Sąd Apelacyjny w Lublinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 389/19
Data wyroku: 2019-11-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Krzysztof Szewczak (spr.), sędzia Małgorzata Rokicka-Radoniewicz, sędzia Małgorzata Pasek
Słowa kluczowe: Świadczenia emerytalno-rentowe - zbieg
Podstawa prawna: art. 96 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, art. 33 ust. 2, 2a, 3 i 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, art. 26 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych

Sygn. akt III AUa 389/19

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 listopada 2019 r.
Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

sędzia Małgorzata Pasek

sędzia Małgorzata Rokicka-Radoniewicz
sędzia Krzysztof Szewczak (spr.)

Protokolant: st. prot. sądowy Joanna Malena

po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2019 r. w Lublinie
sprawyJ. O.
przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wB.
o wypłatę świadczeń
na skutek apelacjiJ. O.
od wyroku Sądu Okręgowego w Zamościu
z dnia 22 lutego 2019 r. sygn. akt IV U 847/18

oddala apelację.
Małgorzata Rokicka-Radoniewicz Małgorzata Pasek Krzysztof Szewczak

III AUa 389/19

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.decyzją z dnia 12 lipca 2018 r., znak:(...), ponownie – w związku z nabyciem przez wnioskodawcęJ. O.prawa do emerytury rolniczej – ustalił mu wysokość pobieranych świadczeń od dnia 1 października 2017 r., w ten sposób, że podjął wypłatę emerytury w pełnej wysokości i renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy w połowie wysokości, uzasadniając, że świadczenia – emerytura z ZUS łącznie z emeryturą z KRUS – jako korzystniejsze, będą wypłacane z połową mniej korzystnej renty wypadkowej.
Wnioskodawca w odwołaniu od tej decyzji domagał się jej zmiany „na decyzję, która została wydana 26.03.2018 r., wniósł o zwrot pieniędzy, który KRUS przesłał do ZUS-u, tj. 4.103,64 zł netto oraz wypłatę emerytury za miesiąc lipiec, oraz wyrównanie różnicy, jaka powstała po zmianie decyzji”.
W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB., argumentując jak w decyzji, wnosił o jego oddalenie.
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia 27 lipca 2018 r., znak:(...)ustalił wnioskodawcy prawo i wysokość emerytury rolniczej od dnia 1 października 2017 r. i od tej daty podjął jej wypłatę w pełnej wysokości.
W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawca zarzucił, że potrącono mu kwotę 4.103,64 zł z tytułu nadpłaty renty wypadkowej w ZUS.
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w odpowiedzi na odwołanie wnosił o jego oddalenie. Wskazał, że ZUS pismem z dnia 12 lipca 2018 r. poinformował go, że w okresie od 1 października 2017 r. do 30 czerwca 2018 r., „przepłata” renty wypadkowej wyniosła 4.103,64 zł i dlatego o tę kwotę zostało pomniejszone wyrównanie emerytury rolniczej.
Sąd Okręgowy na podstawieart. 219 k.p.c., połączył sprawy z obu odwołań wnioskodawcy w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
Wyrokiem z dnia 22 lutego 2019 r. Sąd Okręgowy w Zamościu oddalił oba odwołania.
W uzasadnieniu tego wyroku Sąd I instancji ustalił, że wnioskodawcaJ. O.,urodzony w dniu (...), ma ustalone prawo do następujących świadczeń:
1) od dnia 26 stycznia 2001 r. – do renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy, przyznane decyzją ZUS Oddziału wB.z dnia 22 maja 2002 r.;
2) od dnia 1 października 2017 r. – do emerytury pracowniczej, przyznane decyzją ZUS Oddziału wB.z dnia 16 listopada 2017 r.;
3) od dnia 1 października 2017 r. – do emerytury rolniczej, przyznane wyrokiem Sądu Okręgowego w Zamościu z dnia 17 stycznia 2018 r., wydanym w sprawie sygn. akt IV U 1132/17.
