Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 968/18
Data wyroku: 2019-02-19 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jerzy Andrzejewski, Grażyna Czyżak, Lucyna Ramlo
Słowa kluczowe: Zwrot nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia
Podstawa prawna: art. 138 a ustawy o emeryturach i rentach z FUS w zw. z art. 14 o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych

Sygn. akt III AUa 968/18

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 lutego 2019 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Lucyna Ramlo (spr.)

Sędziowie:

SSA Jerzy Andrzejewski
SSA Grażyna Czyżak

Protokolant:

sekr. sądowy Sylwia Gruba

po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2019 r. w Gdańsku
sprawy Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej(...)wG.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
o zwrot świadczeń
na skutek apelacji Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej(...)wG.

od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku VII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 maja 2018 r., sygn. akt VII U 443/18

1
oddala apelację;

2
zasądza od Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej(...)wG.na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.kwotę 240,00 (dwieście czterdzieści 00/100) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za II instancję.

SSA Grażyna Czyżak SSA Lucyna Ramlo SSA Jerzy Andrzejewski
Sygn. akt III AUa 968/18

UZASADNIENIE
Decyzją z 8 września 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.zobowiązał Spółdzielczą Kasę Oszczędnościowo-Kredytową(...)wG.do zwrotu kwoty 66 567,41 zł w terminie miesiąca od daty doręczenia decyzji.Jak wskazano, jest to kwota tytułem świadczenia rentowego za okres od 1 maja 2012 r.do 31 marca 2017 r. przekazana na rachunek bankowy ubezpieczonegoJ. S., prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową.
Od powyższej decyzji odwołanie wniosła Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa(...)wG., zaskarżając ją w całości i wnosząco jej uchylenie w całości. Skarżąca podniosła zarzut przedawnienia w stosunku do roszczeń starszych niż trzy lata. Do tego wskazano, iż skarżąca nie miała wiedzy o śmierci swego członkaJ. S., wobec czego prowadziła jego rachunek i dokonywała transakcji inicjowanych przez jego pełnomocnikaR. S.oraz zaliczała odpowiednie kwotyna spłatę poszczególnych zobowiązań i opłat z wiążącymi członka umowami. Z kolei organ rentowy przelewał świadczenie na rachunekJ. S., pomimo że po otrzymaniu informacji o śmierci świadczeniobiorcy wiedział, że nie był do tego zobowiązany.
W odpowiedzi na odwołanie pozwany organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w ramach uzasadnienia spornej decyzji.
Prawomocnym postanowieniem z 4 grudnia 2017 r. Sąd Okręgowy w SzczecinieVI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Gdańsku.
Żadna ze stron nie wniosła w pierwszym piśmie procesowym o przeprowadzenie rozprawy.
Sąd Okręgowy w Gdańsku Wydział VII Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem na posiedzeniu niejawnym z dnia 7 maja 2018 r. oddalił odwołanie (pkt 1) i zasądziłod odwołującej się na rzecz pozwanego organu kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt 2), sygn. akt VII U 443/18.
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny.
UbezpieczonyJ. S.,urodzony (...), był uprawniony na stałedo renty rodzinnej po zmarłym ojcuJ. S.oraz otrzymywał dodatek pielęgnacyjny. Jednocześnie, od 19 marca 2007 r. ubezpieczonemu przyznano emeryturę. Z uwagi na pobyt ubezpieczonego w Domu Pomocy Społecznej(...)wG.w dniu29 listopada 2006 r. organ rentowy zmniejszył wysokość pobieranej renty. Następnie decyzją z 27 września 2011 r. pozwany organ rentowy wstrzymał wypłatę renty rodzinnej.Od 1 października 2011 r. ponownie ustalono prawo ubezpieczonego do renty rodzinnejna stałe. W decyzji z 10 października 2011 r. wskazano, że wysokość renty wynosi 950,15 zł, a stały termin płatności świadczenia wynosi 10 dnia każdego miesiąca. Decyzją z 17 kwietnia 2012 r. organ rentowy ponownie wstrzymał wypłatę renty rodzinnej z powodu ustania uprawnień. Do tego wskazał, iż od 1 maja 2012 r. należne świadczenia będzie wypłacał Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.(do tej pory Oddział wG.). Od 1 maja 2012 r. ponownie przyznanoJ. S.prawo do renty rodzinnej na stałe.
26 marca 2012 r.J. S.udzielił swojemu synowiR. S.pełnomocnictwa m.in. do reprezentowania go we wszystkich sprawach majątkowychi niemajątkowych oraz występowania przed wszelkiego rodzaju instytucjami w tym sądami, bankami, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Pismem z 4 kwietnia 2012 r. pełnomocnik ubezpieczonego wydał dyspozycję przelewu świadczenia rentowego na wskazany rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy w(...). WcześniejR. S.złożył wniosek o wydanie karty płatniczej. 29 marca 2012 r. pomiędzy Spółdzielczą Kasę Oszczędnościowo-Kredytową(...)wG.aJ. S.została zawarta umowao kartę płatniczą(...). Jako posiadacz karty umowę podpisał pełnomocnikR. S.. Następnie, 24 kwietnia 2012 r. pomiędzy tymi samymi stronami została zawarta umowa pożyczki (kredyt konsumencki) na kwotę 13 000 zł. Umowa została zawarta na okresod 24 kwietnia 2012 r. do 24 kwietnia 2017 r. Jako pożyczkobiorca umowę ponownie podpisał pełnomocnikR. S..
J. S.pobierał świadczenie emerytalne do śmierci – zmarł(...)wS..
O śmierci ubezpieczonego organ rentowy dowiedział się w związku z wpływemw dniu 27 kwietnia 2012 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.wnioskuR. S.o zasiłek pogrzebowy po zmarłym ojcuJ. S.. Do wniosku dołączono odpis skrócony aktu zgonu. Pismem z 7 maja 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.przekazał do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.dokumentację dotyczącą zasiłku pogrzebowego.Ww. dokumentacja wpłynęła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wG.10 maja 2012 r.
