Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I AGa 527/18
Data wyroku: 2020-03-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Hanna Nowicka de Poraj, Izabella Dyka, Marek Boniecki
Słowa kluczowe: Szkoda górnicza
Podstawa prawna: art. 144, 150 ustawy prawo górnicze i geodezyjne

Sygn. akt I AGa 527/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 marca 2020 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Marek Boniecki

Sędziowie:

SSA Hanna Nowicka de Poraj (spr.)
SSO del. Izabella Dyka

Protokolant:

st. sekr. sądowy Beata Zaczyk

po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2020 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwaZakładów (...) spółki akcyjnejwB.
przeciwkoPrzedsiębiorstwu (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąwO.
o ustalenie (IX GC 543/13) oraz
z powództwaPrzedsiębiorstwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwO.
przeciwkoZakładom (...) spółce akcyjnejwB.
o zapłatę (IX GC 99/14)
na skutek apelacjiZakładów (...) spółki akcyjnejwB.
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie
z dnia 25 kwietnia 2018 r. sygn. akt IX GC 543/13

1
oddala apelację;

2
zasądza odZakładów (...) spółki akcyjnejwB.na rzeczPrzedsiębiorstwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwO.kwotę 8.100 zł (osiem tysięcy sto złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

SSA Hanna Nowicka de Poraj SSA Marek Boniecki SSO del. Izabella Dyka
Sygn. akt I AGa 527/18

UZASADNIENIE
Strona powodowaZakłady (...) spółka akcyjnawB.(dalej też(...)B.) w pozwie skierowanym przeciwkoPrzedsiębiorstwu (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąwO.(dalej też:(...)), precyzując żądanie pozwu pismem z dnia 29 listopada 2017 r.(k.1819 i n.) domagała się ustalenia że nie będzie ponosiła odpowiedzialności odszkodowawczej, zarówno na zasadzie deliktu jak i kontraktowej, wobec strony pozwanej za:

1
wyłączenie głównego systemu odwadniania należącej do strony powodowejKopalni (...)usytuowanej na terenie Gminy(...)
(...)w powiecie(...), co spowoduje trwałe zaprzestanie podawania wody do komory pomp usytuowanej przy szybieS.iB., skąd strona pozwana pobierała/pobiera tę wodę do wykorzystania w swojej działalności gospodarczej, jak też zaprzestanie zrzutu wody do należącego do strony powodowej Kanału(...)z którego strona pozwana pobiera/pobierała wodę do swojej działalności gospodarczej; czyli za brak odprowadzania wody z kopalni strony powodowej, która to czerpie/czerpała strona pozwana , jeśli nastąpi to po wypowiedzeniu umów na dostawę wody kopalnianej;

2
spowodowane wyłączeniem głównego systemu odwadniania należącej do strony powodowejKopalni (...), zatopienie tejże kopalni poprzez odtworzenie naturalnych stosunków wodnych;

3
ewentualne pogorszenie jakości wód podziemnych zlokalizowanych w zaznaczonym obszarze [..], spowodowane rozpuszczeniem się związków siarczanowych zalegających w górotworze, w którym strona powodowa prowadzi działalność górniczą, co potencjalnie może nastąpić po wyłączeniu głównego systemu odwodnienia [..] i odtworzenia naturalnych stosunków wodnych na obszarach gmin(...)(...)jeśli nastąpi to po wypowiedzeniu umów na dostawę wody kopalnianej;

4
potrzebę pozyskania przez stronę pozwaną innych, niż z odwodnieniaKopalni (...)wód do prowadzenia działalności gospodarczej, w tym potrzebę przeprowadzenia stosownych inwestycji umożliwiających pozyskanie takich wód, jeśli nastąpi to po wypowiedzeniu umów na dostawę wody kopalnianej;

a nadto za brak używania przez stronę pozwaną lub ograniczenie możliwości używania przez stronę pozwaną, lub niemożliwość używania przez stronę pozwaną szczegółowo opisanych w opinii biegłego sadowego prof. dra hab. inż.A. K.:

5
studni wL.,

6
studni wB.

7
studni triasowej/ujęcia triasowego wW.,

8
studni wK..

W uzasadnieniu pozwu wskazała, iż jako przedsiębiorca prowadzi działalność górniczą na podstawie udzielonych koncesji, w zakresie wydobycia rud cynku i ołowiu wKopalni (...), zlokalizowanej na terenie Miasta i Gminy(...)Gmin(...)Wyjaśniła, iż wydobycie kopaliny w kopalni głębinowej możliwe jest po odwodnieniu górotworu, w którym zalega pozyskiwany materiał, z wód podziemnych. Odwodnienie górnicze triasowego pietra wodonośnego rozpoczęto na początku lat sześćdziesiątych XX w., kiedy rozpoczęto budowękopalni (...), a w latach siedemdziesiątychkopalni (...). Prowadziło to do obniżenia zwierciadła wód podziemnych z warstw triasowych z poziomu około 330 m n.p.m. do około 180 m n.p.m. Skutkiem odwodnienia kopalni było utworzenie tzw. leja depresji, tj. obszaru na którym doszło do obniżenia zwierciadła wód podziemnych poniżej poziomu ich normalnego naturalnego występowania.
Na podstawie udzielonych pozwoleń wodnoprawnych strona powodowa wypompowane wody zrzucała są do cieków powierzchniowych. Od 1963 r. pozwolenie na pozyskiwanie wody z odwodnienia kopalni miała pozwana (jej poprzednicy prawni), a głównym źródłem zaopatrzenia w wodę pozwanej było ujęcie wody na Kanale(...)będącym własnością powoda, przy czym pozwana nie ponosiła żadnych kosztów związanych z pozyskiwaniem wód podziemnych z tego źródła.
Z Kanału(...)pozwana uzyskuje 12 m(

    3)wody na minutę, dysponując jednocześni innymi ujęciami zlokalizowanymi wW.,B.,P.
Z.,K.,G.,C.,K.,B.,G.,B.,B.-P., zapewniającymi pobór wody w ilości 10 m(

    3)/min.
Strona powodowa wskazała, iż sytuacji gdy pozwolenia wodnoprawne zostały udzielone na zrzut wód kopalnianych, zawarty w nich obowiązek utrzymania systemu dostarczania wód kopalnianych do strony pozwanej przestanie istnieć, jeśli odpadnie potrzeba dysponowania pozwoleniem.
Dalej strona powodowa wskazała, że od 2016 r. nastąpi ok. dwuletni proces likwidacji kopalni w związku z wyczerpaniem złóż rud metali i zakończenie działalności górniczej strony powodowej, w tym wyłączenie systemu odwodnienia kopalni, co uniemożliwi pobór wody z kanału przez pozwaną.
Powódka podniosła, iż odtworzenie naturalnych cieków wodnych, które nastąpi w przeciągu od 5 do 60 lat stanowić będzie naturalny proces środowiskowy niezależny od ingerencji przedsiębiorstwa w środowisko.
Ponadto wskazała, iż w wyniku odwodnienia górotworu – zaszedł proces utleniania zalegających górotwór związków siarczkowych cynku i innych metali w tym siarczków żelaza. Doszło do powstania siarczanów, będących związkami chemicznymi dobrze rozpuszczającymi się w wodzie. Samozatopienie górotworu prowadzić będzie do wypłukiwania siarczanów, a ich ilość w wodzie może wielokrotnie przekraczać wielkości normatywne.
Powołując się na przykład analogicznejkopalni Zakładu (...) S.A.wT., który to przedsiębiorca prowadził wydobycie rud cynku i ołowiu w warunkach geologicznych i hydrologicznych niemal identycznych, powódka wskazała, iż po upływie 1,5 roku od zakończenia odwodnienia nie odnotowano negatywnego wpływu zatapiania kopalni na okoliczne ujęcia wód podziemnych.
Kolejno powódka podała, że pozwana wezwała ją do sfinansowania inwestycji związanych z planowaną likwidacją kopalni, a mających na celu pozyskanie wody dla rejonu(...), czym uzasadniła interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie.
Zdaniem powódki nie ponosi ona odpowiedzialności za brak wody w Kanale(...)która płynęła w nim tylko dzięki aktywności powódki. Brak odpompowywania wody przez powódkę nie stanowi zaniku wód, za który odpowiedzialność ponosi przedsiębiorca górniczy zart. 152 prawa geologicznego i górniczego(pgg).
Powódka nie ponosi także odpowiedzialności za ewentualne zanieczyszczenie wód podziemnych, w sytuacji gdy pozwana nie dysponowała ujęciem wody, które następnie zostało zanieczyszczone, inne ujęcia strony pozwanej niż z Kanału(...)znajdują się poza strefą w której potencjalnie może dojść do zanieczyszczenia. W sytuacji wybudowania studni głębinowych wO.i jego rejonie, w którym woda może być potencjalnie zanieczyszczona, stanowiłoby działanie irracjonalne i uzasadniało pełne przyczynienie pozwanej do zaistnienia szkody.
Powódka wskazała, iż dzięki jej działalności pozwana przez okres około 50 lat uzyskiwała korzyść w postaci nieodpłatnego udostępniania wody podziemnej z ujęcia powierzchniowego, nie musząc ponosić kosztów jej wypompowywania.
PozwanaPrzedsiębiorstwo (...) sp. z o.o.wO.wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu.
Po pierwsze zarzuciła brak interesu prawnego w wytoczeniu powództwa o ustalenie. Ponadto wskazała, iż żądanie nie dotyczy ustalenia nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, a stanu faktycznego, dotyczącego skutków wyłączenia systemu odwadniania kopalni po zakończeniu eksploatacji rud cynku i ołowiu przez powódkę. Zatem celem postępowania nie jest potrzeba ochrony sfery prawnej powódki lecz próba pozbawienia pozwanego skutecznego skorzystania w przyszłości z roszczeń odszkodowawczych.
Kolejno pozwana zarzuciła, iż brak jest podstaw do wyłączenia odpowiedzialności powódki za szkody wyrządzone ruchem zakładu górniczego w oparciu o przepisyprawa geologicznego i górniczegoorazKodeksu cywilnego.
Wskazała, iż w wyniku intensywnego odwodnienia górotworu z wyrobisk górniczychkopalni (...),kopalni (...)ikopalni (...)powstał wspólny lej depresji dla wszystkich trzech działających kopalń, który spowodował duże zmiany w stosunkach wodnych rejonu(...)poprzez osuszenie lub też obniżenia zwierciadła wody studni zgłębionych jak również zmiany w przepływach cieków powierzchniowych. W większości studni wierconych i studni gospodarskich zanikowi uległy zdolności pompowania wody.
Dalej pozwana przedstawiła zaopatrzenie w wodę rejonu(...)w związku z działalnością tzw. górnictwa historycznego i(...)wskazując na decyzje o wybudowaniu z funduszu szkód górniczychkopalni (...)sieci wodociągowej od lat 40 XX wieku. Do 1954 r. zaopatrzenie mieszkańcówO.w wodę opierało się na wybudowanym w latach 1900-1903 ujęciu źródeł wW., zbiorniku wieżowym w rejonie(...)oraz rurociągu grawitacyjnym. Rozwój miasta, wzrost mieszkańców w latach 50 i 60 oraz uruchomienie górnictwa rud cynkowo-ołowiowych spowodował koniczność budowy nowych ujęć oraz budowy sieci magistralnych rozdzielczych w związku z występującym lejem depresji i zanikiem wody na znacznym obszarze.
Od 1.01.1956 r. gospodarką wodno-ściekową zajmowało się PowiatowePrzedsiębiorstwo (...)wO., które powstało z połączeniaZakładu (...)orazMiejskiego Przedsiębiorstwa (...)wO.i jednostek budżetowych administrowanych przez terenowe rady narodowe.
W związku z perspektywą rozwoju na tym terenie górnictwa rud cynku i ołowiu i udostępniania dalszych złóż organy administracji rządowej postanowiły kompleksowo rozwiązać zaopatrzenie w wodę rejonu(...)– zatwierdzono projekt wodociągu grupowego(...)w oparciu o ujęcie wód dołowych – pochodzących z odwodnienia kopalni - jako źródła zaopatrzenia w wodę. Przy czym pozwana wskazała, iż zmiana zaopatrzenia w oparciu o wody kopalniane została narzucona przez organy państwowe w związku z utworzeniem zakładu państwowego(...)wB.do realizacji polityki gospodarczej w skali Państwa.
W związku z uruchomieniem działalności gospodarczej przez powódkę dotychczasowe źródło wody pitnej w rejonie(...)i sposób zaopatrzenia tego rejonu w wodę zostały zmienione na źródło wody kopalnianej wraz z budową innego – w miejsce dotychczasowego – systemu zaopatrzenia w wodę pochodzącą z nowego źródła. Powódka jako przedsiębiorca górniczy uruchamiając i prowadząc działalność górniczą, która spowodowała obniżenie poziomu wód podziemnych wobec odwodnienia górotworu, na mocy uchwały RM nr(...)przejęła zaopatrzenie w wodę rejonu(...). Zdaniem pozwanej to powódka, w ramach likwidacji szkód górniczych powstałych w związku z działalnością górniczą oraz jej likwidacją poprzez zatopienie kopalni, powinna zorganizować inne niż z odwodnienia kopalni źródło wody pitnej nieskażone siarczanami i metalami ciężkimi wraz z ponownym przeorganizowaniem sposobu zaopatrzenia rejonu(...)w związku z tą zmianą. Wskazała, iż konsekwencją likwidacji kopalń przez ich zatopienie będzie degradacja wód podziemnych.
Pozwana wskazała na obowiązki powódki wynikające z koncesji, tj. określenie w planach likwidacjikopalni (...)możliwości, sposobu i zasad zaopatrzenia w wodę kopalnianą do celów pitnych po zakończeniu eksploatacji rud cynku i ołowiu.
Po likwidacji kopalni docelowy system zaopatrzenia w wodę będzie wykorzystywał istniejące zasoby wód podziemnych ujmowanych za pomocą studni głębinowych zlokalizowanych poza zasięgiem triasowego leja depresji. Nastąpi wyłącznie z eksploatacji Stacji Uzdatniania Wody wO.(SUW) o wartości 23,4 mln – jako zbędnej w wyniku likwidacji kopalni przez zatopienie i skażenia źródła wody kopalnianej w stopniu, który uniemożliwia jej wykorzystanie. Koszt pozyskania nowego źródła wody i przebudowy oraz dobudowy sieci wodociągowych wyniesie 64.015.224 zł. Zdaniem strony powodowej odpowiedzialność odszkodowawcza powoda – z uwzględnieniem wartości SUW, która stanie się bezużyteczna dla pozwanego, wyniesie 87.415.224 zł.
W piśmie procesowym z 6.02.2014 r.Przedsiębiorstwo (...) sp. z o.o.wO.wniosła pozewprzeciwko(...) S.A.wB.(numery kart oznaczone kursywą dotyczą akt IX GC 99/14)

1
o zapłatę 64.015.224,00 zł z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia pozwu,

2
domagając się ewentualnie nakazania pozwanemu przywrócenia stanu poprzedniego poprzez zobowiązanie do dostarczania wody przydanej do spożycia przez ludzi i do celów przemysłowych tytułem naprawienia szkody wyrządzonej ruchem zakładu górniczego

3
albo nakazania pozwanemu złożenia oświadczenia woli o wyrażeniu zgody na wykorzystanie przez powoda obowiązku pozwanego dostarczania wody przydanej do spożycia przez ludzi i do celów przemysłowych w zamian za zapłatę przez pozwanego 64.015.224,00 zł w terminie 60 dni od daty prawomocnego wyroku.

