Sąd Okręgowy w Sieradzu
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II Ka 8/19
Data wyroku: 2019-02-27 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jacek Klęk

Sygn. akt II Ka  8/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 lutego 2019 r.
Sąd Okręgowy w Sieradzu – II Wydział Karny,w składzie:

Przewodniczący

-

SSO Jacek Klęk

Protokolant

-

staż. Magdalena Tomczyk

przy udziale prokuratora Piotra Sobczyńskiego i oskarżycielki posiłkowej(...)Kluby, po rozpoznaniu w dniu 27 II 2019 r. sprawyJ. J. (2)oskarżonego o czyn zart. 207§1 k.k.iart. 157§2 k.k.w zw. zart. 11§2 k.k., na skutek apelacji prokuratora i pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej od wyroku Sądu Rejonowego w Zduńskiej Woli z 24 września 2018 r. wydanego w sprawie II K 101/17,

–

uchyla zaskarżony wyrok w całości i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Zduńskiej Woli do ponownego rozpoznania.

Sygn. akt II Ka  8/19

UZASADNIENIE
Aktem oskarżenia z dnia 31 marca 2017 r. prokurator Prokuratury Rejonowej w Zduńskiej Woli oskarżyłJ. J. (2)o to, że:

–

w(...)w okresie od połowy 2014 r. do 25 października 2016 r. fizycznie i psychicznie znęcał się nad konkubinąJ. K.w ten sposób, że szarpał ją za odzież, nadgarstki, barki, popychał, ściskał za nadgarstki, poniżał, wyganiał z domu, nie wpuszczał do mieszkania, wyzywał słowami powszechnie uznanymi za obelżywe, a nadto w dniu 03.04.2016r „złapał ją i dziecko wszarpał z powrotem do mieszkania”, wskutek czego pokrzywdzona doznała sińca i otarć naskórka kończyny górnej prawej, które to obrażenia nie spowodowały naruszenia czynności narządów ciała na czas dłuższy niż siedem dni,

tj. o czyn zart. 207§1 k.k.iart. 157§2 k.k.w zw. zart. 11§2 k.k.
Wyrokiem opublikowanym 24 września 2018 r. Sąd Rejonowy w Zduńskiej Woli, po rozpoznaniu sprawy na rozprawie uniewinnił oskarżonego od dokonania zarzucanego mu czynu i rozstrzygnął o wynagrodzeniu pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej oraz kosztach procesu.
W ustawowym terminie apelacje od wyroku, kwestionując orzeczenie w całości, na niekorzyść oskarżonego wywiedli prokurator oraz pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej.
Prokurator zarzuciła orzeczeniu:

–

obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia –art. 5§2 k.p.k.,art. 7 k.p.k.,art. 92 k.p.k.iart. 410 k.p.k.polegająca na dowolnej, a nie swobodnej ocenie dowodów, poprzez dowolne ustalenie przez sąd, że zachowanieJ. J. (2)nie wypełniło znamion czynu zabronionego określonego wart. 207§1 k.k.iart. 157§2 k.k.w zw. zart. 11§2 k.k., i uznanie za w pełni wiarygodne wyjaśnień oskarżonego, który zaprzeczył wszystkim faktom podnoszonym przez pokrzywdzoną, nie dostrzegając w tych wyjaśnieniach sprzeczności z pozostałym materiałem dowodowym, kwestionując jednocześnie wiarygodność zeznań pokrzywdzonej, poprzez nadmierne eksponowanie drobnych nieścisłości w opisie przebiegu przedstawianych przez nią zdarzeń, podczas gdy prawidłowa analiza całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym w szczególności zeznań(...)Kluby w korelacji z zeznaniami świadkówA. C.,R. C.,P. S. (1),Z.Kluby,D. W.,K. K.,P. K.,K. A.,J. P.i pozostałych materiałów zgromadzonych w sprawie prowadzą do wniosku przeciwnego;

błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mających wpływ na jego treść, a będący wynikiem wyżej wymienionych uchybień, poprzez przyjęcie na podstawie wybiórczo ocenionych zeznań pokrzywdzonej, poddaniu w wątpliwość jej wiarygodności przez pryzmat wyjętych z kontekstu wypowiedzi, podejmowanych w tym czasie zachowań i wybiórczo ocenionych zeznań świadków przy jednoczesnym bezkrytycznym daniu wiary wyjaśnieniom oskarżonego, że w okresie objętym zarzutem nie dochodziło do czynów mogących wypełnić dyspozycjęart. 207§1 k.k.iart. 157§2 k.k.w zw. zart. 11§2 k.k.

Pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej zarzucił orzeczeniu:

A
obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść wyroku, tj.:

1
art. 2§2 k.p.k.,art. 4 k.p.k.,art. 7 kpk,art. 394§2 kpk,art. 410 kpkiart. 424§1 pkt. 1 kpkpoprzez błędne i sprzeczne ze zgromadzonym materiałem dowodowym, w szczególności z opinia biegłegoS. G.z k. 81 ustalenie Sądu, jakoby oskarżycielka posiłkowa nie doznała nigdy obrażeń ciała w czasie kłótni z oskarżonym, czego konsekwencją było stwierdzenie, że znęcanie nie zostało udowodnione,

2
art. 170§1 pkt. 2 k.p.k.iart. 424§1 pkt 1 k.p.k.poprzez oparcie rozstrzygnięcia sądu na fragmencie listu(...)Kluby do oskarżonego, który to wniosek dowodowy podlegał oddaleniu a został przez Sąd uwzględniony; list ten nie ma związku chronologicznego ani logicznego z przedmiotowym postępowaniem;

3
art. 4 k.p.k.,art. 7 k.p.k.art. 410 kpkiart. 424§1 pkt. 1 k.p.k.poprzez:

a
fragmentaryczną, nie całościową ocenę zeznań oskarżycielki posiłkowej i świadków, w szczególnościP. S. (2),D. W.iK. K., co doprowadziło Sąd do błędnych wniosków, że oskarżony nie stosował przemocy psychicznej i fizycznej wobec oskarżycielki;

b
powierzchowna ocenę wyjaśnień oskarżonego i zeznań świadków:Z. J.,E. J.iD. J., pomijającą sprzeczności i nieścisłości w wersji wydarzeń przez nich zaprezentowanej, co doprowadziło Sąd do błędów w ustaleniach faktycznych;

B
Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku, który mógł mieć wpływ na jego treść, poprzez niezasadne przyjęcie przez Sąd, iż kłótnie pomiędzy stronami miały „normalny” przebieg, aJ. K.bez powodu wyprowadzała się z mieszkania zajmowanego wspólnie zajmowanego z oskarżonym.

