Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII U 860/21
Data wyroku: 2022-10-24 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Kosicka
Słowa kluczowe: Odszkodowanie jednorazowe
Podstawa prawna: art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych, art. 21-23 ustawy o emeryturach pomostowych

sygn. akt VII U 860/21

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
27 września 2022 r.
Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w następującym składzie:
Przewodniczący SSO Małgorzata Kosicka
po rozpoznaniu 27 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Warszawie
odwołaniaA. P.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddziału wW.
z 25 maja 2021 r., znak(...)
o rekompensatę
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznajeA. P.prawo do rekompensaty od 24 marca 2021 r.

Sygn. akt VII U 860/21

UZASADNIENIE
A. P.złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z 25 maja 2021 r., znak(...)o odmowie przyznania rekompensaty, zarzucając naruszenie§ 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, poprzez błędne ustalenie, że nie posiada 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach do 31 grudnia 2008 r. Okresy pracy, o których mowa wyżej stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia lub w świadectwie pracy§ 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r.W uzasadnieniu stanowiska odwołujący się wskazał, że posiada świadectwa pracy, w których pracował jako monter rusztowań rurowych w warunkach szczególnych. Wniósł również o przesłuchanie świadków:S. S. (1)iS. H.(odwołanie, k.3-4 a. s.).
W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.wniósł o oddalenie odwołania na podstawieart. 477(
    14 )§ 1 k.p.c.Uzasadniając swoje stanowisko organ rentowy wyjaśnił, że zaskarżoną decyzją odmówił odwołującemu się prawado rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze przez co najmniej 15 lat. Zdaniem organu rentowego odwołujący się udowodnił 14 lat, 3 miesiące i 26 dni takiej pracy (od 11 października 1975 r. do 19 maja 1988 r. i od 16 grudnia 1988 r. do 31 sierpnia 1990 r. w(...), przy czym od 20 maja 1988 r. do 15 grudnia 1988 r. udzielono mu urlopu bezpłatnego). Za inne okresy ubezpieczony nie przedłożył świadectwa wykonywania prac w warunkach szczególnych
    (odpowiedź na odwołanie, k.5 a. s.).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

A. P.,urodzony (...), był zatrudniony w(...) sp. z o.o.od 20 maja 1988 r. do 31 października 1988 r. w pełnym wymiarze czasu pracyna stanowisku montera rusztowań rurowych. Od 1 listopada 1988 r. do 15 grudnia 1988 r. pracował na budowie eksportowej Filharmonii wW.. Następnie pracował w(...)(...)W.od 3 września 1990 r. do 30 września 1990 r. i w(...)W.na stanowisku monter rusztowań rurowychod 1 października 1990 r. do 30 kwietnia 1993 r. i od 1 maja 1993 r. do 30 września 1994 r. oraz od 1 października 1994 r. do 16 grudnia 1994 r. na stanowisku monter rusztowań rurowych (
    świadectwo pracy, k.12-15 a. s.; umowa o pracę, k.49-50 a. s.; zaświadczenie, k.51 a. s.).
S. H.poznał odwołującego się w pracy współce (...).S. H.pracował tam od 24 stycznia 1991 r. do 30 kwietnia 1993 r. jako tynkarz. Odwołujący montował rusztowania, z których świadek korzystał podczas tynkowania. Odwołujący zajmował się tylko montażem i demontażem rusztowań. Świadek i odwołujący się odeszli z pracy w jednym czasie.S. H.nie miał świadectwa pracy w warunkach szczególnych (zeznania świadkaS. H., k.39-40 a. s.).
WW.przyul. (...)w(...)pracował razem z odwołującym się monter rusztowańS. S. (1), który zeznał, że poznałA. P.w 1986 r., kiedy odwołujący się był brygadzistą monterów rusztowań. Następnie odwołujący się iS. S.pracowali razem w(...)przyul. (...)wW.- jako monterzy rusztowań.S. S. (1)nie otrzymał świadectwa pracy w warunkach szczególnych z(...)ani z(...), ponieważ spółki zbankrutowały. Firma zmieniała nazwy wielokrotnie. Najpierw było to(...), następnie -(...), a następniespółka (...).S. S.i odwołujący pracowali w pełnym wymiarze czasu pracy (

