Sąd Apelacyjnyw Warszawie
VI Wydział Cywilny
Sygnatura akt: VI ACa 1715/17
Data wyroku: 2019-05-24 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Kuracka, Tomasz Pałdyna, Julita Wyrębiak-Romero
Słowa kluczowe: Koszty procesowe, Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 100 k.p.c.
Teza: W sytuacji, gdy określenie należnej sumy zależy od oceny sądu, sąd może włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów na podstawie art. 100 k.p.c.; tym bardziej (arg. a maiori ad minus) może nie obciążać strony niektórymi jedynie kosztami

Sygn. akt VI ACa 1715/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 maja 2019 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący – SędziaSA Tomasz Pałdyna (spr.)
Sędziowie:SA Małgorzata Kuracka
SO del. Julita Wyrębiak - Romero
Protokolant: Patryk Pałka
po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2019 roku w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwaW. J. (1),D. J. (1)iM. D.
przeciwko(...) S.A.wW.
o zadośćuczynienie i odszkodowanie
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 31 lipca 2017 r., sygn. akt III C 1002/15

I
uchyla zaskarżony wyrok w punktach drugim i czwartym, i umarza w tym zakresie postępowanie;

II
odrzuca zawarte w apelacji zażalenie na postanowienie w przedmiocie kosztów procesu w stosunku doM. D.;

III
w pozostałej części apelację oddala;

IV
znosi między stronami koszty instancji odwoławczej.

