Sąd Rejonowy Szczecin-Centrum w Szczecinie
IX Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IX U 358/18
Data wyroku: 2019-10-11 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON

Sygn. akt IX U 358/18

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 5 marca 2015 r. znak(...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.:

1
odmówiłK. P.prawa do:

- zasiłku chorobowego za okres 15 kwietnia 2013r. – 24 sierpnia 2013r. oraz za okres nieprzerwanej niezdolności do pracy od 6 października 2014r.,
- zasiłku macierzyńskiego za okres 25 sierpnia 2013r. – 23 sierpnia 2014r.,
2. zobowiązałK. P.do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z
ubezpieczenia chorobowego za okresy: 15 kwietnia 2013r - 23 sierpnia 2014r., 6
października 2014r.- 3 lutego 2015r. w kwocie 149 565,66 zł wraz z odsetkami w
wysokości 18 346,55 zł.
Uzasadniając zajęte stanowisko organ rentowy wskazał na warunkowaną sprzecznością z zasadami współżycia społecznego nieważność mającej stanowić tytuł ubezpieczenia chorobowego umowy o pracę zawartej przez adresatkę decyzji ze(...) spółką z o.o.wS.(decyzja – k. 32-33 akt zasiłkowych)
Od decyzji tej wnieśli odwołania ubezpieczona i płatnik składekInstytut (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwS.kwestionując prawidłowość stanowiska organu i podkreślając, iż rozstrzygnięcie wydane zostało dopiero po dwóch latach od podpisania zakwestionowanej umowy. (odwołania – k. 19 - 22)
Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołań podtrzymując dotychczasowe stanowisko oraz wskazując, że świadczenia objęte decyzją nie przysługiwały ubezpieczonej od samego początku, a ich wypłata warunkowana była wyłącznie wprowadzeniem go w błąd co do istnienia tytułu ubezpieczenia. Powołał się nadto na wydanie decyzji stwierdzającej niepodleganieK. P.ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia współce (...). (odpowiedź na odwołanie – k. 34-35 )
Obie strony wystąpiły o zwrot kosztów procesu według norm przepisanych.
Wyrokiem z dnia 14 listopada 2017r. sygn. akt IX U 323/15 tutejszy sąd oddalił odwołania i zasądził od każdego z odwołujących się na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wS.po 60 zł tytułem kosztów procesu. (k.122 )
Rozpoznający sprawę na skutek apelacjiK. P.Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 25 maja 2018r. sygn. akt VI Ua 17/18 uchylił wskazany wyrok Sądu Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie w całości, także co do płatnika składek pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach procesu. (k. 185, 241).
W zaleceniach Sąd Okręgowy wskazał na celowość przeprowadzenia postępowania dowodowego dla potrzeb ustalenia, czy po stronieK. P.zaistniały ustawowe przesłanki zwrotu pobranych świadczeń. (k. 191-201)
Sąd ustalił następujący stan faktyczny.
Instytut (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwS.(dalej:spółka (...)) została założona w dniu 30 marca 2009r. przez wspólników:D. C.(85 udziałów na 100) iK. P.. (15 udziałów na 100).
Od momentu założeniaspółki (...)wchodziła w skład jej zarządu, najpierw jako wiceprezes, a od 2 marca 2012r. jako prezes.
Od kwietnia 2012r.K. P.posiada 90 na 100 udziałów w spółce, pozostałe 10 maA. B..
Od 7 sierpnia 2012r. ubezpieczona była jedynym członkiem zarządu. Stan taki utrzymywał się do 31 stycznia 2013r., gdy do zarządu powołani zostali dodatkowoA. Z.orazK. O..
Dowód: dokumenty w aktach organu obejmujących postępowanie w przedmiocie ustalenia podlegania ubezpieczeniom społecznym: odpis z KRS, protokół Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników spółki z 31.01.2013r., protokół sprostowania niedokładności z 06.02.2013r., pismo płatnika składek z 14.05.2013r. – wszystkie karty nienumerowane, przesłuchanie ubezpieczonej (zapis skrócony k. 273-274)
W dniu 4 lutego 2013r.K. P.podpisała zespółką (...)(reprezentowaną przez pełnomocnika powołanego dla zawierania umów z członkami zarządu) umowę o pracę na czas nieokreślony na stanowisku prezesa zarządu w wymiarze czasu pracy ½ etatu za wynagrodzeniem 10.000 zł miesięcznie.
