Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII U 2704/19
Data wyroku: 2020-05-07 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Jarząbek
Słowa kluczowe: Emerytura (przepisy ogólne)
Podstawa prawna: art. 25 ust 1 b ust o em i rent. z FUS, 145 a ,146 kpa

Sygn. akt VII U 2704/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 maja 2020 r.
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracyi Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSO Małgorzata Jarząbek
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2020 r. w Warszawie
sprawyZ. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
o przeliczenie emerytury
na skutek odwołaniaZ. K.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
z dnia 23 kwietnia 2019 r. znak:(...)
oddala odwołanie.
Sygn. akt VII U 2704/19

UZASADNIENIE

    Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
, decyzją z dnia 23 kwietnia 2019 r. znak:(...), odmówiłZ. K.uchylenia decyzji z dnia 27 lutego 2013 r., znak:(...), ustalającej wysokość świadczenia emerytalnego oraz stwierdził wydanie tej decyzji z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu swego stanowiska organ rentowy wskazał, że zgodnie z treściąart. 146 § 1 k.p.a.uchylenie decyzji z powodu orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności aktu normatywnego zKonstytucją, na podstawie którego została wydana decyzja, nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia decyzji upłynęło 5 lat. W takim przypadku, zgodnie zart. 151 § 2 k.p.a.organ administracji publicznej ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazuje okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji. Organ rentowy zaznaczył, że od dnia doręczenia zaskarżonej decyzji z dnia 27 lutego 2013 r. upłynęło 5 lat, a zatem nie jest możliwe jej uchylenie.

    (decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z dnia 23 kwietnia 2019 r., znak:(...)

     nieoznaczona karta akt organu rentowego).

W dniu 14 maja 2019 r. ubezpieczonaZ. K.za pośrednictwem pełnomocnika złożyła odwołanie od decyzji z dnia 23 kwietnia 2019 r., znak:(...), w którym powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r. sprawie o sygn. akt P 20/16, wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i uchylenie decyzji z dnia 27 lutego 2013 r. oraz o zasądzenie na rzecz odwołującej od organu rentowego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pełnomocnik odwołującej wniósł również o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym odnośnie zgodnościart. 146 k.p.a.zKonstytucją RPw zakresie niemożliwości realizacji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt P 20/19(odwołanie z dnia 14 maja 2019 r. k. 3-6 a.s.).
W odpowiedzi na odwołanie z dnia 25 czerwca 2019 r.Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.wniósł o jego oddalenie na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.Uzasadniając swe stanowisko, organ rentowy powołał argumentację analogiczną, jak w treści zaskarżonej decyzji. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jeszcze raz podkreślił, że zgodnie z treściąart. 146 § 1 k.p.a.uchylenie decyzji z powodu orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności aktu normatywnego zKonstytucją, na podstawie którego została wydana decyzja, nie może nastąpić jeżeli od dnia doręczenia decyzji upłynęło 5 lat. W takim przypadku, zgodnie zart. 151 k.p.a.organ ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazuje okoliczności z powodu, których nie uchylił tej decyzji. Organ rentowy wskazał, że od dnia doręczenia decyzji z dnia 27 lutego 2013 r. upłynęło 5 lat, dlatego nie było możliwe jej uchylenie(odpowiedź na odwołanie z dnia 30 maja 2019 r. k. 8 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Z. K.,urodzona w dniu (...), ma przyznane prawo do wcześniejszej emerytury. W dniu 29 stycznia 2013 r. ubezpieczona złożyła w ZUS(...)Oddział wW.wniosek o emeryturę w związku z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. Po rozpoznaniu tego wniosku organ rentowy decyzją z dnia 23 lutego 2013 r., znak:(...)przyznał odwołującej prawo do emerytury od dnia 27 lutego 2013 r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. Wysokość emerytury, obliczonej zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej, wyniosła 2386,30 zł.
    (wniosek o emeryturę z dnia 29 stycznia 2013 r., k. 1 a.r. tom II, decyzja z dnia 27 lutego 2020 r. k. 11 a.r., tom II,).

