Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 84/20
Data wyroku: 2020-06-16 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE
Sędziowie: Wojciech Żukowski, Jan Kremer, Marek Boniecki
Słowa kluczowe: Uchwały wspólnoty mieszkaniowej
Podstawa prawna: 189 kpc, 58 § 1 kc
Teza: Powód, w tym będący członkiem wspólnoty mieszkaniowej, wykazujący interes prawny w stwierdzeniu nieważności uchwały wspólnoty mieszkaniowej sprzecznej z prawem może skutecznie wytoczyć powództwo na podstawie art. 189 k.p.c. i art. 58 § 1 k.c

Sygn. akt I ACa 84/20

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 czerwca 2020 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący:

SSA Jan Kremer (spr.)

Sędziowie:

SSA Marek Boniecki
SSO del. Wojciech Żukowski

Protokolant:

st. sekr. sądowy Marta Matys

po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2020 r. w Krakowie na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwaB. K.
przeciwko Wspólnocie Mieszkaniowej(...)przyul. (...)
wK.
o ustalenie nieważności uchwały
na skutek apelacji strony pozwanej
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie
z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt I C 2156/18

1
oddala apelację;

2
zasądza od strony pozwanej Wspólnoty Mieszkaniowej(...)przyul. (...)wK.na rzecz powódkiB. K.kwotę 270 zł (dwieście siedemdziesiąt złotych) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu przez radcę prawnegoK. S..

