Sąd Rejonowy w Częstochowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 2242/18
Data wyroku: 2019-12-12 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Cezary Dziurkowski
Teza: Interes prawny  warunkujący  dopuszczalność powództwa o  ustalenie istnienia  lub nieistnienia stosunku prawnego lub  prawa musi istnieć w  toku   całego  postępowania. Subiektywne przekonanie o jego istnieniu  w  chwili  wniesienia pozwu  nie jest przesłanką  wystarczająca  dla  uznania  , że  powództwo oparte o   art.  189 kpc  jest  dopuszczane.

sygn. akt IC 2242/18

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 grudnia 2019 roku
Sąd Rejonowy w Częstochowie Wydział I Cywilny w składzie następującym:
Przewodniczący: SSR Cezary Dziurkowski
Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Świąć
po rozpoznaniu w dniu 03 grudnia 2019 roku w Częstochowie na rozprawie
sprawy z powództwaL. O.
przeciwko(...) Bank Spółka Akcyjnaz siedzibą weW.
o zapłatę

1
Powództwo oddala,

2
Odstępuje od obciążania powódki kosztami procesu.

Sygn. akt I C 2242/18

UZASADNIENIE
PowódkaL. O.wniosła w dniu 14 czerwca 2018 roku pozew przeciwko pozwanemu(...) Bank S.A.z siedzibą wW.. W pozwie domagała się ustalenia, że umowa kredytu konsolidacyjnego zawarta z pozwanym przez jej mężaT. O.jest nieważna z uwagi na jej sprzeczność z zasadami współżycia społecznego. Uzasadniając żądanie podnosiła, żeT. O.zmarł śmiercią samobójczą w dniu 28 października 2015 roku. Powódka wespół z dziećmi małżonków nabyła po zmarłym spadek. Po jego śmierci powódka dowiedziała się że zmarły za życia zaciągnął szereg zobowiązań w różnych instytucjach finansowych. Okazało się że zmarły w dniu 23 marca 2015 roku zawarł z pozwanym umowę kredytu konsolidacyjnego na kwotę 49 422 zł. Umowa ta została zawarta bez wiedzy i zgody powódki. Stanowiło to naruszenie zasad współżycia społecznego, kredyt zaciągnięty przez jednego z małżonków bez zgody drugiego, nakłada również na tego drugiego obowiązek spłaty. Co do zasady Bank dostrzegał konieczność współdziałania małżonka w procesie zawierania umowy kredytu, jednak jedynie w przypadku ponad określoną wewnętrznymi regulacjami kwotę kredytu netto, bez względy na to, że suma powinności do jego realnej spłaty kilkakrotnie przewyższa wartość netto kredytu. Zdaniem powódki, takie działanie stanowi manipulację zasadami wymogu współdziałania obojga małżonków w zakresie ich majątku wspólnego co prowadziło w tym przypadku do pokrzywdzenia powódki. Nadto bank udzielając kredytu zmarłemu zaniechał ustalenia jego zdolności do spłaty tego kredytu, a wykonanie tej powinności prowadziłoby niechybnie do odmowy kredytu z uwagi na szereg istniejących w tamtym czasie innych zobowiązań zmarłego, które przekraczały możliwości ich spłaty. Umowa miała mieć charakter konsolidacyjny, tj. kredyt miał być w znacznej części przeznaczony w na spłatę innych zobowiązań, w tym kredyt zaciągnięty w(...). Mimo tych postanowień pozwany bank nie przekazał umówionej kwoty do(...), lecz na prywatny rachunek zmarłego do jego swobodnej dyspozycji.
