Sąd Okręgowy w Łomży
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 146/19
Data wyroku: 2019-11-07 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Joanna Rawa, Anna Kacprzyk, Andrzej Kordowski

I Ca 146/19

POSTANOWIENIE

Dnia 7 listopada 2019 r
Sąd Okręgowy w Łomży I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: Andrzej Kordowski /spr./
Sędziowie : Joanna Rawa, Anna Kacprzyk
Protokolant : Katarzyna Milewska
po rozpoznaniu w dniu 24 października 2019 roku w Łomży
na rozprawie
sprawy z wnioskuJ. T. (1)
z udziałemS. T.,Z. T.,M. M.
o dział spadku
na skutek apelacji uczestnikaS. T.
na postanowienie Sądu Rejonowego w Łomży
z dnia 14 lutego 2019r sygn.. akt I Ns 515/17
postanawia:

I
zmienić zaskarżone postanowienie w pkt II – V w ten sposób, że :

1
w pkt II dokonać działu spadku majątku opisanego szczegółowo w pkt I postanowienia w ten sposób, że :

a/działkę nr (...)o pow. 1,624 ha położoną wJ.przyznać na rzeczM. M.;
b/działki nr (...)położone wJ.orazdziałkę nr (...)położoną we wsiR.przyznać na rzeczS. T.;
c/działki nr (...)położone wJ.przyznać na rzeczJ. T. (1);

2
w pkt. III w ten sposób, że : zasądzić od uczestnikaS. T.na rzecz wnioskodawcyJ. T. (1)kwotę 92.285, 50 zł. / dziewięćdziesiąt dwa tysiące dwieście osiemdziesiąt pięć złotych 50/100 płatną w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się postanowienia oraz uchylić pkt b;

3
w pkt IV kwotę 28.205,50 zł. / zastępuje kwotą 6.045,75 zł. / sześć tysięcy czterdzieści pięć złotych 75/100 groszy/

4
w pkt V kwotę 452.696 / czterysta pięćdziesiąt dwa tysiące sześćset dziewięćdziesiąt sześć/ złotych zastępuje kwotą 487.701 / czterysta osiemdziesiąt siedem tysięcy siedemset jeden/ złotych;

II
oddalić apelację w pozostałej części;

III
nakazać pobrać na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łomży odS. T.kwotę 3.720 / trzy tysiące siedemset dwadzieścia/ złotych tytułem zwrotu wydatków;

IV
w pozostałym zakresie ustalić, że zainteresowani ponoszą koszty postępowania odwoławczego we własnym zakresie.

Anna KacprzykA. J.R.
Sygn. akt I Ca 146/19

UZASADNIENIE
WnioskodawcaJ. T. (1)wniósł o dokonanie działu spadku po zmarłym bracieJ. T. (2). Wskazał, że w skład spadku wchodzą nieruchomości.  Pierwotnie wnosił o podział działek w naturze tj. przyznanie poszczególnych działek uczestnikom postępowania. Ostatecznie wniósł o przyznaniedziałki nr (...)na rzeczM. M., a pozostałych działek na rzeczS. T.ze stosowną spłatą proporcjonalnie do udziału.
M. M.wniosła o przyznanie jejdziałki nr (...)położonej wJ., której wartość wyczerpuje jej udział w spadku.
Z. T.z kolei złożył oświadczenie, że swój udział w spadku przekazuje na rzecz brataS. T.bez żadnych spłat /k.10/.
S. T.wnosił o przyznanie mudziałki nr (...)leżącej po sąsiedzku z nieruchomością stanowiąca jego własność gdzie prowadzi działalność gospodarczą oraz pozostałych nieruchomości, które uprawia. Godził się bydziałka nr (...)przypadłaM. M.. Wniósł o rozliczenie nakładów poniesionych nadziałce nr (...)w postaci utwardzenia placu, wykonania częściowo bramy wjazdowej, wykonania nadproża, posadzki betonowej w stodole. Wnosił o rozłożenie spłaty na 3 lata.
Sąd Rejonowy w Łomży postanowieniem z dnia 14 lutego 2019 r., sygn. akt I Ns 515/17
w punkcie I ustalił, że w skład spadku poJ. T. (2)wchodzi :

a
prawo własności nieruchomości w postacidziałek nr (...)o łącznej pow. 3,3502 ha położne wJ., dla których Sąd Rejonowy w Łomży prowadziksięgę wieczystą (...);

b
prawo własności nieruchomości w postacidziałki nr (...)o pow. 5,08 ha położnej we wsiR., gm. Jedwabne, dla której Sąd Rejonowy w Łomży prowadziksięgę wieczystą (...);

