Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 2269/21
Data wyroku: 2022-08-23 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Dział spadku
Podstawa prawna: art. 1035 kc w zw. 207 kc

Sygn. akt III Ca 2269/21

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie o sygn. akt I Ns 324/19 z wnioskuJ. J.przy udzialeH. J.iA. J.o dział spadku i zniesienie współwłasności poW. J.iO. J.Sąd Rejonowy w Pabianicach postanowił:

1
stwierdzić, iż w skład spadku poW. J.synuT.iO.zmarłym w dniu 11 maja 2018 r. wchodzi udział wynoszący ½ (jedna druga) wlokalu mieszkalnym nr (...)stanowiącym odrębną nieruchomość, położony wP.przyul. (...)o powierzchni 60,95 m2, dla którego w Sądzie Rejonowym w Pabianicach jest prowadzonaksięga wieczysta (...)oraz związany z własnością lokalu udział(...)części w nieruchomości wspólnej, którą stanowią części budynku i urządzenia, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli lokali oraz grunt objętyksięgą wieczystą (...)o wartości(...)(sto dwadzieścia trzy tysiące dziewięćset pięćdziesiąt trzy) złote,

2
ustalić, iż udziały w spadku poW. J.przypadająceJ. J.,H. J.,A. J.wynoszą po 1/3 (jednej trzeciej),

3
ustalić, iżH. J.przysługuje wierzytelność w kwocie 2 262,80 złote z tytułu poczynionych nakładów na nieruchomość spadkową i wierzytelność w kwocie 4 601,63 złotych z tytułu spłaty długów spadkowych,

4
ustalić, iżJ. J.przysługuje wierzytelność w kwocie 1 298,39 złotych z tytułu poczynionych nakładów na nieruchomość spadkową i wierzytelność w kwocie 16 702,37 złotych z tytułu spłaty długów spadkowych,

5
dokonać częściowego działu spadku poW. J.i częściowego zniesienia współwłasności w ten sposób, iż udział 1/6 (jedna szósta) w nieruchomości opisanej w punkcie 1 przypadającyJ. J.przyznać na wyłączną własnośćH. J.,

6
zasądzić odH. J.na rzeczJ. J.kwotę 41 317,67 złotych tytułem spłaty udziału 1/6 (jedna szósta)J. J.w nieruchomości opisanej w punkcie 1,

7
dokonać rozliczenia wierzytelności z tytułu nakładów na nieruchomość spadkową i spłaconych długów spadkowych w ten sposób, iż:

a) zasądzić odA. J.na rzeczJ. J.kwotę 7 212,66 złotych,
b) zasądzić odH. J.na rzeczJ. J.kwotę 2 499,71 złotych,
c) zasądzić odA. J.na rzeczH. J.kwotę 1 075,74 złotych,

8
zasądzone odH. J.na rzeczJ. J.w punktach 6 i 7 b) kwoty, to jest łącznie 43 817,38 złotych rozłożyćH. J.na 110 miesięcznych rat - po 400 złotych 109 rat i 217,38 złotych ostatnia rata, płatne do ostatniego dnia miesiąca poczynając od sierpnia 2021 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku uchybienia terminu płatności, którejkolwiek z rat,

9
oddalić wniosek o zabezpieczenie,

10
umorzyć postępowanie w zakresie działu spadku i zniesienia współwłasności poO. J.,

11
przyznać i wypłacić z sum Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Pabianicach na rzecz radcy prawnegoW. M.kwotę 4 428 złotych w tym 23% Vat tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonejJ. J.z urzędu,

12
przyznać i wypłacić z sum Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Pabianicach na rzecz radcy prawnegoK. M.kwotę 2 952 złote w tym 23% Vat tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonejH. J.z urzędu,

13
nieuiszczone koszty sądowe przejąć na Skarb Państwa.

