Sąd Apelacyjny w Poznaniu
I Wydział Cywilny i Własności Intelektualnej
Sygnatura akt: I ACa 152/19
Data wyroku: 2019-10-23 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Małgorzata Kaźmierczak, Piotr Górecki
Słowa kluczowe: Nieruchomości
Podstawa prawna: art. 36 ust. 1, art. 37 ust. 9 ustawy z dnia 27 marca 2003r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jedn. dz.u. 2018.1945)
Teza: 1. Nie do przyjęcia jest stanowisko, zgodnie z którym "odsetki ustawowe za opóźnienie", wymienione w art. 37 ust. 9 u.p.z.p., mają inny charakter, niż odsetki, o jakich mowa w przepisach art. 359 kc oraz art. 481 kc i art. 482 kc, czyli świadczenia okresowego, przysługującego odrębnie za każdy dzień opóźnienia dłużnika. 
2. Z chwilą upływu sześciomiesięcznego terminu, o jakim mowa w przepisie art. 37 ust. 9 zd. 1 u.p.z.p. wymagalne stają się jednocześnie zarówno roszczenie w stosunku do gminy o nakazanie wykupu nieruchomości (złożenia oświadczenia woli o jej nabyciu), jak i roszczenie o odsetki za opóźnienie w spełnieniu tego obowiązku (ściślej - zapłaty ceny nabycia). Wymaga przy tym podkreślenia, że gmina pozostaje w opóźnieniu w spełnieniu tego świadczenia, skutkującym zapłatą odsetek, w postaci, w jakiej powstało ono w momencie upływu w/w/ sześciomiesięcznego terminu, obligującego ją do wykupu nieruchomości. Treść obowiązku zapłaty ceny nabycia wyznaczać będzie zatem wartość nieruchomości z dnia upływu terminu z art. 37 ust. 9 zd. 1 u.p.z.p. i od tej kwoty naliczane mogą być odsetki za opóźnienie w wykonaniu obowiązku wykupu, i to niezależnie od tego, że ostatecznie cena nabycia zostanie określona w konstytutywnym wyroku sądu, zobowiązującym gminę do nabycia nieruchomości.
3. Należy przyjąć, że roszczenie o odsetki mogłoby być dochodzenie samodzielnie w procesie sądowym, niezależnie od roszczenia o zobowiązanie gminy do złożenia oświadczenia woli o nabyciu nieruchomości. W procesie takim jako przesłanki rozstrzygnięcia sąd miałby obowiązek samodzielnie zbadać, czy po stronie powoda powstało roszczenie o wykup nieruchomości z art. 36 ust. 1 pkt. 2) u.p.z.p. czy gmina pozostaje w opóźnieniu w zaspokojeniu tego roszczenia a także jak przedstawiała się wartość nieruchomości w dacie upływu sześciomiesięcznego terminu, o jakim mowa w art. 37 ust. 9 zd. 1 u.p.z.p.

Sygn. aktI ACa 152/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 23 października 2019 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący:Sędzia Małgorzata Kaźmierczak
Sędziowie:Piotr Górecki

Bogdan Wysocki /spr./
Protokolant:st.sekr.sąd. Kinga Kwiatkowska
po rozpoznaniu w dniu 23 października 2019 r. w Poznaniu
na rozprawie
sprawy z powództwa(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwS.
przeciwko(...)P.
o zapłatę
na skutek apelacji obu stron
od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu
z dnia 31 października 2018 r. sygn. akt XVIII C 469/18

I
oddala obie apelacje;

II
zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 7.500 zł (siedem tysięcy pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym, po ich wzajemnym stosunkowym rozdzieleniu;

III
zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 12.250 zł (dwanaście tysięcy dwieście pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, po ich wzajemnym stosunkowym rozdzieleniu.