w punkcie II dokonał działu spadku majątku szczegółowo opisanego w pkt. I  postanowienia w ten sposób, żedziałkę nr (...)o pow. 1,6240 ha  położoną wJ.przyznałM. M., zaś pozostałe  nieruchomości wymienione w pkt. I postanowienia przyznałS. T.;
w punkcie III zasądził odS. T.tytułem spłaty na rzecz:

a
J. T. (1)kwotę 84968,50 zł płatną w terminie do 14 sierpnia 2019 roku wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w przypadku uchybienia terminowi płatności;

b
M. M.kwotę 28557,50 zł płatną w terminie do 14 sierpnia 2019 roku wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w przypadku uchybienia terminowi płatności;

w punkcie IV zasądził odM. M.tytułem spłaty na rzeczJ. T. (1)kwotę 28205,50 zł płatną w terminie do 14 sierpnia 2019 roku wraz  z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w przypadku uchybienia  terminowi płatności;
w punkcie V wartość przedmiotu postępowania ustalił na kwotę 452.696 zł
w punkcie VI nakazał pobrać na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w Łomży od:

a
S. T.kwotę 3375,79 zł tytułem zwrotu wydatków;

b
M. M.kwotę 979,20 zł tytułem zwrotu wydatków;

c
J. T. (1)kwotę 979,20 zł tytułem zwrotu wydatków;