Podnosząc przytoczone zarzutu skarżący zgodnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowimeriti.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Zaskarżone rozstrzygnięcie należało uchylić, częściowo z powodów przedstawionych w apelacji oskarżyciela posiłkowego, jednak ostatecznie żaden z zarzutów podniesionych wprost w obu apelacjach nie dotyka pierwotnej wadliwości, która legła u podstaw rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Na kwestię te zwrócił uwagę prokurator wyłącznie w przedostatnim akapicie uzasadnienia apelacji.
Przechodząc do meritum, jak wynika z treści pisemnego uzasadnienia skarżonego rozstrzygnięcia, podstawową przyczyną, która legła u podstaw orzeczenia uniewinniającego, był nie tylko brak dowodów uzasadniających podejrzenie popełnienia przez oskarżonego przestępstwa znęcania, ale i ustalenie przez Sąd, że zachowanie oskarżonego z 3 kwietnia 2016 r. nie nosiło nawet znamion czynu penalizowanego wart. 157§2 k.k.Wbrew tej konkluzji Sąd I instancji ustalił jednak, że wówczas doszło do szarpnięcia i wykręcenia nadgarstka pokrzywdzonej przez oskarżonego, wskutek czego – zgodnie z opinią biegłego z zakresu medycyny (k. 81) – doznała ona obrażeń ciała naruszających czynności na czas poniżej dni siedmiu. W konsekwencji obowiązkiem Sądu było rozważenie strony podmiotowej przedmiotowego zachowania i wyjaśnienie przyczyn dla który, pomimo ustalenia sprawstwa oskarżonego w zakresie spowodowania u pokrzywdzonej obrażeń ciała lekkiego stopnia nie dopatrzył się w jego zachowaniu winy ewentualnie z jakich innych powodu i w tym zakresie orzekł o uniewinnieniu. Konkludując Sądmeritinie wypowiedział się w kwestii zachowania oskarżonego skutkującego przywołaniem i w opisie zarzucanego czyny i w jego podstawie prawnej drugiej z norm kumulatywnej kwalifikacji pomijając tę kwestię milczeniem.
Prawidłowa ocena znamion przestępstwa o złożonej kwalifikacji prawnej, ustalanej zgodnie z dyrektywą przewidzianą wart. 11 § 2 k.k., musi być dokonywana odrębnie dla każdego z powołanych w tej kwalifikacji przepisów. Nie wspominając już o tym, że Sąd jest władny samodzielnie ocenić kwalifikację czynu w zakresie objętym aktem oskarżenia. Oznacza to, że tok rozumowania Sądu I Instancji w niniejszej sprawie powinien przebiegać dwuetapowo. Najpierw należało rozważyć wystąpienia znamion zart. 207 § 1 k.k., następnie – zart. 157 § 2 k.k.W przypadku niestwierdzenia realizacji znamionart. 207 § 1 k.k.Sąd I instancji powinien przejść do rozważenia, czy oskarżony swoim zachowaniem wyczerpał znamiona przestępstwa określonego wart. 157 § 2 k.k.Jeżeli stwierdziłby, że w tym zakresie w zachowaniu podsądnego znamiona czynu zabronionego występują (a przypomnieć należy, że na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd ten uznał, że doszło do szarpnięcia i wykręcenia nadgarstka pokrzywdzonej) to należało uprzedzić o możliwości zmiany kwalifikacji prawnej czynu, wyjednać zgodę na ściganie i orzec stosowanie do ustaleń.
Przypomnieć należy, że w kwestii ewentualnej zmiany kwalifikacji czynu/czynów, sąd takiej zmiany dokonuje z urzędu, prokurator i pozostałe strony mogą ewentualnie sygnalizować taką potrzebę. Zart. 399§1 k.p.k.jasno wynika, że sąd nie jest związany ani opisem czynu, ani kwalifikacją prawną przedstawioną w akcie oskarżenia (por. Grzegorczyk, Kodeks, t. 1, 2014, s. 1337; M. Rogalski, Tożsamość czynu..., s. 49 i n.; por. także wyroki SN: z 17.11.1972 r., II KR 162/72, OSNKW 1973/4, poz. 46; z 23.09.1994 r., II KRN 173/94, OSNKW 1995/1–2, poz. 9; z 14.07.1977 r., III KR 170/77, OSNPG 1977/11, poz. 117; z 22.06.1988 r., V KRN 110/88, OSNPG 1988/12, poz. 140; postanowienie SN z 24.06.1978 r., II KZ 93/78, OSNKW 1978/9, poz. 105). Jedynym warunkiem zmiany kwalifikacji jest utrzymanie się w granicach oskarżenia, które są zachowane, gdy zostaje zachowana tożsamość czynu mimo zmienionej kwalifikacji prawnej.
Reasumując – obowiązkiem sądu przed wydaniem wyroku uniewinniającego jest zawsze rozważenie, czy w ramach skargi oskarżyciela, a więc w granicach zdarzenia faktycznego objętego zarzutem oskarżenia, nie można dokonać subsumcji czynu objętego skargą pod inny przepis ustawy karnej (por. wyroki SN: z 5.09.2006 r., IV KK 194/06, OSNwSK 2006, poz. 1663; z 20.09.2002 r., V KKN 112/01, LEX nr 55225; z 8.01.2003 r., IV KKN 562/00, LEX nr 75373).
Zważywszy istotę pozostały uchybień podniesionych w apelacjach oraz brzmienieart. 436 k.p.k.Sąd stwierdza, że ich rozpoznanie byłoby przedwczesne. Tylko na marginesie należały się odnieść do kilku kwestii, którym Sąd Rejonowy nie poświęcił odpowiednio uwagi w swoich rozważaniach, a które zostały zasadnie podniesione w obu apelacjach i będą musiały być uwzględnione w toku ponownego rozpoznania sprawy bowiem mogą mieć istotne znaczenie dla oceny zachowania oskarżonego.
Prokurator in concreto odnosząc się do wadliwiej oceny wiarygodności depozycji oskarżycielki posiłkowej wskazała na kwestie:

a
kluczy, twierdząc, że nie chodzi o niekonsekwencję a brak precyzji w wypowiedziach pokrzywdzonej,

b
wadliwość ustalenia, że pokrzywdzona nigdy nie informowała policji o tym, że stosowano wobec niej przemoc fizyczną w sytuacji, gdy co innego wynika z treści notatki urzędowej z 01 listopada 2016 r.

