Sąd Okręgowy w Łodzi
XIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy
Sygnatura akt: XIII Ga 213/18
Data wyroku: 2019-01-31 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Sędzia SO Tomasz Bajer, SR (del.) Małgorzata Kowalska, SO Beata Matysik (spr.)
Słowa kluczowe: Ubezpieczenie OC
Podstawa prawna: art. 361 § 1; art. 363 § 1; art. 822 § 1 k.c.

Sygn. akt: XIII Ga 213/18

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 17 listopada 2017 roku w sprawie z powództwaA. D.przeciwko(...)wW.o zapłatę kwoty 9.597,57 zł Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi w pkt 1 zasądził od pozwanegona rzecz powoda kwotę 9.597,57 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty 6.773,81 zł od dnia 5 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty, od kwoty 2.823,76 zł od dnia10 października 2017 roku do dnia zapłaty, w pkt. 2 zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 3.656,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w pkt 3 nakazał pobrać od pozwanegona rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi kwotę 28,00 zł tytułem brakującej zaliczki na poczet wynagrodzenia biegłego, w pkt 4 nakazał zwrócićze Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi na rzecz pozwanego kwotę 197,00 zł tytułem niewykorzystanej zaliczki na poczet opinii uzupełniającej biegłego, w pkt 5 nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowegodla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi kwotę 141,00 zł tytułem brakującej opłaty od rozszerzonego żądania pozwu

    (wyrok k. 208 – 208v., transkrypcja wygłoszonego uzasadnienia k. 214 – 216v.).

Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany zaskarżając go w części, tj. w zakresie pkt 1 co do kwoty 5.787,87 zł wraz z odsetkami oraz w zakresie pkt 2, 3 i 5 rozstrzygających o kosztach procesu w całości.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu skarżący zarzucił:

a
obrazę prawa procesowego:

⚫

art. 217 § 3 k.p.c.w związku zart. 227 k.c.iart. 233 § 1 k.p.c.poprzez bezzasadne oddalenie złożonego przez pozwanego wniosku o dopuszczenie dowoduz przesłuchania świadków:R. G.jako właścicielki pojazduM.nr rej. (...)((...)) oraz nabywcy tego pojazdu, jak również dowodu z dokumentu potwierdzającego zbycie pojazdu, pomimo że okoliczność ta, w przypadku ustalenia, że pojazd po kolizji sprzedano bez naprawy miała istotne znaczeniedla prawidłowego ustalenia wysokości szkody, zaś przeprowadzony dowód z opinii biegłego na okoliczność kosztu naprawy pojazdu, na podstawie którego sąd wydał wyrok, był – w przypadku sprzedaży pojazdu bez naprawy – całkowicie nieprzydatny dla rozstrzygnięcia, a nadtoart. 233 § 1 k.p.c.poprzez wadliwą ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, polegającą na pominięciu jako podstawy ustaleń faktycznych dotyczących wysokości należnego powodowi odszkodowania dowodu z dokumentu – danych z Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, wskazującego na zarejestrowanie pojazduM.po 3 grudnia 2015 roku w Polsce przez starostę(...)(niebędącego organem właściwym do rejestracji, gdyby rejestrującym byłaR. G.) oraz dowodu z opinii biegłego z zakresu wyceny pojazdów, z którego wynikało, że wartość pojazduM.nr rej. (...)((...)) na dzień 3 grudnia 2015 roku, wynosiła 14.600,00 zł, zaś wartość pojazdu w stanie uszkodzonym wynosiła 7.500,00 zł, choć okoliczności te miały znaczenie dla ustalenia wysokości szkody w sytuacji, gdyby pojazd po kolizji sprzedano bez naprawy;

b
w konsekwencji tych naruszeń obrazę prawa materialnego:

⚫

art. 361 § 2 k.c.iart. 8241§ 1 k.c.poprzez błędne ustalenie odszkodowaniaw kwocie odpowiadającej kosztom naprawy pojazduM.nr rej. (...)((...)) na dzień 3 grudnia 2015 roku, pomimo ustalenia, że pojazd ten został po kolizji sprzedany, co uzasadniało ustalenie odszkodowania w kwocie odpowiadającej różnicy pomiędzy wartością pojazdu na dzień powstania w nim szkody, a wartością pojazdu w stanie uszkodzonym.

