Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII U 4712/19
Data wyroku: 2020-06-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Marcin Graczyk
Słowa kluczowe: Nienależne świadczenie
Podstawa prawna: art. 84 ust. 1 ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Sygn. akt VII U 4712/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 czerwca 2020 r.
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracyi Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSO Marcin Graczyk
Protokolant: st. sekr. sądowy Anna Kapanowska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2020 r. w Warszawie
sprawyA. G.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
o odstąpienie od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń
na skutek odwołaniaA. G.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
z dnia 9 czerwca 2017r. nr(...)

1
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że odstępuje od żądania zwrotu kwoty z tytułu nienależnie pobranego świadczenia określonego decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z dnia 21 marca 2017 r. znak:(...)w kwocie 6753,90 (sześć tysięcy siedemset pięćdziesiąt trzy 90/100) złotych;

2
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.na rzeczA. G.kwotę 30 (trzydzieści) złotych tytułem zwrotu opłaty od apelacji.

Sygn. akt VII U 4712/19

UZASADNIENIE

    Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
decyzją z dnia 21 marca 2017 r., znak:(...)dokonał rozliczenia przysługującej ubezpieczonejA. G.renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z osiągniętym przychodem w 2016 r. Jak ustalił Zakład, przychód osiągnięty przez ubezpieczoną w 2016 r. wyniósł 53.130,16 zł i przekroczył niższą kwotę graniczną ustaloną dla tego okresu, tj. 34.054,40 zł, łącznie o kwotę 190.75,76 zł. Tym samym organ rentowy ustalił, że osiągnięty przez ubezpieczoną przychód uzasadniał zmniejszenie łącznej kwoty świadczenia za wskazany okres o kwotę maksymalnego zmniejszenia, tj. 6.753,90 zł, w tym za okres od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 29 lutego 2016 r. o kwotę w wysokości 1.123,40 zł i za okres od dnia 1 marca 2016 r. do dnia 31 grudnia 2016 r. o kwotę w wysokości 5.630,50 zł
    (decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z dnia 21 marca 2017 r., znak:(...)k. 161 a.r.).

A. G.
w dniu 4 maja 2017 r. wniosła odwołanie od powyższej decyzji organu rentowego z dnia 21 marca 2017 r., znak:(...)zobowiązującej do zwrotu kwoty w wysokości 6.753,90 zł tytułem nienależnie pobranego świadczenia, tj. renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Odwołująca wniosła o zmianę ww. decyzji poprzez ustalenie, że z uwagi na zachodzące szczególnie uzasadnione okoliczności w rozumieniuart. 84 ust. 8 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychnależy odstąpić od żądania zwrotu całości kwoty w wysokości 6.753,90 zł. Ubezpieczona uzasadniając swoje stanowisko wskazała, że organ rentowy pominął okoliczności dotyczące stanu jej zdrowia oraz potrzeby w zakresie leczenia, prywatnej rehabilitacji oraz korzystania z odpłatnego transportu(...). Ponadto odwołująca wniosła o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych sądowych z zakresu rehabilitacji, neurologii oraz chorób wewnętrznych celem ustalenia stanu jej zdrowia i rokowań na przyszłość, zakresu opieki i pomocy osób trzecich, zakresu i wymiaru prowadzonej prywatnej rehabilitacji, a także czy zakres i wymiar rehabilitacji prywatnej jest uzasadniony, czym skutkuje zmniejszenie wymiaru rehabilitacji bądź jego brak oraz jakiego rodzaju powikłania mogą zdarzyć się na skutek braku rehabilitacji

    (odwołanie z dnia 4 maja 2017 r. k. 3-7 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.w odpowiedzi na odwołanie z dnia 5 czerwca 2017 r. wniósł o jego oddalenie na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.Organ rentowy wskazał, że w dniu 22 marca 2017 r. wpłynęło oświadczenie o wysokości przychodu osiągniętego przez ubezpieczoną w okresie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 31 grudnia 2016 r. z tytułu umowy o pracę i umowy cywilnoprawnej zawartej zWydawnictwem (...) Sp. z o.o., który wyniósł 53.130,16 złotych i przekroczył niższą kwotę graniczną ustaloną w 2016 r., tj. 34054,40 złotych. Oddział stwierdził, że przychód osiągnięty przez ubezpieczoną w 2016 r. uzasadniał zmniejszenie jej świadczenia o kwotę w wysokości 6.753,90 zł(odpowiedź na odwołanie z dnia 5 czerwca 2017 r. k. 1-2 a.s.).