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 6 marca 2019 r. w sprawie o sygn. P 20/16 orzekł o niezgodności zart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejprzepisuart. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2019 r. poz. 39 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2017 r., w zakresie, w jakim dotyczyurodzonych w (...)r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy. W uzasadnieniu cytowanego wyżej wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że wprowadzony ustawą emerytalną nowy system świadczeń emerytalnych przewiduje jedynie przejściowe utrzymanie preferencyjnych rozwiązań, dotyczących możliwości nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym. Zasadniczo regulacja ta dotyczy tylko tych ubezpieczonych, którzy w dniu wejścia w życie tej ustawy (1 stycznia 1999 r.) osiągnęli, bez względu na płeć, wiek co najmniej 50 lat, a więc urodzili się nie później niż w dniu 31 grudnia 1948 r. Odstępstwo od tej zasady dotyczy osób, które urodziły się wiatach 1949-1968. Jest ono obwarowane kolejnymi warunkami, w tym w szczególności uzależnione jest od spełnienia przesłanki nabycia prawa do emerytury do dnia 31 grudnia 2008 r. Możliwość nabycia prawa do emerytury na podstawie art. 46 w związku z art. 29 ustawy emerytalnej przez kobiety także nie dotyczy wszystkich kobiet urodzonych w latach 1949 -1968, lecz tylko tych, które urodziły się nie później niż do dnia 31 grudnia 1953 r. ze względu na wymóg nabycia prawa do emerytury do dnia 31 grudnia 2008 r. Zakwestionowane regulacje prawne dotyczą zatem jednolitej grupy kobiet, które zachowały prawo do uzyskania emerytury powszechnej po uprzednim pobieraniu emerytury wcześniejszej przysługującej po ukończeniu 55 lat. Do grupy tej należą kobiety urodzone w latach 1949-1953. Jednak po wejściu w życie z dniem 1 maja 2013 r. dodanego art. 25 ust. 1b tylko część z nich, a mianowicie kobietyurodzone w (...)r., zostały pozbawione możliwości zrealizowania prawa do powszechnej emerytury na dotychczasowych zasadach, bez pomniejszania podstawy obliczenia emerytury o kwoty pobranych emerytur wcześniejszych. W konsekwencji z jednolitej kategorii podmiotów podobnych wyodrębniona została grupa kobiet z rocznika 1953, która podobnie jak pozostałe kobiety należące do tej kategorii nabyła co prawda prawo zarówno do emerytury wcześniejszej, jak i powszechnej, lecz przy obliczaniu tego ostatniego świadczenia znajdą zastosowanie wobec nich odmienne, mniej korzystne zasady od tych, które obowiązywały przy obliczaniu emerytury powszechnej kobietom urodzonym w latach 1949-1952. Tymczasem świadczenia te mają cechę wspólną, relewantną ze względu na treść zaskarżonej regulacji, a mianowicie miały one umożliwić osobom w wieku starszym, ze stosunkowo długim stażem ubezpieczenia, zachowanie przywileju przejścia na wcześniejszą emeryturę i możliwość uzyskania kolejnej emerytury po osiągnięciu powszechnie obowiązującego wieku emerytalnego. Ich celem było więc łagodzenie skutków likwidacji uprawnień emerytalnych obniżających wiek emerytalny, co było jednym z głównych założeń reformy emerytalnej. Z tego też względu rozwiązania te miały charakter przejściowy i były adresowane do określonej kategorii podmiotów. W związku z powyższym, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zastosowanie art. 25 ust. 1b wobec kobieturodzonych w (...)r., pobierających emeryturę na podstawie przepisów art. 46 ustawy emerytalnej, które nie mogły nabyć prawa do emerytury przysługującej z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego przed 1 stycznia 2013 r., kiedy wprowadzono nowe, mniej korzystne zasady w zakresie obliczania jej wysokości nieobowiązujące pozostałe roczniki kobiet należące do kategorii ubezpieczonych uprawnionych do ustalenia emerytury po emeryturze, narusza zasady równości w prawie do zabezpieczenia społecznego i jest przez to niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z przepisemart. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Powyższe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie z dniem 21 marca 2019r.
W związku z w/w orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego,Z. K.złożyła w dniu 18 kwietnia 2019 r. w ZUS(...)Oddział wW.skargę o wznowienie postępowania(wniosek z dnia 18 kwietnia 2019 r. – nieoznaczona karta a.r., tom II).
W odpowiedzi na powyższe, Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.wydał w dniu 23 kwietnia 2019 r. decyzję znak:(...)na podstawie której odmówił uchylenia decyzji z dnia 27 lutego 2013 r., znak:(...)i stwierdził jej wydanie z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu swego stanowiska organ rentowy wskazał, że zgodnie z treściąart. 146 k.p.a.uchylenie decyzji nie może nastąpić jeżeli od dnia doręczenia decyzji upłynęło 5 lat, a w takim przypadku na podstawieart. 151 § 2 k.p.a.organ administracji publicznej ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazuje okoliczności z powodu, których decyzji nie uchylił. Organ rentowy zaznaczył, że od dnia doręczenia zaskarżonej decyzji z dnia 27 lutego 2013 r. upłynęło 5 lat, a zatem nie jest możliwe jej uchylenie. Jednocześnie postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2019 r. organ rentowy wznowił postępowanie w sprawie emerytury zakończone decyzją z dnia 27 lutego 2013 r.

