Sąd Apelacyjny w Poznaniu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 564/18
Data wyroku: 2019-07-11 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Katarzyna Schönhof-Wilkans, Jolanta Cierpiał, Marta Sawińska
Podstawa prawna: art. 61 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Sygn. aktIII AUa 564/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 11 lipca 2019 r.
Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Marta Sawińska
Sędziowie: SSA Jolanta Cierpiał
SSA Katarzyna Schönhof-Wilkans (spr.)
Protokolant: st.sekr. sąd. Alicja Karkut
po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2019 r. w Poznaniu
sprawyJ. D.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wP.
o rentę z tytułu niezdolności do pracy
na skutek apelacjiJ. D.
od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu
z dnia 8 marca 2018 r. sygn. akt VIII U 2218/15
o d d a l a apelację.

SSA Katarzyna Schönhof-Wilkans

SSA Marta Sawińska

SSA Jolanta Cierpiał

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 1 czerwca 2015 roku, znak(...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wP., działając na podstawieart. 61 ustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tj. Dz. U. z 2013 r, poz. 1440 ze zm.) odmówił

J. D.
przywrócenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, albowiem Komisja Lekarska w orzeczeniu z dnia 28.05.2015 r. stwierdziła, że nie jest on niezdolny do pracy.
Od powyższej decyzji odwołał sięJ. D., podnosząc, że stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie pracy w wyuczonym zawodzie mistrza kominiarskiego, gdyż pozostaje po stałą opieką ortopedy i neurologa.
Wyrokiem z dnia 8 marca 2018 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu, Wydział VIII Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, w sprawie o sygn. akt VIII U 2218/15, oddalił wniesione odwołanie.
Podstawę rozstrzygnięcia Sądu I instancji stanowiły następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:
J. D.urodził się (...), z zawodu jest mistrzem kominiarskim.
Decyzją z dnia 3.11.1999 r. organ rentowy przyznał odwołującemu prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia 3.10.1999 r. Kolejnymi decyzjami organ rentowy przyznawał odwołującej prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na dalsze okresy, po raz ostatni do dnia 30 kwietnia 2015 roku.
Dnia 20 marca 2015 roku odwołujący złożył wniosek o dalsze przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.
Lekarz Orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia 16 kwietnia 2015 roku rozpoznał u odwołującego wielopoziomowe zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne odcinka szyjnego kręgosłupa bez objawów ubytkowych, zespół bólowy odcinka lędźwiowego kręgosłupa w wywiadzie – bez objawów ubytkowych, cukrzycę typu II, nadciśnienie tętnicze, agrawację nie stwierdzając jednocześnie niezdolności do pracy. Opinia została wydana na podstawie konsultacji neurologa ZUS.
Komisja Lekarska rozpatrując sprzeciwJ. D.od wskazanego wyżej orzeczenia Lekarza Orzecznika, w orzeczeniu z dnia 28 maja 2015 roku podzieliła rozpoznanie Lekarza Orzecznika, nie stwierdzając jednocześnie niezdolności do pracy.
Powyższe orzeczenie stało się podstawą wydania spornej decyzji odmawiającej wnioskodawcy prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.
W związku z treścią orzeczenia komisji lekarskiej ZUS oraz odwołania, Sąd dopuścił z urzędu dowód z opinii biegłego neurologa, a następnie psychologa oraz psychiatry i innego neurologa oraz specjalisty medycyny pracy na okoliczność tego, czy ubezpieczony jest osobą całkowicie bądź częściowo niezdolną do pracy.
Biegły neurolog, drD. G., rozpoznał u odwołującego zespół bólowy kręgosłupa bez cech uszkodzenia centralnego i obwodowego układu nerwowego, zespół korzeniowy opisywany w dokumentacji, parestezje kończyn w wywiadzie, możliwą neuropatię bez wpływu na sprawność.
Biegły wskazał, że dolegliwościom odwołującego nie towarzyszy uszkodzenie układu nerwowego w stopniu powodującym ograniczenie sprawności i zdolności do pracy. W badaniu neurologicznym nie stwierdził podrażnienia lub uszkodzenia korzeni nerwowych, osłabienia siły mięśniowej, zaników mięśniowych, różnicy w odruchach głębokich lub wystąpienia odruchów patologicznych. Ze względu na rozpoznawane schorzenia odwołujący powinien pozostać pod opieką specjalistyczną, może wymagać również dodatkowej diagnostyki (np. różnicowania zmian korzeniowych i uszkodzenia nerwów typu neuropatii) Nie jest to jednak związane z niezdolnością do pracy. Biegły wyjaśnił, żepoprawa stanu zdrowiaodwołującego polega na braku objawów uszkodzenia układu nerwowego i dobrej sprawności ruchowej.