Z tytułu tej umowy spółka zgłosiłaK. P.do ubezpieczeń społecznych.
Dowód: umowa z dnia 04.02.2013r. wraz z zakresem czynności - karty nienumerowane w aktach organu obejmujących postępowanie w przedmiocie ustalenia podlegania ubezpieczeniom społecznym.
W dacie podpisywania umowyK. P.była w ciąży.
niesporne
Od 13 marca 2013r. aż do porodu w dniu 25 sierpnia 2013r.K. P.pozostawała niezdolna do pracy w związku z ciążą.
Niesporne, a nadto zaświadczenia(...)k. 3-9 akt zasiłkowych
Na podstawie przesłanego przezspółkę (...)zaświadczenia płatnika składek podpisanego przezA. Z.iK. O.oraz zwolnień lekarskichK. P.(zaświadczeń(...)) organ rentowy wypłacił ubezpieczonej za okres 15 kwietnia 2013r. - 24 sierpnia 2014r. zasiłek chorobowy.
Niesporne, nadto karta zasiłkowa – k. 31 akt zasiłkowych, zaświadczenie płatnika składek k. 1-2 akt zasiłkowych, zaświadczenia(...)k.3-9 akt zasiłkowych, przesłuchanie ubezpieczonej k. 273-274
W dniu 19 września 2013r. do organu wpłynęło kolejne zaświadczenie płatnika składek podpisane przez te same co wcześniej osoby. Złożone było ono na potrzeby zasiłku macierzyńskiego i obejmowało załączniki m.in. w postaci odpisu zupełnego urodzenia przez ubezpieczoną dziecka oraz wnioskuK. P.o udzielenie urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego w wymiarze 52 tygodni od 25 sierpnia 2013r. a także informację o udzieleniu żądanego urlopu.
W oparciu o nadesłane dokumenty organ rentowy wypłaciłK. P.zasiłek macierzyński za okres 25 sierpnia 2013r. – 23 sierpnia 2014r.
Niesporne, nadto zaświadczenie płatnika składek - k. 16-17 akt zasiłkowych z załącznikami, w tym wnioskiem o urlop – k. 11 – 14 akt zasiłkowych, karta zasiłkowa – k. 31 akt zasiłkowych,
Od 3 września 2014r.K. P.stała się ponownie niezdolna do pracy.
Niezdolność ta trwała do nieprzerwanie do 5 marca 2014r.
niesporne, nadto zaświadczenia(...)k. 25 – 30 akt zasiłkowych, zaświadczenie płatnika składek – k. 21 – 23 akt zasiłkowych
Organ rentowy w oparciu o kolejne zaświadczenie płatnika składek, tym razem podpisane wyłącznie przezK. O., potwierdzające zatrudnienieK. P.i wypłacenie jej wynagrodzenia za czas choroby, dokonał wypłaty ubezpieczonej zasiłku chorobowego za okres 6 października 2014r. – 3 lutego 2015r.
Niesporne, nadto karta zasiłkowa – k. 31 akt zasiłkowych
Łącznie kwota wypłaconychK. P.zasiłków chorobowego i macierzyńskiego z tytułu zatrudnienia współce (...)wyniosła 149 565,66 zł brutto.
Niesporne (oświadczenie ubezpieczonej – k. 273), nadto karta zasiłkowa – k. 31 akt zasiłkowych
W okresie pobierania świadczeńK. P.nie miała innego tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym.
Dowód: przesłuchanie ubezpieczonej (zapis skrócony - k. 273-274)
Jeszcze w 2013r. organ rentowy prowadził postępowanie wyjaśniające w przedmiocie podleganiaK. P.ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia współce (...). Obejmowało ono zwrócenie się do ubezpieczonej i płatnika składek z szeregiem pytań dotyczących zatrudnieniaK. P.i nie zakończyło wydaniem żadnej decyzji.
