot produktu kredytowego oraz zapłaty odsetek i innych należności wynikających z umowy, Bank może dokonać obciążenia innego prowadzonego przez siebie na rzecz kredytobiorcy rachunku. W przypadku, gdy obciążany rachunek prowadzony jest w innej walucie niż waluta produktu kredytowanego, obciążenie następuje po przewalutowaniu (§ 9 ust. 4).

Powód w dniu 20 grudnia 2007 r. złożył pisemną dyspozycję uruchomienia kredytu na kwotę 500.000 zł. Kwota ta została przelana przez Bank na rachunek wskazany w dyspozycji, a należący do(...) s.c.
Powyższa kwota została przeliczona wg kursy obowiązującego w Banku tj. 2,1114 zł, co dało kwotę zadłużenia 236 809,70(...).
W dniu 29 kwietnia 2011 r. w Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego ujawniono zmianę nazwy(...) Bank (...) S.A.na(...) Bank (...) S.A.W dniu 30 kwietnia 2015 r. w Rejestrze Przedsiębiorców KRS ujawniono, że doszło do połączeniaBanku (...) S.A.(spółka przejmująca) z(...) Bank (...) S.A.(spółka przejmowana) w trybieart. 492 § 1 pkt 1 k.s.h.poprzez przeniesienie całego majątku (wszystkich aktywów i pasywów)(...) Bank (...) S.A.na rzeczBanku (...) S.A.; jednocześnieBank (...) S.A.zmienił nazwę naBank (...) S.A.W dniu 29 marca 2019 r. w Rejestrze Przedsiębiorców KRS ujawniono zmianę nazwyBanku (...) S.A.na(...) Bank (...) S.A.
PowódP. A.na poczet zawartej umowy uiścił stronie pozwanej oraz jego poprzednikowi prawnemu (F.Bank) do dnia 6 kwietnia 2021 r. kwotę 444 859,27 PLN oraz 27,47(...)(opłaty windykacyjne).
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
PowódP. A.w związku z zamiarem zakupu dla siebie lokalu mieszkalnego zaczął ubiegać się w różnych bankach o kredyt hipoteczny. Wbanku (...)został mu zaoferowany sporny kredyt, gdyż wg wyliczeń Bank nie posiadał zdolności kredytowej w złotówkach. Przed podpisaniem umowy były 2-3 spotkania z pracownikiem Banku, dotyczyły one przede wszystkim przygotowania dokumentacji. Powód chciał uzyskać wypłatę w złotówkach, gdyż w takiej walucie dokonywał zakupu nieruchomości. Pracownik Banku miał świadomość, że powód nie chce wypłaty w walucie obcej, a jedynie we frankach szwajcarskich. Powód nie podejmował negocjacji co do zapisów umowy, bo nie wiedział, że takie negocjacje może prowadzić. Na chwilę podpisywania umowy, powodowi wydawało się, że rozumie wszystkie zapisy umowne. Pracownik nie omówił żadnego zapisu umowy, powód skupiał się na otrzymaniu kredytu, a pracownik banku a uzyskaniu kompletnej dokumentacji. Powodowi nie zostało również wytłumaczone w jaki sposób bank będzie przeliczał i ustalał wysokość raty wymagalnej na dany dzień. Powód nie wiedział jaka kwota w złotówkach zostanie ściągnięta na dany dzień oraz jak jest kształtowany kurs kupna i sprzedaży w banku.
Pracownik banku zachwalał kredyt frankowy, twierdził, że waluta jest stabilna i raczej będzie się utrzymywała na podobnym poziomie.
P. A.spłacał kredyt w złotówkach, gdyż była to dla niego wygodniejsza opcja. Spłata we frankach szwajcarskich wiązała się w początkowym okresie obowiązywania umowy z koniecznością osobistej wpłat waluty w kasie banku.
Powód ma wykształcenie ogólnokształcące, prowadził wtedy firmę zajmującą się sprzedażą odzieży.
W zakupionym mieszkaniu powód zamieszkał od razu razem z rodziną. Mieszkał tam do 2022 r.
O nieważności swojej umowy powód dowiedział się w 2021 r. po konsultacji z profesjonalnym pełnomocnikiem. Wątpliwości w tym zakresie powziął po doniesieniach medialnych.
dowód: zeznania powodaP. A.– k. 409-410, 509
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zeznań powoda, które nie budziły wątpliwości Sądu co do wiarygodności, a również nie były kwestionowane przez stronę pozwaną.
Sąd pominął dowód z opinii biegłego zawnioskowany przez powoda w pozwie, gdyż wniosek ten dotyczył wykazania roszczenia ewentualnego, a które nie było ostatecznie przedmiotem rozpoznania.
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo zasługiwało na uwzględnienie co do zasady.
Zawarta przez strony umowa kredytu zawiera niedozwolone postanowienia umowne zawarte w ust. 1 umowy oraz § 2 pkt 20, § 4 ust. 5, § 9 ust. 4 Regulaminu. W związku z tym, że umowa kredytu nie może istnieć bez tych postanowień, należy ją uznać za nieważną, a wszelkie świadczenia, jakie powód spełnił na rzecz pozwanego Banku tytułem jej wykonania, powinny jej zostać zwrócone jako świadczenia nienależne.