SSO Wojciech Żukowski SSA Jan Kremer SSA Marek Boniecki
sygn. akt 1ACa 84/20 UZASADNIENIE
PowódkaB. K.w pozwie z dnia 7 grudnia 2018 r. wniosła o uchylenie uchwały nr(...)z dnia 20 marca 2018 r. podjętej na zebraniu Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul.(...)K..
W uzasadnieniu żądania pozwu wskazała, że jest właścicielką lokalumieszkalnego oznaczonego numerem (...), położonego przyulicy (...)wK.. Podała, że dnia 20 marca 2017 r. miało miejsce zebranie Wspólnoty Mieszkaniowej, na którym przeprowadzono głosowanie nad uchwałą oznaczoną jako „uchwała Nr(...)W uchwale ustalono, że Wspólnota może odciąć ciepłą wodę. W ocenie powódki uchwała jest nieważna, bowiem Wspólnota miała inne możliwości dochodzenia swoich praw i nie był uprawniona do podjęcia uchwały o odłączeniu mieszkania od wody z powodu zaległości w opłatach. Podniosła, że taka uchwała jest sprzeczna z prawem i nieważna, a postępowanie wspólnoty godzi w zasady współżycia społecznego i jest całkowicie samowolne. Tym samym wniosła o ustalenie nieważności tej uchwały i nakazanie Wspólnocie zaprzestania nieludzkich praktyk. Ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu powódki pismem z dnia 15 kwietnia 2019 r. zgłosił swój udział w sprawie i wniósł o przyznanie powódce kosztów procesu według norm prawem przepisanych oraz o przyznanie mu kosztów zastępstwa procesowego z urzędu według nom prawem przepisanych, oświadczając, iż nie zostały opłacone w całości ani w części. Wskazał, iż powódka domaga się stwierdzenia nieważności lub uchylenia uchwały dotyczącej odłączenia jej mieszkania od sieci wodociągowej. W uzasadnieniu podniósł, iż powódka nie była informowana o podjęciu uchwały, która jest rażąco sprzeczna z prawem i zasadami współżycia społecznego. Powódka jako współwłaścicielka nieruchomości oraz mieszkaniec Wspólnoty nie wyraża zgody na pozbawienie jej dostępu do wody, jak również innych mediów. Strona pozwana w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa podnosząc, że brak podstaw do stwierdzenia nieważności uchwały bądź jej uchylenia bowiem powódce pozostawiono możliwość korzystania z wody w lokalu, a uchwała odnosi się jedynie do odcięcia dostawy wody ciepłej z uwagi na nieregulowanie przez pozwaną należności z tytułu opłat, co nie pozbawia pozwanej możliwości korzystania z ciepłej wody np. po jej podgrzaniu we własnym zakresie. Pozwana zarzuciła nadto, że powódka nie zachowała 6 tygodniowego terminu do zaskarżenia uchwały.
Sąd Okręgowy uwzględnił żądanie stwierdzenia nieważności uchwały i orzekł o kosztach postępowania po ustaleniu, że powódka jest członkiem pozwanej Wspólnoty Mieszkaniowej przyul. (...)wK.. Właściciele lokali w nieruchomości położonej wK.przyul. (...)na zebraniu w dniu 20 marca 2018 r. podjęli uchwałę nr(...), w której postanowili wyrazić zgodę na odcięcie dostawy ciepłej wody do lokalu, którego właściciel zalega z opłatami w wysokości uzasadniającej wszczęcie postępowania sądowego w trybie upominawczym. Uchwała została podjęta większością 51, 132% głosów. Powódka zalega z opłatami wobec wspólnoty mieszkaniowej, Na mocy przedmiotowej uchwały powódce została odcięta dostawa ciepłej wody do jej mieszkania. W ocenie Sądu zaskarżona uchwała w sposób rażący narusza prawo i zasady współżycia społecznego co przesądza o jej nieważności z mocy samego prawa stosownie doart. 58 § 2 k.c.Podkreślić należy, że członek wspólnoty mieszkaniowej, który występuje z powództwem o ustalenie nieważności uchwały wspólnoty na podstawieart. 