Przechodząc zatem do kwestii kluczy - problemem podstawowym jest to, czy dla pokrzywdzonej mieszkanie oskarżonego było domem, a więc czy miała tam centrum życiowe i przebywała tam z zamiarem stałego pobytu. Czy była tam zameldowana, czy były tam zameldowane jej dzieci (a więc i dziecko oskarżonego), jeśli nie - dlaczego, a jeśli żądała zameldowania jej od oskarżonego - dlaczego na powyższe nie wyraził zgody. Jeśli zaś takich oczekiwań nie miała - czy okoliczność ta nie dowodzi, że od początku zakładała ona tymczasowość pomieszkiwania z oskarżonym. Ma to znaczenie jeśli uwzględni się, że elementem koniecznym dla przypisania przestępstwa znęcania jest wykazanie zależności pokrzywdzonego od sprawcy czynu. Oczywiście pokrzywdzona była matką dziecka oskarżonego, ale okoliczność ta sama w sobie nie musi skutkować stosunkiem zależności, na co najdobitniej wskazuje relacja pokrzywdzonej i ojca jej pierwszego dziecka.
W odniesieniu do kwestii wadliwości ustalenia, że pokrzywdzona nie informowała organów ścigania o stosowaniu wobec niej przemocy fizycznej, to skarżący zdaje się nie dostrzegać znaczenia zakazu zastępowania zeznań i wyjaśnień treścią notatek zart. 174 k.p.k.To, że Sąd ujawnił i zaliczył w poczet materiału dowodowego notatkę z interwencji nie oznacza, że mógł na jej podstawie dokonać ustaleń faktycznych innych, niż to, że interwencja zaistniała w ramach wykonywania przez funkcjonariuszy czynności służbowych. Jeśli oskarżyciel chciał wykazać okoliczności faktyczne opisane w notatce, winien przesłuchać na te okoliczności w śledztwie interweniujących funkcjonariuszy, ewentualnie wnieść o powyższe w toku procesu. Należy przy tym podkreślić, że nie uczynił tego ani on, ani oskarżycielka posiłkowa, ani też jej pełnomocnik.
Podsumowując, w świetle wyżej zasygnalizowanych uchybień, zwłaszcza w zakresie zaprezentowanego sposobu wnioskowania o znamionach strony podmiotowej działania oskarżonego, w sytuacji związania regułąne peiuszart. 454§1 k.k.jedynym możliwym rozstrzygnięciem było uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie niniejszej sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy nie przesądza przy tym ostatecznej treści wyroku, bo to mieści się w ramach wyłącznych kompetencji Sądu I Instancji. W trakcie kolejnego procesu, o ile nie pojawią się nowe, szczególne okoliczności, Sąd Rejonowy przeprowadzi postępowanie dowodowe w niezbędnym zakresie, w pozostałej części rozważając możliwość skorzystania z regulacji zawartej wart. 442§2 k.p.k., a wydając rozstrzygnięcie uwzględni wyżej przedstawione uwagi, tj. rozważy czy w sprawie, na gruncie poczynionych ustaleń faktycznych, zachodzi konieczność zmiany kwalifikacji czynu zarzucanego oskarżonemu i rozważy w tym kontekście kwestię jego odpowiedzialności, poczyni precyzyjne i spójne ustalenia w zakresie strony podmiotowej zarzucanego czynu. Nie wyklucza to oczywiście zastosowaniaart. 5 § 2 k.p.k.o ile zgromadzony materiał dowodowy rzeczywiście nie pozwoli na usunięcie istotnych dla rozstrzygnięcia wątpliwości – także w zakresie wydarzeń z 03 kwietnia 2016 r. Sąd zanalizuje zachowanie oskarżonego uwzględniając stopień i charakter zawinienia, oraz oceni stopień społecznej szkodliwości czynu, bacząc przy tym na charakter odpowiedzialności karnej, która zasadza się na szczególnej ocenie moralnej zachowania sprawcy.
Z powyższych względów zasadnym jest, zgodnie z brzmieniemart. 454§1 k.p.k., uchylenie orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania (art. 437§2 k.p.k.).