Sąd Rejonowy w Giżycku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1546/18
Data wyroku: 2019-12-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Alina Kowalewska
Słowa kluczowe: Bezpodstawne wzbogacenie
Podstawa prawna: art. 405 kc

Sygn. akt: I C 1546/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 grudnia 2019 r.
Sąd Rejonowy w Giżycku I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSR Alina Kowalewska

Protokolant:

sekretarz sądowy Joanna Kucharska

po rozpoznaniu w dniu11 grudnia 2019 r. w Giżycku
na rozprawie
sprawy z powództwaA. M. (1)
przeciwkoJ. M.
o zapłatę

1
Zasądza od pozwanegoJ. M.na rzecz powódkiA. M. (1)kwotę 75.000,00 zł (siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych 00/100) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 08.05.2016r. do dnia zapłaty.

2
Zasądza od pozwanegoJ. M.na rzecz powódkiA. M. (1)kwotę 5.417,00 zł (pięć tysięcy czterysta siedemnaście złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów procesu.

3
Nakazuje pobrać od pozwanegoJ. M.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Giżycku z tytułu opłaty kwotę 3.750,00 zł (trzy tysiące siedemset pięćdziesiąt złotych 00/100) oraz z tytułu wydatków kwotę 216,81 zł (dwieście szesnaście złotych 81/100).

