Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 146/18
Data wyroku: 2019-03-21 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, SENTENCE, REASON
Sędziowie: Irena Mazurek, Jan Sokulski, Ewa Preneta-Ambicka
Słowa kluczowe: Umowa o dzieło
Podstawa prawna: art. 627 kc i art. 385 kpc
Teza: umowa, której przedmiotem jest wygłoszenie wykładu  jako umowa o dzieło ( art. 627 kc)

Sygn. akt

III AUa 146/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 marca 2019 r.
Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Ewa Preneta-Ambicka

Sędziowie:

SSA Irena Mazurek (spr.)
SSA Jan Sokulski

Protokolant

st. sekr. sądowy Maria Piekiełek

po rozpoznaniu w dniu21 marca 2019 r.
na rozprawie
sprawy z wnioskuJ. L.iStowarzyszenia (...)w Polsce
z siedzibą wW.Oddziału(...)wR.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wR.
o podleganie ubezpieczeniom społecznym
na skutek apelacji organu rentowego
od wyrokuSądu Okręgowego w Rzeszowie
z dnia15 grudnia 2017 r.sygn. aktIV U 342/17
I. oddala apelację,
II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wR.na rzeczStowarzyszenia (...)w Polsce z siedzibą wW.Oddziału(...)wR.kwotę 240 zł ( dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za II instancję.
Sygn. akt III AUa 146/18

