Sąd Okręgowy w Gliwicach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 546/19
Data wyroku: 2020-10-27 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Andrzej Kieć
Słowa kluczowe: Pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego
Podstawa prawna: art. 840 kpc

Sygn. akt:I C 546/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 października 2020 roku
Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Andrzej Kieć

Protokolant:

sekretarz sądowy Sandra Bień

po rozpoznaniu w dniu 13 października 2020 roku w Gliwicach
sprawy z powództwaR. L.
przeciwko(...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wS.
o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności

1
pozbawia wykonalności tytuł wykonawczy w postaci nakazu zapłaty Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach wydanego w postępowaniu upominawczym w dniu 12 listopada 2002 roku w sprawie o sygnaturze akt I Nc 726/02, któremu Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach postanowieniem z dnia 28 lipca 2011 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt I Co 1623/11 nadał klauzulę wykonalności na rzecz(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wS., a następnie postanowieniem z dnia 17 grudnia 2012 roku wydanym w sprawie o sygnaturze I Co 3839/12 nadał klauzulę wykonalności w stosunku do dłużnikówŁ. L.iR. L., jako następców prawnych dłużnikaJ. L.– w części tj. w stosunku do powodaR. L., w zakresie odsetek umownych liczonych od kwoty należności głównej 13 840,76 (trzynaście tysięcy osiemset czterdzieści i 76/100) złotych od dnia 30 listopada 2015 roku do dnia 31 grudnia 2015 roku ponad kwotę odsetek wynoszących czterokrotność wysokości stopy kredytu lombardowego NBP w stosunku rocznym, a od dnia 1 stycznia 2016 roku ponad kwotę odsetek maksymalnych za opóźnienie;

2
w pozostałej części powództwo oddala;

3
nie obciąża powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu;

4
nieuiszczonymi kosztami sądowymi obciąża Skarb Państwa.