(postanowienie k. 299)
Powyższe orzeczenie zapadło w oparciu o następujące ustalenia i wnioski:
H. J.iW. J.byli małżeństwem.
Nieruchomość położona wP.przyul. (...)to lokal mieszkalny o pow. 60,95 m2 stanowiący odrębną własność. Lokal usytuowany jest na 10 piętrze, składa się z 3 pokoi, kuchni, przedpokoju, łazienki oraz toalety. Ponadto, wraz z własnością lokalu związany jest udział(...)części w nieruchomości wspólnej, która stanowi część budynku i urządzenia, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli lokali oraz grunt objętyksięgą wieczystą (...).
Lokal jest ujawniony wksiędze wieczystej nr (...), w której jako właścicieli wpisano pierwotnie w dziale II:H. J.iW. J.po ½ części każde – na podstawie umowy o ustanowienie odrębnej własności lokalu i przeniesienie własności lokalu z dnia 10 września 2007 r., Rep. A. nr 6614/2007.
W dniu 20 lutego 2018 r.W. J.zawarł ze Spółdzielczą Kasą Oszczędnościowo – Kredytową im.F. S.z siedzibą wG.umowę pożyczki nr (...)na kwotę 20.000 zł. Łączna kwota do spłaty według harmonogramu pożyczki wynosiła 31 654,36 zł, miała zostać spłacona w 119 ratach miesięcznych.
W. J.zmarł w dniu 11 maja 2018 r., a spadek po nim żonaH. J.– w 1/3 części, córkaJ. J.– w 1/3 części oraz córkaA. J.– w 1/3 części.
Zadłużenie z tytułu umowyW. J.ze(...)w chwili otwarcia spadku po nim wynosiło 21 304 zł.
Zadłużenie to zostało spłacone:
- przezH. J.– w kwocie 4 601,63 zł,
- przezJ. J.w kwocie 16 702,37 zł.
Obecnie w dziale IIksięgi wieczystej nr (...)jako właścicieli wpisano:H. J.w 4/6 części,J. J.– w 1/6 części orazA. J.– 1/6 części.
Wartość rynkowa nieruchomości lokalowej położnej wP.przyul. (...)o pow. użytkowej 60,95 m2, ujawnionej w KW nr(...)wynosi 247 906 zł - według stanu na dzień 11 maja 2018 r. oraz cen aktualnych.
O. J.była właścicielką zabudowanej nieruchomości położonej wP.przyul. (...), o powierzchni 0,0756 ha, oznaczonej jakodziałka gruntu nr (...), uregulowanej wksiędze wieczystej nr (...).
O. J.zmarła w dniu 31 grudnia 1998 r., a spadek po niej nabyłyJ. J.iA. J.po połowie.
W dniu 15 lutego 2021 r. wnioskodawczyni i uczestniczka postępowaniaA. J.dokonały zgodnego działu spadku i zniesienia współwłasności poO. J., poprzez sprzedaż nieruchomości położonej wP.przyul. (...)za cenę 245 000 zł.
J. J.leczy się psychiatrycznie, w związku ze schorzeniem psychicznym jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, całkowicie niezdolną do pracy.
J. J.iH. J.zamieszkują wspólnie wlokalu nr (...), w budynku położonym wP.przyul. (...).
J. J.iH. J.w okresie od lutego do czerwca 2021 r. opłacały wspólnie opłaty za lokal, przy czym:
-H. J.uiściła z tego tytułu łącznie kwotę 2 262,80 zł – należność za ogrzewanie i czynsz,
-J. J.uiściła z tego tytułu łącznie kwotę 1 298,39 zł - należność za przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności, za c.o., wywóz nieczystości, gaz, prąd, wodę, podatek od nieruchomości.
A. J.nie partycypuje w kosztach utrzymania lokalu.
H. J.zamierza zamienićlokal nr (...), w budynku położonym wP.przyul. (...)na mniejszy, aby obniżyć koszty utrzymania swoje i córkiJ. J..
H. J.osiąga dochód miesięczny w kwocie 1 800 zł z tytułu świadczenia emerytalnego. Nie zgromadziła oszczędności. Leczy się na serce i choroby naczyniowe. Korzysta z rehabilitacji. Jej miesięczne wydatki na leki wynoszą 200-300 zł.
Sąd I instancji dokonał ustaleń faktycznych w oparciu o powołane dowody z dokumentów. Prawdziwość i autentyczność dokumentów nie była kwestionowana przez uczestników niniejszego postępowania. Sąd Rejonowy nie znalazł podstaw, aby odmówić im waloru wiarygodności i mocy dowodowej.
Dla określenia wartości nieruchomości Sąd I instancji posłużył się opinią biegłego sądowego w dziedzinie szacowania nieruchomości, gdyż w tym zakresie wymagana była wiedza specjalna posiadana przez biegłego. Opinia biegłego, jako fachowa, rzetelna i wykonana zgodnie z obowiązującymi zasadami, wiedzą i doświadczeniem biegłego została przyjęta przez Sąd Rejonowy, jako pełnowartościowy dowód w sprawie spełniający wszystkie warunki do uznania jej za podstawę ustaleń faktycznych.
Na podstawie niniejszego stanu faktycznego Sąd Rejonowy zważył, co następuje.
Sąd I instancji uznał, że w niniejszej sprawie zastosowanie mają przepisy o wspólności majątku spadkowego i o dziale spadku tj. przepisyart. 1035 – 1046 k.c.z odesłaniem do przepisówart. 195-221 k.c., dotyczącymi zniesienia współwłasności. Z kolei procesowymi przepisami znajdującymi zastosowanie w niniejszej sprawie są:art. 617i następnek.p.c.w zw. zart. 688 k.p.c.Stosownie doart. 684 k.p.c.skład i wartość spadku ulegającego podziałowi ustala sąd, zaś skład spadku określa się na chwilę otwarcia spadku. W uchwale z dnia 27 września 1974r. (III CZP 58/74, OSNC z 1975r. Nr 6, poz. 90) Sąd Najwyższy wyraził stanowisko, iż w dziale spadku na podstawieart. 1035 i nast. k.c.stan spadku ustala się według otwarcia spadku, jego zaś wartość - według cen z chwili dokonania działu.