UZASADNIENIE
wyroku z dnia 21 marca 2019 r.
Decyzją z dnia 6 lutego 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwR.stwierdził , żeJ. L.jako zleceniobiorca u płatnika składek:Stowarzyszenia (...)w Polsce- Oddział(...)wR.podlega obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu a także ubezpieczeniu zdrowotnemu w dniu 26 marca 2011 r. z podstawą wymiaru składek w kwocie 510 zł.W podstawie prawnej decyzji powołane zostały :art. 83 ust. 1 pkt 1 i 3w zw. zart. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2, art.18 ust. 1 i 3 i art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych(tekst jednolity Dz.U. 2016 r., poz. 963 ze zm.), a takżeart.81 ust.1 i 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych( tekst jednolity Dz.U. z 2016 r., poz. 1793 ) , zaś w uzasadnieniu faktycznym naprowadzone zostało , że przedmiotowa decyzja jest wynikiem przeprowadzonej u płatnika składek kontroli , która m.in. wykazała, że w dniu 24 marca 2011 r. płatnik zawarł zJ. L.umowę o dzieło , której przedmiotem było przeprowadzenie w dniu 26 marca 2011 r. wykładu na kursie dla kandydatów na specjalistę ds. rachunkowości na temat „Ordynacja podatkowa w rozumieniu praw autorskich „ , która to mowa w ocenie organu rentowego nosiła jednak cechy umowy o świadczenie usług do której stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.). W tym bowiem względzie organ podkreślał, że w umowie nie zostały określone cechy charakteryzujące dzieło, działania wykonawcy sprowadzały się do prezentacji wiedzy ze wskazanego zakresu przy zastosowaniu określonych metod przekazu, a z rezultatem tego działania nie można utożsamiać podniesienia wiedzy osób będących uczestnikami kursu. Tym samym przyjęte w omawianej umowie wynagrodzenie w wysokości 510 zł stanowić winno było też podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczneJ. L.z tytułu rzeczywiście wykonywanej przez niego pracy jako zleceniobiorcy.
Powyższa decyzja ZUS została zaskarżona zarówno przezJ. L.jak iStowarzyszenie (...)w Polsce - Oddział(...)wR., którzy w odwołaniach zgodnie kwestionowali dokonaną przez organ rentowy kwalifikację prawną łączącej ich umowy z dnia 24 marca 2011 r., podkreślając, że ich wolą było zawarcie umowy o dzieło a nie umowy zlecenia, przy czym w tym konkretnym przypadku wygłoszenie jednorazowego wykładu o ściśle określonej tematyce, przez wykonawcę legitymującego się wysokimi kwalifikacjami w tej dziedzinie przy autorskim opracowaniu tematu , spełniało wszystkie kryteria umowy o dziełow rozumieniuart. 627 k.c.. Jednocześnie odwołujący się podkreślali – przywołującw tym względzie orzecznictwo Sądu Najwyższego jak i poglądy doktryny- ,że przedmiotem umowy o dzieło może być również osiągnięcie rezultatu niematerialnego , a za taki uznaje się przygotowanie i wygłoszenie wykładu .
Pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.w odpowiedziach na odwołania wniósł o ich oddalenia , prezentując to samo stanowisko jakie zawarte zostało w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Sąd Okręgowy w Rzeszowie połączył sprawy z odwołaniaJ. L.iStowarzyszenia (...)w Polsce – Oddział(...)wR.do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia trybieart. 219 k.p.c., a następnie po przeprowadzeniu postępowania dowodowego , wyrokiem z dnia15 grudnia 2017 r. (sygn. akt IV U 342/17) zmienił zaskarżoną decyzję ZUS ustalając , żeJ. L.nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznymw dniu 26 marca 2011 r. , przy zasądzeniu od organu rentowego na rzeczStowarzyszenia (...)w Polsce- Oddział(...)wR.kwoty 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd Okręgowy ustalił ,że w dniu 24 marca 2011 r.Stowarzyszenia (...)w Polsce – Oddział(...)wR.zawarło zJ. L.umowę o dzieło , której przedmiotem miał być wykład na kursie dla kandydatów na specjalistę ds. rachunkowości na temat „ Ordynacja podatkowa w rozumieniu praw autorskich „ Jednocześnie wykonujących dzieło miał opracować materiały dla uczestników kursu , przy czym materiały te jak i sam wykład traktowane być miały jako utwór w rozumieniu przepisówustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wykonawca zobowiązał się to realizacji dzieła samodzielnie i nie powierzenia jej wykonania osobom trzecim , także przy użyciu własnych materiałów. W umowie ustalono również wynagrodzenie za wykonanie dzieła na kwotę 510 zł. Po przeprowadzeniu wykładu w dniu 26 marca 2011 r.J. L.wystawił Stowarzyszeniu stosowny rachunek , w którym znalazło się też potwierdzenie wykonania dzieła i jego przyjęcie przez Stowarzyszenie. W świetle powyższych ustaleń Sąd Okręgowy w Rzeszowie , dokonując oceny prawnej sprawy uznał, że wbrew stanowisku pozwanego organu rentowego umowa z dnia 24 marca 2011 r. stanowiła umowę o dzieło w rozumieniuart. 627 k.c.przy czym jej rezultatem , w ocenie sądu pierwszej instancji , miało być podniesienie wiedzy uczestników kursu , która to wiedza mogła zostać później zweryfikowana w czasie egzaminów. W tym zaś stanie rzeczy, jak konkludował Sąd Okręgowy , umowa ta nie mogła rodzić skutków w postaci objęciaJ. L.obowiązkiem ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego . W podstawie prawnej wyroku powołany także zostałart. 47714§ 2 k.p.c., zaś w zakresie przyjętego rozstrzygnięcia o kosztach procesu ogólnieart. 98 § 1 k.p.c..
Wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 15 grudnia 2017 r. zaskarżony został przez pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.,który w apelacji z dnia 23 stycznia 2018 r. wnosząc o jego zmianę poprzez oddalenie odwołań na koszt odwołujących się ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji przy uwzględnieniu kosztów postępowania apelacyjnego jako części kosztów procesu, zarzucił zarówno naruszenie prawa procesowego tj.art. 233 § 1 k.p.c.jak i prawa materialnego tj. w tym wypadku w szczególnościart. 734 k.c.nie precyzując bliżej na czym miałyby polegać powyższe przesłanki zaskarżenia. W uzasadnieniu zaś wniesionego środka odwoławczego skarżący organ rentowy generalnie kwestionował dokonaną przez sąd pierwszej instalacji kwalifikację umowy łączącejJ. L.zeStowarzyszeniem (...)w Polsce – Oddziałem(...)wR.jako umowy o dzieło , zwracając przy tym uwagę, że rezultatem tej umowy nie było podniesienie wiedzy kursantów lecz właśnie przekazanie wiedzy w drodze wykładu jako środka przekazu przy zachowaniu należytej staranności wykładowcy. Jednocześnie apelujący powoływał orzeczenia Sądu Najwyższego odnoszące się to kwalifikowania umów o przeprowadzenie pełnego szkolenia , egzaminów końcowych jako umów o świadczenie usług, o których mowa wart. 750 k.c.
W odpowiedzi na apelację z dnia 27 lutego 2018 r.Stowarzyszenie (...)w Polsce - Oddział(...)wR.wniosła o  oddalenie wniesionego przez organ rentowy środka zaskarżenia jako bezzasadnego , przy zasądzaniu poniesionych kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym wg norm przepisanych.
Odwołujący sięJ. L.wniósł również o oddalenie apelacji ZUS jako bezzasadnej( oświadczenie ww. złożone na rozprawie apelacyjnej) .
Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, rozpoznając apelację pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wR., zważył co następuje:
Apelacja jest nieuzasadniona i jako taka podlega oddaleniu.
Zaskarżony bowiem wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 15 grudnia 2017 r. jest – w ocenie tutejszego sądu – wbrew zarzutom zaskarżenia , wyrokiem w swym ostatecznym wyniku trafnym i odpowiadającym prawu , pomimo zarówno niepełnej jak i nietrafnej argumentacji prawnej sądu pierwszej instancji, co jednak może być w pełni konwalidowane przez sąd odwoławczy jako sąd meriti rozpoznający sprawę niejako na nowo ( por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2006 r. III CSK 128/05, OSNC 2006/11/191) .
Czyniąc więc powyższemu zadość. przy uwzględnieniu zgromadzonegow sprawie materiału dowodowego , Sąd Apelacyjny chciałby w pierwszym rzędzie zauważyć , żeKodeks cywilnywart. 627nie definiuje dzieła, wskazując jedynie, że jego wykonanie stanowi przedmiot zobowiązania wykonawcy, za które przysługuje wzajemne świadczenie zamawiającego w postaci wynagrodzenia. W literaturze umowę tę definiuje się jako umowę konsensualną, wzajemną w której przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do osiągnięcia w przyszłości indywidualnie oznaczonego, samoistnego, obiektywnie możliwego, a subiektywnie pewnego rezultatu pracy ludzkiej o charakterze materialnym lub niematerialnym (S. W., Odgraniczenie umowy o dzieło od umowy o pracę i od umowy zlecenia,(...)1963 nr 10 s.165 ). Należy także podkreślić , że stosunek prawny wynikający z umowy o dzieło nie ma charakteru zobowiązania trwałego (ciągłego). Stanowi zobowiązanie do świadczenia jednorazowego i to po obu stronach tego stosunku. Jego ramy czasowe wyznacza powierzenie wykonania i wykonanie dzieła. Co do wynagrodzenia z umowy o dzieło, to generalnie określa się je w sposób ryczałtowy lub kosztorysowy (art. 629-art.632 k.c.) . W doktrynie i judykaturze przyjmuje się również , że przedmiotem umowyo dzieło może być także utwór w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego1994 r. prawie autorskim i prawach pokrewnych ( tekst jednolity Dz.U. z 2018 r.,poz. 1191 ze zm.) , przy czym się w wyroku z dnia 4 czerwca 2014 r. II UK 420/13, Lex nr 1480060 Sąd Najwyższy stwierdził, że