Sąd Okręgowy w Sieradzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 141/22
Data wyroku: 2022-06-24 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sędzia Barbara Bojakowska
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 172 kc

Sygn. akt I Ca 141/22

POSTANOWIENIE
Dnia 24 czerwca 2022 roku
Sąd Okręgowy w Sieradzu I Wydział Cywilny
w następującym składzie:
Przewodniczący: Sędzia Barbara Bojakowska
po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2022 roku w Sieradzu
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z wnioskuS. S. (1)
z udziałemB. C.,R. M.,G. A.,J. B.iK. S. (1)
o zasiedzenie
na skutek apelacji wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Rejonowego w Łasku
z dnia 18 lutego 2022 roku, sygn. akt I Ns 128/21

postanawia:

I
zmienić zaskarżone postanowienie w punkcie 1. w ten tylko sposób, żeH. S. (1)nabyła przez zasiedzenie udział 5/8 w miejsce ustalonego przez sąd 5/16 oraz oddalić wniosek o zasiedzenie udziału przezK. S. (1);

II
oddalić apelację w pozostałej części;

III
zasądzić odK. S. (1)na rzeczS. S. (1)kwotę 2120 (dwa tysiące sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt I Ca 141/22

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy w Łasku, w sprawie z wnioskuS. S. (1)z udziałemB. C.,R. M.,G. A.,J. B.iK. S. (1)o zasiedzenie, stwierdził, żeH. S. (1)orazK. S. (1)z dniem 18 grudnia 2010 roku nabyły przez zasiedzenie udziały wynoszące po 5/16 części każda z nich w prawie własności zabudowanej działkinr(...)o powierzchni 0,3350 ha położonej w obrębie nr 8C., gminaL., powiat(...), województwo(...), objętej(...)Nr(...)wydanym14 sierpnia 1980 roku przez Naczelnika Gminy wL., dla której to nieruchomości nie jest prowadzona księga wieczysta ani zbiór dokumentów, w miejsce następujących współwłaścicieli nieruchomości:J. B.i spadkobiercówL. C.(B. C.,R. M.iG. A.) (pkt 1) oraz ustalił, że wszyscy zainteresowani ponoszą koszty niniejszego postępowania w zakresie przez siebie wydatkowanym (pkt 2).

Powyższe orzeczenie zapadło w oparciu o następujące ustalenia i wnioski, których istotne elementy przedstawiają się następująco:

Działka nr (...)położona w obrębie 8C., gminaL., powiat(...), województwo(...)na podstawie aktu własności ziemi nr(...)stała się własnościąH. C.(Z.) w ¼ części,L. C.w ¼ części,H. S. (1)w ¼ części iJ. B.w ¼ części. Akt własności ziemi uprawomocnił się 17 grudnia 1980 roku.H. C.(Z.) zmarła 24 września 1980 roku. Spadek po niej w zakresie gospodarstwa rolnego, a więc w zakresie przedmiotowej działki, nabyły dzieci:L. C.w ½ części iH. S. (1)w ½ części.L. C.zmarł 30 marca 2004 roku i spadek po nim nabyły ostatecznie: żonaB. C.i córkiR. M.iG. A..H. S. (1)zmarła 21 grudnia 2016 roku. Spadek po niej w całości nabył synS. S. (1). W chwili obecnej na podstawie aktu własności ziemi i dziedziczenia współwłaścicielami przedmiotowej działki są:J. B.w ¼ (2/8) części,S. S. (1)w 3/8 częściach i spadkobiercyL. C.(B. C.,G. A.iR. M.) w sumiew 3/8 częściach.
W dniu uprawomocnienia się aktu własności ziemi dotyczącego przedmiotowej działki (17 grudnia 1980 roku) na przedmiotowej działce zamieszkiwali:H. S. (1)z mężemK.i synamiS.iK..L. C.iJ. B.wyprowadzili się z przedmiotowej działki przed rokiem 1980 i nie korzystalijuż w żaden sposób z przedmiotowej działki.H. C.(Z.) zmarła 24 września 1980 roku przed uprawomocnieniem się aktu własności ziemi. Po śmierciH. C.(Z.)S. S. (1)iK. S. (2)zajęli część domu po niej. W drugiej części domu mieszali ich rodziceK.iH. S. (1). Wszyscy oni korzystaliz przedmiotowej działki i budynków gospodarczych usytuowanych na przedmiotowej działce. W 1990 rokuS. S. (1)wyprowadzi się zC., aK. S. (2)ożenił się.K.iH. S. (1)nadal zajmowali część domu, aK. S. (2)z żonąH.zamieszkał w drugiej części domu. Od 1990 rokuK.iH. S. (1)(rodziceK. S. (2)) korzystali wspólnie z synemK.i synową z działki i budynków gospodarczych.K. S. (3)zmarłw 2004 roku.K. S. (2)zmarł w 2005 roku. ŻonaK. H.zmarła w dniu 29 października 2010 roku. ZK. S. (2)i jego żoną zamieszkiwała od urodzenia w 1990 roku ich córkaK. S. (1). Po śmierci rodzicówK. S. (1)nadal zamieszkuje na przedmiotowej nieruchomości i korzystaz podwórka i budynków gospodarczych.H. S. (1)babciaK. S. (1)zmarła 21 grudnia 2016 roku. Do śmierci zajmowała część domu na przedmiotowej działcei korzystała wspólnie zK. S. (1)z działki i budynków gospodarczych. Obecniew części domu, w której mieszkałaH. S. (1), za zgodąS. S. (1)zamieszkujeK. K. (3), który opiekował sięH. S. (1).H. S. (1)płaciła podatek od nieruchomości w niektórych latach.
J. B.płaciła podatek od przedmiotowej nieruchomości w niektórych latach. W 1975 rokuH. S. (1)została skazana za znęcanie się nadH. C.(Z.).
Sąd wskazał naart. 172 k.c.i stwierdził, że do 1 października 1990 rokuart. 172 k.c.przewidywał, że posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat 10 jako posiadacz samoistny, chybaże uzyskał posiadanie w złej wierze, wówczas termin ten wynosił lat 20. Zmiana treści przepisu na obowiązującą obecnie nastąpiła z dniem 1 października 1990 r. Ustawa nowelizująca – ustawa z 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz.U.1990.55.321) w art. 9 przewidywała, że do zasiedzenia, którego bieg rozpoczął się przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się od tej chwili przepisy niniejszej ustawy; dotyczy to w szczególności możliwości nabycia prawa przez zasiedzenie.
Ponadto wskazano naart. 336 k.c.i stwierdzono, żeH. S. (1)z mężemK.posiadali samoistnie przedmiotową nieruchomość od śmierciH. C.(Z.) tj. od 24 września 1980 r., ponieważH. S. (1)jako jedyna współwłaścicielka przedmiotowej nieruchomości zamieszkiwała na niej i korzystałaz tej nieruchomości z wyłączeniemL. C.iJ. B..H. S. (1)z mężem decydowali, kto będzie mieszkał na przedmiotowe działce, jak będą wykorzystane budynki gospodarcze i działka. Dokonywali nakładów na przedmiotową nieruchomośćbez uzyskiwania zgody współwłaścicieli. Ponosili koszt związane z korzystaniemz nieruchomości. Następnie od 1990 roku współposiadaczem samoistnym przedmiotowej nieruchomości stał sięK. S. (2)z żonąH., ponieważ mieszkali na tej nieruchomości, wspólnie z rodzicamiK. S. (2)korzystali z budynku mieszkalnego, budynków gospodarczych i działki. Ponosili koszty związane z korzystaniemz nieruchomości. Dokonywali nakładów. Wszystkie te czynności wykonywaliw porozumieniu z rodzicamiK. S. (2), ale bez udziału pozostałych współwłaścicieliJ. B.iL. C.. Po śmierciK. S. (3)w 2004 roku,K. S. (2)w 2005 roku i żonyK. H.29 października 2010 roku samoistnymi posiadaczami przedmiotowej nieruchomości pozostałyH. S. (1)i córkaK.–K. S. (1), które nadal mieszkały na przedmiotowej nieruchomości i korzystały z działki i budynków gospodarczychz wyłączeniem innych współwłaścicieli:J. B.i spadkobiercówL. C..