SSR Alina Kowalewska
S.. akt I C 1546/18

UZASADNIENIE
PowódkaA. M. (1)domagała się zasądzenia od pozwanegoJ. M.kwoty 75 000zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 8.05.2016r. do dnia zapłaty oraz kosztów procesu.
W uzasadnieniu pozwu powódka wyjaśniła, że pozostając w związku małżeńskim z synem pozwanegoA. M. (2), wybudowała budynek mieszkalny na nieruchomości stanowiącej własność pozwanego, zapisanej wksiędze wieczystej (...). W wyniku podziału majątku przeprowadzonego w sprawie I Ns 172/1, po orzeczeniu rozwodu, nakłady poniesione przez byłych małżonków ustalone zostały na kwotę co najmniej 151.210zł a wierzytelność z tego tytułu, która stanowiła jedyny składnik majątkowy powódki iA. M. (2)przyznano po ½ byłym małżonkom.
Powódka wskazała, że wezwała pozwanego do zapłaty kwoty 75.605zł w terminie do 8.05.2016r. i stwierdziła, że pozwany nie zapłacił żądanej kwoty.
PozwanyJ. M.nie uznał powództwa. Wnosząc o jego oddalenie wyjaśnił, że to on był rzeczywistym inwestorem budowy budynku mieszkalnego i finansował wydatki z tym związane a jego dzieci, w tym synA. M. (2), pomagały mu w wolnych chwilach przy budowie.
Pozwany podniósł ponadto zarzut przedawnienia roszczenia powódki i to zarówno na podstawieart.229 §1 kcjak i posiłkowo na podstawieart. 405kcw związku zart. 408kciart. 118kc.Pozwany wywodził, że gdyby nawet przyznać rację powódce co do poniesienia przez nią nakładów na nieruchomość pozwanego, to należy pamiętać, że powódka opuściła nieruchomość dobrowolnie w 2009r. a termin przedawnienia roszczenia liczony stosownie doart.229 §1 kcnastąpił z upływem roku od dnia zwrotu rzeczy.
Zdaniem pozwanego, także przy przyjęciu podstawy o zwrot nakładów z przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, doszło do przedawnienia części roszczenia, to jest wszystkich tych nakładów, które zostały poczynione w okresie sprzed 10 lat liczonych od dnia złożenia pozwu do sądu.
Sąd ustalił, co następuje:
PowódkaA. M. (1)pozostawała w związku małżeńskim z synem pozwanegoJ. M.A. M. (2)od 1.02.2003r. W 2007r. małżonkowie z inicjatywy i przy udziale pozwanego zdecydowali się na budowę budynku mieszkalnego na swoje potrzeby na nieruchomości stanowiącej własność pozwanego , będącą działką onumerze geodezyjnym (...)położoną wW., zapisaną wksiędze wieczystej (...). W budowę domu zaangażowana była powódka i jej ówczesny mąż ale także pozwany i pozostałe jego dzieci, które w wolnym czasie wykonywały różne prace przy budowie domu. Na budowę domu przeznaczane były przede wszystkim środki finansowe stanowiące dochódA. M. (2)za pracę wykonywaną przez kilka lat poza granicami kraju. Przystępując do inwestycji powódka i jej mąż dysponowali kwotą około 100.000zł. W trakcie budowyA. M. (2)nadal pracował za granicą przeznaczając zarobione pieniądze na wydatki związane z budową. Najbliżsi krewni powódki i jej męża oraz pozwanego wykonywali na budowie nieodpłatnie różne prace. Na budowę przeznaczone zostały również pieniądze ze sprzedaży samochodu powódki i jej ówczesnego męża. Wydatki związane z budową finansował również pozwany.
(dowód: zeznania świadkówP. D.,W. J.,Z. M. (1)k.54,M. P.,Z. M. (2)iŁ. M.k.55,P. M.k.113 a takżeA. S.iD. S.k.114, przesłuchanie stron k.293-294 , postanowienie Sądu Rejonowego w Giżycku z dnia 24.06.2015r. z uzasadnieniem k.232, 239-243 akt I Ns 172/13)
Wobec rozkładu małżeństwaA. M. (2)w dniu 29.08.2009r. wystąpił z pozwem o rozwód a powódka w tym czasie wyprowadziła się zW.i przestała zajmować się budową domu będącą już na ukończeniu.
Małżeństwo powódki zostało rozwiązane z mocy wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 15.02.2011r w sprawie VI RC 2317/10. W sprawie I Ns 172/13 Sądu Rejonowego w Giżycku na wniosek powódki został przeprowadzony podział majątku wspólnego byłych małżonków. W postępowaniu tym do majątku wspólnegoA. M. (1)iA. M. (2)została zaliczona wierzytelność związana z poniesieniem części kosztów budowy budynku mieszkalnego położonego wW.nadziałce o numerze (...)należącej do pozwanegoJ. M.wartości 151.210zł i przyznanaA. M. (2), który został zobowiązany do spłaty na rzeczA. M. (1)kwoty 75.605zł. Wartość nakładów poniesionych na budowę domu na działce pozwanego została ustalona przez biegłego sądowego z zakresu szacowania(...)na kwotę 302 420zł. Na podstawie zaoferowanych przez strony dowodów w postępowaniu o podział majątku wspólnego sąd uznał, że byli małżonkowie pokryli koszty połowy nakładów na wybudowanie domu.
Sąd Okręgowy w Olsztynie rozpoznając apelacjęA. M. (2)od postanowienia Sądu Rejonowego w Giżycku z dnia 24.06.2015r. wydanego przedmiocie podziału majątku zmienił to postanowienie w ten sposób, że przyznał byłym małżonkom po połowie wierzytelność z tytułu poniesienia części kosztów budowy budynku mieszkalnego położonego wW.nadziałce o numerze (...)należącej do pozwanegoJ. M..
(dowód: wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 15.02.2015r. k 185 akt VIRC 2317/10,
opinia biegłegoM. D.k. 193-218 akt I Ns 172/13, postanowienie Sądu Rejonowego w Giżycku z dnia 24.06.2015r. z uzasadnieniem k.232, 239-243 akt I Ns 172/13, postanowienie z dnia 3.02.2016r. z uzasadnieniem w sprawie IX Ca 815/15 Sądu Okręgowego w Olsztynie k. 269, 272-277 akt I Ns 172/13)
PozwanyJ. M.nigdy nie zamieszkał w nowo wybudowanym domu. Od chwili ukończenia budowy w domu tym mieszkaA. M. (2)ze swoją drugą żoną.
(dowód: przesłuchanie stron k.293-294)
Sąd zważył, co następuje:
Zasadność roszczenia powódkiA. M. (1), wobec prawomocnych ustaleń poczynionych w sprawie I Ns 172/13 o podział majątku wspólnego małżonkówA. Z.iA. M. (2), nie budzi wątpliwości.
Przede wszystkim należy zaznaczyć, że co do zasady roszczenie to wynika z prawomocnego postanowienia w sprawie INs 172/13 dokonującego podziału majątku powódki zgromadzonego w trakcie trwania jej małżeństwa z synem pozwanego. Sądy obu instancji rozpoznające sprawę o podział majątku wspólnego stwierdziły, że w skład tego majątku wchodzi wierzytelność z tytułu poniesienia kosztów budowy budynku mieszkalnego na nieruchomości położonej wW., stanowiącej działkę onumerze geodezyjnym (...), zapisanej wksiędze wieczystej (...), będącej własnością pozwanego. Sąd Okręgowy w Olsztynie rozpoznając apelację od postanowienia sądu I instancji w sprawie o podział majątku dokonał podziału tego majątku przez przyznanie tej wierzytelności po połowie powódce i jej byłemu mężowiA. M. (2)nie określając wartości tej wierzytelności.
Wobec powyższych prawomocnych ustaleń w niniejszym postępowaniu należy odnieść się przede wszystkim do wartości wierzytelności, która w połowie została przyznana powódce.