189 k.p.c.nie jest ograniczony 6 tygodniowym terminem do zaskarżenia uchwały wskazanym w art.art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali(Dz. U. 2019.737 t.j.). Właściciele lokali nie mogą podejmować żadnych uchwał, które ingerowałyby w prawa odrębnej własności lokali. Podstawowym zadaniem Wspólnoty Mieszkaniowej jest bowiem zarządzanie nieruchomością wspólną i reprezentowanie interesów właścicieli lokali w zakresie spraw związanych z tą nieruchomością. Przedmiotem uchwał Wspólnoty mogą więc być tylko sprawy dotyczące nieruchomości wspólnej. Wspólnota nie jest natomiast uprawniona do ingerowania w sferę uprawnień właścicielskich jej członków. W świetle powyższego wspólnota mieszkaniowa nie jest upoważniona do podjęcia decyzji o odcięciu dostawy wody do zadłużonego lokalu. W doktrynie orzecznictwie podkreśla się, iżustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ściekównie przewiduje możliwości odcięcia dostawy wody przez inne podmioty niż przedsiębiorstwo wodociągowo - kanalizacyjne, w tym właściciela czy zarządcę budynku wielolokalowego, gdy użytkownik lokalu mieszkalnego zalega z płatnościami (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 14 kwietnia 2011r., sygn. akt I ACa 278/11, OSAW 2011/4/232; K. Ubysz, B. Brynczak,Ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków; Komentarz WK 2015). Wstrzymanie dostaw wody członkowi wspólnoty mieszkaniowej jest dla niego czynnością uciążliwą, ograniczającą zaspokajanie jego potrzeb mieszkaniowych i możliwość takiego swobodnego zachowania się przez wspólnoty mieszkaniowe byłaby wprost sprzeczna z dobrymi obyczajami oraz ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa. Wymaga podkreślenia, że w sytuacji, gdy członek długotrwale nie wywiązuje się z obowiązków wobec Wspólnoty to przepisyustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali(Dz. U. 2019.737 tj.), w szczególnościart. 16, wskazują jakie czynności mogą być podjęte w stosunku do niego. Nie jest jednak zgodne z prawem podejmowanie takich działań, jakich dotyczyła zaskarżona uchwała. Wspólnota nie jest jednak w żadnym razie uprawniona do samodzielnego egzekwowania przysługujących jej należności w jakiejkolwiek formie ani ograniczania członka wspólnoty w korzystaniu z lokalu w razie ich nieregulowania.
Z powołanych przyczyn Sąd orzekł jak w pkt I. sentencji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu orzekł Sąd, stosownie do wyniku procesu, na zasadzieart. 98 § 1 i 3 i art. 99 k.p.c.oraz 52 pkt 1 i 2, 54 ust. 1, 55 514 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (pkt II sentencji wyroku). O nieuiszczonych kosztach sądowych orzekł Sąd na zasadzieart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 785) obciążając nimi w całości stronę pozwaną stosownie do wyniku procesu. Składa się na nie opłata należna od pozwu w kwocie 200,00 zł (pkt III sentencji wyroku).
Wyrok ten zaskarżyła apelacją w całości strona pozwana wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów za obie instancje.            Apelująca zarzuciła naruszenie prawa materialnego a toart. 58 § 2 k.c.iart. 189 k.p.c.przez ich błędne zastosowanie w sytuacji gdy uchwała zaskarżona istnieje a powództwo oparte o te przepisy może dotyczyć jedynie żądania ustalenia nieistnienia uchwały ;art. 25 ust. 1 ustawy o własności lokaliw sytuacji gdy zaskarżona uchwała może być jedynie oceniana przez pryzmat niezgodności z prawem i podstawą do tego jest w/w przepis a nieart. 58 k.c.iart. 189 k.p.c.;art. 25 ust. 1 ustawy o własności lokaliprzez jego nie zastosowanie co spowodowało że sąd uznał, że w sprawie nie obowiązuje 6 tygodniowy termin na zaskarżenie uchwały i merytorycznie rozpoznał sprawę;art. 8 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ściekówpoprzez uznanie, że ciepła woda użytkowa jest woda w rozumieniu ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę;art. 58 § 1 i 2 k.c.przez uznanie że zaskarżona uchwała jest nieważna z mocy samego prawa w sytuacji gdy nie jest sprzeczna z dobrymi obyczajami oraz nie narusza zasad współżycia społecznego.