W opinii uzupełniającej z dnia 22 lutego 2016 roku biegły neurolog odniósł się do przedstawionych przez odwołującego wyników badań. Biegły wyjaśnił, że wynik EMG wskazuje na obecność uszkodzenia dolnego neuronu ruchowego w zakresie segmentów S1 oraz C6, sugerując tło korzeniowe. Biegły stwierdził, że w trakcie badania wykazał, że u odwołującego nie istnieje uszkodzenie korzeni nerwowych o takim zaawansowaniu, które ograniczałoby zdolność do pracy na ogólnym rynku pracy. W odniesieniu do konsultacji neurochirurgicznej z dnia 3.12.2015 r. biegły wskazał, iż podziela wnioski konsultującego o konieczności i sposobach dalszego leczenia odwołującego, ale nie podziela wniosków dotyczących niezdolności do pracy badanego. W odniesieniu do pozostałej dokumentacji biegły wniósł o rozważenie powołania biegłego psychologa. Jednocześnie podtrzymał swoją opinię – w jego ocenie odwołujący jest całkowicie zdolny do pracy z neurologicznego punktu widzenia. Biegły nie widział potrzeby powoływania biegłego neurochirurga.
Wobec złożenia dalszej dokumentacji medycznej oraz podnoszonych zastrzeżeń Sąd postanowił zasięgnąć opinii biegłych z zakresu psychologii i psychiatrii.
Biegli psycholog - mgrW. G.oraz psychiatra – drW. M.rozpoznali u odwołującego inteligencję na pograniczu upośledzenia umysłowego lekkiego, otępienie lekkiego stopnia, zaburzenia adaptacyjne, zaburzenia nerwicowe w reakcji na problemy rentowe u osoby z dyskretnymi zmianami OUN, problemy osobowościowe oraz ZZA w wywiadzie.
Biegły psycholog po zapoznaniu z aktami sprawy oraz dokumentacją i badaniu podmiotowym stwierdził, że rozpoznane u odwołującego schorzenia nie powodują częściowej lub całkowitej niezdolności do pracy z przyczyn psychologicznych.
Biegły psychiatra wskazał, że odwołujący rozpoczął leczenie psychiatryczne z powodu reakcji adaptacyjnej/zaburzeń nerwicowych w odpowiedzi na problemy z odzyskaniem renty. W przeszłości, w toku badań orzeczniczych nie zarejestrowano żadnych obiektywnych odchyleń w jego stanie psychicznym. W ocenie biegłego odwołujący nadal wymaga terapii i obserwacji psychiatrycznej w trybie ambulatoryjnym jednak orzekanie długoterminowej niezdolności do pracy byłoby obecnie przedwczesne. Problemy osobowościowe i te związane z ZZA nie mają aktualnie znaczenia orzeczniczego.
W łącznej opinii biegłych brak podstaw do orzeczenia długotrwałej niezdolności do pracy.
Wobec złożenia dalszej dokumentacji medycznej oraz podnoszonych zastrzeżeń Sąd postanowił zasięgnąć opinii innego biegłego z dziedziny neurologii.
Biegła neurolog – drM. P.rozpoznała u odwołującego zespół bólowy kręgosłupa z nieznacznie wyrażonymi objawami korzeniowymi. Stwierdziła, że chód odwołującego jest sprawny. W badaniu RM kręgosłupa widoczne są zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne z uciskiem na struktury nerwowe nieskutkujące w badaniu przedmiotowym. W opinii biegłej obecny stan układu nerwowego nie narusza sprawności motorycznej organizmu i nie upośledza wydolności chodu. Odwołujący wymaga okresowej kontroli lekarskiej i podjęcia systematycznego, intensywnego leczenia farmakologicznego i fizykoterapeutycznego zaostrzeń zespołu bólowego kręgosłupa w ramach ZUS ZLA, kształtowania zachowań prozdrowotnych i unikania przeciążeń, ale nie jest niezdolny do pracy. Biegła stwierdziła, że w porównaniu z badaniami przez Lekarzy ZUS obserwuje nieznaczne pogorszenie stanu zdrowia odwołującego, co wyraża się nieznacznym wyrażeniem objawów korzeniowych, ale mimo to aktualny stan zdrowia nie powoduje niezdolności do pracy zawodowej zarówno częściowej, jak i całkowitej.
