Sąd Okręgowy w Kaliszu
V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: V U 318/19
Data wyroku: 2019-06-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ewa Nowakowska
Słowa kluczowe: Dodatki do emerytur i rent
Podstawa prawna: art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych

Sygn. akt V U 318/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 czerwca 2019 r.
Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSO Ewa Nowakowska
Protokolant: st.sekr.sądowy Alina Kędzia
po rozpoznaniu w dniu 05 czerwca 2019 r. w Kaliszu

    odwołaniaB. B.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
z dnia 11 marca 2019 r. Nr(...)

    w sprawieB. B.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.
o wysokość świadczenia

1

    Zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.z dnia 11 marca 2019 r. znak(...)w ten sposób, że przyznajeB. B.przy emeryturze prawo do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach poczynając od 01 maja 2018r.

2

    Zasądzą od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.na rzeczB. B.kwotę 180zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego.

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 09.05.2019r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO., odmówiłB. B.prawa do przeliczenia emerytury z uwzględnieniem rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych, gdyż nie udowodniła stosownym świadectwem 15 letniego okresu wykonywania takiej pracy
W odwołaniu od powyższej decyzjiB. B.wywodziła, iż spełnia warunki niezbędne do uzyskania prawa do rekompensaty z uwagi na wykonywanie przez okres co najmniej 15 lat pracy instruktora terapii zajęciowej w warunkach szczególnych w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a obowiązki kierownikaOśrodka (...)wykonywała tylko w wymiarze 2,5 godziny miesięcznie i to poza godzinami pracy, zaś z chorymi pozostawała często 24 godziny na dobę.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.wniósł o oddalenie odwołania, podnosząc, iż nie został właściwie udokumentowany co najmniej 15-sto letni okres pracy w warunkach szczególnych.
Sąd ustalił, co następuje:
Odwołująca sięB. B.,urodziła się (...)