    Wyrokiem z dnia  27 września 2017 r. Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu odwołaniaA. G.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z dnia 21 marca 2017 r., znak:(...), oddalił odwołanie.

Sąd Okręgowy ustalił, że ubezpieczonaA. G.w dniu 28 maja 2009 r. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z wnioskiem o rentę z tytułu niezdolności do pracy. Organ rentowy na mocy decyzji z dnia 31 sierpnia 2009 r., znak:(...)przyznał ubezpieczonej prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Ubezpieczona pobierała nieprzerwanie ww. świadczenie do dnia 30 września 2017 r., które miała przyznawane kolejnymi decyzjami z dnia 20 września 2011 r., znak:(...)oraz z dnia 26 sierpnia 2014 r., znak:(...). Zgodnie z pismem z dnia 22 marca 2017 r. wystosowanym przez firmę Wydawnictwo(...)(...) Sp. z o.o.z siedzibą wW., ubezpieczona w okresie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 31 grudnia 2016 r. osiągnęła przychody z tytułu umowy o pracę oraz umowy cywilnoprawnej przyjmowane do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie 53.130,16 zł, na które złożyły się wynagrodzenia otrzymywane przez nią: w styczniu – 4.731,68 zł, w lutym – 5.331,68 zł, w marcu – 4.431,68 zł, w kwietniu – 4.431,68 zł, w maju – 4.431,68 zł, w czerwcu – 5.631,68 zł, w lipcu – 4.431,68 zł, w sierpniu – 4.431,68 zł, we wrześniu – 4.431,68 zł, w październiku – 1.981,68 zł, w listopadzie – 6.881,68 zł oraz w grudniu – 1.981,68 zł. Zgodnie z dokumentacją medyczną załączoną do pisma procesowego z 5 lipca 2017 r. ubezpieczona cierpi na schorzenia kręgosłupa wynikające z przebytej w 2007 r. operacji rdzenia kręgowego, na które odpłatnie leczy się w postaci korzystania z zabiegów rehabilitacyjnych. Dokumentacja załączona do pisma procesowego z 26 lipca 2017r. w postaci zestawienia dotyczącego dochodów i wydatków ubezpieczonej wskazała na sytuację finansowąA. G.. Organ rentowy mając na uwadze ww. informację wydał w dniu 21 marca 2017 r. decyzję, znak:(...). W uzasadnieniu wskazał, że łączny przychód osiągnięty przez ubezpieczoną w 2016 r. wyniósł 53.130,16 zł i przekroczył niższą kwotę graniczną w wysokości 34.054,40 zł ustaloną dla tego roku, łącznie o kwotę 19.075,76 zł. W ocenie Zakładu osiągnięty przez ubezpieczoną przychód uzasadniał zmniejszenie łącznej kwoty świadczenia za 2016 r. o kwotę maksymalnego zmniejszenia w wysokości 6.753,90 zł, w tym w okresie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 29 lutego 2016 r. o kwotę 1.123,40 zł i od dnia 1 marca 2016 r. do dnia 31 grudnia 2016 r. o kwotę 5.630,50 zł.
Podstawą, na której ubezpieczona oparła swoje odwołanie jest przepisart. 138 ust. 6 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym organ rentowy może odstąpić od żądania zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, zmniejszyć wysokość potrąceń, ustaloną zgodnie zart. 140 ust. 4 pkt 1lub zawiesić dokonywanie tych potrąceń na okres nie dłuższy niż 12 miesięcy, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności. Odwołująca wskazywała, że w jej przypadku wystąpiły szczególne okoliczności, na które składa się ciężka sytuacja materialna rodziny związana z jej niepełnosprawnością oraz wysokie koszty leczenia i rehabilitacji. Ubezpieczona wskazała, że jest poważnie upośledzona ruchowo i na co dzień porusza się wyłącznie na wózku inwalidzkim. Dodała, że ma dużo słabszy układ nerwowy niż osoba sprawna fizycznie, a mimo to normalnie stara się wykonywać pracę z uwagi na konieczność zapewnienia rodzinie środków utrzymania. Podkreśliła, że ma na utrzymaniu dwójkę małoletnich dzieci, których nie zdołałaby utrzymać wyłącznie z kwoty uzyskiwanej z tytułu pobieranego świadczenia rentowego. Nadto stwierdziła, że korzysta z prywatnej rehabilitacji, gdyż żadna placówka NFZ nie byłaby w stanie zapewnić jej opieki rehabilitacyjnej w takim wymiarze godzin i z taką częstotliwością jak zabiegi prywatne. Na rehabilitację dojeżdża natomiast korzystając z usług firmy prywatnej, realizującej usługi specjalistycznego przewozu osób niepełnosprawnych na terenieW.i za jeden przejazd płaci 15,00 zł, co łącznie z prywatną rehabilitacją stanowi koszt ok. 700,00 zł miesięcznie. W ocenie ubezpieczonej, w tej sytuacji zachodzą szczególne okoliczności, które uzasadniają odstąpienie przez organ rentowy od zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 6.753,90 zł.
