Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII U 3053/19
Data wyroku: 2020-02-14 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, SENTENCE, REASON
Sędziowie: Monika Rosłan-Karasińska
Słowa kluczowe: Wysokość emerytury
Podstawa prawna: art. 7 pkt 7 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w z z art. 67 ust 1 ww ustawy

Sygn. akt VII U 3053/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 lutego 2020 r.
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracyi Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodnicząca: SSO Monika Rosłan-Karasińska
Protokolant: st. sekr. sądowy Maria Nalewczyńska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2020 r. w Warszawie
sprawyB. J.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
o wysokość emerytury
na skutek odwołaniaB. J.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z dnia 26 kwietnia 2019 roku, znak(...)
zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z dnia 26 kwietnia 2019 roku, znak(...)w ten sposób, że przyznajeB. J.prawo do doliczenia okresu sprawowania opieki nad siostrąE. Z.w latach 1996-1998 roku jako okresu nieskładkowego.
Sygn. akt VII U 3053/19

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 26 kwietnia 2019 r., znak:(...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.odmówił wnioskodawczyniB. J.prawa do doliczenia okresu opieki nad siostrą od 1996 r. do 1998 r. W uzasadnieniu swojej decyzji ZUS wskazał, że zgodnie z art. 7 pkt 7 ustawy o emeryturach i rentach okresami nieskładkowymi są przypadające przed dniem nabycia prawa do emerytury lub renty okresy niewykonywania pracy, w granicach do 6 lat, spowodowane koniecznością opieki nad innym niż dziecko członkiem rodziny zaliczonym do I grupy inwalidów lub uznanym za całkowicie niezdolnego do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo uznanym za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, sprawowanej przez członka jego rodziny w wieku powyżej 16 lat, który w okresie sprawowania opieki nie osiągnął przychodu przekraczającego miesięcznie połowę najniższego wynagrodzenia. Użyty w tym przepisie termin „członek rodziny”, jak wskazał ZUS, należy utożsamiać z członkiem rodziny, który jest uprawniony do renty rodzinnej przewidzianej w ustawie. Oznacza to, że warunkiem uznania okresu sprawowania opieki nad rodzeństwem za okres nieskładkowy jest przyjęcie go na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletniości. W niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony, co doprowadziło ZUS do wydania decyzji odmownej.
    (decyzja ZUS z dnia 26.04.2019 - akta rentowe, nienumerowane)

Odwołaniem z dnia 4 czerwca 2019 r. (data prezentaty)B. J.zaskarżyła przedmiotową decyzję w całości. Wskazała, że przyjęty przez ZUS sposób interpretacji pojęcia „członka rodziny” jest błędny, na co wskazuje wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 28 lipca 2015 r. w sprawie o sygn. III AUa 317/15. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu wyrażonym w tym wyroku, ustawodawca w art. 7 pkt 7 ustawy o emeryturach i rentach nie odesłał do odpowiedniego stosowania przepisu art. 67 ustawy, co wskazuje na to, że nie można przyjąć, aby krąg członków rodziny wskazany w art. 7 pkt 7 ustawy został ograniczony wyłącznie do kręgu członków rodziny uprawnionych do renty rodzinnej.(odwołanie, k. 3-4)
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Wnioskiem z dnia 25 października 2018 r. (data prezentaty)B. J.zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ustalenie prawa do emerytury. Wskazała w nim, że ma już przyznane świadczenie - rentę z tytułu niezdolności do pracy. Jako okres składkowy wskazała zatrudnienie w okresie od dnia 1 lutego 1980 r. do 1 stycznia 1982 r. wSpółdzielni Pracy (...).(wniosek o emeryturę z 25.10.2018, pisma pracodawcy z dnia 20 lutego 1980 r. oraz znak NP/214/82 - akta rentowe, nienumerowane)
W wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego ZUS decyzją z dnia 4 grudnia 2018 r. ustalił prawoB. J.do emerytury od dnia 4 listopada 2018 r., tj. od dnia osiągnięcia wieku emerytalnego. W uzasadnieniu swojej decyzji wskazał, że kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego ubezpieczonej wynosi 230 042,06 zł, a zewidencjonowanych składek na koncie z uwzględnieniem waloryzacji - 2 140,96 zł. W oparciu o te kwoty, wskaźnik średniego dalszego trwania życia (262,20 miesięcy) i fakt opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników ZUS ustalił wysokość emerytury na kwotę 1 067,09 zł brutto, tj. 908,05 zł po odliczeniu zaliczki na podatek dochodowy i składki na ubezpieczenie zdrowotne. W decyzji wskazano też, że dokumenty dostarczone wraz z wnioskiem o emeryturę nie mają wpływu na wysokość kapitału początkowego, a zatem emerytura została obliczona na podstawie kapitału początkowego ustalonego decyzją z dnia 17 sierpnia 2018 r. (decyzja z dnia 04.12.2018 r.- akta rentowe, nienumerowane)
Pismem z dnia 25 marca 2019 r. (data prezentaty) zatytułowanym „oświadczenie”B. J.wniosła o doliczenie okresu sprawowania opieki nad siostrą w latach 1996-1998 do stażu pracy. Wskazała, że w tym okresie przebywała na urlopie bezpłatnym w celu zajmowania się mamą i niepełnosprawną w stopniu znacznym siostrą. (oświadczenie z dnia 25.03.2019 r. - akta rentowe, nienumerowane)
SiostraB. J.,E. Z.,urodzona (...), chorowała na stwardnienie rozsiane. Orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej wM.z dnia 18 marca 1993 r. została ona zaliczona do pierwszej grupy inwalidzkiej. Ustalono, że badana nie ma żadnych wskazań co do zatrudnienia, a wręcz jest to przeciwwskazane. Kolejnym orzeczeniem obwodowej komisji lekarskiej z dnia 4 kwietnia 1996 r. została ona ponownie zaliczona do pierwszej grupy inwalidzkiej. W orzeczeniu wskazano, że jej stan zdrowia od czasu poprzedniego badania nie uległ poprawie i nadal jest ona niezdolna do samodzielnej egzystencji. Orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności wS.z dnia 25 sierpnia 1998 r.E. Z.została zakwalifikowana do znacznego stopnia niepełnosprawności, przy czym niepełnosprawność ta ma charakter trwały i z tego powodu orzeczenie zostało wydane na stałe.(orzeczenie komisji lekarskiej, k. 37; decyzja ZUS, k. 34; orzeczenie komisji lekarskiej, k. 36; orzeczenie(...), k. 35)
Do roku 1996E. Z.pozostawała pod opieką swojej matki. Z racji jej wieku i pogarszającego się stanu zdrowia nie była ona dłużej w stanie samodzielnie zajmować się córką, w związku z czym od 1996 r. ciężar opieki nadE. Z.spoczywał naB. J.. W sierpniu 1996 r. ojciecE. Z.iB. J.zmarł na udar w wieku 83 lat.B. J.utrzymywała się wówczas z małego gospodarstwa rolnego. W okresie 1996-1998 przebywała na urlopie bezpłatnym u dotychczasowego pracodawcy - w oddziale spółdzielni pracy wW.. W 1998 r. odmówiono jej dalszego przedłużenia urlopu bezpłatnego, w związku z czym po 1998 r. nie była już zatrudniona. Opiekowała się swoją mamą aż do jej śmierci w 2005 r. orazE. Z.do roku 2011.(przesłuchanie odwołującej, k. 39-40)
Jak zostało wskazane na wstępie, decyzją z dnia 26 kwietnia 2019 r., znak:(...)ZUS odmówiłB. J.prawa do doliczenia okresu opieki nad siostrą od 1996 r. do 1998 r. jako okresu nieskładkowego.(decyzja ZUS z dnia 26.04.2019 - akta rentowe, nienumerowane)
Sąd ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie przytoczonych powyżej dokumentów oraz dowodu z przesłuchania odwołującej. Treść dokumentów nie budziła wątpliwości stron i nie była przez którąkolwiek z nich kwestionowana. Zeznania odwołującej się w charakterze strony również zasługują na wiarę, albowiem w dużej części znajdują one potwierdzenie w przedłożonej przez nią dokumentacji.
Sąd zważył, co następuje
Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie.
Stan faktyczny niniejszej sprawy nie był pomiędzy stronami sporny. Kwestią sporną była natomiast wykładniaart. 7 pkt 7 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 53), zgodnie z którym okresami nieskładkowymi są przypadające przed dniem nabycia prawa do emerytury lub renty okresy niewykonywania pracy, w granicach do 6 lat, spowodowane koniecznością opieki nad innym niż dziecko członkiem rodziny zaliczonym do I grupy inwalidów lub uznanym za całkowicie niezdolnego do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo uznanym za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, sprawowanej przez członka jego rodziny w wieku powyżej 16 lat, który w okresie sprawowania opieki nie osiągnął przychodu przekraczającego miesięcznie połowę najniższego wynagrodzenia.