Świadczenie rentowe za okres od 1 maja 2012 r. do 31 marca 2017 r. było przekazywane na rachunek bankowy ubezpieczonegoJ. S., prowadzonyprzez Spółdzielczą Kasę Oszczędnościowo-Kredytową(...)wG..
W tym czasie, w dniu 27 lutego 2013 r. pomiędzy Kasą(...)wG.aJ. S.reprezentowanym przezR. S.została zawarta umowa pożyczki (kredyt konsumencki) na kwotę 15 750 zł. Umowa została podpisana przezR. S.. Równocześnie, w spornym okresie na rachunkuJ. S.prowadzonym przez Kasę były dokonywane operacje bankowe, takie jak m.in. wypłata z rachunku, wpłata na rachunek, wypłata gotówki.
Pismem z 29 marca 2017 r. pozwany organ rentowy wystąpił do Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej(...)wG.Oddział wS.o zwrot kwoty 66 567,41 zł za okres od 1 maja 2012 r. do 31 marca 2017 r. przekazanejna wskazany rachunek bankowy prowadzony dlaJ. S.. Jak wskazano, ubezpieczony zmarł(...), zaś prawo do świadczeń ustało z dniem 1 maja 2012 r. Przesyłka została odebrana przez pracownika(...) OddziałwS.w dniu 30 marca 2017 r.
Kolejnym pismem z 10 maja 2017 r. organ rentowy ponownie wezwał(...)do zwrotu ww. kwoty. Wezwanie zostało skierowane do(...)wG.i zostało odebrane 15 maja 2017 r. W odpowiedzi na wezwanie Kasa(...)w piśmiez 5 maja 2017 r. poinformowała, że na rachunkuJ. S.brak jest środków. Nadto podano, że wypłaty z tego rachunku nastąpiły przed pozyskaniem informacji przez Kasęo zgonie właściciela rachunku. W kolejnych pismach organ rentowy ponownie wzywał(...)wG.do zwrotu kwoty świadczeń przekazanych na rachunek w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej za miesiące następujące po miesiącu,w którym nastąpiła śmierć świadczeniobiorcy. Pismem z 3 sierpnia 2017 r. Kasa(...)poinformowała, że zgodnie z pełnomocnictwem notarialnym pełnomocnikiemJ. S.umocowanym do dysponowania środkami na koncie jestR. S.. Z informacji uzyskanych ze strony pełnomocnika wynika, żeJ. S.żyje. W związku z tym, zdaniem Kasy(...), brak jest podstaw do zwrotu wskazanej przez organ rentowy kwoty wypłaconego świadczenia. Jednocześnie wskazano, że na rachunkuJ. S.brak jest środków, zaś wypłaty z rachunku nastąpiły przed pozyskaniem informacji przez Kasęo zgonie właściciela rachunku. Dodano również, że środki były wypłacane regularnieprzy użyciu karty(...).
Zaskarżoną w sprawie decyzją z 8 września 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.zobowiązał Spółdzielczą Kasę Oszczędnościowo-Kredytową(...)wG.do zwrotu kwoty 66.567,41 zł w terminie miesiąca od daty doręczenia decyzji. Jak wskazano, jest to kwota tytułem świadczenia rentowego za okresod 1 maja 2012 r. do 31 marca 2017 r. przekazana na rachunek bankowy ubezpieczonegoJ. S., prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową.
Przechodząc do rozważań prawnych Sąd Okręgowy na wstępie rozważań wyjaśnił,że w przedmiotowej sprawie wystąpiły przesłanki określone wart. 1481§ 1 k.p.c., uzasadniające wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym, ponieważ po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów sąd uznał, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne, strony nie zgłosiły zaś wniosków o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Sąd I instancji przytoczył, że zgodnie zart. 84 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 j.t. ze zm.), dalej: ustawa systemowa, osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokościi na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniemust. 11.
W myśl ust. 2 tego przepisu za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się:
1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznańlub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia.
Z kolei, jak wynika z treściart. 138 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2017 r. poz. 1383 j.t. ze zm.), dalej: ustawa emerytalna osoba, która nienależnie pobrała świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia uważa się:
1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanielub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całościlub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznańlub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia.
Za nienależnie pobrane świadczenia w rozumieniu ust. 1 uważa się również świadczenia wypłacone z przyczyn niezależnych od organu rentowego osobie innej niż wskazana w decyzji tego organu (ust. 3).
Z kolei w ust. 5 tego przepisu wskazano, że kwoty nienależnie pobranych świadczeńw związku z osiągnięciem przychodów, o których mowa w art. 104 ust. 1, podlegają zwrotowi za okres nie dłuższy niż 1 rok kalendarzowy poprzedzający rok, w którym wydano decyzję o rozliczeniu świadczenia, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie powiadomiła organ rentowy o osiągnięciu przychodu, w pozostałych zaś przypadkach - za okres nie dłuższy niż 3 lata kalendarzowe poprzedzające rok wydania tej decyzji. Jak wynika zaśz art. 138a ustawy emerytalnej, podmiot prowadzący rachunek płatniczy oraz banki spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa prowadzące rachunek inny niż płatniczy,a także wydawca instrumentu płatniczego są obowiązani zwrócić Zakładowi kwoty świadczeń przekazane na ten rachunek albo instrument płatniczy, za miesiące następujące po miesiącu, w którym nastąpiła śmierć świadczeniobiorcy; przepis art. 144 ust. 1 stosuje się odpowiednio.