Sąd Okręgowy zważył, że w rozpatrywanej sprawie przedmiot sporu wyznaczała treść zaskarżonej decyzji organu rentowego. W związku z tym, Sąd był zobligowany jedynie do rozważenia, czy prawidłowo w oparciu o obowiązujące przepisy prawa organ rentowy zażądał od odwołującej zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 6.753,90 zł. Sąd doszedł do przekonania, że ustalona kwota przychodu osiągniętego przez ubezpieczoną w 2016 r. nie stanowiła przedmiotu sporu. Bezspornym również był fakt, że ubezpieczona była uprawniona w 2016 r. do pobierania renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. W ocenie Sądu Okręgowego art. 104 ustawy w sposób jednoznaczny opisuje wysokość przychodu po przekroczeniu, której następuje zmniejszenie lub zawieszenie renty i nie należy stosować do nich wykładni rozszerzającej. Ustawodawca ustalił, że do kwoty granicznej przychodu, od którego zależy ewentualne zmniejszenie kwoty przysługującego świadczenia, zalicza się wynagrodzenie osiągane z tytułu zatrudnienia, służby lub innej pracy zarobkowej albo prowadzenia pozarolniczej działalności. Zgodnie z powyższym, Sąd Okręgowy stwierdził, że kwota osiągnięta przez ubezpieczoną z tytułu zatrudnienia w Wydawnictwie(...)z siedzibą wW.w ramach umowy o pracę oraz umowy cywilnoprawnej jest przychodem w rozumieniu art. 104 ustawy. Sąd wskazał, że wyżej zaprezentowane rozważania również nie budziły żadnych wątpliwości w toku procesu, co dodatkowo potwierdza słuszność stanowiska organu rentowego zawartego w treści zaskarżonej decyzji.
Sąd Okręgowy wskazał, że w niniejszej sprawie nie analizował przesłanek zawartych wart. 84 ust. 8 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym Zakład może odstąpić od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin ich płatności albo rozłożyć je na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności. Sąd ponownie stwierdził, że jest związany treścią decyzji organu rentowego i nie może przyznać prawa do roszczenia lub umorzyć danej płatności wnioskodawcy w sytuacji, gdy Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie zajął żadnego stanowiska w zaskarżonej decyzji w tym zakresie. W niniejszej sprawie Sąd mógł jedynie rozważyć, czy organ rentowy działał w sposób prawidłowy w oparciu o obowiązujące przepisy i wydał decyzję zgodnie z prawem. W związku z tym Sąd Okręgowy nie badał kwestii sytuacji materialnej i zdrowotnej odwołującej, gdyż o ewentualnej możliwości odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia nie wypowiedział się Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W tym stanie rzeczy, Sąd Okręgowy oddalił więc odwołanieA. G.od decyzji z dnia 21 marca 2017 r.(wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie VII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 września 2017 r. wydany w sprawie o sygn. akt VII U 646/17 k. 150 a.s.).
Na skutek apelacji odwołującejA. G.od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 27 września 2017 r., zaskarżającej go w całości Sąd Apelacyjny w Warszawie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu Warszawa-Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
Sąd Apelacyjny zważył, że Sąd I instancji nie rozpoznał istoty sprawy, gdyż nie odniósł się w żaden sposób do dochodzonego przez odwołującą roszczenia, co wynika wprost z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku. W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy całkowicie pominął okoliczność, że w odpowiedzi na wniosek odwołującej o odstąpienie od zwrotu nienależnie pobranej renty, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję z dnia 9 czerwca 2017 r., która posiada wszystkie cechy decyzji administracyjnej, została też skierowana do właściwego adresata i nie zawiera tylko pouczenia o sposobie i trybie odwołania się od niej. Gdyby jednak Sąd Okręgowy miał co do tego wątpliwości uznając, że w sprawie brak jest decyzji dotyczącej żądań odwołującej, to winien był przekazać wniosek organowi rentowemu do rozpoznania i po uzyskaniu w tym zakresie akceptacji odwołującej umorzyć postępowanie wywołane odwołaniem od decyzji z dnia 21 marca 2017 r., co do której w zakresie wielkości i prawidłowości naliczenia zobowiązania nie podniesiono żadnych zarzutów. Zdaniem Sądu Apelacyjnego przekazanie wniosku w niniejszej sprawie nie znajduje uzasadnienia, gdyż wniosek ten został już przez organ rentowy rozpoznany, co wprost zostało wyrażone w piśmie z dnia 9 czerwca 2017 r., noszącym cechy decyzji. Sąd Apelacyjny nie mógł zatem we własnym zakresie, tj. w trybieart. 47710§ 2 k.p.c.przekazać wniosku organowi rentowemu. Pomimo tego, że żądanie zostało już rozpoznane przez organ rentowy, to Sąd Okręgowy uchylił się od rozpoznania odwołania wniesionego w tym zakresie. Sąd Apelacyjny podkreślił, że odstąpienie od zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń ubezpieczeniowych może nastąpić dopiero po wydaniu decyzji ustalającej obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, ale w niniejszej sprawie wydano obie decyzje, tj. dotyczącą obowiązku zwrotu świadczeń i odmowy odstąpienia ze względu na szczególnie uzasadnione okoliczności. W sformułowanych zaleceniach Sąd Apelacyjny wskazał, że Sąd Okręgowy powinien rozpoznać odwołanieA. G., mając na uwadze podniesione w nim zarzuty i rozstrzygnąć o kwestiach stanowiących przedmiot sporu(wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie III Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 września 2019 r. wydany w sprawie o sygn. akt III AUa 122/18 wraz z uzasadnieniem k. 198-219 a.s.).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy ustalił, że:

UbezpieczonaA. G.,urodzona (...), jest z wykształcenia prawnikiem. W dniu 27 czerwca 1996 r. ubezpieczona ukończyła studia na Wydziale Prawa i Administracji(...). Po ukończeniu studiów, w okresie od dnia 1 października 1996 r. do dnia 31 stycznia 2002 r. była zatrudniona wKancelarii (...)w wymiarze pełnego etatu na stanowisku referenta prawnego. Następnie w latach 2002-2006 ubezpieczona świadczyła pracę na rzecz Sądu Rejonowego wG.na stanowisku referendarza sądowego. Od 2015 r. ubezpieczona zatrudniona jest w Wydawnictwie(...)na stanowisku redaktora merytorycznego

    (zeznania odwołującej k. 265-268 a.s., zaświadczenie z dnia 3 czerwca 2009 r. k. 19, świadectwo pracy z dnia 31 stycznia 2002 r., zaświadczenie z dnia 25 sierpnia 2009 r. k. 27, zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu z dnia 11 września 2003 r. k. 35-36 a.r.).

Od dnia 31 sierpnia 2009 r. ubezpieczonaA. G.jest uprawniona do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. W styczniu 2007 r. ubezpieczona przeszła operację rdzenia kręgowego z powodu obszernego guza umiejscowionego w środku rdzenia na odcinku od kręgu C3 do kręgu Th6. Skutkiem przebytej operacji jest niedowład czterokończynowy, polegający na całkowitej bezwładności obu kończyn dolnych i znacznym osłabieniu funkcji chwytnych prawej ręki. W związku z tym ubezpieczona porusza się na wózku inwalidzkim, brakuje jej siły i chwytu w prawej ręce, a lewą ręką wykonuje wyłącznie proste czynności, takie jak ubranie się, umycie, zjedzenie posiłku, czy też pisanie na komputerze. Przy wykonywaniu większości czynności życia codziennego ubezpieczona zmuszona jest korzystać z pomocy osób trzecich, głównie dzieci wieku 20 i 17 lat, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym i które pomagają jej w prowadzeniu domu. Ubezpieczona wymaga także pomocy przy przemieszczaniu się na wózek inwalidzki, przy poruszaniu za pomocą tego wózka, jak również przy wykonywaniu higieny osobistej, przy robieniu zakupów oraz przy wszystkich czynnościach, które wykonuje poza miejscem zamieszkania. Niedowład prawej ręki powoduje, że nie może samodzielnie prowadzić wózka inwalidzkiego przez dłuższy czas, tak by pokonywać przeszkody w terenie, takie jak nierówności chodnika i jezdni, krawężniki niższe i wyższe, strome zjazdy i podjazdy dla niepełnosprawnych oraz pojedyncze schodki znajdujące się w miejscach publicznych. Ma też trudności w samodzielnym przesiadaniu się z wózka na miejsce pasażera w samochodzie i przy wysiadaniu. Jeżeli zatem opuszcza swoje mieszkanie, to musi towarzyszyć jej osoba trzecia, która zapewnia jej transport samochodowy do określonego miejsca, gdyż sama nie jest w stanie prowadzić pojazdu. Z kolei czynności na komputerze jest zmuszona wykonywać lewą ręka, pomimo tego, że jest osobą praworęczną. To też utrudnia jej w znacznej mierze zapewnienie sobie czynności w zakresie wykonywania higieny osobistej. Od 2007r.A. G.korzysta wyłącznie z prywatnych zabiegów rehabilitacyjnych w zaprzyjaźnionym gabinecie, prowadzonym przez magistra fizjoterapiiB. N., co stanowi koszt ok. 600,00 zł miesięcznie. Żadna placówka medyczna Narodowego Funduszu Zdrowia nie byłaby bowiem w stanie zapewnić jej opieki rehabilitacyjnej w takim wymiarze godzin i z taką regularnością i częstotliwością jak zabiegi prywatne celem zapewnienia choćby minimalnej poprawy stanu jej zdrowia. W związku z poważną przebytą operacją kręgosłupa ubezpieczona cierpi także na schorzenia neurologiczne prowadzące do stopniowego zaniku siły mięśniowej i wyłącznie zabiegi rehabilitacji prywatnej są w stanie zapewnić jej odpowiednią stymulację komórek nerwowych, tak by nie doprowadzić do całkowitego zaniku bodźców. Na rehabilitację ubezpieczona dojeżdża, korzystając z firmy prywatnej prowadzonej przezM. W., który realizuje usługi specjalistycznego przewozu osób niepełnosprawnych na terenieW., dofinansowane przez Prezydenta MiastaW., co sprawia, że za jeden przejazd ubezpieczona płaci 15,00 zł. Ubezpieczona nie korzysta z turnusów rehabilitacyjnych dofinansowywanych przez NFZ bądź PFRON, czy inne organizacje, które udzielają wsparcia finansowego osobom niepełnosprawnym

    (zeznania odwołującej k. 265-268, zaświadczenie z dnia 25 kwietnia 2017 r. k. 8-9 a.s., orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 1 sierpnia 2009 r. k. 25, decyzja ZUS z dnia 31 sierpnia 2009 r., znak:(...)k. 58-59 a.r.).

