Sąd Okręgowy w Gliwicach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 130/17
Data wyroku: 2019-05-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Katarzyna Sztymelska
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie, Renta
Podstawa prawna: art. 446 §4 kc, art. 446 §2 kc

Sygn. akt:I C 130/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 maja 2019 roku
Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSR del. Katarzyna Sztymelska

Protokolant:

stażysta Kinga Kasperek

po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2019 roku w Gliwicach na rozprawie
sprawy z powództwaO. G.
przeciwko(...) S.A.wW.
o zapłatę
sprawy z powództwaJ. M. (1)
przeciwko(...) S.A.wW.
o zapłatę
oraz sprawy z powództwaA. M.
przeciwko(...) S.A.wW.
o zapłatę

1
zasądza od pozwanej na rzecz powódkiO. G.kwotę 80 000 (osiemdziesiąt tysięcy) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 22 grudnia 2016r.,

2
oddala powództwoO. G.w pozostałej części,

3
odstępuje od obciążenia powódkiO. G.kosztami procesu,

4
nakazuje pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Gliwicach kwotę 4 000 zł (cztery tysiące) złotych tytułem części nieuiszczonych kosztów sądowych,

5
zasądza od pozwanej na rzecz powódkiJ. M. (1)kwotę 90 000 (dziewięćdziesiąt tysięcy) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 22 grudnia 2016r.,

6
oddala powództwoJ. M. (1)w pozostałej części,

7
odstępuje od obciążenia powódkiJ. M. (1)kosztami procesu,

8
nakazuje pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Gliwicach kwotę 4 500 zł (cztery tysiące pięćset) złotych tytułem części nieuiszczonych kosztów sądowych,

9
zasądza od pozwanej na rzecz powódkiA. M.kwotę 90 000 (dziewięćdziesiąt tysięcy) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 22 grudnia 2016r.,

10
oddala powództwoA. M.w pozostałej części,

11
odstępuje od obciążenia powódkiA. M.kosztami procesu,

12
nakazuje pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Gliwicach kwotę 4 500 zł (cztery tysiące pięćset) złotych tytułem części nieuiszczonych kosztów sądowych.