Powyższe oznacza, że na banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej ciąży obowiązek zwrotu świadczenia, mającego charakter pobranego nienależnie, za miesiące przypadające po miesiącu, w którym nastąpiła śmierć świadczeniobiorcy, a wpłaconegoprzez organ rentowy na rachunek bankowy świadczeniobiorcy prowadzony indywidualniedla niego. Ten obowiązek, wynikający ze wskazanej regulacji, ma na celu umożliwienie organowi rentowemu odzyskanie świadczeń, które bez jego winy zostały wypłacone, pomimo ustania do nich prawa, a nie ma podstaw, aby uznać, że pobrała je jakakolwiek osoba, która zobowiązana byłaby do ich zwrotu w myśl zasad wynikających z art. 138 ustawy emerytalnej (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2006 r., II UZP 7/06). Podobne stanowisko zajął także Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 3 marca 2016 r. (sygn. akt III AUa 1679/15, Lex nr 2026162). Jak stanowi przepisart. 55 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe(Dz. U. z 2015 r. poz. 158), w przypadku śmierci posiadacza rachunku oszczędnościowego, rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego lub rachunku terminowej lokaty oszczędnościowej bank jest obowiązany wypłacić z tych rachunków kwotę równą wpłatom na rachunek, jakich dokonał organ wypłacający świadczenie z ubezpieczenia, które nie przysługiwały za okres po śmierci posiadacza rachunku, wskazaną we wniosku organu wypłacającego to świadczenie lub uposażenie, skierowanym do banku wrazz podaniem numerów rachunków, na które dokonano wpłat.
W orzecznictwie sądów powszechnych oraz Sądu Najwyższego przyjmuje się,że art. 138a ustawy emerytalnej stanowi jedynie podstawę do wydania przez organ rentowy, w przypadku odmowy dobrowolnej wpłaty przez bank, decyzji obciążającej bank zwrotem świadczenia wpłaconego na rachunek bankowy po śmierci jego posiadacza oraz otwiera drogę postępowania egzekucyjnego w administracji, natomiast podstawą obowiązków banku jestart. 55 ust. 1 pkt 2 Prawa bankowego(uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 13 czerwca 2006 r., II UZP 7/06; z dnia 6 maja 2009 r., II UZP 2/09; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2012 r., I UK 327/11).
Z kolei aktem prawnym regulującym materię funkcjonowania wnioskodawcy Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej(...)wG.jest ustawa z dnia 5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2065 j.t. ze zm.), dalej: ustawa o spółdzielczych kasach.
Zgodnie z art. 14 ust. 1 tej ustawy, kasa jest obowiązana wypłacić po śmierci członka kasy z jego wkładu członkowskiego i oszczędności:
1) kwotę wydatkowaną na koszty pogrzebu członka kasy w wysokości nieprzekraczającej kosztów urządzenia pogrzebu zgodnie ze zwyczajami przyjętymi w danym środowisku - osobie, która przedłoży rachunek stwierdzający wysokość poniesionych przez nią wydatków;
2) kwotę nieprzekraczającą ogółem sumy przeciętnego miesięcznego wynagrodzeniaw gospodarce narodowej, ogłaszanej przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego,w okresie 5 lat kalendarzowych poprzedzających wypłatę - jeżeli członek kasy pisemnie wskazał kasie osoby, na których rzecz wypłata ma nastąpić; osobami wskazanymiprzez członka kasy mogą być jego małżonek, zstępni, rodzice, dziadkowie i rodzeństwo;
3) kwotę równą wpłatom na rachunki, dokonanym przez organ rentowy z tytułu świadczeń z ubezpieczeń i zabezpieczeń społecznych, które nie przysługiwały za okrespo śmierci posiadacza rachunków, wskazaną we wniosku organu rentowego skierowanymdo kasy, wraz z podaniem numerów rachunków, na które dokonano wpłat.
Co istotne, zgodnie z ust. 3 tego przepisu kasa jest zwolniona od wypłaty pełnejlub częściowej kwoty, o której mowa w ust. 1 pkt 3, jeżeli przed otrzymaniem wniosku organu rentowego dokonała z tych rachunków wypłat innym uprawnionym osobom, które to wypłaty nie pozwalają zrealizować wniosku w całości lub części, oraz w ciągu 30 dniod otrzymania wniosku poinformuje o tym organ rentowy, wraz ze wskazaniem osób, które pobrały wypłaty.
Sąd Okręgowy zauważył, że w realiach niniejszej sprawy taki wniosek pozwany skierował do Kasy(...)w ramach pisma z dnia 29 marca 2017 r. i następnych. Natomiast spór dotyczy zagadnienia przyczyn późnego powzięcia przez wnioskodawcę wiedzy na temat śmierci ubezpieczonegoJ. S.w kontekście obowiązku zwrotu świadczenia emerytalnego zmarłego za okres od maja 2012 r. do marca 2017 r.
Jak wynika z art. 101 pkt 2 ustawy emerytalnej, prawo do świadczeń ustajeze śmiercią osoby uprawnionej. W sytuacjiJ. S.nastąpiło to od(...), zaś wypłacone na wskazany przez jego pełnomocnika rachunek świadczenia za okresod 1 maja 2012 r. do 31 marca 2017 r. były świadczeniami nienależnymi.
Z kolei jak wynika zart. 42 ust. 1 ustawy o usługach płatniczych z dnia 19 sierpnia 2011 r.(Dz. U. z 2014 r. poz. 873 j.t. ze zm.), użytkownik uprawniony do korzystaniaz instrumentu płatniczego jest obowiązany:
1. korzystać z instrumentu płatniczego zgodnie z umową ramową oraz
2. zgłaszać niezwłocznie dostawcy lub podmiotowi wskazanemu przez dostawcę stwierdzenie utraty, kradzieży, przywłaszczenia albo nieuprawnionego użycia instrumentu płatniczego lub nieuprawnionego dostępu do tego instrumentu.
W myśl art. 42 ust. 2 w/w ustawy, w celu spełnienia obowiązku, o którym mowaw ust. 1 pkt 1, użytkownik, z chwilą otrzymania instrumentu płatniczego, podejmuje niezbędne środki służące zapobieżeniu naruszeniu indywidualnych zabezpieczeń tego instrumentu, w szczególności jest obowiązany do przechowywania instrumentu płatniczegoz zachowaniem należytej staranności oraz nieudostępniania go osobom nieuprawnionym.
