Sąd Okręgowy w Łodzi
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1105/17
Data wyroku: 2019-05-09 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: SSO Paweł Barański
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: art. 415 kc

Sygn. akt I C 1105/17

UZASADNIENIE
W pozwie z dnia 1 sierpnia 2017 r. powodowieH. Ł.iB. Ł.wnieśli o zasądzenie od pozwanegoM. C.solidarnie na swoją rzecz kwoty 1.328.060 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wytoczenia powództwa do dnia zapłaty oraz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Swoje roszczenie powodowie wywiedli z bezprawnego wydobycia przez pozwanego kruszywa z należącej do powodówdziałki (...)i przyległych do niej pasów ochronnych. (pozew –k.2-6)
W odpowiedzi na pozew z dnia 4 września 2017 r. pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie solidarnie od powodów na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwany zakwestionował w całości roszczenie powodów, wskazując iż nie doszło do bezprawnego wydobycia kruszywa. (odpowiedź na pozew –k.46-61)
W toku procesu stanowiska stron nie uległy zmianie.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
H. Ł.iB. Ł.są właścicielami – na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej – nieruchomości położonej wD., gminaS., dla której Sąd Rejonowy w Zduńskiej Woli prowadziksięgę wieczystą nr (...)składającej się m.in. z działek onumerach ewidencyjnych (...). (treść księgi wieczystej –k.14-19)
W dniu 3 listopada 2011 r. powodowie zawarli zM. C., prowadzącym działalność gospodarczą podfirmą PHU (...)umowę sprzedaży kruszywa znajdującego się na działkach oznaczonych numerami: 279/1,279/2,279/3,281/1, 281/2. Strony ustaliły cenę 1 zł netto za 1 m3kruszywa przeznaczonego do wydobycia. (umowa sprzedaży –k.8-8 odwrót)
Tego samego dnia strony zawarły, w formie aktu notarialnego, umowę dzierżawy, na mocy której powodowie oddali pozwanemu do używania i pobierania pożytków na okres 10 lat, począwszy od dnia 4 listopada 2011 roku część nieruchomości objętejksięgą wieczystą numer (...)tj.: całądziałkę (...)o pow. 115 m2, częśćdziałki (...)o pow. 3,2081 hektara, oznaczoną numerem 279/5 na szkicu wstępnego projektu podziałudziałki nr (...), częśćdziałki (...)o pow. 2,(...)hektara położoną na wysokościdziałki nr (...)przez całą szerokość tej działki. Łącznie powierzchnia wydzierżawianego gruntu wynosiła 6,(...)hektara. Strony ustaliły, żeM. C.będzie uprawniony do uruchomienia na dzierżawionym gruncie, o którym mowa w par. 3 aktu notarialnego kopalni kruszywa i do jego wydobywania z tego terenu, za wyjątkiem części drogi oznaczonej jakodziałka numer (...)na odcinku od drogi publicznej (działki nr (...)) do linii łączącej linie rozgraniczające grunty objęte umową dzierżawy od gruntów nie objętych umową z obszarudziałek (...), przy czym dotyczyło to także wydobywania kruszywa zalegającego pod warstwą wodonośną poziomu wód gruntowych. Uruchomienie kopalni i wydobywanie kruszywa miało nastąpić po uzyskaniu przez dzierżawcę wymaganej koncesji. Dzierżawca zobowiązał się wykorzystywać odcinek drogi oznaczonej jakodziałka numer (...)bliżej wskazany w par. 4 aktu jako drogę dojazdową oraz umożliwić przejazd, przechód i przeprowadzenie mediów (energii elektrycznej, wodociągu, gazociągu, kanalizacji, linii telefonicznej) wydzierżawiającym oraz wszystkim wskazanym