Niezależnie od powyższego powódka podnosiła, że szereg postanowień umowy zawiera klauzule abuzywne a przez to nieważne. Dotyczyło to przede wszystkim nałożenia na kredytobiorcę obowiązku zawarcia aż trzech umów ubezpieczenia kredytu o podobnym zakresie ochrony oraz obowiązku pokrycia kosztów pośrednictwa zawarcia umowy, mimo że pośrednik działał na zlecenie i w interesie pozwanego Banku i mimo tego, że pobierał swoją własną prowizję. W efekcie suma wszystkich kosztów kredytu, niezależnie od zastrzeżonych w umowie odsetek niemalże dorównywała całkowitej kwocie kredytu oddanego kredytobiorcy do dyspozycji.
Pozwany Bank odpowiadając na pozew wniósł o jego oddalenie i zasądzenie na swoją rzecz kosztów procesu. Stanowisko to uzasadniał twierdząc, że zmarłyT. O.zawarł skutecznie umowę o kredyt dobrowolnie, z rozeznaniem co do jej warunków zgodnie z własnym wnioskiem i godząc się świadomie na wszystkie jej postanowienia łącznie z postanowieniami dotyczącymi ubezpieczenia kredytu. Podtrzymał wcześniej wyrażane stanowisko, zarówno w korespondencji kierowanej do powódki bezpośrednio, jak i w odpowiedzi na pytania zadawane przez Rzecznika(...), który z inicjatywy powódki wyjaśniał z pozwanym podnoszone przez nią kwestie dotyczące kredytu jej zmarłego męża.
Tym samym podtrzymał stanowisko, że nie bank nie miał obowiązku uzyskać zgodę drugiego małżonka na zwarcie umowy. Przede wszystkim, kwestia zgody współmałżonka bądź jej braku nie może być elementem podlegającym ocenie z punktu widzenia ważności zawartej umowy, a ma jedynie znaczenie w związku z ograniczeniem zaspokojenia zobowiązania do majątku osobistego dłużnika, jego wynagrodzenia za pracę lub dochodów wynikających z jego praw (art. 41 § 2 k.r.i o.). Bank w ramach wewnętrznych uregulowań wymaga współdziałania i zgody współmałżonką w umowach kredytu, jeżeli suma kredytu netto będąca kwoty przeznaczone dna potrzeby konsumpcyjne kredytobiorcy i sfinansowanie innych zobowiązań kredytowych (w przypadku kredytu konsolidacyjnego) nie przekracza 40 000 zł. W niniejszej sprawie kwota kredytu netto udzielonaT. O.wynosiła 25 546,21 zł. Pozwany Bank zaprzeczył również, że udzielił zmarłemu kredytu pochopnie bez badania zdolność do jego spłaty, W tym zakresie bank podnosił, że oceniając zdolność kredytowąT. O.polegał na jego własnych oświadczeniach co do wysokości uzyskiwanych dochodów oraz posiadanych zobowiązaniach. Zaś jeżeli chodzi o towarzyszące kredytowi umowy ubezpieczenia stanowiły zgodne z prawem zabezpieczenie kredytu.
Niezależnie od powyższego pozwany w toku procesy zarzucił żądaniu powódki o ustalenie nieistnienia zobowiązania brak interesu prawnego. Podnosił, że w sprawie przedmiotowego kredytu bank wcześniej wyniósł pozew przeciwko spadkobiercom zmarłego kredytobiorcy o zapłatę i sprawa ta toczy się przed Sądem rejonowym w Myszkowie.