Piotr Górecki Małgorzata Kaźmierczak Bogdan Wysocki

UZASADNIENIE
Pozwem wniesionym do Sądu 23 marca 2018 r.powódka(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wS.wniosła o zasadzenie odpozwanego(...)P.na jej rzecz: kwoty 8.113.242,58 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 lutego 2017r. do dnia zapłaty; kwoty 27.416,22 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 lutego 2017r. do dnia zapłaty; kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na pozew z dnia 2 lipca 2018 r. pozwany(...)P.wniósł o: odrzucenie powództwa, co do kwoty 8.113.242,58 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 lutego 2017 r. do dnia zapłaty; oddalenie powództwa, co do kwoty 27.416,22 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 lutego 2017 r. do dnia zapłaty; zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Pozwany z ostrożności procesowej - zakwestionował wysokość kwoty 8.113.242,58 zł oraz termin naliczania odsetek od odsetek oraz podniósł zarzut przedawnienia co do kwoty 8.113.242,58 zł, licząc trzy lata wstecz od dnia skutecznego złożenia powództwa w niniejszej sprawie.
Postanowieniem z dnia 31 października 2018 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił wniosek pozwanego o odrzucenie pozwu w zakresie żądania zapłaty kwoty 8.113.242,58 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 lutego 2017 r. do dnia zapłaty.
Wyrokiem z dnia 31 października 2018 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 4.517.148,49 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 23 marca 2018 r. do dnia zapłaty (pkt 1), w pozostałej części powództwo oddalił (pkt 2), kosztami procesu obciążył strony stosunkowo: powódkę w 45 %, a pozwanego w 55 % i z tego tytułu: a) zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 68.759 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 13.759 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego, b) zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 11.250 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego (pkt 3).
Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia i wnioski.
Sąd Okręgowy w Poznaniu, w sprawie o sygn. akt I C 245/11 - 6 kwietnia 2016 r. wydał wyrok łączny w połączonych do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawach: z powództwa(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wS.przeciwko(...)P.o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli dotyczącegodziałek nr (...)(sygn. akt I C 245/11) oraz z powództwa(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wS.przeciwko(...)P.o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli dotyczącegodziałek nr (...)(sygn. akt I C 246/11).
W wyroku tym, w sprawie o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli dotyczącegodziałek nr (...)Sąd oddalił powództwo i orzekł o kosztach procesu (pkt. I. ppkt. 1-3 wyroku), a w sprawie o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli dotyczącegodziałek nr (...)(pkt. II):
- w ppkt. 1 zobowiązał pozwanego do złożenia oświadczenia woli o następującej treści: „Pozwane(...)P.kupuje od powódki(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wS.(KRS:(...), REGON:(...)) prawo użytkowania wieczystego gruntu położonego wP., przyul. (...), obrębŻ., stanowiącegodziałkę nr (...)(o powierzchni 0,2416 ha) idziałkę nr (...)(o powierzchni 0,9645 ha) wraz z prawem własności budynków niemieszkalnych stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności, które to działki zapisane są w prowadzonej przez Sąd Rejonowy Poznań - Stare Miasto wP.księdze wieczystej (...)za cenę 11.913.000 zł, płatną z dniem uprawomocnienia się punktu II.1 niniejszego wyroku łącznego.”,
- w ppkt. 2 oddalił powództwo w pozostałej części,
- w ppkt. 3 – 4 orzekł o kosztach procesu.
Sąd Okręgowy w Poznaniu, w połączonych sprawach o sygn. akt I C 245/11 i I C 246/11, w oparciu o dokonane ustalenia faktyczne, stwierdził m.in., że powódka(...) Sp. z o.o.z siedzibą wS.miała legitymację czynną. Zważył, że powódka domagała się w tym postępowaniu nakazania pozwanemu złożenia oświadczeń woli, że kupuje od niej prawo użytkowania wieczystego m.in.działek nr (...). Realizowała w ten sposób roszczenie o wykup przewidziane wart. 36 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym(Dz. U. 2015.199 j.t.). Zgodnie z powołanym przepisem ustawy, jeżeli, w związku z uchwaleniem planu miejscowego albo jego zmianą, korzystanie z nieruchomości lub jej części w dotychczasowy sposób lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem stało się niemożliwe bądź istotnie ograniczone, właściciel albo użytkownik wieczysty nieruchomości może, z zastrzeżeniemust. 2, żądać od gminy wykupienia nieruchomości lub jej części. Roszczenie to jest jednym z dwóch alternatywnie przysługujących właścicielowi (użytkownikowi wieczystemu) w takim przypadku roszczeń, obok odszkodowania.
W zakresie merytorycznej oceny zasadności wywiedzionego powództwa w sprawie I C 246/11, Sąd Okręgowy w Poznaniu – przeprowadzając wywód prawny w oparciu o ustalony stan faktyczny – zważył, że jest ono usprawiedliwione co do zasady, jak i co do wysokości. Wskazał, że zgodnie z przepisemart. 37 ust. 9 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, wykonanie obowiązku wynikającego z roszczenia przewidzianego w art. 36 ust. 1 pkt 2 ustawy następuje w terminie 6 miesięcy od dnia złożenia wniosku, chyba że strony postanowią inaczej. Pismem z dnia 4 czerwca 2010 r., doręczonym w dniu 7 czerwca 2010 r.,(...) Sp. z o.o.z siedzibą w(...) Sp. z o.o.z siedzibą wS.zwróciły się do pozwanego o wykupienie nieruchomości stanowiących m.in.działki nr (...), a to w związku z wejściem w życie planu(...) - Park (...). W odpowiedzi na powyższe wezwanie, pismem z dnia 3 grudnia 2010 r., pozwany odmówił uczynienia mu zadość, powołując się na niespełnienie przesłanek określonych przepisemart. 36 ust. 1 pkt 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. W tej sytuacji powódce przysługiwało uprawnienie do wystąpienia z tym roszczeniem do sądu (art. 37 ust. 10 powołanej ustawy przewiduje bowiem, że spory w sprawach, o których mowa wart. 36 ust. 1 - 3 i ust. 5, rozstrzygają sądy powszechne). Skoro z przyczyn wyżej przedstawionych, pozwane(...)P.zobowiązane było do wykupienia od powódki prawa użytkowania wieczystegodziałek nr (...), zasadnym było zobowiązanie go do złożenia oświadczenia woli, że kupuje to prawo od powódki. Formułując wyrok, kierując się żądaniem pozwu, sąd precyzyjnie oznaczył jakiej dokładnie treści oświadczenie woli ma zostać złożone przez pozwanego. Odnośnie zaś ustalenia wysokości ceny wykupu, Sąd zważył, że pozwany zobowiązany byłby wykupić od powódkidziałki nr (...)za 15.251.963 zł. Zwrócił jednak uwagę, że powódka, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, formułując w sposób ostateczny żądanie pozwu w zakresie obejmującym wykupdziałek nr (...)(co nastąpiło w piśmie z dnia 17 września 2013 r.) wniosła o to, aby pozwany dokonał tego wykupu za cenę 11.913.000 zł, a więc niższą niż wyliczona przez biegłą (i to również w opinii uzupełniającej). Mając na uwadze treśćart. 321 § 1 k.p.c.Sąd żądaniem tym był związany i nie mogąc orzekać ponad nie, zobowiązał pozwanego do złożenia oświadczenia woli, że kupuje prawo użytkowania wieczystego tychże działek wraz z prawem własności budynków za cenę żądaną przez powódkę.
Ubocznie jedynie – Sąd Okręgowy w Poznaniu w uzasadnieniu wyroku łącznego z 6 kwietnia 2016 r. - podkreślił, że po złożeniu pisma z dnia 17 września 2013 r. powódka nie dokonała skutecznie modyfikacji tego żądania (która, z uwagi na treśćart. 193 § 22k.p.c., wymaga formy pisma procesowego), zaś w mowie końcowej, bezpośrednio przed zamknięciem rozprawy, pełnomocnik powódki wyraźnie powołała się na żądanie zawarte właśnie w piśmie procesowym z dnia 17 września 2013 r. Dalej Sąd zwrócił uwagę, że powódka domagała się w obydwu połączonych do wspólnego rozpoznania sprawach zobowiązania pozwanego do złożenia oświadczenia woli, że kupuje prawo użytkowania wieczystego objętych sporem działek za wskazane przez powódkę ceny wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Zgodnie z przywołanym już wcześniej przepisemart. 