Żądanie pozwu głównego powódka oparł na treści przepisówart. 144w zw.art. 150pgg orazKodeksu cywilnegowskazując, że likwidacja kopalni poprzez zatopienie spowoduje szkodę w postaci wzniosu zwierciadła wody, skutkującego powstaniem podtopień i zalewisk na części terytorium kilku gmin, która to woda zostanie zanieczyszczona siarczanami i metalami ciężkimi wskutek działalności górniczej pozwanej, w stopniu dyskwalifikującym te wody do ich używania do celów pitnych a nawet przemysłowych. Likwidacja kopani doprowadzi do likwidacji przez pozwaną źródła wody wykorzystywanej do celów pitnych przez mieszkańców rejonu(...). Zdaniem powódki pozwana ponosi odpowiedzialność na zasadzie ryzyka za szkodę spowodowaną ruchem zakładu górniczego, tj. za działania określone tzw. planem ruchu, którego elementem jest zaprzestanie czy wstrzymanie ruchu. Szkoda górnicza polega m.in. na zaniku wody bądź utracie jej przydatności do określonych celów w wyniku zanieczyszczenia. Potencjalna szkoda po stronie powodowej wynika z konieczności poniesienia nakładów finansowych na pozyskanie wody spoza obszaru leja depresji oraz przebudowy dotychczasowej infrastruktury i dobudowy nowej na potrzeby dystrybucji wody.
Żądanie ewentualne strona powodowa wywiodła z treściart. 147 ust 1 i 3pgg w zw. zart. 363 § 1 k.c.
W piśmie procesowym z 7.12.2016 r. (k.1592-1593)Przedsiębiorstwo (...) sp. z o.o.wO.w miejsce żądanej kwoty 64.015.224,00 zł wniosło o zasądzenie 64.604.143,05 zł z odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu. Wskazała na zakończenie realizacji etapu I inwestycji pn.(...)oraz sporządzenie kosztorysu inwestorskiego I i II etapu.
Pozwana(...) S.A.wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu.
Zaprzeczyła, by w którymkolwiek z ujęć strony powodowej na terenie rejonu(...)zabrakło wody lub stała się ona nieprzydatna do wykorzystania ze względu na działalność górniczą pozwanej. Zaprzeczyła by w wyniku likwidacji kopalni doszło do zanieczyszczenia wód podziemnych i ujęć powódki. Zakwestionowała istnienie po jej stronie obowiązku zaopatrzenia w wodę strony powodowej lub sfinansowania inwestycji związanych z pozyskaniem innych niż kopalniana ujęć wody lub jej zakupu.
Pozwana wskazała, iż powódka dysponuje ujęciami wodnymi, które mają służyć zaopatrzeniu całego rejonu(...)w wodę, a żądanie pozwu zmierza do obciążenia strony pozwanej kosztem ich modernizacji. Inne ujęcia, niż z Kanału(...)nie będą zagrożone potencjalnym zwiększeniem ładunku siarczanów.
Pozwana wskazała na zawarcie w przeszłości umowy z 1.10.1972 r. pomiędzyKombinatem (...)a PowiatowymPrzedsiębiorstwem (...)wO., z faktu zawarcia tej umowy wywodząc, że obowiązek dostarczania wody miał charakter umowny, istniała możliwość wypowiedzenia tejże umowy w razie zmiany warunków eksploatacyjnych. W umowie wyłączono odpowiedzialność kopalni za pogorszenie jakości wody.
Pozwana wskazała na nieodpłatne dostawy wód kopalnianych powódce, która w okresie od 1996 do 2003 r. jedynie częściowo pokrywała stronie pozwanej koszt pompowania wody.
Ponadto wskazała, iż w latach 60 i 70 tych XX w. przepisyart. 70 dekretu z 6.05.1953 r. prawo górniczewyłączał odpowiedzialność przedsiębiorców górniczych za szkody górnicze o szczególnie dużym zasięgu lub rozmiarze, zwłaszcza w postaci istotnego przeobrażenia terenu lub zaniku wody na znacznym terenie, takie szkody naprawiał Skarb Państwa.
Strona pozwana zakwestionowała ponadto roszczenie odszkodowawcze w sytuacji gdy strona pozwana nie poniosła nakładów na budowę nowych inwestycji. Zarzuciła rażące wygórowanie planowanych nakładów inwestycyjnych.
Wreszcie zarzuciła przedawnienie roszczeń z tytułu szkody w postaci ewentualnego zaniku wody w ujęciach wK.– w 1979 r orazd.w 1997 r.,L.w latach 70tych XX w., wW.– w latach 60tych XX w.
Dodatkowo w piśmie procesowym z 29.11.2017 r. pozwana podniosła iż powódce nie przysługuje roszczenie w związku z zanikiem lub zanieczyszczeniem wody, bowiem nie jest właścicielem wód podziemnych w rejonie(...), jako którego traktuje się Skarb Państwa. Szkodą dla powódki nie może być samo zanieczyszczenie wód podziemnych, lecz zanieczyszczenie wody w ujęciach gdzie uprzednio była pozyskiwana. Zdaniem pozwanej w sytuacji gdy umowa na dostawy wody zostanie wypowiedziana wobec zmian warunków eksploatacyjnych po jej stronie nie będzie istniał obowiązek względem strony przeciwnej dostawy wody. Dodatkowo w umowie wyłączono odpowiedzialność kopalni za pogorszenie jakości wody. W sytuacji gdy pozwolenia wodnoprawne były aktami terminowymi, z zakresu administracyjnoprawnego, nie kreowały trwałego zobowiązania dostarczania wody kopalnianej do strony przeciwnej.
W odniesieniu do poszczególnych studni pozwana zakwestionowała by prowadzona przez nią eksploatacja górnicza jak i planowana likwidacjakopalni (...)poprzez jej zatopienie spowodowała lub mogła spowodować zanik wody lub jej zanieczyszczenie w tych studniach czy ujęciach.
Co do studni wB.wskazała jako przyczynę likwidacji piaszczenie studni i konieczność odmulenia filtrów stadni w celu ponownego uruchomienia.
Co do studni wL.wskazała na możliwość eksploatacji tej studni bowiem w związku z zaprzestaniem eksploatacji złożaK.obniżanie poziomu zwierciadła wody wL.ustało.(...)sprzedała studnieL.ok. 2007 r. , tymczasem studnia ta była w stanie podawać wodę z wydajnością 146m3/h.
Co do studni wW.wskazała iż(...)planuje tę studnię eksploatować, poziom wody w tej studni nie ulega zmianom, a po likwidacji kopalni może się podnieść.
Co do studni wK.wskazała na jej powstanie w związku z działalnością górniczą w 1972 r.
Ponadto pozwana zakwestionowała żądanie odszkodowawcze także co do wysokości.
Wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2018 r, sygn. akt IX GC 543/13,Sąd Okręgowy w Krakowie: 1/ w sprawie u ustalenie – oddalił powództwo i zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 14 417 zł, tytułem kosztów procesu, 2/ w sprawie o zapłatę – uznał powództwo za usprawiedliwione co do zasady.
W uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy ustalił co następuje.
System zaopatrzenia w wodę rejonu(...)funkcjonujący przed budową kopalni rud cynku i ołowiu oparty był na studniach głębinowych, znajdujących się wO.oraz okolicznych wioskach.
Zakłady (...)powstały w 1958 roku po połączeniuZakładów (...)zZakładami (...)(w trybieustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstwo państwowezostało przekształcone w spółkę akcyjną).
Od 1.01.1956 r. gospodarką wodno-ściekową zajmowało się PowiatowePrzedsiębiorstwo (...)wO., które powstało z połączeniaZakładu (...)orazMiejskiego Przedsiębiorstwa (...)wO.i jednostek budżetowych administrowanych przez terenowe rady narodowe.Przedsiębiorstwo (...) spółka z o.o.wO.zostało utworzone w 2002 jako spółka komunalna gmin(...)jako przedsiębiorstwo użyteczności publicznej - zgodnie z ustawą o zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków odpowiada za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków na obszarze czterech jednostek samorządu terytorialnego. Do jego zadań należy zapewnienie dostaw wody w sposób ciągły i nieprzerwany.
W latach 1958-1962 wzrost dopływów do kopalni związany był z udostępnieniem i odwadnianiem poziomu +245 n.p.m.. W latach 1957-1963 została wybudowana kopalnia rud cynku i ołowiu(...)do poziomu +238 n.p.m.
W związku z zanikiem wody w studniach kopanych w wyniku odwodnienia górotworu z wyrobisk górniczych 21.02.1963 r. została wydana uchwała Rady Ministrów nr(...)w sprawie zabezpieczenia dostaw wody dla potrzeb ludności miast i wsi, przemysłu i rolnictwa [..] m.in. dla rejonu(...), zakładająca opracowanie dokumentacji projektowo-kosztorysowej rozbudowy istniejącego ujęcia wL.iW.w terminie do odpowiednio 31.12.1963 i 31.12.1964 r. oraz zrealizowania tej inwestycji do końca 1964 i 1965 r. Zobowiązywała ona zainteresowane resorty i władze terenowe do uczestnictwa w kosztach budowy wodociągu grupowego.
W 1968 r. uruchomiono wydobycie wkopalni (...)oraz rozpoczęto budowę ujęcia wody na dole kopalni, które pobierało do 14 m3/min wody czystej na zaopatrzenie miastaO.i okolic.
W 1969 r. Minister Gospodarki Komunalnej wydał decyzje zatwierdzającą projekt wstępny rurociągu grupowego(...)w oparciu i ujęcie wód dołowych jako źródła zaopatrzenia w wodę.
1.10.1972 r. pomiędzyKombinatem (...)a(...)Przedsiębiorstwem (...)wO., została zawarta umowa na mocy której Kombinat zobowiązał się dostarczać wodę dołową z odwodnieniakopalni (...)a(...)te wodę odbierać. W umowie przewidziano możliwość jej wypowiedzenia na dwa lata na przód oraz wyłączono odpowiedzialność za przerwy w dostawie wody spowodowane czynnikami niezależnymi od dostawcy. Analogiczne umowy zostały zawarte 1.01.1997 r. czy 1.11.2009 r. pomiędzy(...)B.a(...) Przedsiębiorstwem (...)wO., czy(...) sp. z o.o.z tym że określono opłaty za pobranie wody.
W latach 1973/1974 trwała budowakopalni (...), rozpoczęto drenaż wód z górotworu, a następnie uruchomiono wydobycie rudy. Od 1978 r. oparto zaopatrzenie w wodę mieszkańców i przemysłu w rejonie(...)na wykorzystaniu wód pochodzących z odwodnienia kopalń. W tym roku oddano do eksploatacji stację(...)(SUW).
Poprzednicy prawni(...) sp. z o.o.wO.zaopatrywali rejon(...)w wodę pitną oraz na cele przemysłowe wykorzystując pojedyncze studnie wiercone jurajskie i triasowe zasilające wodociągi.
Studnie w miejscowościK.wywiercono w 1972 r. W dniu 21.03.1979 r. podjęto decyzję o zaniechaniu eksploatacji studni i hydroforni wK.po przeprowadzeniu analizy wyników pomiarów wydajności oraz zwierciadła wody i stwierdzeniu, że w wyniku prac przygotowawczych prowadzonych przezKopalnię (...)i związanego z nimi rozwoju zasięgu leja depresyjnego obejmującego początkowo strefę zasilania, a następnie otwór studzienny(...)nastąpił spadek wydajności studni połączony z obniżeniem zwierciadła wody, która to sytuacja uległa gwałtownej zmianie pod koniec 1977 r. Ze względu na zanik wody w otworze studnie wyłączono z eksploatacji , przy czym było to możliwe wobec zasilania sieci wodociągowej ze SUW wO.. W latach 1996-2001 przeprowadzono likwidację środka trwałego – studni i pompowni wK.. W 1981 r. przerwano eksploatację studni wL.z uwagi na obniżenie poziomu wody. Obiekt zlikwidowano 1996 r.
Natomiast w 1996 r. opracowano projekt likwidacji 4 studni - tzw. ujęciaL.wB.w związku z obniżeniem zwierciadła wody w strefie oddziaływaniaKopalni (...)i kopalni rud cynku i ołowiu wO.. Z uwagi na wybudowanie rurociągu przesyłowego zO.doB.problem deficytu wody został rozwiązany, stąd decyzja(...)o likwidacji ujęcia. Ujęcie wodyL.zostało zlikwidowane 10.02.1997 r.
Również studnia - stanowiąca uzupełniające ujęcie wody dla stacji wodociągowej(...)znalazła się rejonie leja depresji czym tłumaczono raptowne obniżenie poziomu wody w rejonie ujęcia „W..” Dalszy spadek zwierciadła wody zanotowano w latach 90 tych w związku z odwodnieniem triasowego górotworu przezKopalnie (...).
W 1985 r. stacja uzdatniania wody(...)przeszła na zasilanie wodami pompowni na Kanale(...)do którego były odprowadzane wody zkopalni (...)