1
Interes prawny w dochodzeniu roszczenia o ustalenie nieważności umowy

W doktrynie prawa cywilnego wskazuje się, że interes prawny w dochodzeniu roszczenia o ustalenie zart. 189 k.p.c.przysługuje co od zasady jedynie wtedy, gdy powód nie może uzyskać ochrony w drodze dalej idącego roszczenia (np. o zapłatę). Jednocześnie pojawiają się jednak poglądy, że samo istnienie możliwości wytoczenia powództwa o świadczenie nie w każdej sytuacji świadczyć będzie o braku interesu prawnego w żądaniu ustalenia. Brak interesu prawnego wystąpi jedynie wówczas gdy wyrok zasądzający świadczenie zapewni pełną (adekwatna do sytuacji prawnej powoda) ochronę prawną jego uzasadnionych interesów. W przypadku gdy sporem o świadczenie nie będą mogły (ze swej natury) być objęte wszystkie uprawnienia istotne z perspektywy ochrony sfery prawnej powoda (wyrok nie będzie wyczerpywał wszystkich płaszczyzn istniejącego sporu objętego stosunkiem prawnym, którego dotyczy żądanie ustalenia), przyjąć należy, że powód ma interes prawny w rozumieniuart. 189 k.p.c.Teza ta będzie aktualna zwłaszcza w tych sytuacjach, w których żądaniem ustalenia objęte jest twierdzenie o nieistnieniu stosunku prawnego. W przypadku zwłaszcza gdy konsekwencje ustalenia nieistnienia stosunku prawnego nie ograniczają się do aktualizacji obowiązku świadczenia przez pozwanego, lecz dotyczą także innych aspektów sfery prawnej powoda (np. wpływają na określenie treści praw i obowiązków powoda jako dłużnika pozwanego), sama możliwość wytoczenia powództwa o świadczenie może nie wyczerpywać interesu prawnego w żądaniu ustalenia. Będzie tak zwłaszcza gdy to pozwany rości sobie według treści stosunku prawnego objętego powództwem zart. 189 k.p.c.określone prawo do świadczenia ze strony powodów (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 22 lipca 2021 r., sygn. akt I ACa 646/20, LEX nr 3164510).
Dokonując oceny sytuacji powoda według treści zapisów umowy kredytu należy uznać, że powód nie wywiązał się w całości z obowiązku spłaty kwoty kredytu wraz z należnymi odsetkami. Nie można więc wykluczyć, że nawet po zasądzeniu od strony pozwanej na rzecz powodów zwrotu wszystkich kwot, które powód świadczył z tytułu umowy kredytu, strona pozwana nadal będzie uważała stronę powodową za swojego dłużnika i żądała od niej spłaty kolejnych rat, powołując się na to, że wyrok zasądzający świadczenie nie wiąże jej w zakresie znajdujących się w uzasadnieniu wyroku rozważań co do stwierdzenia nieważności umowy. W doktrynie i orzecznictwie prawa cywilnego nadal istnieją bowiem wątpliwości co do zakresu związania motywami uzasadnienia wyroku. Nadto istnieją inne skutki zawartej między stronami umowy kredytu, których nie da się usunąć w drodze powództwa o świadczenie - np. hipoteka ustanowiona na nieruchomości powoda na zabezpieczenie roszczeń Banku z tytułu umowy kredytu, której wykreślenie bez zgody Banku będzie możliwe dopiero po uzyskaniu wstępnie wyroku ustalającego nieważność umowy bądź spłacaniu przez powodów w całości zobowiązania z tytułu umowy. Sam fakt, że w przypadku uznania umowy kredytu za nieważną powodowi przysługują dalej idące roszczenia o świadczenie nie przesądza więc jeszcze o braku interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności umowy. W ocenie Sądu tylko rozpoznanie roszczenia powoda o ustalenie, że umowa kredytu jest nieważna, ostatecznie zakończy spór między stronami, zapewni im pełną ochronę ich prawnie chronionych interesów i pozwoli na uniknięcie dalszych sporów w przyszłości.

2
Zarzut nieważności umowy z uwagi na jej sprzeczność zart. 69 ust. 1 ustawy – Prawo bankoweiart. 353 
1
            k.c.

Zgodnie zart. 58 § 1 k.c., czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy.
Zgodnie z art. 69 ust. 1 p.b. powołanym przepisem przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Strona powodowa uważa, że zawarta przez nią umowa kredytu jest sprzeczna z cytowanym wyżej przepisem z uwagi na brak określenia kwoty kredytu.
Stosownie zaś doart. 3531k.c., strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Istotą umowy jest złożenie przez strony zgodnych oświadczeń woli, których treść określa prawa i obowiązki stron. Umowa powstaje, gdy zostanie uzgodniony katalog istotnych dla danej umowy obowiązków stron i odpowiadających im uprawnień. W konsekwencji, nie jest dopuszczalne, aby postanowienia umowne dawały jednej ze stron uprawnienie do kształtowania według swojej woli zakresu obowiązków drugiej strony. Byłoby to sprzeczne z naturą umowy.
W ocenie Sądu umowa kredytu zawarta przez strony nie stanowiła kredytu walutowego, a specyficzny podtyp umowy kredytu – umowę indeksowanego we frankach szwajcarskich. Istota tej umowy polegała na tym, że:

kwota kredytu w wysokości 500.000 zł wypłacona została powodowi w walucie złoty polski,

wysokość zadłużenia wynikała z przeliczenia kwoty 500.000 zł na kwotę wyrażoną w walucie(...)według kursu waluty(...)wskazanego w umowie;

wysokość rat kredytu wyrażona była w walucie(...);

oprocentowanie kredytu wyliczane było od salda kredytu wyrażonego w walucie(...)w oparciu o stawkę rynku pieniężnego LIBOR,

powód miał spłacać raty kredytu w walucie złoty polski lub walucie wymienialnej, w której udzielany jest kredyt, według obowiązującego w Banku w dniu wymagalności kursy sprzedaży walut.