Z kolei w myśl art. 45 ust. 1 wspomnianej ustawy, ciężar udowodnienia, że transakcja płatnicza była autoryzowana przez użytkownika lub że została wykonana prawidłowo, spoczywa na dostawcy tego użytkownika. Ponadto, zgodnie z art. 45 ust. 2 ustawy, wykazanie przez dostawcę zarejestrowanego użycia instrumentu płatniczego nie jest wystarczającedo udowodnienia, że transakcja płatnicza została przez użytkownika autoryzowana. Dostawca jest obowiązany udowodnić inne okoliczności wskazujące na autoryzację transakcji płatniczej przez płatnika albo okoliczności wskazujące na fakt, że płatnik umyślnie doprowadziłdo nieautoryzowanej transakcji płatniczej, albo umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa dopuścił się naruszenia co najmniej jednego z obowiązków, o których mowa w art. 42.
Zgodnie zart. 55 ust. 3 Prawa bankowego, bank jest zwolniony od wypłaty pełnejlub częściowej kwoty, o której mowa w ust. 1 pkt 2, jeżeli przed otrzymaniem wniosku organu wypłacającego świadczenie lub uposażenie dokonał z tych rachunków wypłat innym uprawnionym osobom, które to wypłaty nie pozwalają zrealizować wniosku w całościlub części, oraz w terminie 30 dni od otrzymania wniosku poinformuje o tym ten organ,wraz ze wskazaniem osób, które pobrały wypłaty. Jest to regulacja analogiczna do, cytowanej powyżej, regulacji art. 14 ust. 3 ustawy o spółdzielczych kasach.
W uchwale z dnia 6 maja 2009 r. (sygn. akt II UZP 2/09, Lex nr 492374) Sąd Najwyższy stwierdził, że bank może zwolnić się od obowiązku zwrotu pełnej lub częściowej kwoty, o której mowa wart. 55 ust. 1 pkt 2, jeżeli zgodnie zart. 55 ust. 3 Prawa bankowegospełnione zostaną łącznie dwie przesłanki: 1. przed otrzymaniem wniosku dokonał z tych rachunków wypłat "innym uprawnionym osobom", które to wypłaty nie pozwalają zrealizować wniosku w całości lub części, 2. w terminie 30 dni od otrzymania wniosku poinformuje o tym ten organ, wraz ze wskazaniem osób, które pobrały wypłaty. Co więcej, przepis regulujący przesłanki zwolnienia banku od odpowiedzialności musi być interpretowany ściśle. Jednocześnie, zdaniem Sądu Najwyższego, wypłata dokonanapo śmierci posiadacza karty przez osobę posługującą się tą kartą i kodem PIN nie może być kwalifikowana jako wypłata innym "uprawnionym" osobom, w rozumieniuart. 55 ust. 3 Prawa bankowego. Oznacza to, że w tej sytuacji bank nie może zwolnić sięz odpowiedzialności i jest zobowiązany do zwrotu świadczeń wpłaconych na rachunekpo śmierci świadczeniobiorcy. W ocenie Sądu Najwyższego bez znaczenia pozostaje więc okoliczność, że bank nie ma możliwości wskazania osoby, która dokonała wypłat.Na tej podstawie Sąd Najwyższy stwierdził, że uniemożliwia to spełnienia drugiej przesłanki zart. 55 ust. 3 Prawa bankowego, tj. wskazania osób, które pobrały wypłaty.
Do kwestii zwolnienia banku z obowiązku zwrotu wpłaconego świadczeniaz ubezpieczenia lub zabezpieczenia społecznego z rachunku bankowego zmarłego posiadacza odniósł się także Sąd Apelacyjny w Gdańsku (wyrok z dnia 13 czerwca 2012 r., sygn. aktIII AUa 79/12, Lex nr 1293188). Jak wskazał, do zwolnienia banku z obowiązku zwrotu wpłaconego świadczenia niezbędne jest wskazanie osoby, której dokonano wypłatyz rachunku zmarłego posiadacza rachunku przed otrzymaniem wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o jego zwrot. Jeśli bank taką osobę wskazał imiennie, informując, że wypłaty świadczenia emerytalnego przekazanego przez organ rentowy na rachunek zmarłego ubezpieczonego świadczenia emerytalnego dokonała osoba upoważniona w drodze pełnomocnictwa ogólnego, to tym samym zwolnił się od obowiązku zwrotu kwoty, o której mowa wart. 55 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe(Dz. U. z 2002 r.Nr 72, poz. 665 ze zm.), albowiem kumulatywnie spełnił wszystkie przesłanki wskazanew powołanym wyżej przepisie. Zdaniem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, jeśli bank wskazuje organowi rentowemu imiennie osobę uprawnioną, która przy pomocy własnej karty bankomatowej, przed uzyskaniem przez bank informacji na temat śmierci posiadacza rachunku, dokonała wypłaty środków zgromadzonych na koncie zmarłego ubezpieczonego,to tym samym przepis art. 138a ustawy emerytalnej nie będzie miał do niego zastosowania.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd Okręgowy stwierdził, że pozwany organ rentowy słusznie obciążył Spółdzielczą Kasę Oszczędnościowo-Kredytową(...)wG.obowiązkiem zwrotu kwoty 66 567,41 zł tytułem świadczenia rentowego za okres od 1 maja 2012 r. do 31 marca 2017 r. przekazanej na rachunek bankowy ubezpieczonegoJ. S..