W uzasadnieniu pozwana powołała szereg orzeczeń Sądu Najwyższego i Sądów Apelacyjnych koncentrując się na terminie zaskarżenia, istnieniu uchwały i braku ograniczeń wspólnoty w dysponowaniu swoim prawem, a także odwołała się do świadczenia wzajemnego.            W apelacji pełnomocnika pozwanej powtórzono zarzuty strony.    Powódka w odpowiedzi na apelację wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów. Podniosła, że zarzuty pozwanej nie są zasadne.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja strony pozwanej nie jest zasadna. Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne – nie kwestionowane w apelacji - jak i wywody prawne Sądu I instancji i przyjmuje je za własne. Ustawa z dnia 24 września 1994 r. o własności lokali ( Dz. U. 2020 r., poz. 532 t.j.) reguluje wyodrębnianie odrębnych lokali i zasady korzystania z nich, przy czym lokale te stanowią odrębne nieruchomości – art. 2 ust. 1 i 1a w/w ustawy iart. 46 k.c.Innymi słowy lokale są nieruchomościami do których mają zastosowanie regulacje odnoszące się do prawa własności. W konsekwencji należy wskazać, że powstająca z mocy prawa wspólnota mieszkaniowa ( art. 6 ustawy ) nie może wkraczać w sferę własności takich nieruchomości z wyjątkiem ściśle określonych w ustawie uprawnień. Zakres tych uprawnień wynika zart. 16 ustawy o własności lokali, a związany jest także z wykonywaniem przez członka wspólnoty obowiązków wynikających z art. 13 i 14 ustawy. Powyższe dotyczy podstawowych powinności wynikających z ustawy. Nie wywiązywanie się z obowiązków i nie przestrzeganie zasad obowiązujących we wspólnocie uprawnia jej członków do podjęcia uchwały uregulowanej w art. 16 ustawy w postaci podjęcia uchwały o wystąpieniu z powództwem w którym wspólnota żąda sprzedaży lokalu w drodze licytacji na podstawie przepisówk.p.c.o egzekucji z nieruchomości, a właścicielowi lokalu sprzedanego w tym trybie nie przysługuje prawo do lokalu zastępczego. Przepis ten przyznaje wspólnocie najdalej idącą dotkliwą sankcję za nie wywiązywanie się z obowiązków członka wspólnoty. Zarazem ta szczególna regulacja prowadzi do stwierdzenia, że wspólnota nie może wkraczać we władztwo lokalu w inny sposób poza określonym w art. 13 ust.2 ustawy. Odwołując się zatem do zasad ochrony własności nieruchomości należy wskazać, że wspólnota samodzielnie nie może podejmować decyzji o odłączeniu dostaw żadnych mediów do poszczególnych lokali. W tym kontekście podkreślić trzeba, że odcięcie dostaw wody do lokalu jest uregulowane wustawie z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków( Dz. U. 2019 r. poz. 1437 t.j. ze zm. ) wart. 8 ust.1 pkt 2z obowiązkiem równoczesnego wskazania i udostepnienia zastępczego punktu poboru wody przeznaczonej do spożycia. Innymi słowy zobowiązane jest do dalszego umożliwienia korzystania z dostaw wody.Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r( Dz. U. 2020r., poz. 833 t.j. )prawo energetycznezawiera analogiczne regulacje ( np.art. 6b). Powyższe wskazuje, że ustawodawca traktuje ocięcie dostaw mediów jako wyjątek a uprawnienia w tym zakresie są ograniczone do wskazanych ustawowo podmiotów, które nadto są ograniczane także czasowo. Uchwała Wspólnoty podjęta została bez podstawy prawnej, z naruszeniem wskazanych powyżej zasad, a także naruszeniem zasad ochrony prawa własności. Przed odniesieniem się do zarzutów apelacji podkreślić nadto należy, że Wspólnota podjęła uchwałę o wystąpieniu do sądu o zezwolenie na licytacyjną sprzedaż lokalu powódki – uchwała nr(...)motywując ją poziomem zadłużenia powódki względem Wspólnoty. Kolejną uchwałą nr(...)wyrażono „zgodę na odcięcie dostaw ciepłej wody do lokalu którego właściciel zalega z opłatami w wysokości uzasadniającej wszczęcie postępowania sadowego w trybie upominawczym zgodnie z par. 2 pkt III zał. Nr(...)do uchwały(...). Odcięcie ciepłej wody nastąpi w momencie wszczęcia postępowania sądowego dotyczącego egzekwowanej należności”. ( k. 41 ) Zauważyć trzeba, że głosy zebrano w dniu 20 marca 2017 r. na Zebraniu Wspólnoty i w drodze indywidualnego ich zbierania po tej dacie. Na marginesie poza rozważaniami wskazać należy, że z przedłożonych przez pozwana dokumentów nie wynika by powódce doręczono w/w uchwały, pozwana wskazała na ich wysłanie a pełnomocnik powódki zaprzeczył by zostały doręczone. Sąd Apelacyjny odnosząc się do zarzutów apelacji wskazuje na pogląd wyrażony przez K. Bulińskiego doart. 25w ”Ustawa o własności lokaliKomentarz” pod red. H. Izdebskiego WKP 2019 r. za LEX „W mojej ocenie do czasu ingerencji przez ustawodawcę w treść przepisu powództwo z