Przedmiot wspólnego prawa podlegający podziałowi - spadek poW. J., obejmuje:
- udział wynoszący ½ w odrębnej własności lokalu mieszkalnego położonego wP.przyul. (...),
- dług spadkowy w kwocie 21 304 zł, zaciągnięty przez spadkodawcę, wynikający z umowy pożyczki w(...) im. (...).
Zgodnie zart. 1035 k.c.do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące współwłasności w częściach ułamkowych, a w szczególnościart. 210 i n. k.c.Odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących zniesienia współwłasności uzasadnione jest specyfiką postępowania o dział spadku i odnosi się głównie do zastosowania określonego sposobu zniesienia współwłasności zgodnie z przewidzianą prawem hierarchią sposobów jej zniesienia.
Zdaniem Sądu Rejonowego, pierwszeństwo ma dokonanie podziału w oparciu o zgodny wniosek co do sposobu zniesienia współwłasności, jeżeli nie sprzeciwia się prawu, zasadom współżycia społecznego, ani też nie narusza w sposób rażący interesu osób uprawnionych. W przypadku braku podstaw do zniesienia współwłasności na skutek zgodnego wniosku współwłaścicieli w grę wchodzą inne sposoby podziału stosowane przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności sprawy (art. 622 k.p.c.,art. 623 k.p.c.). Zgodnie zart. 211 k.c.każdy ze współwłaścicieli może żądać, ażeby zniesienie współwłasności nastąpiło przez podział rzeczy wspólnej, chyba że podział byłby sprzeczny z przepisami ustawy lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo że pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości. Natomiast zgodnie zart. 212 § 2 k.c.rzecz, która nie daje się podzielić, może być przyznana stosownie do okoliczności jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie do przepisówkodeksu postępowania cywilnego.
Podstawowym sposobem zniesienia współwłasności i wyraźnie preferowanym przez ustawodawcę jest fizyczny podział rzeczy. W judykaturze podkreśla się jednak, że w przypadku zniesienia współwłasności w trybie sądowym, tj. z mocy orzeczenia sądowego, sąd powinien brać pod uwagę przede wszystkim ten sposób wyjścia ze współwłasności, chyba że współwłaściciele sami żądają przyznania rzeczy wspólnej jednemu z nich w zamian za spłaty, albo sprzedaż stosowanie do przepisówkodeksu postępowania cywilnego(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 października 1978 r., sygn. III CRN 214/78).
Podział rzeczy wspólnej powinien zasadniczo nastąpić stosownie do wielkości udziałów, a wydzielone części rzeczy powinny swoją wartością odpowiadać wielkości udziałów przysługujących poszczególnym współwłaścicielom (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2014 r., sygn. II CSK 482/13, opubl. LEX nr 1491323).
Sąd Rejonowy ustalił, iż udziały spadkobierców w spadku poW. J.wynoszą po 1/3 dla każdego z nich.
Udziały stron niniejszego postępowania w nieruchomości wspólnej są tożsame z zapisamiksięgi wieczystej nr (...)i wynoszą:H. J.w 4/6 części,J. J.– w 1/6 części orazA. J.– 1/6 części.
Dokonując częściowego podziału, Sąd I instancji miał na uwadze interes wszystkich współwłaścicieli oraz ich stanowiska co do preferowanego podziału, ponadto uwzględnił:
- funkcję nieruchomości – lokal mieszkalny,
- fakt, że w lokalu tym zamieszkują wspólnie wnioskodawczyni i uczestniczkaH. J.,
- chorobę psychiczna wnioskodawczyni i niezdolność do pracy- zgłoszony przez uczestniczkęH. J.zamiar zamiany lokalu na mniejszy, generujący mniejsze koszty.
Sąd Rejonowy dokonał działu spadku i podziału nieruchomości na podstawie powołanych wyżej przepisów – w części, w ten sposób, że udział wynoszący 1/6 przypadający wnioskodawczyni przyznał na rzecz uczestniczkiH. J.– czemu nie sprzeciwiała się druga uczestniczkaA. J..
Jednocześnie Sąd I instancji dokonał rozliczeń pomiędzy wnioskodawczynią i uczestniczkąH. J., przyznając odpowiednie kwoty tytułem spłaty za udział w nieruchomości. Przy określeniu wysokości spłaty Sąd Rejonowy przyjął wartość całej nieruchomości zgodnie z wyliczeniem biegłego na kwotę 247 906 zł. W związku z powyższym Sąd zasądził od tej uczestniczki na rzecz wnioskodawczyni kwotę 41 317,67 zł odpowiadającą wartości 1/6 udziału w nieruchomości, będącej przedmiotem niniejszego postępowania.
Dodatkowo Sąd I instancji uznał, że na uwzględnienie zasługiwał wniosek stron o rozliczenie nakładów na nieruchomość spadkową, jakie każda z nich poniosła oraz spłaty przez nie zadłużenia, należącego do spadku poW. J..
