Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1037/19
Data wyroku: 2019-08-16 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Nieważność postępowania
Podstawa prawna: art. 379 pkt 2 kpc

Sygn. akt III Ca 1037/19

UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy dla Łodzi- Widzewa w Łodzi zaskarżonym wyrokiem częściowym z dnia 25 lutego 2019 roku, wydanym w sprawie o sygn. akt VIII C 2921/16:

1
zasądził od pozwanychA. K.,K. K.iZ. T.solidarnie na rzecz powoda(...) Spółdzielni MieszkaniowejwŁ.kwotę 3.233,14 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 18 listopada 2016 r. do dnia zapłaty,

2
zasądził od pozwanychA. K.,K. K.iZ. T.solidarnie na rzecz powoda(...) Spółdzielni MieszkaniowejwŁ.kwotę 1.017 zł tytułem zwrotu kosztów procesu,

3
stwierdził, że wyrok wobec pozwanychK. K.iZ. T.jest wyrokiem zaocznym, w związku z czym nadaje wyrokowi w punkcie 1 wobec pozwanychK. K.iZ. T.rygor natychmiastowej wykonalności.

Swoje rozstrzygnięcie Sąd I instancji oparł na ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych, które przedstawiają się następująco:

A. K.,K. K.,B. T.iZ. T.są współwłaścicielami spółdzielczego własnościowego prawa dolokalu mieszkalnego nr (...)położonego wŁ.przyul. (...), znajdującego się w zasobach mieszkaniowych powoda. Lokal zajmujeZ. T..
Współwłaściciele spółdzielczego własnościowego prawa do w/w lokalu mieszkalnego, mieli obowiązek uczestniczyć m.in. w pokrywaniu kosztów związanych z eksploatacją i utrzymaniem ich lokalu, poprzez uiszczanie opłat zgodnie z postanowieniami statutu. Wysokość miesięcznych opłat związanych z lokalem mieszkalnym wyniosła od 1 kwietnia 2016 r. kwotę 462,98 zł, a od 1 czerwca 2016 r. kwotę 450,70 zł.A. K.,K. K.,B. T.iZ. T.nie wywiązywali się jednak z powyższego obowiązku uiszczania opłat za eksploatację przedmiotowego lokalu, w związku z czym łączne zadłużenie przedmiotowego lokalu wyniosło 3.233,14 zł, w tym zaległość z tytułu opłat za używanie lokalu za okres od dnia 1 kwietnia 2016 roku do dnia 31 października 2016 roku w wysokości 3.179,46 zł oraz zaległość odsetkowa za okres od dnia 1 czerwca 2016 roku do dnia 31 października 2016 roku w wysokości 53,68 zł.
Zgodnie z przepisemart. 4 ust. 11ustawy z dnia 15 grudnia 2000 roku o spółdzielniach mieszkaniowych, osoby niebędące członkami spółdzielni, którym przysługują spółdzielcze prawa do lokali, są obowiązane uczestniczyć w pokrywaniu kosztów związanych z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości w częściach przypadających na ich lokale, eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości stanowiących mienie spółdzielni przez uiszczanie opłat na takich samych zasadach, jak członkowie spółdzielni, z zastrzeżeniemart. 5.
Zdaniem Sądu Rejonowego w niniejszej sprawie wysokość opłat dotyczących lokalu pozwanych nie była kwestionowana, w konsekwencji zaległość za wskazany okres Sąd uznał za bezsporną. O odsetkach orzeczono na podstawieart. 481 § 1 k.c., o kosztach procesu na podstawieart. 98 k.p.c.
Na podstawieart. 333 § 1 pkt 3 k.p.c., Sąd nadał wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności w zakresie pkt 1 wobecK. K.iZ. T., którzy nie stawili się na rozprawie, jak również nie zajęli stanowiska w sprawie.
Sąd Rejonowy wydał wyrok częściowy, dotyczący tylko trojga pozwanych, stwierdzając, że postępowanie będzie się nadal toczyło wobecB. T., a w przypadku uznania zasadności żądania pozwu również w zakresie wymienionej pozwanej, zostanie również stwierdzone, że jej odpowiedzialność jest solidarna z pozostałymi pozwanymi.
Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwanyA. K., zaskarżając rozstrzygnięcie w całości.
Zaskarżonemu orzeczeniu pozwany zarzucił naruszenieart. 174 § 1 pkt 1 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie i wydanie orzeczenia pomimo śmierci strony orazart. 317 § 1 k.p.c.poprzez wydanie wyroku częściowego w sytuacji żądania zasądzenia roszczenia solidarnie od pozwanych.
Wobec podniesionych zarzutów apelujący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku, zawieszenie postępowania do czasu ustalenia następców prawnych zmarłego pozwanegoK. K.i jego podjęcie z udziałem ustalonych następców prawnych zmarłego, a następnie oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanegoA. K.kosztów procesu za obie instancje w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na apelację powódka wniosła o oddalenie apelacji oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie odwoławcze według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja pozwanego jest o tyle zasadna, że skutkuje uchyleniem zaskarżonego wyroku, zniesieniem postępowania w sprawie w stosunku doK. K.od dnia 15 listopada 2017 r. i przekazaniem sprawy Sądowi Rejonowemu dla Łodzi- Widzewa w Łodzi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego.
Podniesiony przez skarżącego zarzut naruszeniaart. 174 § 1 pkt 1 k.p.c.był trafny.
W myślart. 174 § 1 pkt 1 k.p.c.sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego, utraty przez nich zdolności procesowej, utraty przez stronę zdolności sądowej lub utraty przez przedstawiciela ustawowego charakteru takiego przedstawiciela. W takim przypadku zawieszenie ma skutek od chwili zdarzeń, które je spowodowały. Zawieszając postępowanie, sąd z urzędu uchyla orzeczenia wydane po nastąpieniu tych zdarzeń, chyba że nastąpiły one po zamknięciu rozprawy (art. 174 § 2 k.p.c.).
Śmierć osoby fizycznej w trakcie procesu stanowi przeszkodę w jego kontynuowaniu i w przypadku, gdy przedmiotem procesu są prawa i obowiązki, które przechodzą na następców prawnych, musi nastąpić zawieszenie postępowania (art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c.). Niezawieszenie postępowania i jego kontynuowanie po utracie zdolności sądowej przez stronę, bez wstąpienia w jej miejsce następców prawnych, powoduje nieważność postępowania (art. 379 pkt 2 k.p.c.) (videwyrok SN z dnia 15 lipca 1998 r., II CKU 19/98, publ. Legalis nr 343110; postanowienie SN z dnia 9 kwietnia 2003 r., I CK 369/02, publ. Legalis nr 238026).
Nieważność postępowania Sąd II instancji uwzględnia z urzędu w granicach zaskarżenia.
PozwanyK. K.zmarł w dniu 15 listopada 2017 roku, po wszczęciu postępowania w sprawie a przed zamknięciem rozprawy. W tych okolicznościach Sąd I instancji winien zawiesić postępowanie z urzędu. W realiach niniejszej sprawy toczyła się ona przed Sądem I instancji w okresie od dnia śmierci pozwanego bez udziału strony, w więc w granicach nieważności postępowania.
Wobec faktu, że nie doszło do uchylenia wyroku z urzędu przez Sąd I instancji na mocy przepisuart. 174 § 2 k.p.c., należało w wyniku przedstawienia apelacji do rozpoznania ocenić skutki toczącego się postępowania dla danego wyroku. Bezspornym jest, iż w przedmiotowej sprawie w toku postępowania przed zamknięciem rozprawy nastąpiła śmierć pozwanego, co winno skutkować zawieszeniem postępowania z urzędu, natomiast postępowanie toczące się po dacie śmierciK. K.jest dotknięte nieważnością określoną wart. 379 pkt 2 k.p.c.Stwierdzenie nieważności postępowania skutkuje obligatoryjnym uchyleniem zaskarżonego wyroku, zniesieniem postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazaniem sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Również jako zasadny należy ocenić zarzut naruszeniaart. 317 § 1 k.p.c.