SSR del. Katarzyna Sztymelska
Sygn. aktI C 130/17

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 29 maja 2019 roku
PowódkaO. G., pozwem z dnia 6 kwietnia 2017 roku wniosła o zasądzenie na swoją rzecz od pozwanego(...) S.A.wW.kwoty:
1. 250 000zł tytułem odszkodowania w związku ze śmiercią ojcaM. M.w wypadku drogowym z dnia 4 lipca 2016 roku z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 22 listopada 2016 roku do dnia zapłaty,
2. 300 000zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, spowodowaną nagłą śmiercią ojca wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 22 listopada 2016 roku do dnia zapłaty,
3. 600zł tytułem renty wyrównawczej w związku z wymienionym zdarzeniem, płatnej od dnia 5 lipca 2016 roku, miesięcznie do każdego 10-go dnia następującego po sobie miesiąca z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.
Nadto powódka wniosła o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
PowódkaA. M., pozwem z dnia 10 kwietnia 2017 roku, w sprawie o sygn. I C 131/17, połączonej do wspólnego rozpoznania ze sprawą I C 130/17, wniosła o zasądzenie na swoją rzecz od pozwanego(...) S.A.wW.kwoty:
1. 300 000zł tytułem odszkodowania w związku ze śmiercią ojcaM. M.w wypadku drogowym z dnia 4 lipca 2016 roku z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 22 listopada 2016 roku do dnia zapłaty,
2. 300 000zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, spowodowaną nagłą śmiercią ojca wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 22 listopada 2016 roku do dnia zapłaty,
3. 600zł tytułem renty wyrównawczej w związku z wymienionym zdarzeniem, płatnej od dnia 5 lipca 2016 roku, miesięcznie do każdego 10-go dnia następującego po sobie miesiąca z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.
Nadto powódka wniosła o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
PowódkaJ. M. (1), pozwem z dnia 10 kwietnia 2017 roku, w sprawie o sygn. I C 132/17, połączonej do wspólnego rozpoznania ze sprawą I C 130/17, wniosła o zasądzenie na swoją rzecz od pozwanego(...) S.A.wW.kwoty:
1. 150 000zł tytułem odszkodowania w związku ze śmiercią ojcaM. M.w wypadku drogowym z dnia 4 lipca 2016 roku z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 22listopada 2016 roku do dnia zapłaty,
2. 250 000zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, spowodowaną nagłą śmiercią ojca wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 22 listopada 2016 roku do dnia zapłaty,
3. 500zł tytułem renty wyrównawczej w związku z wymienionym zdarzeniem, płatnej od dnia 5 lipca 2016 roku, miesięcznie do każdego 10-go dnia następującego po sobie miesiąca z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.
Nadto powódka wniosła o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu żądania strona powodowa podała, że w dniu 4 lipca 2016 rokuM. M.uległ wypadkowi drogowemu w miejscowościR. O.na 247,1 kmautostrady (...), na skutek którego poniósł śmierć na miejscu. Sprawcą wypadku okazał sięD. M., który kierował pojazdem marki(...)onr rej. (...)z naczepą onr rej. (...), na który to pojazd wykupiono polisę od odpowiedzialności cywilnej w pozwanym(...). Prawomocnym wyrokiem wydanym przez Sąd Rejonowy w Strzelcach Opolskich pod sygn. akt II K 1042/16 uznano winę sprawcy wypadkuD. M..
W dniu 21 listopada 2016 roku zgłoszono szkodę do pozwanego(...), lecz do dzisiaj pozwany pozostawił zgłoszenie bez odpowiedzi.
W dalszej części uzasadnienia pozwu wskazały, iż w chwili śmierci ich ojciec i mąż miał 551at. Prowadził własną działalność gospodarczą, którą rozwijał.M. M.był jedynym żywicielem rodziny, do czasu wypadku nie chorował, miał dwoje dzieci z pierwszego związku w tym powódkęO. G.oraz jedną córkę – powódkęA. M.z małżeństwa zawartego w dniu 4 kwietnia 2010 roku zJ. M. (1). Zmarły mieszkał z żoną oraz córkami. Powódki podniosły, iż w wyniku zdarzenia nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej, bowiem straciły ojca i męża, tracąc na zawsze możliwość korzystania z jego osobistych starań o ich utrzymanie, co znacznie pogorszyło ich dotychczasową sytuację życiową. Dodatkowo utraciły one możliwość polepszenia ich warunków życia, albowiem zmarły był człowiekiem w pełni sił i mógł w przyszłości osiągać dużo większe dochody, ponieważ prowadzona przez niego działalność gospodarcza, z biegiem czasu przynosiła coraz większe zyski. Uczucie osamotnienia, osłabienie energii życiowej i poważne problemy przystosowawcze natury psychologicznej związane z tą nagłą śmiercią będą powódkom towarzyszyć być może do końca życia.
Z kolei mając na uwadze obecny wiek powódkiA. M., najbliższe lata musi ona poświęcić edukacji, a przez śmierć ojca będzie miała utrudniony start w dorosłe i samodzielne życie, a także zmniejszyły się widoki na zdobycie przez nią wykształcenia na studiach ze względu na ich koszty. Wypadek ojca ograniczył perspektywy na przyszłość powódki, a wspomnienie o ojcu znacznie utrudnia jej naukę i powoduje, że brak jej jest motywacji do dalszej nauki.
W zakresie żądania renty opartej o przepisart. 446 § 2 k.p.c.powódkaO. G.wskazała, iż dalej uczy się, poszukując jednocześnie pracy. Otrzymywane przez nią świadczenia w łącznej wysokości około 850zł, nie wystarczają na jej codzienne potrzeby ponieważ obecnie zamieszkuje u rodziców swojego chłopaka, partycypując w opłatach za mieszkanie. Na brakujące wydatki powódka otrzymywała pieniądze od zmarłego ojca, w kwocie uzależnionej od jej aktualnych potrzeb. Powódka mieszkając u ojca miała zapewnione mieszkanie, które w tym momencie zajmuje jej macocha wraz córką. Śmierć ojca sprawiła, że powódka została pozbawiona środków na zaspokojenie jej potrzeb i w związku z tym zasądzenie renty wyrównawczej jest pełni uzasadnione.
PowódkaA. M.w uzasadnieniu żądania renty wskazała, iż jest małoletnia i nadal się uczy. W wyniku wypadku została pozbawiona środków na swoje potrzeby, które do tej pory były dostarczane przez zmarłego ojca. Wszelkie potrzeby finansowe małoletniej, z uwagi na bezrobocie jej matki, były finansowane przez zmarłego ojca.
Z kolei PowódkaJ. M. (1)podniosła, iż chwili wypadku środki na utrzymanie zapewniał powódce mąż, a w wyniku jego śmierci powódka została tych środków pozbawiona i w związku z tym zasądzenie renty w oparciu o przepisart. 446 § 2 k.c.jest w pełni uzasadnione.
Pozwana(...) Spółka AkcyjnawW., w odpowiedzi na pozew z dnia 29 maja 2017 roku (k.42), wniosła o oddalenia powództwa w całości i zasądzenie od powódek na rzecz pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu pozwana, nie kwestionując traumatycznego przeżycia, jakim dla powódek była śmierć ojca i męża,  wskazała, że zadośćuczynienie winno mieścić się w rozsądnych granicach i winno służyć złagodzeniu krzywdy, a nie być źródłem wzbogacenia, do czego w rezultacie zmierza żądanie powódek. Co więcej najwyższe zadośćuczynienia powinny być zasądzane na rzecz osób, które na skutek śmierci stały się samotne bez rodziny, a w przedmiotowej sprawie powódki wspierają się wzajemnie, zaśO. G.ma dodatkowo wsparcie w partnerze. Jeśli chodzi o pogorszenie sytuacji życiowej powódek na skutek śmierci męża i ojca strona pozwana podkreśliła, iż żądanie zasądzenia odszkodowania z tym związane, także nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ w obecnym stanie prawnym odszkodowanie to powinno obejmować jedynie naprawienie szkody majątkowej.Za gołosłowne należy nadto uznać twierdzenia powódek, jakoby zarobki zmarłego kształtowały się na poziomie 3.000zł przed jego śmiercią (dochód zmarłego za cały 2015 rok wyniósł 1.752,31zł, a wiec był znacznie niższy niż ten deklarowany przez powódki).Za równie niewiarygodne w ocenie pozwanej uznać należy twierdzenia powódek, jakoby zmarłyM. M.dopiero rozwijał swoją działalność gospodarczą, która z biegiem czasu przynosiła coraz większe dochody. Z załączonych przez powódki dokumentów wynika, że poszkodowany działalność rozpoczął w 1996 roku, a więc przeszło 20 lat temu i stanowczo brak jest jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, aby zmarły z każdym rokiem osiągał coraz wyższe dochody czy podstaw do akceptacji twierdzeń powódek, jakoby sytuacja finansowa rodziny zmarłego z uwagi na jego kwalifikacje i intensywny rozwój zawodowy miała ulec zmianie. Poszkodowany w chwili śmieci miał 55 lat, pozostało mu zatem 10 lat do emerytury, zaś prowadzona przez niego od 20 lat działalność gospodarcza nie przynosiła z każdym rokiem coraz większych dochodów jak to wskazują powódki, a wręcz przeciwnie.