W postępowaniu o podział majątku biegły z zakresu szacowania(...)w opinii z dnia 7.04.2015r.ustalił wartość nakładów na nieruchomość onumerze geodezyjnym (...)w postaci budynku mieszkalnego na kwotę 302.420zł przyjmując, że jest to różnica wartości rynkowej nieruchomości po dokonaniu nakładów według stanu na dzień 9.03.2011r. i nieruchomości przed dokonaniem nakładów według cen z 2015r.
Przedstawione przez strony dowody, w szczególności zeznania wymienionych wyżej świadków, nie pozwalają na dokładne ustalenie wielkości poniesionych nakładów przez każdą ze stron. W trakcie realizacji budowy strony były w bardzo bliskich relacjach rodzinnych, wspomagały się wzajemnie i nie prowadziły szczegółowych rozliczeń ponoszonych kosztów budowy domu. W tym stanie rzeczy nie sposób ustalić precyzyjnie wysokości nakładów poczynionych przez każdą ze stron.
Art.322 kpcstanowi, że jeżeli w sprawie o naprawienie wysokości szkody , o dochody, zwrot bezpodstawnego wzbogacenia lub o świadczenie z umowy o dożywocie sąd uzna, że ścisłe udowodnienie wysokości żądania jest niemożliwe lub nader utrudnione, może w wyroku zasądzić odpowiednią sumę według swej oceny opartej na rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy.
Zdaniem sądu powyższe rozwiązanie powinno znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie.
Roszczenie powódki znajduje bowiem oparcie w treści przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18.12.2018r w sprawie IV CSK 493/17 stwierdził, że jeżeli stosunek prawny, na gruncie którego dokonano nakładów, nie reguluje ich rozliczenia, a zostały one dokonane za zgodą właściciela wówczas zgodnie z treściąart.230kcmogą mieć odpowiednie zastosowanie przepisyart.226-227kc.Dopiero gdy okaże się, że umowa stron ani przepisy regulujące dany stosunek prawny nie przewidują sposobu rozliczenia nakładów, jak również nie ma podstaw do stosowania wprost lub odpowiednioart.226-227kczastosowanie znajdujeart.405kc.W orzecznictwie Sądu Najwyższego często dochodziło do dokonywania rozliczeń między stronami na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu także w sytuacjach gdy bliski stosunek rodzinny był podstawą do objęcia nieruchomości w posiadanie, za zgodą właściciela i czynienie na niej nakładów z założeniem, że posiadacz w przyszłości nabędzie właścicielski tytuł do nieruchomości, do czego jednak ostatecznie nie doszło(orzeczenia Sądu Najwyższego w sprawach III CRN 91/72, III CZP 4/97, III CKN 264/98, IV CSK 287/16). W przedmiotowej sprawie, w ocenie sądu, nie może być wątpliwości, że powódka z mężem prowadzili budowę na nieruchomości pozwanego za jego wiedzą i zgodą, w przekonaniu o przeniesieniu w przyszłości praw do nieruchomości na ich rzecz, co niewątpliwie nastąpiłoby gdyby nie rozkład małżeństwa powódki. Z uwagi na to, że nakłady na budowę ponosił również pozwany uzasadnione jest zastosowanie do rozliczeń między stronami przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu z pominięciem zasad wynikających zart.226-227 i 230 kc( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18.12.2018r IV CSK 493/17).
Z przyczyn wyżej wskazanych, stosując zasady wynikające zart.322kpc, w ocenie sądu wysokość nakładów czynionych na budowę budynku mieszkalnego przez powódkę i jej męża nie była mniejsza niż połowa ich wartości. Za takim ustaleniem przemawia przede wszystkim fakt, że budowa domu prowadzona była z myślą o zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych powódki i jej rodziny. Twierdzenia pozwanego, że budował budynek mieszkalny na własne potrzeby są nieprzekonujące. Pozwany miał już własny dom, który systematycznie i sukcesywnie remontował. Ponadto nie sposób przyjąć, że powódka i jej mąż partycypowaliby w kosztach budowy domu na rzecz pozwanego w sytuacji kiedy nie mieli zaspokojonych własnych potrzeb mieszkaniowych pomieszkując czasowo u rodziców bądź na stancji. Z drugiej strony, skoroA. M. (1)iA. M. (2)budowali dom na własne potrzeby to niezrozumiałe byłoby ponoszenie większości, a tym bardziej całości kosztów przez pozwanego, który w tym czasie utrzymywał się już z niewysokich świadczeń z ubezpieczenia społecznego, gdy tymczasem jego synA.miał świetne możliwości zarobkowe pracując poza granicami kraju. W takim razie przyjęcie stanowiska powódki, iż poniosła ona wraz z mężem połowę kosztów budowy domu jest ze wszech miar uzasadnione. W ocenie sądu udział powódki w tej inwestycji nie był na pewno mniejszy niż połowa nakładów czyli kwota 151.210zł. -według wyliczeń biegłegoM. D..
Sąd opinię biegłego przyjął za miarodajną do orzekania w tej sprawie. Przede wszystkim strony nie kwestionowały tej opinii. Wprawdzie domagały się powołania biegłego w niniejszym postępowaniu ale powódka uzasadniała swój wniosek koniecznością ustalenia aktualnej wartości nakładów zaś pozwany podkreślając, że czyni to z daleko posuniętej ostrożności procesowej domagał się dopuszczenia dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu szacowania robót budowlanych na okoliczność ustalenia wartości wykonanych robót po dniu 24.11.2008r. w związku ze zgłoszonym zarzutem przedawnienia. Wniosek powódki był bezprzedmiotowy wobec wysokości roszczenia zgłoszonego w pozwie odniesionego do ustaleń zawartych w opinii biegłegoM. D.z dnia 7.04.2015r. a wniosek pozwanego był zbędny bowiem sąd nie widział podstaw do uwzględnienia podnoszonego zarzutu przedawnienia. Stosownie doart. 2781kpcsąd może dopuścić dowód z opinii sporządzonej na zlecenie organu władzy publicznej w innym postępowaniu przewidzianym przez ustawę. Z uwagi na to, że powódka skonstruowała swoje roszczenie i jego wysokość w oparciu o wnioski i ustalenia zawarte w opinii biegłegoM. D.z 7.04.2015r. nie ma potrzeby aktualizowania opinii. Wartość nakładów liczona jako różnica między wartością nieruchomości zabudowanej i niezabudowanej może ulec bowiem tylko zwiększeniu. Wobec wysokości roszczenia ustalonego na kwotę 75.000zł w odniesieniu do wyliczeń zawartych w opinii z 7.04.2015r.sąd pominął dowód z aktualizowania opinii na podstawieart.2352§ 1 pkt 3 kpc. Co do wniosku pozwanego sąd pominął dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu szacowania robót budowlanych na okoliczność ustalenia wartości wykonanych robót po dniu 24.11.2008r. na podstawieart. 2352§ 1 pkt 5 kpc.
Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutu przedawnienia podnoszonego przez pozwanego.
Stosownie doart.118 kcjeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.Art. 120 § 1 kcstanowi, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie.