Sąd I instancji ustalił, że nakłady na lokal mieszkalny związane z jego utrzymaniem poniesione po śmierci spadkodawcy wyniosły 3 561,19 zł.H. J.poniosła te nakłady w kwocie 2 262,80 zł,J. J.– w kwocie 1 298,39 zł, aA. J.nie partycypowała w kosztach związanych z lokalem.
Ponadto Sąd Rejonowy ustalił, że spłata zadłużenia z umowy pożyczki w(...) im. (...)po śmierci spadkodawcy wyniosła 21 304 zł. Każdy ze spadkobiercówW. J.winien ponieść 1/3 zadłużenia, czyli 7 101,33 zł. Jednakże z tego tytułuH. J.przysługuje wierzytelność w kwocie 4 601,63 zł,J. J.– w kwocie 16 702,37 zł, zaśA. J.nie brała udziału w spłacie zadłużenia.
J. J.zapłaciła z tego tytułu o 2 499,71 zł za dużo – wedle wyliczenia: 16 702,37 zł minus 7 101,33 zł, aH. J.zapłaciła z tego tytułu za mało o 2 499,70 zł – wedle wyliczenia: 7 101,33 zł minus 4.601,63 zł.
Sąd Rejonowy uznał, iżH. J.przysługuje wierzytelność w kwocie 2 262,80 zł z tytułu poczynionych nakładów na nieruchomość spadkową i wierzytelność w kwocie 4 601,63 zł z tytułu spłaty długów spadkowych.
J. J.przysługuje wierzytelność w kwocie 1 298,39 zł z tytułu poczynionych nakładów na nieruchomość spadkową i wierzytelność w kwocie 16 702,37 zł z tytułu spłaty długów spadkowych.
Sąd I instancji dokonał rozliczenia wierzytelności z tytułu nakładów na nieruchomość spadkową i spłaconych długów spadkowych w ten sposób, iż : zasądził odA. J.na rzeczJ. J.kwotę 7 212,66 zł, zasądził odH. J.na rzeczJ. J.kwotę 2 499,71 zł, zasądził odA. J.na rzeczH. J.kwotę 1 075,74 zł.
Zasądzone odH. J.na rzeczJ. J.kwoty, to jest łącznie 43 817,38 zł, Sąd w oparciu oart. 320 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.rozłożyłH. J.na 110 miesięcznych rat: po 400 zł 109 rat i 217,38 zł ostatnia rata, płatne do ostatniego dnia miesiąca poczynając od sierpnia 2021 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku uchybienia terminu płatności, którejkolwiek z rat.
Rozstrzygnięcie o rozłożeniu na raty oraz ilości i wysokości ww. rat zapadło po analizie trudnej sytuacji uczestniczkiH. J.i wnioskodawczyni dotyczącej zdrowia i warunków finansowych. Przy uwzględnieniu faktu, iż wnioskodawczyni zamieszkuje z matką i z uwagi na własną chorobę psychiczna i niezdolność do pracy nie jest w stanie się usamodzielnić i potrzebuje opieki matki. Zasądzenie spłaty w formie jednorazowego świadczenia narażałobyH. J.na egzekucję z nieruchomości spadkowej, a w konsekwencji na bezdomność takH. J.jak i wnioskodawczynie, która za kwotę spłaty nie byłaby w stanie kupić własnego mieszkania. Spłata świadczenia w ratach pozwoli na zachowanie równowagi majątkowej zapewniającej podstawy materialnej egzystencji zarówno zobowiązanej do spłaty jak i wierzycielce.
Sąd I instancji nie uwzględnił wniosku o zabezpieczenie roszczeniaJ. J.poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości lokalowej położonej wP.przyul. (...), uregulowanej wksiędze wieczystej nr (...). Przy podejmowaniu tego rozstrzygnięcia Sąd wziął pod uwagę, iżH. J.planuje zamienić ww. lokal na mniejszy, w którym zamierza zamieszkiwać wspólnie z wnioskodawczynią, a obciążenie lokalu hipoteką znacznie utrudniłoby jej realizację tych planów. Ponadto z uwagi na fakt pobierania przezH. J.emerytury i ewentualną egzekucję ze świadczenia emerytalnego, brak jest podstaw do uznania, iż wnioskodawczyni będzie miała kłopot z wyegzekwowaniem swojej rozłożonej na raty należności. Obowiązek zapłaty odsetek ustawowych za opóźnienie powinien skutecznie mobilizowaćH. J.do terminowych spłat.
W zakresie wniosku o dokonanie działu spadku poO. J.i zniesienia współwłasności nieruchomości Sąd zgodnie zart. 355 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.umorzył postępowanie mając na uwadze fakt, iż strony w dniu 15 lutego 2021 r. samodzielnie dokonały zgodnego działu spadku i zniosły współwłasność w drodze oświadczeń złożonych przed notariuszem.
Przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną w urzędu nastąpiło przy uwzględnieniu poświęconego czasu i nakładu pracy pełnomocnika z urzędu, na podstawie § 8 pkt 5 i 6 w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1715).
Uwzględniając sytuację zdrowotna wnioskodawczyni i jednej z uczestniczek oraz ich sytuację finansową, Sąd Rejonowy orzekł o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieuiszczonych kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
(uzasadnienie k. 301-309)
Apelację od powyższego postanowienia wniosła uczestniczka postępowaniaH. J.zaskarżając wyrok w pkt 3, 4, 6, 7 i 8, tzn. w części ustalającej wierzytelności przysługująceH. J.iJ. J.oraz w części dokonanych rozliczeń przysługujących im wierzytelności. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku w postaci:

1
art. 233 § 1 k.p.c.poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, sprzecznej ze zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, a mianowicie:

a
błędnej oceny całkowitej kwoty nakładów poczynionych na nieruchomość będącą przedmiotem zniesienia współwłasności przez uczestniczkęH. J., poprzez uznanie, że uczestniczceH. J.przysługuje wierzytelność w kwocie 2 262,80 zł z tytułu poczynionych nakładów na nieruchomość spadkową podczas, gdy zgodnie z załączonym materiałem dowodowym poczyniła ona samodzielnie nakłady za okres 06.2018 do 11.2019 r. w kwocie 11 601,40 zł., zaś w okresie od 12.2019 r. do chwili wyrokowania ponosiła nakłady solidarnie z wnioskodawczynią i za ten okres nie powstało żadne roszczenie wnioskodawczym względem niej z tytułu poczynionych nakładów, co w rezultacie spowodowało błędne ustalenie kwot rozliczeń między uczestniczkami i wierzytelności przysługującej zarównoH. J.jak iJ. J.z tego tytułu,

b
błędnej oceny całkowitej kwoty zapłaconej przez uczestniczkęH. J.z tytułu spłaty długów spadkowych, poprzez uznanie, że uczestniczceH. J.przysługuje wierzytelność w kwocie 4 601,63 zł z tytułu spłaty długów spadkowych podczas, gdy zgodnie z załączonym materiałem dowodowym dokonała ona spłaty w kwocie 5 152 zł i w rezultacie błędne ustalenie kwot rozliczeń między uczestniczkami i wierzytelności przysługującej zarównoH. J.jak iJ. J.z tego tytułu,

2
art. 316 k.p.c.w zw. zart. 2352§ 1 pkt 2 k.p.c.poprzez pominięcie i ostateczne nieuwzględnienie nakładów poczynionych przez uczestniczkęH. J.podnoszonych w toku postępowania za okres od czerwca 2018 roku do listopada 2019 roku, pomimo przedstawienia dowodów wpłat, które nie zostały zakwestionowane przez żadną ze stron,

3
art. 2352§ 2 k.p.c.poprzez niezastosowanie i nie wydanie postanowienia wskazującego podstawę prawną pominięcia dowodu z dokonanych przezH. J.wpłat za okres od czerwca 2018 roku do listopada 2019 roku,

4
art. 230 k.p.c.w zw. zart. 210 § 1 k.p.c.poprzez niezastosowanie i nie uznanie za przyznane faktu zapłaty przezH. J.części długu spadkowego opisanej w piśmie z dnia 21.06.2021 r. w kwocie 5 152 zł, bez wskazania przez Sąd przyczyny podczas gdy uczestniczkaH. J.przedstawiła dowody wpłaty w postaci przekazu pocztowego, którego wiarygodność nie została w żaden sposób zakwestionowana przez strony,

5
art. 321 § 1 k.p.c.poprzez wyrokowanie ponad żądanie, a mianowicie zasądzenie odA. J.na rzeczH. J.kwoty 1 075,74 zł, podczas gdy uczestniczkaH. J.nie wnosiła o zasadzenie żadnej kwoty na jej rzecz odA. J.z żadnego tytułu dotyczącego działu spadku i nakładów na majątek spadkowy.

