Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 786/19
Data wyroku: 2019-08-30 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Nierozpoznanie istoty sprawy
Podstawa prawna: art. 386 § 4 kpc w zw. z art. 13 § 2 kpc

III Ca 786/19

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 22 lutego 2019 r., wydanym w sprawie z wnioskuM. K.z udziałemT. B. (1),M. E.,A. A.i MiastaŁ.o dokonanie wpisu w dziale IIksięgi wieczystej (...)na skutek skargi wnioskodawcy i uczestnika postępowaniaT. B. (1)na postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 listopada 2018 r., Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi oddalił skargę.
Sąd I instancji w uzasadnieniu orzeczenia stwierdził, że w dniu 1 czerwca 2018 r. wnioskodawca wniósł o wpisanie do działu IIksięgi wieczystej Nr (...)M. K.w udziale wynoszącym 3/16 części,T. B. (1)w dziale wynoszącym 3/16 części,M. E.w udziale wynoszącym 1/32 części iA. A.w udziale wynoszącym 3/32 części, załączając do wniosku akt darowizny z dnia 30 stycznia 2002 r. sporządzony w Izraelu z podpisami notarialnie poświadczonymi, tłumaczenie na język polski poświadczenia podpisów oraz klauzulę apostille tego poświadczenia. Postanowieniem z dnia 16 listopada 2018 r. referendarz sądowy oddalił wniosek, wskazując, że z treści aktu darowizny wynika, żeH. S.darował swoim dzieciom nieruchomość przyul. (...)wŁ., chociaż był jedynie jej współwłaścicielem, a nikt nie może przenieść na inną osobę więcej praw niż mu przysługuje, przy czym umowa o charakterze rozporządzającym zawarta przez osobę nieuprawnioną jest nieważna. Dodatkowo podniesiono, że dokument zagraniczny może być podstawą wpisu w księdze wieczystej, ale tylko o ile jest przetłumaczony na język polski. W dniu 28 listopada 2018 r. wnioskodawca i uczestnik postępowaniaT. B. (2)złożyli skargę na to postanowienie, dołączając przysięgłe tłumaczenie klauzuli apostille, co – jak wywiedziono w uzasadnieniu postanowienia – w myślart. 39822§ 2 i 3 k.p.c.spowodowało utratę mocy przez orzeczenie referendarza i rozpoznawanie sprawy przez Sąd jako Sąd pierwszej instancji.
Sądmeritiwskazał, żeksięga wieczysta (...)prowadzona jest dla nieruchomości położonej wŁ.przyul. (...), a w jej dziale II wpisane jest jako właściciel MiastoŁ., przy czym z księgi tej wyodrębniono 5 samodzielnych lokali i założono dla nich odrębne księgi wieczyste. Pierwotnie w przedmiotowej księdze ujawnieni byli jako właścicieleD. S.iR.S.w równych udziałach, następnie ujawniono tam Skarb Państwa na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego dla m. Łodzi z dnia 7 grudnia 1959 r. wydanego w sprawie o nabycie własności w trybie przemilczenia, a w dniu 24 sierpnia 1993 r. wpisano do księgi prawo własności MiastaŁ.na podstawie decyzji komunalizacyjnej z dnia 11 marca 1993 r. Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2008 r., wydanym w sprawie o wznowienie postępowania w sprawie V Ns 1 2518/59 zakończonej orzeczeniem stwierdzającym nabycie własności przez Skarb Państwa z mocy przemilczenia, Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił powództwo Skarbu Państwa w zakresie nabycia udziału w wysokości ½ części we współwłasności przedmiotowej nieruchomości, przy czym z uzasadnienia orzeczenia wynikało, że rozstrzygnięcie dotyczyło udziału należącego doM. S.. Decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 12 sierpnia 2010 r. stwierdzono, że w części obejmującej wyodrębnione i sprzedane osobom trzecim lokale w budynku położonym na nieruchomości wraz ze związanymi z nimi prawami do nieruchomości wspólnej decyzja Wojewody(...)z dnia 11 marca 1993 r. stwierdzająca nabycie nieruchomości przez MiastoŁ.została wydana z naruszeniem prawa, natomiast w pozostałej części stwierdzono jej nieważność. Dalej Sąd Rejonowy ustalił, wskazując odpowiednie dokumenty stwierdzające następstwo prawne, że spadkobiercamiD.iR.S.sąM. E.,A. A.iH. S., przy czym ten ostatni sporządził w dniu 30 stycznia 2002 r. akt darowizny, mocą którego darował przedmiotową nieruchomość w równych częściach swoim dzieciomR. K.iT.B., a spadek po zmarłej późniejR. K.nabyłM. K..
Sąd I instancji podniósł następnie, że skutkiem orzeczenia wydanego w sprawie o wznowienie postępowania w sprawie V Ns 1 2518/59 Sądu Powiatowego dla m. Łodzi musi być przyjęcie, że Skarb Państwa nie nabył udziału w nieruchomości przyul. (...)wŁ., który przysługiwałM. S.dziedziczącej po swych rodzicachD.iR.S., zaś po śmierciM. S.spadek po niej nabyliJ. A.iH. S., a spadek poJ. M.E.iA. A.. Wnioskodawca do swego wniosku załączył dokument darowizny z dnia 30 stycznia 2002 r. sporządzony w formie szczególnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, jak również tłumaczenie na język polski poświadczenia podpisów, klauzulę apostille na oryginale poświadczenia i tłumaczenie na język polski klauzuli apostille. Sądmeritipodniósł jednak, że z treści tego dokumentu wynika, żeH. S.podarowałR. K.iT.B.całą nieruchomość, dla której prowadzona jest przedmiotowa księga wieczysta, chociaż był tylko jej współwłaścicielem. W ocenie Sądu – skoro nikt nie może przenieść na drugiego więcej praw do rzeczy niż sam posiada, to przyjąć trzeba, że umowa zobowiązująca do przeniesienia własności zawarta przez osobę nieuprawnioną jest bezskuteczna w zakresie przeniesienia własności, zaś umowa o skutku rozporządzającym jest nieważna. Sąd przywołał dalejart. 6268§ 2 k.p.c.iart. 34 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece(t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1916 ze zm.), wskazując, że wobec powyższego żądanie wnioskodawcy nie może zostać uwzględnione, skoro z przedstawionych dokumentów nie wynika, byM. K.,T. B. (2),M. E.iA. A.byli współwłaścicielami nieruchomości w udziałach określonych we wniosku. Następcy prawniM. S.byli współwłaścicielami nieruchomości tylko w zakresie przysługującego jej połowy udziału we współwłasności, a z treści aktu darowizny wynika, żeH. S.przeniósł na obdarowanych więcej praw do rzeczy niż sam posiadał, czego uczynić nie mógł. Z tych powodów Sąd Rejonowy oddalił wniosek na podstawieart. 6269k.p.c.
Apelację od tego postanowienia złożyli wnioskodawca i uczestnik postępowaniaT. B. (2), zaskarżając je w całości, wnosząc o jego zmianę poprzez wpisanie do działu IIksięgi wieczystej (...)prawa własności na rzecz wnioskodawcy i uczestników postępowania w udziałach określonych we wniosku oraz zarzucając naruszenie:

⚫

art. 6288§ 2 k.p.c.przez przekroczenie zakresu kognicji sądu wieczystoksięgowego i badanie kwestii dotyczących skuteczności czynności prawnej, która ma stanowić podstawę żądanego wpisu;

art. 34 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece(t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1916 ze zm.) poprzez oddalenie wniosku o wpis prawa własności, mimo że wnioskodawca wykazał odpowiednimi dokumentami swoje następstwo prawne po osobie wpisanej do księgi wieczystej;

art. 155 § 1 k.c.iart. 58 k.c.poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że umowa darowiznyH. S.na rzeczR. K.iT. B. (1)nie może stanowić podstawy wpisu prawa własności do księgi wieczystej, ponieważ jest nieważna, gdyż darczyńca jest współwłaścicielem nieruchomości będącej przedmiotem darowizny i nie mógł przenieść więcej praw niż sam posiadał.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Złożenie apelacji przez wnioskodawcę i uczestnika postępowania skutkować musiało wydaniem orzeczenia kasatoryjnego, ponieważ Sąd I instancji nie rozpoznał istoty sprawy.
Jak trafnie stwierdził tenże Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, zgodnie zart. 39822§ 2 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c., wniesienie skargi na postanowienie referendarza oddalające wniosek o wpis do księgi wieczystej, powoduje utratę mocy tego postanowienia, bowiem przepis szczególny, jakim jestart. 5181§ 3 k.p.c., dotyczy tylko sytuacji wniesienia skargi na postanowienie referendarza o dokonaniu wpisu i jedynie w takiej sytuacji wpis do księgi wieczystej dokonany przez referendarza nie traci mocy, wobec czego po wniesieniu skargi sąd wydaje postanowienie o zmianie zaskarżonego wpisu przez jego wykreślenie i dokonanie nowego wpisu lub wydaje postanowienie utrzymujące w mocy zaskarżony wpis albo uchyla wpis i oddala wniosek. Jeżeli natomiast referendarz sądowy wydał postanowienie o oddaleniu wniosku o wpis, postanowienie to po wniesieniu skargi traci moc (art. 39822§ 2 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.), wobec czego sąd, rozpoznając skargę, działa od nowa i wydaje – jako sąd pierwszej instancji – postanowienie rozpoznające merytorycznie wniosek, a więc oddala go, jak uczynił to referendarz, albo dokonuje wpisu.
Postanowienie Sądumeritio oddaleniu skargi na postanowienie referendarza oddalające wniosek o wpis jest więc błędne i nie odpowiada wymogom proceduralnym, bowiem Sąd ten powinien był rozpoznać wniosek i orzec co do niego merytorycznie, a więc – o ile dostrzegł przeszkody lub brak podstaw do dokonania wpisu – oddalić go. Utrata mocy przez orzeczenie referendarza sądowego powoduje, iż w dalszym postępowaniu nie bada się ani słuszności jego wydania, ani zasadności zawartego w nim rozstrzygnięcia, a postępowanie winno toczyć się tak, jakby w ogóle orzeczenie to w tym postępowaniu nie zapadło; Sąd musi ponownie rozstrzygnąć w przedmiocie złożonego wniosku. Tymczasem sformułowanie sentencji zaskarżonego orzeczenia wskazuje, że Sąd Rejonowy, wydając to rozstrzygnięcie, działał jako sąd drugiej instancji, orzekając wbrew przepisom proceduralnym nie co do wniosku, ale rozstrzygając o prawidłowości postanowienia referendarza w kontekście zarzutów i wniosków środka zaskarżenia, jakim jest skarga złożona na to postanowienie. Innymi słowy mówiąc, treść sentencji zaskarżonego orzeczenia wskazuje na objęcie kognicją Sądu nie zasadności wniosku wszczynającego postępowanie, ale prawidłowości i zgodności z prawem postanowienia, którego dotyczyła skarga – a więc postanowienia, które, stosownie doart. 