W ocenie Sądu sformułowanie zawarte w ust. 1 umowy kredytowej pozornie wskazywało kwotę zadłużenia we frankach szwajcarskich, a to zaś miało następnie przesądzać o charakterze umowy jako kredytu walutowego. Należy wskazać, że w powołanym ustępie strony postanowiły, że „kwota kredytu wynosi 248 867,65(...)nie więcej niż 500 000 PLN.” Rzeczywistą wolą stron było jednak udzielenie kredytu w walucie polskiej indeksowanej do franka szwajcarskiego w kwocie 500.000 zł. Należy zwrócić uwagę, że wysokość zadłużenia kształtowała właśnie ta kwota 500.000 zł i ta suma była punktem odniesienia w jakiej wysokości zadłużenie po przeliczeniu na(...)zostanie zarachowane na rachunku powoda. Gdyby był to kredyt walutowy, którego świadczenie zostało spełnione w złotówkach (co jest dopuszczalnym zabiegiem), to powód otrzymałby równowartość kwoty 248 867,65(...), a otrzymane złotówki byłby pochodną tej kwoty. Tymczasem powód wnioskował o kwotę 500.000 zł, taką kwotę otrzymał, a strony ustaliły, że sposób jej spłaty zostanie ukształtowany w oparciu o klauzulę indeksacyjną do(...).
W ocenie Sądu umowa kredytu zawarta przez strony zawierała wszystkie konieczne elementy określone wart. 69 ust. 1 ustawy – Prawo bankowe. Kwota kredytu została oznaczona w ust. 1 umowy i finalnie nie różniła się ona od kwoty rzeczywiście wypłaconej powódce. W ocenie Sądu nie można uznać, że z powodu zapisu ustępu 1 jest ona nieważna, gdyż nie określa ona jednoznacznie kwoty kredytu. Strony ustaliły, że zostanie wypłacona kwota maksymalna 500.000 zł, nie mniejsza niż 248 867,65(...). Wypłata niższa niż 500.000 zł nastąpiłaby wtedy, gdyby kurs(...)był na tyle niski, że po pomnożeniu go przez 248 867,65 nie osiągnęłaby wnioskowanej sumy w złotówkach. W ocenie Sądu zastosowanie takiego określenia kwoty kredytu w dacie zawierania umowy było możliwe na gruncie zasady swobody umów wyrażonej wart. 3531k.c.Powód był świadomy tego, że kwota wypłaconego kredytu może być niższa niż 500.000 zł ale również nie niższa niż równowartość 248 867,65(...). Jeśli powód gotów był ponieść takie ryzyko, to taką umowę należy uznać za ważną. W tym względzie zapis umowy był jasny.
Zdaniem Sądu również zastosowanie instytucji waloryzacji (indeksacji) w dacie zawierania umowy było możliwe na gruncie zasady swobody umów wyrażonej wart. 3531k.c., a takżeart. 3581§ 2 k.c., zgodnie z którym strony mogą zastrzec w umowie, że wysokość świadczenia pieniężnego zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości.
Podkreślenia wymaga przy tym, że ustawodawca już po zawarciu przez strony spornej umowy kredytu wprowadził doustawy Prawo bankoweprzepisy odnoszące się do kredytów indeksowanych do waluty obcej i kredytów denominowany w walucie obcej.Ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw, która weszła w życie w dniu 26 sierpnia 2011 r., do art. 69 ustawy dodano:

ust. 2 pkt. 4a, zgodnie z którym umowa o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska powinna określać w szczególności szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu;

ust. 3, zgodnie z którym w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonać przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie; w tym przypadku w umowie o kredyt określa się także zasady otwarcia i prowadzenia rachunku służącego do gromadzenia środków przeznaczonych na spłatę kredytu oraz zasady dokonywania spłaty za pośrednictwem tego rachunku.

Powołując się na założenie racjonalności ustawodawcy należy stwierdzić, że nie wprowadzałby on do porządku prawnego zasad regulujących warunki umów, które ze względu na swoją konstrukcję byłyby nieważne z mocy samego prawa. Nadto pogląd o dopuszczalności umowy kredytu indeksowanego przed omówioną powyżej nowelizacjąustawy Prawo bankowenależy uznać za ugruntowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, LEX nr 2626330 i powołane tam wcześniejsze orzecznictwo). Konstrukcja umowy kredytu indeksowanego zawartej przez strony niniejszego postępowania jest zaś w swojej istocie zbieżna z konstrukcją określoną w powyższych przepisach.
Podsumowując, zdaniem Sądu sporna umowa kredytu zawarta między stronami spełnia wymaganiaart. 69 ustawy – Prawo bankowe(w brzmieniu obowiązującym w dacie jej zawarcia). Określone były strony umowy, kwota i waluta kredytu (podana w(...)), cel, na jaki został udzielony, zasady i termin jego spłaty, wysokość oprocentowania i zasady jego zmiany (suma stałej marża i zmiennej stopy bazowej). Prawidłowości tej nie zmienia postanowienie, że kwota udzielonego kredytu została wypłacona w złotówkach. Zart. 3531k.c.wynika, że strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Sam mechanizm indeksacji, a także związana z nim zasada oprocentowania, nie jest sprzeczna z naturą stosunku. Gdyby tak było, kredyty indeksowane nie zostałyby wskazane w przepisach jako jeden z rodzajów umów kredytowych.