    zeznania świadkaS. S. (1), k. 40 a. s.).
A. P.otrzymał zprzedsiębiorstw (...)i(...)świadectwa pracy, z których wynika, że był tam zatrudniony jako monter rusztowań w pełnym wymiarze czasu pracy (zeznaniaA. P.- k.40 a. s., świadectwa pracy w aktach emerytalnych).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.wskazał, że okres od 3 września 1990 r. do 16 grudnia 1994 r., w którym odwołujący się pracowałw(...)i(...)jest zaliczony jako okres składkowy stażu pracy. Za okres ten ubezpieczony nie przedłożył jednak świadectw pracy w szczególnych warunkach, dlatego też organ rentowy nie zaliczył tego okresu do stażu pracy w warunkach szczególnych (pismo procesowe organu rentowego z 7 października 2021 r.,k.55 a. s.)
Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.25 marca 2021 r. wydał decyzję znak:(...)o przyznaniu odwołującemu się emerytury od 24 marca 2021r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego na podstawie art. 26 ustawy emerytalnej w kwocie 5355,99 zł
    (decyzja ZUS z 25 marca 2021 r., nienumerowane a. r.).

Ubezpieczony 19 maja 2021 r. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.wniosek o ponowne obliczenie świadczenia emerytalno-rentowego(wnioseko ponowne obliczenie świadczenia emerytalno-rentowego z 19 maja 2021 r., nienumerowane a. r.).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.wydał 25 maja 2021 r. decyzję odmowną o przyznaniu rekompensaty, znak:(...). W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że ubezpieczony nie dostarczył świadectwa pracyw warunkach szczególnych. Organ rentowy wskazał, że nie może uznać okresu pracy w szczególnych warunkach na podstawie zeznańS. S. (1)iS. H.z 19 maja 2021 r., ponieważ ustalenie okresów pracy w szczególnych warunkach w oparciu o inne, niż wskazane w rozporządzeniu dowody z zeznań świadka są dopuszczalne jedynie w postępowaniu odwoławczym (
    decyzja odmowna z 25 maja 2021 r., nienumerowane a. r.).
Sąd ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie zgromadzonych w toku postępowania dowodów obejmujących wymienione dokumenty oraz dowodu z zeznań świadkówS. H.,S. S. (1)i z zeznań odwołującego się.
Sąd dał wiarę zeznaniom świadkówS. H.iS. S. (1)oraz zeznaniom ubezpieczonego co do przebiegu zatrudnienia w(...)wW., w(...)wW., w(...)wW.i(...)(...)sp. z o.o. oraz co do rodzaju i charakteru wykonywanej przez niego pracy, które zostały ocenione jako spójne i nie budzące wątpliwości co do ich wiarygodności, a nadto znajdują one potwierdzenie w dokumentacji pracowniczej odwołującego się.
Sąd zważył, co następuje:
OdwołanieA. P.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z 25 maja 2021 r., znak(...)podlegało uwzględnieniu.
Regulacja dotycząca prawa do rekompensaty z tytułu zatrudnienia w warunkach szczególnych, o którą ubiegał sięA. P.została wprowadzona doustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1924). Art. 2 pkt 5 tej ustawy zawiera definicję rekompensaty rozumianej jako odszkodowanieza utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Z kolei warunki jej przyznawania oraz sposób jej obliczenia wskazują art. 21 – 23 zamieszczone w Rozdziale III „Rekompensata”. Art. 23 stanowi, że ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę oraz, że przyznawana jest ona w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W art. 21 ust. 1 ustawy wskazano natomiast, że rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkachlub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Z art. 21 ust. 2 ustawy wynika zaś, że rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Celem rekompensaty, o której mowa w cytowanych przepisach, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych przy pracach w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W przypadku rekompensaty realizacja tego celu polega jednak nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lecz na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego.
