Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 2069/18
Data wyroku: 2019-07-26 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Dopozwanie
Podstawa prawna: art. 195 kpc

Sygn. akt III Ca 2069/18

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2018 roku w sprawie o sygn. akt I C 331/18 Sąd Rejonowy w Pabianicach oddalił powództwo(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wW.przeciwkoJ. K.i zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 900 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
Apelację od powyższego wyroku wniosła strona powodowa, zaskarżając go w całości. Powyższemu wyrokowi zarzucono:
1. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, a w szczególności:
a) naruszenieart. 195 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy po stronie pozwanej nie występowały wszystkie osoby, których udział w sprawie w tej roli jest konieczny, w związku z czym Sąd winien wezwać stronę powodową do uzupełnienia braku formalnego w zakresie legitymacji biernej, a takiego wezwania Sąd Rejonowy w Pabianicach nie doręczył stronie powodowej jednocześnie oddalając powództwo;
2. naruszenie prawa materialnego tj.art. 47 § 2 k.c.poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przedmiotowy naziemny zbiornik na gaz stanowi część składową nieruchomości, podczas gdy nie spełnia on warunków do uznania go za część składową nieruchomości w szczególności może być on odłączony bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości oraz bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego;
a w konsekwencji:
3. naruszenie prawa materialnego tj.art. 169 k.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji, gdy w niniejszej sprawie nie doszło do zbycia ruchomości w postaci naziemnego zbiornika na gaz. a zatem nie zostały spełnione przesłanki do uznania, iż pozwany skutecznie nabył własność przedmiotowego zbiornika.;
4. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, a w szczególności:
a) naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.poprzez sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego uznanie, że zbiornik należący do powodowej spółki wchodzi w skład nieruchomości będącej przedmiotem umowy sprzedaży z dnia 28 kwietnia 2015 roku i w konsekwencji doszło do zbycia przedmiotowego zbiornika, podczas gdy stanowi on odrębne od gruntu przedmiot własności i nie stanowił od przedmiotu umowy sprzedaży z 28 kwietnia 2015 roku.
Skarżący wniósł o:
- w razie uwzględnienia przez Sąd zarzutu zawartego w pkt. 1 niniejszej apelacji, z uwagi na brak możliwości uzupełnienia braku w zakresie legitymacji na etapie instancji odwoławczej, na podstawieart. 386 § 4 k.p.c., uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów II instancji wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
- w razie niepodzielenia przez Sąd zarzutu zawartego w pkt. 1 na podstawieart. 386 § 1 k.p.c., zmianę zaskarżonego wyroku w całości i nakazanie pozwanemu przez Sąd wydania powodowej spółce rzeczy tj. zbiornika na gaz płynny o pojemności 2700 litrów, numer fabryczny(...), znajdującego się w posiadaniu pozwanego, pod adresemB.102b,(...)-(...) P., stanowiącego własność powodowej spółki oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Strona powodowa wniosła również o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodowej spółki kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje.
Apelacja zasługiwała na uwzględnienie i prowadziła do uchylenia wyroku sądu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego.
W niniejszej sprawie problem, powodujący w ostateczności uchylenie wyroku, osadzał się na przyjęciu po stronie pozwanej współuczestnictwa koniecznego i konsekwencji z tego wynikających. O współuczestnictwie koniecznym stanowiart. 72 § 2 k.p.c., wedle którego jeżeli przeciwko kilku osobom sprawa może toczyć się tylko łącznie (współuczestnictwo konieczne), przepis paragrafu poprzedzającego stosuje się także do osób, których udział w sprawie uzasadniałby jej rozpoznanie w postępowaniu odrębnym. Współuczestnictwo konieczne jest kwalifikowaną formą współuczestnictwa materialnego. Współuczestnictwo konieczne zachodzi wówczas, gdy po stronie procesowej musi występować kilka podmiotów łącznie, ponieważ łącznie przysługuje im legitymacja procesowa i odmienne ukształtowanie stosunku procesowego nie jest dopuszczalne. Ocena, czy w danym przypadku zachodzi współuczestnictwo konieczne wynikające z istoty spornego stosunku prawnego, wymaga odrębnej analizy każdego stosunku prawnego dotyczącego zgłoszonego roszczenia od strony prawa materialnego i rozważenia, czy stroną w procesie muszą być wszystkie osoby tworzące strony stosunku materialnoprawnego lub wszystkie podmioty wspólnego obowiązku, czy też mogą być tylko niektóre z nich (por. M. Manowska,Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Art. 1-505(38), wyd. III, WK 215, Lex, również: wyrok SN z dnia 13 maja 2010 r., IV CSK 531/09, LEX nr 678025). Współuczestnictwo konieczne może wynikać z istoty stosunku prawnego, a także z przepisu ustawy.