Z powodu stanu swojego zdrowiaA. G.znajduje się w trudnej sytuacji życiowej i materialnej. W związku ze znacznym upośledzeniem ruchowym, ubezpieczona była zmuszona zrezygnować z dotychczasowego zatrudnienia i przekwalifikować się zawodowo. Przez okres dwóch lat po operacji ubezpieczona przebywała głównie w domu i podupadła na zdrowiu psychicznym. Było to związane przede wszystkim z tym, że przed operacją odwołująca była osobą bardzo aktywną społecznie i zawodowo, natomiast później z uwagi na niedowład czterokończynowy stała się całkowicie zależna od pomocy innych osób. W związku z tym ubezpieczona przeszła dwa załamania nerwowe z powodu głębokiej depresji, na którą zaczęła cierpieć po operacji. Za namową swojego brata zwróciła się jednak o pomoc psychologiczną doStowarzyszenia (...), prowadzonego przezP. P.. To z jego pomocą znalazła też pracę jako redaktor pozycji prawniczych w Wydawnictwie(...), a także ukończyła podyplomowe studia edytorskie w Polskiej Akademii Nauk i była słuchaczem licznych kursów i szkoleń z tego zakresu. Ubezpieczona była zmuszona podjąć pracę pomimo stanu swojego zdrowia, gdyż kwota pobieranego przez nią świadczenia rentowego nie starczała na pokrycie kosztów utrzymania domu i dwójki dorastających dzieci. Aktualnie ubezpieczona ponosi koszty rehabilitacji w kwocie 450-600 zł miesięcznie, koszty dojazdów na rehabilitację prywatnym transportem w kwocie ok. 500,00 zł miesięcznie, koszty zakupu leków w kwocie 100,00 zł miesięcznie. Ponadto ubezpieczona z uwagi na schorzenie układu moczowego jest poddawana zabiegowi cewnikowania, co z kolei wiąże się z przyjazdem pielęgniarki trzy razy w miesiącu, która przeprowadza ww. zabieg, co stanowi koszt 150,00 zł za jeden przyjazd. Córka ubezpieczonej jest osobą pełnoletnią i częściowo samodzielnie się utrzymuje, natomiast syn ma 17 lat, uczy się w I klasie liceum i pozostaje na utrzymaniu matki. Ubezpieczonej finansowo pomagają też rodzice, którzy razem z nią zamieszkują i oboje pobierają świadczenia emerytalne, przy czym jej ojciec dodatkowo pracuje. Ubezpieczona obecnie pracuje zdalnie z domu i z tytułu zatrudnienia pobiera wynagrodzenie w kwocie 3.200,00 zł brutto, natomiast świadczenie rentowe, które jej przysługuje wynosi 1.600,00 zł miesięcznie. Całą ww. kwotę ubezpieczona przeznacza na leczenie, rehabilitację oraz koszty utrzymania siebie i rodziny. Oprócz kosztów zakupu leków i rehabilitacji, ubezpieczona korzysta także z pionizatora, który wypożycza i używa przez godzinę dziennie, który odciąża jej nogi, wspomaga kończyny i pozwala uzyskać inną perspektywę. Po operacji ubezpieczona z uwagi na schorzenia układu moczowego, musi także korzystać ze specjalnych pampersów i podkładów, co stanowi koszt 250,00 zł miesięcznie. W zakresie zakupu leków, ubezpieczona korzysta z refundacji w kwocie 160,00 zł miesięcznie, natomiast resztę musi dopłacać z własnych środków finansowych, które nie zawsze wystarczają na wykupienie leków w pełnym zakresie