Wskazywaneart. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowychformułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty: 1) nienabycie prawa do emerytury pomostowej oraz 2) osiągnięcie okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszącego co najmniej 15 lat. Z kolei w art. 21 ust. 2 tej ustawy została zawarta przesłanka negatywna, którą stanowi nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Może ona budzić wątpliwości, gdyż literalna wykładnia tego wyrwanego z kontekstu normatywnego przepisu może prowadzić do wniosku, że prawo do rekompensaty przysługuje wyłącznie tym osobom, które nie nabyły prawa do jakiejkolwiek emerytury z FUS.Do prawidłowej interpretacji tego przepisu konieczne jest jednak zastosowanie wykładni systemowej, która prowadzi do przepisuart. 23 ustawy o emeryturach pomostowych, zgodnie z którym rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego. Z kolei z art. 173 ust. 1 ustawy emerytalnej wynika, że kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., za których były opłacane składkina ubezpieczanie społeczne przed dniem 1 stycznia 1999 r. W tych okolicznościach warunek sformułowany wart. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowychnależy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z FUS w obniżonym wieku emerytalnym z uwagi na prace w warunkach szczególnych, obliczanej według formuły zdefiniowanego świadczenia. Nabycie prawa do takiego tylko świadczenia stanowi przesłankę negatywną przyznania prawa do rekompensaty. Natomiast nabycie prawa do emerytury na zasadach ogólnych nie wpływaw żaden sposób na uprawnienia do rekompensaty(wyrok Sadu Apelacyjnego w Gdańsku z 5 maja 2017 r., III AUa 2047/16, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 14 grudnia 2015 r., III AUa 1070/15, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 22 września 2017 r., III AUa 529/16).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy wskazać,że nie zachodzi negatywna przesłanka przyznaniaA. P.prawado rekompensaty. Ubezpieczony nie miał przyznanego prawa do wcześniejszej emeryturyz uwagi na prace w warunkach szczególnych. Decyzją z 25 marca 2021 r. przyznano mu prawo do emerytury w powszechnym wieku emerytalnym.
Wobec powyższego, celem ustalenia, czy ubezpieczonemu przysługuje prawodo rekompensaty należało zbadać spełnienie przesłanek pozytywnych, o których była mowa. Analiza cytowanych przepisówustawy o emeryturach pomostowych, prowadzi do wniosku,że prawo do rekompensaty mają osoby urodzone po 1948 r., które przed 1 stycznia 2009 r. wykonywały przez co najmniej 15 lat pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 i 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Podobnie jak przy ustalaniu tego okresu na potrzeby przyznania emerytury w niższym wieku emerytalnym,tak przy ustalaniu prawa do rekompensaty będą uwzględnione tylko okresy, w których praca była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.
Zdaniem sądu,A. P.spełnił przesłanki pozytywne konieczne do tego,by uzyskać prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych. Ubezpieczony nie nabył prawa do emerytury pomostowej i legitymuje się okresem 15 lat pracy w warunkach szczególnych (w okresie od 3 września 1990 r. do 30 września 1990 r. i od 1 października 1990 r. do 30 kwietnia 1993 r. i od 1 maja 1993 r. do 30 września 1994 r. oraz od 1 października 1994 r. do 16 grudnia 1994 r. łącznie z okresami uznanymi przez ZUS jako okresy zatrudnienia w warunkach szczególnych), przypadającym przed 1 stycznia 2009 r.
Rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 r., Nr 8, poz. 43)– zwane dalej rozporządzeniem w sprawie wieku emerytalnego,do którego należy się odwołać na podstawie art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentachz FUS, wskazuje w § 2 ust. 1, że okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeńna zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. W przypadku ubezpieczonego, któremu ZUS nie uwzględnił do stażu pracy w warunkach szczególnych żadnego okresu zatrudnienia,
należało uwzględnić okres pracy od 3 września 1990 r. do 30 września 1990 r. i od 1 października 1990 r. do 30 kwietnia 1993 r. i od 1 maja 1993 r. do 30 września 1994 r. oraz od 1 października 1994 r. do 16 grudnia 1994 r. (łącznie 4 lata, 4 miesiące, 13 dni pracyw warunkach szczególnych), kiedy pracował jako monter rusztowań budowlanychw(...)wW.,w(...)wW., w(...)wW.i(...)(...)Sp. z o.o.