37 ust. 9 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, wykonanie obowiązku wynikającego z roszczeń, o których mowa wart. 36 ust. 1 - 3, następuje w terminie 6 miesięcy od dnia złożenia wniosku, chyba że strony postanowią inaczej. W przypadku opóźnienia w wypłacie odszkodowania lub wykupie nieruchomości właścicielowi albo użytkownikowi wieczystemu nieruchomości przysługują odsetki ustawowe za opóźnienie. Nie budziło wątpliwości ww. Sądu, że w razie uznania, iż gmina w sposób nieuzasadniony odmówiła spełnienia roszczenia o wykup przed wszczęciem postępowania, właścicielowi (użytkownikowi wieczystemu) należą się odsetki ustawowe za opóźnienie od ustalonej przez sąd ceny. Treść powołanego przepisu ustawy w sposób kategoryczny wskazuje bowiem, że należą się one już za samo opóźnienie w wykupie, a nie - jak miało to miejsce pod rządami wcześniej obowiązującejustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym- w przypadku opóźnienia w wypłacie z tytułu odszkodowania lub wykupu. Dochodzenie jednak tychże odsetek ustawowych następuje w drodze powództwa o zapłatę, a nie - jak to uczyniła powódka (reprezentowana przez fachowych pełnomocników) - w trybie powództw o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli. Sąd – w połączonych pod sygn. akt I C 245/11 sprawach – zważył, że powódka nie zgłosiła w podlegających rozpoznaniu sprawach żądań zapłaty, lecz jedynie wniosła o to, aby zobowiązać pozwanego do złożenia oświadczenia woli, że kupuje prawo użytkowania wieczystego objętych pozwami działek gruntu wraz z prawem własności budynków za oznaczone przez siebie ceny wraz z odsetkami ustawowymi. Innymi słowy, żądanie zapłaty odsetek ustawowych powódka uczyniła konstrukcyjnym elementem żądań zobowiązania do złożenia oświadczeń woli. Takie ich sformułowanie – w ocenie Sądu - było jednak wadliwe. Pozwany nie jest bowiem, w świetle stanowiącego podstawę tego żądania przepisu ustawy, zobowiązany do złożenia oświadczenia woli, że zapłaci odsetki ustawowe za opóźnienie od ustalonej ceny sprzedaży, lecz do zapłaty tychże odsetek. W konsekwencji realizacja tego roszczenia nie może być dochodzona w trybie żądania nakazania pozwanemu złożenia oświadczenia woli, lecz jak w większości tego rodzaju spraw - na drodze żądania zapłaty. Takie zaś nie zostało przez powódkę w toku niniejszego postępowania zgłoszone. Treść pisma pełnomocnika powódki z dnia 17 września 2013 r., które przedstawiało ostateczne stanowisko powódki, wyraźnie wskazuje, że domagała się ona wyłącznie zobowiązania pozwanego do złożenia przedstawionych w tym piśmie oświadczeń woli o określonej w nim treści. Żądanie takie jest formą sądowej realizacji roszczenia zart. 36 ust. 1 pkt 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Uprawniony nie jest bowiem w stanie wyłącznie w drodze powództwa o zapłatę ceny zrealizować celu, jakim jest przeniesienie w zamian za nią na gminę prawa własności (użytkowania wieczystego) nieruchomości. Roszczenie o zapłatę odsetek ustawowych za opóźnienie nie napotyka jednak takiego ograniczenia. Również z orzeczeń Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych wynika, że realizacja roszczenia o odsetki ustawowe za opóźnienie dokonywana jest w trybie powództwa o zapłatę (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2015 r., I CSK 224/14; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2013 r., I ACa 1500/12). W przywołanych orzeczeniach roszczenia o wykup nieruchomości i zapłatę odsetek ustawowych za opóźnienie przybrały formę odrębnych żądań, zaś w razie uwzględnienia roszczenia odsetkowego dokonano tego zasądzając od gminy na rzecz właściciela odsetki ustawowe za opóźnienie, a nie zobowiązując gminę do złożenia oświadczenia woli, że zapłaci odsetki ustawowe od ustalonej ceny. Mając powyższe na uwadze – Sąd Okręgowy w Poznaniu w połączonych sprawach - uznał, że pozwane(...)P.nie jest zobowiązane do złożenia oświadczenia, że zapłaci odsetki ustawowe od ustalonej przez sąd ceny sprzedaży, a zatem powództwo w tej części było bezzasadne i jako takie podlegało oddaleniu. Strona powodowa nie zgłosiła zaś odrębnego żądania zapłaty, a w konsekwencji Sąd nie był uprawniony do jego zbadania, oceny i rozstrzygnięcia o nim.
Z powyższych względów, Sąd – w omawianej sprawie - na podstawie powołanych wyżej przepisów ustaw, orzekł jak w punkcie II.1 wyroku łącznego.
Od powyższego wyroku łącznego apelacje wniosły obie strony. W wyniku rozpoznania tych apelacji, Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 11 stycznia 2017 r., w sprawie o sygn. akt I ACa 776/16:
I. w sprawie z powództwa(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wS.przeciwko(...)P.o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli dotyczącegodziałek nr (...):
1. apelację powódki oddalił;
2. zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 10.800 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym,
II. w sprawie z powództwa(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wS.przeciwko(...)P.o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli dotyczącegodziałek (...):
1. oddalił apelację pozwanego;
2. zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 10.800 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.
W uzasadnieniu powyższego orzeczenia Sąd Apelacyjny w Poznaniu wskazał, że apelacje od wyroku łącznego Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 6 kwietnia 2016 r. (sygn. akt I C 245/11) wniosły obie strony: pozwany zaskarżając wyrok Sądu Okręgowego w zakresie pkt II ppkt 1, 3 i 4, a powódka w zakresie pkt I oraz pkt II ppkt 2, wnosząc – w zakresie żądania zgłoszonego w sprawie I C 246/11 - o zmianę zaskarżonego wyroku z pkt II ppkt 2 poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki ustawowych odsetek za opóźnienie od kwoty 11.913.000 zł za okres od dnia 5 grudnia 2010 r. do dnia zapłaty tej kwoty, a nadto o zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych zarówno za pierwszą, jak i za drugą instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach procesu.
Sąd Apelacyjny ocenił, że apelacje obu stron nie były zasadne. Sąd odwoławczy obszernie przytoczył ustalenia faktyczne Sądu I instancji, jak i rozważania tegoż Sądu, stwierdzając, że je podziela i tym samym przyjmuje je za własne. Odnośnie apelacji powódki w odniesie do pkt. I, Sąd II instancji ocenił zarzuty powódki za nieuzasadnione. Odnosząc się zaś do zarzutów powodowej spółki w zakresie pkt. II ppkt 2 wyroku łącznego, Sąd Apelacyjny w Poznaniu wskazał, że „Nie był zasadny również zarzut naruszeniaart. 37 ust. 9 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennymw zw. zart. 187 k.p.c.iart. 130 § 1 k.p.c.„poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i oddalenie powództwa w zakresie żądania zapłaty odsetek za opóźnienie w wykupie, a to z uwagi na przyjęcie, że żądanie zapłaty odsetek zostało umieszczone przez powódkę jako element żądania w zakresie nakazania złożenia oświadczenia woli, a nie odrębnego żądania odsetkowego (…), a nadto poprzez brak wezwania powódki do sprecyzowania żądania pozwu w kontekście”. Wykonanie obowiązku wynikającego z roszczeń, o których mowa w art. 36 ust. 1-3 ustawy, następuje w terminie 6 miesięcy od dnia złożenia wniosku, chyba że strony postanowią inaczej. W przypadku opóźnienia w wypłacie odszkodowania lub wykupie nieruchomości właścicielowi albo użytkownikowi wieczystemu nieruchomości przysługują odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 37 ust. 9 ustawy). Niewątpliwie zasądzenie odsetek ustawowych od ceny nabycia nieruchomości za opóźnienie w jej wykupie przez pozwanego uwarunkowane jest zgłoszeniem przez właściciela albo użytkownika wieczystego nieruchomości żądania o zapłatę tych odsetek (tak też: wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 28 maja 2014 r., I ACa 108/14,L.). Roszczenia takiego (o zapłatę) powódka nie zgłosiła, czego nawet nie kwestionuje. Domaganie się odsetek w ramach powództwa o wykup nieruchomości (tj. nakazanie złożenia oświadczenia woli), nie jest równoznaczne z roszczeniem o zapłatę. Tym samym zasadnie Sąd Okręgowy roszczenia tego jako nie zgłoszonego nie badał (tj. o zasądzenie odsetek wynikających z art. 37 ust. 9 ustawy). Sugerowanie przez autora apelacji, jakoby sąd miał obowiązek wezwać powódkę do sprecyzowania tego roszczenia (art. 130 § 1 k.p.c.,186 k.p.c.), nie było trafne. Skoro powódka reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika roszczenia o zapłatę odsetek nie zgłosiła to nie było żadnych podstawy do wzywania strony powodowej do uzupełnienia braków pozwu (których w istocie nie było). Innych zarzutów powódka nie podniosła.R., podniesione w jej odwołaniu zarzuty nie zasługiwały na uwzględnię a zatem apelacja ta jako bezzasadna podlegała na podstawieart. 385 k.p.c.oddaleniu”.
Powódka, pismem z dnia 23 czerwca 2017r., w ustawowym terminie, od prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu (sygn. akt I ACa 776/16), wniosła skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 11 stycznia 2018 r., w sprawie o sygn. akt II CSK 549/17 Sąd Najwyższy przyjął skargę kasacyjną powódki do rozpoznania.