SSO Andrzej Kieć
Sygn. akt I C 546/19

UZASADNIENIE
PowódR. L.wniósł – po sprecyzowaniu żądania w piśmie z 18 maja 2020r -o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w postaci nakazu zapłaty Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach wydanego w postępowaniu upominawczym w dniu 12 listopada 2002 roku w sprawie o sygnaturze akt I Nc 726/02, któremu Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach postanowieniem z dnia 28 lipca 2011 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt I Co 1623/11 nadał klauzulę wykonalności na rzecz(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wS., a następnie postanowieniem z dnia 17 grudnia 2012 roku wydanym w sprawie o sygnaturze I Co 3839/12 nadał klauzulę wykonalności w stosunku do dłużnikówŁ. L.iR. L., jako następców prawnych dłużnikaJ. L.– w części tj. w stosunku do powodaR. L., w zakresie odsetek umownych w wysokości 70 % liczonych od kwoty należności głównej 13 840,76 (trzynaście tysięcy osiemset czterdzieści i 76/100) złotych od dnia 5 czerwca 2002 roku do dnia 31 grudnia 2015 roku ponad kwotę odsetek wynoszących czterokrotność wysokości stopy kredytu lombardowego NBP w stosunku rocznym, a od dnia 1 stycznia 2016 roku ponad kwotę odsetek maksymalnych za opóźnienie. Nadto wniósł o zasądzenie kosztów procesu.
W uzasadnieniu podał, iż w spornym tytule wykonawczym zawarte są odsetki przekraczające dopuszczalną prawem wysokość odsetek (odsetki maksymalne), co jest sprzeczne zart. 359 par. 2 kc.W oparciu o sporny tytuł wykonawczy prowadzone jest przeciwko niemu postepowanie egzekucyjne przez komornika wT.M. Z.sygn. Km 1929.12.
Pozwany wniósł o oddalenia powództwa oraz obciążenia powoda kosztami postępowania. W uzasadnieniu wskazał, iż w drodze powództwa o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności nie jest możliwe kwestionowanie wysokości odsetek wynikających z prawomocnego orzeczenia sądowego. Zmiana stanu prawnego (prawa materialnego) dotyczącego wysokości możliwych odsetek, nie jest okolicznością, o której mowa wart. 840 kpc. Nadto podniósł, iż roszczenie wynikające ze spornego tytułu wykonawczego częściowo wygasło wskutek czynności egzekucyjnych; nie jest możliwe pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności w części, w której tytuł wykonawczy został już wyegzekwowany.
Sąd ustalił:
Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 12 listopada 2002r sygn. I Nc 726/02 Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach nakazał pozwanymJ. Z.,J. L.iT. N.aby zapłacili solidarnie powódce(...)wP.kwotę 13.876,76 zł z odsetkami umownymi w wysokości 70% w stosunku rocznym od dnia 5 czerwca 2002r. Wierzytelność wynikała z pożyczki zaciągniętej przezJ. Z.aJ. L.iT. N.byli poręczycielami pożyczki. W/w nakaz zapłaty uprawomocnił się wobec pozwanegoJ. L.z dniem 9.04.2003r. i nadano mu klauzulę wykonalności. Postanowieniem z dnia 28 lipca 2011r w sprawie sygn. I Co1623/11 Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach nadal klauzulę wykonalności powyższemu tytułowi egzekucyjnemu na rzecz(...)sp z oo wS., który przedmiotową wierzytelność nabył w drodze przelewu od(...). DłużnikJ. L.zmarł a spadek po nim nabyli na podstawie ustawy synowieŁ. L.iR. L., po połowie. Postanowieniem z dnia 30 października 2012r wydanym w sprawie I Co 3829/12 Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach nadał klauzulę wykonalności w/w tytułowi egzekucyjnemu w stosunku do dłużnikówŁ. L.iR. L., jako następców prawnych dłużnikaJ. L..
/dowody: nakaz zapłaty z 12.11.2002r sygn. I Nc 726/02, postanowienie SR z 28.07.2011rsygn ICo1623/11 – k.11,12, akta SR w Tarnowskich Górach sygn. IC 116/15, a z nich wyrok z 4.12.2015r/.
Przed Sądem Rejonowy w Tarnowskich Górach toczyło się postępowanie pod sygn. IC 116/15 z powództwaŁ. L.iR. L.przeciwko(...)sp z oo wS., o pozbawienie wykonalności wyżej opisanego tytułu wykonawczego, z uwagi m.in. na podniesiony zarzut przedawnienia. Wyrokiem z dnia 4.12.2015r sporny tytuł wykonawczy został pozbawiony wykonalności w części – w zakresie odsetek umownych w wysokości 70% od kwoty należności głównej 13.840,76 zł za okres od 5 czerwca 2002r do 30 października 2009 r.