Ponadto na podstawieart. 368 § 1 pkt 4 k.p.c.,art. 380 k.p.c.,art. 382 k.p.c.skarżący wniósł o dopuszczenie dowodów:

⚫

z przesłuchania świadkaR. G.na następujące okoliczności: czy zbyła pojazdM.nr rej. (...)((...)) po kolizji z dnia 3 grudnia 2015 roku bez naprawy, a jeśli tak, to za jaką kwotę został zbyty pojazd;

z przesłuchania świadka – nabywcy pojazduM.nr rej. (...)((...)), po ustaleniu jego danych osobowych za pomocą dokumentu – dowodu zakupu pojazdu z akt rejestracyjnych Starosty(...)– na okoliczność daty zakupu pojazduM.nr rej. (...)((...)), stanu technicznego pojazdu w chwili nabycia, ceny nabycia;

z dokumentów z akt postępowania administracyjnego dotyczącego rejestracji pojazduM.nr rej. (...), prowadzonego przez Starostę(...): dowodu nabycia pojazdu przez rejestrującego pojazd – na okoliczność zbycia pojazdu przezR. G., stanu pojazdu w chwili zbycia, ceny zbycia (wartości pojazdu w stanie uszkodzonym).

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyrokuw pkt. 1 i zasądzenie tytułem odszkodowania kwoty 3.809,70 zł i oddalenie powództwaw pozostałej części oraz zwrot kosztów procesu według norm przepisanych. Ponadto skarżący wniósł o zwrot kosztów procesu za instancję odwoławczą(apelacja k. 218 – 220v.).
W odpowiedzi na apelację powód wniósł o oddalenie apelacji pozwanego w całości, pominięcie wniosków dowodowych pozwanego podniesionych w apelacji jako powołanych na okoliczności niemające istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy oraz prowadzące do przewlekłości postępowania oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania apelacyjnego wedle norm przepisanych(odpowiedź na apelację k. 234 – 237).
Dnia 11 maja 2018 roku na rozprawie apelacyjnej Sąd Okręgowy postanowił dopuścić dowód z zeznań świadkaR. G.na okoliczność czy po kolizji dnia 3 grudnia 2015 roku zbyła pojazdM.nr rej (...)((...)) bez naprawy, a jeżeli tak, to za jaką kwotę oraz zwrócić się do Starosty(...)o nadesłanie z akt postępowania administracyjnego dotyczącego rejestracji pojazdu, poświadczonej za zgodność z oryginałem kserokopii dowodu zbycia pojazduM.nr rej (...)((...)) przezR. G.. Ponadto Sąd Okręgowy oddalił wniosek o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka nabywcy pojazduM.nr rej (...)((...))

    (protokół rozprawy apelacyjnej z dnia 11 maja2018 roku, płyta CD k. 245).

Skarżący w piśmie procesowym z dnia 29 czerwca 2018 roku wniósł o dopuszczenie dowodów:

⚫

z przesłuchania świadkaD. G.na następujące okoliczności:czy pojazdM.nr rej. (...)((...)) po kolizji z dnia 3 grudnia 2015 roku został zbyty bez naprawy, a jeśli tak, to za jaką kwotę został zbyty pojazd;

z dokumentu, protokołu rozprawy sądowej Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieściaw Łodzi sygn. akt XIII GC 1358/17 z dnia 15 stycznia 2018 roku zawierającego przesłuchanie świadkaR. G.na okoliczność zbycia przezR. G., za pośrednictwemD. G., pojazduM.nr rej. (...)((...)) po kolizji z dnia 3 grudnia 2015 roku;

z przesłuchania świadkaM. R.na okoliczność daty zakupu pojazduM.nr rej. (...)((...)), stanu technicznego pojazdu w chwili nabycia, ceny nabycia, osoby zbywcy;

z dokumentów z akt postępowania administracyjnego dotyczącego rejestracji pojazduM.nr rej. (...), prowadzonego przez Starostę(...)dowodu nabycia pojazdu przez rejestrującego pojazd na okoliczność stanu pojazdu w chwili nabycia, ceny zbycia, osoby zbywcy;