przez nich osobom. Wydzierżawiający wyrazili zgodę na przesunięcie na koszt dzierżawcy i wyłącznie jego staraniem przebiegającej przezdziałki (...)linii energetycznej na linię rozgraniczającą grunty objęte umową dzierżawy od gruntów tą umową nie objętych z terenudziałek (...). Przy zawarciu akt strony okazały szkic wstępnego projektu podziału działki położonej wD.oznaczonej w ewidencji gruntów numerem 279/3 sporządzony w dniu 29 września 2011 roku przez geodetę uprawnionegoZ. G.. (akt notarialny –k.9-11)
W dniu 22 listopada 2011 r. strony stawiły się u notariuszaJ. R., przed którym zawarta była umowa dzierżawy z dnia 3 listopada 2011 r. Strony okazały szkic wstępnego projektu podziałudziałki numer (...)sporządzony przez geodetęZ. G.w dniu 22 listopada 2011 r., w wyniku któregodziałka (...)podzielona została nadziałki (...). Stający oświadczyli, że przedmiotem umowy dzierżawy z dnia 3 listopada 2011 r. jestdziałka (...)uwidoczniona na w/w szkicu. Stający uznali szkic wstępnego projektu podziału za integralną część aktu notarialnego. (akt notarialny –k.229-230)
Przed zawarciem umowy dzierżawy kontakt z powodami nawiązałT. K., działający w imieniu pozwanego. (zeznania świadkaT. K.–k.264, czas nagrania 01:20:49, zeznania powódki –k.414, czas nagrania 00:05:23, zeznania pozwanego –k.416, czas nagrania 01:27:34)
Umowa sprzedaży kruszywa została przygotowana przez pozwanego, powodowie otrzymali druk umowy kilka dni przed jej zawarciem. (zeznania powódki –k.414, czas nagrania 00:05:23)
W momencie podpisywania umowy dzierżawy nie było mowy o prowadzeniu przez pozwanego wydobycia zdziałki (...). Powodowie wtedy nie byli właścicielami tej nieruchomości, miała ona wówczas numer 280/2 i była własnością GminyS.. (zeznania powódki –k.414, czas nagrania 00:05:23-00:55:34)
W 2012 r. obie strony złożyły do GminyS.wnioski o rozpoczęcie prac nad miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, w celu umożliwienia rozpoczęcia wydobycia kruszywa zdziałki nr (...). Powodowie zwrócili się do Przewodniczącego Rady GminyS.o wyrażenie zgody na zbycie działki gminnej, uzasadniając że działka jest niezbędna na poszerzenie działalności wydobywczej. Powodowie od początku deklarowali, że chcą przeznaczyć tą działkę pod wydobycie. (zeznania świadkaA. Ł.–k.286 odwrót, czas nagrania 00:52:07-01:00:57)
Powodowie mówili, że oni kupiądziałkę nr (...)od Gminy, a pozwany ją później od nich wydzierżawi. (zeznania pozwanego –k.416, czas nagrania 01:27:34-01:48:16)
Decyzją z dnia 18 marca 2013 r. Burmistrz Gminy i MiastaS.zatwierdził podział nieruchomości – działki położonej wD.o numerze 280/2 stanowiącej własność Gminy i MiastaS.nadziałki oznaczone numerami (...). (decyzja –k.20, mapa z projektem podziału nieruchomości –k.21)
Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2013 r. Burmistrz Gminy i MiastaS.zaopiniował pozytywnie wniosekM. C.o udzielenie koncesji na wydobywanie kopaliny ze złoża kruszywa naturalnego położonego w miejscowościD.w części dotyczącej działek o numerach ewidencyjnych: 279/3, 281/2, 282/2 i odmówił zaopiniowania wniosku pozwanego w części dotyczącejdziałki (...). W uzasadnieniu wskazano, żedziałka (...)stanowi własność Gminy i MiastaS.. (postanowienie –k.148-148 odwrót)