Biegły specjalista medycyny pracy – drJ. R.rozpoznał u odwołującego inteligencję na pograniczu upośledzenia umysłowego lekkiego, otępienie lekkiego stopnia, zaburzenia adaptacyjne, zaburzenia nerwicowe w reakcji na problemy rentowe u osoby z dyskretnymi zmianami OUN, problemy osobowościowe oraz ZZA z programem psychoterapeutycznym w wywiadzie, zespół bólowy kręgosłupa bez cech uszkodzenia centralnego i obwodowego układu nerwowego , nadciśnienie tętnicze leczone tabletkami bez konieczności hospitalizacji, stan po dwukrotnym rozbijaniu ultradźwiękami kamieni nerkowych w wywiadzie, obserwacja prostaty z PSA w normie. Biegły podzielił opinię pozostałych biegłych specjalistów, nie zakwestionował ich twierdzenia o braku niezdolności do pracy odwołującego i uzasadnienia dla takiego stanowiska. Odwołujący wykazał zróżnicowany, choć w ostatnich latach przed 1999 rokiem spójny staż zawodowy. Biegły zwrócił uwagę napoprawę stanu zdrowiaopisaną przez biegłego neurologa, której to biegły medycyny pracy nie kwestionuje. Biegły wskazał, iż następna porada neurochirurgiczna czeka odwołującego w 2017 roku, w znacznym czasie od rozpatrywanego odwołania, co w ocenie biegłego potwierdza stabilny stan narządu ruchu. Biegły podkreślił, że pozostali biegli uwzględnili wyniki badań i konsultacje przedstawione przez odwołującego. Dlatego pomimo zastrzeżeń odwołującego biegły medycyny pracy nie widział potrzeby powoływania kolejnych biegłych oraz zmiany dotychczasowego stanowiska biegłych. Śladowa asymetria na poziomie podudzi bez istotnych skutków funkcjonalnych nie ma znaczenia orzeczniczego. Inne schorzenia (układu krążenia, cukrzyca, stan urologiczny, okulistyczny) nie miały dotychczas i nie mają znaczenia orzeczniczego w postępowaniu. Biegły wskazał, że problemy alkoholowe i nie stanowią o niezdolności do pracy. W ocenie biegłego, odwołujący musi zachować abstynencję. Odwołujący może pracować na wielu stanowiskach wolnego rynku pracy dla osób po 60 roku życia, jak i prowadzić własną działalność gospodarczą, może wykonywać wiele czynności osobiście, również w ostatnio prowadzonej działalności rzemieślniczej. Biegły stwierdził brak podstaw do uznania odwołującego za osobę niezdolną do pracy w jakimkolwiek stopniu.
Mając tak ustalony stan faktyczny, Sąd Okręgowy powołał się naart. 61, art. 12 i art. 13 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r., poz. 1383). Za przydatne do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy Sąd uznał opinię przede wszystkim biegłych: neurologów – dr.D. G.oraz drM. P., specjalisty medycyny pracy – drJ. R., psychologa - mgr.W. G.oraz psychiatry – dr.W. M., gdyż dla tych opinii nie ma dowodów przeciwnych, a opinie są logiczne, stanowcze, pochodzą od biegłych lekarzy sądowych o długim stażu klinicznym, orzeczniczym, są powiązane konsekwentnie i logicznie z dokumentacją medyczną przedstawianą przez ubezpieczoną. Sąd analizując opinię tych biegłych stwierdził, że zawierają szczegółowe odniesienia do dokumentacji medycznej, w tym tej przedstawionej przez odwołującego i podbudowane są wnikliwym badaniem przedmiotowym oraz szczegółowym wywiadem zawodowym i medycznym. Opinie o braku niezdolności odwołującego do pracy są jednoznaczne, spójne i logiczne. Nie zawierają żadnych wewnętrznych sprzeczności ani luk. Sformułowana w nich stanowcza i konkretna konkluzja w pełni koresponduje z kolei z rezultatami przeprowadzonych i opisanych przez biegłych badań. Biegli po przeprowadzeniu wnikliwej analizy stanu zdrowia odwołującego oraz przebiegu jego dotychczasowego leczenia przekonująco wyjaśnili przyczyny, dla których uznali, iż nie jest on osobą w jakimkolwiek stopniu niezdolną do pracy, logicznie argumentując zasadność wniosków.
Sąd I instancji wskazał, że odniesione przez odwołującego zastrzeżenia odnośnie opinii biegłych nie podważają ich wiarygodności, albowiem nie zawierają konkretnych zarzutów, sprecyzowania na czym miałyby polegać nieprawidłowości czy błędy po stronie biegłych sądowych, a stanowią jedynie polemikę z oceną stanu zdrowia dokonaną przez biegłych. Na potwierdzenie swoich zastrzeżeń odwołujący powoływał się konsultację leczącego go lekarza specjalisty z zakresu neurochirurgii.
Zdaniem Sądu Okręgowego, podnoszone zarzuty faktycznie stanowiły polemikę ze stanowiskiem obu zespołów biegłych – biegli odnosząc się do zarzutów konsekwentnie i stanowczo wskazywali na pierwotną konkluzję opinii. W sposób przekonywujący wyjaśniali to dlaczego nie ma podstaw by uznawać odwołującego za niezdolnego do jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Powyższego, jednoznacznego stanowiska biegłych lekarzy sądowych, w żaden sposób nie podważa przedstawiona przez odwołującego opinia lekarska/konsultacja z zakresu neurochirurgii. Opinia ta nie mogła stanowić samodzielnej podstawy rozstrzygnięcia Sądu - wbrew treści opinii powołanych w sprawie biegłych lekarzy sądowych.
