Sąd Okręgowy w Łodzi
XIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy
Sygnatura akt: XIII Ga 1788/19
Data wyroku: 2020-08-20 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: (del.) SR Paweł  Kowalczyk  (spraw.), sędzia  SO Krzysztof  Wójcik, SO Tomasz  Bajer
Słowa kluczowe: Umowa przewozu, Potrącenie
Podstawa prawna: art. 498 - 499 k.c.

Sygn. akt XIII Ga 1788/19

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 17 czerwca 2019 r. Sąd Rejonowy dla Lodzi – Śródmieścia w Łodzi – w sprawie z powództwa(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółka Komandytowa wK.przeciwkoU. N.o zapłatę kwoty 40.560,15 zł – zasądził od pozwanej na rzecz strony powodowej kwotę 40.560,15 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w wysokości odsetek ustawowych od dnia 8 maja 2018 r. do dnia zapłaty (punkt 1. wyroku) oraz obciążyłU. N.obowiązkiem zapłaty swemu kontrahentowi kosztów procesu w kwocie 2.029,00 zł (punkt 2. wyroku).
Sąd I instancji ustalił, iż strony tego procesu są przedsiębiorcami i pozostawały w stałych relacjach gospodarczych, w ramach których(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółka Komandytowa wK.wykonywał na rzeczU. N.usługi transportowe – z tego tytułu niezaspokojone należności przypadające stronie powodowej odU. N.(wynikające z 39. faktur VAT) wynoszą łącznie 40.560,15 zł. Stronytego postępowania oraz – będący jednocześnie wspólnikiem powoda –B. B.jako przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą prowadzili rozmowy mające na celu podpisanie porozumienia zakładającego kompensatę wzajemnych wierzytelności – taka umowa jednak nie została zawarta.
Uznając powództwo za zasadne, Sąd Rejonowy stwierdził iż strony tego procesu łączył stosunek zobowiązaniowy, w ramach którego(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółka Komandytowa wK.świadczył na rzeczU. N.usługi transportowe zaś pozwana – zarówno w toku postępowania przed Sądem I instancjijak również jeszcze przed wytoczeniem powództwa nie kwestionowała wierzytelności przypadających powodowi (zarówno gdy chodzi o ich wysokość jak i termin płatności)a jej stanowisko procesowe sprowadzało się w istocie do wskazania okoliczności faktycznych mających dowodzić potrącenia wierzytelności dochodzonych pozwem przez(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółka Komandytowa wK.z należnościamijakie – w ocenie pozwanej - miały przysługiwaćU. N.w stosunku do strony powodowej. Sąd I instancji podniósł, że nie jest jego rolą – tym bardziej w postępowaniuw sprawach gospodarczych, gdzie szczególnie akcentowana jest zasada kontradyktoryjnościi ograniczona rola podejmowania z urzędu przez sąd czynności procesowych(w tym dowodowych) – rozstrzyganie o wszelkich możliwych roszczeniach stron wynikających z ich wzajemnej współpracy a tym bardziej w powiązaniu z ewentualnymi roszczeniamiwobec podmiotu trzeciego (pozwana w toku niniejszej sprawy powoływała bowiem okoliczności faktyczne związane z najmem cementonaczepy przezB. B., wykupem tego urządzenia jak również jej uszkodzeniami). W niniejszej sprawie podstawa faktyczna powództwa dotyczyła należności przypadających(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółka Komandytowa wK.w stosunku doU. N.z tytułu usług transportowych wykonywanych na jej rzecz przez powoda zaś procesową formą obrony pozwanej przed takim roszczeniem mogło być powództwo wzajemne lub też procesowy zarzut potrącenia.