Odnosząc się do żądania zasądzenia renty alimentacyjnej pozwana wskazała, że jej celem jest naprawienie szkody polegającej na tym. że uprawniony do alimentów nie może ich uzyskać wobec śmierci zobowiązanego. Wedługart. 446 § 2 k.c.renta ma charakter odszkodowawczy i ma na celu restytucję tego stanu rzeczy, jaki istniał w chwili śmierci osoby bliskiej.
Pozwana zauważyła, iż dochód zmarłego męża i ojca był bardzo niski, w szczególności w roku poprzedzającym wypadek, gdzie przez cały rokM. M.zarobił jedynie 1.752,31zł. Zważywszy, iż przy ustalaniu wysokości renty powinno się brać pod uwagę rzeczywiste dochody uzyskiwane przez zmarłego, mając na uwadze hipotetyczne możliwości zarobkowania, ustalone w oparciu o jego kwalifikacje zawodowe, przy uwzględnieniu warunków istniejących na rynku pracy, a w tej sprawie prowadzona przezM. M.od 20 lat działalność gospodarcza nie przynosiła z każdym rokiem coraz większych dochodów jak to wskazują powódki, to brak jest podstaw do uwzględnienia żądania w tym zakresie. Pozwana podkreśliła nadto, iż odszkodowawczy charakter renty powoduje, że zasadzona renta nie może być wyższa od świadczeń alimentacyjnych do jakich zobowiązany byłby zmarły w ramach obowiązku alimentacyjnego, a  szkoda taka nie występuje ponieważ została pokryta w całości rentą z ubezpieczenia społecznego, która otrzymują powódki, w wysokości 1.200,00 złotych miesięcznie, co stanowi sumę niewątpliwie wyższą aniżeli potencjalne możliwości majątkowe i zarobkowe zmarłego. Pozwany podniósł także zarzut przyczynienia się zmarłego do powstałej szkody na poziomie 20%.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny
         :
W dniu 4 lipca 2016 rokuM. M.uległ wypadkowi drogowemu w miejscowościR. O.na 247,1 kmautostrady (...), na skutek którego poniósł śmierć na miejscu. Sprawcą wypadku okazał sięD. M., który kierował pojazdem marki(...)onr rej. (...)z naczepą onr rej. (...), na który to pojazd wykupiono polisę od odpowiedzialności cywilnej w pozwanym(...). Po awarii samochodu marki(...)nr rej. (...)kierowanego przezY. S., w pobliżu zatrzymał się autolaweta m-ki(...)nr rej. (...)kierowana przez zmarłegoM. M., który zaproponował odholowanie samochodu w bezpieczne miejsce, z powodu braku pobocza w miejscu awarii samochodu osobowego. Po krótkotrwałym holowaniu i zerwaniu ( odczepieniu się ) linki holowniczej pojazdy zatrzymały się na prawym pasie ruchu, a kierujący autolawety podjął czynności w celu ponownego połączenia pojazdów i dalszego holowania. Bezpośrednio przed zdarzeniemM. M.był pochylony przed pojazdem(...), jednak po ostrzeżeniu przezY. S.o zagrożeniu przez nadjeżdżający ciągnik siodłowy, obaj mężczyźni zaczęli machać do kierującego zespołem pojazdów, w celu wskazania swojej pozycji na pasie ruchu. Do zdarzenia doszło, kiedy jadący prawym pasem ruchuautostrady (...)w kierunkuK.-D. M., kierujący ciągnikiem siodłowym wraz z naczepą, nie zachował ostrożności i nie należycie obserwował przedpole jazdy, w wyniku czego zbyt późno zauważył stojące na jego pasie ruchu pojazdy m-ki(...)oraz autolawetę m-ki(...). Jak wynika z rekonstrukcji, kierujący spóźnił reakcje o co najmniej 0,7 sekundy, w którym to czasie mógł jeszcze wykonać bezkolizyjny manewr zmiany pasa ruchu w celu ominięcia samochodów. Kierujący ciągnikiem mógł jednak znacznie wcześniej dostrzec stojące pojazdy, gdyż jak stwierdzono podczas wizji, prosty odcinek autostrady przed miejscem wypadku wynosi około 400 metrów, a więc mógł on znacznie wcześniej zmienić pas ruchu, bądź swobodnie wyhamować swój pojazd tak, aby nie doszło do sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa. Z uwagi na spóźnienie reakcji doszło do ślizgowego uderzenia prawym bokiem ciągnika siodłowego i naczepy w lewy tylny bok(...), który został przemieszczony w prawo, w kierunku krawędzi jezdni. Po chwili nastąpiło uderzenie prawym przednim narożnikiem ciągnika lveco w pieszegoM. M., który stał przy lewym przednim narożniku(...), w okolicach miejsca, w którym ujawniono ślady blokowania prawych kół zespołu pojazdów. Po uderzeniu zmarłego przez narożnik ciągnika, nastąpił kontakt z prawym przednim narożnikiem naczepy, w wyniku czego mężczyzna został odrzucony w kierunku przemieszczającego się pojazdu(...), w którego okolicy lewych przednich drzwi uderzyło ciało pieszego, które następnie zgodnie z kierunkiem ruchu samochodu osobowego upadł pod tył stojącej autolawety m-ki(...).D. M.wykonał gwałtowne hamowanie, z jednoczesnym skrętem w lewo w celu zmiany pasa ruchu, kiedy znajdował się w odległości około 19,6 m od miejsca zderzenia, ale tego manewru nie wykonał jednak w sposób bezpieczny z uwagi na zbyt małą odległość od „przeszkody”. Po uderzeniu w(...)i potrąceniu pieszego, w trakcie zmiany pasa ruchu, zespół pojazdów kierowany przezD. M.powrócił ponownie na prawy pas ruchu gdzie się zatrzymał. W toku zdarzeniaM. M.po powiadomieniu przez kierującego(...)o niebezpieczeństwie spowodowanym nadjeżdżającym TIR-em stanął na jezdni po lewej stronie samochodu(...), przy jego przodzie, aby być lepiej widocznym i rozpoczął machanie rękami, celem ostrzeżenia kierującego ciągnikiem(...)(...). ZachowanieM. M.nie miało związku przyczynowo-skutkowego z zaistniałym zdarzeniem. Mężczyzna co prawda nie wystawił trójkąta odblaskowego, ale celem kierujących nie było dokonywanie postoju pojazdu, które wymagałoby stosownego oznakowania(...), lecz jak najszybsze podpięcie obu pojazdów linką i kontynuowanie holowania. Takie działanie było uzasadnione, gdyż w miejscu zatrzymania brak było pasa awaryjnego i należało jak najszybciej usunąć pojazdy, które stwarzałyby w tym miejscu realne zagrożenie w ruchu drogowym. Istotnego znaczenia dla możliwości spostrzegania nie miał fakt, iż pieszy nie posiadał założonej kamizelki odblaskowej, gdyż w momencie dojazdu TIR-a pieszy znajdował się w pozycji pochylonej, przysłonięty przez bryłę(...). Istotnym jest, iż w momencie zdarzenia panowały dobre warunki pogodowe, a widoczność nie była ograniczona przez warunki drogowe, czy atmosferyczne. Pojazdy posiadały włączone światła awaryjne, a autolaweta również ostrzegawcze żółte sygnały błyskowe, które zamontowane były na dachu i mogły być swobodnie dostrzeżone przezD. M.. Nie można negatywnie oceniać podejmowanych przez zmarłego bezpośrednio przed ślizgowym uderzeniem czynności ostrzegawczych, gdyż w momencie działania nie wiedział on jak zachowa się ostatecznie kierujący ciągnikiem siodłowym, który teoretycznie ( przy jeszcze większym spóźnieniu reakcji ) mógł spowodować bezpośrednie najechanie na(...)z siedzącą w nim pasażerką, wepchnięcie go na stojącą autolawetę, a nawet przejechanie osób stojących przy krawędzi drogi.
Prawomocnym wyrokiem wydanym przez Sąd Rejonowy w Strzelcach Opolskich pod sygn. akt II K 1042/16 z dnia 11 kwietnia 2017 roku uznano winę sprawcy wypadkuD. M.za czyn zart. 177 § 2 k.k.polegający na tym, że w dniu 4 lipca 2016 roku w miejscowości(...)na 247,1 kmautostrady (...)kierując pojazdem członowym złożonym z ciągnika siodłowego marki(...)onr rej. (...)i naczepy onr rej. (...), jadąc z kierunkuW.w kierunkuK., naruszył nieumyślnie zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym w ten sposób, że obserwując nienależycie przedpole jazdy oraz nie zachowując szczególnej ostrożności zderzył się ze stojącym na prawym pasie uszkodzonym pojazdem osobowym marki(...), po czym potrącił znajdującego się pomiędzy wymienionym pojazdem, a pojazdem typu autolaweta marki(...), pieszegoM. M., który na skutek obrażeń wielonarządowych poniósł śmierć na miejscu.
W dniu 21 listopada 2016 roku zgłoszono szkodę do pozwanego(...), lecz do dzisiaj pozwany pozostawił zgłoszenie bez odpowiedzi.