Sąd ustalił i zważył co następuje:
T. O., korzystając z(...) Centrum (...)dokonał wyboru oferty kredytowej pozwanego(...) Bank S.A.W rezultacie złożył wniosek o udzielenie kredytu konsumenckiego na określonych przez Bank warunkach, które później znalazły odzwierciedlenie w umowie o kredyt. We wniosku wskazał, że jego dochód stanowi emerytura ZUS w kwocie 2084 zł netto oraz, że nie posiada innych obciążeń finansowych.
(Dowód: wniosek, karta informacyjna kredytobiorcy, formularz informacyjny kredytu, decyzja ZUS k. 90-95, zeznania świadkówB. B., k. 181-182,A. Ż.k. 197-198,M. B.k. 223-224).
W dniu 23 marca 2015 roku pozwanyBank (...)zawarli umowę konsolidacyjnego kredytu gotówkowego. Na jej podstawie na okres 11 lat pozwanemu udzielono kredytu na łączną kwotę 49 421,96 zł. Kredyt ten został przeznaczony na spłatę innych zawiązań kredytobiorcy (2605,79 zł dla(...) Bank S.A.i 12 678 zł w(...)), własnych potrzeb kredytobiorcy - 10 262,42 zł), opłaty za ubezpieczenie na wypadek śmierci trwałej i czasowej niezdolności do pracy albo hospitalizacji w wyniku NW na okres 12 miesięcy (7052,51 zł), opłaty za ubezpieczenie od utraty stałych źródeł dochodu lub inwalidztwa lub niezdolności do wykonywania czynności życia codziennego na okres 36 miesięcy (5461,12 zł), opłaty za ubezpieczenie od zgonu w wyniku NW, trwałego inwalidztwa w wyniku NW, całkowitej niezdolności do pracy w wyniku NW albo hospitalizacji w wyniku NW na okres 36 miesięcy (5436,41 zł), kosztów pośrednika (3459,41 zł), prowizji banku (2466,17 zł). Łącznie z kwoty całkowitej kredytu 25 546,21 zł zostało przeznaczona na spłatę długów i potrzeby własneT. O.zaś 23 875,75 zł na pokrycie poza odsetkowych kosztów przyznania kredytu. Łącznie z odsetkami za cały okres kredytu zobowiązanieT. O.wynosiło 66 316,41 zł. Do umowy zostały dołączone deklaracje zgody na przystąpienie do umów ubezpieczenia grupowego dla klientów pozwanego. Kredyt został uruchomiony w dniu 24 marca 2015 roku.
(Dowód: umowa k. 19-22, deklaracje przystąpienia do ubezpieczenia k. 79-82, zestawienie operacji na rachunku kredytowym k. 28- 29).
T. O.spłacił 6 rat w wysokości przewidzianej umową. Ostatniej wpłaty dokonała w dniu 19 października 2015 roku.T. O.zmarł w dniu 28 października 2015 roku
(Dowód: zestawienie operacji na rachunku kredytowym k. 28- 29., zaświadczenie k. 12.)
Pozwany wzywał kredytobiorcę dwukrotnie w listopadzie 2015 roku do spłaty zaległych rat. Powódka kierując się wezwaniami do zapłaty spłacała część należności w okresie od grudnia 2015 roku do kwietnią 2016 roku. W tamtym czasie Sąd Rejonowy w Myszkowie postanowieniem z dnia 18 lutego 2016 roku stwierdził, ze spadek po zmarłymT. O.nabyli w częściach równych powódkaL. O., oraz synowieT.,Ł.iK. O.. Odpowiadając na pytanie powódki o stan zadłużenia zmarłego pozwany odpowiedział pismem z dnia 28 kwietnia 2016 roku, że wynosi ono na ten dzień kwotę 47 553,92 zł.
(Dowód: wezwania do zapłaty k. 12-13, potwierdzenia wpłat w okresie grudzień 2015 – kwiecień 2016 k. 15-17, postanowienie o nabyciu spadku k. 11, informacja pozwanego o stanie zadłużenia k. 18, wyjaśnienia powódki k. 223-224).
Pozwany(...) Bank S.A.w dniu 3 stycznia 2018 roku wniósł pozew do Sądu Rejonowego Lublin Zachód w Lublinie przeciwkoL.,Ł.,T.iK. O.o zasądzenie w elektronicznym postepowaniu upominawczym kwoty 53 248, 68 zł z odsetkami umownymi od kwoty 47 336,05 zł od dnia 22 grudnia 2017 roku do dnia zapłaty i odsetkami ustawowymi za opóźnienie od pozostałej kwoty od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty jako długu spadkowego powstałego na skutek niespłaconej należności z tytułu umowy kredytowej zawartej zT. O.z dnia 24 marca 2015 roku. Na skutek stwierdzenia braku podstawa do wydania nakazu zapłaty postanowieniem z dnia 29 marca 2018 roku sprawę przekazano wg właściwości SR w Myszkowie. Powódka wniosła pozew w niniejszej sprawie w dniu 14 czerwca 2018 roku Pozwani w sprawie o zapłatę wytoczonej przez pozwanego otrzymali odpis pozwu z zawiadomieniem o terminie rozprawy w dniu 1 sierpnia 2018 roku.
(Dowód: akta sprawy I C 527/18 SR w Myszkowie).