22 maja 2018 r. (sygn. akt I ACa 776/16) Sąd Apelacyjny w Poznaniu postanowił dokonać wykładni wyroku tego Sądu z dnia 11 stycznia 2017 r. w ten sposób, że rozstrzygnięcie o oddaleniu apelacji powódki zawarte w pkt. I. 1 obejmuje też oddalenie powództwa z pkt. II tego wyroku. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd odwoławczy wskazał, że przedmiotem rozpoznania przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu była m.in. apelacja powódki co do roszczeń opisanych w pkt. I i II rubrum wyroku z 11 stycznia 2017 r. Bezsprzecznie rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego o oddaleniu apelacji powodowej spółki zawarte w wyroku z dnia 11 stycznia 2017 r., dotyczy obu roszczeń (z pkt. I i II), pomimo, że zostało zamieszczone w pkt. I. 1 orzeczenia. Sąd odwoławczy rozpoznał bowiem wszystkie zarzuty apelacyjne powódki, w tym odnoszące się do roszczenia z pkt. II (co dodziałek (...)). Ostatecznie zaś Sąd odwoławczy stwierdził w uzasadnieniu wyroku, że apelacja powódki „(…) jako bezzasadna podlegała na podstawieart. 385 k.p.c.oddaleniu”. Z uwagi na wątpliwości w tym zakresie, koniecznym było dokonanie powyższej wykładni wyroku w oparciu o przepis zart. 352 k.p.c.
Postanowieniem z dnia 27 lipca 2018 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu sprostował postanowienie z dnia 22 maja 2018 r. w ten sposób, że w miejsce sformułowania „obejmuje też oddalenie powództwa z pkt II tego wyroku” wpisać: „obejmuje też oddalenie apelacji powódki co do pkt. II ppkt 2 wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 6 kwietnia 2016 r. w sprawie I C 245/11”.
Pismem z 11 stycznia 2017 r., skierowanym do pełnomocnika powódki, pełnomocnik pozwanego w imieniu(...)P., wezwała powódkę do zapłaty kwot 32.300 zł oraz 10.800 zł tytułem kosztów postępowania zasądzonych wyrokiem łącznym Sądu Okręgowego w Poznaniu z 6 kwietnia 2016r. (I C 245/11) oraz wyrokiem łącznym Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 11 stycznia 2017r. (I ACa 776/16) w terminie 7 dni od doręczenia wezwania na wskazany rachunek. Nadto, zwrócono się o pilne wskazanie numeru rachunku bankowego powódki celem realizacji przez MiastoP.należności zasądzonych ww. wyrokami na rzeczspółki (...) Sp. z o.o.z siedzibą wS..
W piśmie z 17 stycznia 2017 r., które wpłynęło do pozwanego 19 stycznia 2017 r., powódka – w związku z uprawomocnieniem się wyroku łącznego z dnia 6 kwietnia 2016 r. oraz w nawiązaniu do pisma pozwanego z 11 stycznia 2017 r. – wskazała numer konta bankowego powódki, na które należy dokonać wpłat oraz wezwała pozwanego do zapłaty następujących kwot:
- 11.913.000 zł tytułem ceny nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu, stanowiącegodziałki nr (...)wraz z prawem własności budynków niemieszkalnych, stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności,
- ustawowych odsetek liczonych od ww. kwoty 11.913.000 zł za okres od dnia 5 grudnia 2010 r. do dnia uprawomocnienia się wyroku z 6 kwietnia 2016 r. tj. do 11 stycznia 2017 r. wraz z dalszymi ustawowymi odsetkami za opóźnienie w zapłacie kwoty 11.913.000 zł, liczonymi od dnia 12 stycznia 2017r. do dnia zapłaty tej kwoty,
- 137.817 zł tytułem zwrotu kosztów za I instancję,
- 10.800 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie apelacyjne w sprawie I ACa 776/16.
Pozwany dokonał na rzecz powódki zapłaty łącznej kwoty 12.050.817 zł (11.913.00 zł + 137.817 zł) w dniu 23 stycznia 2017 r.
Poprzednicy prawni powódki, tj.spółki (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wS.oraz(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wS.pismem z dnia 4 czerwca 2010 r., zwróciły się do pozwanego(...)P.o wykupienie nieruchomości stanowiących m.in.działki nr (...), a to w związku z wejściem w życie planu(...) - Park (...). Pismo to zostało doręczone pozwanemu w dniu 4 czerwca 2010r.
Pismem z dnia 7 kwietnia 2016 r., powódka wniosła do Sądu Rejonowego Poznań – Stare Miasto wP.o zawezwanie pozwanego(...)P.do próby ugodowej. Wnioskodawca wniósł o zawezwanie przeciwnika do zawarcia ugody, na mocy której MiastoP.zapłaci na rzecz(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wS.ustawowe odsetki za opóźnienie od kwoty 11.913.000 zł za okres od dnia 5 grudnia 2010 r. do dnia zapłaty oraz wyznaczenie w tym celu posiedzenia. Do zawarcia ugody w tej sprawie nie doszło, z uwagi na brak zgody(...)P..
Skapitalizowane odsetki ustawowe od kwoty 11.913.000 zł za okres od 7 kwietnia 2013 r. do 31 grudnia 2014 r. wynoszą 3.628.406,05 zł, a skapitalizowane odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 11.913.000 zł od dnia 1 stycznia 2016 r. do 11 stycznia 2017 r. wynoszą 861.326,22 zł. Suma ww. skapitalizowanych odsetek wynosi 4.489.732,27 zł.
Skapitalizowane odsetki ustawowe za opóźnienie od 11.913.000 zł za okres od 12 stycznia 2017 r. do 23 stycznia 2017 r. wynoszą 27.416,22 zł.
Suma powyższych odsetek wynosi 4.517.148,49 zł.
W ocenie Sądu Okręgowego powództwo okazało się częściowo uzasadnione. Powódka domagała się od pozwanego zapłaty skapitalizowanych odsetek z tytułu opóźnienia w wykupie prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego wP., przyul. (...), obrębŻ., stanowiącegodziałkę nr (...)(o powierzchni 0,2416 ha) idziałkę nr (...)(o powierzchni 0,9645 ha) wraz z prawem własności budynków niemieszkalnych stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności, zapisanych wksiędze wieczystej (...)za cenę 11.913.000 zł w wysokości: 8.113.242,58 zł za okres od dnia 5 grudnia 2010 r. do dnia uprawomocnienia się wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu w sprawie o sygn. akt I C 245/11 tj. 11 stycznia 2017 r. oraz 27.416,22 zł za okres od 12 stycznia 2017 r. do 23 stycznia 2017 r. tytułem odsetek ustawowych za opóźnienie w zapłacie ceny wykupu, tj. łącznie kwoty 8.140.658,80 zł.
Zgodnie zart. 37 ust. 9 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym(Dz. U. nr 80, poz. 717 ze zm., zw. dalej upzp), o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, wykonanie obowiązku wynikającego z roszczeń, o których mowa wart. 36 ust. 1-3, następuje w terminie 6 miesięcy od dnia złożenia wniosku, chyba że strony postanowią inaczej. W przypadku opóźnienia w wypłacie odszkodowania lub wykupie nieruchomości właścicielowi albo użytkownikowi wieczystemu nieruchomości przysługują odsetki ustawowe za opóźnienie. W ustanowionym wart. 37 ust. 9upzp sześciomiesięcznym terminie gmina, o ile są spełnione przesłanki roszczenia, jest zobowiązana nie tylko do zawarcia umowy o wykup, ale także i do jej wykonania tj. zapłaty wynagrodzenia.
Wykładnia ww. przepisu była już przedmiotem rozważań Sądów I jak i II instancji w sprawach łącznie rozpoznanych pod sygn. akt I C 245/11. Rozważania te Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę w pełni podzielił. W sprawie poza sporem było, że w razie uznania, że gmina w sposób nieuzasadniony odmówiła spełnienia roszczenia o wykup przed wszczęciem postępowania, właścicielowi (użytkownikowi wieczystemu) należą się odsetki ustawowe za opóźnienie, liczone od ustalonej przez sąd - w przypadku, gdy realizacja roszczenia o wykup następuje w drodze powództwa o nakazanie złożenia oświadczenia woli - ceny. Treść powołanego przepisu ustawy w sposób kategoryczny wskazuje bowiem, że należą się one już za samo opóźnienie w wykupie, a nie - jak miało to miejsce pod rządami wcześniej obowiązującejustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym- w przypadku opóźnienia w wypłacie należności (odszkodowania albo wynagrodzenia) (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2015r., I CSK 224/14, Lex nr 1659207).
Nie budzi również wątpliwości Sądu, że dochodzenie tychże odsetek ustawowych następuje w drodze powództwa o zapłatę, co potwierdza liczne orzecznictwo sądów (np. ww. wyrok SN z 22 stycznia 2015 r., wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 20.02.2018r., I ACa 850/17, wyroki Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2013r., I ACa 1500/13, Lex nr 1363393 oraz z dnia 7 września 2016r., VI ACa 1526/15, Lex nr 213967). Na przeszkodzie zasądzeniu na rzecz właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości odsetek ustawowych za opóźnienie w wykupie nie stoi bowiem prawo kształtujący charakter wyroku zobowiązującego do złożenia oświadczenia woli. Norma wynikająca z przepisu art. 37 ust. 9 powołanej ustawy jest bowiem jasna i kategoryczna. Realizacja roszczenia z art. 36 ust. 1 pkt 2 upzp, w razie, gdy nie dojdzie do zawarcia umowy, następuje w drodze powództwa o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli. Skoro zatem, mając tego świadomość, ustawodawca w przepisie art. 37 ust. 9 upzp przyznaje właścicielowi (użytkownikowi wieczystemu) prawo do odsetek ustawowych za opóźnienie w wykupie nieruchomości, uznać należy, że dopuszcza je również pomimo prawo kształtującego charakteru samego wyroku nakazującego wykup nieruchomości.