W chwili śmierciM. M.miał 54 1ata. Prowadził własną działalność gospodarczą pod nazwą(...)(...)od 1996 roku. Przedmiotem działalności firmy były usługi montażu żaluzji i rolet, a następnie usługi przewozowe i naprawa samochodów. W okresie tuż przed wypadkiem, przedmiotem działalności firmy były także usługi lawetą w ramach pomocy drogowej.M. M.w 2015 roku osiągnął przychód w kwocie 66.352,82 złotych, zaś jego dochód za cały rok wyniósł 1.752.31 złotych. Oznacza to, że jego miesięczne zarobki w 2015 roku kształtowały się w okolicach 146,03 złotych. W roku wcześniejszym jego przychód wyniósł 104.910,56 złotych, a dochód 20.142,16 złotych. Jego średnie miesięczne zarobki wynosiły zatem około 1.678,51zł.M. M.pozostawił pod sobie długi spadkowe, w konsekwencji czego powódki odrzuciły spadek po ojcu i mężu.M. M.do czasu wypadku nie chorował, miał dwoje dzieci z pierwszego związku oraz jedną córkę -A. M.z małżeństwa zawartego w dniu 4 kwietnia 2010 roku zJ. M. (1). Zmarły mieszkał z żoną, córką z poprzedniego związku - powódkąO. G.oraz z córkąA. M., w wynajmowanym mieszkaniu. Młodsza o dwadzieścia lat żona w chwili wypadku była bezrobotna - nigdy nie pracowała, zdobyła wykształcenie średnie techniczne i zajmowała się opieką oraz wychowaniem ich córkiA.- obecnie czternastoletniej. Córka zmarłego z poprzedniego związku - powódkaO. G.zamieszkała z ojcem, macochą i przyrodnią siostrą gdy miała dwanaście lat. Jej matka była niewydolna wychowawczo, nadużywała alkoholu i wówczasM. M.na mocy postanowienia sądu opiekuńczego przejął pieczę nad córką, jednocześnie uzyskując na córkę alimenty od matki w kwocie 450 zł miesięczne. W chwili śmierciM. M.powódkaO. G.miała 20 lat, ukończyła technikum gastronomiczne i nie zdała egzaminu maturalnego. Planowała podjęcie nauki w technikum kosmetycznym lecz zdecydowała się z chłopakiem na wyjazd zagranicę w celach zarobkowych. Śmierć ojca spowodowała, że wróciła do kraju, nie zamieszkała już z macochą przeprowadzając się do swojego chłopka, z którym nadal mieszka. Po wypadku powódkaO. G.utrzymała siebie z renty rodzinnej otrzymywanej z ZUS w aktualnej wysokości 450 zł oraz alimentów w wysokości 450zł zasądzonych od jej biologicznej matki (na mocy ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w Gliwicach z dnia 23 lipca 2012 roku, w sprawie o sygnaturze V RC 148/12). Od października 2018r. podjęła pracę jako sprzedawca za wynagrodzeniem od 1600 do 2100 zł miesięcznie. Wówczas rezygnowała z alimentów od matki. Powódka ukończyła w 2018r. naukę w technikum kosmetyczny, a od września podjęła naukę w kolejnym technikum – rachunkowości. Wydatki mieszkaniowe dzieli z chłopakiem, z którym obecnie samodzielnie wynajmuje mieszkanie. Nie widzi możliwości powrotu do czteropokojowego dawnego mieszkania jej ojca zajmowanego przez macochę.
PowódkaJ. M. (1)po śmierci męża nie była w stanie kontynuować działalności gospodarczej, a po ujawnieniu związanych z tą działalnością długów odrzuciła spadek. Uzyskała również zgodę sądu rodzinnego na odrzucenie spadku imieniem małoletniej córki. Pobiera rentę rodzinną na swoją osobę i córkę w aktualnej wysokości po 450 zł, łącznie 900 zł. Dopiero półtorej roku po śmierci męża trzydziestopięcioletnia wdowa podjęła pracę, początkowo w restauracji, a obecnie na poczcie i zarabia 2300zł brutto miesięcznie (umowa na okres roku). Narosło zadłużenie czynszowe w kwocie 6000zł. Powódce pomagała rodzina, zwłaszcza siostra. Obecnie powódka (do 7 czerwca 2019r.) jest na zasiłku chorobowym (przebyła operację przepukliny), potem będzie ubiegała się o zasiłek rehabilitacyjnym w wysokości 1300zł.
Powódka małoletniaA. G.dwunastoletnia w chwili śmierci ojca ukończyła piątą klasę szkoły podstawowej. Ojciec pomagał jej w nauce. W siódmej klasie jej wyniki w nauce pogorszyły się istotnie, podobnie jak relacje z koleżankami i na prośbę dziewczynki została ona przeniesiona do szkoły spoza rejonu. Małoletnia od śmierci ojca pobiera rentę rodziną aktualnie w wysokości 450 zł raz zasiłek rodzinny i świadczenie wychowawcze tzw. 500+. Małoletnia od urodzenia ma zdiagnozowaną wadę serca – ubytek w przegrodzie międzyprzedsionkowej, który wymaga okresowej kontroli kardiologicznej. Nie zażywa żadnych leków. Mieszka z matką w czteropokojowym mieszkaniu i utrzymuje kontakt z przyrodnią siostrąO..
Pod kątem psychologicznym powódkiO. G.iA. M.jako córki zmarłego uległy traumie psychicznej i urazowi, doznały krzywdy, których następstwa powodują ograniczenie ich możliwości rozwoju i osiągania sukcesu. Skutkiem wypadku – utraty ojca w sferze zdrowia psychicznego są zaburzenia osobowościowe, nastrojowe i emocjonalne. U powódek nastąpiła utrata zdolności do nieskrępowanego rozwoju i gorszego funkcjonowania społecznego. Rokowania na przyszłość w zakresie zdrowia psychicznego są trudne do oceny przed podjęciem systematycznej psychoterapii.
U powódkiJ. M. (1)po stracie męża zaobserwowano znaczny, bardzo wysoki poziom krzywdy, osobowościowych i emocjonalnych zmian, które utrudniają rozwój osobisty, a przede wszystkim ograniczają znacznie jej poczucie bezpieczeństwa.J. M. (1)cechuje nadmierna potrzeba doznawania opieki, kurczowe „trzymanie się” drugiej osoby.
Początkowo powódkaJ. M. (1)chodziła na konsultacje do(...)u (kilka wizyt), potem do psychologa w Poradni, aż wreszcie podjęła terapię uZ. T., psychologa w ośrodku dla osób pokrzywdzonych przestępstwem. Z jej pomocy korzystała też córka powódki.
dowody z:dokumentów z akt sprawy II K 1042/16 Sądu Rejonowego w Strzelcach Opolskich:wyroku z dnia 11 kwietnia 2017r. (k. 148), notatki urzędowej z dnia 4 lipca 2016r. (k.1), przesłuchania świadkaY. S.(k. 21-22),przesłuchania świadkaT. S.(k. 25-26), protokołu oględzin miejsca wypadku wraz ze szkicem oraz dokumentacją fotograficzną (k. 55-62), opinii z dnia 29 listopada 2016r. (k. 64-83), protokołu przesłuchaniaD. M.(k. 104-106), aktu oskarżenia (k. 115-118), wniosku o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzania rozprawy (k. 119-121); z dokumentów z akt sprawy V RC 148/12 Sądu Rejonowego w Gliwicach: protokołu z dnia 23 lipca 2012r. (k. 32-33), postanowienia z dnia 17 września 2008 r. (k. 4-5), z akt szkody (k. 80 – płyta CD), decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 września 2016r. (k. 25-26), zaświadczenia policealnej szkoły z dnia 15 marca 2017r. (k. 23), zaświadczenia o dochodach powódkiO. G.(k. 24), deklaracji o dochodachM. M.za 2015r. (k. 16-19), za 2014r. (k. 20-22), wydruku z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (k. 27), z korespondencji przedprocesowej stron (k.15), zeznań świadków:J. Ć.(k.116),M. S.(k.116-117),J. M. (2)(k.131-132), pisemnej opinii biegłego ds. rekonstrukcji wypadków drogowychK. P.(k.154-182), pisemnej opinii sądowo-psychologicznejA. Z.(k.208-215), pisemnej uzupełniającej opinii sądowo-psychologicznejA. Z.(k.240-243), ustnych wyjaśnień do opinii z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowych (k.286-288), ustnych wyjaśnienia do opinii z zakresu psychologii (k.320-322), częściowo przesłuchania powódkiJ. M. (1)(k.289-293), przesłuchanie powódkiO. G.(k.323-325).
Powyższy stan faktyczny sąd ustalił w oparciu o powołane powyżej dowody. Sąd dał wiarę dowodom z dokumentów jako nie kwestionowanym przez strony postępowania. Sąd dał wiarę zeznaniom powołanych świadkówJ. Ć.(k.116),M. S.(k.116-117),J. M. (2)(k.131-132) w zakresie okoliczności wypadku, choć świadkowie z racji upływu czasu oraz uczestnictwa w wielu wypadkach nie pamiętali szczegółów zdarzenia, odwołując się wprost do dokumentów z akt postępowania karnego. Tym samym Sąd dokonując opisu wypadku, a w szczególności zachowania pokrzywdzonegoM. M.(wobec podniesionego zarzutu przyczynienia) oparł się na opinii biegłego z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowych. Sąd dał tym samym wiarę pisemnej opinia biegłego ds. rekonstrukcji wypadków drogowychK. P.(k.154-182) pogłębionej o ustne wyjaśnienia do opinii z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowych (k.286-288). Opinia ta jest rzetelna, jednoznaczna, kompleksowa i oparta o szczegółową analizę dokumentów czy wypowiedzi bezpośrednich świadków zdarzenia, a zatem zasługuje na uwzględnienie. Opinia ta nie została przez strony przekonująco zakwestionowana, jej moc dowodowa zatem nie została obniżona. W konsekwencji Sąd oddalił (k.288) wniosek pozwanego o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowych, albowiem okoliczności na które ten dowód powołano zostały już przekonująco w sprawie wyjaśnione, a jego przeprowadzenie mogłoby spowodować niepotrzebną, nadmierną zwłokę w postępowaniu. Wreszcie biegły dokonał oceny konkretnego zachowania uczestników zdarzenia zgodnie z zasadami logiki, w miejsce sztywnego odwołania do przepisów prawa drogowego czy dokonania oceny zachowania pokrzywdzonego (tak jak błędnie czyni to pozwana) z perspektywy po zdarzeniu, kiedy już jest widome jakie zachowanie umożliwiłoby uniknięcie tragedii, czego żaden z uczestników ruchu w momencie wypadku nie wiedział i nie był w stanie przewidzieć jak zachowana się kierowca ciągnika, który bezsprzecznie naruszył zasady bezpieczeństwa, za co został prawomocnie skazany.