Dnia 6 maja 2013 r. Marszałek Województwa(...)udzieliłM. C.koncesji na wydobywanie kruszywa naturalnego ze złoża(...)położonego w miejscowościD.na działkach oznaczonych w ewidencji gruntów numerami 279/3, 281/2, 282/2 i warunkowo dladziałki nr (...). W decyzji stwierdzono, że przedsiębiorca posiada tytuł władania dla w/w nieruchomości z wyjątkiemdziałki nr (...), będącej własnością Gminy i MiastaS.i przeznaczonej do sprzedaży, która powstała z podziałudziałki nr (...). (decyzja –k.245-246)
Warunkowa decyzja o koncesji dot.działki (...)oznaczała, że pozwany mógł przystąpić do jej eksploatacji po uzyskaniu praw do działki. (zeznania świadkaK. K.–k.263, czas nagrania 00:18:21-00:30:52)
Pozwany rozpoczął wydobycie kruszywa z terenu objętego umową dzierżawy na przełomie maja i czerwca 2013 r. (zeznania pozwanego –k.417, czas nagrania 01:27:34-01:48:16)
W dniu 3 października 2013 r. powodowie nabyli do majątku wspólnego od Gminy i MiastaS.prawo własności nieruchomości oznaczonej jakodziałka nr (...). (treść księgi wieczystej –k.22-24, akt notarialny –k.279-282)
Pozwany rozpoczął wydobycie kruszywa zdziałki nr (...)po jej nabyciu przez powodów. (okoliczność bezsporna)
Powodowie dowiedzieli się o prowadzeniu przez pozwanego wydobycia kruszywa zdziałki nr (...)kilka dni później, kiedy byli na terenie nieruchomości. (zeznania powódki –k.415, czas nagrania 00:05:23-00:55:34)
Między stronami nie nastąpiło nigdy uzgodnienie ceny i warunków zakupu kruszywa zdziałki (...). (zeznania powódki –k.416, czas nagrania 01:03:36-01:17:59)
W dniu 5.01.2014 r. powodowie skierowali do pozwanego pismo, w którym poinformowali, że rozwiązują umowę dzierżawy z dnia 3.11.2011 r. ze skutkiem natychmiastowym i wezwali pozwanego do niezwłocznego opuszczenia terenu. Jako przyczynę rozwiązania umowy powodowie wskazali m.in. bezprawne wtargnięcie na teren prywatnydziałki (...), na które nie wyrazili zgody.(pismo –k.32)
Pozwany wydobył kruszywo zdziałki nr (...)w ilości 26.854 ton. Wartość rynkowa kruszywa wydobytego (rynkowa cena sprzedaży kruszywa) wyniosła 155.510 zł, zaś koszty jego wydobycia wyniosły 77.143 zł. Różnica pomiędzy wartością kruszywa wydobytego a kosztami jego wydobycia wynosi zatem 78.367 zł. Nadziałkach o numerach (...)powinny zostać ustanowione pasy ochronne dla drogi o szerokości 6 metrów bieżących, po obu stronachdziałki (...). Pozwany wydobywał kruszywo z granicdziałek nr (...)w ilości po 38.737 ton zasobów operatywnych z każdej działki tj. takich, które da się bezspornie wydobyć, a ich wydobycie jest realne technicznie i ekonomicznie opłacalne. Wartość rynkowa wydobytego kruszywa wyniosła po 244.430 zł w przypadku każdej z w/w dwóch działek, a koszty rynkowe wydobycia kruszywa wyniosły po 122.143 zł. Różnica pomiędzy wartością kruszywa wydobytego a kosztami jego wydobycia wyniosła po 122.287,50 zł w przypadku każdej z w/w dwóch działek. (opinia biegłego ds. górnictwa –k.306-316, opinia uzupełniająca –k.389-392)
Powyższy stan faktyczny sąd ustalił na podstawie powołanych dowodów. Sąd nie uwzględnił zastrzeżeń pozwanego do opinii biegłego sądowego. Należy jednocześnie wskazać, że po zmianie pełnomocnika procesowego pozwanego, wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego ds. górnictwa został cofnięty.
Sąd zważył co następuje:
Roszczenie dochodzone przez powodów oparte jest na bezprawnym wydobyciu przez pozwanego kruszywa z nieruchomości należącej do powodów –działki nr (...)i przyległych do niej pasów ochronnych.