Postępowanie wyjaśniające ponownie podjęto jesienią 2014r.
Niesporne, nadto dokumentacja w aktach organu obejmujących postępowanie w przedmiocie ustalenia podlegania ubezpieczeniom społecznym
Efektem tego postępowania było wydanie przez organ rentowy w dniu 10 lutego 2015r.decyzji nr (...)stwierdzającej, iżK. P.nie podlega jako pracownik u płatnika składekInstytut (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwS.obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu od 4 lutego 2013r.
Niesporne, nadto decyzja(...) OddziałuwS.nr 67/13 – karty bez numeru, 1 – 4 z kolei w aktach organu obejmujących postępowanie w przedmiocie ustalenia podlegania ubezpieczeniom społecznym
Od decyzji tej zarówno ubezpieczona jak i płatnik składek wnieśli odwołania do Sądu Okręgowego w Szczecinie.
Niesporne, nadto odwołanie – k. 2 – 6 akt VI U 291/15 Sądu Okręgowego w Szczecinie
Wyrokiem z dnia 6 czerwca 2016r. sygn. akt VI U 291/15 Sąd Okręgowy w Szczecinie oddalił odwołania i zasądził od odwołujących się na rzecz organu po 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd Okręgowy uznał, iż umowa o pracę pomiędzyK. P.aspółką (...)nie była ważna, albowiem nie wystąpiły wszystkie niezbędne elementy właściwe dla stosunku pracy. Zwrócił uwagę na większościowy charakter udziałówK. P.i na okoliczność, iż pełniła już obowiązki prezesa zarządu spółki na podstawie powołania, a zakres jej ówczesnych czynności był tożsamy z czynnościami przydzielonymi jej w ramach umowy o pracę. Powyższe, a nadto faktyczny brak realizacji przezK. P.umowy o pracę, zatrudnienie innych osób, w tym członków zarządu, w spółce na podstawie umów cywilnoprawnych, brak finansowych możliwości po stronie spółki wypłacenia wynagrodzenia z racji odnotowanej straty, wskazują na pozorność stosunku pracy.
Niesporne, nadto wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 6 czerwca 2016r. wraz z uzasadnieniem k. 371, 374-380 akt VI U 291/15 tego sądu
Wyrokiem z dnia 25 maja 2017 r. sygn. akt III AUa 819/16 Sąd Apelacyjny w Szczecinie oddalił apelacje ubezpieczonej od powyższego wyroku podzielając stanowisko Sądu Okręgowego.
Podkreślił przy tym, żeK. P.ispółka (...)podpisały umowę o pracę tylko w celu uzyskania przez tę pierwszą świadczeń z ubezpieczenia społecznego, w szczególności związanych z urodzeniem dziecka i pozorowały przesłanki ubezpieczenia społecznego, stwarzając wrażenie wykonywania pracy.
Niesporne, a nadto apelacje – k. 385-396 398-408 akt VI U 291/15 Sądu Okręgowego w Szczecinie, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z uzasadnieniem – k. 447, 450-469 tych akt
Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnejK. P.wywiedzionej od tego wyroku.
Niesporne, nadto postanowienie Sądu Najwyższego - k. 515-517 akt VIU 291/15 Sądu Okręgowego w Szczecinie
Odwołanie ubezpieczonej w niniejszej sprawie zostało wniesione w dniu 7 kwietnia 2015r.
Niesporne, odwołanie wraz z kopertą k. 2-26
Sąd zważył, co następuje.
Odwołania nie podlegały uwzględnieniu.
Kwestię świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, do których należą zasiłek chorobowy i zasiłek macierzyński regulują przepisyustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa(obecnie t.j. Dz.U.2019.645), zwanej dalej ustawą zasiłkową.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy zasiłkowej zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu (czyli zgodnie z art. 1 ustawy osobie objętej ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa określonym wustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych), który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego. W myśl natomiast art. 29 ust. 1 pkt 1 tej ustawy macierzyński z tytułu urodzenia dziecka przysługuje ubezpieczonej, gdy zdarzenie to nastąpiło w okresie ubezpieczenia chorobowego lub urlopu wychowawczego.
Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym, w tym ubezpieczeniu chorobowemu unormowane są wustawie z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(t.j. Dz. U. 2019.300 z późn.zm),zwanej dalej ustawą systemową. Zgodnie z art. 11 ust. 1 i 2 ustawy systemowej (w brzmieniu obowiązującym w okresie objętym zaskarżoną decyzją) ubezpieczeniu chorobowemu podlegają obowiązkowo ubezpieczeni wymienieni w art. 6 ust. 1 pkt 1, 3 i 12 tej ustawy tj. pracownicy z wyłączeniem prokuratorów, członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych, osoby odbywające służbę zastępczą, a dobrowolnie ubezpieczeni wymienieni w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4, 5, 8 i 10 czyli wykonujący pracę nakładczą, wykonujący pracę na podstawie umowy agencyjnej, zlecenia, umowy o świadczenie usług, prowadzący działalność pozarolniczą i osoby z nimi współpracujące, wykonujący pracę na podstawie skierowania do pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania oraz duchowni.
Bezspornym pozostawało (świadczy o tym także jednoznacznie dokumentacja w aktach zasiłkowych), iż ubezpieczona wystąpiła za pośrednictwem płatnika składek, o zasiłki chorobowy i macierzyński i takowe były jej wypłacane z tytułu ubezpieczenia w postaci stosunku pracy, jaki miał ją łączyć zInstytutem (...) spółką z o.o.wS..
Podleganie przezK. P.pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu u płatnika składekInstytutu (...) spółki z o.o.wS.stanowiło przedmiot postępowania toczącego się przed Sądem Okręgowym w Szczecinie VI Wydziałem Ubezpieczeń Społecznych pod sygn. akt VI U 291/15 zainicjowanego odwołaniami ubezpieczonej ispółki (...)od decyzji organu z dnia 10 lutego 2015r. ustalającej, że zgłoszona jako pracownik do ubezpieczeń społecznych w istocie im nie podlega od 4 lutego 2013r. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 6 czerwca 2016r. oddalono odwołania. Wyrok ten jest prawomocny wobec oddalenia w dniu 25 maja 2017 sygn. akt III AUa 819/16 przez Sąd Apelacyjny w Szczecinie wywiedzionej od niego apelacji. Kasacja nie doprowadziła do zmiany rozstrzygnięcia sądu II instancji, nie została bowiem przyjęta do rozpoznania. Prawomocny wyrok sądu korzysta z powagi rzeczy osądzonej, co oznacza niemożność poczynienia w innym toczącym się postępowaniu ustaleń pozostających z nim w sprzeczności. Zgodnie bowiem zart. 365 § 1 k.p.c.orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i organy państwowe. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd Rejonowy związany przytoczonym wyrokiem nie mógł dokonywać samodzielnie ustaleń w zakresie podleganiaK. P.ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu zatrudnienia (stosunku pracy) współce (...), co czyniło zbytecznym prowadzenie postępowania dowodowego w tym zakresie. Wyrok, o jakim mowa, prowadzić musiał do uznania, iż ubezpieczona nie posiadała wskazanego tytułu ubezpieczenia.
Odmówienie w zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzjiK. P.prawa do zasiłków: chorobowego i macierzyńskiego stanowiło następstwo ustalenia niepodlegania wymienionej ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia współce (...). Decyzja z dnia 5 marca 2015r. była pierwszym formalnym rozstrzygnięciem w sprawie świadczeń. Wcześniej bowiem żadne decyzje zasiłkowe nie zostały wydane. Niemniej jednak należy rozpatrywać ją w kategorii ponownego ustalenia prawa do zasiłków. Skoro bowiem organ wypłacał zasiłki z ubezpieczenia chorobowego za okres 15 kwietnia 2013r. – 23 sierpnia 2014r. (zresztą po podjęciu wprawdzie ograniczonych, ale jednak czynności wyjaśniających), a potem znów od 6 października 2014r., to musiał stwierdzić wystąpienie po stronieK. P.przesłanek warunkujących prawo do tych zasiłków.