Sąd na zasadzie art.302§1k.p.c. pominął dowód z przesłuchania strony pozwanej, wobec zrzeczenia się tego dowodu przez stronę pozwaną.
Dokonując oceny zeznań powódkiJ. M. (1)(k.289-293) iO. G.(k.323-325) Sąd uznał, iż są one wiarygodne odnośnie stopnia natężenia bólu powódek i małoletniejA.po wypadku oraz ich relacji ze zmarłym ojcem i mężem. Zeznania te w tym zakresie były wiarygodne i konsekwentne albowiem wzajemnie się potwierdzały. Znajdują również odzwierciedlenie w opinii sądowo-psychologicznejA. Z.(k.208-215) pogłębionej o pisemną uzupełniająca opinia sądowo-psychologicznaA. Z.(k.240-243) oraz ustne wyjaśnienia do opinii z zakresu psychologii (k.320-322). Sąd nie uwzględnił zastrzeżeń strony pozwanej do opinii ponieważ testy projekcyjne, którymi się posłużył biegły są naukowo przyjęte, stosowane przez Instytut Ekspertyz Sądowych, przez Rodzinne Ośrodki Diagnostyczno – Konsultacyjne, a wreszcie przez samego biegłego w jego wieloletniej praktyce. Zastosowane testy : test Drzewo, test Barw oraz test IBZO DSMIV, stanowią powszechne narzędzia badawcze, co biegły obszernie wyjaśnił w opinii pisemnej. Biegły wskazał, iż nie ma narzędzia badawczego, które wskazałoby w jakim zakresie negatywne środowisko wychowawcze mogło wpłynąć naO. G.. Natomiast co do zasady wskazał na ten wpływ. Natomiast w odniesieniu doA.nie wykazano aby miała przed śmiercią ojca traumatyzujące przeżycia. Była wychowana w pełnej rodzinie, a więc należy uznać dobrostan stanu psychicznego. Biegły wskazał na cechy osobowości zależnej wdowyJ. M. (1), które obniżają zdolności adaptacyjne, funkcjonowanie w jednym środowisku, co oznacza, iż trudniej jej będzie przystosować się do nowej sytuacji w stosunku do osoby, która funkcjonuje w wielu środowiskach. Powyższe opinie uzupełnione o ustne wyjaśnienia biegłego są dla Sądu przekonujące i kompleksowe, co w zestawieniu z poczynionymi w toku procesu ustaleniami co do dalszego funkcjonowania społecznego powódek należy uznać za miarodajne. W konsekwencji Sąd oddalił wniosek pozwanego o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego psychologa.
Sąd dokonując oceny dalszych zeznań powódek odnośnie poziomu życia rodziny, w zakresie dochodów męża i ojca, sum otrzymywanych na prowadzenie gospodarstwa, na potrzeby córek stwierdza, iż są dalece nieprecyzyjne, a wręcz wymijające.J. M. (1)wielokrotnie powoływała się na niepamięć. Powódki wywodzą, iżM. M.prowadził wysoce dochodową i rozwijająca się działalności, co nie wynika w żadnym zakresie z dokumentów skarbowych, a przede wszystkim pozostaje w sprzeczności z faktem, iż zmarły pozostawił po sobie długi skutkujące odrzuceniem spadku.J. M. (1)była w ogóle niezorientowana w sytuacji pasierbicy, czy zdała maturę, czy aplikowała do nowej szkoły, co wskazuje, iżO. G.prowadziła samodzielne życie, zresztą po wypadku już nie zamieszkała macochą.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo zasługiwało na częściowe uwzględnienie. Odpowiedzialność pozwanego wynikała zart. 9 ust. 1 ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, zgodnie z którym umowa ubezpieczenia obowiązkowego odpowiedzialności cywilnej obejmuje odpowiedzialność cywilną podmiotu objętego obowiązkiem ubezpieczenia za szkody wyrządzone czynem niedozwolonym oraz wynikłe z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, o ile nie sprzeciwia się to ustawie lub właściwości (naturze) danego rodzaju stosunków. Z kolei zgodnie z art. 9a tej ustawy umowa ubezpieczenia obowiązkowego odpowiedzialności cywilnej obejmuje szkody, o jakich mowa wart. 9, będące następstwem zdarzenia, które miało miejsce w okresie ubezpieczenia. Z uwagi na to, że źródłem roszczeń dochodzonych w sprawie był czyn niedozwolony, zobowiązanym do zaspokojenia roszczeń powódki był sprawca wypadku lub ubezpieczyciel. Stosownie doart. 822 § 4 k.c.uprawniony do odszkodowania w związku ze zdarzeniem objętym umową ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej może dochodzić roszczenia bezpośrednio od ubezpieczyciela. Sprawca wypadku objęty był w chwili zdarzenia polisą pozwanej.
Odpowiedzialność strony pozwanej za skutki wypadku nie budzi wątpliwości. Należy przy tym podkreślić, iż nie zasługuje na uwzględnienie podniesiony przez pozwaną zarzut przyczynienia się zmarłego do zaistnienia szkody. Pozwany na powyższą okoliczność powołał dowód z opinii biegłego z zakresu rekonstrukcji wypadków, którego opinia stanowczo wykluczyła abyM. M.przyczynił się do zaistnienia wypadku. Po powiadomieniu przez kierującego(...)o niebezpieczeństwie spowodowanym nadjeżdżającym TIR-em,M. M.stanął na jezdni po lewej stronie samochodu(...), przy jego przedniej części, aby być lepiej widocznym i rozpoczął machanie rękami, celem ostrzeżenia kierującego ciągnikiem(...)(...). ZachowanieM. M.nie miało związku przyczynowo-skutkowego z zaistniałym zdarzeniem. Mężczyzna co prawda nie wystawił trójkąta odblaskowego, ale celem kierujących nie było dokonywanie postoju pojazdu, które wymagałoby stosownego oznakowania(...), lecz jak najszybsze podpięcie obu pojazdów linką i kontynuowanie holowania. Takie działanie było uzasadnione, gdyż w miejscu zatrzymania brak było pasa awaryjnego i należało jak najszybciej usunąć pojazdy, które stwarzałyby w tym miejscu realne zagrożenie w ruchu drogowym. Istotnego znaczenia dla możliwości spostrzegania nie miał fakt, iż pieszy nie posiadał założonej kamizelki odblaskowej, gdyż w momencie dojazdu TIR-a pieszy znajdował się w pozycji pochylonej, przysłonięty przez bryłę(...). Istotnym jest, iż w momencie zdarzenia panowały dobre warunki pogodowe, a widoczność nie była ograniczona przez warunki drogowe, czy atmosferyczne. Pojazdy posiadały włączone światła awaryjne lecz kierujący ciągnikiem nie zauważył dwóch pojazdów stojących na poboczu, a tym samym wystawienie trójkąta ostrzegawczego (o wiązałoby się z koniecznością przejścia 100 metrów zamiast szybkiego podpięcia linki), który to trójkąt ostrzegawczy ma czoło odblaskowe istotne głownie nocą, czy ubranie kamizelki odblaskowej przy bardzo dobrej widoczności w ciągu dnia, nie sposób oceniać w kategoriach przyczynienia pokrzywdzonego. Nie można negatywnie oceniać podejmowanych przez zmarłego czynności ostrzegawczych, gdyż w momencie działania nie wiedział on jak zachowa się ostatecznie kierujący ciągnikiem siodłowym. Z kolei wina sprawcy wypadku (odpowiadającego w procesie cywilnym na zasadzie ryzyka) została stwierdzona prawomocnych wyrokiem karnym.
Pozwany wywiódł jednak, że żądane przez powódki kwoty zadośćuczynienia są wygórowane, a jeśli chodzi o odszkodowanie za pogorszenie sytuacji życiowej - także niewykazane.
Zgłoszone przez powódki żądanie dotyczące zadośćuczynienia oparte o przepisart. 446 § 4 k.c.zasługiwało na częściowe uwzględnienie.