W konkluzji pisma procesowego uczestniczka wniosła o:

1
ustalenie iżH. J.przysługuje wierzytelność w kwocie 11 801,40 zł tytułem nakładów na nieruchomość spadkową (za okres od 06.2018 do 11.2019 r.) i dokonanie rozliczenia tych nakładów poprzez zasądzenie odJ. J.kwoty 3 743,80 zł i oddalenie wnioskuJ. J.o zwrot nakładów na nieruchomość spadkowa w tym zakresie,

2
ustalenie iżH. J.przysługuje wierzytelność w kwocie 5 152 zł tytułem spłaty długów spadkowych i przyjęcie takiej kwoty do rozliczenia wierzytelności

ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania,

3
przyznanie wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu za postępowanie apelacyjne według norm przepisanych jednocześnie oświadczając, iż koszty te nie zostały ani w całości ani w części uiszczone przez reprezentowaną stronę,

4
zwolnienie uczestniczki od konieczności ponoszenia kosztów sądowych od apelacji w całości gdyż nie jest ona w stanie ich ponieść bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny.

(apelacja k. 321-325)
W odpowiedzi na apelację wnioskodawcaJ. J.wniosła o:

1
oddalenie apelacji w całości jako bezzasadnej na podstawieart. 385 k.p.c.,

2
przyznanie od Skarbu Państwa wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu za postępowanie apelacyjne według norm przepisanych jednocześnie oświadczając, że koszty te nie zostały ani części ani w całości uiszczone przez reprezentowaną stronę,

3
zasądzenie odH. J.na rzeczJ. J.na podstawieart. 207 k.c.w związku zart. 686 k.p.c.i w związku zart. 383 zd. 2 k.p.c.(świadczenia okresowe powtarzające się) kwoty 520,30 zł za okres od dnia 01.10.2021 r. do dnia 31.12. 2021 r. z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia odpowiedzi na apelację tj. od dnia 16.12.2021 r. do dnia zapłaty, gdyż kwota wskazana wpkt. 3wynika z partycypowania w koniecznych kosztach związanych z utrzymaniem nieruchomości spadkowej za miesiące październik, listopad i grudzień 2021 r w kwocie po 83,04 zł oraz wyrównania rozliczenia wody w kwocie 73,18 zł oraz kwoty 198 zł, które w dniu 26 listopada 2021 roku otrzymała odJ. J.H. J.tytułem niedopłaty za centralne ogrzewanie. WnioskodawczyniJ. J.nie jest w posiadaniu jakichkolwiek dokumentów w postaci dowodów wpłat , rachunków, faktur za wskazany okres. Wszystkie rachunki są w posiadaniu uczestniczki ad. l. Wnioskodawczyni dysponuje jedynie prywatną notatką oraz podpisem uczestniczki z 26. 11.2021 r. kwitującej odbiór od wnioskodawczyni kwoty 198 zł. Wnioskodawczyni do odpowiedzi na apelację załącza kserokopię odręcznej notatki sporządzonej przez nią w tym zakresie. Od dnia 1. 10.2021 r. pkt. 5 postanowienia Sądu I instancji stał się prawomocny, od tej daty zatem uczestniczka ad. 1 stała się właścicielką udziału 1/6 wnioskodawczyni w dzielonej nieruchomości spadkowej, zatem od tej daty nie ciąży na wnioskodawczyni obowiązek partycypacji w koniecznych kosztach utrzymania nieruchomości - mieszkania. Wnioskodawczyni wpłaciła jednak uczestniczce kwotę 520,30 zł i żąda zatem jej zwrotu przez zasądzenie od uczestniczki na jej rzecz żądanej kwoty.

4
sprawdzenie wartości przedmiotu zaskarżenia w konfrontacji zwłaszcza z wnioskami apelacyjnymi i zarzutami apelacyjnymi.