W ocenie Sądu Rejonowego, mając na względzie zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy, brak jest jakichkolwiek podstaw do uwzględnienia we wzajemnych rozliczeniach stron tego postępowania ewentualnych wierzytelności jakie mogą przysługiwaćU. N.wobecB. B.prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą.Co prawda(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółka KomandytowawK.iU. N.wraz zB. B.prowadzili rozmowyw przedmiocie podpisania trójstronnego porozumienia mającego za przedmiot kompensatę wzajemnych należności, jednakże do jego podpisania ostatecznie nie doszło, co wyłącza możliwość powoływania się przez pozwaną na umowną kompensatę. Zdaniem Sądu I instancji nie jest również możliwe skuteczne oparcie obrony pozwanej przed żądaniem(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółka Komandytowa wK.na potrąceniu rozumianym jako jednostronne oświadczenie woliU. N.. Jak bowiem wskazałSąd Rejonowy, dowody niniejszej sprawy nie dają podstaw aby twierdzić iżU. N.przysługiwała wzajemna wierzytelność w stosunku do powoda a przynajmniej nie pozwalają uznać aby istnienie takiej wierzytelności zostało przez pozwaną (zobowiązaną- z mocy przepisuart. 6 kciart. 232 zd. 1 kpc– do wykazania istnienia takiej wierzytelności) udowodnione. Zgłoszenie zarzutu potrącenia jest formą dochodzenia roszczeń zrównanąw swych skutkach z powództwem co oznacza iż roszczenie objęte zarzutem kompensaty powinno zostać wykazane (tak co do samej zasady, jak i wysokości) przez podmiot powołujący się na potrącenie i dopiero w wyniku wykazania tych okoliczności potrącenie można uznaćza skuteczne. TymczasemU. N.nie wykazała prawdziwości swych twierdzeńw zakresie samego – mającego jej przysługiwać – roszczenia z tytułu uszkodzenia cementonaczepy jak i co do wysokości tego żądania. Niezależnie od tego Sąd Rejonowy podniósł iż realia przedmiotowej sprawy wykluczają możliwość przyjęcia, abyU. N.w sposób skuteczny złożyła wobec powoda(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółka Komandytowa wK.oświadczenie o potrąceniu wzajemnych wierzytelności. Z uwagi na doniosłość prawną skutku oświadczenia w aspekcie materialnoprawnym (umorzenie do wysokości wierzytelności niższej –art. 498 § 2 kc)- jak to wskazał Sąd Rejonowy - oświadczenie o potrąceniu powinno zostać złożone w sposób nie budzący wątpliwości i skonkretyzowany; takiego oświadczenia nie powinno się domniemywać. Tymczasem z treści dokumentów złożonych przezU. N.nie wynika, aby doszło do złożenia przez nią takiego oświadczenia, w szczególności nie możnatego wywodzić z dokumentu określonego jako „informacja o wstrzymaniu płatności” (k. 136) gdyż w jego treści mowa jest tylko o „wstrzymaniu płatności” spowodowanym „brakiem zainteresowania i podjęcia rozmów” – nie wynika więc z niego w sposób jednoznaczny wola pozwanej dokonania potrącenia wierzytelności. Takiej woliU. N.nie sposóbjest wywodzić także z dokumentu stanowiącego notę obciążeniową (k. 137)czy też określonych jako „zawiadomienie” z dnia 20 marca 2018 r. (k. 118) i z dnia 28 czerwca 2018 r. (k. 134). Z uwagi na zaniechanie złożenia wniosku o przeprowadzenie dowodówz osobowych źródeł dowodowych, w ocenie Sądu I instancji , brak było podstaw do nadaniaw drodze wykładni oświadczeń woli wskazanym wyżej dokumentom innej treści aniżeli wynikająca z ich brzmienia; dokumenty te stanowiły wyłącznie korespondencję pomiędzy stronami (a przynajmniej pozwana nie udowodniła by było inaczej). Także treść sprzeciwuod nakazu zapłaty nie wskazuje aby ten środek zaskarżenia mógł zostać uznany za zawierający w swej treści oświadczenie o potrąceniu w rozumieniu materialnoprawnym.
Sad Rejonowy uznając – w oparciu o wyżej wskazane względy – iż nie doszłodo skutecznego potrącenia należności dochodzonych w niniejszej sprawie przez(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółka Komandytowa wK., zasądziłod pozwanej na rzecz powoda kwotę 40 560,15 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w wysokości odsetek ustawowych liczonymi od dnia 08 maja 2018 r. (od daty wytoczenia powództwa) do dnia zapłaty, podnosząc iż skoro wszystkie należności główne stały się wymagalne przed wytoczeniem powództwa, żądanie zasądzenia odsetek od daty wytoczenia powództwa okazało się zasadne. Przyjmując iż intencją powoda - wobec tradycyjnego podziału znanemu prawu cywilnemu na odsetki za opóźnienie oraz odsetki kapitałowe - było żądanie tych pierwszych jak również z uwagi na ograniczenie przez(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółka Komandytowa wK.żądania co do wysokościtych należności ubocznych do poziomu „odsetek ustawowych" (art. 359 § 2 kciart. 481 § 2 zd. 1 kc), Sąd Rejonowy (kiertując się także treścią przepisuart. 321 § 1 kpc) obciążyłU. N.obowiązkiem zapłaty należności ubocznych z tytułu nieterminowej zapłaty na poziomie odsetek ustawowych.