39822§ 2 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c., utraciło moc wskutek wniesienia skargi. Zaznaczyć w tym miejscu trzeba, że lektura uzasadnienia orzeczenia, którego apelacja dotyczy, może dawać podstawy do przyjęcia, iż Sąd I instancji przed wydaniem postanowienia rozważał argumentację merytoryczną dotyczącą zasadności wniosku i uznał go za nieuzasadniony, niemniej jednak bezspornie o treści orzeczenia decyduje nie jego uzasadnienie, ale jego sentencja. Jeżeli zatem z uzasadnienia postanowienia wynika, że Sąd nie uwzględnił żądania wnioskodawcy, ale w jego sentencji nie znalazło to odzwierciedlenia poprzez orzeczenie o oddaleniu wniosku, to nie można jednak uznać, że sąd rozstrzygnął istotę sprawy; rozstrzygnięcie sądu o żądaniach uczestników jest obligatoryjnym elementem sentencji postanowienia (art. 325 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.), a nie jego uzasadnienia. Sąd odwoławczy zmuszony jest zatem przyjąć, że w momencie rozpoznawania apelacji w obrocie prawnym nie istnieje takie orzeczenie, którego sentencja miałaby charakter wypowiedzi o istocie sprawy wszczętej na podstawie wnioskuM. K., rozstrzygającej o uwzględnieniu lub nieuwzględnieniu tego wniosku i w odniesieniu do którego Sąd II instancji miałby realizować swoje uprawnienia orzecznicze przewidziane wart. 385 k.p.c.iart. 386 § 1 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w odniesieniu do orzeczeń sądowych zapadłych w postępowaniu wieczystoksięgowym po wniesieniu skargi na czynności referendarza, które zostały wydane z naruszeniemart. 5181§ 2 k.p.c.iart. 39822§ 2 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.(postanowienie z dnia 2 kwietnia 2015 r., I CZ 34/15, niepubl. i postanowienie z dnia 20 kwietnia 2016 r., V CZ 10/16, niepubl.), analogiczny pogląd wyraził również Sąd Apelacyjny w Białymstoku, rozpoznając sprawę, w której sąd niższej instancji po wniesieniu sprzeciwu od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym utrzymał ten nakaz w mocy, a więc orzekł co do zasadności rozstrzygnięcia, które już moc utraciło – podobnie jak to miało miejsce w niniejszym postępowaniu (wyrok z dnia 20 lutego 2013 r., I ACa 589/12, niepubl.).
W sytuacji, z jaką mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie, uznać więc trzeba, że Sądmeritinie rozstrzygnął istoty sprawy, co jest równoznaczne z nierozpoznaniem istoty sprawy, a to skutkować musi uchyleniem zaskarżonego postanowienia i przekazaniem sprawy Sądowi Rejonowemu dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi do ponownego rozpoznania; podstawą prawnoprocesową takiej decyzji jestart. 386 § 4 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.Wobec powyższego, bezprzedmiotowe było rozważanie przez Sąd odwoławczy kwestii trafności zarzutów zawartych w złożonej apelacji, gdyż odnosiły się one wyłącznie do zasadności stanowiska Sądu I instancji, które nie znalazło swego odzwierciedlenia w sentencji zaskarżonego orzeczenia. Ponowne rozpoznanie sprawy winno zakończyć się – o ile nie zajdą przeszkody do merytorycznego rozpoznania sprawy – wydaniem postanowienia formułującego w swojej sentencji wypowiedź orzeczniczą co do żądania zawartego we wniosku wszczynającym postępowanie.