Z ugruntowanego i zaprezentowanego wyżej poglądu w orzecznictwie wynika,że do zwolnienia banku z obowiązku zwrotu wpłaconego świadczenia niezbędne jest wskazanie osoby, której dokonano wypłaty z rachunku zmarłego posiadacza rachunkuprzed otrzymaniem wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o jego zwrot. Jeśli bank taką osobę wskazał imiennie, informując, że wypłaty świadczenia emerytalnego przekazanego przez organ rentowy na rachunek zmarłego ubezpieczonego świadczenia emerytalnego dokonała osoba upoważniona w drodze pełnomocnictwa ogólnego, to tym samym zwolnił się od obowiązku zwrotu kwoty. Z kolei w niniejszym postępowaniu Kasa(...)(reprezentowana przez pełnomocnika profesjonalnego będącego radcą prawnym)nie udowodniła, aby zaistniały przesłanki wymienione w art. 14 ust. 3 ustawyo spółdzielczych kasach, zwalniające ją z wypłaty na rzecz pozwanego objętej sporem kwoty wynikającej z art. 14 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, tj. przed otrzymaniem wniosku organu rentowego o zwrot należności nie wskazała imiennie osoby, której dokonywano wypłaty z rachunku zmarłego. Zdaniem Sądu I instancji wnioskodawca ograniczył się do poinformowania organu rentowego o braku środków na rachunku ubezpieczonegoJ. S., zaś wypłatyz rachunku nastąpiły przed pozyskaniem informacji przez Kasę o zgonie właściciela rachunku. Dodano również, że środki były wypłacane regularnie przy użyciu karty(...).
Sąd I instancji miał na względzie, że do akt sprawy zostały także przedłożone dokumenty w postaci: umowy o kartę płatniczą, umowy pożyczki oraz zestawienia operacji na rachunku. Niemniej jednak, zdaniem Sądu, ww. dokumenty nie stanowią dostatecznej podstawy do wskazania konkretnej osoby, która dokonała wypłaty świadczeń. Zauważalne jest regularne dokonywanie operacji na rachunkuJ. S.po dniu jego śmierci. Jednakz przedstawionych zestawień operacji na rachunku nie wynika, kto faktycznie dokonywał wypłat z tego rachunku.
Powyższe nie wskazuje też na udział w sprawie syna ubezpieczonego –R. S.. Sąd Okregowy zwrócił uwagę, że samo posługiwanie się przez niego pełnomocnictwem udzielonym przez ojca, a także zawieranie przez niego umów (np. o kartę płatniczą(...)z dnia 29 marca 2012 r.) na chwilę przed śmierciąJ. S.może budzić pewne wątpliwości co do roli, jaką odgrywa w sprawie. Natomiast zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, że toR. S.dokonywał operacjina rachunku bankowym ojca, wypłacał środki z tego konta oraz nienależnie pobierał świadczenia rentowe w spornym okresie.
W dalszej kolejności Sąd Okręgowy wskazał, iż od chwili, kiedy wnioskodawca dowiedział się o śmierci ubezpieczonego (tj. w marcu 2017 r. w związku z otrzymaniemod organu rentowego wezwania do zwrotu kwoty świadczenia) i dysponował zestawieniem operacji na rachunku uprawnionego, nie podjął jakichkolwiek działań w celu ustalenia osoby dokonującej szeregu transakcji i wypłacającej wszelkie środki pieniężne z rachunku osoby zmarłej. W szczególności wnioskodawca nie wszczął postępowania wyjaśniającegowe własnym zakresie bądź za pośrednictwem odpowiednich organów.
Jedynie na marginesie Sąd Okręgowy odniósł się do zarzutu Kasy(...)co do opieszałości i rażącego niedbalstwa ze strony organu w zakresie poinformowaniao konieczności zwrotu spornej kwoty na rzecz organu. Sąd wskazał, że z akt sprawy wynika jednoznacznie, iż o śmierci ubezpieczonego organ rentowy dowiedział się w związkuz wpływem w dniu 27 kwietnia 2012 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych OddziałwS.wnioskuR. S.o zasiłek pogrzebowy po zmarłym ojcuJ. S.(do wniosku dołączono odpis skrócony aktu zgonu). Natomiast dopiero pismem z dnia29 marca 2017 r. pozwany organ rentowy wystąpił do Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej(...)wG.Oddział wS.o zwrot kwoty66 567,41 zł za okres od 1 maja 2012 r. do 31 marca 2017 r. przekazanej na wskazany rachunek bankowy prowadzony dlaJ. S.. Zdaniem Sądu w toku postępowania wnioskodawca nie zaoferował jednak żadnego materiału dowodowego i tym samym nie wykazał, aby świadczenia zostały wypłacone z winy organu rentowego, pomimo ustaniado nich prawa.
Podsumowując, Sąd Okręgowy uznał, że w analizowanej sprawie Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa(...)wG.nie zwolniła sięz obowiązku wypłaty kwoty, o której mowa wart. 55 ust. 1 ustawy Prawo bankowe.W przepisanym terminie nie zawiadomiła ona pozwanego o braku możliwości wypłaty żądanej kwoty, nie wskazując imiennie uprawnionej osoby, która ich dokonała za pomocą własnej karty bankomatowej i przed uzyskaniem przez bank informacji o zgonie posiadacza rachunku.
Natomiast, jak trafnie stwierdził Sąd Najwyższy, odrębnym problemem, wykraczającym poza zakres przedstawionego do rozstrzygnięcia zagadnienia jest ewentualna odpowiedzialność karna osoby dokonującej wypłat oraz możliwość dochodzenia przez bank odszkodowania za zwrot kwot zwróconych organowi rentowemu. Problemem pozaprawnym jest możliwość stosowania przez banki środków, które ograniczałyby ryzyko nieuprawnionych wypłat z bankomatów (cytowana wyżej uchwała SN z 6 maja 2009 r.,sygn. akt II UZP 2/09).
Mając powyższe na uwadze, na zasadzieart. 477(

    14)§ 1 k.p.c.w związkuz przywołanymi wyżej przepisami, Sąd Okręgowy w punkcie I sentencji wyroku oddalił odwołanie Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej(...),nie znajdując podstaw do jego uwzględnienia.
W punkcie II sentencji wyroku Sąd orzekł o kosztach zastępstwa procesowego, kierując się zasadą odpowiedzialności za wynik sporu, na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.,art. 99 k.p.c.orazart. 108 k.p.c.oraz na podstawie § 9 ust. § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 j.t., w brzmieniu od 27 października 2016 r.), ustalając je w wysokości 180 zł, biorąc pod uwagę rodzaj i stopień zawiłości sprawy, nakład pracy pełnomocnika oraz jego wkład pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia sprawy i jej rozstrzygnięcia.