Sąd analizując opinie biegłych stwierdził, że zawierają szczegółowe odniesienia do dokumentacji medycznej, szczególnie tej przedstawionej przez odwołującego i podbudowane są wnikliwym badaniem przedmiotowym oraz szczegółowym wywiadem zawodowym i medycznym. Biegli przy ocenie niezdolności do pracy wzięli pod uwagę tak charakter, jak i przebieg procesów chorobowych, ich rozwój w czasie, następstwa zastosowanego leczenia, rokowania na przyszłość, jak również wiek, wykształcenie i wykonywany przez odwołującego zawód.
Sąd Okręgowy stwierdził, że zastrzeżenia pozwanego nie zasługiwały na uwzględnienie, nie były też na tyle istotne, by skutkować zasięganiem opinii dalszych biegłych tej samej specjalności. Stronie odwołującej nie udało się skutecznie podważyć wiarygodności opinii biegłych sporządzonych w sprawie oraz poprawności wyciągniętych przez biegłych wniosków. Warto przy tym podkreślić, że zgodnie zart. 6 k.c.ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne, a samo niezadowolenie strony z treści opinii nie stanowi dostatecznego powodu do powoływania opinii kolejnych biegłych sądowych.
Dlatego Sąd uznał, że opinie biegłych sporządzone w sprawie są przekonywujące i kompletne. Uznając, że istota sporu w niniejszej sprawie została wyjaśniona Sąd nie prowadził w dalszym ciągu postępowania dowodowego. Samo niezadowolenie z faktu odmiennej oceny stanu zdrowia nie poparte merytorycznymi zarzutami nie może być bowiem przeciwstawieniem do oceny dokonanej przez biegłych lekarzy sądowych. Sąd nie znalazł także przesłanek do tego, aby zwracać się do biegłych o uzupełnienie opinii czy też by powołać kolejnych biegłych, zwłaszcza, że odwołujący nie przedstawił innych wyników badań pozwalających na dokonanie odmiennej oceny stanu zdrowia.
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności opinie biegłych lekarzy sądowych neurologów, specjalisty medycyny pracy, psychologa oraz psychiatry pozwoliły stwierdzić, żeJ. D.nie jest osobą niezdolną do pracy w jakimkolwiek stopniu. Opinie biegłych sądowych nie pozostawiają w ocenie Sądu wątpliwości co do tego, że dolegliwości, które akcentuje u siebie odwołujący nie są nasilone w takim stopniu by powodować niezdolność do pracy.
Bez znaczenia dla wiarygodności opinii biegłych pozostaje twierdzenie odwołującego o tym, iż stan jego zdrowia uległ pogorszeniu. Sąd uznał te zarzuty za subiektywną, odmienną ocenę własnego stanu zdrowia, która stanowi jedynie polemikę z prawidłowymi ustaleniami biegłych, nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym i co za tym idzie nie wystarcza do podważenia mocy dowodowej przeprowadzonych w toku postępowania opinii. Według utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego (vide wyrok z dnia 19 marca 1997r., II UKN 45/97, OSNAPiUS 1998 Nr 1, poz. 24), sąd nie jest obowiązany do uwzględniania kolejnych wniosków dowodowych strony tak długo, aż udowodni ona korzystną dla siebie tezę i pomija je od momentu dostatecznego wyjaśnienia spornych okoliczności sprawy (art. 217 § 2 k.p.c.).
Wobec powyższego, Sąd Okręgowy uznał, iż zgłoszone przez odwołującego zastrzeżenia odnośnie opinii biegłych stanowiły w istocie wyraz jego niezadowolenia z treści tych opinii i jako takie nie dawały podstaw do dopuszczenia dowodu z opinii kolejnych biegłych.
Dwaj niezależni biegli z zakresu neurologii wskazywali na brak niezdolności do pracy z przyczyn neurologicznych.
Mając powyższe na uwadze należało Sąd Okręgowy stwierdził, iżJ. D.nie udowodnił, iż spełnia wszystkie przesłanki do przyznania mu prawa do świadczenia rentowego. W tym stanie rzeczy, Sąd Okręgowy na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.i powołanych przepisów prawa materialnego, oddalił odwołanie.
Apelację od powyższego wyroku wywiódł odwołujący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżając wyrok w całości, zarzucił mu naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na treść orzeczenia w postaci naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.poprzez dowolną, niezgodną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocenę materiału dowodowego poprzez błędne przyjęcie ustaleń biegłych z zakresu medycyny odnośnie do zdolności Odwołującego do wykonywania pracy zarobkowej, jako ustaleń własnych.