/dowód: akta SR w Tarnowskich Górach sygn. IC 116/15, a z nich wyrok z 4.12.2015r/.
W toku postepowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika sądowego wT.M. Z.sygn. Km 1929/12, komornik od dłużnikaR. L.wyegzekwował kwotę 53.786,25 zł tytułem odsetek. Tytuł wykonawczy, sporny w niniejszej sprawie, został tym samym częściowo wyegzekwowany. Do wyegzekwowania postała należność główna 13.840,76 zł oraz odsetki za okres od dnia 30.11.2015r. (wysokość tych odsetek za okres od 30.11.2015r do 26.08.2020r została naliczona na kwotę 9.736,19). Wierzyciel w postępowaniu egzekucyjnym- (...) sp. z o.o., pismem z dnia 27.11.2019r wniesionym do komornika wniósł o egzekwowanie odsetek od kwoty należności głównej 13.840,76 zł za okres od 27.11.2019r w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie.
/dowód: pismo komornika z 26.08.2020r wraz z załącznikami k.178-181, raport spłaty należności załączony do pisma pozwanego z 26.08.2020r k.183-194/.
Powyższe ustalenia faktyczne poczyniono na podstawie wyżej wskazanych dokumentów, które podlegały zaliczeniu w poczet materiału dowodowego na zasadzieart. 2432Kodeksu postępowania cywilnego. Żaden z ww. dokumentów nie został zakwestionowany pod względem swojej prawdziwości oraz autentyczności.
Sąd zważył:
Powództwo podlegało częściowemu uwzględnieniu.
Zgodnie zart. 840 par. 1 pkt 2 k kpc, dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub w części, jeżeli po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane.
PowódR. L.jest dłużnikiem wobec pozwanego(...)sp z oo wS., z tytułu wykonawczego w postaci nakazu zapłaty Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach wydanego w postępowaniu upominawczym w dniu 12 listopada 2002 roku w sprawie o sygnaturze akt I Nc 726/02, któremu Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach postanowieniem z dnia 28 lipca 2011 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt I Co 1623/11 nadał klauzulę wykonalności na rzecz(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wS., a następnie postanowieniem z dnia 17 grudnia 2012 roku wydanym w sprawie o sygnaturze I Co 3839/12 nadał klauzulę wykonalności w stosunku do dłużnikówŁ. L.iR. L., jako następców prawnych dłużnikaJ. L.. Z powyższych faktów wynika, iż powód posiada legitymację czynną w niniejszym postępowaniu. Następca prawny pierwotnego dłużnika wchodzi bowiem w sytuację prawną dłużnika.
Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 12 listopada 2002r sygn. I Nc 726/02 Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach nakazał pozwanymJ. Z.,J. L.iT. N.aby zapłacili solidarnie powódce(...)wP.kwotę 13.876,76 zł z odsetkami umownymi w wysokości 70% w stosunku rocznym od dnia 5 czerwca 2002r.
Zgodnie z przepisamiart. 359 par. 2 (1) i par. 2 (2) kc, w brzmieniu obowiązującym od dnia 20.02.2006r, maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego NBP (odsetki maksymalne); jeżeli wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej przekracza wysokość odsetek maksymalnych, należą się odsetki maksymalne. Zgodnie natomiast z przepisamiart. 359 par. 2, 2 (1) i par. 2 (2) kc, w brzmieniu obowiązującym od dnia 01.01.2016r, jeżeli wysokość odsetek nie jest w inny sposób określona, należą się odsetki ustawowe w wysokości równej stopie referencyjnej NBP i 3,5 punktów procentowych; maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych (odsetki maksymalne); jeżeli wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej przekracza wysokość odsetek maksymalnych, należą się odsetki maksymalne.