    (zeznania odwołującej k. 265-268 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.decyzją z dnia 21 marca 2017 r., znak:(...)dokonał rozliczenia przysługującej ubezpieczonejA. G.renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z osiągniętym przychodem w 2016 r. Jak ustalił Zakład, przychód osiągnięty przez ubezpieczoną w 2016 r. wyniósł 53.130,16 zł i przekroczył niższą kwotę graniczną ustaloną dla tego okresu, tj. 34.054,40 zł, łącznie o kwotę 190.75,76 zł. Tym samym organ rentowy ustalił, że osiągnięty przez ubezpieczoną przychód uzasadniał zmniejszenie łącznej kwoty świadczenia za wskazany okres o kwotę maksymalnego zmniejszenia, tj. 6.753,90 zł, w tym za okres od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 29 lutego 2016 r. o kwotę w wysokości 1.123,40 zł i za okres od dnia 1 marca 2016 r. do dnia 31 grudnia 2016 r. o kwotę w wysokości 5.630,50 zł
    (decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z dnia 21 marca 2017 r., znak:(...)k. 161 a.r.).

W dniu 24 kwietnia 2017 r.A. G.wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.o odstąpienie od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń określonych decyzją z dnia 21 marca 2017 r., w kwocie 6.753,90 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazała na ciężką sytuację materialną oraz stan zdrowia, który wymaga długiego i kosztownego leczenia i rehabilitacji. Podała, że choruje na niedowład czterokończynowy spowodowany operacją usunięcia guza umiejscowionego w środku rdzenia na odcinku od kręgu C3 do kręgu Th6. Z tego powodu posiada orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy
    (wniosek z dnia 24 kwietnia 2017 r. k. 43-44 a.s.).

Pismem z dnia 9 czerwca 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.odmówił odstąpienia od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w kwocie 6.753,90 zł. Organ rentowy wskazał, że sytuacja zdrowotna ubezpieczonej jest niewątpliwie bardzo trudna, ale nie może stanowić jedynej przesłanki, jaka jest brana pod uwagę przy ocenie okoliczności uzasadniających odstąpienie od żądania zwrotu. Podniósł nadto, że ubezpieczona nadal pozostaje w zatrudnieniu i do dnia 31 marca 2017 r. osiągała przychody w wysokości przekraczającej przeciętne wynagrodzenie(pismo z dnia 9 czerwca 2017 r. – nienumerowana karta a.r.).
Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie dokumentów załączonych do akt sprawy, w tym dokumentów znajdujących się w aktach organu rentowego, jak również na podstawie dowodu z przesłuchania odwołującejA. G.. Sąd dał wiarę w pełni zeznaniom odwołującej, gdyż nie budziły zastrzeżeń, co do ich wiarygodności oraz były spójne z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym w postaci dokumentów. Należy wskazać, że treść wynikająca z zebranych dokumentów nie była kwestionowana przez strony postępowania, dlatego też Sąd uznał te dowody za w pełni wiarygodne i bezsporne.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