z przesłuchania świadka – zbywcy pojazduM.nr rej. (...)((...)) na rzeczM. R., po ustaleniu jego danych osobowych za pomocą dokumentu dowodu zakupu pojazdu, z akt rejestracyjnych Starosty(...)– na okoliczność daty zakupu pojazduM.nr rej. (...)((...)), stanu technicznego pojazdu w chwili nabycia, ceny nabycia
    (pismo procesowe pozwanego z dnia 29 czerwca 2018 roku k. 259 – 260).

Powód w piśmie procesowym z dnia 25 lipca 2018 roku wniósł o oddalenie wniosków pozwanego o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów, o których mowa w piśmie procesowym z dnia 29 czerwca 2018 roku jako pozostających bez znaczeniadla rozstrzygnięcia i powołane jedynie dla zwłoki oraz sprzeczne z zasadami ekonomiki procesowej, a także oczywiście spóźnione albowiem pozwany nie wykazał, iż nie mógł zgłosić tych wniosków dowodowych na wcześniejszym etapie postępowania(pismo procesowe powoda z dnia 25 lipca 2018 roku k. 266 – 268v.).
Dnia 11 stycznia 2019 roku na rozprawie apelacyjnej Sąd Okręgowy postanowiłna podstawieart. 240 § 1 k.p.c.zmienić postanowienie dowodowe wydane w dniu 11 maja 2018 roku i oddalić wniosek o dopuszczenie dowodu z zeznań świadkaR. G.; oraz oddalić wnioski dowodowe pozwanego z pisma procesowego z dnia 29 czerwca2018 roku(protokół rozprawy apelacyjnej z dnia 11 maja 2018 roku, płyta CD k. 285).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja pozwanego okazała się niezasadna.
Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i zastosował odpowiednie przepisy prawa rozstrzygając niniejszą sprawę. Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji i przyjmuje je za własne.
Chybione okazały się zarzuty skarżącego naruszenia przez sąd pierwszej instancjiart. 217 § 3 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c.iart. 233 § 1 k.p.c.
Zgodnie zart. 227 k.p.c.przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie. Zarzut naruszeniaart. 227 k.p.c.ma rację bytu tylko w sytuacji,gdy wykazane zostanie, że sąd przeprowadził dowód na okoliczności nie mające istotnego znaczenia w sprawie i ta wadliwość postępowania dowodowego mogła wpłynąć na jej wynik, bądź gdy sąd odmówił przeprowadzenia dowodu na fakty mające istotne znaczeniew sprawie, błędnie oceniając, iż nie mają one takiego charakteru.
W rozumieniuart. 227 k.p.c.istotność faktu wynika z przedmiotu postępowania i wiąże się z twierdzeniami faktycznymi stron. Powoływane fakty powinny mieć także znaczenie prawne. Ostatecznie sąd dokonuje oceny istotności faktu z punktu widzenia prawa materialnego.
Uwzględniając przebieg postępowania apelacyjnego w niniejszej sprawie należy zwrócić uwagę na dokonaną przez Sąd Najwyższy, służącą ujednoliceniu orzecznictwa sądów powszechnych wykładnię przepisów prawa materialnego w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy.
W toku postępowania apelacyjnego w orzecznictwie Sądu Najwyższego w sposób zdecydowany stwierdzono, że w tego typu sprawach jak niniejsza, poszkodowany może żądać od ubezpieczyciela zapłaty kosztów hipotetycznej restytucji. Przepisart. 822 § 1 k.c.modyfikuje normę wynikającą zart. 363 § 1 k.c.jedynie w ten sposób, że roszczenieo przywrócenie stanu poprzedniego przekształca w roszczenie o zapłatę kosztów restytucji. Powstanie tego roszczenia, a tym samym zakres odszkodowania, nie zależą od tego,czy poszkodowany dokonał restytucji i czy w ogóle ma taki zamiar(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2018 roku, sygn. akt II CNP 41/17, Legalis).