Zgodnie z treścią art. 37 ust. 9 upzp wykonanie przez pozwanego obowiązku (potwierdzonego prawomocnym wyrokiem łącznym Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 6 kwietnia 2016 r. w sprawie I C 245/11) w zakresie wykupu nieruchomości powódki powinno nastąpić w terminie 6 miesięcy od dnia złożenia wniosku o wykup nieruchomości. Bezspornym było, że wykup ten nie nastąpił z przyczyn leżących po stronie pozwanego.(...)P.nie twierdziło, a tym samym nie dowodziło, aby doszło pomiędzy stronami do uzgodnienia innego niż wynikającego z ww. ustawy, terminu wykupu nieruchomości powódki. Wniosek o wykup nieruchomości, objętych żądaniem pozwu w sprawie I C 246/11 Sądu Okręgowego w Poznaniu, został złożony pismem z dnia 4 czerwca 2010 r. Dłużnik winien zatem dobrowolnie zrealizować roszczenie dotyczące wykupudziałek nr (...)najpóźniej w dniu 6 grudnia 2010 r. Jak słusznie bowiem podniósł pozwany zgodnie zart. 115 k.c., jeżeli koniec terminu do wykonania czynności (tu: sześciomiesięcznego na wykup) przypada na dzień uznany za ustawowo wolny od pracy lub na sobotę, termin upływa następnego dnia, który nie jest dniem wolnym od pracy ani sobotą. W rozpoznawanej sprawie 4 grudnia 2010 r. był sobotą, a zatem termin wykupu nieruchomości przez pozwanego upływał w dniu 6 grudnia 2010r. (poniedziałek). Dopiero zatem od dnia 7 grudnia 2010 r. pozwane(...)P.opóźniało się z wykupem nieruchomości od powódki i od tej daty biegły odsetki ustawowe z tytułu opóźnienia w spełnieniu tego świadczenia, liczone od wartości wynagrodzenia (ceny) za wykup.
W ocenie Sądu to właśnie z ww. datą – a nie datą uprawomocnienia się wyroku łącznego Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 6 kwietnia 2016 r. w sprawie IC 245/11 – należy wiązać wymagalność roszczenia o odsetki.
W uzasadnieniu wyroku z 22 stycznia 2015 r. (I CSK 224/14) Sąd Najwyższy wskazał, żeart. 37 ust. 9upzp wprowadza termin zawarcia przez gminę umowy o wykup i wypłaty wynagrodzenia oraz sankcję za niedochowanie tego terminu, określając odmiennie od przepisówkodeksu cywilnegobieg odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia poprzez uzależnienie jego początku od opóźnienia w wykupie, a nie od opóźnienia w zapłacie wynagrodzenia. Sankcyjny charakter tego przepisu nakazuje przyjąć, że odsetki ustawowe od daty opóźnienia w wykupie przysługują uprawnionemu od ceny ustalonej zgodnie z zasadami określonymi wustawie o gospodarce nieruchomościami, którą gmina byłaby zobowiązana zapłacić gdyby zawarła umowę z uprawnionym. Jak już wyżej wskazano, w razie zgłoszenia odrębnego żądania zapłaty odsetek, zasądzeniu na rzecz właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości odsetek ustawowych za opóźnienie w wykupie nie stoi na przeszkodzie prawo kształtujący charakter wyroku zobowiązującego do złożenia oświadczenia woli. Roszczenie o wykup ma być zrealizowane przede wszystkim w oparciu o umowę cywilnoprawną, stąd też relewantny dla określenia początku biegu odsetek ustawowych jest upływ terminu, w którym zgodnie z ustawą taka umowa cywilnoprawna powinna być zawarta (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 7.09.2016r., VI ACa 1526/15, Lex 2139367).
Problematyka wymagalności roszczenia wiąże się przede wszystkim z zagadnieniami wykonania zobowiązań, a w ramach przedawnienia jest wykorzystywana jedynie w celu określenia początku biegu przedawnienia. Wskazane jest zatem, aby stan wymagalności na gruncie przepisów o wykonaniu zobowiązań rozumieć jednakowo. Pojęcie wymagalności nie zostało w prawie zdefiniowane. Zarówno w orzecznictwie, jak i piśmiennictwie pojęcie to bywa rozumiane różnie, przy czym różnice dotyczą powiązania tego pojęcia z terminem spełnienia świadczenia. Termin spełnienia to czas, w którym dłużnik powinien wykonać swoje świadczenie w sposób należyty, zgodnie zart. 354 i 355 k.c.W takim ujęciu termin spełnienia świadczenia określa, do kiedy najpóźniej świadczenie powinno być spełnione w sposób prawidłowy. Do końca upływu terminu spełnienia świadczenia dłużnik co do zasady nie ponosi negatywnych konsekwencji niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Bezskuteczny upływ terminu spełnienia świadczenia oznacza nienależyte wykonanie zobowiązania ze względu na kryterium czasu i w zasadzie powoduje rozpoczęcie stanu opóźnienia albo zwłoki, dlatego doniosłość prawną terminu spełnienia świadczenia wiąże się z upływem tego terminu, a nie jego nadejściem. Dla ustalenia terminu spełnienia świadczenia podstawowe znaczenia maart. 455 k.c., który stanowi, że jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Ze względu na sposób oznaczenia terminu spełnienia świadczenia, rozróżnia się zobowiązania terminowe i bezterminowe. W zobowiązaniach terminowych termin spełnienia świadczenia jest z góry oznaczony wprost lub przez czynność prawną, ustawę, orzeczenie sądu albo decyzję administracyjną. W rozpoznawanej sprawie termin spełnienia świadczenia pozwanego – wykup nieruchomości – wynika z przepisów ustawy.
Na gruncie zobowiązań terminowych pojęcie wymagalności, jako stanu, w którym wierzyciel ma prawną możliwość żądania zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności, nie nasuwa w zasadzie wątpliwości. Przy zobowiązaniach terminowych przyjmuje się, że wierzytelność jest wymagalna, jeżeli nadszedł termin świadczenia, od tej bowiem daty wierzyciel może domagać się spełnienia świadczenia, które dłużnik powinien spełnić.
W orzecznictwie i literaturze początkowo wskazywano, że czym innym jest termin spełnienia świadczenia, a czym innym wymagalność. Przyjmowano, że wymagalność ma ten skutek, że wierzyciel może żądać świadczenia, ale dopiero nadejście terminu spełnienia świadczenia jest chwilą, w której najpóźniej dłużnik ma obowiązek wykonać zobowiązanie, i według tego poglądu sama wymagalność nie wywołuje skutku w postaci opóźnienia dłużnika, ponieważ skutek ten następuje dopiero po bezskutecznym upływie terminu spełnienia świadczenia (por. m.in. wyrok z dnia 12 lutego 1991 r., III CRN 500/90, OSNCP 1992, nr 7-8, poz. 137). Rozdzielanie terminu spełnienia świadczenia i wymagalności prowadziło do sytuacji, w której wierzyciel już mógł żądać świadczenia, ale dłużnik nie musiał go spełnić, ponieważ nie nadszedł jeszcze termin. W nowszym orzecznictwie od tego poglądu odstąpiono, dostrzegając niecelowość rozdzielania terminu wymagalności i spełnienia świadczenia, w szczególności dlatego, że pomiędzy powstaniem wymagalności w rozumieniu dotychczasowym a terminem spełnienia świadczenia wierzyciel nie ma żadnych prawnych środków dochodzenia swego roszczenia.
Wymagalność zatem łączy się z terminem spełnienia świadczenia, przy czym ewentualna rozbieżność w poglądach może się wiązać jedynie z oznaczeniem dnia, tj. czy tak rozumiana wymagalność powstaje z nadejściem czy z upływem terminu (dnia) spełnienia świadczenia (por. uchwala Sądu Najwyższego z dnia 5.11.2014r., III CZP 76/14, Lex 1532595). W wyroku z dnia 3 lutego 2006 r., I CSK 17/05 (nie publ.) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że wymagalność roszczenia należy łączyć z nadejściem ostatniego dnia pozwalającego dłużnikowi spełnić świadczenie zgodnie z treścią zobowiązania, a dzień tak rozumianej wymagalności może być utożsamiany z terminem spełnienia świadczenia także w zakresie zobowiązań bezterminowych (analogiczne stanowisko Sąd Najwyższy zajął również w uzasadnieniach wyroków z dnia 17 października 2008 r., I CSK 100/08, z dnia 23 kwietnia 2003 r., I CKN 316/01 oraz w uchwale z dnia 26 listopada 2009 r., III CZP 102/09). Należy jednak zauważyć, że przy przyjęciu, iż wymagalność następuje z ostatnim dniem, w którym dłużnik może jeszcze, bez naruszania treści zobowiązania, spełnić świadczenie trzeba jednocześnie przyjąć, że wierzyciel nie ma jeszcze prawnej możliwości dochodzenia zaspokojenia roszczenia. Wymagalność trzeba zatem łączyć z upływem terminu spełnienia świadczenia, dopiero bowiem po jego upływie, kiedy dłużnik popada w opóźnienie, wierzyciel dysponuje skutecznymi środkami dochodzenia roszczeń (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2009 r., III CZP 102/09, oraz z dnia 20 kwietnia 2012r., III CZP 10/12, OSNC 2012, nr 10, poz. 117).
Wobec tego, stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie wymagalność roszczenia powódki o wykup nieruchomości, jak i wymagalność odsetek ustawowych z tytułu opóźnienia w wykupie (przy uwzględnieniu oczywiście, że biegną one za każdy kolejny dzień opóźnienia) nastąpiła w dniu 7 grudnia 2010 r.(...)P.winno bowiem dokonać wykupu nieruchomości do dnia 6 grudnia 2010 r., a zatem od 7 grudnia 2010 r. pozostawało w opóźnieniu w wykonaniu tego zobowiązania, co otwierało powódce drogę sądową do dochodzenia roszczeń zarówno o nakazanie złożenia oświadczenia woli w przedmiocie wykupu, jak i o zapłatę odsetek ustawowych za opóźnienie w wykupie. Powództwo o zapłatę odsetek nie byłoby przedwczesne.
Pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia odsetkowego powódki. Zarzut ten okazał się częściowo uzasadniony.