O kosztach postępowania Sąd I instancji orzekł przy zastosowaniu przepisuart. 98 § 1 kpckierując się zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy - zasądzona od pozwanej na rzecz powoda kwota 2.029,00 zł obejmowała wyłącznie uiszczoną opłatę od pozwu.
Rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego zostało zaskarżone apelacją przez pozwanąU. N.. Strona skarżąca zarzuciła Sądowi I instancji błąd w ustaleniach faktycznychpoprzez przyjęcie że nie istniało roszczenie pozwanejU. N.wobec powodajak również że nie istnieją podstawy, iż doszło do kompensaty. Pozwana wskazała, iżnie sposób jest zgodzić się z zaskarżonym wyrokiem skoro ona przez cały proces wskazywała na zasadność zarzutu potrącenia, którą dowodzić miały przedstawione przez nią dokumenty.W konsekwencji skarżąca domagała się zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia powództwa w całości ewentualnie jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Sąd Okręgowy zważył:
ApelacjaU. N.– jako niezasadna – podlegała oddaleniu na podstawie przepisuart. 385 kpc.
Sąd I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny i zastosował właściwe przepisy prawa. Materiał dowodowy jaki został zebrany w ramach postępowania przed Sądem Rejonowym został właściwie oceniony przez ten Sąd – w granicach swobodnej oceny dowodów statuowanej przez przepisart. 233 § 1 kpczgodnie z logicznym rozumowaniem i doświadczeniem życiowym. Sąd I instancji dokonał także trafnej interpretacji przepisów mających zastosowanie w niniejszej sprawie.
Analiza materiału dowodowego jaki został zgromadzony w niniejszej sprawie,w szczególności treść dokumentów przedstawionych przez stronę pozwaną (sprzeciwod nakazu zapłaty czy też – nie wiadomo do kogo kierowane [bo pozbawione nazwy adresata zaś dowód nadania tej korespondencji wskazuje, iż adresatem nie był powód lecz(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwK.– pismo określone jako „informacja o wstrzymaniu płatności”) prowadzi do wniosku – na co słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji - iż w istocie rzeczyU. N.nie kwestionowała zasadności należności jaka jest dochodzona w przedmiotowej sprawie przez(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółka Komandytowa wK.. Trudno o inny wniosek skorow treści tych dokumentów pozwana wskazywała na „wstrzymanie płatności” łącznejkwoty 40.560,13 zł (a więc dochodzonej przez stronę powodową w niniejszym postępowaniu) co więcej – odwołując się w piśmie określonym jako „informacji o wstrzymaniu płatności”z dnia 20 marca 2018 r. do wszystkich faktur stanowiących podstawę żądania(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółka Komandytowa wK.. Taki stan rzeczy uzasadnia przyjęcie o braku podważania przez pozwaną faktu realizacji przez stronę powodową usług przewozowych na warunkach wynikających z poszczególnych zleceń transportowych. Gdyby było inaczej (tj. w sytuacji gdy pozwana nie zgadzałaby się z faktem wykonania przez jej kontrahenta poszczególnych przewozów na warunkach wynikającychz poszczególnych zleceń transportowych) toU. N.powoływałaby inne okoliczności związane z realizacją przez(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółka Komandytowa wK.poszczególnych transportów a w żadnym razie nie odwoływałaby się w ogóle do faktu wstrzymania płatności, gdyż te – z racji braku wykonanialub też należytego wykonania usług transportowych przez przewoźnika (powoda) - albo by się w ogóle nie należały(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółka Komandytowa wK.albo też miałyby przysługiwać w innej (zmniejszonej) wysokości.