W 1978r. ukończyła Technikum(...). W 1992r. ukończyła roczny cykl psychologiczny treningów grupowych i warsztatów metodycznych, następnie przebyła szkolenia m.in. wOśrodku (...), w roku 1997 ukończyła dwuletnieStudium (...)uzyskując certyfikat w zakresie psychoprofilaktyki i socjoterapii, w 2001r. uzyskała licencjat w zakresie pedagogiki ogólnej, w 2004r. uzyskała tytuł magistra w zakresie pedagogiki resocjalizacyjnej.
(dokumenty w aktach osobowych)
Od 17.06.1985r. r. odwołująca się podjęła pracę jako wychowawca wStowarzyszeniu (...)wZespole (...)wM..
Odwołująca się pracowała kolejno:
od 17.06.1985r do 31.12.1989r. wOśrodku (...)wM.w pełnym wymiarze czasu pracy w bezpośrednim kontakcie z pacjentami jako instruktor terapii odwykowej, w tym od 30.04.1987r. do 31.08.1988r. korzystała z urlopu wychowawczego, a od 05.06.1989r. do 28.06.1989r. z urlopu bezpłatnego
od 15.05.1989r. do 30.11.1989r. wOśrodku (...)w wymiarze ½ etatu jako instruktor,
od 1.12.1989r. wOśrodku (...)wN.w pełnym wymiarze czasu pracy jako lider, a od 29.16.1994r. do 17.12.2016r. jako kierownik tego ośrodka.
Akta osobowe odwołującej się nie zawierają zakresu obowiązków na stanowisku instruktora terapii ani lidera ale angaże płacowe wskazują, że posługiwano się tymi nazwami zamiennie lub łącznie. Z zakresu obowiązków na stanowisku kierownika ośrodka wynika, że łączyło się ono z ponoszeniem odpowiedzialności za prawidłową działalność resocjalizacyjną, administracyjną, gospodarczą, kasową i materiałową oraz zaopatrzeniową, w szczególności za prawidłowość procesu resocjalizacji i właściwą opiekę medyczną, bezpieczeństwo pracy i pobytu pacjentów, organizację i dyscyplinę pracy personelu, prawidłową i oszczędną eksploatację majątku, rzetelne opracowanie i terminowe przekazywanie do Zarządu Głównego planów i sprawozdań merytorycznych, administracyjno-gospodarczych, zatrudnienie i funduszu płac, za realizację planów, przestrzeganie obowiązujących regulaminów, ustalonych limitów, wskaźników i norm. (k 64 akt osobowych).
Pracodawca -Stowarzyszenie (...)w dniu 24.01.2019r. wydał odwołującej się świadectwo pracy w szczególnych warunkach potwierdzające, że w okresie od 1.12.1989r. do 17.12.2016r. wykonywała stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pracę na stanowisku instruktora terapii zajęciowej, co wymienione jest w wykazie A dział XII pkt 1 stanowiącym załącznik do zarządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 12.07.1983r.w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu zdrowia.
(w aktach ZUS)
Wcześniej w piśmie z 30.07.2018r.Stowarzyszenie (...)podając okresy pracy na poszczególnych stanowiskach podało, że odwołująca się pracowała w bezpośrednim kontakcie z pacjentami już od 17.06.1985r. pracując na stanowisku instruktora terapii odwykowej wOśrodku (...)wM.i tak samo- stale i w pełnym wymiarze czasu pracowała w bezpośrednim kontakcie z pacjentami jako lider wOśrodku (...), również pracując na stanowisku kierownika tego ośrodka od 29.04.1994r.
(Dowód –informacjaStowarzyszenia (...)z 30.07.2018r. w aktach ZUS)
Organ rentowy uwzględnił odwołującej się jako pracę w szczególnych warunkach pracę wykonywaną w ośrodku wM.od 17.06.1985r. do 30.11.1989r. z wyłączeniem okresu urlopu wychowawczego od 30.04.1987r. do 31.08.1987r. Stanowi to okres 4 lat 1 miesiąca i 13 dni.
Odmówiono natomiast zaliczenia pracy na stanowisku lidera od 1.12.1989r. a następnie od 29.06.1994r. na stanowisku kierownika ośrodka uznając, że nie ma możliwości, by osoba zatrudniona na stanowisku kierowniczym wykonywała stale w pełnym wymiarze czasu pracę na stanowisku robotniczym wymienione w wykazie.
W oparciu o zeznania świadkówE. Z.iE. W.Sąd ustalił, że odwołująca się przez cały czas pracy wośrodku (...)wN.wykonywała tego samego rodzaju pracę terapeutyczną w bezpośrednim kontakcie z pacjentami i to bez względu na stosowaną nazwę jej stanowiska pracy. Stanowisko lidera zostało wprowadzone w MONAR na określenie osoby, która w ośrodku leczenia narkomanów jako jedyna była odpowiedzialna za całość relacji interpersonalnych i przebieg procesu terapeutycznego. Musiała być to osoba z autorytetem, budząca zaufanie, a jednocześnie z silną osobowością, mogąca zapanować nad wszystkimi pacjentami, by rozwiązywać bieżące sytuacje konfliktowe.