W wyniku realizacji uchwały Rady Ministrów nr(...)z 31.02.1993 r. w sprawie zabezpieczenia dostaw wody dla ludności miast i wsi, przemysłu i rolnictwa oraz przygotowania dokumentacji w tym zakresie dla rejonu(...)i rejonu(...), w związku z zanikiem wody wskutek robót górniczych, eksploatację stacji(...)przekazano(...) Przedsiębiorstwu (...).
Wydobycie przez(...)B.rud cynku i ołowiu odbywało się na podstawie udzielonych koncesji na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie wydobywania rud ze wskazanych złóż, m.in.B.,P.,O.,K..
W dniu 8.06.1993 r. pomiędzy Ministrem Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa a(...)B.wB.została zawarta umowa na okres obowiązywania koncesji na wydobywanie rud cynku i ołowiu ze złożaP.utworzonego decyzją Ministra Przemysłu Ciężkiego z 28.07.1969 r. w której zobowiązano(...)B.do określenia w planach likwidacjikopalni (...)możliwości, sposobu i zasad zaopatrzenia w wodę kopalnianą do celów pitnych po zakończeniu eksploatacji rud cynku i ołowiu.
Następnie 20.07.1993 r. udzielonoZakładom (...)koncesji do 20.07.2013 r. na wydobywanie rud cynku i ołowiu ze złoża(...)położonego na terenie miasta i gminy(...)oraz gmin(...)i(...)obejmującej eksploatację złoża w oparciu o projekt zagospodarowania złóż rud cynku i ołowiu zatwierdzony decyzją Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z 29.3.1993 r. Zobowiązano Zakład m.in. do:
b) sporządzenia Programów Ochrony Terenów Górniczych, po uzyskaniu opinii miast i gmin objętych terenem górniczym, ze szczegółowym określeniem […] prognoz zmian stosunków wodnych na terenie gminy(...)spowodowanych prowadzoną przez(...)eksploatacja rud cynku i ołowiu, wpływu zmian stosunków wodnych na wydajność ujęć wodnych znajdujących się w zasięgu oddziaływania eksploatacji;
c) prowadzenia eksploatacji w sposób nie powodujący pogorszenia obecnych stosunków wodnych na terenie gminy(...)W przypadku stwierdzenia zaniku wody wskutek robót górniczych(...)zobowiązano do dostarczenia na własny koszt niezbędnych ilości wody poszkodowanym,
d) określenia w planach likwidacjikopalni (...)możliwości, sposobu i zasad zaopatrzenia w wodę kopalnianą do celów pitnych po zakończeniu eksploatacji rud cynku i ołowiu.
Koncesja została zmieniona decyzją z 29.04.1996 r. – m.in. nałożono obowiązek prowadzenia eksploatacji w sposób nie powodujący pogorszenia obecnych stosunków wodnych na terenie gminy(...), a w przypadku stwierdzenia zaniku wody wskutek robót górniczych – do dostarczenia poszkodowanym niezbędnej dla nich ilości wody do czasu naprawiania szkody. Koncesję przedłużono koncesję na okres do 31.12.2023 r.
Jednocześnie 20.07.1993 udzielono(...)koncesji do 20.07.2003 r. na wydobywanie rud cynku i ołowiu ze złoża(...)położonego na terenie miasta i gminy(...)oraz gmin(...)i(...)która to koncesja wygasła. Odstąpiono od ustalenia obowiązków z zakresu ochrony środowiska ze względu na to, że wydobywanie kopaliny jest kontynuowane na podstawie nowej koncesji nr(...)przez ten sam podmiot.
W związku z planowanym uruchomieniem drenażu złoża(...)w zasięgu leja depresji miały znaleźć się studnie głębinowe wO.,W.,G.,L.,O.iC.w związku którym(...)B.zwracała się o przedstawienie informacji rzeczowo-finansowej celem partycypacji w kosztach inwestycji niezbędnych związanych z przebudową sieci wodociągowej.
15.10.2003 udzielonoZakładom (...)Przedsiębiorstwu Państwowemu wB.koncesji(...)na okres 10 lat na wydobywanie rud cynku i ołowiu z części złoża(...)poniżej poziomu +238 m npm do poziomu - 113 m npm położonego w granicach administracyjnych miasta i gminy(...)oraz gminy(...)[..]. Zakład przejął wszelkie obowiązki dotyczące ochrony środowiska powstałe w wyniku dotychczasowej działalności górniczej prowadzonej na złożu(...), w tym polegające na określeniu w planie ruchu zakładu górniczego możliwości, zasad i sposobu zaopatrzenia w wodę, pochodzącą z odwadniania tego zakładu, przeznaczoną do celów pitnych, po zakończeniu eksploatacji rud cynku i ołowiu (pkt 9). W uzasadnieniu koncesji wskazano, iż przeprowadzone postępowanie w sprawie oceny oddziaływania na środowisko wykazało doniosłość problemu zaopatrzenia rejonu(...)w wodę i konieczność nałożenia obowiązku sformułowanego w pkt 9 niniejszej koncesji. Wnioskodawca –(...)wyraził zgodę na realizację przedsięwzięcia w tym wariancie. Koncesja została zmieniona decyzją z 12.06.2013 r. – jej obowiązywanie przedłużono do 31.12.2023 r.
2.02.2009 udzielonoZakładom (...) spółce akcyjnejwB.koncesji na okres 10 lat na wydobywanie rud cynku i ołowiu ze złoża(...)poniżej poziomu +251m npm do poziomu -200,2 m npm położonego w granicach administracyjnych gminy(...)[..]. Wydobycie kopaliny uzależniono od spełnienia warunków określonych w umowie o ustanowieniu użytkowania górniczego z 2.02.2009 zawartej pomiędzy Skarbem Państwa a(...)B.oraz uwarunkowań zgody na realizacje przedsięwzięcia określonymi w decyzji Wójta Gminy(...)z 11.08.2008 r.
Wojewoda(...)udzieliłZakładom (...)wB.pozwolenia wodnoprawnego na pobór wód z odwodnienia zakładu górniczego na cele własne oraz na wprowadzanie Kanałem(...)wód pochodzących z odwodniania kopalni rud cynku i ołowiu- decyzją z 22.12.2003 r. do 31.12.2017, a następnie decyzją 17.12.2007 r. wydaną w stosunku do(...)B..
Decyzją z 14.11.2011 Marszałek Województwa(...)udzielił(...)B.pozwolenia wodnoprawnego na

1
odwodnienie zachodniej części rejonu(...), wyrobiskami górniczymi umożliwiającymi doprowadzenie wód z odwodnienia zakładu górniczego […];

2
okresowy pobór wody pochodzącej z odwodnienia zakładu górniczego […]

3
wprowadzanie do rzekiB.pochodzących z odwodnienia […]

Decyzją z 18.11.2011 Marszałek Województwa(...)udzielił(...)B.pozwolenia wodnoprawnego na
1) odwodnienie zakładu górniczego: zlewni wschodniej rejonu(...), rejonu(...)i rejonu(...)przez wypompowania szybami [..] wód pochodzących z odwodnienia zakładu górniczego i ich odprowadzenie do rzekiB.przez Kanał(...)
2) pobór wód z dopływu naturalnego do wyrobisk kopalnianych […]
3) okresowy pobór wody pochodzącej z odwodnienia zakładu górniczego […]
4) pobór z Kanału(...)wody [..]
5) wyprowadzanie Kanałem(...)uchodzącym do rzeki baby wód pochodzących z odwodnienia zakładu górniczego, wypompowywanych na powierzchnie szybami […]
Jednocześnie zobowiązano(...)B.do:
3) utrzymania wydzielonego systemu dostarczania wody do(...) sp. z o.o.wO.(Dalej(...)) w celu zagwarantowania stabilnego poziomu parametrów wody podawanej do pompowni głównego odwodnienia przy szybie(...)do wydzielonej komory dopływowej SUW […].
Następnie decyzją z 1dnia 6.01.2012 stwierdzono wygaśnięcie z dniem 31.12.2011 pozwoleń wodnoprawnych udzielonych(...)B.decyzją Wojewody(...)z dnia 17.12.2007 r.

  Stacja Uzdatniania Wody strony pozwanej zajmowała się produkcją wody pitnej dla wodociągu komunalnego, zaopatrującego w wodę gminy(...). Podstawowym źródłem zaopatrzenia w wodę ww. wodociągu było ujęcie wód kopalnianych pochodzących z odwodnienia kopalni rud cynku i ołowiu(...)B.wB.(94-95%), a tylko 6,5 % pochodziło z lokalnych ujęć wód podziemnych. Począwszy od 2004 r. woda do produkcji wody pitnej była podawana bezpośrednio z pompowni głównego odwadniania szybu(...)– ujęciem podstawowym – wybudowanym i oddanym do eksploatacji w 2004 r. przez(...)B.lub ujęciem awaryjnym (z Kanału(...)