(odpowiedź na apelację k. 351-355)
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jest zasadna jedynie w zakresie zasądzonej ponad żądanie odA. J.na rzeczH. J.kwoty wskazanej w pkt 7.c. postanowienia. W pozostałym zakresie zaskarżone orzeczenie należało uznać za prawidłowe i stanowiące wynik właściwej oceny zebranego materiału dowodowego. Sąd Okręgowy podziela poczynione przez Sąd pierwszej instancji ustalenia, a w konsekwencji przyjmuje je za swoje.
Przed przejściem do rozważań odnośnie zarzutów apelacji w pierwszej kolejności należy odnieść się do zakresu zaskarżenia, który, co oczywiste, ma wpływ na wartość przedmiotu zaskarżenia w sprawie do której ustalenia Sąd Okręgowy jest uprawniony na mocyart. 25 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.W tej kwestii w odpowiedzi na apelację zgłosiła zarzut wnioskodawczyniJ. J.. Z treści złożonej przezH. J.apelacji wynika, iż zaskarżyła ona punkt 3, 4, 6, 7 i 8 postanowienia Sądu Rejonowego w Pabianicach, jednakże treść podniesionych zarzutów wraz z uzasadnieniem apelacji wskazuje, iż kwestionowała:

a
rozliczenie nakładów na mieszkanie, które zdaniem skarżącej winny zostać uwzględnione w kwocie 11 801,40 zł, a jak wynika z zaskarżonego postanowienia zostały one już uwzględnione w kwocie 2 262,80 zł (pkt 3 postanowienia),

b
rozliczenie spłat na długi spadkowe, które zdaniem skarżącej z jej strony zamykały się w kwocie 5 152 zł, a jak wynika z zaskarżonego postanowienia zostały one już uwzględnione w kwocie 4 601,63 zł (pkt 3 postanowienia),

c
zasądzoną odA. J.na rzeczH. J.kwotę 1075,74 zł.

Pomimo wskazania w zakresie zaskarżenia pkt 6 postanowienia w apelacjiH. J.nie był on kwestionowany. De facto więc zarzuty apelacyjne kwestionowały nie zasądzenie odJ. J.na rzeczH. J.:

a
dalszej kwoty (ponad rozliczoną już z kwoty 2 262,80 zł) z tytułu nieuwzględnionych nakładów na nieruchomość ((11 801,40 zł – 2 262,80zł)x1/3) w wysokości 3 179,53 zł, gdyż 1/3 tej kwoty mogła być dochodzona odJ. J.z uwagi na faktyczny podział nieruchomości,

b
dalszej kwoty (ponad rozliczoną już z kwoty 4601,53 zł) z tytułu nieuwzględnionych do rozliczenia spłat długów spadkowych ((5 152 zł – 4 601,63zł)x1/3) tj. kwoty 183,46 zł, gdyż 1/3 tej kwoty mogła dochodzona odJ. J.,