Zgodnie z art. 83a ust. 1 ustawy systemowej prawo lub zobowiązanie stwierdzone ostateczną decyzją Zakładu ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej albo z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed jej wydaniem, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie.
Wydanie w dniu 10 lutego 2015 r. decyzji o niepodleganiuK. P.ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia pracowniczego w odwołującej się spółce stanowi ujawnienie okoliczności mających wpływ na prawo do zasiłków chorobowego i macierzyńskiego dotychczas pobranych przez odwołującą się.
Deklaratoryjny charakter tej decyzji nie przeczy takiemu przyjęciu. Decyzja stwierdza bowiem brak tytułu ubezpieczenia uznawanego wcześniej za istniejący i stanowiącego podstawę wypłaty świadczeń. Potencjalna możliwość wydania decyzji deklaratoryjnej w tym kształcie jeszcze przed wypłatą zasiłków nie ma tu znaczenia. Organ w istocie nie przeprowadził wówczas właściwego postępowania, które pozwoliłoby mu na ustalenie nieistnienia tytułu ubezpieczenia pracowniczego. Zauważyć należy, iż podjęcie (wznowienie po przerwie) postępowania kontrolnego miało miejsce w związku z nowym wnioskiem o świadczenia za późniejszy okres, przypadający bardzo krótko po poprzednim. Nieomal nieprzerwane wielomiesięczne korzystanie ze świadczeń z ubezpieczenia chorobowego po bardzo krótkim okresie ubezpieczenia wskazywało na działania ukierunkowanie na kształtowanie stosunku prawnego ze spółką li tylko na potrzeby uzyskiwania wysokich przychodów z ubezpieczeń społecznych. Zaistniały zatem nowe okoliczności stawiające w wątpliwość istnienie tytułu ubezpieczeń także we wcześniejszym okresie. W tych warunkach postępowanie kontrolne organu nie było dowolne ani zainicjowane pomimo braku nowych danych, a ustalenie w dniu 10 lutego 2015r. niepodlegania ubezpieczeniom stanowiło nową okoliczność pozwalającą na rozstrzyganie o prawie do zasiłków z ubezpieczenia chorobowego.
Skoro warunkiem prawa do zasiłków chorobowego i macierzyńskiego jest podleganie ubezpieczeniu chorobowemu, niepodleganie temu ubezpieczeniu skutkować musi ustaleniem braku po stronieK. P.prawa do świadczeń. W tym zakresie zatem decyzja organu była prawidłowa.
Organ rentowy ustalając brak prawaK. P.do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego nie badał podlegania takiemu ubezpieczeniu z innych niż zatrudnienie pracownicze tytułów, jako że świadczenia wypłacane były właśnie ze stosunku pracy. Ubezpieczona nie wystąpiła do organu z wnioskiem o ustalenie prawa do tych świadczeń z innego tytułu, trudno zatem uznać, by decyzja się odnosiła i do innych tytułów. Skoro odwołująca się innego tytułu ubezpieczenia przed organem nie wskazywała, a świadczenia wypłacone były z zatrudnienia pracowniczego, to i w postępowaniu sądowym istnienie innego tytułu ubezpieczeń nie powinno podlegać badaniu. Brak więc podstaw do ustalania, czy podpisanej przez strony umowy nie oceniać jako umowy cywilno - prawnej o czynności zarządcze, zwłaszcza że płatnik składek (którego ubezpieczona jest dominującym udziałowcem i w którego zarządzenie zasiada, co jednoznacznie świadczy o decyzyjności co do składanych dokumentów zgłoszeniowych) nie skorygował po wyroku Sądu Apelacyjnego w sprawie III AUa 819/16 dokumentacji dotyczącej zgłoszeniaK. P.do ubezpieczeń społecznych poprzez zmianę kodu tytułu ubezpieczenia. W świetle ustaleń sądów w postępowaniu o podleganieK. P.pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu nie wydaje się zresztą, by wolą stronK. P.ispółki (...)było faktyczne wykonywanie przez tę pierwszą na rzecz jakiejkolwiek umowy o zarządzanie (niezależnie od charakteru tejże).