Apelację od wyroku wywiodła Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo - Kredytowa(...)wG., zaskarżając go w całości i zarzucając:
I. Naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.
I)art. 233 k.p.c.poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów przeprowadzonych w sprawie, dokonanej wybiórczo, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego polegającej na uznaniu, że powód nie zaoferował żadnego materiału dowodowego i tym samym nie wykazał, aby świadczenia zostały wypłacone z winy organu rentowego, pomimo ustania do nich praw, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego,a w szczególności odpisu skróconego aktu zgonuJ. S.wraz z pieczęcią (prezentatą) Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział wS.i datą wpływu - 27.04.2012 r. jasno wynika, że organ wypłacał świadczenie, pomimo iż miał wiedzę na temat śmierci świadczeniobiorcy, co świadczy o rażącym niedbalstwie organu rentowego.
II. Naruszenie prawa materialnego, tj.:
1 art. 14 ust. I pkt 3 i ust. 3 ustawy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo - kredytowych z dnia 5 listopada 2009 r. (Dz.U.2017.2065) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie do ustalonego stanu faktycznego, z którego wynika, że organ wypłacał świadczenie, pomimo że miał wiedzę o śmierci świadczeniobiorcy, co wyłącza możliwość zastosowania tego przepisu,
2art. 138a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 grudniaI998r. (Dz.U.2017.1383) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie do ustalonego stanu faktycznego, z którego wynika, że organ wypłacał świadczenie pomimo, że miał wiedzę o śmierci świadczeniobiorcy, co wyłącza możliwość zastosowania tego przepisu,
3art. 42 ust. 2w zw. 45 ust.ustawy o usługach płatniczych z dnia 19 sierpnia 2011 r.(Dz.U.2017.2003) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie do ustalonego stanu faktycznego, podczas gdy przepis ten dotyczy sporu o autoryzację transakcji, jaki może wyniknąć pomiędzy wydawcą karty płatniczej/dostawcą usługi, a użytkownikiem, a nie sporu pomiędzy organem rentowym, a spółdzielczą kasą oszczędnościowo - kredytową,
4art. 411 pkt 1 k.c.poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy organ przelewał świadczenie na rachunek PanaJ. S., pomimo że po otrzymaniu informacji o śmierci świadczeniobiorcy wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany (co stanowi wypełnienie przesłanki braku możliwości żądania zwrotu świadczenia zart. 411 pkt 1 k.c.),
5art. 118 k.c.poprzez jego niezastosowanie i nieuznanie za przedawnione roszczeń starszych niż trzy lata,
Wskazując na te zarzuty apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt Ii zmianę decyzji organ rentowego z 8 września 2017 r. poprzez ustalenie, że powód nie ma obowiązku zwrotu na rzecz organu kwoty 66.567,41 zł oraz o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt II, poprzez zasądzenie od organu rentowego na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych, a ponadto o zasądzenie od organu rentowego na rzecz powoda kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o oddalenie apelacji w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja(...)wG.nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem sporu w niniejsze sprawie była zasadność zobowiązania(...)
(...)wG.przez pozwany organ rentowy do zwrotu nas podstawie art. 138a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS kwoty 66 567,41 zł przekazanej na rachunek ubezpieczonegoJ. S.prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo - kredytową z tytułu świadczenia rentowego.
We wskazanym powyżej zakresie Sąd Okręgowy przeprowadził stosowne postępowanie dowodowe, a w swych ustaleniach i wnioskach nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikające z przepisuart. 233 k.p.c.,nie popełnił też uchybień w zakresie zarówno ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej, które mogłyby uzasadnić ingerencję w treść zaskarżonego orzeczenia.W konsekwencji, Sąd odwoławczy oceniając jako prawidłowe ustalenia faktycznei rozważania prawne dokonane przez Sąd pierwszej instancji uznał je za własne, co oznacza, iż zbędnym jest ich szczegółowe powtarzanie w uzasadnieniu wyroku Sądu odwoławczego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1998 r., sygn. I PKN 339/98, OSNAPiUSz 1999 r., z. 24, poz. 776).
Zauważyć można jedynie, że zbędne były rozważania Sądu I instancji w przedmiocie tego, czy wnioskodawca wykazał, iż świadczenia zostały wypłacone z winy organu rentowego. Kwestia ta nie ma bowiem żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.
Bezspornym było, żeJ. S.zmarł(...)oraz że organ rentowy uzyskał o tym fakcie wiedzę niezwłocznie, gdyż 27 kwietniaR. S.złożył wnioseko zasiłek pogrzebowy w związku ze śmiercią ojca. Dokumentacja zasiłkowa została przekazana przez ZUS Oddział wS.do ZUS Oddział wG.pismem z 7 maja 2012 r. Nie ulega wątpliwości, że organ rentowy, pomimo posiadania wiedzy o śmierciJ. S., nie zaprzestał wypłaty świadczenia rentowego na jego rachunek prowadzony przez wnioskodawcę. Świadczenie rentowe przekazywane było na ten rachunek przez niemal pięć lat po śmierciJ. S.. Z drugiej strony zauważyć trzeba,że wnioskodawca, po uzyskaniu wiedzy o śmierciJ. S.w związku z pismem pozwanego z marca 2017 r., również nie podjął stosownych działań. Pierwsze wezwaniedo zwrotu kwot przekazanych na rachunek tytułem renty pozostało bez odpowiedzi, natomiast w odpowiedzi na ponowne wezwania spółdzielcza kasa oszczędnościo-kredytowo wskazywała m.in., że - jak wynika z informacji udzielonej przez pełnomocnikaR. S.-J. S.żyje. Nie ulega przy tym wątpliwości, że na rachunkuJ. S.,już po jego śmierci, dokonywane były operacje bankowe - wpłaty i wypłaty z rachunku, operacje związane z obsługą zawartej umowy pożyczki, a ponadto w lutym 2013 r. zawarto kolejną umowę pożyczki pomiędzy wnioskodawcą aJ. S., za którego działałna podstawie pełnomocnictwaR. S.. Przywołane powyżej okoliczności wskazują,że uchybienia, odpowiednio w zakresie wypłaty świadczenia oraz obsługi rachunku, zarzucić można zarówno organowi rentowemu, jak i spółdzielczej kasie oszczędnościowo- kredytowej. Niemniej jednak, jak już wspomniano, nie ma to znaczenia dla niniejszej sprawy, albowiem w świetle art. 138a ustawy o emeryturach i rentach z FUS brak winy organu w przekazaniu świadczeń na rachunek nie jest przesłanką zwrotu kwot tych świadczeń za miesiące następujące pod miesiącu, w którym nastąpiła śmierć świadczeniobiorcy. Przepis ten w istocie reguluje sytuację, w której nie ma osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia mającego charakter pobranego nienależnie, a wpłaconego przez organ rentowy na rachunek bankowy świadczeniobiorcy. Założeniem omawianej regulacji jest umożliwienie organom rentowym odzyskania świadczeń wypłaconych mimo ustania do nich prawa,a w szczególności wykluczenie sytuacji, w której podmiot prowadzący rachunek pokrywałby z kwot nienależnych świadczeń obciążenia figurujące na rachunku lub wypłacał je osobom nieuprawnionym.