Sąd zauważył, żeH. S. (1)i jej mążK. S. (3)weszliw posiadanie przedmiotowej działki w złej wierze. Stwierdzono też, że na podstawieww. przepisów bieg zasiedzenia rozpoczął się 17 grudnia 1980 roku, tj. w dniu uprawomocnienia się aktu własności ziemi, ponieważ data ta nastąpiła po dniu wejściaw samoistne posiadanie nieruchomości przezH.iK. S. (3), co nastąpił w dniu śmierciH. C.(Z.) 24 września 1980 roku. Według sądu okres niezbędny do zasiedzenia wynosi 30 lat, czyli upłynął w dniu 18 grudnia 2010 roku. Na ten dzień posiadaczkami samoistnymi przedmiotowej nieruchomości byłyH. S. (1)iK. S. (1). W ocenie sądu uczestniczkaK. S. (1)na podstawieart. 176 § 1 i 2 k.c.może doliczyć do czasu swojego posiadania czas posiadania swoich rodziców i dziadków.H. S. (1)była współwłaścicielką przedmiotowej nieruchomości w 3/8 częściach.K. S. (1)nie przysługiwał żaden udziałwe współwłasności przedmiotowej nieruchomości. Zasiedzeniu dla sadu podlega zatem udział w prawie własności wynoszący łącznie 5/8 części, przysługującyJ. B.(2/8 części) i spadkobiercomL. C.(3/8 części). Sąd uznał, że udział 5/8 części podlega nabyciu przez zasiedzenie przezH. S. (1)iK. S. (1)po połowie, czyli po 5/16 części, ponieważ obie posiadały całą nieruchomość, a zakres ich współposiadania był taki sam.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.
Apelacjęna od postanowienia wniósł wnioskodawca, zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawi materiału dowodowego poprzez przyjęcie, iż poprzednicy prawni uczestniczki postępowaniaK. S. (1), jej rodziceK.iH.małżonkowieS.byli współposiadaczami samoistnymi nieruchomości, na której zamieszkiwali, pomimo iż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia samoistnego współposiadania nieruchomości przez te osoby.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i stwierdzenie, iżH. S. (2) z d. C.nabyła przez zasiedzenie udział wynoszący 5/8 części w nieruchomości położonej w obrębie(...)C.jednostka ewidencyjna(...)L.powiat(...), oznaczonej na mapie sporządzonej przez wydział Geodezji i Kartografii Starostwa Powiatowego wP.z 22 lutego2021 r. ja­ko działka nr. geodezyjny(...)o powierzchni 3.350 m2nie mającej urządzonej księgi wieczystej ani zbioru dokumentów, objętej aktem własności ziemi - ON.(...)z 14 sierpnia 1978 r. w miejsce współwłaścicieli:L. C.iJ. B.- z dniem 18 grudnia 2010 r. oraz o zasądzenie o uczestników postępowania:J. B.iK. S. (1)zwrotu kosztów po­stępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie do ponownego rozpoznania sprawy Sądowi RejonowemuwŁ., przy uwzględnieniu kosztów postępowania apelacyjnego jako części ko­sztów postępowania.
W odpowiedzi na apelacje uczestniczka postępowaniaK. S. (1)wniosłao oddalenie apelacji w całości i zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego przed sądem drugie] instancji według norm przepisanych wraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którymje zasądzono, do dnia zapłaty.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja okazał się zasadna.
Odnosząc się do zarzutów apelacji dotyczących dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, należy zgodzić sięze skarżącym, że Sąd Rejonowy dokonując ustaleń stanu faktycznego w oparciu o zebrany materiał dowodowy, jednak wbrew normomart. 233 § 1 k.p.c., nie wysnułz niego właściwych wniosków, w zakresie ustalenia, że poprzednicy prawni uczestniczki postępowaniaK. S. (1)- jej rodziceK.iH. S. (1)- byli współposiadaczami samoistnymi przedmiotowej nieruchomości.
Przede wszystkim przypomnieć należy, że zgodnie zart. 172 k.c.posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadaniew złej wierze; po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze. Wedługart. 336 k.c.posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel. W myślart. 339 k.c.domniemywa się, że kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym. Jest to domniemanie prawne usuwalne (co do zakresu zastosowania tego domniemania zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2014 r., V CSK 324/13, niepubl.).
Sąd Najwyższy już niejednokrotnie objaśniał pojęcie samoistnego posiadania. Polega ono, najogólniej biorąc, na faktycznym wykonywaniu tych uprawnień, które składają sięna treść prawa własności. Dla istnienia samoistnego posiadania konieczne jest faktyczne władanie rzeczą, czyli dostrzegalny fakt wykonywania fizycznego władztwa (corpus),oraz czynnik psychiczny w postaci zamiaru władania rzeczą dla siebie (cum animo rem sibi habendi).