    (decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z dnia 23 kwietnia 2019r., nieoznaczona karta a.r., tom II, postanowienie z dnia 23 kwietnia 2019 r. – k. nieoznaczona karta a.r. tom II).

Sąd ustalił powyższy stan faktyczny, na podstawie dowodów z dokumentów zawartych w aktach sprawy oraz aktach rentowych odwołującej. Zdaniem Sądu, powołane wyżej dokumenty, w zakresie w jakim Sąd oparł na nich swoje ustalenia są wiarygodne, wzajemnie się uzupełniają i tworzą spójny stan faktyczny. Nie były one przez strony kwestionowane w zakresie ich autentyczności i zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy, a zatem okoliczności wynikające z treści tych dokumentów należało uznać za bezsporne i mające wysoki walor dowodowy.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie było niezasadne i jako takie podlegało oddaleniu.
Rozpoznanie sprawy w rozpatrywanym przypadku nastąpiło na posiedzeniu niejawnym. Taką możliwość dajeart. 1481§ 1 k.p.c.(Dz. U. z 2019r., poz. 1460),który przewiduje, że sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, sąd uzna – mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych – że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. W przedmiotowej sprawie okoliczności faktyczne nie były w sprawie sporne, a zatem nie zachodziła potrzeba przeprowadzania dowodów. Spór dotyczy jedynie prawa. Ponadto strony nie wniosły o przeprowadzenie rozprawy. W tych okolicznościach Sąd na podstawie powołanego przepisu ocenił, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne, co w konsekwencji pozwoliło na rozpoznanie sprawy i wydanie rozstrzygnięcia na posiedzeniu niejawnym.
Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji, na wstępie należy przypomnieć, że spór w przedmiotowej sprawie powstał w związku z tym, że Trybunał Konstytucyjny w dniu 6 marca 2019 r. wydał wyrok w sprawie o sygn. P 20/16, w którym orzekł o niezgodności zart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w brzmieniu obowiązującym do 30 września 2017 r., w zakresie, w jakim dotyczy kobieturodzonych w (...)r., które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy.
Konsekwencją każdego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności zKonstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, wynikającą zart. 190 ust. 4 Konstytucji RP, jest to, że owe orzeczenie stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.Ustawa z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz. U. 2018r., poz. 1270 ze zm.), zwana dalej ustawą emerytalną, nie zawiera jednak odpowiedniej regulacji określającej wprost zasady i tryb postępowania w omawianym przypadku. Co szczególnie istotne, orzeczenie, o którym mowa wart. 190 ust. 4 Konstytucji, stanowi samodzielną i szczególną podstawę wznowienia postępowania wymienioną expressis verbis w przepisach regulujących postępowanie zarówno sądowe (art. 4011k.p.c.iart. 540 § 2 k.p.k.), jak i administracyjne (art. 145a k.p.a.). Stosownie doart. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychw postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w niej stosuje się zaś przepisyKodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Za przepis, na podstawie którego może dojść do wzruszenia decyzji organu rentowego wydanej w oparciu o akt normatywny uznany orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego za niezgodny zKonstytucją, należy zatem uznaćart. 145a k.p.a., w myśl którego można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego zKonstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja (§ 1). We wskazanej sytuacji skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.
W rozpatrywanym przypadku – wobec faktu, że w dniu 6 marca 2019 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie o sygn. P 20/16 - organ rentowy, stosując powołanyart. 145a k.p.a.w związku zart. 149 k.p.a.wznowił postępowanie, lecz nie uchylił decyzji z dnia 2 kwietnia 2014 r., wskazując jako podstawę takiego rozstrzygnięciaart. 146 § 1 k.p.a.Wymieniony przepis przewiduje, że uchylenie decyzji z przyczyn określonych wart. 145 § 1 pkt 1 i 2nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło dziesięć lat, zaś z przyczyn określonych wart. 145 § 1 pkt 3-8oraz wart. 145a i art. 145b, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat.