Zdaniem organu rentowego, użyty w tym przepisie zwrot „członek rodziny” odwołuje się w istocie do przepisu art. 67 ust. 1 ustawy, określającego krąg osób uprawnionych do renty rodzinnej. Przyjęcie takiej interpretacji prowadziłoby do wniosku, że warunkiem zaliczenia okresu sprawowania osobistej opieki nad siostrą jest przyjęcie jej na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem przez nią pełnoletniości (art. 67 ust. 1 pkt 2 ustawy). Odwołująca kwestionuje prawidłowość takiej interpretacji wskazując, że pojęcie „członka rodziny” z art. 7 pkt 7 ustawy ma szersze znaczenie i nie ogranicza się tylko do podmiotów uprawnionych do renty rodzinnej.
Sąd przychyla się do stanowiska odwołującej się. Brak jest podstaw do tego, by pojęcie „członka rodziny” użyte w art. 7 pkt 7 ustawy wykładać w sposób wąski i utożsamiający go z „członkiem rodziny uprawnionym do renty rodzinnej”. Wynika to z szeregu argumentów zarówno natury językowej, jak i funkcjonalnej.
Po pierwsze,ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychnie definiuje pojęcia „członek rodziny”. Zarówno w art. 7 pkt 7, jak i w art. 67 ust. 1 ustawy, pojęcie to nie występuje samodzielnie, ale jest dodatkowo dookreślone pewnymi warunkami, w obu przypadkach różniącymi się od siebie. Art. 7 pkt 7 ustawy traktuje o członku rodziny zaliczonym do I grupy inwalidów lub uznanym za całkowicie niezdolnego do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo uznanym za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, a art. 67 ust. 1 ustawy - o członkach rodziny spełniających warunki określone w tym przepisie oraz w art. 68-71 ustawy. Zdaniem Sądu należy z tego wyprowadzić wniosek, że ustawodawca posłużył się pojęciem „członek rodziny” w takim znaczeniu, jakie nadaje się mu w języku powszechnym. Pozwala to na jego szeroką i dość elastyczną interpretację, umożliwiającą uwzględnienie wielu różnych sytuacji życiowych, w których mogą znaleźć się ubezpieczeni. Dopiero zawarte w wymienionych przepisach dodatkowe warunki służyć mają zawężeniu ich zastosowania. Brak jest przy tym podstaw by sądzić, że w art. 7 pkt 7 warunki dotyczące członka rodziny zostały przedstawione w sposób niekompletny, wymagający uzupełnienia dodatkowo warunkami z art. 67 ust. 1 pkt 2 ustawy. Przeciwnie, zestawienie tych dwóch przepisów wskazuje na to, że funkcjonują one niezależnie od siebie i stanowią regulację kompletną, niewymagającą posiłkowania się jednym na potrzeby drugiego.
Po drugie, tezie przyjętej przez organ rentowy przeczy systematykaustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Art. 7 pkt 7 zawarty jest wrozdziale 2. działu I, zatytułowanego „Przepisy ogólne”, natomiast art. 67 znajduje się w dziale III zatytułowanym „Renty z tytułu niezdolności do pracy i renta rodzinna”. Widać zatem, że art. 7 pkt 7 ustawy stanowi przepis o bardziej ogólnym charakterze i szerszym zakresie zastosowania. Ma on istotne znaczenie dla ustalania wysokości emerytury (w starym systemie lub na potrzeby ustalania kapitału początkowego w nowym systemie emerytalnym), ustalania wysokości renty z tytułu całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy, a pośrednio także dla renty rodzinnej. Art. 67 ustawy jest natomiast przepisem szczególnym, dotyczącym tylko jednego z uregulowanych w ustawie świadczeń - renty rodzinnej. Nie sposób jest więc przyjąć, że przepis ogólny art. 7 pkt 7 ustawy należy zawsze odczytywać przez pryzmat art. 67 ustawy, czyli przepisu szczególnego. Taki sposób wykładni ignorowałby jednoznaczną systematykę ustawy i umiejscowienie przepisów w poszczególnych jednostkach redakcyjnych. Gdyby zamiarem prawodawcy było nadanie art. 7 pkt 7 ustawy takiego sensu, jaki proponuje w niniejszej sprawie organ rentowy, to z pewnością uczyniłby to w sposób wyraźny, na przykład wprowadzając ustawową definicję „członka rodziny” lub odsyłając w treści przepisu do art. 67 ustawy. Wobec braku takiego odesłania przyjąć należy, że art. 7 pkt 7 i art. 67 ustawy są od siebie niezależne i nie ma podstaw, by precyzyjną treść art. 7 pkt 7 uzupełniać jeszcze o warunek z art. 67 ust. 1 pkt 2 ustawy.