możliwa jest umowa o dzieło której przedmiotem jest wygłoszenie wykładu pod warunkiem jednak , że wykładowi można przypisać cechy utworu . Te zaś warunki spełnia wykład o charakterze niestandardowym, niepowtarzalnym wypełniający kryteria twórczego indywidualnego dzieła. Przypomnieć bowiem też w tym miejscu należy, że pojęcie utworu zdefiniowanew wyżej powołanym przepisieustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnychoznacza każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze ustalony w jakiejkolwiek postaci niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia. Porównanie tak rozumianego pojęcia dzieła i utworu wskazuje więc na podobieństwa . W obu przypadkach mamy do czynienia z rezultatem działań człowieka, zarówno dzieło jak i utwór mogą mieć charakter materialny i niematerialny, oba są rezultatem działalności kreatywnej jednakże z różnym stopniem nasycenia pierwiastkiem twórczym . Oczywiste jest przy tym , że w umowie o dzieło jej przedmiot musi zostać skonkretyzowany , przy czym może to nastąpić w różny sposób przy różnym stopniu dokładności tego określenia pod warunkiem jedynie, że nie budzi on wątpliwości o jakie dzieło chodzi. W przypadku umowy o dzieło , której przedmiotem ma być wygłoszenie wykładu wystarczające więc jest wskazanie jego tematu ( por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia : 18 kwietnia 2012 r., II UK 387/11, OSNP 2013/9 -10/115, czy 6 sierpnia 2014 r., II UK 566/13, Lex nr 1500668) .
Odnosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy , stwierdzić więc przyjdzie , że jakkolwiek wbrew stanowisku sądu pierwszej instancji rezultatem spornej umowy jaka łączyłaJ. L.zeStowarzyszeniem (...)w Polsce –Odział(...)wR.nie było podniesienie wiedzy słuchaczy kursu mogącej być później zweryfikowaną w trakcie egzaminu, a samo wygłoszenie wykładu na ściśle określony w umowie tej temat „ Ordynacja podatkowa w rozumieniu praw autorskich” ( jako rezultat niematerialny) jak również przygotowanie dla uczestników kursu związanych z tym tematem materiałów szkoleniowych - konspektu ( ucieleśnienie przedmiotu umowy w postaci materialnego rezultatu ) , to jednak powyższe , dodatkowo przy zawartym w § 2 omawianej umowy zgodnym stwierdzeniu stron , iż tak określony jej przedmiot rozumiany jest jako utwór w rozumieniu przepisówustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, stanowi dostateczną podstawę do jej zakwalifikowania jako umowy o dzieło w rozumieniuart. 627 k.c.Dodatkowo podkreślić należy, ze omawiana umowa miała charakter jednorazowy, przy ustalonym z góry ryczałtowym wynagrodzeniu, zaś wybór przez zamawiającego osoby wykonawcy dzieła został dokonany z uwagi na indywidualne właściwości przyjmującego zamówienie tj. jego wiedzę specjalistyczną, umiejętności i doświadczenie zawodowe. Dość bowiem powiedzieć , żeJ. L.będąc z zawodu radcą prawny był nadto wieloletnim pracownikiem Izby Skarbowej . Co więcej tematyka wykładu „ Ordynacja podatkowa w rozumieniu praw autorskich” wymagała od niego kreatywnych i niestandardowych działań, które siłą rzeczy nie miały charakteru odtwórczego ograniczonego do prezentacji wiedzy ze wskazanego zakresu. Zamawiający dzieło nie ingerował też w proces przygotowania prelekcji natomiast dokonał jej oceny pod kątem zgodności z tematyką wykładu , co znalazło swój wyraz przy zatwierdzaniu rachunku . Na koniec przywołać należy – przystający do okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2015 r., I UK 389/14, Lex nr 1816587, w którym uznano za umowy o dzieło umowy, których przedmiotem było przygotowanie i wygłoszenie prelekcji na określone tematy także podczas kilkudniowej narady szkoleniowej, przez specjalistę z tej dziedziny.
Wszystko to razem prowadzić więc musi do potwierdzenia prawidłowości konstatacji sądu pierwszej o łączącej strony umowy jako umowy o dzieło nie stanowiącej tytułu do podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu przezJ. L..
Mając zaś powyższe na uwadze i na podstawieart. 385 k.p.c.orzeczono jak w pkt I sentencji wyroku. Końcowy wynik sprawy uzasadniał z kolei obciążanie skarżącego organu rentowego poniesionymi przezStowarzyszenie (...)w Polsce -Oddział(...)wR.w postępowaniu apelacyjnym kosztami zastępstwa procesowego, o czym orzeczono jak w pkt II sentencji wyroku na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.w zw. zart. 108 § 1 k.p.c.i przy uwzględnieniu minimalnej stawki wynagrodzenia fachowego pełnomocnika , przewidzianej w § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( tekst jednolity Dz.U. z 2018 r., poz. 265 ).

ZARZĄDZENIE
1/(...)((...)K. B.(...)B.,P.)(...)J. L.,
2/(...)
3/(...)–(...)
(...)(...)
(...)