Zgodnie zart. 317 § 1 k.p.c.sąd może wydać wyrok częściowy, jeżeli nadaje się do rozstrzygnięcia tylko część żądania lub niektóre z żądań pozwu. W ocenie Sądu odwoławczego w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do wydania wyroku częściowego.
W wyroku z dnia 27 kwietnia 2012 r., V CSK 204/11 (LEX nr 1211178) Sąd Najwyższy wskazał, że nie ma możliwości wydania wyroku częściowego tylko wobec jednego z dłużników solidarnych. Z wyrokiem tym oczywiście należy się zgodzić z tym zastrzeżeniem, że w szczególnych sytuacjach dopuszczalne jest częściowe rozstrzygnięcie sprawy wobec jednego z dłużników solidarnych, jednak wydany wyrok nie będzie częściowy. Współuczestnictwo dłużników solidarnych nie jest współuczestnictwem jednolitym ani koniecznym. Może się zatem zdarzyć, że w stosunku do jednego z pozwanych zajdą podstawy do zawieszenia postępowania (śmierć, przeszkoda w możliwości nadania sprawie dalszego biegu, konieczność uzyskania prejudycjalnego rozstrzygnięcia). W takim przypadku zachodzi podstawa do zawieszenia postępowania jedynie w stosunku do tego pozwanego, a w pozostałym zakresie istnieje możliwość wydania wyroku kończącego postępowanie w sprawie pomiędzy powodem a tym pozwanym, w stosunku do którego brak było podstaw do zawieszenia postępowania. Wówczas to w późniejszym wyroku kończącym postępowanie w sprawie pomiędzy powodem a drugim z pozwanych (jego spadkobiercami) należy zaznaczyć, że odpowiada on solidarnie z tym pozwanym, przeciwko któremu już wcześniej zapadł wyrok końcowy (M. Manowska (red.),Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Art. 1-505 (38),wyd. III, publ. WK 2015).
Wobec powyższego należy stwierdzić, że w badanej sprawie nie było podstaw do wydania wyroku częściowego wobec części pozwanych współdłużników, nie można bowiem wówczas w sposób usprawiedliwiony twierdzić, że Sąd orzekł o części żądana, skoro rozstrzygnął o całości, co jednoznacznie wynika z treści sentencji wyroku. Tym bardziej nie orzekł o jednym z kilku skumulowanych żądań, skoro z woli inicjatora procesu przedmiotem sporu było tylko jedno żądanie.
Mając na względzie, iż Sąd I instancji nie zawiesił postępowania wobec pozwanegoK. K.w myślart. 174 § 1 pkt 1 k.p.c.oraz wydał wyrok częściowy, podczas gdy nie zostały spełnione przesłanki zart. 317 § 1 k.p.c., Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 2 k.p.c.uchylił zaskarżony wyrok, zniósł postępowanie w sprawie w stosunku doK. K.od dnia 15 listopada 2017 r. i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu dla Łodzi- Widzewa w Łodzi do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego (art. 108 § 2 k.p.c.).
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy winien zawiesić postępowanie w sprawie (art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c.) do czasu zgłoszenia się spadkobierców zmarłegoK. K., a następnie na podstawie całości materiału zgromadzonego w sprawie wydać merytoryczne rozstrzygnięcie. Podkreślenia wymaga, że w niniejszej sprawie, dla prawidłowości procedowania poprzedzającego wydanie wyroku (mającego charakter końcowy, nie zaś częściowy) koniecznym jest także dokonanie prawidłowych doręczeń dla pozwanejB. T.i wpisanie sprawy do wykazu Oz, czego dotychczas nie uczyniono.