Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1241/21
Data wyroku: 2022-08-19 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Spadek
Podstawa prawna: art. 1025 kc

Sygn. akt III Ca 1241/21

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 22 marca 2021 roku, Sąd Rejonowy dla Łodzi- Śródmieścia w Łodzi w sprawie z wnioskuD. C.iK. C.z udziałemR. K.iK. Ł.o stwierdzenie nabycia spadku poK. K. (1):

1
stwierdził, że spadek poK. K. (2) z domu K., córceF.iB., zmarłej w dniu 7 kwietnia 2020 roku wŁ., mającej ostatnie miejsce zwykłego pobytu wŁ., na podstawie testamentu allograficznego z dnia 12 lutego 1996 roku, otwartego i ogłoszonego w Sądzie Rejonowym dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi w dniu 20 stycznia 2021 roku, nabył z dobrodziejstwem inwentarzaR. K., synJ.iK., w całości;

2
ustalił, że każdy z uczestników ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie.

Apelację od powyższego postanowienia wywiódł uczestnikR. K., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu apelujący zarzucił:
błędne przyjęcie, że wniosek o stwierdzenie nabycia spadku złożyły osoby uprawnione, podczas gdy wnioskodawcy mieli interes faktyczny, a nie prawny w jego złożeniu (art. 1025 § 1 k.c.),
błędne stwierdzanie w uzasadnieniu postanowienia, że cyt. „K. Ł.w obecności Wójta GminyP.wyraziła wolę sporządzenia testamentu (…)”, ponieważ ze stwierdzenia tego wynika, że skarżący odziedziczył po mamie spadek na podstawie testamentu siostry, co nie jest możliwe (art. 233 § 1 k.p.c.);
błędne przyjęcie, że upłynął dla skarżącego termin do złożenia oświadczenia co do przyjęcia albo odrzucenia spadku.
W konsekwencji podniesionych zarzutów apelujący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja pozwanego nie jest zasadna.
Na wstępie należy zaznaczyć, że ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy w zakresie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia w przedmiocie procesu (art. 227 k.p.c.) nie są obarczone błędem i znajdują oparcie w materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania. Sąd Okręgowy przyjmuje zatem wskazanie ustalenia za własne z tą jedynie zmianą, że w dniu 12 lutego 1996 r. w obecności Wójta GminyP.oraz dwóch świadków wolę sporządzenia testamentu wyraziłaK. K. (1).
Zawarty w apelacji zarzut naruszenia przez Sąd I instancjiart. 1025 § 1 k.c.uznać należy za bezzasadny.
W myśl wskazanego przepisu, sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. Problematyka kręgu osób uprawnionych do złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku była przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego. Sąd Najwyższy w licznych orzeczeniach wyjaśnił, że współwłaściciel nieruchomości może domagać się stwierdzenia nabycia spadku po innym współwłaścicielu na rzecz jego spadkobierców, chociaż sam nie rości sobie praw do spadku, a ponadto wskazał, że położenie współwłaściciela w stosunku do spadkobierców zmarłego dalszego współwłaściciela jest podobne do sytuacji wierzycieli spadkodawcy. Współwłaściciel nieruchomości występujący z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po innym jej współwłaścicielu ma interes, w rozumieniuart. 1025 § 1 zd. 1 k.c., nie tylko w uzyskaniu w ogóle stwierdzenia nabycia spadku, ale również w prawidłowym wykazaniu następstwa po spadkodawcy - współwłaścicielu, zważywszy na to, że spadkobiercy staną się współwłaścicielami takiej nieruchomości (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2020 r., V CSK 560/18, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 1981 r., III CZP 2/81, OSNCP 1981, nr 8, poz. 144; postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 1966 r., II CR 94/66, OSNCP 1967, nr, poz. 6, z dnia 4 września 1969 r., I CR 422/69, OSNCP 1970, nr 6, poz. 113, z dnia 12 stycznia 1983 r., III CRN 218/82, OSNCP 1983, nr 8, poz. 124, z dnia 8 września 1999 r., I CKN 120/98, z dnia 24 października 2001 r., III CKN 366/00, z dnia 6 lutego 2008 r., II CSK 433/07, i z dnia 28 stycznia 2009 r., IV CSK 361/08, OSNC -ZD 2010, nr A, poz. 9; już w uchwale z dnia 11 lutego 1958 r., 3 CO 29/57, OSN 1958, nr IV, poz. 12).
Biorąc powyższe pod uwagę wskazać należy, żeD. C.iK. C., będący współwłaścicielami nieruchomości należącej również do zmarłejK. K. (1)mają interes w rozumieniuart. 1025 § 1 k.c.do uzyskania stwierdzenia nabycia spadku poK. K. (1), zatem niewątpliwie przysługuje im uprawnienie do złożenia wniosku o stwierdzenie jego nabycia. Podnoszony przez apelującego zarzut w tym zakresie jest zupełnie chybiony.
Zasadnym okazał się zarzut błędnego stwierdzenia w uzasadnieniu postanowienia, że „K. Ł.w obecności Wójta GminyP.wyraziła wolę sporządzenia testamentu (…)”, jednakże jest on tego rodzaju, że nie może skutkować zmianą zaskarżonego postanowienia.