Jest bezsporne, że pozwany wydobywał kruszywo zdziałki oznaczonej nr (...)i w/w pasów ochronnych. Pozwany podnosił jednak, żedziałka (...)była objęta umową dzierżawy zawartą w dniu 3 listopada 2011 r. przez strony, a co za tym idzie, nie było potrzeby ustanowienia pasów ochronnych.
W ocenie sądu niewątpliwie tak nie było.
Niesporne jest, że w dacie zawarcia umowy dzierżawy przez strony (w dniu 3 listopada 2011 r.)działka nr (...)w ogóle jeszcze nie była wydzielona. Niezgodne ze stanem rzeczywistym jest jednak twierdzenie pozwanego, żedziałka (...)została wydzielona zdziałki nr (...), objętej umową dzierżawy.
Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika niewątpliwie, żedziałka nr (...)powstała w wyniku podziałudziałki nr (...), która w dacie zawarcia umowy dzierżawy była własnością Gminy i MiastaS.. Dopiero dnia 18.03.2013 r. został zatwierdzony podziałdziałki (...)nadziałki oznaczone numerami (...)celem sprzedaży tej ostatniej powodom. Do sprzedażydziałki (...)powodom doszło dopiero w dniu 3 października 2013 r.
Jest więc oczywiste, że umowa dzierżawy z dnia 3.11.2011 r. nie obejmowała anidziałki (...)ani powstałej w wyniku jej podziałudziałki (...). W ocenie sądu treść umów zawartych przez strony nie budzi wątpliwości, co do tego czy sporna działka była przedmiotem dzierżawy. Po pierwszedziałka (...)nie jest wymieniona ani w umowie dzierżawy ani w umowie sprzedaży kruszywa. Po drugie, nawet gdyby była wymieniona byłoby to bezskuteczne. Powodowie nie byli właścicielami tej działki w dacie zawarcia umowy dzierżawy, nie mogli więc rozporządzić nią na rzecz pozwanego. Lansowana przez pełnomocników pozwanego koncepcja, zgodnie z którą powodowie mogli wydzierżawić pozwanemu nieruchomość, do której nie mieli żadnych praw, jest wprawdzie odważna i nowatorska, nie ma jednak żadnego oparcia w polskim prawie.
Nie ma żadnych podstaw do przyjęcia, że wolą stron umowy dzierżawy i umowy sprzedaży kruszywa było uczynienie ich przedmiotemdziałki nr (...). Nawet jednak gdyby strony taką wolę miały, nie mogłyby skutecznie tego uczynić wobec braku prawa powodów do rozporządzenia tą działką w dacie zawarcia umów łączących strony.
Nie ma też podstaw do przyjęcia, że po zakupiedziałki (...)przez powodów, umowa dzierżawy została rozszerzona na tą działkę. Twierdzenia pozwanego w tym zakresie są gołosłowne i nie poparte dowodami.
Powyższe okoliczności potwierdzają zeznania pozwanego który stwierdził odnośniedziałki nr (...): „powodowie mówili, że oni to odkupią, a my to później od nich wydzierżawimy”. Z tego stwierdzenia pozwanego wynika jasno, że zdawał sobie sprawę, żedziałka nr (...)nie była przedmiotem umowy dzierżawy. Miała się nim stać dopiero po wykupieniu jej od GminyS.przez powodów. Z materiału dowodowego wynika jednak, że nigdy nie została zawarta umowa pisemna, ani ustne porozumienie pomiędzy powodami a pozwanym, dotyczące dzierżawydziałki nr (...)i wydobywania z niej kruszywa.
Gdyby pozwany dysponował prawem dodziałki (...), mógłby ją eksploatować bez ustanawiania pasów ochronnych. Skoro pozwany nie dysponował prawem do eksploatacji tej działki, konieczne było ustanowienie pasów ochronnych na sąsiednich działkach.
Pozwany dokonywał zatem bezprawnego wydobycia kruszywa zdziałki nr (...)i jej pasów ochronnych tj. skrajnych częścidziałek nr (...).