W sprawie poddanej kontroli Sądu nie budzi wątpliwości, że od daty doręczenia decyzji z dnia 27 lutego 2013 r., której uchylenia domaga się odwołująca, upłynęło 5 lat. Wprawdzie w aktach organu rentowego brak jest potwierdzenia jej odbioru przezZ. K., jednak odwołująca nie kwestionowała, że taką decyzję otrzymała. Nie negowała również stwierdzenia, na jakim oparł się organ rentowy, co do upływu pięciu lat od daty doręczenia decyzji. W takiej sytuacji zastosowanie przez organ rentowyart. 151 § 2 k.p.a.było prawidłowe. Wskazany przepis stanowi, że w przypadku, gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa wart. 146, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji.
W przedmiotowej sprawie Sąd, dokonując analizy stanowiskaZ. K.nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji i do ponownego wyliczenia emerytury. Uchylenie decyzji z przyczyn określonych wart. 145 § 1 pkt 3-8 k.p.a.oraz wart. 145a k.p.a.nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat, co oznacza, że organ administracyjny rozpoznający sprawę po wznowieniu postępowania musi badać nie tylko, czy istniały przyczyny wznowienia, ale także czy na przeszkodzie ewentualnemu rozstrzygnięciu sprawy co do istoty nie stoją okoliczności, o jakich mowa w cytowanymart. 146 k.p.a.(wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 września 1999r., sygn. akt I SA 1956/98). Przepis ten zawiera dwie przesłanki negatywne ograniczające dopuszczalność uchylenia decyzji administracyjnej w trybie wznowienia postępowania. W przypadku upływu pięcioletniego terminu od daty doręczenia decyzji organ rentowy nie może orzec co do istoty sprawy. Zgodnie z poglądami orzecznictwa upływ tego terminu jest bezwarunkowy, niezależny od okoliczności, które go spowodowały. Termin taki nie może być przywrócony na podstawieart. 58 k.p.a., a jego upływ pozbawia organ administracyjny prowadzący wznowione postępowanie możliwości orzeczenia, co do istoty i ewentualnego uchylenia lub zmiany decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym (wyrok Wojewódzkiego Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2005r., sygn. akt VII SA/Wa 463/05 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2009r., sygn. akt II OSK 124/09). Przyjmuje się, że prowadzenie postępowania po upływie okresu przedawnienia określonego wart. 146 § 1narusza zasadę trwałości decyzji administracyjnej, której podstawową funkcją jest stabilizacja stosunków prawnych. Upływ okresu przedawnienia oznaczonego w przepisieart. 146 § 1oznacza bezwzględny zakaz merytorycznego orzekania w sprawie(wyrok WSA w Poznaniu z 6.12.2012 r.,(...) SA/Po 1014/12, LEX nr 1235410).Zgodnie z wyrokiem NSA z 30 kwietnia 2009 r.(II OSK 124/09, LEX nr 555045), po upływie okresu przedawnienia w sprawie rozpoznawanej w trybie wznowienia postępowania organ administracji publicznej traci wobec tego uprawnienie nie tylko do uchylenia decyzji, lecz także do odmowy uchylenia decyzji dotychczasowej wydanej w postępowaniu zwyczajnym, z powodu stwierdzenia przez organ administracji braku podstaw do jej uchylenia, gdyż byłoby to rozstrzygnięcie co do istoty sprawy.
Wbrew stanowisku pełnomocnika odwołującej w niniejszej sprawie nie zachodziły okoliczności uzasadniające zwrócenie się przez Sąd do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym odnośnie zgodnościart. 146 k.p.a.zKonstytucją RPw zakresie niemożliwości realizacji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt P 20/19, albowiem od odpowiedzi na to pytanie prawne nie zależało rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu przyjęta wart. 146 k.p.a.konstrukcja prawna mając na celu konieczności ochrony stabilizacji stosunków administracyjno-prawnych oraz możliwie pełnego przywrócenia stanu zgodnego zKonstytucją RPprzy uwzględnieniu uprawnień odszkodowawczych wynikających ze stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa nie łamie konstytucyjnych praw ubezpieczonej. Przedmiotowa decyzja co prawda nie wyeliminowała z obrotu prawnego decyzji dotkniętej wadą proceduralną umożliwiającą wznowienie postępowania, ale stanowi podstawę do wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym. Zgodnie bowiem zart. 4171§ 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny(Dz. U. z 2017 r. poz. 459, ze zm.) jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. Powyższe odnosi się również do wypadku, gdy prawomocne orzeczenie lub ostateczna decyzja zostały wydane na podstawie aktu normatywnego niezgodnego zKonstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą.
Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy, na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c., oddalił odwołanie od decyzji z dnia 23 kwietnia 2019 r., znak:(...), o czym orzekł w sentencji wyroku.

ZARZĄDZENIE
(...)