Odwołująca się mieszkała na terenieośrodka (...)wN.i posiadała wymagane cechy, liderem została ustanowiona przezM. K.po przegłosowaniu i akceptacji społeczności. Odwołująca się jako lider ośrodka jednocześnie nadal prowadziła terapię osób uzależnionych, gdyż nie można oddzielać roli instruktora terapii zajęciowej od roli lidera. Terapia wośrodkach (...)prowadzona jest wobec wszystkich osób przez cały czas pobytu w ośrodku, a nie tylko w określonych godzinach, gdyż cały czas pobytu tam jest terapią. Jest to terapia metodą społeczności terapeutycznej. Polega na skłonieniu pacjentów do zmiany stylu życia, nauczenia się odpowiedzialności, pracy, samodzielności, a odbywa się zarówno poprzez rozmowy, terapię indywidualną, zbiorową, społeczności grupowej, wspólne zajęcia jak i poprzez pracę. W ośrodku nie zatrudnia się osób do obsługi, pacjenci sami dbają o porządek, piorą odzież, przygotowują posiłki, uprawiają warzywa, hodują inwentarz. Lider musiał przekonać ich do włączenia się w pracę zespołową, do przyjmowania i realizowania różnych zadań i przypisanych ról i dopilnowywać wykonywania pracy, a jednocześnie reagować na pojawiające się konflikty. Odwołująca się jako lider nie wykonywała pracy administracyjnej, ale stricte terapeutyczną stale i w pełnym wymiarze czasu. Tak samo jej praca przebiegała gdy odstąpiono od używania pojęcia lidera i wprowadzono funkcję kierownika ośrodka. Rola odwołującej się wiążąca się z tą zmianą polegała na okazjonalnym podpisywaniu faktur i dokumentów przegotowywanych przez księgową oraz na sporządzaniu sprawozdań merytorycznych co do ilości i rodzaju pacjentów. Sporządzenia najbardziej obszernego z nich, dla zarządu głównego, zajmowało około pół godziny i obywało się raz w roku.
Odwołująca się przy tym była całodobowo gotowa do reagowania na pojawiające się problemy, gdyż mieszkała w mieszkaniu służbowym na terenie ośrodka wN.. Czas trwania tzw. społeczności, czyli spotkań pacjentów z terapeutami jest trudny do przewidzenia, spotkania te nie są ograniczane sztywnymi godzinami, trwają tak długo jak potrzeba dla rozwiązania problemu, a spotkania bywały zwołane także dodatkowo, w zależności od bieżących sytuacji
dowód-zeznania odwołującej (1:02:44- 1:19) się oraz świadkówE. Z.(00:5-00:33) iE. W.(00:40- 00:58:48)
Sąd uznał za wiarygodne zeznania powyższych świadków jak i odwołującej się, gdyż ich zeznania są spójne i nie zawierają sprzeczności, obrazują specyfikę pracy wośrodkach (...)opartej na terapii metodą społeczności terapeutycznej. Są to zeznania przekonujące. Nie przedstawiono przy tym dowodów przeciwnych.
W ocenie Sądu można zatem przyjąć, że w rzeczywistości mimo stosowania różnego nazewnictwa stanowiska pracy odwołująca się wykonywała przez cały czas zatrudnienia wośrodku (...)wN.pracę stanowiącą w istocie pracę instruktora terapii zajęciowej, odpowiadającą stanowisku wymienionemu w dziale XII poz. 1 litera b podpunkt 7 branżowego wykazu stanowisk stanowiącego załącznik do zarządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 12.07.1983r.w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu zdrowia. Dotyczy to pracy na oddziałach psychiatrycznych i odwykowych w zakładach dla m.in. alkoholików i narkomanów. Zważywszy, że zatrudnienie odwołującej się w pełnym wymiarze czasu pracy w ośrodku wN.miało miejsce od 1.12.1989r., to licząc do dnia 1.01.2009r. pracę tęB. B.wykonywała stale i w pełnym wymiarze przez okres co najmniej 15 lat.
Sąd zważył, co następuje:
Zgodnie z definicją ustawową zart. 2 pkt. 5 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych(Dz.U. 2017 poz. 664 t. j. ze zm.) rekompensata jest odszkodowaniem za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.