W niniejszej sprawie współuczestnictwo konieczne po stronie pozwanej wynikało z faktu, iż na podstawie umowy sprzedaży nieruchomości małżonkowieK.nabyli współposiadanie butli gazowej do majątku wspólnego, której wydania domaga się powód. Zatem słusznie sąd I instancji, uznał, że obokJ. K.powinna być również pozwana jego żona –D. K. (1). Brak pozwaniaD. K. (1)skutkował brakiem legitymacji po stronie pozwanej. Nieusunięcie braków w zakresie legitymacji biernej przy wystąpieniu współuczestnictwa koniecznego powoduje oddalenie powództwa. Jednakże Sąd Rejonowy oddalił powództwo wytoczone wobecJ. K.przedwcześnie – bez zastosowanie trybu zart. 195 k.p.c.
Zgodnie zart. 195 § 1 k.p.c.jeżeli okaże się, że nie występują w charakterze powodów lub pozwanych wszystkie osoby, których łączny udział w sprawie jest konieczny, sąd wezwie stronę powodową, aby oznaczyła w wyznaczonym terminie osoby niebiorące udziału w taki sposób, by ich wezwanie lub zawiadomienie było możliwe, a w razie potrzeby, aby wystąpiła z wnioskiem o ustanowienie kuratora. Zgodnie zart. 195 § 2 zdanie 1 k.p.c.sąd wezwie osoby niezapozwane do wzięcia udziału w sprawie w charakterze pozwanych. Wezwanie nowych pozwanych do udziału w sprawie, w przypadku współuczestnictwa koniecznego, na podstawieart. 195 § 2 k.p.c., następuje więc z urzędu i jest obligatoryjne. Dopiero bowiem nieoznaczenie przez powoda osoby podlegającej dopozwaniu mogłoby skutkować oddaleniem powództwa. W niniejszej sprawie doszło zatem do naruszenia przepisuart. 195 k.p.c.przewidującego tryb swoistego naprawienia braków legitymacji po stronie pozwanej, który w sposób oczywisty wpłynął na prawidłowość wydanego wyroku.
Podnosi się w orzecznictwie, że zgodnie zart. 391 § 1 k.p.c.przepisyart. 194 i 195 k.p.c.nie mają zastosowania w postępowaniu apelacyjnym, w którym obowiązuje zasada niezmienności stron postępowania w stosunku do stanu, który istniał w chwili zamknięcia rozprawy przed sądem pierwszej instancji. Sąd drugiej instancji z uwagi na zakres swojej kognicji, określonyart. 378 § 1 k.p.c., może jedynie ocenić prawidłowość wykładni i zastosowania przez Sąd pierwszej instancjiart. 194 § 3 k.p.c., gdy zarzut naruszenia tego przepisu zostanie podniesiony w apelacji. Natomiast naruszenieart. 195 k.p.c., dotyczącego współuczestnictwa koniecznego, Sąd odwoławczy bierze pod uwagę także z urzędu w ramach badania naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa materialnego, bowiem nieusunięcie braku pełnej legitymacji procesowej w przypadku współuczestnictwa koniecznego jest przeszkodą do uwzględnienia powództwa. W takim przypadku wyrok uwzględniający powództwo narusza prawo materialne. (tak: Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2010 r., I CSK 67/10, LEX nr 688666). Brak pełnej legitymacji procesowej łącznej pociąga za sobą skutki materialnoprawne w postaci oddalenia powództwa, niemniej może to nastąpić po umożliwieniu dopozwania (zapozwania) pozostałych wierzycieli. Podjęcie właściwych działań określonych w powołanym przepisie nie było możliwe w postępowaniu apelacyjnym, skoro zgodnie zart. 391 § 1 k.p.c.przekształcenia podmiotowe określone wart. 194-196 i 198 k.p.c.nie mogą nastąpić w postępowaniu apelacyjnym. Nie jest możliwe rozpoznanie istoty sprawy w warunkach współuczestnictwa koniecznego, jeżeli nie został ukształtowany właściwie skład osobowy stron postępowania a wadliwości tej nie można było usunąć w postępowaniu apelacyjnym. Naruszenieart. 195 k.p.c.uwzględniane jest przez sąd drugiej instancji z urzędu. (tak: Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 7 listopada 2017 r., I ACa 404/17, LEX nr 2553025).
Uchybienieart. 195 k.p.c.musiało skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku na podstawieart. 386 § 4 k.p.c.
Uchyla to konieczność ustosunkowania się do pozostałych zarzutów apelacji.
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd Rejonowy winien zastosować tryb uzupełnienia legitymacji biernej na podstawieart. 195 k.p.c.poprzez wezwanieD. K. (2)do udziału w sprawie w charakterze pozwanej. Dopiero po tak zastosowanym trybie i ewentualnym uzupełnieniu materiału dowodowego, Sąd będzie uprawniony do wydania merytorycznego roztrzygnięcia.