Powołanie danej osoby do zarządu skutkuje nawiązaniem stosunku korporacyjnego między nią a spółką, na mocy którego osoba taka jest uprawniona do działania w imieniu spółki w zakresie przewidzianym wewnętrznymi regulacjami co do reprezentacji. Nie ma ustawowych regulacji co do tego, czy powołana do zarządu osoba musi zawrzeć ze spółką dodatkową umowę o wykonywanie czynności zarządczych. W praktyce zazwyczaj ma to miejsce, ale nie jest konieczne do skutecznego wykonywania przez powołanego jego funkcji (działania za spółkę).K. P.wchodziła w skład zarządu płatnika składek od daty jego powstania, a obowiązki swoje wykonywała aż do lutego 2013r. bez dodatkowej umowy. Nie zostało w tym procesie wykazane, by zachodziła potrzeba zmiany tego stanu rzeczy, tym bardziej w sytuacji, gdy występowała jeśli nie pewność, to duże prawdopodobieństwo niemożności realnego wykonywania funkcji prezesa zarządu w związku z ciążą. Jak już wskazano, wystarczające jest jedynie zaznaczenie tej kwestii z pominięciem obszernych rozważań z uwagi na powołane wcześniej okoliczności nieprzystąpienie dotychczas do ubezpieczeń społecznych z tytułu umowy cywilnoprawnej zawartej z płatnikiem składek.
Brak prawaK. P.do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego nie przesądzał jeszcze samodzielnie o konieczności zwrotu przez nią pobranych już z tego tytułu kwot. Należało rozważyć, czy zachodzą przesłanki takiego zwrotu określone w ustawie systemowej.
Zgodnie z art. 84 ust. 1 ustawy systemowej osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego. Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania oraz świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia (art. 84 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy systemowej).
W sprawie zachodziły podstawy do uznania wypłaconych zasiłków: chorobowego i macierzyńskiego za świadczenie nienależnie pobrane.
Wypłata świadczeń nastąpiła w oparciu o dokumenty złożone przez płatnika składek, a obejmujące wskazania dotyczące nawiązania i trwania stosunku pracy i ustalonej w ramach tego stosunku podstawy wymiaru składek (wynagrodzenia). Podpisanie przezK. P.tej umowy, stanowiące punkt wyjścia do uzyskanie zasiłków z ubezpieczenia chorobowego z tytułu zatrudnienia pracowniczego uznać należy za świadome wprowadzenie w błąd, o jakim mowa w art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej. Wprawdzie dokumentacja pozwalająca na wypłatę świadczeń złożona została przez płatnika składek, ubezpieczona była jednak posiadającym większość udziałów wspólnikiem płatnika, nadto zaś prezesem zarządu spółki. Miała zatem głos decydujący w kwestii podpisania umowy. Nie sposób działania ubezpieczonej uznać za inne niż świadome. Znając stosunki właścicielskie w spółce ubezpieczona musiała wiedzieć, że w istocie nie podlega żadnej realnej kontroli ze strony płatnika, co przeczy zatrudnieniu pracowniczemu. Warto też zauważyć, iż z ustaleń sądów w sprawie o podleganieK. P.ubezpieczeniom społecznym wynika, że umowa nie została podpisana w celu jej wykonywania, a dla upozorowania istnienia przesłanek ubezpieczenia społecznego. Ustalenie to wiąże sąd w niniejszej sprawie. Związanie sądu prawomocnym wyrokiem w sprawie niepodlegania ubezpieczeniom społecznym, dotyczy nie tylko rozstrzygnięcia sądu, ale i ustaleń, którego legły u jego podstaw. Z prawomocnością orzeczenia sądowego związana jest powaga rzeczy osądzonej (art. 366 k.p.c.). Wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Chociaż powagą rzeczy osądzonej objęta jest w zasadzie jedynie sentencja wyroku, a nie jego uzasadnienie, to w orzecznictwie trafnie zwraca się uwagę, że powaga ta rozciąga się również na motywy wyroku w takich granicach, w jakich stanowią one konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia, niezbędne dla wyjaśnienia jego zakresu. W szczególności, powagą rzeczy osądzonej mogą być objęte ustalenia faktyczne w takim zakresie, w jakim indywidualizują one sentencję jako rozstrzygnięcie o przedmiocie sporu i w jakim określają one istotę danego stosunku prawnego. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2011r. II PK 4/11, OSNP 2012/15 -16/192 i powołane tam orzeczenia). W kolejnym postępowaniu, takie okoliczności faktyczne nie mogą być już ponownie badane. Związanie orzeczeniem oznacza bowiem zakaz dokonywania ustaleń sprzecznych z uprzednio osądzoną kwestią. Skoro ubezpieczona nie zamierzała w istocie wykonywać zatrudnienia pracowniczego na rzecz spółki to podpisując umowę stanowiącą podstawę do wystąpienia później o świadczenia, a wcześniej skutkującą złożeniem przez spółkę, której była właścicielem (dominującym wspólnikiem) dokumentacji zgłoszeniowej i rozliczeniowej, świadomie działała w celu wprowadzenia organu w błąd.