w punkcie VII zasądził odS. T.na rzeczJ. T. (1)kwotę 250 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania;
w punkcie VIII zasądził odM. M.na rzeczJ. T. (1)kwotę  125 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania;
w punkcie IX ustalił, że zainteresowani ponoszą pozostałe koszty postępowania;
Podstawą powyższego orzeczenia były następujące ustalenia faktyczne:
Postanowieniem z 6.03.2017 r sygn. I Ns 1041/16 Sąd Rejonowy w Łomży stwierdził, że spadek poJ. T. (2)nabyło jego rodzeństwo:S. T.,Z. T.,J. T. (1),M. M..
W skład spadku poJ. T. (2)wchodzą nieruchomości w postacidziałek nr (...)o łącznej pow. 3,3502 ha położne wJ., dla których Sąd Rejonowy w Łomży prowadziksięgę wieczystą (...)oraz nieruchomości w postacidziałki nr (...)o pow. 5,08 ha położnej we wsiR., gm. Jedwabne, dla której Sąd Rejonowy w Łomży prowadziksięgę wieczystą (...).
Sąd Rejonowy wskazał, że zgodnie z opinią biegłego wartość nieruchomości wchodzących w skład spadku wynosi 452.696 zł.
Wartość nakładów poczynionych przezS. T.na budynek stodoły wynosi 1.208 zł i stanowi samowolę budowlaną. Pozostałe nakłady nie wpływają na wartość nieruchomości i nie stanowią podstawy do zaliczenia ich do nakładu użytecznego /k. 121 opinia biegłego/.
Sąd Rejonowy podkreślił, że skład majątku podlegającego działowi spadku nie był kwestionowany przez żadną ze stron. Nie było też sporu co do tego komu mają przypaść nieruchomości.
Sąd pozadziałką nr (...)wszystkie nieruchomości przyznał uczestnikowiS. T.. Sąd Rejonowy miał bowiem na uwadze, że uczestnik korzysta, użytkuje i uprawia nieruchomości objęte wnioskiem. Wskazał /k. 148/, że żadna z działek nie leży odłogiem, są użytkowane przez niego i jego syna. Poza prowadzeniem działalności gospodarczej zajmuje się gospodarstwem rolnym. Oprócz działek spadkowych posiada własne nieruchomości rolne, które uprawia. Obecnie chowa około 50 kur i docelowo zamierza zająć się produkcją trzody chlewnej.
Sąd I instancji uznał, że zgodnie ze stanowiskiem stron i z uwagi na fakt użytkowania, korzystania, uprawiania przez uczestnika nieruchomości spadkowych oraz fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego (pozostali zainteresowani nie prowadzą gospodarstw rolnych) zasadnym jest przyznanie mu nieruchomości objętych wnioskiem pozadziałką (...). Z tych względów dokonał działu spadku orzekając jak w pkt. II postanowienia.
Sąd I instancji wyjaśnił, że wartość majątku podlegającego działowi została ustalona na kwotę 452.696 zł. Żadna ze stron nie kwestionowała opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości. Wartość spłat należnych zainteresowanym Sąd obliczył w następujący sposób:
działka nr (...)oszacowana została na kwotę 112.822 zł. SpłataM. M.z tej działki na rzeczS. T.(własny udział oraz udział przekazany przezZ. T.) wynosiła 56.411 zł, a na rzeczJ. T. (1)28.205,50 zł. Z kolei nieruchomości, które przypadłyS. T.przedstawiały wartość 339,874 zł. Spłata z tego tytułu na rzeczJ. T. (1)to 84.968,50 zł, a na rzeczM. M.84.968,50 zł. Po potrąceniu wzajemnych spłatM. M.iS. T.spłata należna uczestniczce wyniosła 28.557,50 zł. Z koleiJ. T. (1)winien uzyskać spłatę odM. M.kwotą 28205,50 zł, a odS. T.kwotę 84.968,50 zł.
Sąd I Instancji nie uwzględnił rozliczenia nakładów poczynionych przezS. T.nadziałce nr (...). Po pierwsze wartość tych nakładów wynosiła 1208 zł i stanowiła samowolę budowlaną tj. została wykonana bez uzyskania stosownych pozwoleń wbrew przepisom prawa. Po drugie pozostałe zgłoszone nakłady nie podnosiły wartości nieruchomości.
Spór był co do terminu spłaty deklarowanego przezS. T.na okres do 3 lat. UczestnikJ. T. (1)żądał jednorazowej spłaty w jak najkrótszym terminie. Podobnie pełnomocnik uczestniczkiM. M.. Sąd Rejonowy uznał, iż zasadnym jest nie rozłożenie na raty, a odroczenie terminu płatności spłat do 6 miesięcy tj. do 14.08.2019 roku. Zauważył przy tym, żeS. T.uzyskał łączny udział w nieruchomościach w wysokości 1/2 części poprzez przekazanie go nieodpłatnie przezZ. T.. Do spłaty pozostała dwójka rodzeństwa z udziałami po 1/4 części. Postępowanie toczyło się ponad 1,5 roku zatem był to czas na poczynienie starań i zabezpieczenie środków pieniężnych na dokonanie spłat. Nadto spłaty nie mogą mieć charakteru symbolicznego, rozłożonego w długim okresie czasu, tak by nie obciążać dłużnika kosztem wierzyciela, który jest zainteresowany spłatą w wysokości odczuwalnej ekonomicznie, pozwalającej na poczynienie inwestycji.
Podobnie Sąd I instancji odroczył termin płatności spłaty zasądzonej odM. M..
Sąd Rejonowy uznał opinie biegłych sporządzone w sprawie jako wiarygodny dowód, co do których żadna ze stron nie zgłosiła zarzutów, tym samym podzielił wnioski płynące z opinii.
Podstawą prawną rozstrzygnięcia Sądu stanowiłart. 686 i 688 kpcw zw. zart. 1035 kci orazart. 210, 211, 212 § 1 i 3 kc,art. 213 § 1 kc.; wartość przedmiotu postępowania Sad ustalił na kwotę 452.696 zł.
O kosztach w pkt. VI Sąd orzekł na podstawie art. 83 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Na zasądzone kwoty składa się zwrot wydatków poniesionych przez Skarb Państwa na wynagrodzenia biegłych. Sąd proporcjonalnie do posiadanych udziałów obciążył zainteresowanych kosztami opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości. Dodatkowo obciążył w całościS. T.kosztami opinii biegłego z zakresu budownictwa.
Uczestnik wniósł o rozliczenie nakładów poczynionych na nieruchomości, jednakże zgodnie z opinią nie przedstawiały one wartości lub też stanowiły samowolę budowlaną. Brak jest zatem podstaw do obciążania pozostałych zainteresowanych kosztami opinii, która nie dotyczyła zgłaszanych przez nich roszczeń.
O kosztach w pkt. VII i VIII Sąd orzekł na podstawieart. 520 §2 kpc. Koszty te dotyczyły zwrotu opłaty od wniosku proporcjonalnie do udziałów zainteresowanych.
O kosztach w pkt. IX Sąd orzekł na podstawieart. 520 §1 k.p.c.
Apelację od powyższego wyroku wniósł uczestnik postępowaniaS. T..
Zaskarżył ww. orzeczenie co do sposobu podziału majątku wspólnego i działu spadku oraz zasądzonych między zainteresowanymi spłat (pkt II, III, IV, V oraz VI zaskarżonego postanowienia).
Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił:

1
Naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na treść orzeczenia, a mianowicieart. 212 § 2 k.c.polegające na błędnej wykładni tego przepisu poprzez dokonanie zniesienia współwłasności nieruchomości przez przyznanie na własność uczestnikowi postępowaniaS. T.nieruchomości w postaci działek, których żaden z uczestników postępowania nie chciał na własność, podczas gdy w oznaczonej sytuacji Sąd winien postanowić o zarządzeniu sprzedaży oznaczonych składników majątku;

2
Naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na treść orzeczenia a mianowicieart. 686 k.c.polegające na błędnej wykładni tego przepisu poprzez uznanie, iż nakłady poczynione przez jednego z uczestników postępowaniem, a stanowiące tzw. samowolę budowlaną, nie podlegają rozliczeniu w toku postępowania o dział spadku i zniesienie współwłasności, podczas gdy w toku oznaczonego postępowania podlegają rozliczeniu wszelkie nakłady, które realnie zwiększają wartość poszczególnych składników majątku.