oraz zasądzenie odA. J.na rzeczH. J.kwoty 1 075,74 zł. Łącznie skarżąca kwestionowała więc rozstrzygnięcie Sądu I instancji w kwocie 4 438,73 zł. W orzeczeniu na skutek omyłki arytmetycznej ustalona wartość przedmiotu zaskarżenia w nieznacznym stopniu odbiegała od wyliczonej poprawnie.
Ustosunkowując się do podniesionych w apelacji przez skarżącą zarzutów należy wskazać, iż Sąd Okręgowy podzielił stanowisko skarżącej jedynie odnośnie zarzutu naruszeniaart. 321 k.p.c.pozostałe uznając za bezzasadne.
Podniesiony jako pierwszy zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.polegający na pominięciu dowodów wykazujących, iżH. J.poczyniła nakłady na nieruchomość w kwocie 11 601,40 zł w miejsce ustalonych w kwocie 2 262,80 zł oraz że dokonała spłaty długów spadkowych w kwocie 5 152 zł w miejsce ustalonej kwoty 4 601,63 zł jest całkowicie bezzasadny. Jak wynika z zaskarżonego uzasadnienia Sąd I instancji ustalając, iżH. J.poniosła nakłady na nieruchomość w kwocie 2 262,80 zł opierał się na dowodach załączonych do pisma uczestniczkiH. J.z dnia 25 listopada 2019 roku (k. 62-87), do którego załączono jedynie dowody wpłat z tytułu rozliczenia czynszu i ogrzewania za okres od lipca 2019 roku do listopada 2019 roku, które mając na względzie ich wysokość łącznie zamknęły się w kwocie 2 262,80 zł (1699 zł ogrzewanie i 563,80 zł czynsz). Brak dowodów wpłat w pozostałym zakresie nie pozwalał więc ustalić zarówno wysokości kosztów poniesionych na lokal mieszkalny wP., jak i osoby, która te koszty poniosła, dowody te nie zostały złożone także i na dalszym etapie postępowania. Powyższa konstatacja jest tożsama w zakresie rozliczenia poniesionych przezH. J.środków pieniężnych przeznaczonych na spłatę długów spadkowych, których dowody spłat zostały z kolei załączone do pisma uczestniczkiH. J.z dnia 21 czerwca 2021 roku (k. 239-272). Zawarte w tym piśmie twierdzenia nie pokrywają się w całości z przedłożonymi do pisma dowodami albowiem brak jest wskazanych w nim następujących dowodów wpłat na następujące kwoty:
- 220,74 zł w dniu 07.06.2021 r.,
- 300 zł w dniu 18.02.2021 r.,
- 290 zł w dniu 20.01.2021 r.,
- 290 zł w dniu 17.12.2020 r.,
poczynionych wspólnie zJ. J.. Pozostałe potwierdzenia wpłat tj. poniesione wspólnie zJ. J.na kwotę 2 963,26 zł oraz samodzielnie przezH. J.na kwotę 3 120 zł uzasadniały przyjęcie przez Sąd I instancji, iżH. J.poniosła koszty w wysokości 4 601,63 zł (2 963,26 zł : 2 + 3 120 zł) na poczet spłaty długów spadkowych po zmarłymW. J..Art. 233 § 1 k.p.c.reguluje problematykę oceny wiarygodności i mocy (wartości) dowodowej przeprowadzonych w sprawie dowodów, a nie poczynionych ustaleń faktycznych czy wyprowadzonych z materiału dowodowego wniosków – brak jest więc podstaw do przyjęcia, iż został on naruszony przez Sąd I instancji, jeśli skarżąca poza twierdzeniami w kwestionowanym zakresie dotyczącym rozliczenia nakładów na nieruchomości i spłaty długów spadkowych nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów.
Powyższa konstatacja odnośnie braku dowodów wskazuje też na brak podstaw żądania zgłoszonego w odpowiedzi na apelację przezJ. J..
Brak dowodów w kwestionowanym przez skarżącą zakresie wskazuje również na brak możliwości naruszenia przez Sąd I instancjiart. 2352k.p.c.regulującego kwestie pominięcia przedłożonych w postępowaniu dowodów, jest też oczywiste, iż w takiej sytuacji nie mógł zostać naruszonyart. 316 k.p.c., gdyż Sąd I instancji wziął pod uwagę cały przedłożony przez strony materiał dowodowy.
Sąd Okręgowy nie dopatrzył się również naruszenia przez Sąda quoprzepisówart. 230 k.p.c.w zw. zart. 210 § 1 k.p.c.Nie jest bowiem tak jak wskazuje skarżąca, iż sąd w każdej sytuacji jest zobligowany uznać fakty przemilczane za przyznane – z przepisu wynika, iż sąd jedynie może takie fakty uznać za przyznane kierując się swoim uznaniem, wynikami całego postępowania, całością materiału dowodowego. Z omawianych wyżej pism uczestniczkiH. J.z dnia 25 listopada 2019 roku i 21 czerwca 2021 roku wynika, iż wszelkie wskazane w nich twierdzenia miały być udokumentowane dowodami załączonymi do pism, co niewątpliwie wprowadzało sytuację niejasną, mogącą wprowadzać w błąd, odnośnie podnoszonych tam twierdzeń. Już tylko i wyłącznie ta okoliczność uzasadnia nieskorzystanie z domniemania przyznania faktów w trybieart. 230 k.p.c.Wbrew jednak temu, co skarżąca wskazuje w apelacji, wnioskodawczyni w toku postępowania pierwszoinstancyjnego zaprzeczyła wskazanym wyżej twierdzeniom, co nastąpiło w piśmie wnioskodawczyni z dnia 29 czerwca 2021 roku (k. 275-277).
Rację ma jedynie skarżąca, iż w przedmiotowym postępowaniu nie zgłosiła ona żądania o rozliczenie poniesionych przez nią należności na mieszkanie i spłatę długów spadkowych odA. J., które to stanowisko wyraźnie zostało sformułowane m. in. w piśmie z dnia 25 listopada 2019 roku, gdzie żądanie rozliczenia w/w należności wysunięto jedynie w stosunku do wnioskodawczyni. Tym samym należy uznać, iż Sąd I instancji wyrokował co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem uczestniczkiH. J., co skutkowało zmianą orzeczenia w tym zakresie.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok, orzekając jak w pkt 2 sentencji i oddalił apelację w pozostałym zakresie w pkt 3 sentencji.
Zważywszy na sytuację majątkową wnioskodawczyni oraz uczestniczki postępowaniaH. J.Sąd Okręgowy przyznał ich pełnomocnikom z urzędu wynagrodzenie ze Skarbu Państwa na podstawie § 8 pkt 3 w zw. § 16 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 68), uwzględniając kwotę należnego podatku od towarów i usług zgodnie z § 4 ust. 3.
O kosztach sądowych w postępowaniu apelacyjnym Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 113 ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(tekst jedn. - Dz. U. z 2021 r., poz. 2257) odstępując od obciążenia stron tymi kosztami ze względu na charakter sprawy, tryb postępowania i trudną sytuację majątkową stron postępowania.