Mając powyższe na uwadze, wniósł o:

1
zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji ZUS oraz orzeczenie o przywróceniu Odwołującemu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy od dnia 1 maja 2015 roku;

2
zasądzenie od organu rentowego na rzecz Odwołującego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym.

Pełnomocnik pozwanego wniósł o oddalenie apelacji.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje
         :
Apelacja okazała się bezzasadna i nie zasługiwała na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności Sąd Apelacyjny wskazuje, że zarzuty apelacji skupiały się przede wszystkim na kwestionowaniu zasadności opinii biegłych sporządzonych w przedmiotowej sprawie, dotyczących ustalenia stanu zdrowia odwołującego w kontekście jego zdolności bądź niezdolności do pracy.J. D.nie kwestionował natomiast podstawy prawnej rozstrzygnięcia, która została prawidłowo wskazana przez Sąd Okręgowy. Stąd Sąd Apelacyjny, nie chcąc powielać prawidłowych rozważań prawnych przedstawionych przez Sąd I instancji w treści przedmiotowego uzasadnienia, wskazuje tylko, iż w całości je podziela i przyjmuje za własne i ogranicza się w tym zakresie do podania podstawy prawnej rozstrzygnięcia.
Zgodnie z przepisemart. 61 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2017 r. poz. 1383, dalej ustawa emerytalna), prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, które ustało z powodu ustąpienia niezdolności, podlega przywróceniu, jeżeli w ciągu 18 miesięcy od dnia ustania prawa do renty, ubezpieczony ponownie stał się niezdolny do pracy.
Zgodnie z art. 12 przywołanej ustawy, niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu, przy czym całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, zaś częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji.
Przy ocenie stopnia i przewidywanego okresu niezdolności do pracy oraz rokowania, co do odzyskania zdolności do pracy uwzględnia się: stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji, możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne (art. 13 ust. 1 ustawy emerytalnej).
W kwestiach wymagających wiadomości specjalnych – a taką jest bez wątpienia kwestia istnienia i zaawansowania choroby w sprawach dotyczących przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy – Sąd winien posiłkować się biegłymi, nie zaś zajmować stanowisko samodzielnie (por. postanowienie SN z dnia 9 maja 2000 r., IV CKN 1209/00). Opinia powołanych w sprawie biegłych lekarzy podlega, jak inne dowody ocenie Sądu wedługart. 233 § 1 k.p.c.To co odróżnia ją pod tym względem, to szczególne dla tego dowodu kryteria oceny, którymi są: poziom wiedzy biegłego, podstawy teoretyczne opinii, sposób motywowania sformułowanego w nich stanowiska oraz stopień stanowczości wyrażonych w nich ocen, a także zgodność z zasadami logiki i wiedzy powszechnej (por. postanowienie SN z dnia 7 listopada 2000 r., I CKN 1170/98, OSNC 2001/4/64). Przedmiotem opinii biegłych nie jest przedstawienie faktów, lecz ich ocena na podstawie wiedzy fachowej (wiadomości specjalnych). Nie podlega ona zatem weryfikacji, jak dowód na stwierdzenie faktów, na podstawie kryterium prawdy i fałszu. Sąd miał na względzie, że rozstrzygnięcie rozpatrywanej sprawy uzależnione było od specjalistycznej wiedzy, jaką dysponowali biegli lekarze sądowi.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do ustalenia, czy schorzenia występujące u odwołującego czyniły go osobą chociażby częściowo niezdolną do pracy po ustaniu prawa do renty okresowej z dniem 30 kwietnia 2015 r., co uzasadniałoby przywrócenie mu prawa do tego świadczenia, a jeżeli tak – to na jaki okres.