Pozwolenie wodnoprawne na pobór wód kopalnianych pochodzących z odwodnieniazakładu (...) S.A.zostało udzielone(...)decyzjami z 12.04.1996 r. 10.09.1999 r., 29.12.2003 r., 17.12.2007 r., 15.12.2011 r., przy czym ustalono ponoszenie kosztów utrzymania urządzeń dostarczających wodę w wysokości różnicy pomiędzy dwoma systemami odwodnienia kopalni zgodnie z wnioskiem Kopalni, uwzględniając, że kopalnie mogłyby odprowadzać wodę tańszym kosztem z pominięciem tych szybów, którymi doprowadzane były wody do SUW wO..
W wyniku działalności górnictwa rudnego w rejonie(...)doszło m.in. do obniżenia zwierciadła wody w triasowym poziomie wodonośnym, drenowanym wyrobiskami górniczymi o 110-150m; oraz wytworzenia leja depresji o powierzchni ok. 600-700km2. Skutkiem tychże było także obniżenie zwierciadła wody w niektórych studniach ujmujących poziomy wodonośne jury i czwartorzędu i osuszenie niektórych terenów podmokłych, a także prawdopodobny zanik niektórych źródeł. Oprócz zmian ilościowych doszły zmiany jakościowe wody polegające na wzroście siarczanów w wodach zbiorczych odpompowywanych szybami, a także innych składników i wartości jak. np. twardość wody, zawartość metali i pierwiastków śladowych – głównie żelaza, manganu i cynku.
W związku z wyczerpaniem zdatnych do eksploatacji zasobów przemysłowych rudy cynkowo-ołowiowej podjęto decyzję o rozpoczęciu likwidacji kopalń rud cynkowo-ołowiowych wchodzących wskład Zakładów (...) S.A.wB., który to proces zapoczątkowano 1.07.1992 r. z chwilą postawienia w stan likwidacjikopalni (...). Likwidacjękopalni (...)rozpoczęto w 1999 r.
W 1996 r. rozpoczęto likwidację kopalń – zlikwidowanokopalnie (...)przez jej zatopienie. Następnie w latach 1999-2003 zlikwidowano rejon(...)wkopalni (...).
W listopadzie 2010 r. opracowano Program likwidacjikopalni (...) S.A.zakładający zakończenie eksploatacji złóżK.,P.iO.w 2016 r. Założono jeszcze w okresie wydobycia likwidację jak największej ilości wyrobisk podziemnych oraz niemal równoczesne wyłączenie wszystkich podziemnych komór pomp głównego odwadniania, a tym samym zatopienie wyrobisk poziomu podstawowego, do poziomu wynikającego z ogólnego (regionalnego) układu ciśnień hydrodynamicznych.
Z kolei we wrześniu 2010 r. zespół naukowców pod kierownictwem prof. dr hab. inż.J. M.sporządził opracowanie Społecznych i środowiskowych skutków likwidacjikopalń (...) S.A.
Temat przewidywanych skutków likwidacji kopalni był przedmiotem licznych opracowań na zlecenie stron oraz spotkań przedstawicieli(...)B.,(...)oraz poszczególnych samorządów gmin, na których naukowcy przedstawiali problem związany z zanieczyszczeń wód w przypadku zatopienia kopalni. W maju 2008 r. dyrektor(...)B.zapewniał o zabezpieczeniu środków na poczet przyszłej likwidacji kopalni.
We wrześniu 2011 na zlecenie(...)B.Stowarzyszenie (...)wK.opracowało Ocenę hydrologiczną i prognozę skutków zakończenia odwadniania zakładu górniczego a w tym określenie zasięgu obszarów zagrożonych podtopieniem, ich charakteru i czasu występowania.
We wrześniu 2011 zespół naukowcówAkademii (...)wK.i innych polskich uczelni na zlecenie(...)B.z 2009r. w pracy badawczo-naukowej dotyczącej społecznych i środowiskowych skutków likwidacjikopalń (...) S.A.przedstawiło opracowanie „kierunków bieżącego przeciwdziałania negatywnym skutkom zatopienia kopalń w poszczególnych fazach wypełnienia się leja depresji. Powstałego w wyniku działalności górniczej(...) S.A.Określono skutki związane ze wzrostem zwierciadła wód podziemnych w strefie oddziaływania systemu odwadniania kopalni oraz związane ze zmianami składu chemicznego wód podziemnych jak pogorszenie jakości wód podziemnych, migracja zanieczyszczonych wód w warstwie wodonośnej oraz zagrożenie jakości wód z ujęć oraz ze źródeł i cieków powierzchniowych.
Głównym skutkiem zaprzestania lub ograniczenia odwadniania górotworu jest wznios zwierciadła wody podziemnej w strefie oddziaływania systemu odwadniania kopalni. W wyniku podniesienia się zwierciadła wód podziemnych odbudowują się dawno wyschłe cieki powierzchniowe oraz źródła, a nadto wzrośnie przepływ w istniejących ciekach. Ponadto mogą powstać nowe źródła.
Likwidacja kopalni poprzez zaprzestanie odwadniania spowoduje zaprzestanie odprowadzania wody i zanik przepływu wody w Kanale(...)w związku z tym przestanie funkcjonować to źródło poboru wody dla wodociągu(...). Tym samym ta część infrastruktury nie będzie przydatna.
Po likwidacji i zatopieniu wyrobiskkopalni (...)z uwagi na zanieczyszczenie wód podziemnych w piętrze triasowym w obrębie wewnętrznej części leja depresji – siarczanami metali w tym żelaza, powstałymi w wyniku utlenienia górotworu objętego drenażem górniczym - z uwagi na wysoką mineralizację, zawartość siarczanów i wybranych pierwiastków śladowych, w tym toksycznych dla organizmów żywych, wody podziemne z obszaru objętego lejem depresji nie będą nadawały się do wykorzystania do zaopatrzenia ludności jak również do innych celów przemysłowych. Woda w studniach ujmujących poziom wodonośny triasu, obecnie nieczynnych w rejonoweL.,K.iW.będzie miała podwyższone zawartości siarczanów. Woda ze studni triasowych wG.,C.,K.nie powinna podlegać tak istotnym zmianom składu chemicznego, które dyskwalifikowałyby ją jako wodę przydatną do spożycia.
Czas całkowitego zatopienia leja depresji powstałego w wynik wieloletniego odwadniania wyrobisk kopalni może wynieść od 5 do 60 lat. Mechanizm przebiegu zjawiska wzrostu stężenia jonów siarczanowych jaki przywracanie ich do stanu pierwotnego nie jest do końca poznany.
W związku z rozpoczęciem zatapiania wyrobisk górniczych rud cynku i ołowiukopalni (...), oraz podobieństwem hydrologicznym(...)(...)złóż rud cynku i ołowiu z(...)złożami tych kruszców zleconoStowarzyszeniu (...)wK.ocenę jakości wody pompowanej z szybuW.wT.. Badania wody potwierdziły tezę o wyłączeniu możliwości wykorzystania wody pompowanej z tego szybu do spożycia przez ludzi w świetle wymagań stawianych jakości wody pitnej, a to wobec prawie dziesięciokrotnie przekroczonego stężenia siarczanów oraz kilkuset krotnie przekroczonego stężenia żelaza i manganu oraz przekroczenia norm wartości przewodności elektrolitycznej właściwej. Jako przyczynę takiego stanu rzeczy wskazano w opracowaniu wymywanie produktów wietrzenia siarczków, głównie żelaza, które powstały w trakcie eksploatacji złóż rud Zn-PB oraz znaczącego pogłębienia strefy aeracji w górotworze objętym zasięgiem leja depresji. Wskazano na brak możliwości uzdatnienia takiej wody prostymi metodami
Pismem z dnia 18.05.2012 r.(...) sp. z o.o.wO.wezwała(...)B.o podjęcie wspólnych działań celem realizacji inwestycji pn.(...)wskazując na odpowiedzialność(...)B.za skutki likwidacji kopalni przez jej zatopienie. Dodatkowo pismem z 18.10.2013 r.(...) sp. z o.o.wO.zawezwała(...)B.do ugody, która będzie regulowała skutki prawne jakie wystąpiła w związku z planowanym zakończeniem działalność zakładu w obszarze prowadzenia eksploatacji górniczej.(...)B.odmówiła zawarcia ugody.
W dniu 2.11.2011 r.(...) sp. z o.o.wO.zawarła z Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej umowę o dofinansowanie projektu(...)W umowie przewidziano całkowity koszt realizacji projektu 215.583.185,15 zł (206.922.316,49 zł w aneksie), a wysokość dofinansowania na realizację projektu w kwocie nie wyższej niż 115.632.025,17 zł ( zmieniono w aneksie do kwoty 121.920.067,54 zł)
W dniu 12.05.2014 r.(...) sp. z o.o.wO.zawarła z konsorcjum trzech firm :Firmą Handlowo-Usługową (...) spółką jawnąwN.,J. I.iA. I.umowę o zaprojektowanie i wykonanie kontraktu(...)po likwidacji „ujęcia wody wkopalni (...) S.A.wB., realizowany w ramach projektu pn.(...)za wynagrodzeniem 17.375.404,97 zł netto, 21.371.748,11 zł brutto. Umowa została zawarta po przeprowadzeniu przetargu nieograniczonego na roboty budowlane w trybieustawy o zamówieniach publicznych.
Jako podstawę ustalenia powyższego stanu faktycznego Sąd Okręgowy wskazał dowody z dokumentów urzędowych i prywatnych, których nie kwestionowała żadna ze stron.
System zaopatrzenia w wodę rejonu(...)na przestrzeni lat i wpływ na stosunki wodne w tym obszarze działalności górniczej(...)B.Sąd ustalił na podstawie opinii biegłego z zakresy hydrogeologii prof. dr hab.A. K.– prorektora uniwersytetu(...)wK., dokonując na jej podstawie ustaleń stanu faktycznego, wymagających wiadomości specjalnych. Sąd uznał, że brak jest jakichkolwiek podstaw do kwestionowania kwalifikacji biegłego i zawartych w opinii wniosków. Opinia została sporządzona w oparciu o całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz w pełni i jednoznacznie odpowiadała na pytania zadane biegłemu przez Sąd. Zarówno poziom wiedzy biegłego, podstawy wydania opinii, stanowczość wniosków biegłego oraz zgodność zaprezentowanego stanowiska z zasadami logiki, nie nasuwał jakichkolwiek wątpliwości Sądu co do merytorycznej przydatności sporządzonej opinii. W ocenie Sądu również wyjaśnienia ustne biegłego były spójne i zgodne z zasadami logicznego rozumowania, nie nasuwając żadnych wątpliwości co do trafności wniosków opinii; biegły w swoich wyjaśnieniach ustosunkował się do wszystkich zarzutów strony, należycie motywując swoje stanowisko.
Jedynie uzupełniająco Sąd oparł się na zeznaniach świadków i stron, którzy w przeważającej mierze czerpali informacje na temat okoliczności sprawy z dokumentów źródłowych i opracowań, a także prasy, potwierdzając stan faktyczny opisany w dokumentach prywatnych a także wnioski opinii sporządzonych przed procesem dotyczących skutków zalania kopalni.
Z uwagi na wydanie wyroku wstępnego Sąd nie czynił ustaleń na okoliczność rodzaju i wysokości koniecznych nakładów finansowych na pozyskanie wody spoza obszaru leja depresji oraz przebudowy dotychczasowej infrastruktury na potrzeby dystrybucji wody. Tej kwestii dotyczyły w szczególności zeznania świadków niektórych świadków. Sąd Podkreślił, że w toku procesu(...)został zrealizowany etap I inwestycji pn.(...)którego koszty poniosła(...)na poczet budowy infrastruktury wodociągowej celem pozyskania wody spoza obszaru leja depresji, w tym część tych środków została sfinansowana z funduszu europejskiego, a dalsze prace inwestycyjne są w toku, co nie może pozostać bez wpływu na ustalenie nakładów rzeczywistych i hipotetycznych acz koniecznych i ich wysokości.
Ocena powyższych faktów doprowadziła Są Okręgowy do wniosku, że powództwo(...) S.A.przeciwko(...) sp. z o.o.wO.jest bezzasadne.
Sąd uznał, że brak jest podstaw do wydania wyroku ustalającego, że powódka nie ponosi odpowiedzialności za szkodę wynikłą z planowanego działania strony polegającego na wyłączeniu głównego systemu odwadniania należącej do strony powodowejKopalni (...)i w konsekwencji „za spowodowane wyłączeniem głównego systemu odwadniania […] zaprzestanie odprowadzania wody z kopalni, zatopienie tejże kopalni poprzez odtworzenie naturalnych stosunków wodnych, pogorszenie jakości wód podziemnych [..] spowodowane rozpuszczeniem się związków siarczanowych zalegających w górotworze.
W świetleart. 189 k.p.c.kryteriami oceny zasadności żądania powoda są, po pierwsze istnienie lub nieistnienie stosunku prawnego lub prawa oraz, po drugie, posiadanie przez powoda interesu prawnego. W razie gdy żądanie nie dotyczy ustalenia (istnienia albo nieistnienia) prawa lub stosunku prawnego, powództwo podlega oddaleniu.
W odniesieniu do pozostałych żądań Sąd oddalił powództwo(...)B.z powodu niedopuszczalności żądania, a także braku interesu prawnego strony powodowej w wytoczeniu powództwa ustalającego (art. 6 k.c.w związku zart. 189 k.p.c.).
Zdaniem Sądu żądanie ustalenia, że powódka nie ponosi odpowiedzialności za potrzebę pozyskania przez pozwaną innych, niż z odwodnieniaKopalni (...), wód do prowadzenia działalności gospodarczej, w tym za potrzebę przeprowadzenia stosownych inwestycji umożliwiających pozyskanie takich wód, jeśli nastąpi to po wypowiedzeniu umów na dostawę wody kopalnianej – nie dotyczy ustalenia istnienia (nieistnienia) stosunku prawnego lub prawa, albowiem w istocie powódka domaga się tu ustalenia stanu faktycznego. Podobnie ocenić należy żądanie ustalenia, że powódka nie ponosi odpowiedzialności za brak używania przez pozwaną lub ograniczenie możliwości używania przez pozwaną, lub niemożność używania przez pozwaną poszczególnych studni wL., wB.L., wW., czy wK.. W odniesieniu do tych żądań strona powodowa nie wykazała także interesu prawnego w żądaniu ustalenia.
Interes prawny powoda jest przesłanką materialnoprawną powództwa o ustalenie. Interes prawny musi istnieć obiektywnie, aby uzasadniać żądanie ustalenia prawa lub stosunku prawnego. Jest on warunkiem umożliwiającym dalsze badanie w zakresie istnienia lub nieistnienia ustalanego prawa lub stosunku prawnego. Interes ten wyraża się istnieniem obiektywnej, a więc rzeczywiście istniejącej potrzeby ochrony prawnej. Zatem w procesie o ustalenie powód musi udowodnić, że ma interes prawny w wytoczeniu powództwa przeciwko konkretnemu pozwanemu, który przynajmniej potencjalnie, stwarza zagrożenie dla jego prawnie chronionych interesów, a sam skutek jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego zapewni powodowi ochronę jego praw przez definitywne zakończenie istniejącego między tymi stronami sporu lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu w przyszłości takiego sporu gdyż obiektywnie odpadnie podstawa jego powstania. Do przyjęcia interesu prawnego, o którym mowa w powołanym przepisie, konieczne jest, by żądane ustalenie wywierało bezpośredni wpływ na sytuację prawną powoda, usuwało stan niepewności prawnej, a jednocześnie by nie było możliwości uzyskania pełnej ochrony w drodze innego powództwa. Powódka nie wykazała w jaki sposób wyrok (ewentualnie) uwzględniający powództwo o ustalenie miałby wpłynąć na ochronę jej interesów prawnych, tym samym nie wykazała by ustalenie, że powódka nie ponosi odpowiedzialności za brak używania przez pozwaną lub ograniczenie możliwości używania przez pozwaną, lub niemożność używania przez pozwaną poszczególnych studni wL., wB.L., wW., czy wK.miało bezpośredni wpływ na sytuację prawną powoda. Sąd zwrócił uwagę, że(...)domaga się od przeciwnika procesu wypłaty odpowiedniej kwoty pieniężnej w celu zapobieżenia szkodzie i jej dalszym skutkom, w tym pokrycia nakładów poniesionych w toku procesu na poczet pozyskania wody spoza obszaru leja depresji w związku z niewątpliwym zatruciem wód podziemnych po likwidacji kopalni przez zatopienie. Żądanie nie dotyczy zaniku wód w poszczególnych ujęciach.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w pkt I sentencji wyroku na podstawieart. 6w związku zart. 189 k.p.c.