3
Zarzut nieważności umowy z uwagi na jej sprzeczność z zasadami współżycia społecznego

Jak wskazujeart. 58 § 2 k.c., nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
Powód zarzucił, że zawarta pomiędzy stronami umowa kredytu jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego tj. zasady uczciwości, lojalności oraz zasady równości stron i nie da się pogodzić z poczuciem sprawiedliwości i ekwiwalentności świadczeń. Bank nie przekazał powodowi pełnej informacji na temat ryzyka walutowego, a powód nie mógł racjonalnie ocenić tego ryzyka i zrozumieć oraz oszacować ekonomicznych konsekwencji związania się taką umową.
W ocenie Sądu nie można się zgodzić z powyższym zarzutem. Jak wynika z dokumentacji przedłożonej do akt sprawy, powód zapoznał się z informacją na temat ryzyka kursowego. W tym samym dniu, kiedy został złożony wniosek kredytowy powód podpisał oświadczenie, że zapoznał się ofertą Banku, w której są zarówno kredyty i pożyczki hipoteczne oraz w walutach ((...)/(...)). Z informacji tej wynikało, że klienci zaciągający kredytu w walucie obcej, aktualnie korzystają z niższego oprocentowania w porównaniu z oprocentowaniem kredytów złotowych. Miesięczna rata z uwagi na wysokość oprocentowania jest niższa. Dalej wskazano, że zaciąganie kredytów walutowych wiąże się dla kredytobiorcy z ponoszeniem ryzyka kursowego. Oznacza to, jak wskazano, że zarówno rata kredytu jak i wysokość zadłużenia tytułem zaciągniętego kredytu – przeliczone na PLN na dany dzień – podlega ciągłym wahaniom, w zależności od aktualnego kursu waluty. Rzeczywiste koszty obsługi kredytu mogą się okazać wyższe od wcześniej założonych. Przed podjęciem ostatecznej decyzji o wyborze waluty kredytu Bank zachęcał do zapoznania się z aktualnymi prognozami dotyczącymi kursu danej waluty, sporządzonymi przez analityków finansowych, do zapoznania się z historycznymi danymi na temat zmian kursu walut (które z uwagi na zachodzące zmiany w danym okresie mogą być korzystne lub niekorzystne dla klienta), a także do uważnego porównania wysokości miesięcznych rat w PLN i walucie obcej. Bank wskazał, że chcąc udzielić pełnej informacji o ryzykach i korzyściach związanych z wnioskowanym kredytem została przygotowana symulacja, która przy założeniu różnych zmian w wysokości stóp procentowych oraz kursów walut wskazują ryzyka związane z zaciągnięciem kredytu.
Trudno przyjąć, przy tak wyczerpującej informacji, że powód nie został prawidłowo pouczony o ryzyku kursowym. Należy wskazać, że powód zeznał, iż nie pamięta, czy mu przedstawiono jakiekolwiek symulacje, czy tabele wykazujące zmianę kursu waluty. W ocenie Sądu jednak sama treść powyższej informacji była już wystarczająca. Nie można więc zarzucić bankowi, że naruszył zasady uczciwości, lojalności, czy zasady równości stron. To samo dotyczy zarzutu naruszenia poczucia sprawiedliwości oraz ekwiwalentności stron. Pouczenie, które otrzymał powód wprost wskazywało, że może nastąpić taki wzrost kursu waluty, który wpłynie niekorzystnie na wysokość zadłużenia. Niezrozumiałe jest więc twierdzenie, że narusza to zasady poczucia sprawiedliwości. Zarzut naruszenia ekwiwalentności nie został w żaden sposób rozwinięty, a w ocenie Sądu sam wzrost kursu franka szwajcarskiego był niezależny od działań banku, a to działanie strony (banku) ma naruszać ową ekwiwalentność. W tym przypadku takich działań nie było.