OdwołanieA. G.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
(...)Oddział wW.z dnia 31 marca 2017 r., znak:(...)jest zasadne i jako takie skutkuje zmianą zaskarżonej decyzji.
Zgodnie z treściąart. 84 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U z 2020 r., poz. 266 ze zm.), osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest zobowiązana do jego zwrotu, wraz z odsetkami, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego. Zakład może odstąpić od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin ich płatności albo rozłożyć je na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności lub kwota nienależnie pobranych świadczeń nie przewyższa kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 84 ust. 8 ustawy systemowej).
Wprawdzie powołany przepis ustawy systemowej nie precyzuje okoliczności, które uzasadniają odstąpienie od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, jednakże, zgodnie ze stanowiskiem doktryny, organ rentowy powinien kierować się stanem rodzinnym oraz majątkowym osoby składającej wniosek o odstąpienie dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 26 marca 2013 r. (III AUa 3/13), przepis art. 84 ust. 8 nie powinien być interpretowany rozszerzająco. W ramach katalogu przykładowych okoliczności uzasadniających stosowanie ulg wskazuje się: brak majątku, z którego możliwe byłoby dochodzenie od osoby zobowiązanej zwrotu świadczeń, ustalenie, że w przypadku zwrotu świadczeń osoba zobowiązana lub osoby pozostające na jej utrzymaniu zostałyby pozbawione niezbędnych środków utrzymania, ciężką chorobę powodującą niezdolność do pracy lub niepełnosprawność osoby zobowiązanej, członka jej rodziny lub innej osoby pozostającej na jej utrzymaniu, wiek osoby zobowiązanej, a także zdarzenia losowe takie jak kradzież, wypadek, pożar, powódź, inne klęski żywiołowe, powodujące szczególne trudności w sytuacji materialnej osoby zobowiązanej. Żądanie zwrotu świadczeń powinno nastąpić w sytuacji, gdy istnieją uzasadnione podstawy i realne możliwości ściągnięcia tych należności.
W rozpatrywanej sprawie organ rentowy nie dokonał w ocenie Sądu Okręgowego prawidłowej analizy sytuacji rodzinnej, finansowej i zdrowotnej ubezpieczonej i jej rodziny. Wbrew dokonanej przez organ rentowy ocenie, w sprawie zachodziły przesłanki uzasadniające odstąpienie od żądania zwrotu pobranej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Na etapie postępowania rentowego jak również postępowania sądowego, ubezpieczona wskazał na obiektywne okoliczności uzasadniające wniosek o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Już we wniosku z dnia 24 kwietnia 2017 r.A. G.powołała się na swoją trudną sytuację rodzinną i zdrowotną. Z dowodów zgromadzonych w postępowaniu wynika, że obecnie z uwagi na znaczne upośledzenie ruchowe, ubezpieczona nie jest w stanie podjąć innej pracy, niż ta, którą aktualnie wykonuje. Ponadto ma na swoim utrzymaniu małoletniego syna, a większość środków finansowych przeznacza na zakup leków oraz prywatną rehabilitację. W przekonaniu Sądu nie rokujący poprawy stan narządu ruchu wraz z towarzyszącymi temu schorzeniami neurologicznymi, a także poważnymi zaburzeniami układu moczowego uniemożliwiają ubezpieczonej wykonywanie pracy w pełnym zakresie, a więc w takim w jakim ubezpieczona była zatrudniona przed operacją. Okoliczności te powinny być znane organowi rentowemu z urzędu, gdyż ubezpieczona załączyła wszelką dokumentację obrazującą stan jej zdrowia i przebieg leczenia. Organowi rentowemu znany był również fakt przyznania ubezpieczonej od dnia 31 sierpnia 2009 r. renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych był także w posiadaniu dokumentacji orzeczniczo – lekarskiej, z której jednoznacznie wynika, że w styczniu 2007 r. ubezpieczona przeszła operację rdzenia kręgowego z powodu obszernego guza