Zarzuty podnoszone przez apelującego skupiały się przede wszystkim na wskazaniu, iż błędnie – niezgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego - Sąd Okręgowy uznał ustalenia biegłych w opinii jako własne i na nich oparł rozstrzygnięcie. W ocenie apelującego - Sąd nie może oprzeć oceny opinii wyłącznie na podstawie jej konkluzji, lecz powinien sprawdzić poprawność poszczególnych elementów składających się na trafność jej wniosków końcowych. Apelujący podkreślił, żeJ. D.jest z wykształcenia kominiarzem, a sformułowane przez biegłego wskazania do wykonywania pracy, praktycznie uniemożliwiają mu podjęcie pracy w wyuczonym zawodzie. Trudno bowiem byłoby podjąć odwołującemu pracę w zawodzie kominiarza w wieku 60 lat, po 16 latach częściowej niezdolności do pracy, orzeczonej przez organ rentowy, z powodu wielopoziomowych zmian zwyrodnieniowych i dyskopatycznych kręgosłupa. Biegły sądowy specjalista medycyny pracy w swojej opinii z dnia 21 sierpnia 2017 roku uznał, że „nie ma podstaw do uznania u odwołującego jako osoby 60-letniej, wiele lat prowadzącej działalność gospodarczą, jakiegokolwiek stopnia niezdolności do pracy w aspekcie ubezpieczeniowym". Biegły podkreślił, że odwołujący może pracować na wielu stanowiskach wolnego rynku pracy 60+. Nadto, biegły sądowy stwierdził, żeJ. D.jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, może wykonywać wiele czynności osobiście, również w ostatnio prowadzonej działalności rzemieślniczej. Apelujący wskazywał dalej, że konkluzja opinii biegłego jest sformułowana w sposób sprzeczny z zasadami logiki oraz zasadami doświadczenia życiowego. W chwili badania odwołujący miał 60 lat, od 1999 roku pozostaje nieaktywny zawodowo, z prawem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy z uwagi na schorzenia kręgosłupa i neurologiczne. Posiada wykształcenie podstawowe, a z zawodu jest kominiarzem. Ze względu na ograniczenia zdrowotne, przede wszystkim neurologiczne,J. D.nie może już powrócić do wyuczonego i wykonywanego zawodu, co biorąc pod uwagę także posiadane wykształcenie, w bardzo znacznym stopniu ogranicza możliwość znalezienia stanowiska „na wolnym rynku pracy dla osób 60+". Odwołujący nie może podjąć także działalności gospodarczej, co sugeruje mu biegły, albowiem prowadził on działalność gospodarczą w zakresie usług kominiarskich, co w obecnej chwili ze względu na stan zdrowia jest wykluczone i wiąże się chociażby z koniecznością zainwestowania dużych nakładów finansowych, którymiJ. D.nie dysponuje. Jest faktem powszechnie znanym, że rynek pracy dla „osób 60+" jest rynkiem trudnym, z niewielką ilością ofert pracy, preferującym przede wszystkim osoby wykształcone, które nie mają przerw w aktywności zawodowej. Aktualna sytuacja odwołującego, który po utracie renty nie mógł znaleźć pracy i zmuszony był zarejestrować się jako osoba bezrobotna, jedynie dowodzi, iż biegły formułując opinię i końcową konkluzję, jako specjalista medycyny pracy, nie wziął pod uwagę realnych ograniczeń dotyczącychJ. D..
Powyższe zarzuty, w ocenie Sądu Apelacyjnego, nie znajdują żadnego uzasadnienia.
Sąd Apelacyjny podkreśla, że w toku przeprowadzonego postępowania dowodowego przed Sądem I instancji, powołany został zespół biegłych o specjalnościach adekwatnych do zgłaszanych przez odwołującą schorzeń. Dowód z opinii wszystkich powołanych w sprawie biegłych został przeprowadzony zasadnie, gdyż w zakresie oceny niezdolności danej osoby do pracy sąd nie może oceny tej dokonać samodzielnie. Powyższe znajduje swoje oparcie w stanowisku doktryny i orzecznictwa, które wskazuje, że sąd, orzekając o niezdolności do pracy, nie może opierać się jedynie na własnej wiedzy oraz doświadczeniu i w zakresie ustalenia niezdolności jest zobowiązany przeprowadzić dowód z opinii biegłego z zakresu właściwej dla danej sprawy specjalności medycznej (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2009 r., II UK 106/09, LEX nr 558589). Tym samym, stwierdzić należy, że Sąd I instancji uczynił przedmiotem dowodu fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.).
Jednocześnie Sąd Okręgowy nie ograniczał stron w możliwości składania wniosków dowodowych, a dla wyjaśnienia istoty sprawy przeprowadził postępowanie dowodowe uwzględniające wszystkie okoliczności sprawy. Wyrazem tego jest uwzględnienie zastrzeżeń złożonych przez odwołującego i przeprowadzenie w sprawie przez biegłych lekarzy opinii uzupełniających, a także opinii kolejnego biegłego neurologa oraz specjalisty medycyny pracy. W sędziowskiej ocenie materiału dowodowego, zwłaszcza zaś wskazanej powyżej opinii biegłych, Sąd Apelacyjny nie stwierdza żadnych uchybień, które mogłyby stanowić podstawę apelacji. Postępowanie dowodowe w sprawie zostało przeprowadzone bowiem prawidłowo i wyczerpująco, gdyż oparte było na wiedzy biegłych lekarzy sądowych i odnosiło się do podnoszonych przez stronę odwołującą tez. Na tej podstawie Sąd Okręgowy poczynił jak najbardziej prawidłowe ustalenia faktyczne co do stanu zdrowiaJ. D..