W tym stanie rzeczy – przy tak ukształtowanych stanowiskach stron tego postępowania – weryfikacja słuszności żądania strony powodowej była uzależniona od oceny okoliczności powoływanych przezU. N.. Ostatecznie – mając na względzie treść uzasadnienia apelacji – pozwana upatrywała w potrąceniu swój środek obrony przed roszczeniami(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółka Komandytowa wK.. Podstawę takiej obrony miała stanowić „informacja o wstrzymaniu płatności” (pismo z dnia 20 marca 2018 r.), która – w ocenie pozwanej biorąc pod uwagę tresć uzasadnienia apelacji – powinna być traktowana jako oświadczenie o potrąceniu. Takie stanowiskoU. N.jest błędne.
Pomijając kwestię, iż nawet nie jest wiadomo do kogo to pismo jest kierowane (o czym wyżej już była mowa – należy tutaj tylko przypomnieć, iż pismo z dnia 20 marca 2018 r. nie wskazuje na jego adresata zaś dowód nadania tej korespondencji wskazuje, iż adresatem tym nie był powód lecz(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwK.) zaś pozwana w treści tej informacji odwołuje się nie do powoda lecz do jego komplementariusza,tj.(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwK., to w żadnym razienie może ono zostać ocenione jako oświadczenie o kompensacie o jakim jest mowa w treści przepisuart. 499 kc.Podnieść bowiem trzeba, iż pismo to – zgodnie z jego tytułem – informuje wyłącznie o wstrzymaniu zapłaty za usługi transportowe w łącznej kwocie 40.560,13 zł z uwagi na „w dalszym ciągu brak zainteresowania i podjęcia rozmów odnośnie naprawienia szkody jaka powstała w trakcie wynajmu i użytkowania przez Panafirmę (...)z ograniczoną odpowiedzialnością” naczepymarki S.. Z takiego brzmienia pismanie sposób jest uznać istnienia woliU. N.osiągnięcia skutku potrąceniaczyli umorzenia wzajemnych wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej. Słusznie zwrócił na to uwagę Sąd I instancji, iż doniosłość prawna wskazanego ostatnio materialnoprawnego skutku oświadczenia o potrąceniu wymaga aby zostało ono złożonew sposób skonkretyzowany a przez to nie budzący wątpliwości; oświadczenia takiegonie powinno się domniemywać. Z tych względów z żadnego z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie sposób jest wywodzić woliU. N.dokonania kompensaty należności dochodzonych przez(...) Spółka z ograniczona odpowiedzialnościąSpółka Komandytowa wK.z wierzytelnościami jakie – w ocenie pozwanej – miały jej przypadać.
Nawet przy hipotetycznym przyjęciu istnienia oświadczeniaU. N.o potrąceniu, kompensata i tak nie mogłaby odnieść zamierzonego skutku. W toku niniejszego postępowania strona pozwana nie zdołała bowiem wykazać słuszności obciążenia powoda należnościami jakie miałyby zostać objęte oświadczeniem o kompensacie (należnością za naprawę cementonaczepy jak i wydatkami poniesionymi przez pozwaną na ekspertyzę ustalającą wysokość nieprawidłowości jakie zaistniały wskutek korzystania z tej naczepy),w szczególnościU. N.nie udowodniła jakoby kwoty te miałyby obciążać(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółka Komandytowa wK.– przeprowadzenie tego dowodu było tym bardziej istotne, gdyż – jak wynika ze środka zaskarżenia nakaz zapłaty (i co potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy dokumenty rozliczeniowe VAT) z naczepy korzystać miały inne firmy niż powód bowiemB. B.(prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą) i komplementariusz powoda– (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwK..
W przedmiotowej sprawie nie zostały przedstawione także żadne dowody potwierdzające umowną kompensatę.
Nieskuteczność sposobu obrony pozwanej (poprzez powoływanie się na potrącenie wzajemnych wierzytelności) w powiązaniu z brakiem kwestionowania przezU. N.należności przewozowych przysługujących od niej(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąSpółka Komandytowa wK.uzasadniają słuszność rozstrzygnięcia Sądu I instancji co – wobec braku zasadności zarzutów apelacji – prowadzić musi do oddalenia środka odwoławczego strony pozwanej.

(SSO Krzysztof Wójcik) (SSO Tomasz Bajer) (SSR Paweł Kowalczyk)