Przy zobowiązaniach bezterminowych, czyli takich, przy których termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania (np. zobowiązania do zwrotu nienależnego świadczenia), wymagalność jest prostą konsekwencją wezwania dłużnika do wykonania (art. 455 k.c.). Wezwanie to jest właśnie tą czynnością, z którąart. 120 § 1 zd. 2wiąże początek biegu terminu. Jeżeli więc uprawniony nie podejmuje tej czynności i nie wzywa dłużnika, to bieg terminu rozpoczyna się z chwilą, w której dłużnik mógł bez nieuzasadnionej zwłoki spełnić świadczenie, gdyby uprawniony w możliwie najwcześniejszym terminie wezwał go do spełnienia świadczenia. Prawna możliwość spełnienia świadczenia od dłużnika powstaje po stronie wierzyciela z chwilą, kiedy ma on obiektywną możliwość uzyskania wiedzy o naruszeniu postanowień umowy.R.legis bowiem takiego uregulowania polega na zapobieżeniu sytuacji, w której uprawniony bezpodstawnie zwlekałby z uruchomieniem biegu przedawnienia, utrzymując dłużnika w przedłużającym się bez końca stanie niepewności(wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20.03.2018r w sprawie VI ACa 1705/16).
Przenosząc te zasady na grunt przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że pozwany został wezwany do zwrotu wartości poczynionych nakładów w dniu 15.04.2016r.(dowód: potwierdzenie odbioru wezwania k.6). Tak więc wymagalność roszczenia a także początek terminu przedawnienia należy liczyć od tej daty i na pewno nie wcześniej niż od prawomocnego zakończenia postępowania o podział majątku wspólnego powódki iA. M. (2)w sprawie I Ns 172/13 czyli od daty orzeczenia Sądu II instancji- 3.02.2016r. bowiem wtedy utrwalony został stan prawny co do żądań w zakresie rozliczenia nakładów. Stosując zasady wynikające z art. 5 ustawy z dnia 13.04.2018r.o zmianie ustawy –Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z dnia 8.06.2018r) ponad wszelką wątpliwość 6 letni termin przedawnienia roszczenia powódki nie upłynął.
Mając powyższe na uwadze sąd na podstawieart.405kcorzekł jak w sentencji orzeczenia.
O kosztach procesu sąd rozstrzygnął na podstawieart.98§ 1 kpczasądzając je na rzecz powódki zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Koszty te stanowi wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 5.400zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17zł.
O kosztach na rzecz Skarbu Państwa sąd orzekł na podstawie art. 113 ust.1 ustawy z dnia 28.07.2005r. w o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Należności Skarbu Państwa obejmują wydatki w kwocie 216,81zł oraz opłatę sądową od której powódka była zwolniona w kwocie 3.750zł.
SSR Alina Kowalewska