Przechodząc do zarzutu apelacji, tj. dowolnej, niezgodnej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego oceny materiału dowodowego, poprzez błędne przyjęcie przez Sąd Okręgowy za własne ustaleń biegłych w zakresie zdolności odwołującego do pracy, Sąd Apelacyjny stwierdza, że Sąd I instancji właściwie ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Kwestionowane opinie biegłych są logiczne i nie zawierają jakichkolwiek sprzeczności. Prawdą jest, że odwołujący przez okres ponad 15 lat był niezdolny do pracy z powodu przewlekłego zespołu bólowego kręgosłupa na tle zmian zwyrodnieniowych i dyskopatycznych (każdorazowo niezdolność do pracy oceniana była na kolejne dwa lata), jednakże z opinii dwóch biegłych neurologów wynika, że dolegliwościom odwołującego nie towarzyszy uszkodzenie układu nerwowego w stopniu powodującym ograniczenie sprawności i zdolności do pracy. W badaniu neurologicznym biegli nie stwierdzili podrażnienia lub uszkodzenia korzeni nerwowych, osłabienia siły mięśniowej, zaników mięśniowych, różnicy w odruchach głębokich lub wystąpienia odruchów patologicznych, obecny stan układu nerwowego nie narusza sprawności motorycznej organizmu i nie upośledza wydolności chodu. Właśnie brak objawów uszkodzenia układu nerwowego i dobra sprawność ruchowa stanowi o poprawie stanu zdrowia w stosunku do opinii biegłego w sprawie Sądu Okręgowego (sygn. akt VIII U 1227/14 – odwołanie od decyzji z 9.12.2013 r.), w której oceniano niezdolność do pracy odwołującego trwającą do 30 kwietnia 2015 r. i która to opinia stanowiła podstawę do przyznania odwołującemu renty z tytułu niezdolności do pracy od 1.11.2013 r. do wskazanej wyżej daty.
Sąd Apelacyjny wskazuje, że biegli wydający opinię w niniejszej sprawie, dysponowali rezonansem magnetycznym kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego (z 2014 r.), rezonansem kręgosłupa szyjnego (z 2013 r.) i rezonansem kręgosłupa piersiowego (z 2014 r.), które obrazowały liczne zmiany zwyrodnieniowe i dyskopatyczne, i jednocześnie nie uznali odwołującego za osobę niezdolna do pracy. Sąd odwoławczy podkreśla, że zmiany zwyrodnieniowe i korzeniowe, na które wskazuje przedłożona dokumentacja medyczna, mogłyby stanowić przyczynę uznania niezdolności do pracy odwołującego wyłącznie wtedy, gdyby zmiany te skutkowały w badaniu przedmiotowym, czyli w badaniuJ. D., dokonywanym przez biegłych. Jednakże, jak wynika z opinii obydwu biegłych neurologów – zmiany te nie przekładają się na stan wynikający z badania przedmiotowego – dolegliwościom odwołującego nie towarzyszy uszkodzenie układu nerwowego w stopniu powodującym ograniczenie sprawności i zdolności do pracy. Prawidłowości tej oceny nie zmienia stwierdzenie drugiego biegłego neurologa, który uznał, że w porównaniu z badaniami przez Lekarzy ZUS obserwuje nieznaczne pogorszenie stanu zdrowia odwołującego, co wyraża się nieznacznym wyrażeniem objawów korzeniowych, ale mimo to aktualny stan zdrowia nie powoduje niezdolności do pracy zawodowej zarówno częściowej, jak i całkowitej.
Co istotne – jak wynika także z opinii pozostałych biegłych, tj. psychiatry i psychologa, a także specjalisty medycyny pracy – żadna ze stwierdzonych u odwołującego dolegliwości nie powoduje niezdolności do pracy.
Sąd Apelacyjny podkreśla ponadto, że powoływane przez apelację trudności z podjęciem przez odwołującego zatrudnienia/działalności gospodarczej, po pozostawaniu przez 16 lat poza aktywnym rynkiem pracy, nie mogą przesądzać o niezdolności do pracy, gdyż nie wynikają one z powodów medycznych. Odwołujący ze względów medycznych, tj. przy uwzględnieniu posiadanych dolegliwości, jest zdolny do pracy na otwartym rynku pracy na wielu stanowiskach dla osób 60+, również jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, może wykonywać wiele czynności osobiście, także przy ostatnio prowadzonej działalności, jedynie musi unikać pracy na stanowiskach ze znacznym przeciążeniem kręgosłupa.