W tym miejscu, wobec części zarzutów naruszenia prawa materialnegoi wspierających je wywodów apelacji, Sąd Apelacyjny wskazuje, iż nie ma żadnych podstaw do stosowania przepisów prawa cywilnego o bezpodstawnym wzbogaceniu do oceny obowiązku zwrotu świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniuustawy o systemie ubezpieczeń społecznychoraz ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Instytucja świadczenia nienależnego została bowiem w prawie ubezpieczeń społecznych uregulowana w sposób swoisty w stosunku do przepisów prawa cywilnego i stanowi samodzielną podstawędo żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Jedyne odesłanie w przedmiotowym zakresie - zawarte wart. 84 ust. 1ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych- dotyczy wysokości oraz zasad zwrotu odsetek, a nie zasad zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (por. uzasadnienia wyroków SN: z dnia 16 grudnia 2008 r.,I UK 154/08, Monitor Prawa Pracy 2009/4/208-211 oraz z dnia 3 lutego 2010 r.,I UK 210/09, LEX nr 585713; wyrok SA w Warszawie z 3 grudnia 2003 r., III AUa 1450/02, OSA 2004/7/17).
Omawianyart. 138austawy o emeryturach i rentach z FUS, jak trafnie zauważył SądI instancji, nie stanowi regulacji wyczerpującej. Przepis ten zawiera bezwzględne zobowiązanie banku czy spółdzielczej kasy oszczędnościowo - kredytowej do zwrotu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych kwoty świadczeń przekazanych na rachunekza miesiące następujące po miesiącu, w którym nastąpiła śmierć świadczeniobiorcy,nie ustanawiając w tym zakresie żadnych ograniczeń czy wyjątków. Obowiązek zwrotu wpłaconych przez organ rentowy świadczeń za miesiące następujące po miesiącu, w którym nastąpiła śmierć świadczeniobiorcy, nie ma charakteru odszkodowawczego, nie wynikaz deliktu ani z kontraktu, lecz wyłącznie z przepisuart. 138austawy o emeryturach i rentachz FUS. Dopieroart. 55 ust. 3ustawy Prawo bankoweorazart. 14ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2065 j.t. ze zm.) przewidują możliwość zwolnienia się przez odpowiednio - banki spółdzielczą kasę oszczędnościowo - kredytową - z tego obowiązku, przy spełnieniu określonych przesłanek.
Stosownie do treściart. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych, kasa jest obowiązana wypłacić po śmierci członka kasyz jego wkładu członkowskiego i oszczędności kwotę równą wpłatom na rachunki, dokonanym przez organ rentowy z tytułu świadczeń z ubezpieczeń i zabezpieczeń społecznych, które nie przysługiwały za okres po śmierci posiadacza rachunków, wskazaną we wniosku organu rentowego skierowanym do kasy, wraz z podaniem numerów rachunków, na które dokonano wpłat. Zgodnie natomiast z art. 14 ust. 3 cyt. ustawy kasa jest zwolniona od wpłaty pełnejlub częściowej kwoty, o której mowa wust. 1 pkt 3, jeżeli przed otrzymaniem wniosku organu rentowego dokonała z tych rachunków wypłat innym uprawnionym osobom, które to wypłaty nie pozwalają zrealizować wniosku w całości lub części, oraz w ciągu 30 dniod otrzymania wniosku poinformuje o tym organ rentowy, wraz ze wskazaniem osób, które pobrały wypłaty.
Z przytoczonego przepisu jednoznacznie wynika, że spółdzielcza kasa oszczędnościowo - kredytowa może zwolnić się od obowiązku zwrotu pełnej lub częściowej kwoty, o której mowa wart. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo - kredytowych, jeżeli zostaną spełnione łącznie dwie przesłanki, tj.: 1) kasaprzed otrzymaniem wniosku dokonała wypłat, które nie pozwalają zrealizować wnioskuw całości lub części „innym uprawnionym osobom"; 2) w terminie 30 dni od otrzymania wniosku poinformowała o tym ten organ wraz ze wskazaniem osób, które pobrały wpłaty. Jeżeli oba te warunki nie zostaną spełnione, kasa jest zobowiązana zwrócić organowi rentowemu nienależnie przekazane na konto zmarłego kwoty świadczeń.
Przesłanki te mają charakter obiektywny i nie są uzależnione od stwierdzeniapo stronie spółdzielczej kasy oszczędnościowo - kredytowej winy lub jej braku.Bez znaczenia jest, czy(...)nie wskazał osoby uprawnionej ze swej winy, czy teżz przyczyn od siebie niezależnych. Odmienna interpretacja prowadziłaby do nadmiernego ograniczenia uprawnień organu rentowego, który w większości przypadków ponosiłby straty z tytułu świadczeń nienależnie wypłaconych na konta bankowe i pobranych stamtądprzez nieznane osoby.