Po trzecie, brak jest przekonujących argumentów natury celowościowej przemawiających za stanowiskiem organu rentowego. Nie ma żadnego racjonalnego uzasadnienia dla tego, by osoba opiekująca się niepełnosprawnym bratem lub siostrą (przyjętym na wychowanie przed uzyskaniem pełnoletniości) była pod względem wysokości emerytury w lepszej sytuacji od osoby, która w tym samym wymiarze czasu opiekowała się już pełnoletnim rodzeństwem. Nie da się bowiem przesądzić, że opieka nad rodzeństwem przyjętym na wychowanie przed osiągnięciem przez nie pełnoletniości jest wyraźnie trudniejsza lub wymagająca niż opieka nad już dorosłym rodzeństwem. Można przecież bronić stanowiska zgoła przeciwnego - że to właśnie opieka nad niepełnosprawnym dorosłym człowiekiem wymaga więcej wysiłku, choćby z powodu jego wzrostu czy wagi. Nie sposób natomiast dowieść, że tylko opieka sprawowana nad rodzeństwem przyjętym na wychowanie zasługuje na uwzględnienie jako okres nieskładkowy, a opieka nad rodzeństwem już dorosłym już nie.
Warto mieć na uwadze, że celem art. 7 pkt 7 jest wynagrodzenie w pewnym stopniu opieki sprawowanej osobiście nad osobą niepełnosprawną. Członek rodziny sprawujący taką opiekę poświęca swój czas, a nierzadko też zdrowie, własne życie rodzinne lub karierę. Nie jest on przy tym zobowiązany do sprawowania takiej opieki przez żaden przepis prawa - czyni to z własnej woli, choćby była ona podyktowana tylko poczuciem moralnej powinności. Opiekując się osobiście nad wymagającym pomocy niepełnosprawnym członkiem rodziny ogranicza koszty Skarbu Państwa, który zapewne musiałby je ponieść, gdyby np. osoba niepełnosprawna wymagała umieszczenia w domu pomocy społecznej lub korzystania z usług opiekuńczych oferowanych przez ośrodek pomocy społecznej. Z punktu widzenia finansów publicznych sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną przez członka rodziny przebywającego na urlopie bezpłatnym jest bardziej korzystne niż inne wspomniane rozwiązania, gdyż zwykle będzie mniej kosztowne. Nie ma więc podstaw do zbyt restrykcyjnej wykładni art. 7 pkt 7 ustawy, gdyż z punktu widzenia całokształtu systemu opieki nad osobami niepełnosprawnymi przepis ten nie wydaje się szczególnie dotkliwy dla finansów publicznych i narażający je na nadużycia. Interpretacja tego przepisu zaproponowana przez organ rentowy mogłaby osiągnąć skutek wręcz przeciwny - zniechęcić od korzystania z urlopów bezpłatnych w celu opieki nad członkiem rodziny i przerzucić ciężar opieki nad tymi członkami rodziny na instytucje publiczne.
Wreszcie Sąd musi odnotować, że wykładnia zaproponowana przez organ rentowy nie jest podzielana w aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych - por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 28 lipca 2015 r., sygn. III AUa 317/15; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2010 r., sygn. I UK 24/10; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2010 r., sygn. II UK 211/09; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 30 grudnia 2013 r., sygn. III AUa 776/13 (którym uznano za „członka rodziny” w rozumieniu art. 7 pkt 7 ustawy teściową); wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 22 października 2014 r., sygn. III Aua 1113/14 (którym uznano za „członka rodziny” w rozumieniu art. 7 pkt 7 ustawy wuja); wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 3 marca 2014 r., sygn. III AUa 1265/13; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 19 listopada 2013 r., sygn. III AUa 284/13; wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 10 października 2012 r., sygn. III AUa 964/12. Na tle tych orzeczeń stanowisko sądu przedstawione w przytaczanym przez organ rentowy wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 16 marca 2010 r., sygn. III AUa 37/10 jawi się jako odosobnione i niepoparte przekonującą argumentacją prawną.
W świetle powyższego należy uznać, że odwołująca się spełnia wszystkie przesłanki do tego, by lata 1996-1998, w trakcie których przebywała na urlopie bezpłatnym w celu sprawowania opieki nad swoją siostrą, zakwalifikować jej jako lata nieskładkowe. Jej siostra niewątpliwie była członkiem jej rodziny i była w tym czasie zaliczona do 1. grupy inwalidzkiej. Zgromadzone w sprawie dowody nie pozwalają też przyjąć, że odwołująca się w tym okresie osiągnęła przychód przekraczający miesięcznie połowę najniższego wynagrodzenia. W takim stanie rzeczy jej odwołanie zasługiwało na uwzględnienie, a decyzja organu rentowego podlegała zmianie.

ZARZĄDZENIE
Odpis wyroku wraz z pisemnym uzasadnieniem doręczyć(...)