Na wstępie warto zauważyć, że na gruncie obowiązującego od 3 sierpnia 2008r. przepisuart. 446 § 4 k.c.nie jest wymagane wykazanie naruszenia więzi rodzinnych jako dobra osobistego, a przeciwna interpretacja poddawałaby w poważną wątpliwość sens nowej regulacji, a tym samym naruszała założenie racjonalności systemowej ustawodawcy. Wolą ustawodawcy było wyraźne czy odczuwalne ułatwienie dochodzenia roszczeń przez najbliższych członków rodziny zmarłego. Należy uznać trafność poglądu, że najbliżsi członkowie rodziny zmarłego nie muszą po nowelizacji obowiązującej od 3 sierpnia 2008r. udowadniać naruszenia żadnego dobra osobistego, a roszczenia odszkodowawcze są konsekwencją zerwania więzi z najbliższym członkiem rodziny. Innymi słowy przepis ten ułatwia dochodzenie zadośćuczynienia, gdyż umożliwia jego uzyskanie bez potrzeby wykazywania jakichkolwiek innych – poza w nim wymienionych – przesłanek (tak SN w uchw. z 22.10.2010 r., III CZP 76/10, OSNC-ZD 2011, Nr B,poz. 42, s. 106). Wprowadzony przepisart. 446 § 4 k.c.tym samym poszerzył możliwość uzyskania zadośćuczynienia. Powyższe ma także niewątpliwie znaczenie dla rozmiarów przyznawanego zadośćuczynienia.
Dyspozycjaart. 446 § 4 k.c.stanowi realizację wielokrotnie podnoszonego postulatu o uzupełnienie zapisu zawartego w§ 3cytowanego przepisu o możliwości przyznania najbliższym członkom rodziny zmarłego – niezależnie od odszkodowania – także zadośćuczynienia pieniężnego. Zadośćuczynienie przewidziane wart. 446 § 4 k.c.nie jest zależne od pogorszenia sytuacji materialnej osoby uprawnionej i poniesienia szkody majątkowej, a jego celem jest kompensacja doznanej krzywdy, a więc złagodzenie cierpienia psychicznego wywołanego śmiercią osoby najbliższej i pomoc pokrzywdzonemu w dostosowaniu się do zmienionej w związku z tym jego sytuacji (wyr. SN z 20.12.2012 r., IV CSK 192/12, Legalis).
Zadośćuczynienie jest więc roszczeniem o charakterze ściśle niemajątkowym, mającym na celu kompensację doznanej krzywdy. Wysokość przyznawanego zadośćuczynienia ma charakter ocenny, a przy określeniu odpowiedniej sumy zadośćuczynienia należy brać pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, w szczególności rozmiar doznanej krzywdy, ocenianej według miar obiektywnych. Ustalając wysokość zadośćuczynienia należy mieć na względzie takie okoliczności jak: dramatyzm doznań osób bliskich zmarłego, poczucie osamotnienia, cierpienia moralne i wstrząs psychiczny wywołany śmiercią osoby najbliższej, rolą jaką w rodzinie pełniła osoba zmarłego, charakter i rodzaj zaburzeń w prawidłowym funkcjonowaniu pozostałych członków rodziny, stopień w jakim pozostali członkowie będą umieli odnaleźć się w nowej rzeczywistości i na ile zdolni są zaakceptować obecny stan rzeczy, skorzystanie z pomocy fachowej w czasie radzenia sobie w tej trudnej sytuacji, proces leczenia doznanej traumy mający na celu pomoc w odbudowie struktury rodziny i przywrócenie znaczenia każdego z jej członków.
Z materiału dowodowego w sprawie zebranego jednoznacznie wynika, że dla powódek śmierć ojca/męża była bardzo silnym przeżyciem emocjonalnym i miała bezpośredni, negatywny wpływ na ich życie, co potwierdziła sporządzona opinia psychologiczna i ustne wyjaśnienia biegłego na rozprawie. PowódkiO. G.i małoletniaA. M.jako córki zmarłego uległy traumie psychicznej i urazowi, doznały krzywdy, których następstwa powodują ograniczenie ich możliwości rozwoju i osiągania sukcesu. Skutkiem wypadku – utraty ojca w sferze zdrowia psychicznego są zaburzenia osobowościowe, nastrojowe i emocjonalne. U powódek nastąpiła utrata zdolności do nieskrępowanego rozwoju i wystąpiły cechy gorszego funkcjonowania społecznego. Rokowania na przyszłość w zakresie ich zdrowia psychicznego są trudne do oceny, choćO. G.z powodzeniem kontynuuje naukę, zdobyła tytuł technika usług kosmetycznych, obecnie uczy się w zawodzie technika rachunkowości, a naukę w systemie zaocznym od października 2018r. godzi z pracą w charakterze sprzedawcy. Obecnie mieszka z chłopakiem, z którym wynajęła mieszkanie. Utrzymuje tez kontakt z matką, starszym bratem jak i przyrodnią siostrą.
Z kolei małoletniaA.z wagi na wiek utraciła możliwość dalszego wzrostu i wychowywania w pełnej rodzinie i w tej sferze odniosła największa krzywdę. Nie sposób jednoznacznie określić, i jak wskazał biegły nie ma takiego narzędzia badawczego, czy niepowodzenia szkolne małoletniej oraz konieczność zmiany szkoły związana z trudnościami w relacjach rówieśnikami pozostaje w adekwatnym związku z utratą ojca. Z pewnością jednak obecność ojca, który w przeciwieństwie do matki, nie wykazywał trudności adaptacyjnych i był osobą wiodąca, ułatwiłaby funkcjonowanie małoletniej i przezwyciężenie typowych dla nastolatek problemów. Zważywszy jednak, iżA.z chwilą osiągnięcia samodzielności tak jak starsza siostraO.opuści dom rodzinny, usamodzielni się to żądanie kwoty 300 000 zł zadośćuczynienia jest znacząco wygórowane. Małoletnia obecnie nie korzysta ze wsparcia psychologa i ma nadal oparcie w matce, babci macierzystej czy przyrodniej siostrze.
U powódkiJ. M. (1)po stracie męża zaobserwowano znaczny, bardzo wysoki poziom krzywdy, osobowościowych i emocjonalnych zmian, które utrudniają rozwój osobisty, a przede wszystkim ograniczają znacznie jej poczucie bezpieczeństwa.J. M. (1)cechuje nadmierna potrzeba doznawania opieki, kurczowe „trzymanie się” drugiej osoby. Powódka jest jednak osobą bardzo młodą, ma średnie techniczne wykształcenie i po okresie wychowania dziecka, które rozpoczęło już kilka lat temu naukę szkolną, powinna niezależnie od własnych zahamowań wykazywać aktywność społeczną – zawodową, w szczególności podjąć próby przezwyciężenia własnych zahamowań. Zwłaszcza, że chociażby z racji dużej równicy wieku nie mogłaby stale leczyć na wsparcie męża i z czasem to ona musiałby przejąć na siebie część, a nawet większość obowiązków.
Oczywistym jest, że żadna wartość materialna nie skompensuje doznanej przez powodów krzywdy. Suma zadośćuczynienia nie może być nadmiernie wygórowana i oderwana od aktualnych realiów społeczno-gospodarczych, niemniej powinna być ustalona na takiej wysokości aby zapewnić powodom jakąś formę satysfakcji moralnej. Przyznane zadośćuczynienia nie mają na celu wyrównanie straty poniesionej przez członków najbliższej rodziny zmarłego, lecz mają pomóc im dostosować się do nowej, trudniejszej rzeczywistości. Powódki domagały się w ocenie Sądu zadośćuczynienia w wygórowanej wysokości odpowiednio 250 000zł, 300 000zł i 150 000zł. Nie negując rozmiaru cierpień powódek Sąd zgodził się z zarzutem podnoszonym przez pozwaną, iż żądana kwota zadośćuczynienia jest wygórowana. Z materiału zgromadzonego w aktach sprawy, w szczególności z zeznań powódek i świadków oraz wniosków opisanych w opinii biegłego wynika, iż przeszły one już proces żałoby. Powódki nie wymagały hospitalizacji psychiatrycznej, ani terapii specjalistycznej, nie przyjmowały leków. Skorzystały z kilku wizyt u psychologa. Na płaszczyźnie społecznej powódki utrzymywały relacje z rodziną oraz znajomymi.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd zasądził na rzecz powódek  zadośćuczynienie w wysokości odpowiednio 80 000 zł (O. G.), 90 000zł (J. M. (1)) i 90 000zł (A. M.). Kwota żądana przez powódki w zakresie zadośćuczynienia w pozwie została ograniczona w największym zakresie w stosunku doO. G.nie z powodu uznania, iż jej krzywda nie zasługuje na rekompensatę w tej wysokości, lecz z uwagi na to, że osiągnęła ona najwyższy stopień niezależności od ojca. Miała już swoje plany, wyjechała do pracy zagranicę, była już z kimś związana, obecnie mieszka z chłopakiem pracuje, uczy się. Nie negując krzywdyJ. M. (1), która utraciła ukochanego męża czyA., która utraciła możliwość wychowania w pełnej rodzinie, Sąd podkreśla, iż zadośćuczynienia nie mają charakteru wymiernego wzbogacenia się przez poszkodowanych ani zrekompensowania im pieniężnego krzywd, gdyż nie jest to możliwe, lecz mają pomóc dostosować się do nowej, trudniejszej rzeczywistości bez osoby bliskiej. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w pkt. 1 wyroku, oddalając dalej idące żądanie zadośćuczynienia każdej z powódek.
O zasądzonych odsetkach od kwoty zadośćuczynienia Sąd orzekł w oparciu oart. 481 k.c.iart. 817 k.c.w zw. zart. 14 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. W art. 14 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych ustawodawca zobligował ubezpieczyciela do spełnienia świadczenia w terminie 30 dni od daty zawiadomienia o szkodzie otrzymania przez niego. Wezwanie do zapłaty skierowano do pozwanej 21 listopada 2016r., a tym samym roszczenie stało się wymagalne 22 grudnia 2016r.