O kosztach postępowania z pozwu o ustalenie Sąd orzekł jak w punkcie II sentencji wyroku, w myśl zasady zawartej wart. 98 § 1 i § 3 k.p.c.i w zw. z § 6 pkt 6 w związku z§ 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz. U. 2013.461 t.j).
Żądanie pozwu głównegoPrzedsiębiorstwa (...) sp. z o.o.wO.o zapłatę odszkodowania za szkodę spowodowaną ruchem zakładu górniczego prowadzącą do zanieczyszczenia wód w stopniu dyskwalifikującym te wody do ich używania Sąd Okręgowy uznał za uzasadnione co do zasady.
Roszczenie(...)oparte było na odpowiedzialności deliktowej(...)B..
Sąd uznał, że okoliczności niesporne i ustalone przez Sąd fakty wskazują, że w wyniku działalności górnictwa rudnego w rejonie(...)od 1958 r. do lat 90 XX wieku i nadal i odwodnienia górotworu z wyrobisk górniczych doszło do obniżenia zwierciadła wody w triasowym poziomie wodonośnym oraz wytworzenia leja depresji o powierzchni ok. 600-700km2, skutkiem których w większości studni wierconych i studni gospodarskich zanikowi uległy zdolności pompowania wody. Przy czym proces ten miał charakter ciągły na przestrzeni lat.
Kolejno wskazał Sąd Okręgowy, że do dnia 2.09.1994 r. obowiązek zapobiegania szkodom górniczym i naprawienia szkód regulowałdekret z 6.05.1953 r. - prawo górnicze(Dz.U z 1953 r. Nr 29 poz. 113 ze zm), przewidujący odpowiedzialność przedsiębiorstwa górniczego m.in. w sytuacji gdy wskutek robót górniczych nastąpi trwały zanik wody albo utrata jej przydatności do użytku ludności lub dla potrzeb inwentarza.
Zgodnie z art. 64 dekretu, w brzmieniu obowiązującym od 3.03.1978 r. (tj. Dz.U.1978.4.12), jeżeli wskutek robót górniczych nastąpi trwały zanik wody albo utrata jej przydatności do użytku ludności lub dla potrzeb inwentarza naprawienie szkody górniczej polega na budowie studni lub innych urządzeń zapewniających trwałe zaopatrzenie ludności w odpowiednią ilość wody do użytku domowego i dla potrzeb inwentarza, co najmniej według stanu z okresu bezpośrednio przed powstaniem szkody. Przy czym zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu – w razie gdy względy racjonalnej gospodarki wymagają budowy urządzeń zbiorowego zaopatrzenia w wodę, przedsiębiorstwo górnicze jest obowiązane zapewnić nakłady stanowiące udział w kosztach budowy takich urządzeń. Obowiązek ponoszenia przez przedsiębiorstwo górnicze kosztów eksploatacji i remontów tych urządzeń został wprowadzony do dekretu ustawą z 9.03.1991 r.
Jednocześnie w art. 90 ust. 1 dekretu w brzmieniu obowiązującym od 3.03.1978 r. (poprzednio art.81) przewidziano wyłączenie stosowania przepisów (m.in. art. 64) do szkód górniczych o szczególnie dużym zasięgu lub rozmiarze, zwłaszcza w postaci istotnego przeobrażenia terenu lub zaniku wody na znacznym terenie. Przy czym ustalenie, że szkoda górnicza wystąpiła w szczególnie dużym zasięgu lub rozmiarze (ust. 1), następowało w drodze uchwały Rady Ministrów, która równocześnie postanowi o sposobie naprawienia szkody i pokrycia kosztów. W przypadkach określonych w ust. 1 i 2 komisja do spraw szkód górniczych może wydać tymczasowe zarządzenie o obowiązku dostarczania wody stosownie do art. 83.
Do spraw o naprawienie szkód wywołanych ruchem zakładu górniczego, w tym w postaci zaniku wody lub utraty jej przydatności, w których zdarzenie wywołujące szkodę, jak i jej powstanie, miały miejsce przed 1.01.2012 r. stosuje się przepisyustawy z 4.02.1994r. - Prawo geologiczne i górnicze, która jako zasadę przyjmowała restytucję naturalną, zaś roszczenie odszkodowawcze mogło być uwzględnione w razie zaistnienia przesłanek z art. 95 ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z treścią art. 95 ust. 1 jeżeli nie jest możliwe przywrócenie stanu poprzedniego lub koszty tego przywrócenia rażąco przekraczałyby wielkość poniesionej szkody naprawienie szkody następuje przez zapłatę odszkodowania. Przy czym w celu natychmiastowego zapobiegania szkodzie lub jej dalszym skutkom sąd może nakazać podjęcie koniecznych czynności. Jeżeli obowiązek ten obciąża powoda, sąd może nakazać przedsiębiorcy niezwłoczne wypłacenie niezbędnej kwoty pieniężnej. W razie powstania szkody w postaci zaniku wody lub utraty jej przydatności, przedsiębiorca zobowiązany jest bezpłatnie dostarczać poszkodowanemu niezbędną ilość wody do czasu naprawienia szkody (art. 95 ust. 1 i 2).
Kolejno wskazał Sąd Okręgowy, że powyższa regulacja została częściowo powtórzona wustawie z 9.06.2011 r. Prawo geologiczne i górnicze(Dz.U z 2011 Nr 163 poz. 981 ze zm). Zgodnie z art.  144 ust. 1 właściciel nie może sprzeciwić się zagrożeniom spowodowanym ruchem zakładu górniczego, który jest prowadzony zgodnie z ustawą. Może on jednak żądać naprawienia wyrządzonej tym ruchem szkody, na zasadach określonych ustawą, który to przepis znajduje zastosowanie odpowiednio do innych podmiotów, których prawa majątkowe są zagrożone ruchem zakładu górniczego (ust.2). Jeżeli nie zachodzą okoliczności przewidziane w ust. 1 i 2, przedsiębiorca odpowiada za szkodę według zasad określonych wKodeksie Cywilnym(art. 145pgg).
Zdaniem Sądu OkręgowegoPrzedsiębiorstwo (...) sp. z o.o.wO.jako przedsiębiorstwo użyteczności publicznej – zgodnie z ustawą o zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków – odpowiada za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków na obszarze czterech jednostek samorządu terytorialnego. odpowiada zapewnienie dostaw wody. Niezależnie od działań(...)B., aby wyważać się z ustawowo nałożonego obowiązku,(...)zobowiązana jest do poniesienia nakładów w celu zapewnienia dostaw wody spoza zasięgu leja depresji. Powyższe w ocenie Sądu uzasadnia legitymację czynną strony w procesie, jako podmiotu, którego prawa majątkowe zostały zagrożone ruchem (a faktycznie planowaną likwidacją) zakładu górniczego.
Sąd przytoczył następnie przepis art. 129 ust. 3 ustawy ppg, zgodnie z którym do likwidacji zakładu górniczego stosuje się odpowiednio przepisy o ruchu zakładu górniczego.
Z kolei Stosownie do treści art. 146 ust. 1 pgg odpowiedzialność za szkodę ponosi przedsiębiorca prowadzący ruch zakładu górniczego, wskutek którego wystąpiła szkoda. Jeżeli nie można ustalić, kto wyrządził szkodę, odpowiada za nią przedsiębiorca, który w dniu ujawnienia się szkody ma prawo prowadzić w obszarze górniczym, w granicach którego wystąpiła szkoda, działalność regulowaną ustawą (ust.3). Jeżeli szkoda nastąpiła także z innych przyczyn niż ruch zakładu górniczego, odpowiedzialność podmiotów określonych w ust. 1-4 oraz innych podmiotów jest solidarna.
Na tym kto jest odpowiedzialny za szkodę ciąży obowiązek przywrócenia stanu poprzedniego, które może w szczególności nastąpić przez dostarczenie gruntów, obiektów budowlanych, urządzeń, lokali, wody lub innych dóbr tego samego rodzaju, a za zgodą podmiotu odpowiedzialnego za szkodę, poszkodowany może wykonać obowiązek w zamian za zapłatę odpowiedniej kwoty pieniężnej (art. 147 pgg). Odszkodowanie ustala się z uwzględnieniem wartości uzasadnionych nakładów, jeżeli poszkodowany poniósł nakłady na naprawienie szkody (art. 148 pgg).
Stosownie do treści art. 150 pgg przepisy o naprawianiu szkód stosuje się odpowiednio do zapobiegania tym szkodom. Przy czym w celu natychmiastowego zapobieżenia szkodzie lub jej dalszym skutkom sąd może nakazać podjęcie koniecznych czynności. Jeżeli obowiązek ten obciąża poszkodowanego, sąd może nakazać, aby podmiot, do którego jest kierowane roszczenie, niezwłocznie wypłacił odpowiednią kwotę pieniężną. W przypadku powstania szkody w postaci zaniku wody lub utraty jej przydatności, podmiot, do którego jest kierowane roszczenie, do czasu naprawienia szkody jest obowiązany bezpłatnie dostarczać poszkodowanemu niezbędną ilość wody (art. 152 pgg).
Dalej Sąd Okręgowy wywiódł, że w związku z zanikiem wody w studniach kopanych, w wyniku odwodnienia górotworu z wyrobisk górniczych, została podjęta decyzja o zaopatrzeniu ludności w wodę z wodociągu komunalnego, którego głównym źródłem zaopatrzenia w wodę było ujęcie wód kopalnianych pochodzących z odwodnienia kopalni rud cynku i ołowiu(...)B.wB., przy czym nie było sporne pomiędzy stronami, że koszty budowy zostały pokryte częściowo z budżetu Państwa jak i ze środków(...)B.– wówczas przedsiębiorstwa państwowego. Od 1978 r. oparto zaopatrzenie w wodę mieszkańców i przemysłu w rejonie(...)na wykorzystaniu wód pochodzących z odwodnienia kopalni. Przy czym proces związany z obniżeniem zwierciadła wody w strefie oddziaływania kopalni rud cynku i ołowiu wO.trwał nieprzerwalnie także w latach 90tych – a wynikający z działalności górniczej(...)B.problem deficytu wody był rozwiązany poprzez wybudowanie rurociągu przesyłowego. Obowiązek partycypowania w kosztach budowy a także utrzymania takich urządzeń spoczywał na(...)B.z mocy powołanych przepisów. Każdorazowo udzielając koncesji na wydobycie kopalin zobowiązywano(...)B.do określenia w planach likwidacji kopalni możliwości, sposobu i zasad zaopatrzenia w wodę kopalnianą do celów pitnych po zakończeniu eksploatacji rud cynku i ołowiu.
W ten sposób zapobieżono powstaniu szkody wynikającej z zaniku wody w studniach w związku z działalnością górniczą(...)B., jednak tylko do czasu likwidacji wyrobisk górniczych kopalni.
Likwidacja kopalni poprzez zaprzestanie odwadniania spowoduje zaprzestanie odprowadzania wody i zanik przepływu wody w Kanale(...)w związku z tym przestanie funkcjonować to źródło poboru wody dla wodociągu(...), którego budowa stanowiła zaopatrzenie ludności w odpowiednią ilość wody w związku z zanikiem wody wskutek robót górniczych strony powodowej i jej poprzedników prawnych na przestrzeni lat. Jakkolwiek z biegiem lat nastąpi odtworzenie cieków wodnych, z uwagi na zanieczyszczenie wód podziemnych siarczanami metali w tym żelaza, powstałymi w wyniku utlenienia górotworu objętego drenażem górniczym, po zatopieniu kopalni i otaczającego je górotworu nastąpi degradacja jakości wody podziemnej wypełniającej lej depresji. Wody podziemne z obszaru objętego lejem depresji nie będą nadawały się do wykorzystania do zaopatrzenia ludności jak również do innych celów przemysłowych. Powyższe wskazuje na bezpośrednie zagrożenie szkodą w związku przyczynowym z planowaną likwidacją kopalni przez zatopienie.
W ocenie Sądu Okręgowego odpowiedzialność za ten stan rzeczy ponosi(...)B.jako przedsiębiorca górniczy, na zasadzie ryzyka.
Zgodnie zart. 435 § 1 k.c.( w zw. zart. 150pgg) prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody (pary, gazu, elektryczności, paliw płynnych itp.) ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu, wyrządzoną komukolwiek przez ruch przedsiębiorstwa lub zakładu, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności.
Mając na uwadze wszystkie powyższe argumenty Sąd Okręgowy orzekł jak w pkt I i III sentencji wyroku na podstawie wyżej powołanych przepisów. Przy czym uznając roszczenie(...) sp. z o.o.za usprawiedliwione w zasadzie Sąd wydał wyrok wstępny na podstawieart. 318 § 1 k.p.c.
Wyrok Sądu Okręgowegozaskarżyła w całości apelacją powódka(pozwana w sprawie IX GC 99/14), zarzucając:
I/ naruszenie przepisów postępowania cywilnego mające wpływ na wynik sprawy, a to:
1/ naruszenieart. 316 par. 1 k,p.c. w zw. zart. 233 par. 1 k.p.c.polegające na nieuwzględnieniu przy wydawaniu rozstrzygnięcia w sprawie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia a wykazanych w procesie i niedokonanie wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego poprzez:
a/ pominięcie przy ustaleniu stanu faktycznego istotnych okoliczności wykazanych w procesie dotyczących studniL., uprzednio należącej do pozwanej spółki, a to okoliczności: 1/ że została ona sprzedana w 2007 roku przez stronę pozwaną 2/ w chwili sprzedaży mogła ona umożliwiać pobór wody w ilości ok. 150 m3/h, 3/ że ewentualny spadek wydajności tej studni do chwili jej sprzedaży był mały w porównaniu z dalszą wydajnością czyli nadawała się do gospodarczego wykorzystania, tym samym nie doszło do zaniku lub zanieczyszczenia wody w tej studni zaś fakt jej sprzedaży nie jest związany z takim zanikiem wody,
b/ pominięcie przy przedstawianiu stanu faktycznego istotnych okoliczności wykazanych w procesie dotyczących studni wB.-L.należącej do pozwanej spółki, a to: 1/ że studnia ta jest studnią eksploatującą wody z piętra czwartorzędowego, 2/ że studnia ta leży poza lejem depresji wywołanym działalnością górniczą powoda, 3/ że studnia została wyłączona z powodu jej zapiaszczenia, 4/ że wB.istnieją inne ujęcia wód czwartorzędowych, które normalnie funkcjonują i nie ubywa w nich wody i są one położone bliżej wyrobisk górniczych powoda tym samym niepowołania okoliczności, które wskazują na brak odpowiedzialności powoda za zanik wody czy wyłączenie studni wB.
c/ pominięcie przy przedstawianiu stanu faktycznego istotnych okoliczności wykazanych w procesie dotyczących studni wK., należącej do pozwanej spółki, a to: 1/ pominięcie ustalenia, że studniaK., to w istocie otwór geologiczny rozpoznawczy w którym pojawiła się woda, 2/ gdyby nie działalność górnicza powoda nigdy by ten otwór nie powstał, 3/ że w sąsiedztwie studniK.działają studnie głębinowe(...)wK.o wydajności około 600m3/h i studnie te nie są zagrożone ani przez aktualnie prowadzoną działalność powoda ani też przez likwidację zakładu górniczego powoda, tym samym Sąd Okręgowy nie dał możliwości przeanalizowania argumentacji przemawiającej za przyjęciem odpowiedzialności powoda jak i przeciw tej odpowiedzialności,