Ocena charakteru posiadania wiąże się z okolicznościami faktycznymi danej sprawy,z nich bowiem wynika czy posiadacz wykonywał czynności faktyczne wskazującena samodzielny, rzeczywisty, niezależny od woli innej osoby stan władztwa i czy jego dyspozycje swą treścią odpowiadały dyspozycjom właściciela (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91, OSNC 1992, nr 4, poz. 48, postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29 października 1996 r., III CKU 8/96, OSNC 1997, nr 4, poz. 38 i z dnia 14 października 1999 r., I CKN 154/98, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 września 2000 r., IV CKN 103/00, postanowienia Sądu Najwyższego z dnia16 stycznia 2001 r., II CKN 901/00, z dnia 8 lutego 2002 r., II CKN 1186/99, z dnia18 września 2003 r., I CK 74/02, z dnia 13 stycznia 2004 r., V CK 131/03, z dnia 29 września 2004 r., II CK 550/03, z dnia 5 września 2008 r., I CSK 54/08, z dnia 8 października 2008 r., V CSK 146/08, oraz uchwałę Pełnego Składu Izby Cywilnej z dnia 26 października 2007 r.,III CZP 30/07, OSNC 2008, nr 5, poz. 43).
Posiadanie prowadzące do zasiedzenia musi mieć więc charakter władania rzecząz zamiarem posiadania jej dla siebie, a to oznacza, że osoba wnioskująca o potwierdzenie przez sąd skutku, który powstaje z mocy prawa z chwilą upływu wymaganego czasu, winna wskazać na czym polegały podejmowane przez nią czynności właścicielskie, czy też akty władania, które były widoczne dla osób trzecich. Powinna wyjaśnić na czym polegało faktyczne korzystnie z nieruchomości i to w taki sposób jakby była ona własnością tej osoby. Koniecznym przy tym jest by ujawniła wolę posiadania nieruchomości dla siebie w sposób jawny i dostrzegalny dla otoczenia, gdyż posiadanie, które nie jest uzewnętrznione, ograniczające się do samej świadomości posiadacza jest prawnie bezskuteczne.
W okolicznościach sprawy, wbrew twierdzeniom sądu I instancji,K.iH.małżonkówS.oraz ich następczyni prawnąK. S. (1)nie można uznać za współposiadaczy samoistnych nieruchomości objętej wnioskiem o zasiedzenie.
Dokonując analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym zeznań świadków wynika, że za właścicieli całej przedmiotowej dział­ki uważani byli tylko matka wnioskodawcy i jej mąż, a po jego śmierci tylkoH. S. (1). Małżonkowieci samodzielnie gospodarowali nieruchomością, dokonywali na nią nakładów i byli zewsząd uważani za osoby zarządzające tą nieruchomością.
Należy zwrócić uwagę, że od 1990 r. na tej nieruchomości, w części domu mieszkał wspólnie z żoną ich synK. S. (2). Jednak jego władztwo nad nieruchomościąnie miało charakteru posiadania samoistnego, bowiem to za zgodą rodziców i ich aprobatą, miał prawo tylko do zamieszkiwania i korzystania z nieruchomości. Można by zatem mówić,że jego prawo miało charakter quasi użyczenia, czy też użytkowania, a więc był wraz z żoną co najwyżej posiadaczem zależnym.
Prawdą jest też, żeK. S. (2)z żoną oraz jego rodzicami dokonywali nakładów na nieruchomość, jednak nakłady te zmierzały jedynie do zachowania nieruchomości w należytym stanie i były one w niewielkim zakresie, na pewno nie w takim, które manifestowałoby, żeK. S. (2)z żoną czyją się współwłaścicielami nieruchomości.
Po śmierci męża za właściciela całej nieruchomości uważana była nadal matka wnioskodawcyH. S. (1), aż do swojej śmierci w grudniu 2016 r., mimo,że zajmowała tylko część budynku, natomiast drugą część zajmo­wała żonaK. H.S.z dziećmi. JednakH. S. (1)z dziećmi traktowani byli jako lokatorzy mający prawo mieszkać na nieruchomości.
Reasumując, skoro zatemK. S. (2)z żoną nie można było uznaćza współposiadaczy samoistnych nieruchomości w rozumieniuart. 336 k.c., to tymbardziej ich następczynię prawnąK. S. (1), co prowadzi do wniosku,że wobec tej uczestniczki postępowania nie ziściły się przesłanki zart. 172 k.c.w zw.zart. 176 § 1 i 2 k.c., aby można było uznać, że nabyła ona przez zasiedzenie cześć nieruchomości wskazaną przez Sąd Rejonowy.
Z przytoczonych względów Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.zmienił zaskarżone orzeczenie w sposób opisany, jak w punkcie I sentencji, a dalej idąca apelacja jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu w oparciuoart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c., o czym orzeczono jak w punkcie II sentencji.
O kosztach postepowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł wpunkcie IIIna podstawieart. 520 § 2 k.p.c., zasadzając od uczestniczki postępowaniaK. S. (1)na rzecz wnioskodawcy 2120 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym 2000 zł tytułem opłaty od apelacji oraz 120 zł z tytułu kosztów zastępstwa prawnego.