umiejscowionego w środku rdzenia na odcinku od kręgu C3 do kręgu Th6. Skutkiem przebytej operacji jest niedowład czterokończynowy, polegający na całkowitej bezwładności obu kończyn dolnych i znacznym osłabieniu funkcji chwytnych prawej ręki. W związku z tym ubezpieczona porusza się na wózku inwalidzkim, brakuje jej siły i chwytu w prawej ręce, a lewą ręką wykonuje wyłącznie proste czynności, takie jak ubranie się, umycie, zjedzenie posiłku, czy też pisanie na komputerze. Przy wykonywaniu większości czynności życia codziennego ubezpieczona zmuszona jest korzystać z pomocy osób trzecich, głównie dzieci i rodziców. Z tego powodu w dniu 1 sierpnia 2009 r. Lekarz Orzecznik ZUS orzekł całkowitą niezdolność ubezpieczonej do pracy z powodu schorzeń ortopedycznych i neurologicznych. Obecnie ubezpieczona z uwagi na trudną sytuację materialną korzysta ze wsparcia rodziców, jak również z refundacji przy zakupie leków. Była również zmuszona przekwalifikować się zawodowo, gdyż z uwagi na niską kwotę świadczenia rentowego nie byłaby w stanie pokryć kosztów zakupu leków, rehabilitacji, a także dojazdów na zabiegi rehabilitacyjne i kosztów utrzymania. Powyższe okoliczności, w ocenie Sądu Okręgowego przemawiają za uznaniem, że obecnie ubezpieczona nie jest w stanie samodzielnie ponosić kosztów swojego utrzymania, leczenia i rehabilitacji. Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy, Sąd dał wiarę przedstawionym w sprawie dowodom z akt organu rentowego oraz znajdującym się w aktach sprawy, w szczególności przez organ rentowy nie kwestionowanych.
W przekonaniu Sądu, ze względu na nierokujący poprawy stan zdrowia, ubezpieczona nie ma możliwości podjęcia innej pracy zarobkowej, która nadto wiązałaby się z dojazdami do miejsca świadczenia pracy i z powrotem do domu. Z uwagi na znaczne upośledzenie ruchowe ubezpieczona nie jest w stanie prowadzić samodzielnie auta i musi mieć zorganizowany transport celem dowiezienia jej w określone miejsce. Z okoliczności faktycznych wynika także, żeA. G.nie posiada także majątku, który umożliwiłby jej wywiązanie się z nałożonego na nią obowiązku z zwrotu świadczeń, ponieważ całość uzyskiwanych środków finansowych przeznacza na koszty leczenia i rehabilitacji. Nie jest zatem w stanie osiągnąć dochodu na zaspokojenie wszystkich potrzeb życiowych, a przecież ma na utrzymaniu jeszcze syna i dlatego zmuszona jest korzystać ze wsparcia rodziców. Ta okoliczność przemawia za oceną, żeA. G.nie jest w stanie wywiązać się z obowiązku zwrotu świadczeń gdyż jej aktualna sytuacja zdrowotna, majątkowa i rodzinna nie pozwala jej na to. Po dokonaniu szczegółowej analizy sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i finansowej ubezpieczonej, w ocenie Sądu istnieją przesłanki warunkujące odstąpienie przez organ rentowy od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Jak już zostało wskazane ze względu na nierokujący poprawy stan zdrowia, a także sytuację finansową, ubezpieczona nie ma możliwości wywiązania się z nałożonego na nią obowiązku zwrotu świadczeń.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawieart. 477(
    14 )§ 2 k.p.c.oraz powołanych powyżej przepisów w pkt 1 wyroku zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że odstąpił od żądania zwrotu kwoty z tytułu nienależnie pobranego świadczenia określonego decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z dnia 21 marca 2017 r. znak:(...)w wysokości 6.753,90 zł.
Wobec uwzględnienia apelacji w całości, odwołująca stała się stroną wygrywającą to postępowanie i z tego tytułu na podstawieart. 98 § 1 i 2w zw. zart. 109 § 1 k.p.c.przysługiwał jej zwrot kosztów sądowych od strony przeciwnej. W związku z powyższym Sąd Okręgowy zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.na rzecz odwołującejA. G.kwotę 30,00 zł tytułem zwrotu opłaty od apelacji, o czym orzekł w pkt 2 wyroku.