Do czasu wykonania tego wyroku przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, tj. do czerwca 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.wypłacał wnioskodawcy rentę wypadkową w pełnej wysokości i emeryturę pracowniczą w połowie.
Po przyznaniu wnioskodawcy prawa do emerytury rolniczej, organy rentowe podjęły uzgodnienia dotyczące zasad wypłaty świadczeń w zbiegu, przy zachowaniu jednak wariantu dlaJ. O.najkorzystniejszego. W wyniku tych uzgodnień zostały wydane zaskarżone decyzje.
Organy rentowe przyjęły ostatecznie, z uwzględnieniem okresu wstecznego od dnia 1 października 2017 r. (od dnia przyznania prawa do obu emerytur), że wnioskodawcy od tej daty powinny być wypłacane dwie emerytury w pełnych wysokościach i renta wypadkowa w połowie.
Konsekwencją tego przyjęcia było stosowne rozliczenie świadczeń za okres od października 2017 r. do czerwca 2018 r., z potrąceniem nadpłaty renty wypadkowej, zaliczki na podatek i składki na ubezpieczenie zdrowotne.
Skoro wnioskodawca w w/w okresie, w związku z późniejszym przyznaniem emerytury rolniczej, powinien pobierać połowę renty wypadkowej, a pobierał ją w pełnej wysokości, to z zasady obowiązującej przy wypłacie świadczeń w zbiegu – przez różne organy rentowe, wynika możliwość potrącenia nadpłaty renty z wyrównania przyznanej później emerytury rolniczej, jako rezultat konieczności rozliczenia wypłaconych świadczeń - tzw. „przepłat”.
Dokonując oceny obu zaskarżonych decyzji Sąd Okręgowy podniósł, że w sprawie niniejszej znajdują zastosowanie przepisy ustaw:
1) z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. 2018 r., poz. 1270 ze zm.), na podstawie której przyznano wnioskodawcy prawo do emerytury pracowniczej,
2) z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. 2019 r., poz. 299 ze zm.), na podstawie której przyznano wnioskodawcy prawo do emerytury rolniczej,
3) z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. 2018 r., poz. 1376 ze zm.), w oparciu o którą jest wypłacana wnioskodawcy renta z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy.
Sąd Okręgowy zacytował następnie treść przepisówart. 96 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychorazart. 33 ust. 2, 2a i 4 pkt 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Wnioskodawca od dnia 1 października 2017 r. ma przyznane prawo do emerytury rolniczej oraz na podstawieart. 24 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychprawo do emerytury pracowniczej, a zatem może pobierać obie emerytury w pełnych wysokościach.
Kwestię wypłaty tych świadczeń w zbiegu z rentą z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy, regulujeart. 26 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, który stanowi, że osobie uprawnionej do renty z tytułu niezdolności do pracy z ubezpieczenia wypadkowego oraz do emerytury na podstawie odrębnych przepisów wypłaca się, zależnie od jej wyboru:
1) przysługującą rentę powiększoną o połowę emerytury albo
2) emeryturę powiększoną o połowę renty.
Mając na uwadze treść powołanych wyżej przepisów Sąd Okręgowy uznał, że w sytuacji, gdyby wnioskodawca wybrał do wypłaty rentę wypadkową w pełnej wysokości, to emerytury – pracownicza i rolnicza – mogłyby być wypłacane tylko w połowie.
Przy wariancie zastosowanym w sprawie przez organy rentowe, wnioskodawca pobiera dwie emerytury oraz połowę renty wypadkowej i ten wariant jest dla niego korzystniejszy. Do takiego wniosku Sąd I instancji doszedł mając na uwadze, że od dnia 1 października 2017 r. wysokość renty wynosi 900 zł, wysokość emerytury pracowniczej – 767,77 zł, a wysokość emerytury rolniczej – 1 020,47 zł oraz następujące wyliczenie wysokości świadczeń wypłacanych w zbiegu na dzień 1 października 2017 r.:
I wariant: renta – 900 zł + ½ emerytury pracowniczej – 383,89 zł + ½ emerytury rolniczej – 510,24 zł = 1 794,13 zł;
II wariant: ½ renty – 450 zł + emerytura pracownicza – 767,77 zł + emerytura rolnicza – 1 020,47 zł = 2 238,24 zł.
Mając to wszystko na uwadze Sąd Okręgowy oddalił oba odwołania.
W apelacji od tego wyroku, uzupełnionej pismem procesowym z dnia 7 kwietnia 2019 r., ubezpieczonyJ. O.nie przedstawił zarzutów i wniosków w sposób odpowiadający wymaganiom określonym wart. 368 § 1 pkt 2, 3 i 5 k.p.c.Z treści apelacji wynika, że wnioskodawca zarzucił zaskarżonemu wyrokowi nieprawidłowe zastosowanie przepisuart. 26 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych(t.j. Dz.U. 2018 r., poz. 1376 ze zm.) poprzez uznanie, że wypłacie w pełnych wysokościach podlegają emerytury: pracownicza i rolnicza, zaś renta wypadkowa podlega wypłacie w połowie. Zdaniem apelanta z ostatnio powołanego przepisu nie wynika, że „renta wypadkowa w ZUS jest zależna od emerytury w KRUS. (…) Zależna jest [ona] od emerytury FUS i emerytury kapitałowej”. Wnioskodawca dalej podniósł, że wart. 26 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowychnie została wymieniona emerytura z KRUS. Apelant zakwestionował również wysokość wypłaconego mu przez ZUS wyrównania emerytury pracowniczej za okres od dnia 1 października 2017 r. do dnia 30 czerwca 2018 r. Wnioskodawca domagał się ustalenia prawa do wypłaty renty wypadkowej w pełnej wysokości z połową emerytury pracowniczej oraz oddzielnie prawa do wypłaty emerytury rolniczej w pełnej wysokości. W piśmie procesowym z dnia 7 kwietnia 2019 r. podniósł, iż jego zdaniem, oba organy rentowe winny wypłacać należne mu świadczenia niezależnie od siebie. Zdaniem ubezpieczonego brak jest podstawy prawnej do uznania, że w sytuacji wypłacania renty wypadkowej w pełnej wysokości, emerytura rolnicza winna być wypłacana w połowie. Ostatecznie w piśmie procesowym z dnia 7 kwietnia 2019 r. ubezpieczonyJ. O.wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i „rozpatrzenie sprawy”. Treść tego pisma i poprzedzającej go apelacji pozwala jednak na stwierdzenie, że w istocieJ. O.domagał się zmiany zaskarżonego wyroku poprzez ustalenie, że przysługuje mu prawo do wypłaty renty wypadkowej w pełnej wysokości, połowy emerytury pracowniczej oraz emerytury rolniczej w pełnej wysokości.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie zostały w niej przedstawione zarzuty skutkujące zmianą lub uchyleniem zaskarżonego wyroku.
Ustalenia Sądu I instancji i wyprowadzone na ich podstawie wnioski Sąd Apelacyjny w pełni podziela i przyjmuje za własne. Sprawia to, że nie zachodzi potrzeba powtarzania szczegółowych ustaleń faktycznych oraz dokonanej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku interpretacji przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie niniejszej (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 8 października 1998 r., II CKN 923/97 – OSNC 1999, z. 3, poz. 60; z dnia 12 stycznia 1999 r., I PKN 21/98 – OSNAP 2000, nr 4, poz. 143; z dnia 20 stycznia 2000 r., I CKN 356/98 – LEX nr 50863; z dnia 7 kwietnia 2004 r., IV CK 227/03 – LEX nr 585855; z dnia 20 maja 2004 r., II CK 353/03 – LEX nr 585756; z dnia 17 lipca 2009 r., IV CSK 110/09 – LEX nr 518138; z dnia 27 kwietnia 2010 r., II PK 312/09 – LEX nr 602700).