Przesłanki przedmiotowego świadczenia są sprecyzowane w art. 21, art. 22 i art. 23 ust. 2 ustawy pomostowej. Zgodnie z powołanymi przepisami rekompensata przysługuje ubezpieczonemu urodzonemu po dniu 31 grudnia 1948r. (tylko dla tych ubezpieczonych ustala się kapitał początkowy), który ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat do dnia 31 grudnia 2008r. Jednocześnie ust. 2 art. 21 precyzuje przesłankę negatywną, stanowiąc, iż rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Powyższe oznacza, iż dla ustalenia prawa do rekompensaty konieczne jest wykazanie określonego charakteru pracy ubezpieczonego pracownika wykonywanej w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 ustawy o ustawy o emeryturach i rentach z FUS w wymiarze co najmniej 15 lat do dnia 31 grudnia 2008r.
W bogatym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. Decydującą rolę w analizie charakteru pracy ubezpieczonego z tego punktu widzenia, ma zatem możliwość zakwalifikowania jego pracy pod którąś z pozycji wspomnianego załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów. W świetleart. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychpracami w szczególnych warunkach nie są bowiem wszelkie prace wykonywane w narażeniu na kontakt z niekorzystnymi dla zdrowia pracownika czynnikami, lecz jedynie takie, które zostały rodzajowo wymienione w tymże rozporządzeniu. Przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia stanowi zresztą, że akt ten ma zastosowanie do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze,wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do niego(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2011 r., IUK 393/10).
W wykazie stanowiącym załącznik do przepisów ogólnych czyli do wspomnianego rozporządzenia z 07.02.1983r. w dziale XII odnoszącym się do służby zdrowia wymienia się pod pozycją 1: „prace na oddziałach: intensywnej opieki medycznej, anestezjologii, psychiatrycznych i odwykowych, onkologicznych, leczenia oparzeń oraz ostrych zatruć w bezpośrednim kontakcie z pacjentami”.
W ułatwiającym dokonanie prawidłowej wykładni przepisów powyższego rozporządzenia wykazie resortowym, tj w zarządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 12.07.1983r. r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu zdrowia i opieki społecznej co do prac na oddziałach psychiatrycznych i odwykowych, co dotyczy również zakładów leczenia odwykowego alkoholików i narkomanów wymienia się m.in. instruktora terapii zajęciowej, ale nie wymienia się lidera ani kierownika ośrodka.
O umieszczeniu takiej pracy w wykazie zadecydował stopień jej uciążliwości i konieczność zachowania wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia oraz stałe narażenie na stres związany z pracą ze specyficzną grupą osób. W ocenie Sądu odwołująca się wykonywała prace w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie tylko do czasu objęcia funkcji lidera, a potem kierownika ośrodka, ale przez cały czas swego zatrudnienia. Jak wyżej wspomniano odwołująca się wykonywała bowiem przez cały czas w pełnym wymiarze pracy pracę instruktora terapii zajęciowej. Mimo zatem, że stanowiska lidera i kierownika ośrodka nie są wymienione w wykazie stanowiącym załącznik do zarządzenia resortowego, to nie wiązały się z pracą administracyjną, biurową, nie zmniejszały zakresu pracy terapeutycznej i przyjąć należy, że brak ich w wykazie nie stanowi przesłanki negatywnej. Dla uznania konkretnej pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach decydujące są zawsze okoliczności faktyczne. Zarządzenia resortowe nie stanowią źródeł prawa powszechnie obowiązującego w obecnym polskim porządku konstytucyjnym. Treść przepisów resortowych może mieć jedynie znaczenie dowodowe, pomocnicze, porządkujące, zależne od całokształtu materiału dowodowego danej sprawy.
W tym stanie rzeczyB. B.nabyła prawo do rekompensaty przy przyznanej jej emeryturze od miesiąca wniosku w tym przedmiocie czyli od 1maja 2018r.
Zaskarżona decyzja podlegała więc zmianie i zgodnie zart. 47714§ 2 k.p.c.orzeczono jak w pkt 1. wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono w pkt.2 na podstawieart. 98 kpcw zw. z § 9 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2015.1800 ze zm.). Zgodnie z wyżej powołanym rozporządzeniem stawka minimalna adwokata w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego wynosi 180 zł.