4
Zarzut nieważności umowy z uwagi na zastosowanie w niej niedozwolonych klauzul umownych –art. 385 
1
            k.c.

Zgodnie zart. 3851§ 1 k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne); nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z§ 1nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (art. 3851§ 2 k.c.). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (art. 3851§ 3 k.c.). Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (art. 3851§ 4 k.c.). Oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny (art. 3852k.c.). Przytoczone przepisy zostały wprowadzone doKodeksu cywilnegojako implementacja Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.
Aby ocenić czy kwestionowane przez stronę powodową postanowienia umowy są postanowieniami niedozwolonymi należy w pierwszej kolejności ustalić, czy powodowi przysługiwał status konsumenta. Jak wskazujeart. 221k.c., za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Powód zawarł umowę kredytu jako osoba fizyczna, w celu zakupu mieszkania celem zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych. Kredyt został zaciągnięty przez powodów na cele mieszkaniowe, świadczy o tym chociażby sama definicja kredytobiorcy zawarta w § 1 ust. 13 Regulaminu. Wg jego zapisu powód był traktowany jako klient indywidualny, z którym Bank zawarł umowę. Bank traktował zatem powoda jak konsumenta. Inaczej Bank nie udzieliłby powodowi spornego kredytu hipotecznego dla celów mieszkaniowych. Decyzja o tym, że będzie to kredyt dla powodów jako konsumentów była podjęta przez Bank, a więc przez samą stronę pozwaną. Skoro Bank traktował powoda przy zawieraniu umowy jako konsumenta, to nie może na obecnym etapie postępowania powyższego kwestionować i domagać się traktowania powoda jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą. W ocenie Sądu powód posiadaj status konsumenta, co pozwala rozpoznać zapisy umowy kredytowej pod kątem abuzywności.
Następnie należy rozważyć, czy kwestionowane postanowienia umowy nie zostały indywidualnie uzgodnione między stronami. Sam fakt, że strona powodowa mogła poznać treść postanowień umowy przed jej zawarciem nie przesądza o ich indywidualnym uzgodnieniu. Umowa została zawarta na podstawie wzoru opracowanego i stosowanego przez bank. Niewątpliwie powód mógł wybrać rodzaj kredytu, który najbardziej im odpowiadał, uzgodnić kwotę kredytu w walucie polskiej, natomiast nie miał możliwości uzgadniania z bankiem wszystkich pozostałych postanowień.
Kluczowe znaczenie ma to, że kwestionowane postanowienia umowy zostały przejęte ze stosowanego u strony pozwanej wzoru. Co więcej, z zeznań strony powodowej nie wynika, aby mogła ona negocjować postanowienia umowy dotyczące mechanizmu waloryzacji kredytu do waluty obcej i sposobu przeliczania rat. Z artykułu 3 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich wynika, że warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał w związku z tym wpływu na ich treść, zwłaszcza jeśli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej. Z uwagi na powyższe należy uznać, że treść postanowień umowy została jednostronnie narzucona powodowi przez Bank, a powód nie miał na nią żadnego realnego wpływu.
Następnie należy ustalić, czy kwestionowane zapisy umowy dotyczą głównych świadczeń stron. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 listopada 2012 wydanym w sprawie prowadzonej pod sygn. akt I CSK 49/12 (OSNC 2013/6/76) wyraził pogląd, że:„Zasięg pojęcia głównych świadczeń stron, którym ustawodawca posłużył się wart. 3851§ 1 k.c., może budzić kontrowersje, tym bardziej że nie ma tu przesądzającego znaczenia to, czy wspomniane świadczenia należą do essentialiae negotii. Z tej przyczyny zasięg odnośnego pojęcia musi być zawsze ustalany in casu, z uwzględnieniem wszystkich postanowień oraz celu zawieranej umowy”. Powyższy pogląd jest zbieżny za stanowiskiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - według(...)ocena czy dany warunek dotyczy głównego świadczenia umowy powinna zostać dokonana obiektywnie i na gruncie konkretnej umowy na płaszczyźnie prawnej i ekonomicznej, z uwzględnieniem struktury umowy (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 30 kwietnia 2014 r. w sprawieK., sygn. C-26/13,(...)-282).T.. Sąd w pełni podziela przytoczone wyżej stanowiska Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, przychylając się do twierdzenia, że zakres pojęcia„postanowienia określające główne świadczenia stron”zart. 3851§ 1 k.c.nie jest zbieżny z zakresem pojęcia „essentialiae negotii umowy”i na gruncie konkretnej umowy możliwe jest uznanie postanowień niebędących jejessentialiae negotiiza„postanowienia określające główne świadczenia stron”.
Z kolei w wyroku z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18,K. D.,J. D.v RaiffeisenBank (...), Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wprost wypowiedział się na temat oceny zapisów umowy kształtujących mechanizm waloryzacji kwoty kredytu według kursu waluty obcej jako postanowień kształtujących główne świadczenia stron:44. (…) w okolicznościach w postępowaniu głównym – gdy z informacji dostarczonych przez sąd odsyłający, opisanych w pkt 35 i 36 niniejszego wyroku wydaje się wynikać, że unieważnienie klauzul zakwestionowanych przez kredytobiorców doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją przedmiotowego kredytu do waluty. Tymczasem Trybunał orzekł już, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy kredytu, takiej jak ta w postępowaniu głównym, w związku z czym obiektywna możliwość utrzymania obowiązywania przedmiotowej umowy kredytu wydaje się w tych okolicznościach niepewna (zob. podobnie wyrok z dnia 14 marca 2019 r.,D., C 118/17, EU:C:2019:207, pkt 48, 52 i przytoczone tam orzecznictwo).Powyższe zagadnienie było rozpatrywane również przez Sąd Najwyższy, który w wyroku z dnia 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, wprost wskazał, żeklauzula indeksacyjna w umowie kredytu określa wysokość głównego świadczenia kredytobiorcy.
Również w ocenie tut. Sądu kwestionowane przez powoda klauzule umowne określają główne świadczenia stron. Mechanizm indeksacji świadczeń z umowy kredytu do waluty obcej wpływa na wysokość rat kredytu w złotych polskich spłacanych przez powódkę. Po pierwsze, poprzez przeliczenie kwoty kredytu wypłaconej powodowi w walucie złoty polski na walutę(...)po kursie wskazanym w umowie dochodzi do ustalenia salda kredytu w walucie(...), jakie ma zostać przez powoda spłacona, stanowiącego podstawę do ustalenia wysokości poszczególnych rat kapitałowych w walucie(...). Po drugie, poprzez przeliczanie kwoty poszczególnych rat wyrażonych w(...)na walutę złoty polski po kursie wskazanym w umowie dochodzi do ustalenia wysokości rat spłacanych ostatecznie przez powoda w walucie złoty polski. Nie można przy tym pominąć, że zastosowanie mechanizmu waloryzacji kredytu do waluty obcej pozwala na ustalenie oprocentowania kredytu w odniesieniu do stawki referencyjnej adekwatnej do tej waluty – w przypadku przedmiotowej umowy stawką tą jest LIBOR 6M ((...)). Kwota odsetek jest przy tym określana w walucie(...). Mechanizm waloryzacji kredytu do waluty obcej kształtuje więc w sposób bezpośredni zasady, według których powód spełnia swoje podstawowe obowiązki wynikające z umowy kredytu – czyli obowiązek spłaty kredytu oraz obowiązek spłaty odsetek. Nie ma więc podstaw do przyjęcia, że postanowienia umowy w zakresie mechanizmu ustalania kursu waluty, stanowiącej narzędzie waloryzacji kredytu i wyznaczającej wysokość zobowiązania powda względem banku, zostały w przypadku umowy stron uzgodnione indywidualnie. W niniejszej sprawie nie ma dowodów wskazujących na możliwość negocjowania warunków umowy w tym zakresie. Podnieść należy, że przedmiotowa umowa, w zakresie dotyczącym kwestii ustalenia kursów waluty, ma podobne brzmienie co inne proponowane klientom przez banki umowy, w innych sprawach które zawisły przez tut. Sądem. Powszechna jest też wiedza o tym, że w tym zakresie klienci nie mogli negocjować warunków umowy. Dalej należało rozważyć, czy – skoro zakwestionowane postanowienia dotyczą głównego przedmiotu umowy – są wystarczająco jednoznaczne i czy wynikające z nich prawa lub obowiązki stron zostały ukształtowane sprzecznie z dobrymi obyczajami lub w sposób rażąco naruszający interesy powoda jako konsumenta.
Dalsze rozważania co do oceny kwestionowanych przez powodów postanowień umowy na gruncieart. 3851k.c.Sąd przeprowadzi osobno co do co do klauzuli waloryzacyjnej - rozumianej jako sposób ustalania kursu waluty obcej, po którym przeliczane są zobowiązania z tytułu umowy oraz co do klauzuli ryzyka kursowego – rozumianej jako sam mechanizm przeliczania świadczeń z tytułu umowy według kursu waluty obcej.