W myślart. 118 k.c.(w brzmieniu znajdującym zastosowanie w sprawie), jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego i dominującym stanowiskiem doktryny odsetki za opóźnienie są świadczeniem okresowym. Suma odsetek należnych za opóźnienie to iloczyn stopy oprocentowania i okresu opóźnienia. Ta konstatacja ma znaczenie decydujące dla uznania roszczenia o odsetki z tytułu opóźnienia za roszczenie o świadczenie okresowe. Podnoszony przez przeciwników tej tezy niewątpliwy fakt, że w większości przypadków świadczenie to jest spełniane jednorazowo, a żądanie zapłaty opiewa na określoną sumę, nie uchyla związku wysokości tej sumy z upływem czasu. Spełnienie tego warunku wystarczy zatem, by zakwalifikować świadczenie jako okresowe, czyli podlegające 3-letniemu przedawnieniu zart. 118 k.c.(por. M. Pyziak-Szafnicka, Komentarz do art. 118 kc, publ. Lex). Roszczenie o odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia (pieniężnego) staje się wymagalne osobno w każdym dniu opóźnienia i w związku z tym przedawnia się osobno za każdy dzień opóźnienia (tak: uchwała Sądu Najwyższego z 5.04.1991 r., III CZP 20/19). W uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2005 r., III CZP 42/04, OSNC 2005, nr 9, poz. 149 uznano, że „Ustanowiony wart. 118 k.c.termin przedawnienia o świadczenie okresowe stosuje się do roszczeń o odsetki za opóźnienie także wtedy, gdy roszczenie główne ulega przedawnieniu w terminie określonym wart. 554 k.c.Roszczenie o odsetki za opóźnienie przedawnia się jednak najpóźniej z chwilą przedawnienia roszczenia głównego".
Samo roszczenie o wykup, z którym ściśle związane jest powstanie wierzytelności odsetkowej przedawnia się z terminie 10 lat. Roszczenia przewidziane wart. 36 ust. 1upzp nie są bowiem związane z działalnością gospodarczą powódki (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2016r., II CSK 53/16 oraz z dnia 19.12.2006r., V CSK 332/06, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2015r., III CZP 67/11). Wniesienie powództwa w sprawie I C 246/11 przerwało niewątpliwie bieg 10-letniego terminu przedawnienia roszczenia powódki o wykup nieruchomości (art. 123 § 1 pkt 1 k.p.c.). W dacie wniesienia powództwa w niniejszej sprawie roszczenie główne powódki (o wykup) nie tylko nie było przedawnione, ale zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem Sądu.
Termin przedawnienia dochodzonych przez powódkę odsetek, liczonych od ceny wykupu – jako świadczenia okresowego - wynosi 3 lata. Jak wynika z uzasadnień wyroków Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 6 kwietnia 2016r. (I C 245/11) oraz Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 11 stycznia 2017 r. (I ACa 776/16) powódka w sprawie o sygn. akt I C 246/11, rozpoznanej łącznie ze sprawą I C 245/11 – nie zgłosiła odrębnego żądania o zapłatę odsetek, a jedynie – jak wskazał Sąd I instancji - żądanie zapłaty odsetek ustawowych powódka uczyniła konstrukcyjnym elementem żądania zobowiązania do złożenia oświadczeń woli.
Wniesienia zatem przez poprzednika prawnego powódki powództwa w sprawie I C 246/11, jak i zmodyfikowanie tego powództwa w dalszych pismach procesowych – nie przerwało skutecznie biegu terminu odsetek ustawowych z tytułu opóźnienia pozwanego w spełnieniu świadczenia - wykupiedziałek (...)wraz z posadowionymi na nich nieruchomościami budynkowymi.
Powódka w dniu 7 kwietnia 2016 r. wniosła do Sądu Rejonowego Poznań – Stare Miasto wP.o zawezwanie pozwanego MiastaP.do próby ugodowej, domagając się zawezwania przeciwnika do zawarcia ugody, na mocy której(...)P.zapłaci na rzecz(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wS.ustawowe odsetki za opóźnienie od kwoty 11.913.000 zł za okres od dnia 5 grudnia 2010r. do dnia zapłaty oraz wyznaczenie w tym celu posiedzenia. Do zawarcia ugody w tej sprawie nie doszło, z uwagi na brak zgody(...)P., niemniej ww. czynność, podjęta bezpośrednio przed Sądem, przerwała – w myślart. 123 § 1 pkt. 1 k.c.bieg przedawnienia spornych odsetek. Sąd nie podziela przy tym stanowiska pozwanego, jakoby ww. czynność nie była podjęta w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Podkreślić bowiem należy, że ww. wniosek został złożony już po wydaniu przez Sąd I instancji wyroku łącznego w sprawie I C 245/11, a zatem powódka miała od tej chwili świadomość, że Sąd ocenił, że nie złożyła ona skutecznie w ww. łącznie rozpoznawanych sprawach, odrębnego żądania o zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie w wykupie nieruchomości, liczonych od ustalonej przez Sąd ceny wykupu.
Wniosek o zawezwanie próby ugodowej został złożony w Sądzie w dniu 7 kwietnia 2016 r., a zatem roszczenie odsetkowe powódki za okres 3 lata wstecz od tej daty nie jest przedawnione. Wartość skapitalizowanych odsetek za opóźnienie w wykupie nieruchomości, od kwoty 11.913.000 zł za okres od 7 kwietnia 2016 r. do 11 stycznia 2017 r. wynosi 4.489.732,27 zł (w tym odsetki ustawowe za okres od 7 kwietnia 2013 r. do 31 grudnia 2014 r. wynoszą 3.628.406,05 zł, a odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 r. do 11 stycznia 2017 r. wynoszą 861.326,22 zł). Należy przy tym dostrzec, że zarównoart. 481 § 2 k.c.w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r., jak i przepis w brzmieniu obowiązującym po tej dacie, nawiązywał do odsetek należnych za opóźnienie ze spełnieniem świadczenia pieniężnego (tutaj wprawdzie na mocy szczególnej regulacji zart. 37 ust. 9upzp odsetki należą się za opóźnienie w spełnieniu świadczenia niepieniężnego, ale liczone są od wartości świadczenia pieniężnego – ceny wykupu), o czym świadczy fakt, że w obu przypadkach wyznacza on stopę odsetek należnych w sytuacji opisanej w§ 1przepisu. Uprawnione jest zatem zbiorcze określenie odsetek wynikających zart. 481 § 1 k.c.mianem odsetek za opóźnienie, obejmując tym terminem odsetki ustawowe w rozumieniu ustawy sprzed 1 stycznia 2016 r. i odsetki ustawowe za opóźnienie w znaczeniu przyjętym w obecnym brzmieniu ustawy (tak: Sąd Apelacyjny w Poznaniu w uzasadnieniu wyroku z 29.06.2017 r., I ACa 127/17). W tym zakresie żądanie powódki okazało się uzasadnione (art. 37 ust. 9upzp).
Powódka domagała się również zasądzenia od pozwanego na jej rzecz skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 11.913.000 zł za okres od 12 stycznia 2017 r. do 23 stycznia 2017 r. Zgodnie zart. 481 § 1 k.c.jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Jak wynika zatem z treści tego przepisu, odsetki ustawowe za opóźnienie należą się niezależnie od tego czy powódka poniosła szkodę, jak i niezależnie od tego czy dłużnik ponosi winę w spełnieniu świadczenia po terminie. Nie miało zatem - dla oceny roszczenia powódki w omawianym zakresie – znaczenia to, w jakiej dacie powódka podała pozwanemu numer konta, na które pozwany miał przelać cenę zakupu. Odsetki należą się bowiem za sam fakt opóźnienia. Niezależnie od tego, wskazać należy, że nie było przeszkód, aby pozwany jeszcze przed datą ogłoszenia wyroku, zwrócił się do powódki o podanie numeru tego konta, na wypadek, uprawomocnienia się w tej dacie (11 stycznia 2017 r.) wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z 6 kwietnia 2016 r. w punkcie II. 1., zgodnie z którym wynagrodzenie w wysokości 11.913.000 zł było właśnie płatne właśnie z tą datą. W okolicznościach sprawy, nie było przeszkód zatem, aby pozwany, dochowując należytą staranność, zapłacił powódce cenę wykupu w dniu 11 stycznia 2017 r.
Mając to na względzie żądanie powódki zasądzenia od pozwanego kwoty 27.416,22 zł Sąd również uznał za uzasadnione.
Łącznie suma należnych powódce odsetek ustawowych za opóźnienie wynosi 4.517.148,49 zł (4.489.732,27 zł + 27.416,22 zł), o czym Sąd na podstawie wyżej powołanych przepisów orzekł w punkcie 1 wyroku.
Powódka domagała się od ww. kwoty dalszych odsetek od dnia 1 lutego 2017 r. do dnia zapłaty, mając na względzie fakt, że jeszcze przed wniesieniem powództwa w sprawie wezwała pozwanego do zapłaty. Żądanie dalszych odsetek okazało się jedynie częściowo uzasadnione. W myśl bowiemart. 482 § 1 k.c.od zaległych odsetek można żądać odsetek za opóźnienie dopiero od chwili wytoczenia o nie powództwa, chyba że po powstaniu zaległości strony zgodziły się na doliczenie zaległych odsetek do dłużnej sumy.
Powódka niewątpliwie domagała się zasądzenia dalszych odsetek (ustawowych za opóźnienie) od zaległych, skapitalizowanych odsetek. Pojęcie zaległych odsetek w rozumieniu art. 482 obejmuje zarówno odsetki kapitałowe, jak i odsetki za opóźnienie, jak również odsetki skapitalizowane. Bezspornym było, że po powstaniu ww. zaległości strony nie zgodziły się na doliczenie zaległych odsetek do dłużnej sumy. Z tego względu, dalsze odsetki od kwoty 4.517.148,49 zł należało zasądzić od dnia wniesienia pozwu w sprawie, tj. od 23 marca 2018 r. (data nadania pozwu na poczcie) do dnia zapłaty.
W pozostałej części, zarówno w zakresie przedawnionego roszczenia głównego, jak i dalszych odsetek od zaległych odsetek, powództwo jako nieuzasadnione, podlegało oddaleniu, o czym Sąd orzekł w punkcie 2 wyroku.
O kosztach procesu Sąd orzekł na postawieart. 100 zd. 1 k.p.c., obciążając nimi strony stosunkowo: powódkę w 45%, a pozwanego w 55%.
Apelację od powyższego wyroku wniosła powódka, zaskarżyła go w części tj. co do pkt 2 i 3.Powódka zarzucała rozstrzygnięciu:

-

naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.art. 37 ust. 9 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennymorazart. 118 k.c.w zw. zart. 120 k.c.poprzez ich niewłaściwą wykładnię i wadliwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że dochodzone pozwem roszczenie z tytułu odsetek za opóźnienie w wykupie nieruchomości uległo przedawnieniu za okres sprzed 3 lat od daty złożenia przez powódkę wniosku o zawezwanie do próby ugodowej;

naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.art. 482 k.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na zasądzeniu ustawowych odsetek za opóźnienie w zapłacie dochodzonej pozwem na podstawieart. 37 ust. 9 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym- kwoty odsetek za opóźnienie w wykupie nieruchomości począwszy od dnia wniesienia pozwu, zamiast od daty wynikającej z wystosowanego do pozwanego wezwania do zapłaty.

Wskazując na powyższe zarzuty powódka wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości i w związku z tym zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki dalszej kwoty 3.623.510,31 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 lutego 2017 r. do dnia zapłaty oraz ustawowych odsetek za opóźnienie od kwoty 4.517.148,49 zł za okres od dnia 1 lutego 2017 r. do dnia 22 marca 2018 r.; zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki zwrotu całości poniesionych poprzez powódkę kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Apelację od powyższego wyroku wniósł również pozwany, zaskarżył go w całości.Pozwany zarzucał rozstrzygnięciu:

1
naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj.:

-

art. 379 pkt 3w zw. z 199§ 1 pkt 2 k.p.c.poprzez rozstrzygnięcie i wyrokowanie w sprawie, która została już prawomocnie osądzona;

art. 233 § 1 k.p.c.poprzez sprzeczność istotnych ustaleń ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym poprzez przyjęcie, że pomimo stwierdzenia przez powódkę w pozwie (żądanie w pkt 2 i uzasadnienie), że wezwała pozwanego do zapłaty należności głównej w terminie do dnia 31 stycznia 2017 r., a pozwany dokonał zapłaty w dniu 23 stycznia 2017 r., to Sąd I instancji w sposób nieuzasadniony i wbrew twierdzeniom strony powodowej ustalił, że pozwany opóźnił się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego i winien zapłacić powódce odsetki ustawowe za opóźnienie,

2
naruszenie przepisu prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, tj.art. 481 § 1 k.c.poprzez błędne jego zastosowanie i przyjęcie, że pozwany pozostawał w opóźnieniu z zapłatą na rzecz powódki kwoty 11.913.000 zł, pomimo, że z treści pozwu wynika, iż świadczenie pieniężne spełnił w terminie wskazanym przez stronę powodową, tj. do dnia 31 stycznia 2017 r.