d/ pominięcie przy przedstawianiu stanu faktycznego istotnych okoliczności, wykazanych w procesie, dotyczących studni wW.triasowa, należącej do pozwanej spółki, a to: 1/ studnia ta cały czas zachowuje wydajność, około 60 m3/h, od szeregu lat nie dochodzi do obniżenia się zwierciadła wody, zatem zachowuje wydajność umożliwiającą jej gospodarcze wykorzystanie, 2/ studnia znajduje się na spływie wody do leja depresji, więc będzie do niej napływać woda czysta, która uniemożliwi, dojście/cofnięcie się zanieczyszczonej wody z wyrobisk górniczych, 3/ w okolicy studni nie ma złóż rud, 4/ sama eksploatacja studni powoduje powstanie wobec nie leja depresji za który zakład górniczy nie odpowiada, 5/ wypowiedź biegłego(...)w tym zakresie stanowi jego prognozę, przypuszczenie a nie jego pewność;
e/ pominięcie przy przedstawiani stanu faktycznego istotnych okoliczności wykazanych w procesie a to faktu, ze studnieB.,P.Z.K.,T.,G.,W.– ujęcie jurajskie,C.,K.,G.,B.,B.,P.nie są zagrożone działalnością górniczą powoda ani też likwidacją kopalni;
f/ odwołanie się do niewskazanych w procesie i zupełnie nieznanym stronom studni kopanych, w których miał nastąpić zanik lub zanieczyszczenie wody za co odpowiada powód;
g/ przyjęcie, że z chwilą wyłączenia odpowiedzialności za szkody górnicze Skarbu Państw, wynikającej z treściart. 79 dekretu z dnia 6 maja 1953 r. Prawo Górnicze, zasady odpowiedzialności Skarbu Państwa stosuje się wprost do powoda, zaś nie stosuje się zasad ogólnych w ramach których wymaga się wskazania szkody (braku wody) i wykazania związku między tym brakiem wody a działalnością górniczą powoda,
h/ bezzasadne przyjęcie, że dostarczanie wody przez powoda stronie pozwanej pochodzącej z systemu odwodnieniakopalni (...)ma stanowić naprawienie niesprecyzowanej szkody górniczej strony pozwanej względnie, że samo dostarczanie wody kopalnianej stronie pozwanej stanowi nieprzemijający obowiązek powoda a w razie jego naruszenia powód ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą;
i/ pominięcie przy przedstawianiu stanu faktycznego istotnych okoliczności wykazanych w procesie a to faktu zawarcia przez strony dwóch umów (1972, 1997) dotyczących dostaw wody kopalnianej na czas nieokreślony z możliwością jej wypowiedzenia jak też braku przeanalizowania skutków wypowiedzenia takich umów dla obowiązku dostarczania wody kopalnianej;
2/ sprzeczność ustaleń Sądu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym przejawiająca się tym, że Sąd przyjął, że doszło lub dojdzie do zaniku wody we wszystkich studniach należących do strony pozwanej jak też że za taki stan odpowiada strona powodowa, podczas gdy zaoferowane Sądowi dowody wskazują w szeregu przypadkach wprost na stan odmienny, względnie, co najmniej, umożliwiają w tym zakresie polemikę;
3/ naruszenieart. 318 k.p.c.poprzez wydanie wyroku wstępnego mimo braku przesłanek do jego wydania względnie poprzez brak sprecyzowania w zakresie których roszczeń zgłoszonych przez stronę pozwaną i w zakresie których ujęć wody strony pozwanej powództwo może być uznane za uzasadnione co do zasady;
II/ naruszenie przepisów prawa materialnego wspólnych dla obu powództw przez:
1/ przyjęcie, że powód ponosi odpowiedzialność wobec pozwanej za ewentualny zanik wody w niewskazanych w procesie studniach kopanych, także osób trzecich, co stanowi naruszenieart. 144, 146 ust. 1, 152 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 prawo geologicznej i górnicze, jak teżart. 415, 435, 439 k.c.w zw. zart. 145 ustawy prawo geologiczne i górnicze, polegające na przyjęciu odpowiedzialności, mimo braku sprecyzowania osoby i wielkości szkody, jak też gdzie i w jakim zakresie ona miała lub ma nastąpić, co stanowi naruszenieart. 361 k.c.w zw. zart. 435 i 439 k.c.poprzez przyjmowanie abstrakcyjnej odpowiedzialności powoda, przy braku sprecyzowania szkody oraz braku wskazania związku przyczynowego pomiędzy ewentualną szkodą a działaniem powoda,
2/ naruszenie przepisówustawy z dnia 7 czerwca 2001 roku o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, w szczególności postanowień art. 2 punkt 4 i art. 5 ust. 1 poprzez przyjęcie, że strona pozwana jest przedsiębiorstwem użyteczności publicznej, kiedy powołana ustawa takiego statusu nie przyznaje jak też poprzez przyjęcie, że na stronie pozwanej ciąży obowiązek zaopatrzenia w wodę, gdy przedsiębiorca wodociągowo kanalizacyjny ma obowiązek li tylko zapewnić zdolność posiadanych urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych do realizacji dostaw wody w wymaganej ilości i pod odpowiednim ciśnieniem,
3/ naruszenieart. 415 k.c.w zw. zart. 435 i 439 k.c.w zw. zart. 145p.g.g. poprzez przyjcie, że za ewentualny zanik lub zanieczyszczenie wody w studniach kopanych osób trzecich nie będących własnością lub w dyspozycji pozwanej powód odpowiada odszkodowawczo wobec pozwanej w tym przez przyjęcie, że strona pozwana przejęła lub nabyła prawo osób trzecich – właścicieli studni kopanych – do żądania od powoda naprawienia szkody z tytułu zaniku, zanieczyszczenia wody w takich studniach kopanych osób trzecich – w tym zakresie zachodzi brak legitymacji czynnej strony pozwanej (w zakresie pozwu o zapłatę);
4/ naruszenie art. 144, 146 ust. 1, 152 ust. 2 ustawy p.g.g. przez przyjęcie, że za ewentualny zanik lub zanieczyszczenie wody w studniach kopanych osób trzecich nie będących własnością lub w dyspozycji pozwanej powód odpowiada odszkodowawczo wobec pozwanej w tym przez przyjęcie, że pozwana przejęła lub nabyła prawo osób trzecich – właścicieli studni kopanych do żądania od powoda naprawienia szkody z tytułu zaniku, zanieczyszczenia wody w takich studniach kopanych osób trzecich, w tym zakresie zachodzi brak legitymacji czynnej pozwanej (w zakresie pozwu o zapłatę);
5/ naruszenie art. 144, 146 ust. 1, 152 ust. 2 ustawy p.g.g., jak teżart. 415, 435, 439 k.c.w zw. zart. 145p.g.g. przez przyjęcie, że powódka odpowiada za szkodę górniczą w postaci: a/ zaniku lub zanieczyszczenia wody w studniach pozwanej spółki:B.,P.Z.K.,T.,G.,W.ujęcie jurajskie,C.,K.,G.,B.,B.,P., w sytuacji gdy nie sa one w żaden sposób zagrożone działalnością górnicza powoda, b/ zaniku w studni wB.-L.pozwanej spółki, gdy nie jest on spowodowany działalnością górniczą powoda, c/ zanik lub zanieczyszczenie wody w studniL.w sytuacji, gdy studnia ta jest własnością osoby trzeciej a w chwili jej sprzedaży przez stronę pozwaną tej osobie studnia ta miała możliwość gospodarczego pozyskiwania wody, d/ zaniku wody w studniK.pozwanej spółki w sytuacji gdy nie występuje normalny związek przyczynowy pomiędzy działalnością górniczą strony powodowej a zanikiem tej wody, e/ potencjalne zanieczyszczenie wody w studni(...)pozwanej spółki, w sytuacji gdy stan zanieczyszczenia jeszcze nie nastąpił i nie zostało przesądzone że nastąpi;
5/ błędne przyjęcie, że dostawy wody powoda dla strony pozwanej pochodzące z odwodnieniakopalni (...)stanowi w całej rozciągłości pokrycie szkody pozwanej spółki z tytuł u zaniku lub zanieczyszczenia wody w wyniku działalności górniczej powoda, co stano9wi naruszenie art. 144, 146 ust. 1, 152 ust. 2 ustawy p.g.g., jak teżart. 415, 435 i 439 k.c.w zw. z art. 145 ustawy p.g.g.;
6/ naruszenie art. 144, 152 ust. 2ustawy p.g.g., w związku z art. 145 p.g.g., w zw. zart. 439 k.c.poprzez przyjęcie, że przesądzone zostało istnienie realnego zagrożenia bezpośrednią szkodą polegającą na przyszłym zanieczyszczeniu studni(...)i że jest to związane z działalnością górniczą strony powodowej,
7/ naruszenieart. 362 k.c.w zw. zart. 145p.g.g., poprzez nieuwzględnienie przyczynienia się strony pozwanej do zaistnienia ewentualnego zanieczyszczenia wody w studni(...)związanego z zaistnieniem leja depresji związanego z eksploatacją tej studni, zarzut ten zgłaszany jest na wypadek przyjęcia, że powód odpowiada za ewentualne przyszłe zanieczyszczenie tej studni;
8/ naruszenieart. 471 k.c.w zw. zart. 265. 1 k.cpoprzez przyjęcie, że powód nie jest uprawniony do wypowiedzenia, rozwiązania umów o dostawę wody kopalnianej dla strony pozwanej i że może ponowić z tego tytułu odpowiedzialność odszkodowawcza,
9/ zastosowanie nieobowiązującego od ponad 25 lat przepisuart. 64 dekretu z dnia 6 maja 1953 roku prawo górniczei orzekanie zgodnie z tym nieobowiązującym przepisem;
10/ nieuwzględnienie tego, że w oparciu o powołany przepisart. 64 dekretu Prawo górniczeszkoda w postaci zaniku wody w studniach gospodarskich została usunięta poprzez wybudowanie sieci wodociągów zbiorczych;
III/naruszenie prawa materialnego w zakresie dotyczącym powództwa o ustalenie a to:
1/ naruszenieart. 189 k.p.c.poprzez błędne przyjęcie, że powód wnioskował o ustalenie stanu faktycznego a nie prawa w sytuacji gdy powód wnioskował o ustalenie braku jego odpowiedzialności za wskazane zdarzenia zatem wnioskował o ustalenie nieistnienia jego obowiązku zobowiązania,
2/ naruszenieart. 189 k.p.c.poprzez błędne przyjęcie, że powód nie wykazał swego interesu prawnego.
Podnosząc powyższe zarzuty(...) S.A.wB.wniosła o zmiany zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie powództwa o ustalenie (sygn. akt IX GC 543/13) i oddalenie powództwa o zapłatę (sygn. akt IX GC 99/14). Ewentualnie wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Ponadto apelująca domagała się dopuszczenia w postępowaniu apelacyjnym dowodu z przesłuchania przedstawiciela strony powodowej na okoliczność działań zmierzających do pozyskiwania przez powoda czystej wody podziemnej ze złożaO.do celów przemysłowych, ilości takiej wody, możliwości zaopatrywania, np. strony pozwanej z tego ujęcia.
W odpowiedzi na apelacjęPrzedsiębiorstwo (...) Spółka z o.o.wO.wniosła o jej oddalenie.
SĄD APELACYJNY ZWAŻYŁ CO NASTĘPUJE.
Apelacja jest bezzasadna.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że ustalenia faktyczne Sadu I instancji są prawidłowe i – co istotne – wystarczające dla rozstrzygnięcia sprawy na jej obecnym etapie.
Podstawę określenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia stanowiły zgromadzone w sprawie dokumenty urzędowe i prywatne, jak też opinia biegłego Prof.A. K., którą Sąd Okręgowy trafnie uznał za miarodajna i wyczerpującą. Co należy szczególnie podkreślić, wnioski do jakich doszedł ten biegły znalazły potwierdzenie w dostępnych opracowaniach naukowych, zwłaszcza tych których autorami byli naukowcyAkademii (...)wK., pod kierownictwem Prof. dr hab,J. M.– sporządzane zresztą na zlecenie(...). Opracowania te, w niniejszym procesie, maja charakter dokumentów prywatnych w rozumieniu art.. 245k.p.c.Prof.J. M.został przesłuchany przez Sąd I instancji w charakterze świadka na rozprawie w dniu 31 maja 2017 roku. Zasadniczo ani dowód z dokumentów prywatnych, ani dowód z zeznań świadka nie mogą być dal sądu źródłem wiadomości specjalnych (taki walor ma jedynie dowód z opinii biegłego –art. 278 § 1 k.p.c.). Tym samym dowody te mogą mieć dla Sądu znaczenie jedynie pomocnicze, jednakże w rozpoznawanej sprawie nie sposób ich pominąć, już z tej przyczyny, że opiniujący w sprawie biegły Prof.A. K., wielokrotnie w swojej opinii odwoływał się do dorobku Prof.M., jako niekwestionowanego autorytetu w sprawach związanych z wpływem górnictwa rudnego na stosunki wodne w rejonie(...).
Sąd Okręgowy w oparciu o dowód z dokumentów urzędowych oraz opinię biegłego prawidłowo ustalił, daty powstania i przedmiot działalności przedsiębiorstw prowadzonych przez obie strony, jak też treść uchwały Rady Ministrów nr(...)z dnia 21 lutego 1963 roku, która stanowiła podstawę zasadniczej zmiany całego systemu zaopatrzenia w wodę ludności i przemysłu rejonu(...). Zmiana ta polegała na utworzeniu systemu zbiorowego zaopatrzenia w wodę, opartego o wody kopalniane pozyskiwane z odwadniania górotworu, w miejsce indywidualnych studni głębinowych. Sąd ustalił trafnie, że uchwała nr(...)stanowiła podstawę budowy rurociągu grupowegoO.-B.-S.oraz, w roku 1978, Stacji Uzdatniania Wody wO.. Kolejno Sąd I instancji ustalił szczegółowo treść koncesji w oparciu o które(...)prowadziły przez te wszystkie lata wydobycie rud cynku i ołowiu, jak i treść pozwoleń wodnoprawnych, którymi legitymowały się obie strony a które pozwoliły na to, że woda pochodząca z odwadniania górotworu (warunek wydobycia rud) została zagospodarowana na potrzeby zbiorowego zaopatrzenia w wodę.
W oparciu o opinię biegłegoA. K.Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił jakie skutki dla gospodarki wodnej w rejonie czterech gmin będzie miała likwidacjakopalni (...). Apelująca w swoich zarzutach nie kwestionuje tego, że likwidacja kopalni spowoduje całkowite zatopienie jej wyrobisk a następnie ponowne nawodnienie górotworu, co za tym idzie odtworzenie dawnych podtopień i powstanie nowych zlewisk, w szczególności w obszarach obniżeń powierzchni terenu powstałych na skutek eksploatacji złoża. Odbudowa wody nastąpi nie tylko w poziomie triasowym (wskutek zatopienia kopalni) ale obejmie swoim zasięgiem praktycznie cały obszar zbiornika wód podziemnych (również poziom jury i czwartorzędu). Nastąpi zwiększenie przepływu wody w rzekach, najpewniej też aktywują się źródła wody, które funkcjonowały w przeszłości. Proces ten może trwać, w strefie wewnętrznej leja depresji, w przedziale czasowym 5-10 lat.
Jednakże dla rozpoznania niniejszej sprawy szczególne znaczenie ma to, że powyższy proces pociągnie za sobą również skutki hydrogeochemiczne. Szczegółowy przebieg tego procesu jest skomplikowany jednakże – jak wynika z niekwestionowanej opinii biegłego – w jego konsekwencji nastąpi wzrost zawartości w wodzie siarczanów i innych składników mineralnych, tj. wapnia i magnezu oraz metali i mikroskładników, na poziomie triasowym w obszarze leja depresji (k. 1378). Woda ta nie będzie zdatna do picia ani też nie da się jej wykorzystać do celów przemysłowych. Opinia biegłego w tym przedmiocie nie jest kwestionowana, zapewne również dlatego, że prawidłowość taką zaobserwowano ostatecznie w podobnych warunkach hydrogeologicznych i hydrogeochemicznych po likwidacjikopalni (...)wT.. W efekcie tych zmian w rejonie(...)musi ulec zasadniczej zmianie system zaopatrzenia w wodę dla ludności i przemysłu. Nie da się jej- jak do tej pory – odpompowywać z ujęcia kopalnianego, co za tym zbędna stanie się dotychczasowa Stacja Uzdatniania Wody. Źródło poboru wody w kanale(...)przestanie istnieć, podobnie jak ujęcie przy szybie(...). Co istotne – nawet gdyby istniało woda nie nadawałaby się do użytku. Nie da się tej wody również pozyskiwać z obszaru leja depresji, co szczególnie podkreślił biegły w swojej opinii, a pozwolenie wodnoprawne na takie pozyskiwanie nie zostałoby wydane. Również i te okoliczności nie są kwestionowane w apelacji powódki.