Sąd oddalił powództwo w pozostałej części, a to w całości w zakresie odszkodowania za pogorszenie się sytuacji życiowej powódek po śmierci męża/ojca oraz w całości w zakresie ich żądań zasądzenia renty alimentacyjnej. W przypadku powódek nie można mówić o znacznym pogorszeniu sytuacji życiowej. Sąd przyznał powódkom w oparciu o przepisart. 446 § 4 k.c.zadośćuczynienie za ból, cierpienie związane ze śmiercią najbliższej jej osoby. Po wprowadzeniu do cytowanego przepisu§ 4stosowne odszkodowanie zasądzane na podstawieart. 446 § 3 k.c.nie może już obejmować naprawienia uszczerbków niemajątkowych (krzywdy); są one kompensowane zadośćuczynieniem (por. wyrok SN z dnia 21 października 2009 r., I PK 97/09, LEX nr 558566; wyrok SN z dnia 3 czerwca 2011 r., III CSK 279/10, OSP 2012, z. 4, poz. 44; wyrok SN z dnia 10 listopada 2010 r., II CSK 213/10, LEX nr 950429; wyrok SN z dnia 10 maja 2012 r., IV CSK 416/11, LEX nr 1212823; wyrok SN z dnia 11 lipca 2012 r., II CSK 677/11, LEX nr 1228438; wyrok SN z dnia 7 marca 2014 r., IV CSK 374/13, LEX nr 1438653; wyrok SN z dnia 27 czerwca 2014 r., V CSK 445/13, LEX nr 1504588). Obecnie rodzą się istotne z punktu widzenia praktyki orzeczniczej problemy kwalifikacji poszczególnych uszczerbków spowodowanych śmiercią osoby najbliższej jako majątkowych lub niemajątkowych na potrzeby stosowania przepisówart. 446 § 3 i art. 446 § 4k.c. Wątpliwości w tym zakresie powinny być rozstrzygane na rzecz niemajątkowego kwalifikowania uszczerbku i jego kompensowania zadośćuczynieniem pieniężnym zasądzanym na podstawieart. 446 § 4 k.c., ponieważ stosowne odszkodowanie, które przewidujeart. 446 § 3 k.c., nie ma już tak uznaniowego jak dawniej charakteru. Wymienione przez powódki następstwa śmierci osoby najbliższej są niewątpliwie uszczerbkami o charakterze niemajątkowym i jako takie powinny być w obecnym stanie prawnym wyrównywane już nie na podstawieart. 446 § 3 k.c.lecz na podstawieart. 446 § 4 k.c.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, iż przeprowadzone postępowania dowodowe, a przede wszystkim dowody z dokumentów wykazało, że brak jest znacznego pogorszenia ich sytuacji materialnej. Obie powódki pracują i uzyskują regularne dochody, powiększone świadczeniami rodzinnymi, a w przypadku powódkiO. G.uprzednio także alimentami od matki, z których sama zrezygnowała. Przyznane zadośćuczynienie powoduje, że do żądania odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej nie można wprowadzać bliżej nieokreślonych roszczeń, bo chodzi o realną szkodę, którą trzeba (in concreto) wykazać, czemu powódki nie sprostały. Powódki powoływały się na uratę stabilizacji, poczucia bezpieczeństwa, uczucia osamotnienia, problemy przystosowawcze, lecz wymienione następstwa śmierci osoby najbliższej są niewątpliwie uszczerbkami o charakterze niemajątkowym i jako takie w obecnym stanie prawnym wyrównywane już nie podstawieart. 446 § 3 k.c.lecz na podstawieart. 446 § 4 k.c.Nie sposób wreszcie uznać, iż doszło do znacznego pogorszenia sytuacji powódek. Ustawodawca nie uzależnia bowiem przyznania odszkodowania od tego by stan majątkowy osoby najbliższej był zły ale od tego by uległ pogorzeniu i to znacznemu. Powódki nie sprostały ciężarowi wykazania przywołanego znacznego pogorszenia. Twierdzenia powódek , że zmarły osiągał przed śmiercią dochody w wysokości 3000zł netto miesięcznie, a jego działalność była prężna i rozwijała się mogąc przynosić coraz większe korzyści, nie zastały wykazane. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego dochód zmarłego za cały 2015 rok wyniósł 1.752,31zł, a wiec był znacznie niższy niż ten deklarowany przez powódki.Za równie niewiarygodne uznać należy twierdzenia powódek, jakoby zmarłyM. M.dopiero rozwijał swoją działalność gospodarczą, która z biegiem czasu przynosiła coraz większe dochody. Z załączonych przez powódki dokumentów wynika, że poszkodowany działalność rozpoczął w 1996 roku, a więc przeszło 20 lat temu. W 2015 roku osiągnął on przychód w kwocie 66.352,82zł, zaś jego dochód za cały rok wyniósł 1.752,31zł. Oznacza to, że jego miesięczne zarobki w 2015 roku kształtowały się w okolicach 146,03zł. Z kolei w roku wcześniejszym jego przychód wyniósł 104.910,56zł, a jego dochód 20.142,16zł. Jego średnie miesięczne zarobki wynosiły zatem około 1.678,51zł. W toku sprawy o alimenty na rzeczO. G.tj. po szesnastu latach prowadzenia działalności w 2011r.,M. M.powoływał się na wysokie koszty działalności, za 2011 osiągnął dochód w wysokości 796,17 zł, a z początkiem w 2012r. działalność wykazywała stratę. Brak jest zatem jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, aby zmarły z każdym rokiem osiągał coraz wyższe dochody.Brak jest również podstaw do akceptacji twierdzeń powódek, jakoby sytuacja finansowa rodziny zmarłego z uwagi na jego kwalifikacje i intensywny rozwój zawodowy miała ulec zmianie. Poszkodowany w chwili śmieci miał 55 lat, pozostało mu zatem 10 lat do emerytury, zaś prowadzona przez niego od 20 lat działalność gospodarcza nie przynosiła z każdym rokiem coraz większych dochodów jak to wskazują powódki, a wręcz przeciwnie. Wdowa po likwidacji działalności męża nie osiągnęła żadnego zysku lecz pozostały do spłaty zobowiązania wobec kontrahentów męża. Każda z powódek odrzuciła spadek z powodu długów spadkowych. Zmarły nie pozostawił po sobie żadnego majątku, najmniejszych oszczędności, a tym samym oderwane od realiów są twierdzenia powódek o planach zakupu mieszkania dla córki, wykupu mieszkania małżonków, w sytuacji gdy na bieżący remont lokalu małżonkowie skredytowali się i mieli kłopoty w regulowania swoich zobowiązań. Zła kondycja działalności powoda nie tylko nie rokowała poprawy sytuacji rodziny lecz z wysokim prawdopodobieństwem wymusiłaby na dwadzieścia lat młodszej żonie zmarłego konieczność podjęcia aktywności zawodowej zgodnie z jej kwalifikacjami. PełnoletniaO.nie podjęła studiów z uwagi na niepowodzenia przy egzaminie maturalnym, do którego już nie przystępowała bo jak zeznała nie planowała studiów. W praktyce renta, którą otrzymuje po ojcu pozwala jej na kontynuowanie nauki pomimo ukończenia 22 roku życia i kształcenie się w kolejnym trzecim kierunku, w sytuacji gdy uzyskała uprzednio dwa tytuły technika w dziedzinie kosmetyki i gastronomii.  Z tych względów powództwo o odszkodowanie z powodu znacznego pogorszenia sytuacji życiowej powódek, jako niezasadne i niewykazane musiało ulec oddaleniu.
Sąd nie znalazł także podstaw do uwzględnienia żądania przez powódki renty alimentacyjnej w oparciu o przepisart. 446 § 2 k.c.Celem uzyskania renty odszkodowawczej jest naprawienie szkody polegającej na tym, że uprawniony do alimentów nie może ich uzyskać wobec śmierci zobowiązanego. Wedługart. 446 § 2 k.c., prawo do renty przysługuje dwóm kategoriom podmiotów: osobom, względem których na zmarłym ciążył ustawowy obowiązek alimentacyjny oraz osobom bliskim zmarłemu, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania. Skuteczne domaganie się zasądzenia renty uzależnione jest od istnienia obowiązku alimentacyjnego po stronie osób zmarłych, ich możliwości zarobkowych i majątkowych oraz zakresu potrzeb uprawnionego. Renta ma charakter odszkodowawczy i ma na celu restytucję tego stanu rzeczy, jaki istniał w chwili śmierci osoby bliskiej. Ma zapewnić poszkodowanemu środki utrzymania, jakie zmarły dostarczał za życia lub też był zobligowany przekazywać w ramach ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego.