Powódka wniosła pozew na podstawieart. 189 k.p.c.domagając się uznania że umowa o kredyt zawarta przez pozwanyBank (...)byłą nieważna w świetle opisywanych przez powódkę faktów ustalonych przez Sąd okoliczności. Fakty ustalone przez Sąd miały za cel przede wszystkim stwierdzenie czy w ogóle zachodzi sytuacja stosunku prawnego, którego istnienie bądź nieistnienie może być podstawą rozpatrywana z punktu widzenia powództwa o ustalenie, a przede wszystkim z punktu widzenia istnienia interesu prawnego powódki aby żądać rozstrzygnięcia na tej podstawie.
Powódka wnosząc pozew w niniejszej sprawie miała subiektywną podstawę aby sądzić, że rodzaj wytoczonego powództwa jest właściwy, służy ochronie jej praw i definitywnie zamknie kwestię odpowiedzialności zapewniając interesy powódki oraz pozostałych spadkobierców zmarłego, po którym odziedziczyli dług spadkowy wynikający z umowy o kredyt z dnia 21 marca 2015 roku. Działała zapewne również w słusznym przekonaniu, że efekt jaki uzyska na skutek tego powództwa, nie tylko służyć będzie rozstrzygnięciu jej osobistego sporu z pozwanym Bankiem ale również rozstrzygnie kwestie roszczeń Banku wobec pozostałych spadkobierców. W żaden sposób nie przesądzając o ocenie zarzutów, to jednak nawet w sposób obiektywny można twierdzić, że co najmniej część z nich ma merytoryczne uzasadnienie. Twierdzenia powódki co do abuzywności postanowień umowy w zakresie towarzyszących jej umów ubezpieczenia oraz kosztów pośrednictwa są silnie uargumentowane, pozostałe z nich są warte rozważenia mimo tego, że ich przekonująca moc jest mniejsza. Jednak pozytywna antycypacja rozstrzygnięcia co do części zarzutów nie oznacza tym samym, że warunek merytoryczny dopuszczalności pozwu na podstawieart. 189 k.p.c.w postaci interesu prawnego został spełniony.
Interes prawny zachodzi bowiem wtedy, gdy sam skutek prawomocnego wyroku ustalającego zapewni powódce pełną ochro0nę jej prawnie chronionych interesów – czyli w sposób definitywny zakończy istniejący spór. Tak rozumiany interes prawny nie zachodzi wtedy, gdy osiągnięcie tożsamego i jednoznacznego dla stron skutku jest możliwe w drodze dalej idącego powództwa ( międz. inn. wyrok SA w Warszawie z dnia 5 września 2019 roku ACa 17/17). W chwili wniesienia pozwu powódka nie dysponowała wiedzą, że już jest w toku sprawa o zapłatę przeciwko spadkobiercomT. O.oparta o zawarta przez niego umowę z pozwanym. Oznacza to że chwili wniesienia niniejszego pozwu działała w przekonaniu że dysponuje interesem prawnym pozwalającym na skuteczne wytoczenie powództwa ustalającego. W tym względzie jednak, subiektywne przekonanie - nawet oparte na dostępnej wiedzy nie wystarcza dla spełnienia przesłanki obiektywnej i niezbędnej jaką jest istnienie interesu prawnego. Interes prawny, który istniał w chwili wniesienia pozwu może przestać być aktualny w toku postępowania, nawet jeżeli nastąpiło to dopiero w postępowaniu apelacyjnym. Do sądu bowiem (na etapie I jak i II instancji) należy obowiązek zbadania z urzędu kwestii istnienia interesu prawnego będącego przesłanką skuteczności powództwa o ustalenie na podstawieart. 189 k.p.c.w każdym etapie sprawy. Uwzględnienie natomiast powództwa mimo braku (lub odpadnięcia) interesu prawnego powoda oznacza naruszenie istotnego przepisu postępowania co skutkuje uchyleniem orzeczenia ( tak np. wyrok SA w Szczecinie z 23 sierpnia 2019 roku w sprawie I ACa 91/19).
W postępowaniu o zapłatę wytoczonym przez pozwanego przed Sądem Rejonowym w Myszkowie wszystkie argumenty podnoszone przez powódkę w niniejszej sprawie będą mogły zostać podniesione. Tamto postępowanie jest postępowaniem dalej idącym co oznacza, że w niniejszej sprawie - na obecnym jej etapie powódka nie ma interesu prawnego aby podtrzymywać powództwo i z tego powodu, a nie z powodu merytorycznej oceny jej zarzutów, powództwo należało oddalić.
Powódka przegrała sprawę zatem stosując ogólną zasadę odpowiedzialności za jej wynik należałoby ją obciążyć kosztami przegranego procesu. Biorąc jednak pod uwagę, że niemniejsza sprawa cechuje się szczególnymi okolicznościami, tym że powódka została zwolniona w całości z ponoszenia kosztów sądowych z uwagi niedostatek oraz to, że w chwili wniesienia pozwu miała prawo w sposób obiektywny twierdzić iż dysponuje wystarczającymi przesłankami merytorycznymi do wniesienia powództwa o ustalenie, na podstawieart. 102 k.p.c.. sąd odstąpił od obciążenia jej kosztami procesu.