Jak wynika z treści apelacji gro jej zarzutów związanych jest z procesem zaniku wody w okolicznych studniach głębinowych, m.in. wL.,B.W.iK.oraz w okolicznych studniach osób fizycznych. Powódka zmierza do wykazania, że nie ponosi odpowiedzialności za zanik wody w poszczególnych studniach czy też za aktualną niemożność jej pozyskiwania (sprzedaż przez pozwaną studni wK.). Okoliczności te, w ocenie Sądu Apelacyjnego, nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.(...)wO.słusznie podkreśla (po raz kolejny) w odpowiedzi na apelację. że nie wywodzi swoich roszczeń z faktu zaniku wody pitnej w studniach głębinowych w rejonie.(...)wO.wywodzi swoje roszczenie z faktu niemożności wykorzystania dotychczas istniejącej infrastruktury, służącej pozyskiwaniu, uzdatnianiu i przekazywaniu odbiorcom wody pochodzącej z ujęcia kopalnianego. Konieczne jest przebudowanie tejże infrastruktury, w szczególności zaś oparcie jej o inne ujęcia – leżące poza lejem depresji. Niemożność wykorzystywania istniejącej infrastruktury pozostaje bez wątpienia w związku przyczynowym z zamknięciem (zaprzestaniem ruchu)kopalni (...).(...)wB.wybrało zalanie kopalni, jako sposób jej likwidacji, mimo istnienia innych możliwości. Jak już wcześniej wskazano takie działanie doprowadzi wkrótce do wzniosu poziomu wody, skażenia wód podziemnych, a tym samym utraty źródła wody pitnej pochodzącej z kopalni.(...)wO.utraci możliwość korzystania z w/w źródła jak też z innych źródeł (ujęć) zlokalizowanych w obszarze leja depresji z uwagi na to, że pochodząca stamtąd woda – wskutek zalania kopalni – nie będzie nadawała się do użytku. Na tym polega szkoda górnicza wyrządzona przez powódkę a nie – jak przedstawia to powódka w swoich wystąpieniach – sam fakt zaprzestania dostarczania wody dla(...). Dla zapewnienia zbiorowego zaopatrzenia w wodę zdatną dla ludzi i przemysłu – w inny sposób niż, jak dotychczas, ze źródeł kopalnianych – konieczne będzie poniesienie określonych wydatków.
Tym samym raz jeszcze należy podkreślić, że zarzut naruszenia przez Sąd I instancji szeregu przepisów prawa procesowego, w związku z zaniechaniem ustalenia braku odpowiedzialności odszkodowawczej powoda za zanik wody w studniach wymienionych w apelacji, nie jest prawnie istotny. Dlatego jedynie na marginesie należy zauważyć, że to z opinii biegłegoA. K.wynika jednoznacznie, że to właśnie budowa kopalni rud cynku i ołowiu (w tym przez(...)wB.) skutkowała obniżeniem poziomu wód podziemnych i wysychaniem wody w poszczególnych studniach kopanych. Wynika to również z innych opracowań, w tym z wymienionych na wstępie badań naukowych pod kierownictwem Prof.J. M., co on sam potwierdził słuchany przed Sądem w charakterze świadka. Z opinii biegłegoA. K.wynika jednoznacznie, że to drenaż wód przez wyrobiska górnicze kopalń rudnych (w tym przez(...)
B.) doprowadził do obniżenia zwierciadła wody podziemnej w poziomie wodonośnym, tworząc tzw. lej depresji, który aktualnie określa się na ok. 700 m.2. BiegłyA., w swojej opinii (k. 1363 akt) zwrócił uwagę, że na zasięg tego leja depresji miała wpływ również działalność innych, już zlikwidowanych kopalni (kopalnie (...),(...)), a w przeszłości także pobór wody ujęciami studziennymi. Wpływ tych ujęć na powstanie leja depresji biegły uznał jednak za marginalny (k. 1355). Biegły zwrócił natomiast uwagę na to, że w ostatnich latach o zasięgu leja depresji stanowczo decydowała ilość wody drenowanej wyrobiskami górniczymi oraz głębokość tych wyrobisk. Fakt istnienia związku przyczynowego pomiędzy działalnością wydobywczą(...)a powstaniem leja depresji i koniecznością zmiany systemu zaopatrzenia w wodę na system „zbiorowy” nie budził w poprzednich latach żadnych wątpliwości powódki; kwestionuje ona ten związek dopiero w toku niniejszego postępowania. Należy zatem przypomnieć, że już z uchwały Rady Ministrów z dnia nr(...)z dnia 21 lutego 1963 roku wynikało wprost, iż zanik wody w rejonie(...)jest, między innymi, konsekwencją działalności górniczej, prowadzonej w tym rejonie przez kopalnie rud cynku i ołowiu(...)i(...). Uchwałą tą zobowiązano Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej wK.do opracowania projektu wstępnego dla wodociągu grupowego(...)W § 8. uchwały zobowiązano Ministrów, w tym Ministra Górnictwa i Energetyki do wykonania koniecznych prac (…) tj. zbadania zasięgu odwadniającego kopalni oraz takiego zorganizowania odwodnienia kopalni, by wody te mogły być w największym stopniu wykorzystane dla potrzeb zaopatrzenia w wodę ludności i przemysłu. Resort górnictwa – jako współodpowiedzialny za opisana wyżej zmianę stosunków wodnych – został wówczas zobowiązany do partycypowania w kosztach budowy wodociągu grupowego. Z twierdzeń(...), zawartych w pozwie o zapłatę (IX GC 99/14), którym pozwana tak(...) S.A.nie przeczyła wynika, że miała ona znaczący udział w kosztach budowy rurociągów koniecznych do zorganizowania zbiorowego zaopatrzenia w wodę (budowy rurociągu grupowego).
Z powyższych uwag wynika jednak, że bez znaczenia jest to czy to(...)wB.ponoszą odpowiedzialność za zanik wody w poszczególnych studniach. Dla oceny żądań pozwu wystarczające jest to że konieczność zmiany sposobu zaopatrzenia w wodę ze studni kopanych na system zbiorowy (wodociąg grupowy) była w znaczącej mierze konsekwencją wydobycia w regionie ród cynku i ołowiu, przez przedsiębiorstwa górnicze , w tym pozwanego. Powyższe wynika z prawidłowych ustaleń Sadu Okręgowego.
Odnosząc się do kolejnych zarzutów apelującego stwierdzić należy co następuje.
Bezzasadny jest zarzut naruszeniaart. 189 k.p.c.
Rację ma Sąd I instancji o ile przyjmuje, że powód nie ma interesu prawnego w żądaniu ustalenia sprecyzowanym ostatecznie w piśmie procesowym z dnia 29 listopada 2017 roku (k. 1819 i n.) a przytoczonym na wstępie tego uzasadnienia.
Interes prawny zachodzi, jeżeli sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości. Powyższe określenie interesu prawnegoin extensoznalazło powszechną aprobatę w judykaturze. W orzecznictwie podkreśla się również, że rozumienie interesu prawnego na gruncieart. 189 k.p.c.powinno być szerokie ale też elastyczne, tj. z uwzględnieniem wszelkich okoliczności danej sprawy. Musi być ono celowe, ma spełniać realną funkcję prawną. Ocena istnienia interesu musi uwzględniać to, czy wynik postępowania doprowadzi do usunięcia niejasności i wątpliwości co do danego stosunku prawnego i czy definitywnie zakończy spór na wszystkich płaszczyznach tego stosunku lub mu zapobiegnie, a więc czy sytuacja powoda zostanie jednoznacznie określona. Żądanie pozwu, które zostało sformułowane przez powoda, w pierwszych trzech punktach warunkowo, w żadnym razie nie spełnia takich kryteriów. Powód uzależnił ewentualny brak swojej przyszłej (ewentualnej) odpowiedzialności deliktowej od przyszłego (ewentualnego) wypowiedzenia umowy o dostawę wody. Nie istnieje zatem, jak na razie stan faktyczny, który miałby być podstawą niepewności powoda co do jego stanu prawnego. Równie dobrze strona mogłaby żądać ustalenia, że z uwagi na niemożność przypisania winy nie poniesie odpowiedzialność za czyn niedozwolony (np.) wypadek samochodowy, który może spowodować w przyszłości. Tak szeroko interes prawny w ustaleniu istnienia odpowiedzialności odszkodowawczej nie może sięgać, sprzeczny jest bowiem z istotą i celem tej instytucji.
W rozpoznawanej sprawie powyższa ocena traci na ważności, gdyż jeszcze przed zgłoszeniem żądania pozwu w sprawie IX GC 99/14,(...)wO.zgłosiła względem(...)określone roszczenia finansowe. Powód w tym zakresie niewątpliwie miałby interes prawny w bezwarunkowym żądaniu ustalenia braku odpowiedzialności odszkodowawczej, jednakże interes ten utracił z chwilą wytoczenia przez(...)wO.przeciwko(...)(...)powództwa o zapłatę – które jest dalej idące. Konsekwencją jego wytoczenia jest konieczność merytorycznego przesądzenia istnienia, bądź nieistnienia zasadności roszczeń(...), których źródłem jest niemożność korzystania z dotychczasowej infrastruktury zbiorowego zaopatrzenia w wodę. Sąd Okręgowy rozpoznał już – co do zasady – sprawę o zapłatę i z prawidłowego wyroku, który zapadł w tamtej sprawie wynika, że powództwo o ustalenie było również merytorycznie bezzasadne i to we wszystkich jego żądaniach.
Bezzasadny jest zarzut braku legitymacji czynnej po stroniePrzedsiębiorstwa (...) spółka z o.o.wO.w sprawie o zapłatę. Pozwana w tej sprawie(...) spółka z o.o.stoi na stanowisku, że to na właściwej Gminie, a nie na(...) spółce z o.o.wO., ciąży obowiązek zbiorowego zaopatrzenia w wodę jak również poniesienia kosztów tego zaopatrzenia. Rzeczą(...)jest jedynie utrzymanie sieci wodociągowej już istniejącej w stanie należytym, to jest zapewniającym dostarczenie wody jej finalnym odbiorcom.
Zdaniem Sadu Apelacyjnego przyjąć należy, że wbrew wywodom apelującej,(...)ma legitymację czynna w sprawie IX GC 99/14.
Rację ma apelująca, że – co do zasady - zbiorowe zaopatrzenie ludności w wodę jest zadaniem własnym Gminy. Wynika to wprost z art. 3 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 roku o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i odprowadzaniu ścieków (Dz.U.2019.1437,. j.t.) Również z ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (art. 7 ust. 1 punkt 3 – Dz.U. 2019.506. j.t. ) wynika, że zadania własne gminy obejmują sprawy wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków. Zadania te, jak i inne wymienione w art. 7 tej ustawy zadania własne gminy służą zaspokajaniu potrzeb danej wspólnoty terytorialnej. Tego rodzaju obowiązków gminy dotyczą również przepisy zawarte w innych aktach prawnych. Warto wskazać tu naustawę z dnia 20 grudnia 1996 roku o gospodarce komunalnej(Dz.U. 2019.712.j.t.) z której przepisów jednoznacznie wynika, że zaopatrzenie w wodę to jedno z zadań z zakresu gospodarki komunalnej, które należy do Gminy.
Na gruncie w/w przepisów nie budzi wątpliwości, że działalność gminy, polegająca na zaspokajaniu potrzeb wspólnoty, może być realizowana przez sama gminę jednakże nie jest to regułą. Jak wynika zart. 3, 9 ustawy o gospodarce komunalnejgmina może realizować zadania z zakresu użyteczności publicznej w samorządowego zakładu budżetowego jak i w formie spółki prawa handlowego. W piśmiennictwie przyjmuje się, że formy spółek prawa handlowego są dopuszczalne dla wszystkich zadań o charakterze użyteczności publicznej, a takim zadaniem jest niewątpliwie zaopatrzenie w wodę. Biorąc pod uwagę, że spółki prawa handlowego są formami, w które ustawodawca przekształcił jednostki komunalne, oraz dostrzegając najszersze możliwości ich tworzenia w innych przypadkach, działalność spółek prawa handlowego można uznać za zasadę w dziedzinie gospodarki komunalnej (por. C. Banasiński, K. Jaroszński, Ustawa o gospodarce komunalnej, Komentarz do art. 9, lex WK 2017).
Z odesłania zawartego wart. 5 ustawy o gospodarce komunalnejwynika, że spółki takie mogą być tworzone również przez związki międzygminne, czy też na postawie porozumienia kilku gmin. Oczywiście tego rodzaju „scedowanie” zadań własnych nie zwalnia gminy od obowiązku „zaopatrzenia w wodę”, jednakże fakt ten w rozpoznawanej sprawie nie ma znaczenia, z uwagi na charakter żądania z jakim występuje(...) spółka z o.o.wO..(...)jest spółka prawa handlowego i faktycznie prowadzi działalność gospodarczą. Nie sposób jednak pominąć, że jest to spółka utworzona przez cztery gminy w oparciu o Porozumienie Międzygminne na zasadzie przepisówustawy z dnia 20 grudnia 1996 roku o gospodarce komunalnej. Jak wynika z twierdzeń(...) spółki z o.o.poprzednio prowadziła ona swoją działalność w formie przedsiębiorstwa komunalnego. Warto przypomnieć, że na podstawie decyzji Burmistrza Miasta i Gminy(...)z 25 listopada 2002 r,(...),przedsiębiorstwo (...)(już jako spółka prawa handlowego) uzyskało zezwolenie na wykonywanie zadań z zakresu zbiorowego zaopatrzenia w wodę. Decyzja ta zobowiązywała(...)m.in. do budowy i rozbudowy urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych (okoliczność bezsporna – decyzja k. 40). Podjęcie przez spółkę działań inwestycyjnych, zmierzających do zapewnienia zaopatrzenia w wodę tzw. rejonu(...), było właśnie przejawem realizacji tych uprawnień i obowiązków. To pozwany(...)z własnych środków a nie środków gminy poniósł koszy budowy nowych wodociągów.
Warto również w tym miejscu przypomnieć, że to pozwany a nie jednostka (jednostki) samorządu terytorialnego jest beneficjentem środków unijnych, które zostaną mu przekazane na realizację projektu o nazwie(...)Przedmiotem umowy o dofinasowanie zawartej przez pozwanego, jako beneficjenta, z Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej z dnia 2 listopada 2011 r. jest dofinansowanie w/w projektu w kwocie nie większej niż 115 632 025, 17 zł, przy planowanym całkowitym koszcie realizacji projektu – 215 583 185, 15 zł. Umowa przewiduje „wkład własny beneficjenta”, czyli środki finansowe i nakłady zabezpieczone w tym wypadku przez(...) spółkę z o.o.wO.. Częścią tego projektu jest umowa tzw. Kontrakt(...)którego „refundacji” domagają się(...)od Kopalni. Jak wynika z niekwestionowanej przez powoda dokumentacji, w dniu 12.04 2104 r. pozwany zawarł umowęW (...)z przedsiębiorcami zorganizowanymi w formie konsorcjum. Przedmiotem umowy(...)jest budowa systemu zaopatrzenia w wodę mieszkańców gmin(...)po likwidacji ujęcia wody wkopalni (...), realizowana w ramach projektu opisanego na wstępie. Okoliczności te zostały prawidłowo ustalone przez Sąd Okręgowy. Przemawiają one jednoznacznie za przyjęciem legitymacji czynnej powoda. Zorganizowanie i sfinansowanie zbiorowego zaopatrzenia w wodę jest obowiązkiem powoda, i źródłem jego własnych finansowych praw i obowiązków.
Na marginesie jedynie należy podnieść, że na etapie składania powództwa o ustalenie w sprawie IX GC 543/13,(...)wB.w pełni uznawało legitymację(...) spółki z o.o.wO.. Gdyby było inaczej, strona pozwaną w sprawie IX GC 543/13 byłaby właściwa Gmina (bądź Gminy) a nie(...).
Dotychczasowe rozważania prowadzą do wniosku o bezzasadności tych zarzutów apelującego w których kwestionuje on – co do zasady – swoją odpowiedzialność odszkodowawczą względem powoda.