Powyższe, przy uwzględnieniu nadto, iż kwota, której zwrotu domaga się organ, odpowiada kwocie brutto wypłaconej ubezpieczonej nakazywało uznanie zaskarżonej decyzji za prawidłową także w części dotyczącej obowiązku zwrotu świadczeń.
W zaskarżonej decyzji zobowiązano ubezpieczoną nie tylko do zwrotu zasiłków: chorobowego i macierzyńskiego, ale i odsetek od tych świadczeń. W decyzji nie wskazano, za jaki okres organ domaga się odsetek, a ograniczono się jedynie do podania ich kwoty. Zważywszy jednak na wyliczenie kwotowe odsetek i informację, iż mają być one dalej naliczane, uznać należało, że są to odsetki należne za okres do wydania decyzji.
Zgodnie z art. 84 ust. 1, do którego odsyła art. 84 ust. 6 ustawy systemowej osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu, wraz z odsetkami w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego. Art. 84 ust. 1 ustawy systemowej odsyła w zakresie wysokości i zasad naliczania odsetek do przepisów prawa cywilnego, a zatem do regulacji zawartych wkodeksie cywilnym. Odesłanie to nie może być jednak rozumiane zbyt szeroko. Nie dotyczy ono, zdaniem sądu, terminu wymagalności świadczeń podlegających zwrotowi a w konsekwencji terminu, od którego organ rentowy może żądać odsetek. Opóźnienie dłużnika w prawie cywilnym uregulowane jest bowiem w różny sposób w zależności od rodzaju świadczenia, jakiego dotyczy. Określenie terminu wymagalności świadczenia z ubezpieczeń społecznych podlegającego zwrotowi musi być ustalone nie na gruncie przepisów prawa cywilnego, a na gruncie przepisów prawa ubezpieczeń społecznych. Zasady prawa cywilnego, o jakich mowa w art. 84 ust. 1 ustawy systemowej to zasady wskazane wart. 481 § 1 i 2 k.c.W myśl wymienionych przepisów jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi, przy czym jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była z góry oznaczona, należą się odsetki ustawowe. Określenie terminu powstania opóźnienia osoby zobligowanej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych musi być oceniane jednak na gruncie przepisów ubezpieczeniowych. Ustalenie, że wypłacone świadczenie z ubezpieczeń społecznych jest nienależne, zostaje dokonane dopiero w drodze decyzji administracyjnej wydanej przez organ rentowy. Dopiero od dnia następnego po dniu otrzymania decyzji w tym zakresie jej adresat, jeśli zostaje zobowiązany do zwrotu świadczenia, pozostaje w opóźnieniu skutkującym możliwością żądania odsetek. Z datą otrzymania decyzji uzyskuje on bowiem wiedzę o tym, że świadczenie jest nienależne (otrzymuje wezwanie do jego zwrotu). Taki pogląd sądu znajduje poparcie w uzasadnieniach wyroków Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2010r. I UK 201/09 LEX nr 585713 i z dnia 16 grudnia 2008 r. I UK 154/08, OSNP 2010/11- 12/ 148.