Odwołujący wraz z apelacją złożył dokumentację powstałą po dacie wyroku – wynik badania rezonansu magnetycznego kręgosłupa szyjnego z 14 marca 2018 r. Należy w tym miejscu podkreślić, że z utrwalonego w orzecznictwie i piśmiennictwie poglądu wynika, że sądowe postępowanie odwoławcze ma charakter kontrolny, co oznacza, że jego przedmiotem jest ocena zgodności z prawem, w aspekcie formalnym i materialnym, decyzji organu rentowego, z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili wydawania rozstrzygnięcia zaskarżonego odwołaniem (zob. uzasadnienie uchwały SN z dnia 9 maja 2007 r., I UZP 1/07, OSNPUSiSP 2007, nr 21-22, poz. 323; wyrok SN z dnia 20 maja 2004 r., II UK 395/03, OSNPUSiSP 2005, nr 3, poz. 43 i wyrok SA w Lublinie z dnia 22 maja 2013 r., III AUa 346/13, LEX nr 1315695, wyrok SN z dnia 20 maja 2004 r., II UK 395/03, OSNPUSiSP 2005, nr 3, poz. 43 i wyrok SN z dnia 3 grudnia 1998 r., II UKN 341/98, OSNAPiUS 2000, nr 2, poz. 72, M. Cholewa-Klimek,Postępowanie sądowe w sprawach..., s. 176; M. Gajda-Durlik,Postępowanie w sprawach z zakresu..., s. 372), a ponadto badanie to wskazuje na zmiany, m.in. takie, jakie wynikały z rezonansu magnetycznego kręgosłupa szyjnego z 2013 r., co jednak nie skutkowało objawami uszkodzenia układu nerwowego w badaniu przedmiotowym. Podkreślenia wymaga również to, że jeżeli nawet ten rezonans magnetyczny wskazywałby na pogorszenie stanu zdrowia odwołującego, to dotyczy ono stanu na marzec 2018 r. (data wydania spornej decyzji – to 1 czerwca 2015 r.), a i tak zmiany te – jeśli istniały już w dacie wydania spornej decyzji, a zatem także w dacie badania przez biegłych - nie skutkowały w badaniu przedmiotowym takimi objawami uszkodzenia układu nerwowego, które powodowałyby niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów orzeczniczych.
Powyższe oznacza, że Sąd rozpoznając odwołanie od decyzji w sprawie rentowej, ocenia prawidłowość decyzji na dzień jej wydania. Ewentualne późniejsze (po dacie wydania zaskarżonej decyzji) pogorszenie stanu zdrowia, może być powodem nowego wniosku do organu rentowego o przyznanie prawa do renty, nie może jednak wpłynąć na rozstrzygnięcie sprawy, wskutek postępowania przed Sądem I bądź II instancji. Z tego powodu Sąd Apelacyjny oddalił wniosek dowodowy złożony przez pełnomocnika odwołującego w apelacji – o przeprowadzenie dowodu z wyniku badania rezonansu magnetycznego z 14 marca 2018 r.
Należy wskazać, że opinie biegłych lekarzy sądowych sporządzone zostały fachowo, w oparciu o aktualną wiedzę, przedstawione w nich wnioski poparte są odpowiednimi argumentami. Biegli sądowi w sposób należyty wyjaśnili przedstawione przez Sąd I instancji zagadnienia, wskazali na czym oparli swe tezy i co spowodowało ich podstawę.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, wobec jednoznaczności opinii biegłych powołanych przed Sądem I instancji, nie było konieczności dalszego uzupełniania postępowania dowodowego. Zarzuty apelacji w świetle szczegółowych wyjaśnień biegłych zaprezentowanych w opiniach są nietrafne i stanowią jedynie bezzasadną polemikę z wnioskami tych opinii.
Podkreślić w tym miejscu należy, iż samo niezadowolenie strony z treści opinii biegłego, gdy nie zgłasza ona żadnych konkretnych zarzutów w stosunku do opinii, nie powoduje konieczności powoływania kolejnego biegłego czy kolejnych biegłych (por. SN z 15.02.1974 r., II CR 817/73, niepubl. oraz SN z 18.02.1974 r., II CR 5/74, Biuletyn SN 1974 r., nr 4, póz. 64). Odmienne stanowisko oznaczałoby, iż należy przeprowadzić dowód z wszelkich możliwych biegłych, aby upewnić się, czy niektórzy z nich nie byliby zdania takiego samego jak strona (por. T. Ereciński Komentarz do Kodeksu Postępowania Cywilnego, Część Pierwsza, Postępowanie Rozpoznawcze, Warszawa 1997 r., str. 439). Nadto wskazać należy, że, Sąd nie może zająć stanowiska odmiennego co do stanu zdrowia wnioskodawcy, na podstawie własnej oceny stanu faktycznego, niż wyrażone w opiniach biegłych (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 października 1987 r., II URN 228/87, PiZS 1988/7/62).
W tym stanie rzeczy prawidłowo Sąd I instancji uznał, że odwołujący nie jest osobą całkowicie, ani częściowo niezdolną do pracy.
Wobec uznania, że zarzuty apelacyjne były bezzasadne oraz mając na uwadze powyższe ustalenia faktyczne i rozważania prawne, należało - na podstawieart. 385 k.p.c.– orzec o oddaleniu złożonej w niniejszej sprawie apelacji, co Sąd Apelacyjny orzekł w sentencji wyroku.

SSA Katarzyna Schönhof-Wilkans

SSA Marta Sawińska

SSA Jolanta Cierpiał