Sąd Okręgowy prawidłowo uznał, że w realiach rozpoznawanej sprawy pierwszaz wymienionych przesłanek nie została spełniona.
Wypłaty, jakich kasa jest zobowiązana dokonać po śmierci członka kasy z jego wkładu członkowskiego i oszczędności, wskazane zostały enumeratywnie w art. 14 ustawyi są to:
1) kwota wydatkowana na koszty pogrzebu członka kasy w wysokości nieprzekraczającej kosztów urządzenia pogrzebu zgodnie ze zwyczajami przyjętymi w danym środowisku - osobie, która przedłoży rachunek stwierdzający wysokość poniesionych przez nią wydatków;
2) kwota nieprzekraczająca ogółem sumy przeciętnego miesięcznego wynagrodzeniaw gospodarce narodowej, ogłaszana przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego,w okresie 5 lat kalendarzowych poprzedzających wypłatę - jeżeli członek kasy pisemnie wskazał kasie osoby, na których rzecz wypłata ma nastąpić; osobami wskazanymiprzez członka kasy mogą być jego małżonek, zstępni, rodzice, dziadkowie i rodzeństwo;
3) kwota równa wpłatom na rachunki, dokonanym przez organ rentowy z tytułu świadczeńz ubezpieczeń i zabezpieczeń społecznych, które nie przysługiwały za okres po śmierci posiadacza rachunków, wskazaną we wniosku organu rentowego skierowanymdo kasy, wraz z podaniem numerów rachunków, na które dokonano wpłat.
Tylko zatem osoby, na rzecz których dokonano ww. wypłat, można uznać za „inne osoby uprawnione”. Operacje polegające na innych niż wyżej wskazane wypłatachz rachunku, jak również polegające na pokrywaniu przez kasę obciążeń figurującychna rachunku należy zaś uznać za nieuprawnione. Kasa nie ma prawa do zaliczenia kwot wpłaconych na rachunek z tytułu świadczenia rentowego na poczet swoich należności np. rat udzielonej pożyczki. Należności tych, w razie śmierci posiadacza rachunku, kasa powinna dochodzić od jego spadkobierców. Samej kasy oszczędnościowo - kredytowej nie można uznać za inną osobę uprawnioną w rozumieniu art. 14 ustawy (por. analogicznie wyroki Sądu Apelacyjnego w Katowicach: z 7 marca 2007 r., III AUa 2847/05, LEX nr 339747;z 9 wrzesnia 2010 r., III AUa 197/10, LEX nr 846519).
Bez znaczenia jest również okoliczność, że kasa nie ma możliwości wskazania osoby, która dokonała wypłat z konta, posługując się kartą płatniczą i kodem posiadacza rachunku. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale z 6 maja 2009 r. (II UZP 2/2009, LexPolonica nr 2030221, OSNP 2009, nr 19-20, poz. 265), stwierdzając, że dokonanapo śmierci posiadacza rachunku bankowego wypłata z tego rachunku, obejmująca świadczenie emerytalne przekazane za okres po śmierci uprawnionego, osobie posługującej się kartą płatniczą i kodem identyfikacyjnym, nie zwalnia banku od obowiązku zwrotu organowi rentowemu kwoty przekazanej na ten rachunek bankowy (por. także wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 21 maja 2008 r., III AUa 1580/07, LEX nr 491114; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 8 kwietnia 2009 r., III AUa 762/08, OSAŁ 2009/3/29). Pogląd ten znajduje zastosowanie również na gruncie analogicznej doart. 55 ustawy Prawo bankowenormyart. 14 ustawy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo - kredytowych.
W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, że wypłaty, których kasa dokonaław niniejszej sprawie przed otrzymaniem wniosku organu rentowego nie zostały dokonanena rzecz „innych uprawnionych osób”.
Logicznym jest, że skoro wypłaty nie zostały dokonane na rzecz „innych uprawnionych osób” w rozumieniu ustawy, nie mogła zostać również spełniona drugaze wskazanych przesłanek. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca w terminie 30 dniod otrzymania wniosku organu rentowego nie poinformował zresztą organu o dokonanych wypłatach wraz ze wskazaniem osób, które je pobrały. Pierwszy wniosek organu rentowegoz 29 marca 2017 r. pozostał bez jakiejkolwiek odpowiedzi ze strony spółdzielczej kasy oszczędnościowo - kredytowej. Kasa odpowiedzi udzieliła dopiero pismem z 5 maja 2017 r., po upływie 30-dniowego terminu zakreślonego ustawą.
Odnosząc się do zarzutów dotyczących przedawnienia roszczeń, Sąd odwoławczy ponownie wskazuje, że przepisart. 138austawy o emeryturach i rentach z FUS zawiera bezwzględne zobowiązanie spółdzielczej kasy oszczędnościowo - kredytowej do zwrotu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych kwoty świadczeń przekazanych na rachunekza miesiące następujące po miesiącu, w którym nastąpiła śmierć świadczeniobiorcy,nie ustanawiając w tym zakresie żadnych ograniczeń. Brak jest przy tym podstawdo odwoływania się do stosowania przepisów prawa cywilnego do oceny wymagalnościczy przedawnienia (por. wyrok Sądu Najwyższego z 16 grudnia 2008 r., I UK 154/08, OSNP 2010/11-12/148).
W tym stanie rzeczy, nie znajdując podstaw do uwzględnienia apelacji, Sąd Apelacyjny oddalił ja na podstawieart. 385 k.p.c., jak w pkt. 1 wyroku.
W pkt. 2 wyroku Sąd Apelacyjny zasądził od Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo - Kredytowej(...)na rzecz pozwanego organu kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za drugą instancję, działając z tym zakresiena podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.,art. 99 i art. 108 § 1 zd. 1 k.p.c.w zw. z § 9 ust. 2 i § 10ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).
SSA Grażyna Czyżak SSA Lucyna Ramlo SSA Jerzy Andrzejewski