W aktach organu brak jest dowodu doręczenia ubezpieczonej decyzji z dnia 5 marca 2015r. Organ w toku procesu też nie złożył dowodu takiego doręczenia, choć stanowisko tutejszego sądu w zakresie liczenia odsetek jest mu znane z innych postępowań. Żądanie z urzędu dowodu doręczenia decyzji byłoby działaniem w interesie jednej tylko strony procesu, stąd sąd nie uznał go za celowe. W tej sytuacji nie było podstaw do uznania żądania odsetek za uzasadnione za okres do 7 kwietnia 2015r. W tej dacie dopiero wniesione zostało odwołanie, zatemK. P.bez wątpienia miała już wiedzę o uznaniu świadczenia za nienależne.
Mając na uwadze wszystko powyższe sąd w oparciu oart. 47714§ 2 k.p.czmienił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej obowiązku zwrotu odsetek przezK. P., w pozostałym zaś zakresie na podstawieart. 47714§ 1 k.p.coddalił odwołania od tej decyzji jako nieuzasadnione.
Godzi się jeszcze zauważyć, iż przeciwko obowiązkowi zwrotu świadczeń nie mogą przemawiaćart. 2 Konstytucji RPczy zapisyKonwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, w tym art. 1 Protokołu 1 do tej Konwencji dotyczącego prawa do poszanowania mienia. Cofnięcie prawa do świadczeń z zabezpieczenia społecznego wcześniej przyznanych i wypłacanych może stanowić naruszenie tego ostatniego przepisu. Nie sposób jednak uznać, by obejmowało to każdą taką sytuację. Sądowi znany jest wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 2 października 2012r. sygn. akt 25360/04 czy też wyrok z dnia 15 września 2009r. sygn. 10373/05. Stany faktyczne, w których te orzeczenia zostały wydane istotnie jednak odbiegają od okoliczności sprawy niniejszej. Nie chodzi przy tym sądowi o rodzaj świadczeń, a fakt, iż we wskazanych sprawach odebrane później świadczenia nie zostały przyznane na skutek świadomego wprowadzania organu w błąd przez ich beneficjentów. Tymczasem tak właśnie było w sprawie niniejszej. Wypłata świadczeń z ubezpieczenia chorobowego nie jest ograniczona wysokością uiszczonych składek i następuje ze środków zgromadzonych przez wszystkich ubezpieczonych. Nie sposób oceniać sytuacji ubezpieczonej przez pryzmat wyłącznie jej interesów z pominięciem wskazanej wyżej kwestii.
Orzeczenie o kosztach wydane zostało w oparciu oart. 98 § 1 i 3 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu), do których zalicza się wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach. Z uwagi na niewielką jedynie zmianę decyzji zasadnym było uznanie organu za wygrywającego sprawę, a w konsekwencji obciążenie ubezpieczonej i płatnika składek kosztami procesu w całości. Koszty te odpowiadają w przypadku płatnika stawce minimalnej przewidzianej w § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. 2018.265), a w przypadku ubezpieczonej sumie tej stawki i stawki wskazanej w § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia dotyczącej działania pełnomocnika przed sądem II instancji.
Stan faktyczny w sprawie ustalono w oparciu o zgromadzone dokumenty, które nie były kwestionowane przez strony i nie nasuwały wątpliwości oraz przesłuchanie ubezpieczonej. Zbytecznym pozostawało zwrócenie się do ZUS o wskazanie, na jakiej podstawie wypłacono świadczenia w sytuacji, gdy do akt dołączona została dokumentacja zasiłkowa i kontrolna. Z tej ostatniej, co już wskazano, wynikało, iż nie były prowadzone czynności kontrolne od jesieni 2013r. do jesieni 2014r., to zaś z kolei przemawia za uznaniem, iż wstępna analiza odpowiedzi ubezpieczonej i płatnika składek nie doprowadziła organu do ustalenia fikcyjności stosunku pracy. Sąd nie znalazł też podstaw do słuchania osób podpisujących zaświadczenia płatnika składek dla celów zasiłkowych. Wprowadzenie w błąd organu przez ubezpieczoną polegało bowiem nie na przekazaniu wskazanych zaświadczeń, a podpisaniu pomimo braku ku temu podstaw umowy stanowiącej punkt wyjścia do wystawienia potem tych dokumentów.