Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1843/19
Data wyroku: 2019-11-18 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON

Sygn. akt III Ca 1843/19

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 23 maja 2019 roku, wydanym w sprawiez powództwaŁ. M.iE. Z. (1)przeciwkoA. M.o zachowek, Sąd Rejonowy dla Łodzi – Widzewa w Łodzi

1
zasądził odA. M.:

a
na rzeczŁ. M.kwotę 7 000 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 12 lipca 2009 roku do dnia zapłaty;

b
na rzeczE. Z. (1)kwotę 7 000 złotych wrazz ustawowymi odsetkami od dnia 12 lipca 2009 roku do dnia zapłaty;

2
oddalił powództwo w pozostałym zakresie;

3
zniósł wzajemnie między stronami koszty procesu.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym:
M. M.zmarła dnia 2 marca 2009 roku. Spadkodawczyni miała dwóch synów –A. M.– pozwany w sprawie iZ. M., który zmarł 17 stycznia 2001 roku. Spadek po niej na podstawie testamentu notarialnego z dnia 29 sierpnia 2001 roku nabył jej synA. M.w całości.Z. M.pozostawił dwoje dzieci:E. Z. (2)iŁ. M.- powodów.
A. M.iZ. M.prowadzili razem działalność gospodarczą. Po śmierciZ., jeszcze za życiaM. M., doszło do konfliktu międzyA. M.a żoną i dziećmiZ. M.do co dalszego prowadzenia działalności. Efektem konfliktu było zerwanie kontaktów rodzinnych, między innymi kontaktuM. M.z wnukami:E.iŁ..M. M.bardzo ciężko znosiła trudną sytuację rodzinną. Silnie przeżyła śmierć syna, codziennie chodziła na jego grób. Znacznie pogorszył się jej stan zdrowia, chorowała na nadciśnienie, a po śmierci syna przeszła dwa udary. Tęskniła za wnukami, bardzo chciała poznać swoje prawnuki. Miała żal, że nie była zapraszana na śluby czy wesela. Do jej śmierci konflikt nie został zażegnany, a ona nie miała żadnego kontaktu z wnukami – nie była zapraszana na uroczystości rodzinne, a nawet gdy spotkali się przy grobieZ. M.nie przywitali się ze sobą. Jej jedynym opiekunem byłA. M., reszta rodziny nigdy jej nie odwiedzała.
Powodowie zaprzestali kontaktów z babką na około 5-6 lat przed jej śmiercią. Wcześniej dzwonili do babki, ale ta szybko kończyła rozmowę, gdyw pobliżu był pozwany. Docierały do nich informacje o chorobach babki. Powodowie mieli żal do rodziny o nierozliczenie działalności, którą prowadził ich ojciec i o to, że ich wraz z matką pozostawiono samych po śmierci ojca.
W skład spadku poM. M.wchodzi spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu mieszkalnego numer (...)położonego wŁ.przyulicy (...), którego wartość rynkowa według stanu lokalu z dnia2 marca 2009 roku, a cen aktualnych wynosi 108 000 złotych.
W takich okolicznościach faktycznych Sąd Rejonowy uznał powództwo za częściowo uzasadnione w świetle treściart. 991 k.c.
Jednocześnie zaistniała potrzeba zastosowaniaart. 5 k.c.W realiach sprawy wskutek konfliktu rodzinnego doszło do zerwania kontaktów międzyM. M.a żoną i dziećmi jej zmarłego synaZ. M.. Do chwili śmierciM. M.spór ten nie został zażegnany. Źródłem konfliktu była działalność gospodarcza prowadzona wspólnie przez ojca powodów i pozwanego, natomiast głównymi stronami sporu byłA. M.i żonaZ. M.. Spadkodawczyni i powodowie natomiast nie byli aż tak silnie zaangażowani w spór, ale odczuli jego negatywne konsekwencje.W wyniku rozłamu rodzinnego powodowie nie mieli kontaktu z babcią. Relacja między nimi była trudna – babcia nie była zapraszana na uroczystości rodzinne, nie była informowana o życiu swoich prawnuków. Spadkodawczyni przed śmiercią ciężko chorowała, cierpiała na nadciśnienie i przebyła dwa udary. Jedynym opiekującym się nią członkiem rodziny był pozwany. Powodowie nie pomagali jej w żaden sposób, nie byli nawet zainteresowani jej stanem zdrowia. Ponadto w okresie rozłamu rodzinnego powodowie byli już osobami dorosłymi, samodzielnie decydującymi o własnym życiu i działaniach. Nawet jeśli kontaktz babcią był utrudniany przez pozwanego bądź matkę, nie byli oni uzależnieni od nich w zakresie uzasadniający brak własnej odpowiedzialności za rozpad więzii obojętność w stosunku do babci. Powodowie mogli z łatwością odnowić kontakt ze spadkodawczynią przy minimalnej dozie dobrej woli, chociażby przez zaproszenie jej na własne śluby. W konsekwencji uznano, że obojętny stosunek powodów wobec spadkodawczyni i brak utrzymywania kontaktów rodzinnych stanowił w świetle roszczenia powodów o zachowek naruszenie zasad współżycia społecznego, ale nie w stopniu uzasadniającym pozbawienie powodów prawa do zachowku w całości.
Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany. Zakres zaskarżenia obejmuje rozstrzygnięcie o uwzględniające powództwo z punktu 1. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego w postaciart. 5 k.c.orazart. 481 § 1 k.c.iart. 455 k.c., a także naruszenie przepisów postępowania, to jestart. 328 § 2 k.p.c.w kontekście braku uzasadnienia rozstrzygnięcia o odsetkach ustawowych. Na tych podstawach skarżący wniósł o zmianę wyroku przez oddalenie powództwa w całości wraz z zasądzeniem od powodów na rzecz pozwanego kosztów procesu za obie instancje.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
apelacja okazała się zasadna w niewielkim zakresie co do rozstrzygnięciao odsetkach ustawowych.
Ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy są bezsporne. Sąd odwoławczy przyjmuje je za własne. Nie ma także wątpliwości, że właściwie określonym ramom faktycznym powództwa towarzyszyło przyjęcie prawidłowej podstawy prawnej roszczeń powodów dochodzących roszczeń z tytułu zachowku. Nie ma więc potrzeby powtarzania prawidłowych wywodów Sądu I instancji na ten temat.
Na wysokość zasądzonego roszczenia głównego wpływ miał sposób zastosowania w realiach sprawyart. 5 k.c.W tym zakresie apelacja była bezzasadna. Z uwagi na kierunek apelacji (przy braku apelacji powodów) nie ma możliwości podważenia słuszności obniżenia zachowku w oparciu o zasady współżycia społecznego. Nie można także zgodzić się z pozwanym, że obniżenie wysokości świadczenia powinno prowadzić do oddalenia powództwa. Wprawdzie w orzecznictwie Sądu Najwyższego dopuszcza się całkowite oddalenie powództwa o zachowek w wyniku zastosowaniaart.5 k.c.(patrz, np. wyrok z 25 stycznia 2001 r., V CNP 250/00, niepubl. oraz wyrok z 11 lipca 2012 r., I CSK 75/12,L.). Stanowisko to odnosi się jednak wyłącznie do wypadków,w których występuje wyjątkowo duże natężenie czynników skutkujących szczególnie naganną oceną żądania powoda. Pojawiają się też wypowiedzi zaostrzające to stanowisko (postanowienie Sądu Najwyższego z 5 kwietnia 2018 r., II CSK 85/18,L.). Nie ma więc wątpliwości, że tylko rażące przypadki nadużycia prawa mogą być rozpatrywane w kontekście pozbawienia prawa do zachowku. W okolicznościach tej sprawy przesłanki takie nie zaistniały. Twierdzenie to jest aktualne niezależnie od tego czy za wiążące w kontekście zastosowaniaart. 5 k.c.uznać relacje uprawniony – spadkodawca czy uprawniony – spadkobierca. Zagadnienie to jest sporne w orzecznictwiei doktrynie, ale w przypadku tej sprawy o tyle nie istotne, żew niekwestionowanym stanie faktycznym sprawy nie ma żadnych okoliczności dotyczących relacji między stronami. Natomiast w odniesieniu do relacji uprawnieni – spadkodawca można mówić tylko o zerwaniu kontaktów i braku pomocy spadkodawczyni, Nie ustalono natomiast zachowań niegodnych, naruszającymi podstawowe zasady moralności. W tym zakresie wywód SąduI instancji jest przekonujący i nie wymaga powtórzenia.
Rację ma natomiast apelujący, że Sąd I instancji bezpodstawnie zasądził odsetki ustawowe od 12 lipca 2009 roku i na dodatek w żaden sposób nie uzasadnił swojego stanowiska, co czyni zasadnymi zarzuty naruszeniaart. 481§ 1 k.c.w zw. zart. 455 k.c.orazart. 328 § 2 k.p.c.Ewidentnie w tym zakresie Sąd Rejonowy zastosował rozstrzygnięcie jak w przypadku pierwszego wyroku, który zapadł w niniejszej sprawie, ale został uchylony w ramach kontroli instancyjnej. Trzeba jednak podkreślić, że skarżący nie ma racji wskazując wymagalność roszczenia o zachowek od daty wyrokowania. Zobowiązanie do zapłaty zachowku jest roszczeniem bezterminowym, którego termin wymagalności ustala się na podstawieart. 455 k.c.W konsekwencji dłużnik pozostaje w opóźnieniu i jest zobowiązany do zapłaty odsetek od chwili wymagalności, tj. chwili ustalonej w wezwaniu do zapłaty, ewentualnie – w razie wniesienia powództwa bez wcześniejszego wezwania – od chwili doręczenia odpisu pozwu pozwanemu. W rozpoznawanym przypadku wezwanie do zapłaty zostało wprawdzie wysłane już w roku 2009, ale roszczenie o odsetki częściowo przedawniło się (zarzut przedawnienia został podniesiony na początku procesu) wobec upływu terminu trzech lat zart. 118 k.c.Bieg przedawnienia został przerwany złożeniem w dniu 22 lutego 2014 roku zawezwania do próby ugodowej. Dlatego przedawniły się odsetki za okres przed 22 lutego 2011 roku (trzy lata przed czynnością przerywającą bieg przedawnienia).
Z tych wszystkich względów, na podstawieart. 386 § 1 k.p.c., wyrok podlegał zmianie w zakresie zasądzającym odsetki ustawowe. W pozostałej części apelacja, jako bezzasadna, z mocyart. 385 k.p.c.podlegała oddaleniu.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 100 zd. 2 k.p.c., przyjmując iż skarżący przegrał w instancji odwoławczej praktycznie w całości. Koszty te obejmują wynagrodzenie pełnomocnika pozwanych zgodnie z§ 2 pkt 4w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwościz dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.z 2015 r. poz. 1800 ze zm.)