a
Klauzula waloryzacyjna

Strona pozwana stoi na stanowisku, że była to umowa kredytu walutowego, a nie kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej bądź kredytu denominowanego do waluty obcej. W ocenie tut. Sądu umowa zawarta przez strony nie była umową kredytu walutowego, o czym już wywiedziono powyżej. Jest wiedzą powszechną, że kredyty w walucie(...), indeksowane do(...)bądź denominowane do(...)były w większości zaciągane przez osoby, które uzyskiwały dochody w walucie złoty polski na potrzeby inwestycji mieszkaniowych opłacanych w złotych polskich. Tak też było w przypadku powoda.
Zgodnie z treścią umowy wysokość zobowiązania powoda oraz wysokość spłacanych rat były przeliczane po Przewalutowaniu (§ 4 ust. 5 o § 9 ust. 4 Regulaminu). Sama zaś definicja Przewalutowania odnosiła się obowiązującego w Banku w dniu dokonania wymiany kursu kupna/sprzedaży walut (§ 2 ust. 20). Nie zostało jednak nigdzie w zapisach umowy, czy Regulaminu wskazane jednoznacznie jaki kurs: kupna czy sprzedaży, ma zastosowanie do przewalutowania odpowiednio przy wypłacie i spłacie. Nie wiadomo zatem wg jakiego kursu miało nastąpić przeliczenie kwoty do wypłaty, a wg jakiej do przeliczenia uiszczanych rat w złotówkach. W obu przypadkach chodzić miało o kursy banku publikowane w Tabeli kursów kupna/sprzedaży. Bank miał zatem jednostronną swobodę w zakresie ustalania kursu waluty waloryzacyjnej, a dodatkowo jednostronną swobodę wybory kursu wg którego dokonywał przewalutowania.
W związku z tym, że kwestionowane przez powodów powyżej postanowienia umowne określają główne świadczenia stron, konieczne jest ustalenie, czy ich treść jest jednoznaczna. Pojęcie„jednoznacznie”zastosowane wart. 3851§ 1 k.c.należy interpretować w odniesieniu do treści art. 4 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Zgodnie z powołanym wyżej przepisem, ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy ani określenia głównego przedmiotu umowy, ani relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług, o ile warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem.„Jednoznacznie”w rozumieniuart. 3851§ 1 k.c.oznacza więc„prostym i zrozumiałym językiem”.
W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zapadłym na gruncie Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich ugruntowany jest pogląd, że wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem oznacza, że w wypadku umów kredytowych instytucje finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom informacje wystarczające do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji. W tym względzie wymóg ów oznacza, że warunek dotyczący ryzyka kursowego musi zostać zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i gramatycznym, jak i w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak aby właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, w której kredyt został zaciągnięty, ale również oszacować - potencjalnie istotne - konsekwencje ekonomiczne takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 20 września 2018 r., C-51/17,O.Bank (...). iO.FaktoringK. Z.v.T. I.iE. K..,(...)2018, nr 9, poz. I-750; wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 20 września 2017 r., C-186/16,R. A.i in. v.(...) SA, LEX nr 2355193).
Żeby kredytobiorcy mogli ocenić wysokość kursów waluty(...)stosowanych do przeliczania zobowiązań z tytułu umowy oraz zakres wahań tych kursów, należałoby zawrzeć w umowie informacje, które wskazywałyby: jakie czynniki wpływają na kształtowanie się kursów sprzedaży i kupna waluty(...)obowiązujących w Banku; gdzie znaleźć informacje o tych czynnikach; czy wysokość tych kursów jest w jakikolwiek sposób limitowana (czy kurs nie może wzrosnąć powyżej określonego poziomu lub spaść poniżej określonego poziomu) – chyba że informacje te wchodziłyby w zakres wiedzy powszechnej, którą posiadać powinien każdy przeciętny konsument.
Tymczasem w umowie kredytu (stan na dzień jej zawarcia) nie ma żadnego postanowienia, które definiowałoby, czym jest kurs lub odnosiło się sposobu ustalania kursów sprzedaży i kupna(...); nadto takie informacje nie zostały przedstawione powodowi przez pracowników Banku przed podpisaniem umowy kredytu. Skoro ani z samej umowy, ani z informacji przekazanych kredytobiorcy przed jej zawarciem nie wynikały żadne wytyczne, pozwalające na chociażby orientacyjne wyliczenie wysokości stosowanych w Banku kursów kupna i sprzedaży(...), postanowień umowy kredytu dotyczących klauzuli waloryzacyjnej nie sposób uznać za sformułowane w sposób jednoznaczny.
Przechodząc do oceny postanowień umowy kształtujących klauzulę waloryzacyjnej pod kątem sprzeczności z dobrymi obyczajami oraz rażącego naruszenia interesów konsumentów należy w pierwszej kolejności podkreślić, że kursy kupna i sprzedaży(...)obowiązuje w Banku wpływały bezpośrednio na wysokość obciążania finansowego powodów z tytułu umowy kredytu.
Na podstawie kursu kupna lub sprzedaży(...)przeliczano bowiem wypłaconą powodom kwotę kredytu. Na podstawie kursu kupna lub sprzedaży(...)przeliczano zaś spłacane przez powódkę raty kredytu z waluty złoty polski na walutę(...). Podkreślić należy po raz kolejny, że nie zostało określone w umowie wg jakiego rodzaju kursu (kupna czy sprzedaży) nastąpi przewalutowanie. Wybór w tym względzie miał Bank w sposób dowolny i niekontrolowany.
Kolejno należy zauważyć, że wysokość kursów była opracowywana przez Bank, który udzielił powodowi kredytu. W braku określenia jakichkolwiek zasad, według których kształtowany miał być kurs kupna i sprzedaży(...)należy przyjąć, że kurs ten mógł być kształtowany w sposób dowolny. Bez znaczenia pozostaje tutaj fakt, że w rzeczywistości kursy walut były ustalane na podstawie notowań rynkowych. Postanowienia umowy kredytu oraz Regulaminu dotyczące kursów były na tyle niejasne, że na ich podstawie Bank mógł określać kursy kupna i sprzedaży(...)bez żadnego odniesienia do obiektywnych kryteriów, kierując się wyłącznie własnym uznaniem. Jednocześnie konsumenci nie mogli w żaden sposób zweryfikować, czy kursy kupna i sprzedaży dewiz dla(...)są prawidłowe. W umowie nie określono przecież żadnych kryteriów, według których powód mógłby tę prawidłowość oceniać.
Takie ukształtowanie klauzuli waloryzacyjnej z pewnością naruszało w sposób rażący interesy powoda jako konsumenta. Brak możliwości określenia potencjalnej wysokości kursów kupna i sprzedaży(...)a także rodzaju zastosowania rodzaju z w.w. kursów, od których zależała wysokość salda kredytu wyrażonego w(...)oraz wysokość rat kredytu wyrażonych w(...)i spłacanych w walucie złoty polski, nie pozwalał bowiem powodowi na racjonalną ocenę ekonomicznego obciążenia związanego z umową kredytu oraz uniemożliwiała im weryfikację prawidłowości ustalanych przez Bank kursów kupna i sprzedaży(...), a tym samym prawidłowości rozmiaru nałożonych na nich obciążeń finansowych z tytułu umowy. Jednocześnie ukształtowanie zapisów z umowy w taki sposób, że określenie zarówno kursów kupna i sprzedaży dewiz dla(...), jak i kryteriów, według których kursy te będą ustalane, zostało pozostawione w wyłącznej gestii Banku, tworzy szerokie pole do nadużyć Banku na szkodę konsumenta.
Należy zaznaczyć, że dobre obyczaje wymagają, aby pozycja kontraktowa konsumenta i przedsiębiorcy była równoważna, a jeżeli równoważna nie jest – żeby uprzywilejowanie którejkolwiek ze stron miało racjonalne i sprawiedliwe uzasadnienie. Sąd nie widzi żadnego racjonalnego i sprawiedliwego uzasadnienia dla pozostawienia decyzji o wysokości kursów kupna i sprzedaży(...)wyłącznie w rękach Banku, na podstawie nieokreślonych kryteriów, bez żadnych mechanizmów, które pozwalałyby na weryfikację wysokości tych kursów przez konsumenta. Kwestionowane zapisy umowy bez wątpienia należy więc uznać za sprzeczne z dobrymi obyczajami.
W związku z powyższym postanowienia umowy umożliwiające ustalenie wysokości i rodzaju kursu wymiany waluty w sposób arbitralny, a poprzez to ustalenie w sposób arbitralny wysokości zobowiązania powódki należy uznać za rażąco naruszające jej interesy i sprzecznie z dobrymi obyczajami.