Podstawę prawną odpowiedzialności pozwanego stanowiart. 415 KC.Działanie pozwanego miało charakter zawiniony. Z materiału dowodowego wynika, że pozwany, biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, zdawał sobie sprawę, a przynajmniej powinien mieć świadomość, że nie przysługiwało mu prawo do wydobywania kruszywa zdziałki (...)i jej pasów ochronnych. Szkodę powodów stanowią utracone korzyści w postaci wartości kruszywa wydobytego ze spornych działek przez pozwanego (ceny rynkowej sprzedaży kruszywa), pomniejszone o koszty wydobycia kruszywa. Związek przyczynowy pomiędzy działaniem pozwanego, a szkodą powodów jest niewątpliwy.
Ilość i wartość wydobytego kruszywa oraz koszty jego wydobycia zostały ustalone w drodze opinii biegłego z zakresu górnictwa. Wartość rynkowa wydobytego kruszywa wynosi (po odjęciu kosztów wydobycia) 78.367 zł zdziałki (...)oraz po 122.287,50 zł w przypadkudziałek (...). Łączna wysokość szkody powodów wynosi więc 322.942 zł. W tym zakresie powództwo podlegało więc uwzględnieniu.
Bezpodstawne jest również twierdzenie pozwanego, że wszystkie należności związane z wydobytym kruszywem, w tym zdziałki oznaczonej nr (...)zostały między stronami rozliczone. Pozwany w żaden sposób nie udowodnił, że uiszczane przez niego opłaty z tytułu umowy sprzedaży kruszywa obejmowały kruszywo wydobyte zdziałki (...). Żaden z dokumentów dotyczących płatności znajdujący się w aktach sprawy nie stanowi dowodu na okoliczność, że pozwany zapłacił powodom za kruszywo wydobyte zdziałki nr (...).
Wobec tego, iż umowa dzierżawy z dnia 3 listopada 2011 r. nie obejmowaładziałki nr (...)nieistotne jest, czy istniała podstawa prawna do wypowiedzenia tej umowy i czy wypowiedzenie umowy dokonane przez powodów dnia 5 stycznia 2014 r. było skuteczne.
O odsetkach ustawowych za opóźnienie od zasądzonej kwoty sąd orzekł na podstawieart. 481 KC.Powodowie nie przedstawili dowodu doręczenia pozwanemu przedsądowego wezwania do zapłaty kwoty dochodzonej pozwem, więc odsetki należą się powodom od dnia następnego po doręczeniu pozwanemu odpisu pozwu, co nastąpiło 21.08.2017 r.
Koszty procesu rozliczono na podstawieart. 100 KPC. Łączne koszty procesu wyniosły 21.617 zł, z czego powodowie ponieśli koszty zastępstwa adwokackiego w kwocie 10.800 zł, a pozwany koszty zastępstwa adwokackiego w kwocie 10.800 zł i koszty opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. Powodowie wygrali sprawę w 24%. Różnica między kosztami, które powodowie powinni ponieść ze względu na wynik sprawy (16.428,92 zł) a kosztami faktycznie poniesionymi przez powodów (10.800 zł) wynosi 5.628,92 zł i została zasądzona na rzecz pozwanego w pkt. 3 wyroku.
Nieuiszczone koszty sądowe zostały rozliczone na podstawie art. 113 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w związku zart. 100 KPC. Wyniosły one 74.200 zł, w tym 66.403 zł opłata od pozwu, 80 zł koszty podróży świadka, 7.717,01 zł koszty opinii biegłego. 76% tej kwoty czyli 56.392 zł podlega pobraniu od powodów, a 24% czyli 17.808 zł od pozwanego.
Należy dodać, że sąd nie znalazł podstaw do zastosowania w stosunku do powodówart. 102 KPC. Konieczność poniesienia przez powodów części kosztów procesu (niewątpliwie dość wysokiej kwoty) wynika przede wszystkim z wywindowania roszczenia pozwu do niebotycznej wysokości. Gdyby powodowie rozsądniej ocenili wysokość swoich roszczeń, nie ponieśliby kosztów procesu w takiej wysokości, a trzeba uznać, że mieli taką możliwość, korzystając od początku z profesjonalnego zastępstwa procesowego i mając doświadczenie w branży, której dotyczy sprawa.