(...)stoi na stanowisku, nie ponosi odpowiedzialności za zaprzestanie dostarczania(...)wody kopalnianej. Dostawa wody była wszak obowiązkiem umownym powoda, wynikającym z umów cywilnoprawnych z powodową spółka. Powód miał w umowie zagwarantowane prawo do jej wypowiedzenia, a nadto umowa zawierała klauzule o ograniczeniu odpowiedzialności powoda za np. zanieczyszczenie wody. Powyższa argumentacja nie może doprowadzić do wniosku, iż powództwo(...)wO.o zapłatę nie zasługuje na uwzględnienie co do zasady. Należy w tym miejscu przypomnieć, że swoboda działalności gospodarczej polegającej na wydobyciu rud cyku i ołowiu jest co prawda działalnością rynkową prowadzoną przez przedsiębiorcę na własny rachunek, jednakże podlega szeregu ograniczeniom natury publicznoprawnej. Takie ograniczenia zawierają decyzje administracyjne, które powód musiał uzyskać by w ogóle móc prowadzić swoją działalność. Zarówno w pozwoleniach wodnoprawnych jak i – co istotne – w koncesjach na prowadzenie działalności wydobywczej, powód był zobowiązany, między innymi, do utrzymania rozdziału wód dopływających do wyrobisk górniczych na wody pitne i przemysłowe oraz do utrzymania wydzielonego systemu dostarczania wody do Stacji Uzdatniania Wody, w celu zagwarantowania stabilnego poziomu parametrów „wody surowej czystej”. Dostarczanie wody kopalnianej do SUW nie było li tylko obowiązkiem umownym(...)wB.. Był to obowiązek wynikający z decyzji administracyjnej, a jego wykonanie było warunkiem prowadzenia działalności górniczej.(...)twierdzi, że wraz z zaprzestaniem przez kopalnię działalności wydobywczej obowiązek dostarczania wody wygaśnie. To twierdzenie jest oczywiście prawdziwe, jednakże nie ma znaczenia dla istnienia po stronie apelującego odpowiedzialności deliktowej za szkodę górniczą. Należy raz jeszcze przypomnieć, że podstawą faktyczną powództwa nie jest samo zaprzestanie dostarczania wody, ale niemożność jej pobierania w obszarze leja depresji – z uwagi na zanieczyszczenie wód spowodowane procesami, które nastąpią po likwidacji kopalni przez powoda i będą tej likwidacji skutkiem. To wybrany przez powoda sposób likwidacji kopalni będzie miał zasadnicze znaczenie dla zanieczyszczenia wód zarówno w dotychczasowym ujęciu kopalnianym, jak i w studniach znajdujących się na terenie leja depresji. W efekcie tego procesu musi ulec zasadniczej zmianie system zaopatrzenia w wodę dla ludności i przemysłu. Nie da się jej odpompowywać z ujęcia kopalnianego, zbędna stanie się dotychczasowa Stacja Uzdatniania Wody. Źródło poboru wody w kanale południowym przestanie istnieć, podobnie jak ujęcie przy szybie(...). Nawet gdyby istniało woda nie nadawałaby się do użytku. Nie da się tej wody również pozyskiwać z obszaru leja depresji co szczególnie podkreślił biegły w swojej opinii, pozwolenie wodnoprawne nie zostało by wydane. Warto przypomnieć, że(...)wB.odpowiada na szkody wyrządzone ruchem zakładu na zasadzie ryzyka (Art. 435 k.c.). Umowne klauzule ograniczające z góry odpowiedzialność odszkodowawcza powoda nie mogą być uznane za ważne w świetle treściart. 437 k.c.Ewentualne ograniczenie odpowiedzialności musiałoby wynikać ze szczególnych przepisów ustawy, a takich przepisów brak.
Tym samym pozwany musi ponieść stosowne wydatki by system zaopatrzenia rejonu(...)w wodę został zorganizowany na innych zasadach. Za szkodę(...)w tym przedmiocie powód odpowiada na zasadzie ryzyka (art. 435 k.c.w zw. zart. 145 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r Prawo geologiczne i górnicze(Dz.U. 2019.868.j.t.). Odpowiedzialność ta obejmuje zarówno już poniesione wydatki (nakłady) jak i ewentualnie poniesione w przyszłości. Jak słusznie przyjął Sąd Okręgowy podstawę odpowiedzialności stanowią normyart. 144 ust. 1 i 2w/w orazart. 150 ustawy prawo geologiczne i górnicze. Z przepisów tych wynika, że powód ((...)wO.) nie może sprzeciwić się zaprzestaniu ruchu zakładu poprzez zalaniekopalni (...), może jednak domagać się naprawienia szkody wynikającej z tego zalania.(...)w swojej apelacji zarzuca, iż powód nie jest właścicielem wód, które ulegną zatruciu, tym samym nie przysługuje mu żadne roszczenie odszkodowawcze. Argument ten traci jednak na znaczeniu w świetle treści art. 144 ust. 2 ustawy p.g.g., zgodnie z którym odpowiedzialność odszkodowawcza zakładu górniczego zachodzi także w przypadku zagrożenia praw majątkowych innych podmiotów. Regulacja z art. 144 ust. 1 ustawy p.g.g. ma zastosowanie do właściciela oraz do innych podmiotów, których szkoda majątkowa pozostaje w związku przyczynowo skutkowym z ruchem zakładu górniczego. Powód jest takim właśnie „innym podmiotem”. Zaprzestanie ruchu przez(...)wB.poprzez zalanie kopalni cynku i ołowiu, a w konsekwencji skażenie wód gruntowych w obszarze leja depresji, powoduje konieczność nakładów finansowych na zmianę systemu dostawy wody na rzecz indywidualnych odbiorców i przemysłu w rejonie(...). Chodzi o nakłady już poniesione, jak i przyszłe wydatki. W tym ostatnim przypadku podstawę odpowiedzialności stanowi przepis art. 150 ustawy p.g.g. Takie nakłady (już poniesione, bądź przyszłe) muszą być oczywiści uzasadnione a więc pozostające w związku ze szkodą poniesioną za przyczyną zamknięcia kopalni. Muszą też mieścić się w rozsądnych granicach – ale te problemy będą już przedmiotem zainteresowania sądu w sprawie o zapłatę. Sąd Apelacyjny zauważa oczywiście, że zanieczyszczenie wód gruntowych w obszarze leja depresji(...)jest procesem złożonym a zamknięciekopalni (...)jest zapewne tylko jednym z elementów mających wpływ na niezdatność tychże wód do spożycia a nawet do użytku przemysłowego. Okoliczność ta nie wyłącza jednak odpowiedzialności pozwanego, który odpowiada za szkody górnicze na zasadzie ryzyka. Dla uwolnienia się od odpowiedzialności pozwany musiałby wykazać, że szkoda majątkowa powoda, polegająca na konieczności poniesienia wydatków na zorganizowanie systemu zaopatrzenia w wodę ze źródeł czystych, położonych poza lejem depresji, nastąpiło z wyłącznej winy osoby trzeciej za która nie ponosi odpowiedzialności (art. 435 § 1in fine). Pozwany nie wykazał takich okoliczności, nie podnosił nawet takich twierdzeń. Warto też przypomnieć, że zgodnie z ogólna regułą odpowiedzialności deliktowej, wyrażona wart. 441 § 1 k.c.jeżeli kilka osób ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym ich odpowiedzialność jest solidarna.
Tym samym ustalona przez Sąd I instancji wyrokiem wstępnym odpowiedzialność odszkodowawcza pozwanego nie budzi, co do zasady, wątpliwości.
Nie ma racji pozwany, gdy zarzuca, że roszczenie(...)wO.jest przedwczesne.
Przedwczesności tej pozwany upatruje w tym, że – jak twierdzi – nie zachodzi bezpośrednie zagrożenie szkodą, bowiem do chwili obecnej powód posiada koncesję na wydobywanie kopalin. Faktyczna likwidacja kopalni to proces rozciągnięty w czasie i może potrwać znacznie dłużej niż zakładano. Nadto powód ubiega się o kolejna koncesję, który to fakt jest przedmiotem wniosków dowodowych zgłoszonych w apelacji. Zarzut przedwczesności powództwa nie może jednak odnieść skutku. Z prawidłowych ustaleń Sądu I instancji wynika że proces likwidacji kopalń rudnych w tym rejonie rozpoczął się w roku 1996 i jest procesem długotrwałym. W listopadzie 2010 roku został opracowany program likwidacjikopalni (...), zakładający zakończenie eksploatacji złóż w roku 2016 . Warto zwrócić uwagę na zalegająca w aktach dokumentację, z której bezspornie wynika, że rozmowy na temat likwidacji kopalni toczą się pomiędzy zainteresowanymi stronami od wielu lat(por. protokoły posiedzeń i konferencji w tym przedmiocie k. 1544-1580).Jak wynika z treści protokołu ze spotkania w Starostwie Powiatowym wO.w dniu 5 sierpnia 2013 roku, w którym brali udział (między innymi) przedstawiciele obu stron, Prezes(...)B.zapewnił, że z końcem 2016 roku nastąpi zaprzestanie eksploatacji rud i jest to również data wyłączenia kopalnianych pomp, które powodują obniżanie poziomu wód gruntowych. Od tej pory lustro wody zacznie się systematycznie podnosić. Równocześnie pojawi się problem dostępu do wody pitnej oraz problem podtopień(por. protokół k. 1584/2).Warto też przypomnieć, że w trakcie tego rodzaju spotkań, które odbywały się ci najmniej od 2002 roku przedstawiciele(...)B.deklarowali udział finansowy spółki w zorganizowaniu zaopatrzenia w wodę na nowych zasadach(por. odpis protokołu k. 1557/2).
Zorganizowanie nowego systemu zaopatrzenia w wodę jest procesem długotrwałym, skomplikowanym i kosztownym. Trafnie w odpowiedzi na apelację podnosi(...), że decyzji w tym przedmiocie nie podejmuje się w dacie, gdy dojdzie do „zakręcenia kurka” . Nakłady muszą być poniesione wcześniej. Całokształt zgromadzonego materiału dowodowego wskazuje jednoznacznie, że likwidacja kopali prowadzonej przezspółkę (...)musi nastąpić z powodu wyczerpania złóż rudnych, a(...)wO.musi pozyskać nowe źródła wody poza obszarem leja depresji i wybudować odpowiednią infrastrukturę zapewniającą transport tej wody do jej odbiorców. Z tej przyczyn Sad Apelacyjny pominął wnioski dowodowe zawarte w apelacji zmierzające do wykazania w apelacji, że(...)wB.ubiega się o uzyskanie koncesji na eksploatację złożaL.. Wniosek ten Sąd Apelacyjny uznał za bezprzedmiotowy dla rozstrzygnięcia oraz spóźniony, w świetleart. 381 k.p.c.
Wszystkie powyższe argumenty doprowadziły Sad Apelacyjny do wniosku o konieczności oddalenia apelacji(...) spółki z o.o.wB.. Podstawę rozstrzygnięcia w tym przedmiocie stanowi przepisart. 385 k.p.c.(punkt w wyroku) zaś co do kosztów postepowania apelacyjnego (punkt 3 wyroku) –art. 98 k.p.c.w zw. zart. 108 § 1 k.p.c.
SSA Hanna Nowicka de Poraj SSA Marek Boniecki SSO (del.) Izabella Dyka