art. 25u.w.l. powinno być kwalifikowane jako powództwo o uchylenie uchwały, żądanie zaś stwierdzenia nieważności uchwały powinno być realizowane na podstawie przepisów ogólnych w ramach powództwa o ustalenie, których wytoczenie nie jest ograniczone terminem przewidzianym w

art. 25u.w.l., z tym że w celu skorzystania z tej możliwości konieczne jest wykazanie interesu prawnego”. Sąd zwraca także uwagę na wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 10 grudnia 2014 r. I ACa 1276/14 ( LEX nr 1651896 ) w którym stwierdzono „ w przypadkach szczególnie rażącego naruszenia prawa można uznać uchwałę wspólnoty mieszkaniowej za nieważną na podstawie

art. 58k.c.Na taką nieważność może powołać się każda zainteresowana osoba, niebędąca związana terminem, o którym mowa w

art. 25u.w.l. przy czym stwierdzenie nieważności uchwały można uzyskać w drodze powództwa o ustalenie nieważności –

art. 189k.p.c.”. ( analogicznie wyrok tego Sądu z 19 sierpnia 2010 r. I ACa 391/10 nie publ. ). Podsumowując, powód, w tym będący członkiem wspólnoty mieszkaniowej, wykazujący interes prawny w stwierdzeniu nieważności uchwały wspólnoty mieszkaniowej sprzecznej z prawem może skutecznie wytoczyć powództwo na podstawieart. 189 k.p.c.iart. 58 § 1 k.c.Zarzut apelacji w tym zakresie nie był zasadny a odwołanie do argumentacji ustalenia nie istnienia uchwały nie związane ze stanem faktycznym. Z przedstawionych powyżej argumentów wynika, że w razie stwierdzenia nieważności uchwały, jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie, podstawą rozstrzygnięcia sąart. 58 k.c.iart. 189 k.p.c., a więc nie ma zastosowania termin zart. 25 ustawy o własności lokali, w konsekwencji Sąd nie mógł naruszyć tego przepisu. Słowa sprzeczny i niezgodny językowo są synonimami, jednak w prawie istnieje między nimi różnica. Czynność prawna sprzeczna z prawem jest nieważna, co stanowi o wyższym stopniu naruszenia zasad. W sprawie przesądzają o tym odwołania do wskazanych ustaw i podmiotach uprawnionych do odcięcia dostaw mediów, a także przypomnienie, że lokal stanowi odrębną nieruchomość i do ingerencji w zakres praw właściciela wymagana jest podstawa ustawowa, czego pozwana nie posiada. Wreszcie wskazać należy na to że dla wszczęcia postępowania upominawczego brak jest szczególnych przesłanek, „ dochodzi roszczenia pieniężnego” –art. 498 k.p.c.Niezwykle istotnym elementem także stanowiącym o naruszeniu prawa jest stwierdzenie, że odcięcie ciepłej wody nastąpi w momencie wszczęcia postępowania. Innymi słowy Wspólnota przypisała sobie możliwość stosowania swego rodzaju zabezpieczenia wkraczając w ten sposób w uprawnienia sądu. Powyższe argumenty dodatkowo potwierdzają wkroczenie przez Wspólnotę w sferę praw powódki bez podstawy prawnej. Sąd Apelacyjny odnosi się do zacytowanego w uzasadnieniu apelacji orzeczenia zauważając jednak, że wskazane w nim przepisy nie były zawarte w zarzutach apelacji, jak i nie prowadzono postępowania dowodowego, a apelacja nie zarzucała naruszenia przepisów postępowania cywilnego. Pozwana w uzasadnieniu apelacji powołał pośrednioart. 488 k.c.iart. 490 k.c.przez zacytowanie orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Warszawie ( V ACa 338/17 )odwołujące się do wskazanych przepisów, jednak i ten argument nie jest trafny tak z już wskazanych relacji pomiędzy właścicielami odrębnych nieruchomości, jak i z tej przyczyny, że pozwana nie wykazała, że jest sprzedawcą ciepłej wody. Fakt zawarcia umowy z(...)na dostawę ciepła i ciepłej wody nie stanowi o tym, że Wspólnota jest jego sprzedawcą. Typowym rozwiązaniem, także w płaszczyźnie podatkowej, jest jedynie refakturowanie przez Wspólnotę należności na jej członków. W tym zakresie Wspólnota nie prowadziła nadto postępowania dowodowego. Z przedstawionych przyczyn apelacja uległą oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.a o kosztach orzeczono na podstawieart. 98 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.
SSA Marek Boniecki   SSA Jan Kremer   SSO Wojciech Żukowski