Sygn. akt VI ACa 1715/17

UZASADNIENIE
wyroku z 24 maja 2019 roku

D. J. (1),W. J. (1)iM. D.domagali się w pozwie zasądzenia od(...)wM.zadośćuczynienia za śmierć osoby najbliższej.W. J. (2)żądała też zasądzenia odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej oraz zwrotu kosztów pogrzebu w kwocie 1.500 zł. Z żądaniem zwrotu kosztów pogrzebu na kwotę 3.840 zł wystąpił też powódD. J. (2).
Pozwany domagał się oddalenia powództwa.
W toku postępowania powodowie cofnęli powództwo w zakresie kosztu pogrzebu (k. 218), zrzekając się dochodzonego roszczenia, z uwagi na spełnienie świadczenia przez pozwanego.
W toku postępowania w miejsce pozwanego weszłaspółka akcyjna (...).
Zaskarżonym wyrokiem sąd okręgowy – uwzględniając częściowo żądanie w zakresie zadośćuczynienia – zasądził od pozwanej na rzeczW. J. (1)1.500 i na rzeczD. J. (1)3.840 zł tytułem zwrotu kosztów pogrzebu. Stwierdził też, że odstępuje od obciążania powodów zwrotem kosztów procesu na rzecz pozwanej.
W uzasadnieniu wyroku wyjaśnił, że koszty pogrzebu zasądził przez omyłkę, bo powodowie cofnęli w tym zakresie żądanie. Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu miał uzasadniać przepisart. 102 k.p.c.Sąd okręgowy uznał, że w niniejszej sprawie należy odstąpić od reguły odpowiedzialności za wynik procesu, wyrażonej w przepisieart. 98 k.p.c.W ocenie sądu subiektywne przekonania strony o zasadności dochodzonych roszczeń (zarówno majątkowych, jak i niemajątkowych), jak również sytuacja majątkowa i życiowa strony powodowej uzasadnia zastosowanie tego przepisu przy uwzględnieniu zasad współżycia społecznego. Dlatego sąd nie obciążył powodów obowiązkiem zwrotu pozwanemu poniesionych przez niego kosztów procesu.
Apelację od tego wyroku wywiodła pozwana spółka, zaskarżając dyspozycje, w których zasądzono na rzeczW. J. (1)iD. J. (1)zwrot kosztów pogrzebu oraz rozstrzygnięcie, w którym odstąpiono od obciążania powodów zwrotem kosztów procesu, zrzucając sądowi pierwszej instancji naruszenieart. 321 § 1 k.p.c.w zw. zart. 203 § 1 i 2 k.p.c.orazart. 102 k.p.c.Pozwana wniosła o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i umorzenie postępowania w tym zakresie, a także stosowne rozliczenie kosztów procesu zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu.
Sąd apelacyjny zważył, co następuje:
Zgodzić się trzeba z apelującą, że sąd okręgowy orzekł ponad żądanie, skoro powodowie cofnęli powództwo o zwrot kosztów pogrzebu, zrzekając się dochodzonego roszczenia. W tych okolicznościach sąd apelacyjny zobligowany był do uchylenia wyroku i umorzenia postępowania w tym zakresie, o czym orzeczono na podstawieart. 386 § 3 k.p.c.
Rację ma także apelujący, że sąd pierwszej instancji nie miał podstaw do zastosowaniaart. 102 k.p.c.Wprawdzie w doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że przepis ten pozostawia sądowi pierwszej instancji swobodę w ocenie tego, czy w konkretnym przypadku zachodzi „wypadek szczególnie uzasadniony” (zob. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2013 roku, IV CZ 157/12 i przywołane tam orzecznictwo), ale swoboda nie oznacza dowolności. Dość powiedzieć, że ustawodawca – mimo wszystko – nie wyłączył możliwości zaskarżenia orzeczenia w tym przedmiocie. Kontrola instancyjna ma jednak dosyć wąskie granice, bo możliwość zakwestionowania uznaniowej w dużym stopniu decyzji sądu pierwszej instancji może zachodzić zupełnie wyjątkowo (zob. uzasadnienia postanowień Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2013 roku, I CZ 109/12 czy z dnia 28 listopada 2013 roku, IV CZ 92/13). Nie zmienia to faktu, że przepisart. 102 k.p.c.stanowi wyjątek w stosunku do reguł ogólnych wyrażonych wart. 98 § 1 i 100 k.p.c.i – wobec tego – „musi być wykładany ściśle, co oznacza, że jedynie rzeczywiście wyjątkowe, szczególne okoliczności pozwalają na zastosowanie w sprawie zasady słuszności i nieobciążenie strony przegrywającej kosztami procesu, gdyż obciążenie strony w takiej sytuacji kosztami godziłoby w poczucie sprawiedliwości” (z uzasadnienia postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2013 roku, II CZ 124/12). Należy przy tym oczekiwać, że decyzja sądu zostanie uzasadniona w sposób pozwalający na weryfikację prawdziwości podniesionych argumentów.
Na uzasadnienie swego rozstrzygnięcia sąd pierwszej instancji powołał okoliczności dwojakiego rodzaju. Stwierdził mianowicie, że za zastosowaniemart. 102 k.p.c.przemawia subiektywne przekonania powodów o zasadności dochodzonych roszczeń. Przyczyną zastosowania tej instytucji ma być też – niesprecyzowana bliżej – sytuacja majątkowa i życiowa strony powodowej. To drugie kryterium nie poddaje się ocenie, bo z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, na czym owa wyjątkowość sytuacji powodów ma polegać. Natomiast subiektywne przekonanie strony o zasadności żądania nie może usprawiedliwiać sięgnięcia do instytucji uregulowanej wart. 102 k.p.c.Przy takim założeniu stosowanie tej wyjątkowej regulacji stałoby się, wbrew intencjom ustawodawcy, regułą, a nie wyjątkiem. Założyć bowiem można, że każdy inicjujący postępowanie sądowe jest subiektywnie przekonany o zasadności swoich twierdzeń (tak w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 20 kwietnia 2016 r., I ACa 1143/15).
Orzeczenie sądu pierwszej instancji w przedmiocie kosztów procesu, choć wadliwie uzasadnione, jest jednak prawidłowe, bo w okolicznościach niniejszej sprawy sąd winien był zastosowaćart. 100 zd. 2 k.p.c.W sytuacji, gdy określenie należnej powodom sumy zależało od oceny sądu, a taki stan rzeczy miał miejsce w tym przypadku, sąd może włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów; tym bardziej (arg. a maiori ad minus) może nie obciążać strony niektórymi jedynie kosztami. Sąd okręgowy miał więc podstawy do wzajemnego zniesienia kosztów, co też uczynił, nie obciążając powodów kosztami przeciwnika. W tym zakresie apelację oddalono, kierując się w tej mierze treściąart. 185 k.p.c.
Sąd apelacyjny odrzucił natomiast wniesiony przez powódkę środek zaskarżenia, gdy chodzi o osobęM. D., działając na podstawieart. 370 k.p.c.w zw. zart. 397 § 2 k.p.c.Apelacja kwestionuje orzeczenie wobec niej jedynie w kwestii kosztów procesu. W tym zakresie nie stanowi zatem apelacji, ale zażalenie, jeśli zważy się na to, że pomiędzy powodami zachodzi współuczestnictwo formalne. Powódka wniosła środek zaskarżenia w terminie apelacyjnym, ale już po upływie siedmiodniowego terminu na wniesienie zażalenia, licząc od daty doręczenia wyroku z uzasadnieniem.
Z uwagi na częściowe jedynie uwzględnienie apelacji sąd drugiej instancji zniósł między stronami koszty instancji odwoławczej. Podstawą normatywną orzeczenia w tym przedmiocie byłart. 100 k.p.c., stosowany w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.