W rozpatrywanych okolicznościach faktycznych jak wynika z przedłożonych dokumentów, co wskazano także powyżej przy okazji odszkodowania,M. M.w 2015 roku osiągnął on przychód w kwocie 66.352,82zł, zaś jego dochód za cały rok wyniósł 1.752.31zł. Oznacza to, że jego miesięczne zarobki w 2015 r. kształtowały się w okolicach 146,03zł. W roku wcześniejszym jego przychód wyniósł 104.910,56 złotych, a dochód 20.142,16zł. Jego średnie miesięczne zarobki wynosiły zatem około 1.678,51zł. Zauważyć zatem należy, iż dochód zmarłego męża i ojca był bardzo niski, w szczególności w roku poprzedzającym wypadek, gdzie przez cały rokM. M.zarobił jedynie 1.752,31zł, a na cztery lat przed śmiercią działalność przynosiła stratę. Przy ustalaniu wysokości renty powinno się brać pod uwagę rzeczywiste dochody uzyskiwane przez zmarłego, mając na uwadze hipotetyczne możliwości zarobkowania, ustalone w oparciu o jego kwalifikacje zawodowe, przy uwzględnieniu warunków istniejących na rynku pracy. Jak zasadnie wskazała strona pozwana posiłkując się utrwalonym orzecznictwem, podstawą takiej hipotezy muszą być ustalenia odnoszące się do dających się stwierdzić zdarzeń, które rzeczywiście nastąpiły, a hipoteza ta powinna mieć cechę odpowiednio wysokiego prawdopodobieństwa. Z tego też powodu dochodzi do miarkowania renty przez ograniczenie podlegających rekompensacie w formie renty potrzeb uprawnionego, a zatem to możliwości zarobkowe i majątkowe zmarłego determinują zakres potrzeb uprawnionego.
Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy także w kontekście żądania renty podkreślić należy, że poszkodowany w chwili śmieci miał 55 lat, pozostało mu zatem 10 lat do emerytury. Prowadzona przez niego od 1996r. działalność gospodarcza nie przynosiła z każdym rokiem coraz większych dochodów jak to wskazują powódki, wręcz przeciwnie, w roku 2015 roku dochód osiągnięty przezM. M.był niższy od osiągniętego w roku 2014. Skoro renta odszkodowawcza przewidziana wart. 446 § 2 k.c.ma na celu wyrównanie szkody poniesionej przez śmierć osoby obowiązanej do alimentacji, to szkoda taka nie występuje, jeżeli została pokryta w całości rentą z ubezpieczenia społecznego, którą otrzymuje osoba uprawniona do alimentacji ze strony zmarłego rodzica.  Aktualnie powódki otrzymują po śmierci męża i ojca rentę rodzinną w wysokości około 450 zł na osobę. DodatkowoJ. M. (1)iO. G.pracują. Biorąc pod uwagę faktyczne ostatnie zarobki osiągane przez zmarłego kształtujące się na poziomie 146,03 złotych miesięcznie, nie sposób uznać, aby ewentualne świadczenia alimentacyjnie miały przekroczyć kwoty jakie aktualnie otrzymuje każda z powódek z tytułu renty rodzinnej.J. M. (1)jak iO. G.w toku przesłuchania nie wskazały jakimi kwotami dysponował za życia męża i ojca. Powódka nie podała nawet orientacyjnej kwoty jaką mąż dawał żonie na prowadzenia domu, na jej potrzeby czy potrzeby córki. OdnośnieO. G.dysponowała ona alimentami od matki, mieszkała u ojca, lecz już przed jego śmiercią wyjechała za granicę w celach zarobkowych, a tym samym ojciec nie uczestniczyłby już w jej utrzymaniu. Łączna kwota 1.350,00 złotych miesięcznie przyznana aktualnie tytułem renty rodzinnej stanowi sumę niewątpliwie wyższą aniżeli potencjalne możliwości majątkowe i zarobkowe zmarłego, który co najmniej od 2012r. prowadził nisko dochodową działalność gospodarcza, na pograniczu straty i pozostawił długi.
Jeśli chodzi o żądanie renty zgłoszone przezJ. M. (1)jako małżonka, wskazać należy, że w uchwale siedmiu sędziów z dnia 15 grudnia 1951 r., sygn. akt C 15/51 mającej moc zasady prawnej, Sąd Najwyższy wskazał, że małżonkowi zdolnemu do samodzielnego utrzymania się renta nie przysługuje, poza dwoma przypadkami. Pierwszy wiązał się z uwzględnieniem konieczności sprawowania opieki nad dziećmi i pracy w gospodarstwie domowym, w związku z czym aprobowano przyznanie renty na czas, w którym celowe i konieczne byłoby zajmowanie się dziećmi i gospodarstwem domowym przez wdowę po śmierci męża. Drugi wyjątek dotyczył zapewnienia środków utrzymania przez czas potrzebny do umożliwienia podjęcia pracy przez pozostałego przy życiu małżonka - w związku z czym Sąd Najwyższy opowiedział się za przyznaniem renty na czas niezbędny do uzyskania lub uzupełnienia kwalifikacji zawodowych przez pozostałego przy życiu małżonka. W świetle ustalonego orzecznictwa (por. orzeczenia Składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 1-15 grudnia 1951 r. C 15/51 ogłosz. w OSN z 1953 r. poz. 3 i z dnia 28.I.1960 r. 4 CR 296/59 ogł. w OSPiKA z 1961 r. poz. 125) małżonkowi zdolnemu do samodzielnego utrzymania się renta na podstawieart. 162 § 2k.z. nie należy się poza wypadkiem, gdy pozostały małżonek z uwagi na potrzebę osobistych jego starań o wychowanie nieletnich dzieci nie może poświęcić się pracy zarobkowej. Również jednak i w tym wyjątkowym wypadku renta będzie się należeć tylko na czas konieczny do osobistego zajmowania się wychowaniem dzieci w sposób absorbujący ją całkowicie, ze względu na ich wiek. Przytoczona reguła jest aktualna i na tle obowiązującego obecnieart. 446 § 2 k.c.Cytowany przepis w porównaniu z treściąart. 162 § 2k.z. może raczej wskazywać na ograniczenie uprawnień odszkodowawczych osób, względem których ciążył na zmarłym obowiązek alimentacyjny, ponieważ odmiennie niż to wynikało z unormowania k.z. daje tym osobom prawo żądania tylko renty obliczonej stosownie do potrzeb poszkodowanego oraz do możliwości zarobkowych zmarłego, a nie renty mającej wynagrodzić utracone korzyści (art. 162 § 2k.z.).
Jednocześnie w wyroku z dnia 24 sierpnia 1962 r., sygn. akt II CR 971/61 Sąd Najwyższy uznał, że od wdowy, która wychowuje dziecko do lat ośmiu, nie powinno się wymagać podjęcia pracy zawodowej, zwłaszcza gdy nie wykonywała takiej pracy przed śmiercią męża. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że trzydziestosześcioletnia powódkaJ. M. (1)podjęła po śmierci męża pracę zawodową, a córka którą powódka wychowuje ma już lat 15. Z koleiO. G.nie pobiera już świadczeń alimentacyjnych od matki bo usamodzielniła się i podjęła pracę. Otrzymuje rentę po zmarłym ojcu równą wysokości rat alimentacyjnych. Do łożenia alimentów zobowiązani są oboje rodzice, tym samym wobec cofnięcia egzekucji alimentów od matki, powódka utraciłaby uprawnienie żądania alimentów od ojca. Przyznana renta rodzinna sprawia, że w skali miesiąca dysponuje dodatkową sumą 450 zł, a w przeciwnym razie musiały już w wieku 22 lat, zarobkując i ucząc się zaocznie liczyć jedynie na swoje utrzymanie. Powódka stanowczo wyjeżdżając za granicę do pracy okazała, iż chce się usamodzielnić i uniezależnić od wsparcia finansowego rodziców. Wreszcie pełne usamodzielnienie powódkiO. G.spowoduje automatyczny wzrost świadczenia małoletniej powódki i wdowy.
O kosztach procesu orzeczono w oparciu o przepisyart. 102 k.p.c.iart.113ust.1i4uoksc (Dz.U. z 2019r, poz. 785 j.t.), na zasadach słuszności odstępując od obciążania powódek kosztami procesu i nakazując pobranie od pozwanego na rzecz skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Gliwicach łącznej kwoty 13 000zł (4000zł odnośnie roszczeniaO. G., 4500złsnie roszczeniaJ. M. (1)i 4500zł odnośnie roszczeniaA. M.) tytułem części nieuiszczonych kosztów sądowych (stosunkowa opłata od pozwu, od uiszczenia której powódki były zwolnione na mocy postanowienia).
Podstawą dla zastosowania zwolnienia powódek od uiszczenia kosztów procesu na zasadzie cytowanego przepisuart. 102 k.p.c.jest przyjęcie przez Sąd, iż w danej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek, który determinuje uznanie, że obciążenie strony przegrywającej w znacznej części kosztami postępowania, stałoby w sprzeczności z elementarnym poczuciem sprawiedliwości czy słuszności. Ustawodawca nie wskazał jakiego rodzaju okoliczności mogą być uznawane za „szczególnie uzasadniony wypadek”, jednakże zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie stanowiskiem do sytuacji takich zaliczyć należy np. subiektywne przekonanie strony o zasadności roszczenia, jej wyjątkowo ciężką sytuację osobistą lub majątkową, precedensowy charakter sprawy, albo też rodzaj przedmiotu sporu, czy też wystąpienie przez stronę powodową z roszczeniem, o którego uwzględnieniu bądź nie w znacznej mierze decydują dokonywane przez Sąd oceny (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach - sygn. akt V ACz 200/16). W niniejszej sprawie, powódki dochodziły roszczeń odszkodowawczych oraz o zadośćuczynienie, których powstanie wiązały ze śmiercią ojca i męża. Mając na względzie charakter roszczenia, a w szczególności niemierzalny charakter ich straty powódki mogły być subiektywnie przekonana o zasadności swego roszczenia. Okoliczność te w ocenie Sądu daje podstawę do zastosowania w niniejszej sprawieart. 102 k.p.c.

SSR del. Katarzyna Sztymelska