b
Skutki usunięcia z umowy niedozwolonych klauzul

Skoro postanowienia ww. postanowienia umowy i Regulaminu są niedozwolonymi postanowienia umownymi w rozumieniuart. 3851k.c.to należy uznać, że nie wiążą one powoda z mocy samego prawa od dnia zawarcia spornej umowy. Jednocześnie jednak zart. 3851§ 2 k.c.wynika, że eliminacja niedozwolonych postanowień umowy co do zasady nie powinna prowadzić do jej nieważności, lecz do związania stron umową w pozostałym zakresie, z pominięciem niedozwolonych postanowień. Po usunięciu kwestionowanych postanowień umowa kredytu przybiera kształt umowy kredytu w walucie złoty polski, bez waloryzacji do waluty(...), z oprocentowaniem określonym według stawki referencyjnej LIBOR 6M. Postanowienia dotyczące mechanizmu waloryzacji do waluty(...)dotyczą głównych świadczeń stron i ich wprowadzenie pozwoliło na zastosowanie w umowie oprocentowania według stawki referencyjnej odpowiedniej dla waluty(...), a tym samym obniżenie w początkowym okresie obowiązywania umowy wysokości rat kredytu w stosunku do rat kredytu nieindeksowanego do waluty(...).
Na gruncie niniejszej sprawy jest bezspornym, że Bank nigdy nie zaoferowałby powódce umowy kredytu w złotych polskich nieindeksowanego do waluty(...)z oprocentowaniem opartym o stawkę referencyjną LIBOR 6M, Skoro bez postanowień umowy kredytu, które zostały uznane za abuzywne, brak byłoby godnego zamiaru stron w rozumieniuart. 65 § 2 k.c.co do zawarcia umowy kredytu, umowę tą należy uznać za nieważną w całości.
Podkreślenia wymaga przy tym, że powód wprost oświadczył na rozprawie, że godzi się na ewentualne stwierdzenie, że umowa jest nieważna, mając na uwadze wszelkie konsekwencje z tym związane. Nie ma więc podstaw do uznania, że upadek umowy niósłby za sobą negatywne skutki, z których powódka nie zdaje sobie sprawy i których nie akceptuje, co w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wykluczałoby możliwość stwierdzenia nieważności umowy (por. cytowany już poprzednio wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 r., C-260/18,K. D. (2)iJ. D. (2)przeciwko RaiffeisenBank (...), LEX nr 2723333).