Wskazać należy, iż przytoczone stwierdzenie stanowi jedynie omyłkę pisarską w uzasadnieniu postanowienia i nie ma żadnego wpływu na treść rozstrzygnięcia w sprawie. Z całości zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak również w kontekście całości uzasadnienia postanowienia nie budzi wątpliwości, iż wolę sporządzenia testamentu w dniu 12 lutego 1996 r. w obecności Wójta GminyP.oraz dwóch świadków wyraziłaK. K. (1), a nieK. Ł.. Z tych przyczyn należy uznać, iż choć zarzut stawiany przez apelującego okazał się zasadny, nie mógł skutkować zmianą zaskarżonego orzeczenia, jednakże znalazł odzwierciedlenie w modyfikacji ustalonego stanu faktycznego dokonanej przez Sąd Okręgowy.
Zarzut błędnego przyjęcia, że dla uczestnika upłynął termin do złożenia oświadczenia co do przyjęcia albo odrzucenia spadku nie zasługuje na uwzględnienie.
Przewidziany wart. 1015 § 1 k.c.termin jest terminem zawitym prawa materialnego, do biegu którego mają zastosowanie art. 110 do 116k.c.Początek toku tego czasu liczony jest w odniesieniu do każdego spadkobiercy od dnia, w którym dowiedział się on z właściwego, pewnego źródła o tytule powołania. Oznacza to, że oddzielnie liczony jest jego bieg zarówno co do każdego spadkobiercy, jak i co do każdego z tytułów powołania. Przy dziedziczeniu ustawowym w razie dojścia do spadku spadkobiercy powołanego w dalszej kolejności, z uwagi na odrzucenie spadku przez wyprzedzającego go spadkobiercę, termin do złożenia oświadczenia przez spadkobiercę dochodzącego w dalszej kolejności, rozpoczyna się od dnia, w którym dowiedział się on o odrzuceniu spadku przez wyprzedzającego go spadkobiercę. Jeżeli spadkobierca nie ma zdolności do czynności prawnych, początkiem terminu w stosunku do niego jest dzień, w którym o tytule jego powołania dowiedział się jego przedstawiciel ustawowy. Ukształtowanie wart. 1015 § 1 k.c.terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku jako terminu zawitego prawa materialnego oznacza, że z chwilą jego upływu wygasa uprawnienie do skorzystania z tego prawa podmiotowego, a oświadczenie złożone po upływie terminu nie wywołuje żadnych skutków prawnych. Upływ terminu uwzględniany jest z urzędu, nie ma żadnych możliwości jego przedłużenia, a wart. 1015 § 2 k.c.przewidziane zostały konsekwencje biernego zachowania się spadkobiercy, w postaci przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2012 r., V CSK 18/12, LEX nr 1293843).
Przekładając powyższe na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że apelujący, będąc synemK. K. (1), w chwili jej śmierci dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku na podstawie dziedziczenia ustawowego. Natomiast mając na uwadze, że zmarłaK. K. (1)pozostawiła testament allograficzny, w którym powołała do całości spadkuR. K., należało rozważyć, w jakim momencie apelujący dowiedział się o tytule swojego powołania z testamentu. W ocenie Sądu odwoławczego, za chwilę powzięcia wiadomości o powołaniu do spadku na podstawie testamentu również należy uznać chwilę śmierci spadkodawczyni. Uczestnik nie wykazał, by nie wiedział wcześniej o tytule powołania, wskazał jedynie, iż mama mieszkała z jego siostrąK. Ł.. Niemniej, należy wskazać, że testament nie został sporządzony na chwilę przed śmiercią, a ponad dwadzieścia lat wcześniej. Ponadto, w testamencie spadkodawczyni wskazała, że uczestnik zajmie się nią w czasie ewentualnej choroby i pogrzebem. Trudno zatem domniemywać, że apelujący przez ponad dwadzieścia lat nie wiedział o ostatniej woli matki, z którą utrzymywał kontakt, a złożone przezK. K. (1)oświadczenie w testamencie wskazuje, że miała z synem poprawne, a nawet zażyłe relacje, oczekując od niego pomocy na wypadek choroby czy śmierci. Jednocześnie należy zaznaczyć, na co wskazywali wnioskodawcy, że apelujący powoływał się na testament w dniu 4 września 2019 roku na pierwszej rozprawie w sprawie o zniesienie współwłasności przed Sądem Rejonowym w Zgierzu, sygn. akt Ns 1146/18, gdy reprezentował swoją matkę. Zatem Sąd Rejonowy słusznie przyjął, iż uczestnik dowiedział się o tytule powołania do spadku w chwili śmierci matki, zatem przewidziany wart. 1015 § 1 k.c.termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku poK. K. (1)w chwili ogłoszenia orzeczenia już minął.
Podsumowując powyższy wywód stwierdzić należy, iż wywiedziona przez uczestnika apelacja nie zawierała zarzutów, mogących podważyć rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego, w związku z czym, jako bezzasadna, podlegała oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.