W myśl aktualnego stanowiska Sądu Najwyższego roszczenie odszkodowawczew ramach ustawowego obowiązku ubezpieczenia komunikacyjnego OC powstaje już z chwilą wyrządzenia szkody tj. w chwili nastąpienia wypadku komunikacyjnego i pojawienia się dalszych przesłanek odpowiedzialności sprawcy na podstawieart. 436 k.c.Obowiązek naprawienia szkody nie jest uzależniony od tego, czy poszkodowany dokonał naprawy samochodu i czy w ogóle zamierzał dokonać takiej naprawy w przyszłości. Należy zatem wyraźnie odróżnić sam moment powstania szkody i roszczenia o jej naprawienie od daty ewentualnego naprawienia rzeczy (samochodu), bowiem dla powstania odpowiedzialności ubezpieczyciela istotne znaczenie ma sam fakt powstania szkody, a nie fakt naprawienia samochodu (sekwencja zdarzeń: wypadek komunikacyjny i uszkodzenie pojazdu, powstanie szkody w majątku poszkodowanego, powstanie roszczenie odszkodowawczego, inne zdarzenia, w tym m.in. naprawienie samodzielne samochodu przez poszkodowanegoi poniesienie wydatków). Skoro powstanie szkody (uszczerbku majątkowego) należy łączyć już z chwilą uszkodzenia pojazdu (bo wtedy następuje już uszczerbek w majątku ubezpieczonego rozumianymen bloci wtedy już powstaje roszczenie o naprawienie szkody, zgodnie z koncepcją dyferencjacyjną), to oczywiście, nie mają tu już znaczenia późniejsze zdarzenia, m.in. w postaci sprzedaży uszkodzonego lub już naprawionego samochodu(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2018 roku, sygn. akt II CNP 32/17, Legalis).
Wobec powyższego Sąd Okręgowy podzielając wykładnię przepisów prawa materialnego dokonaną przez Sąd Najwyższy uznał, że prawidłowo sąd pierwszej instancji oddalił wnioski dowodowe pozwanego służące wykazaniu okoliczności zbycia uszkodzonego pojazdu. Z tych samych względów Sąd Okręgowy odstąpił od dalszego prowadzenia postępowania dowodowego w postępowaniu apelacyjnym, ostatecznie oddalając na rozprawie apelacyjnej wnioski dowodowe pozwanego zgłoszone w apelacji i w toku postępowania apelacyjnego jako dotyczące faktów nieistotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.
Podobnie wskazywane przez skarżącego uchybienia w zakresie oceny dowodów dokonywanej na podstawieart. 233 § 1 k.p.c.dotyczyły faktów nieistotnychdla rozstrzygnięcia sprawy. Stąd dokonanie ustaleń faktycznych przez sąd pierwszej instancji z pominięciem dowodu z dokumentu w postaci danych z Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego oraz dowodu z opinii biegłego w części dotyczącej wartości pojazduM.nr rej. (...)((...)) w zakresie dotyczącym wpływu zbycia uszkodzonego pojazduna określenie rozmiaru szkody nie stanowiło naruszenia przepisów prawa procesowego mającego znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.
Chybiony okazał się zarzut skarżącego naruszenia przez sąd pierwszej instancjiart. 361 § 2 k.c.iart. 8241§ 1 k.c.
Istota ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej wynikająca zart. 822 k.c.sprowadza się do tego, że zakład ubezpieczeń zobowiązuje się do zapłacenia odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, względem których odpowiedzialność za te szkody ponosi ubezpieczający albo osoba, na rzecz której zawarta została umowa ubezpieczenia. Uregulowania szczególne dotyczące odpowiedzialności ubezpieczyciela z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych zawieraustawa z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych(t.j. Dz. U.z 2016 roku, poz. 2060, z późn. zm.).
Utrwalone w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych jest stanowisko, że dla ustalenia pojęcia szkody ubezpieczeniowej należy sięgać do odpowiednich regulacji zawartych wKodeksie cywilnym.
Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia szkody, a w doktrynie definiuje się je niejednolicie. Tym niemniej za przeważające należy uznać stanowisko, zgodnie z którym szkoda majątkowa to różnica między stanem majątkowym poszkodowanego, który powstałpo nastąpieniu zdarzenia powodującego uszczerbek, a stanem jaki by istniał, gdybyto zdarzenie nie nastąpiło. Z kolei w orzecznictwie Sądu Najwyższego pojęcie szkody zostało zdefiniowane jako uszczerbek w prawnie chronionych dobrach majątkowych, wyrażający się w różnicy między stanem tych dóbr, jaki istniał i jaki następnie mógłby istnieć w ramach normalnej kolei rzeczy, a stanem jaki powstał na skutek zdarzenia wywołującego zmianę polegającą na uszczupleniu aktywów lub zwiększeniu pasywów.
Dla ustalenia odpowiedzialności ubezpieczyciela należy stwierdzić istnienie szkodyw rozumieniuart. 361 § 1 k.c.uwzględniając wykładnię pojęcia szkody prezentowanąw orzecznictwie oraz określić granice obowiązku naprawienia szkody wyznaczone przez normalny związek przyczynowy między zdarzeniem wywołującym uszczerbek a szkodą.
W przypadku odpowiedzialności ubezpieczyciela naprawienie szkody zawsze następuje poprzez wypłatę odpowiedniej sumy pieniężnej, co oczywiście nie oznacza, że przyczyną jest uznanie za niemożliwe przywrócenia stanu poprzedniego. Ten sposób naprawienia szkody wynika z istoty umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej oraz charakteru instytucji zajmujących się działalnością ubezpieczeniową. Wypłata odszkodowania za szkodę powstałą na skutek wypadku drogowego w pojeździe poszkodowanego jest niezależna od tego,czy faktycznie nastąpiła naprawa uszkodzonego samochodu, czy też nie, a także jaki był los uszkodzonego pojazdu po szkodzie, w szczególności czy został zbyty w stanie uszkodzonymi za jaka kwotę. Roszczenie o świadczenie należne od ubezpieczyciela w ramach ustawowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej z tytułu przywrócenia uszkodzonego pojazdudo stanu pierwotnego jest wymagalne niezależnie od tego czy naprawa została już dokonana. Dla ustalenia wysokości należnego poszkodowanemu odszkodowania w przypadku szkody polegającej na uszkodzeniu pojazdu na skutek kolizji konieczne jest więc ustalenie ekonomicznie uzasadnionych i koniecznych kosztów naprawy.
Uwzględniając powyższe rozważania w przedmiotowej sprawie nie było podstawdo ustalenia zakresu odpowiedzialności cywilnej pozwanego jako różnicy pomiędzy wartością pojazdu w dniu zdarzenia drogowego a wartością uszkodzonego pojazdu(co wynika z zakresu zaskarżenia). W świetle dokonanej przez Sąd Okręgowy wykładni przepisówart. 822 § 1 k.c.iart. 361 § 1 k.c.sprzedaż uszkodzonego pojazdu przed dokonaniem jego naprawy nie wpływa na sposób ustalenia rozmiaru szkody. Tym samym należy uznać, że ustalone odszkodowanie obejmujące hipotetyczne koszty naprawy pojazdu dawało gwarancję naprawienia uszczerbku majątkowego poszkodowanego w całości (art. 361 § 1 i 2 k.c.), a jednocześnie nie przewyższało rozmiaru doznanej szkody (art. 8241§ 1 k.c.).
Mając na uwadze powyższe na podstawieart. 385 k.p.c.Sąd Okręgowy oddalił apelację pozwanego jako bezzasadną.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy oparł na zasadzie odpowiedzialności za wynik procesu wynikającej zart. 98 § 1 k.p.c.uwzględniając dyspozycjęart. 98 § 3 k.p.c.w zw. zart. 99 k.p.c.Pozwany przegrał postępowanie odwoławcze w całości i powinien zwrócić powodowi poniesione przez niego kosztyw kwocie 900,00 zł stanowiącej wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika ustalone stosownie do wartości przedmiotu zaskarżenia na podstawie§ 2 pkt 4w zw. z § 10 ust. 1pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 roku, poz. 265).
Tomasz Bajer Beata Matysik Małgorzata Kowalska