Mając na uwadze powyższe zarzuty pozwany wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i odrzucenie pozwu, co do kwoty 8.113.242,58 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 23.03.2018 r. do dnia zapłaty; zmianę pkt 1 wyroku w części zasądzającej na rzecz powódki kwotę 27.416,22 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 23 marca 2018 r. do dnia zapłaty poprzez oddalenie powództwa w tym zakresie; zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania za I instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Powódka wniosła o oddalenie apelacji pozwanegooraz o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Pozwany wniósł o oddalenie apelacji powódkioraz o zasądzenie od powódki na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Ustalenia faktyczne sądu I instancji nie budzą wątpliwości i dlatego Sąd Apelacyjny przyjmuje je w całości za podstawę własnego rozstrzygnięcia.
Ustalenia te nie były przy tym podważane w żadnym z wniesionych środków zaskarżenia.
Stan faktyczny sprawy był w istocie między stronami niesporny, bowiem wynikał wyłącznie z treści dokumentów urzędowych i prywatnych, których prawdziwość materialna i formalna nie była kwestionowana.
Bazując zatem na ustalonym przez Sąd Okręgowy stanie faktycznym stwierdzić należało, co następuje:
Apelacja powoda:
Apelacja ta nie zasługiwała na uwzględnienie.
Nie ma podstaw do przyjęcia postulowanej przez skarżącego wykładni powoływanych w zarzutach środka zaskarżenia przepisów prawa materialnego, tzn.art. 37 ust. 9 ustawy z dnia 27 marca 2003r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym(tekst. jedn. Dz. U. 2018.1945, dalej powoływana jako „u.p.z.p.”) orazart. 482 kc.
Przede wszystkim nie do przyjęcia jest stanowisko, zgodnie z którym „odsetki ustawowe za opóźnienie”, wymienione wart. 37 ust. 9 u.p.z.p., mają inny charakter, niż odsetki, o jakich mowa w przepisachart. 359 kcorazart. 481 kciart. 482 kc, czyli świadczenia okresowego, przysługującego odrębnie za każdy dzień opóźnienia dłużnika.
Zgodnie z podstawowymi regułami wykładni prawa, co do zasady nie należy różnicować znaczenia tych samych pojęć używanych przez ustawodawcę w tekście (języku) prawnym (lege non distinguente nec nostrum est distinguere).
Natomiast wprowadzenie do systemu prawnego odrębnego przepisuart. 37 ust. 9 u.p.z.p.nastąpiło z uwagi na użycie w nim specyficznej konstrukcji prawnej.
Co do zasady bowiem odsetki za opóźnienie przysługują w przypadku opóźnienia w spełnieniuświadczenia pieniężnego.
W omawianym przepisie natomiast ustawodawca zdecydował się na użycie,verba legis, konstrukcji odsetek za opóźnienie w spełnieniu przez gminę obowiązku wykupu nieruchomości, czyli spełnienia świadczenia o charakterze mieszanym, bowiem obejmującego zarówno obowiązek złożenia określonego oświadczenia woli o nabyciu własności (świadczenie niepieniężne), jak i jednoczesnej zapłaty ceny nabycia (świadczenie pieniężne).
Oczywiste jest przy tym, że roszczenie odsetkowe dotyczyć może wyłącznie opóźniania się dłużnika (gminy) ze spełnieniem świadczenia pieniężnego z tytułu ceny nabycia nieruchomości
Nie oznacza to jednak, wbrew poglądowi skarżącego, że powstanie i wymagalność omawianego roszczenie o odsetki uzależnione są od wydania wyroku sądu, nakazującego złożenie oświadczenia woli o nabyciu („wykupie”) nieruchomości i że w istocie jest to roszczenie o zapłatę jednorazowej kwoty, mającej charaktersui generis„kary pieniężnej” obciążającej gminę za niewykonanie obowiązku, wynikającego z przepisuart. 36 ust. 1 pkt. 2) u.p.z.p.
Przeciwnie, z chwilą upływu sześciomiesięcznego terminu, o jakim mowa w przepisieart. 37 ust. 9 zd. 1 u.p.z.p.wymagalne stają się jednocześnie zarówno roszczenie w stosunku do gminy o nakazanie wykupu nieruchomości (złożenia oświadczenia woli o jej nabyciu), jaki i roszczenie o odsetki za opóźnienie w spełnieniu tego obowiązku (ściślej – zapłaty ceny nabycia).
Wymaga przy tym podkreślenia, że gmina pozostaje w opóźnieniu w spełnieniu tego świadczenia, skutkującym zapłatą odsetek, w postaci, w jakiej powstało ono w momencie upływu w/w sześciomiesięcznego terminu, obligującego ją do wykupu nieruchomości.
Treść obowiązku zapłaty ceny nabycia wyznaczać będzie zatem wartość nieruchomości z dnia upływu terminu zart. 37 ust. 9 zd. 1 u.p.z.p.i od tej kwoty naliczane mogą być odsetki za opóźnienie w wykonaniu obowiązku wykupu, i to niezależnie od tego, że ostatecznie cena nabycia zostanie określona w konstytutywnym wyroku sądu, zobowiązującym gminę do nabycia nieruchomości (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 15 lutego 2013r. w sprawie I CSK 305/12, OSNC-ZD, z.4 z 2013r. poz. 76 i z dnia 22 stycznia 2015r. w sprawie I CSK 224/14, OSNC-ZD, z. 2 z 2016r., poz. 25 oraz postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 20 lutego 2014r. w sprawie IV CSK 505/13, LEX nr 1438807, a także z dnia 29 maja 2018r. w sprawie II CSK 45/18, Legalis 1793738).
W konsekwencji należy przyjąć, że omawiane roszczenie o odsetki mogłoby być dochodzone samodzielnie w procesie sądowym, niezależnie od roszczenia o zobowiązanie gminy do złożenia oświadczenia woli o nabyciu nieruchomości (tak też 󠅻Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 23 maja 2018r. w sprawie I ACa 1421/16, LEX nr 2514608).
W procesie takim jako przesłanki rozstrzygnięcia sąd miałby obowiązek zbadać, czy po stronie powoda powstało roszczenie o wykup nieruchomości zart. 36 ust. 1 pkt. 2) u.p.z.p., czy gmina pozostaje w opóźnieniu w zaspokojeniu tego roszczenia a także jak przedstawiała się wartość nieruchomości w dacie upływu sześciomiesięcznego terminu, o jakim mowa wart. 37 ust. 9 zd. 1 u.p.z.p.
Nawet jednak gdyby hipotetycznie zaakceptować koncepcję powoda, zgodnie z którą roszczenie o odsetki zart. 37 ust. 9 zd. 2 u.p.z.p., z uwagi na jegostricteakcesoryjny charakter, nie mogłoby zostać uwzględnione bez jednoczesnego wystąpienia z roszczeniem o złożenie przez gminę oświadczenia woli o nabyciu nieruchomości, pozostawałoby to bez wpływu na ocenę charakteru tego roszczenia, jako okresowego i podlegającego trzyletniemu przedawnieniu zart. 118 kc, którego bieg rozpoczyna się z każdym dniem po upływie sześciomiesięcznego terminu zart. 37 ust. 9 zd. 1 u.p.z.p.
Zwlekanie przez uprawnionego z wystąpieniem przeciwko gminie o spełnienie roszczenia o wykup nie mogłoby bowiem wywoływać korzystnych dla niego skutków prawnych w postaci wstrzymania biegu przedawnienia roszczenia o odsetki za opóźnienie.
W konsekwencji uznać należy, że sąd I instancji nie naruszył przepisów prawa, uznając, że roszczenie powoda uległo częściowemu przedawnieniu co do roszczeń powstałych dawniej, niż trzy lata przed wystąpieniem przez niego z wnioskiem o próbę ugodową w sprawie XII Co 99/16 Sądu Rejonowego Poznań - Stare Miasto wP..
Z kolei, z przyczyn, o których była wyżej mowa, dochodzone przez powoda świadczenie było roszczeniem o odsetki w rozumieniu przepisuart. 482 kc.
Dlatego prawidłowo Sąd Okręgowy zasądził odsetki za opóźnienie w jego zapłacie dopiero od dnia wytoczenia powództwa.
Apelacja pozwanego:
Apelacja ta także okazała się bezzasadna.
Zasadnicze zarzuty środka zaskarżenia bazują na twierdzeniu, że w sprawie doszło do rozpoznania, z naruszeniem przepisuart. 199 § 1 pkt. 2)kpc, roszczenia, które zostało już prawomocnie osądzone w sprawie, jaka toczyła się między stronami przed Sądem Okręgowym w Poznaniu pod sygn. I C 245/11 i zakończyła się ostatecznie wydaniem przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu prawomocnego wyroku z dnia 11 stycznia 2017r. w sprawie o sygn. I ACa 776/16.
Według skarżącego w sprawie tamtej powód dochodził tego samego roszczenia (tzn. odsetek za opóźnienie na podstawieart. 37 ust. 9 zd. 2 u.p.z.p.), a powództwo to zostało prawomocnie oddalone.
W konsekwencji, zdaniem pozwanego, doszło do nieważności postępowania co do przeważającej części dochodzonych obecnie przez powoda roszczeń (art. 379 pkt. 3 kpc).
Tego rodzaju twierdzenia oraz przywołana na ich wsparcie argumentacja w okolicznościach sprawy nie znajdowały jednak uzasadnienia.
Stosownie do przepisuart. 199 § 1 pkt. 2)kpcsąd odrzuci pozew jeżelio to samo roszczeniepomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku albo została już prawomocnie osądzona.
Z tego wynika, że stanres iudicata, uzasadniający odrzucenie pozwu, występuje jedynie wówczas, gdy istniejetożsamość przedmiotowaroszczeń dochodzonych w obu sprawach, przy czym, z uwagi na procesowe skutki takiego stanu rzeczy, oceny w tym zakresie należy dokonywać przy zastosowaniu kryteriów restrykcyjnych (ścisłych).
Jednym z zasadniczych kryteriów wyróżniania roszczeń pod względem przedmiotowym jest podział ich naroszczenia niepieniężneorazroszczenia pieniężne.
Z kolei nie może budzić wątpliwości, że w postępowaniu, jakie toczyło się między stronami przed Sądem Okręgowym w Poznaniu pod sygn. I C 245/11 powód dochodził jedynie spełnienia przez pozwanegoświadczenia niepieniężnego, tzn. złożenia oświadczenia woli o nabyciu nieruchomości za określoną cenę, przy czym powód żądał także ostatecznie aby oświadczenie, jakie ma złożyć pozwany, obejmowało także zobowiązanie się przez niego do uiszczenia odsetek za opóźnienie w zapłacie ceny nabycia.
Taka treść i charakter żądań powództwa w tamtej sprawie zostały w sposób jednoznaczny przesądzone w wyrokach sądów obu instancji, a ostatecznie także w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2019r. w sprawie II CSK 714/18, wydanym na skutek rozpoznania skargi kasacyjnej strony powodowej.
Tymczasem w rozpoznawanej obecnie sprawie powód dochodzi spełnieniaświadczenia pieniężnego(roszczenia o zapłatę określonej sumy pieniężnej).
Już zatemprima facienie może być mowy o tożsamości świadczeń będących przedmiotem rozpoznania w obu sprawach.
Nie popełnił też Sąd Okręgowy błędu uwzględniając roszczenie o zapłatę przez pozwanego odsetek za opóźnienie w zapłacie świadczenia z tytułu ceny, wynikającego z prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 6 kwietnia 2016r., który uprawomocnił się w dniu 11 stycznia 2017r. w związku z wydaniem przez Sąd Apelacyjny w tym dniu wyroku w sprawie I ACa 776/16, oddalającego apelacje stron.
Z dniem tym świadczenie z tytułu ceny, zasądzone w wyroku sądu I instancji, stało się wymagalne, a od dnia następnego pozwany pozostawał w opóźnieniu w jego spełnieniu ze skutkami w postaci obowiązku zapłaty odsetek za każdy kolejny dzień opóźnienia na podstawieart. 481 kc.
Dla powstania tego rodzaju skutków prawnych nie było konieczne podejmowanie przez wierzyciela jakichkolwiek dodatkowych czynności.
Bez istotnego znaczenia jest w związku z tym czy i kiedy powód wystąpił do pozwanego z wezwaniem o zapłatę tych należności.
Można dodać, że nie przekonuje argumentacja pozwanego, zgodnie z którą przeszkodą do niezwłocznego spełnienia świadczenia wynikającego z wyroku w sprawie I C 245/11 miałaby być konieczność uprzedniego ustalenia konta bankowego wierzyciela.
Już od dnia wydania w sprawie nieprawomocnego wyroku z dnia 6 kwietnia 2016r. pozwany musiał liczyć się z przegraniem procesu i miał aż do dnia 11 stycznia 2017r. wystarczającą ilość czasu, aby, zachowując wymaganą od niego staranność, przygotować się do spełnienia świadczenia.
Z tych przyczyn na podstawieart. 385 kpcoraz powołanych wyżej przepisów prawa materialnego i procesowego 󠅻Sąd Apelacyjny orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono (punkt II wyroku) na podstawie przepisówart. 98 § 1 i 3 kpcorazart. 99 kpcw zw. zart. 391 kpcoraz uwzględniając podstawowe stawki wynagrodzenia należnego radcy prawnemu za reprezentowanie strony w postępowaniu apelacyjnym.
Ponieważ oba środki zaskarżenia zostały oddalone, każdy ze skarżących zobowiązany jest do zwrotu przeciwnikowi kosztów zastępstwa procesowego wywołanego jego apelacją (obie strony złożyły odpowiedź na apelację z żądaniem zwrotu tych kosztów).
Powód w związku z apelacją pozwanego poniósł koszty zastępstwa procesowego w wysokości 18.750 zł, a pozwany w związku z apelacją powoda – w wysokości 11.250 zł.
Po wzajemnym skompensowaniu różnica w wysokości7.500 złpodlegała zasądzeniu od pozwanego na rzecz powoda.
Równocześnie z ogłoszeniem zaskarżonego wyroku sąd I instancji wydał postanowienie o odmowie odrzucenia pozwu co do roszczenia w kwocie 8.113.242,58 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 1 lutego 2017r. (k. 313).
Na skutek zażalenia pozwanego Sąd Apelacyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2019r. uchylił wymienione orzeczenie.
Z kolei postanowieniem z dnia 15 maja 2019r. Sąd Apelacyjny uzupełnił własne orzeczenie z dnia 24 kwietnia 2019r. w ten sposób, że rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego pozostawił do orzeczenia końcowego.
Koszty postępowania zażaleniowego podlegają wzajemnemu rozliczeniu między stronami, w takich samych proporcjach, w jakich ostatecznie orzeczono o roszczeniach powództwa, czyli obciążają one powoda w 45%, a pozwanego w 55%, przy uwzględnieniu, że powód poniósł je w wysokości 12.500 zł (wynagrodzenie pełnomocnika), a pozwany w wysokości 32.500 zł (opłata od zażalenia i wynagrodzenie pełnomocnika).
Z tych względów na podstawie przepisówart. 98 § 1 i 3 kpcorazart. 99 kpcw zw. zart. 391 kpcw zw. zart. 397 § 2 kpcorzeczono jak w punkcie III wyroku.

    Piotr Górecki Małgorzata Kaźmierczak Bogdan Wysocki