W toku postępowania przed organem rentowym oraz późniejszego postępowania sądowego spór w istocie dotyczył wykładni i prawidłowego zastosowania przepisówart. 96 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz.U. 2018 r., poz. 1270 ze zm.),art. 33 ust. 2, 2a i 4 pkt 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(t.j. Dz.U. 2019 r., poz. 299 ze zm.) orazart. 26 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych(t.j. Dz.U. 2019 r., poz. 1205). Sąd Okręgowy dokonał prawidłowej wykładni tych przepisów i jego ocena, że zostały one prawidłowo zastosowane przez oba organy rentowe, nie nasuwa żadnych zastrzeżeń. Stosownie doart. 96 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychodrębne przepisy określają prawo do pobierania świadczeń w razie zbiegu u jednej osoby prawa do emerytury z prawem do renty z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy, wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy lub chorobą zawodową. WnioskodawcaJ. O.ma ustalone od dnia 26 stycznia 2001 r. prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy, zwanej dalej „rentą wypadkową” oraz od dnia 1 października 2017 r. prawo do emerytury przyznane na podstawieart. 24 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zwanej dalej „emeryturą pracowniczą”. Prawo do pobierania tych świadczeń w zbiegu określa odrębny przepis, a mianowicieart. 26 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Przepis ten stanowi, że osobie uprawnionej do renty z tytułu niezdolności do pracy z ubezpieczenia wypadkowego oraz do emerytury na podstawie odrębnych przepisów wypłaca się, zależnie od jej wyboru:
1) przysługującą rentę powiększoną o połowę emerytury albo
2) emeryturę powiększoną o połowę renty.
Okolicznością bezsporną w sprawie niniejszej jest również to, że wnioskodawca ma ustalone od dnia 1 października 2017 r. prawo do emerytury rolniczej. W takiej sytuacji przepisart. 96 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychstanowi, że odrębne przepisy określają prawo do pobierania świadczeń w razie zbiegu u jednej osoby, a mianowicie prawa do emerytury lub renty z prawem do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego rolników. Stosownie natomiast doart. 33 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(t.j. Dz.U. 2019 r., poz. 299 ze zm.) w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty przysługującej na podstawie ustawy z prawem do emerytury lub renty z innego ubezpieczenia społecznego, uprawnionemu wypłaca się jedno wybrane przez niego świadczenie, z zastrzeżeniem ust. 4. Z przepisu art. 33 ust. 4 pkt 3 tej ustawy wynika, że odrębne przepisy określają prawo do pobierania świadczeń w razie zbiegu u jednej osoby prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia z prawem do renty z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy, wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy albo wskutek choroby zawodowej. Zgodnie natomiast zart. 33 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówpowołanego wyżej przepisu art. 33 ust. 2 tej ustawy nie stosuje się do osób uprawnionych jednocześnie do emerytury rolniczej oraz do emerytury przyznanej na podstawieart. 24 ust. 1, art. 24a lub art. 184przepisów emerytalnych, tj. przepisówustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Treśćart. 33 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, jak słusznie zauważył Sąd Okręgowy, jednoznacznie wskazuje na to, że wnioskodawca może pobierać obie emerytury – pracowniczą i rolniczą – w pełnych wysokościach. Z kolei, zgodnie z powołanym wyżejart. 33 ust. 4 pkt 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, wypłatę emerytury rolniczej w zbiegu z rentą z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy, podobnie jak wypłatę tego ostatniego świadczenia w zbiegu z emeryturą pracowniczą, reguluje przepisart. 26 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Ten ostatni przepis, o czym była już wyżej mowa, wskazuje na to, że w przypadku zbiegu prawa do renty wypadkowej oraz emerytury na podstawie odrębnych przepisów (na podstawie przepisówustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychoraz przepisówustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników) wypłaca się, zależnie od wyboru uprawnionego:
1) przysługującą rentę powiększoną o połowę emerytury albo
2) emeryturę powiększoną o połowę renty.
W tym miejscu należy zauważyć, że odrębne przepisy, o których wspomina powołany wyżej przepis, dotyczą tylko ustalenia prawa do emerytury.Art. 33 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, jak trafnie zauważył Sąd Okręgowy, upoważnia do pobierania obu emerytur – pracowniczej i rolniczej – w pełnych wysokościach. Z kolei przepisart. 26 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, wbrew twierdzeniu zawartemu w apelacji, w przypadku gdy osoba jest uprawniona do renty wypadkowej oraz emerytury pracowniczej i emerytury rolniczej, nie daje podstawy do dokonania przez osobę uprawnioną wyboru, że będzie jej wypłacana renta wypadkowa i jedna z emerytur w pełnych wysokościach, zaś druga emerytura w połowie. Powołany ostatnio przepis wyraźnie rozgranicza rentę wypadkową i emeryturę. Oznacza to, że obie emerytury przy wypłacie w zbiegu z rentą wypadkową winny być traktowane jako jedno świadczenie. W świetle powołanych wyżej przepisów należy uznać, że niedopuszczalne było dokonanie przez wnioskodawcę wyboru wypłaty należnych mu świadczeń pozostających w zbiegu w taki sposób, żeby była wypłacana renta wypadkowa w pełnej wysokości, połowa emerytury pracowniczej oraz emerytura rolnicza w pełnej wysokości. Zgodnie z powołanymi przepisami, najpierw oba organy rentowe, a następnie Sąd I instancji, prawidłowo przyjęły, że najkorzystniejszym dla ubezpieczonegoJ. O.wariantem wypłaty przysługujących mu świadczeń pozostających w zbiegu, będzie wypłata obu emerytur – pracowniczej i rolniczej – w pełnych wysokościach oraz połowy renty wypadkowej.
Całkowicie chybione są przedstawione w apelacji zarzuty dotyczące dokonanych potrąceń z wypłaconych świadczeń. W ocenie Sądu Apelacyjnego zarzuty te są wynikiem błędnego odczytania przez apelanta treści decyzji ZUS Oddziału wB.z dnia 12 lipca 2018 r., znak:(...). Wskazana w tej decyzji kwota 4 755 zł to podstawa opodatkowania służąca do obliczenia zaliczki w kwocie 441 zł na podatek dochodowy od osób fizycznych, odprowadzonej do urzędu skarbowego. Kwota 4 755 zł, a właściwie 4 754,74 zł (przy ustalaniu podstawy opodatkowania została ona zaokrąglona do pełnych złotych), obejmowała emeryturę za okres od dnia 1 października 2017 r. do dnia 30 czerwca 2018 r. łącznie w kwocie 3 500,68 zł oraz emeryturę za miesiąc lipiec 2018 r. w kwocie 1 254,06 zł. Po dokonaniu potrąceń należnych zaliczek na podatek dochodowy oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne, ZUS wypłacił wnioskodawcy emeryturę za okres od dnia 1 października 2017 r. do dnia 31 lipca 2018 r. łącznie w kwocie 3 885,81 zł. Z kolei w przypadku renty wypadkowej powstała nadpłata w związku z tym, że to świadczenie w okresie od dnia 1 października 2017 r. do dnia 30 czerwca 2018 r. było wypacane w pełnej wysokości. W tej sytuacji istniały podstawy do potrącenia nadpłaty renty wypadkowej za ten ostatni okres w kwocie 4 103,64 zł z wyrównania emerytury rolniczej.
Zaskarżony wyrok odpowiada więc prawu, a apelacja wnioskodawcy jako całkowicie bezzasadna podlegała oddaleniu.
Z przedstawionych wyżej względów Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.orzekł jak w sentencji.