Odnosząc się do wskazanych wyżej okoliczności należy podnieść, że w sprawie o prawodo emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z uwagi na wykonywanie pracyw szczególnych warunkach - analogicznie w sprawie o prawo do rekompensaty - należy ustalić faktyczny rodzaj i zakres powierzonych do wykonywania czynności (obowiązków) pracowniczych i to one podlegają każdorazowo ocenie, a nie rodzaj stanowiska,jaki w dokumentach podał pracodawca. Ponadto, choć wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze powinno być stwierdzone przez pracodawcęw świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterzelub w świadectwie pracy
    (wyrok Sądu Najwyższego z 15 grudnia 1997 r., II UKN 417/97oraz wyrok Sądu Najwyższego z 21 listopada 2001 r., II UKN 598/00),to dokumentyte podlegają każdorazowo weryfikacji. Wynika to z tego, że są to dokumenty prywatnew rozumieniuart. 245 k.p.c.i nie stanowią dowodu tego, co zostało w nim odnotowane. Taki walor mają wyłącznie dokumenty urzędowe, do których w myśl stosowanego a contrarioart. 244 § 1 k.p.c.nie zalicza się świadectwa pracy, skoro nie zostało sporządzone przez organy władzy publicznej ani inne organy państwowe
    (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicachz 17 grudnia 2013 r., III AUa 783/13, Lex nr 1409118).To zatem oznacza, że nawet jeśli pracodawca ww. dokument pracownikowi wystawił, to i tak podlega on kontroli ZUS i sądui nie oznacza automatycznie, że praca w danym okresie była wykonywana w warunkach szczególnych. Z drugiej zaś strony, brak takiego dokumentu bądź jego wadliwości nie przesądzają o tym, że praca nie była wykonywana w warunkach szczególnych. Kwestiata każdorazowo podlega badaniu przy uwzględnieniu tego, jakie czynności i rodzaj prac faktycznie wykonywał wnioskodawca i co ważne, w razie wszczęcia postępowania sądowego, toczącego się wskutek odwołania ubezpieczonego od odmownej decyzji organu rentowegow sprawie przyznania uprawnień do emerytury w wieku obniżonym (także w sprawieo rekompensatę), dopuszczalne jest przeprowadzanie wszelkich dowodów dla wykazania okoliczności, mających wpływ na prawo do świadczenia. Wynika to z tego, że w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawodo świadczeń lub ich wysokość mogą być udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi, przewidzianymi wkodeksie postępowania cywilnego, a nie tylko świadectwem pracyw warunkach szczególnych.
Z przeprowadzonych przez sąd dowodów jednoznacznie wynika, żeA. P.pracował na stanowisku montera rusztowań budowlanych w spornym okresie od 3 września 1990 r. do 30 września 1990 r. i od 1 października 1990 r.do 30 kwietnia 1993 r. i od 1 maja 1993 r. do 30 września 1994 r. oraz od 1 października 1994 r. do 16 grudnia 1994 r. (łącznie 4 lata, 4 miesiące, 13 dni pracy w warunkach szczególnych)w(...)wW.,(...)wW.,(...)wW.i(...)(...)Sp. z o.o.
Praca, o której mowa - w okresie od 3 września 1990 r. do 30 września 1990 r. i od 1 października 1990 r. do 30 kwietnia 1993 r. i od 1 maja 1993 r. do 30 września 1994 r. oraz od 1 października 1994 r. do 16 grudnia 1994 r. może zostać zakwalifikowana jako odpowiadająca pracom z Wykazu A, Dział V, Pozycja 5, tj. prace przy montażu konstrukcji metalowych na wysokości co odpowiada stanowisku monter urządzeń i konstrukcji metalowych wymienionym w Wykazie A, Dział V, pozycja 5, pkt 1 w zarządzeniu stanowiącym załącznik nr 1 Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego nr 7 z 7 lipca 1987 r., czyli prace przy montażu konstrukcji metalowych na wysokości dla przedsiębiorstw stosujących nomenklaturę zawodów-specjalności wynikającą z zasad wynagradzania pracowników zatrudnionych w przedsiębiorstwach budowlano-montażowych: monter urządzeń i konstrukcji metalowych. Wobec tego sąd przyjął, że odwołujący pracował w warunkach szczególnych w okresie od 3 września 1990 r. do 30 września 1990 r. i od 1 października 1990 r. do 30 kwietnia 1993 r. i od 1 maja 1993 r. do 30 września 1994 r. oraz od 1 października 1994 r. do 16 grudnia 1994 r., wykonując prace przy montażu konstrukcji metalowych na wysokości. Okresy te, łącznie z okresami uznanymi przez ZUS jako okresy zatrudnienia w warunkach szczególnych przekraczają wymagany przez ustawę próg 15 lat.
W tych okolicznościach należało stwierdzić, że ubezpieczony spełnia przesłankido uzyskania dochodzonego od organu rentowego prawa do rekompensaty. W konsekwencji odwołanie podlegało uwzględnieniu poprzez zmianę zaskarżonej decyzji w ten sposób,że sąd przyznałA. P.prawo do rekompensaty od 24 marca 2021 r.na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c., o czym orzeczono w sentencji wyroku.