Sporne w sprawie było, czy zmiana stanu prawnego (prawa materialnego) dotyczącego wysokości dopuszczalnych odsetek, jest okolicznością, o której mowa wart. 840 par. 1 pkt 2 kpc. W ocenie sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, wskazana zmiana stanu prawnego stanowi taką okoliczności. Jakkolwiek kwestia ta w orzecznictwie sądowym oceniana była niejednorodnie, za bardziej uzasadnione i przekonujące sąd uważa stanowisko, wedle którego zmiana stanu prawnego w zakresie dopuszczalnej wysokości odsetek, jest podstawą do pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności. Dokonując oceny powyższej kwestii, trzeba mieć bowiem na uwadze zasadniczy cel regulacji wprowadzającej górną granicę odsetek a jest nim eliminacja z obrotu nadmiernych, lichwiarskich odsetek, grożących „pętlą zadłużenia”. Odsetki umowne, których wysokość wynosi 70%, bez wątpienia można nazwać odsetkami lichwiarskimi; naruszają one uczciwe reguły obrotu. Trzeba bowiem mieć na uwadze, iż naliczanie tak wysokich odsetek obecnie, nawet jeśli chodzi o stosunki prawne nawiązane przed nowelizacjąart. 359 kcobowiązującą od 20.02.2006r, nie znajduje uzasadnienia w wysokości inflacji w ostatnich latach. Naliczanie odsetek w wysokości 70%, powoduje „pętlę zadłużenia”, czego przykładem jest okoliczność, iż powód jako dłużnik dokonał spłaty na rzecz pozwanego (wierzyciela) kwoty 53.786,25 zł tytułem odsetek a w dalszym ciągu – pomimo wieloletniego trwania postępowania egzekucyjnego - nie pomniejszyła się należność główna wynosząca 13.840,76 zł. Naliczanie odsetek w wysokości 70% w takiej sytuacji jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. /por. uchwała SN z 15.03.2018r, III CZP 107/17, Lex nr2467066, wyrok SN z 28.08.2019r, IV CSK 438/19, Lex nr 2727404, wyrok SN z 20.03.2019r, V CSK 647/17, Lex nr 2638578/.
Za uzasadnione zatem sąd uznał żądanie pozbawienia spornego tytuły wykonalności w zakresie odsetek przekraczających wysokość odsetek maksymalnych.
Powód domagał się pozbawienia tytułu wykonawczego w zakresie odsetek przekraczających poziom odsetek dozwolonych za okres od dnia 5 czerwca 2002 roku. Uszło uwadze powoda jednak, iż wyrokiem Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach z dnia 4.12.2015r sporny tytuł wykonawczy został pozbawiony wykonalności już częściowo - w zakresie odsetek umownych w wysokości 70% od kwoty należności głównej 13.840,76 zł za okres od 5 czerwca 2002r do 30 października 2009 r. Pozbawienie wykonalności w dalszej części co do odsetek możliwe zatem było z tego względu od 31.10.2009r.
Powództwo przeciwegzekucyjne może być realizowane tylko pod warunkiem, że istnieje potencjalna możliwość wykonania tytułu wykonawczego. Żądanie pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności nie może być więc skutecznie złożone po wyegzekwowaniu należności objętej tytułem wykonawczym. /por. wyrok SN z 4.04.2002r, I PKN 197/01, Wokanda 2002/12/27, wyrok SN z 20.01.1978r, III CRN 310/77, Lex nr 8055, wyrok SN z 17.11.1988r, I CR 255/88, Lex nr 8929/.
W toku postepowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika sądowego wT.M. Z.sygn. Km 1929/12, komornik od dłużnikaR. L.wyegzekwował kwotę 53.786,25 zł tytułem odsetek. Tytuł wykonawczy, sporny w niniejszej sprawie, został tym samym częściowo wyegzekwowany. Do wyegzekwowania pozostała należność główna 13.840,76 zł oraz odsetki za okres od dnia 30.11.2015r. Zakres wyegzekwowania tytułu wykonawczego wynika z pisma komornika z 26.08.2020r wraz z załącznikami (k.178-181) oraz raportu spłaty należności załączonego do pisma pozwanego z 26.08.2020r (k.183-194). Powód tych wyliczeń nie zakwestionował, nie przedstawił też innych twierdzeń w tym zakresie.
Sporny tytuł wykonawczy mógł zostać pozbawiony wykonalności tylko w zakresie, w jakim nie został wyegzekwowany, zatem w zakresie części odsetek liczonych od dnia 30.11.2015r.
Biorąc wszystko powyższe pod uwagę, orzeczono jak w sentencji na podstawieart. 840 par.1pktkpc.
O kosztach orzeczono na podstawieart. 102 kpc. Powód utrzymał się z żądaniem jedynie częściowo, zachodziła więc podstawa do stosunkowego rozdzielenia kosztów. Sąd uznał jednak, iż obciążanie powoda obowiązkiem zwrotu nawet części kosztów procesu byłoby dla niego krzywdzące, mając na uwadze okoliczności sprawy (naliczanie w tytule wykonawczym i egzekwowanie przez powoda odsetek w wysokości lichwiarskiej). Byłoby to również sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Sąd uznał więc, że zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające odstąpienie od obciążania obowiązkiem zwrotu kosztów procesu.
SSO Andrzej Kieć