2
Roszczenie o zwrot świadczenia nienależnego

Skoro umowa kredytu jest nieważna, to wszelkie świadczenia spełnione przez powódkę na mocy tej umowy uznać należy za świadczenia nienależne w rozumieniuart. 410 § 2 k.c., podlegające zwrotowi na mocyart. 405w zw. zart. 410 § 1 k.c.
Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach niniejszej sprawy wynika, że strona powodowa tytułem spłaty zobowiązania z umowy kredytu uiściła na rzecz pozwanej łącznie 444 859, 27 złotych oraz 27,47(...). Takie też kwoty Sąd zasądził od strony pozwanej na rzecz strony powodowej, o czym orzekł w pkt II sentencji.
Należy w tym miejscu zaznaczyć, że w orzecznictwie definitywnie przyjęto, że w przypadku wzajemnych rozliczeń banku i konsumentów dokonywanych na tle nieważnych umów kredytu waloryzowanych do waluty obcej zastosowanie ma teoria dwóch kondykcji. Jak bowiem stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 maja 2021r. (sygn.. akt III CZP 6/21), której nadał moc zasady prawnej „Jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1w związku zart. 405 k.c.).Podobne zapatrywanie wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 lutego 2021r. (sygn. akt III CZP 11/20), w której stwierdził, że stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1w związku zart. 405 k.c.) niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu”.
Odsetki ustawowe za opóźnienie Sąd zasądził od dnia 9 marca 2022 r. tj. dnia następnego po złożeniu przez powoda oświadczenia, że nie wyraża zgody na związanie niedozwolonymi postanowieniami umownymi. Oświadczenie takie zostało złożone na rozprawie w dniu 8 marca 2022 r. i od dnia następnego ustała bezskuteczność zawieszona umowy łączącej strony. Od tej pory można więc mówić o wymagalności roszczenia. Jak wskazał bowiem Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 7 maja 2021 r. sygn. III CZP 6/21 do chwili, w której należycie poinformowany konsument wyrazi zgodę na związanie niedozwolonym postanowieniem umownym albo zgody tej odmówi (ew. upłynie rozsądny czas do jej wyrażenia), umowa kredytu, która bez tego postanowienia nie może wiązać, znajduje się w stanie bezskuteczności zawieszonej, tj. nie wywołuje skutków prawnych, choć skutki te może nadal wywołać w razie wyrażenia zgody na postanowienie albo - jeżeli są spełnione stosowne przesłanki - w razie jego zastąpienia regulacją zastępczą. Jest jasne, że tak długo jak trwa stan zawieszenia, kredytodawca nie może domagać się spełnienia uzgodnionych w tej umowie świadczeń. Jednakże zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem dotyczącym stanu bezskuteczności zawieszonej (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2010 r., IV CSK 95/10 i z dnia 3 lutego 2017 r., II CSK 159/16, niepubl.; por. też wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1995 r., I CRN 48/95 i z dnia 7 listopada 1997 r., II CKN 431/97, OSNC 1998 Nr 6, poz. 94) nie może również żądać zwrotu spełnionego świadczenia nienależnego, ponieważ decyzja co do związania postanowieniem i umową leży co do zasady w rękach konsumenta. Skoro zaś kredytodawca nie może wystąpić z takim żądaniem i w ten sposób postawić swych roszczeń restytucyjnych w stan wymagalności zgodnie zart. 455 k.c.(co do zastosowaniaart. 455 k.c.do roszczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 1976 r., III CRN 289/76, niepubl., z dnia 16 lipca 2003 r., V CK 24/02, OSNC 2004, Nr 10, poz. 157, z dnia 28 kwietnia 2004 r., V CK 461/03, IC 2004, nr 11, s. 43, z dnia 18 stycznia 2017 r., V CSK 198/16, niepubl. oraz uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 1991 r., III CZP 2/91, OSNCP 1991, Nr 7, poz. 93, z dnia 26 listopada 2009 r., III CZP 102/09, OSNC 2010, Nr 5, poz. 75, z dnia 2 czerwca 2010 r., III CZP 37/10, OSNC 2011, Nr 1, poz. 2 i z dnia 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20), rozpoczęcie biegu ich przedawnienia nie wchodzi w rachubę. Sytuacja ulega zmianie dopiero w razie potwierdzenia klauzuli abuzywnej przez konsumenta, kiedy to klauzula oraz umowa stają się skuteczne z mocą wsteczną, albo odmowy jej potwierdzenia (upływu rozsądnego czasu do potwierdzenia), kiedy to dochodzi do utrzymania umowy z regulacją zastępczą (jeżeli są spełnione stosowne przesłanki) albo do całkowitej i trwałej bezskuteczności (nieważności) umowy. Owa trwała bezskuteczność (nieważność) jest równoznaczna ze stanem, w którym „czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia” w rozumieniuart. 410 § 2 in fine k.c.(condictio sine causa) oraz „nieważnością czynności prawnej” w rozumieniuart. 411 pkt 1 k.c.W związku z tym w pozostałym zakresie roszczenie powoda w zakresie odsetek ulec musiało oddaleniu, o czym Sąd orzekł w pkt III sentencji.

3
Zarzut nadużycia prawa (5k.c.)

Strona pozwana podniosła, że wystąpienie przez powoda z przedmiotowym powództwem stanowi nadużycie prawa w rozumieniuart. 5 k.c.Powód uzyskał bowiem środki pieniężne, za które dokonał zakupu nieruchomości.
W ocenie Sądu poniesiony zarzut jest bezzasadny. Należy wskazać, że zgodnie z wytycznymi Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. przedsiębiorca stosujący w umowach niedozwolone klauzule ponosi ryzyko związane z ich wyeliminowaniem i musi się wystrzegać takich zapisów. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wielokrotnie wskazywał, że konieczność poniesienia przez przedsiębiorców stosujących nieuczciwe postanowienia, niekorzystnych dla nich następstw bezskuteczności tych postanowień, jest elementem tzw. efektu zniechęcającego mającego powstrzymywać przedsiębiorców przed stosowaniem nieuczciwych postanowień. Przedsiębiorca decydujący się na nieuczciwe traktowanie konsumenta, powinien liczyć się z tym, że naraża się na straty, których nie zdoła zrekompensować. Jeśli pozwany Bank zastosował w spornej umowie klauzule abuzywne, to nie może zarzucać powodowi (jako konsumentowi) nadużycia prawa w dochodzeniu swoim roszczeń, skoro sam nie działał zgodnie z prawem. Nadto nie wydaje się nadużyciem prawa przeznaczenie środków pieniężnych na zakup nieruchomości, skoro cel ten był od początku znany stronie pozwanej.

4
Koszty postępowania

O kosztach procesu Sąd orzekł zgodnie zart. 98 § 1 i 3 k.p.c., tj. zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Strona pozwana jako przegrywająca sprawę w całości zobowiązana jest do zwrotu powodowi łącznie wszelkich poniesionych przez niego kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw w łącznej wysokości 11.817 zł, na które złożyły się: opłata od pozwu w kwocie 1.000 zł, wynagrodzenie dla profesjonalnego pełnomocnika powodów w osobie radcy prawnego w kwocie 10.800 zł, ustalone na podstawie § 2 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawych oraz opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.
7.  Roszczenie ewentualne
Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 18 października 2013 r. sygn. akt III CZP 58/13 orzekł, że powód może zgłosić w pozwie obok żądania głównego, na wypadek jego nieuwzględnienia, żądanie ewentualne. Możliwość zgłoszenia takiego żądania istnieje w sprawach o świadczenie, ustalenie istnienia albo nieistnienia stosunku prawnego bądź prawa oraz w sprawach o ukształtowanie stosunku prawnego lub prawa.
Byt żądania ewentualnego uzależniony jest od żądania głównego; w razie uwzględnienia przez sąd żądania przedstawionego jako pierwsze, rozpoznanie żądania ewentualnego staje się bezprzedmiotowe i nie jest wydawane w stosunku do niego żadne orzeczenie.
W niniejszym postępowaniu Sąd uwzględnił co do zasady żądanie główne. W związku z powyższym pozostałe żądanie ewentualne zgłoszone przez powoda nie było przez Sąd rozpoznawane.