Mając powyższe na uwadze wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia; zasądzenie od wnioskodawcy oraz uczestniczki postępowaniaM. M.na rzecz uczestnika postępowaniaS. T.kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W trakcie rozprawy apelacyjnej wnosił o aktualizację wyceny dokonanej przez biegłego z zakresu szacowania nieruchomości, wskazując iż wysokość spłaty winna wynosić maksymalnie 40.000 zł.
WnioskodawcaJ. T. (1)wnosił o oddalenie apelacji, zasądzenie od uczestnikaS. T.kosztów postępowania odwoławczego według norm przepisanych.
Pełnomocnik uczestniczkiM. M.wskazywał, iż ewentualnie w imieniu matki mógłby nabyćdziałki nr (...)idziałkę (...)jeżeli działki byłyby warte mniej.
W toku postępowania odwoławczego wnioskodawcaJ. T. (1)złożył pismo procesowe w którym wskazał, iż na dzień 20 października 2019 r. nie doszło do porozumienia w zakresie sposobu podziału współwłasności. W związku z tym wniósł o:

-

przyznanie dlaJ. T. (1)nieruchomości rolnych o numerach 137, 955,(...),(...),(...),(...),(...)ze spłatą w gotówce pozostałych współwłaścicieli;

przyznanie nieruchomości o numerze(...)dlaM. M.o co wnioskowała;

przyznanie nieruchomości o numerze(...)dlaS. T.iZ. T.o co wnioskowali oraz przyznanie dlaS. T.iZ. T.działki (...), która znajduje się przy głównej drodze i przyda sięS.w jego działalności gospodarczej.

Wyjaśnił, iż z powyższym stanowiskiem zgadza się również uczestniczkaM. M..
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Apelacja uczestnikaM. T. (1)zasługiwała na uwzględnienie w części.
Podkreślić należy, że postępowanie apelacyjne, jakkolwiek jest postępowaniem odwoławczym i kontrolnym, to jednakże zachowuje charakter postępowania rozpoznawczego. Oznacza to, że Sąd odwoławczy ma pełną swobodę jurysdykcyjną, ograniczoną jedynie granicami zaskarżenia. Podkreślić też należy, że Sąd ten nie może poprzestać jedynie na ustosunkowaniu się do zarzutów apelacyjnych. Merytoryczny bowiem charakter orzekania Sądu II instancji polega na tym, że ma on obowiązek poczynić własne ustalenia i ocenić je samodzielnie z punktu widzenia prawa materialnego, a więc dokonać subsumcji. Z tego też względu Sąd ten może, a jeżeli je dostrzeże - powinien, naprawić wszystkie stwierdzone w postępowaniu apelacyjnym naruszenia prawa materialnego popełnione przez Sąd I instancji i to niezależnie od tego, czy zostały one podniesione w apelacji, jeśli tylko mieszczą się w granicach zaskarżenia (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2000r., III CKN 812/98 i in.). Ponadto Sąd II instancji orzeka nie tylko na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez Sąd I instancji, ale także w postępowaniu apelacyjnym. Stąd też istnieje możliwość uzupełnienia postępowania dowodowego, o ile strony złożą stosowne twierdzenia faktyczne i wnioski dowodowe dopuszczalne w świetleart. 381 k.p.c.Art. 1035 k.c., dotyczący działu spadku przewiduje odpowiednie stosownie przepisów o współwłasności w częściach ułamkowych, czyliart. 210 i nast. k.c.
W niniejszej sprawie strony zmieniały stanowiska co do podziału nieruchomości stanowiącej współwłasność. Analiza akt sprawy wskazuje, że stanowisko wnioskodawcyJ. T. (1)było elastyczne i przedstawiał on różne sposoby wyjścia ze współwłasności. W toku postępowania przed Sądem Instancji złożył pismo w którym wyjaśnił, że nie doszło do porozumienia między stronami niniejszego postępowania w zakresie sposobu zniesienia współwłasności w związku z czym wycofuje swoje propozycje podziału, a proponuje sprzedaż przedmiotów wchodzących w skład spadku i podział uzyskanej w ten sposób sumy między współspadkobiercami (k. 115). W trakcie rozprawy w dniu 26 listopada 2018 r. - poprzedzającej wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia wnioskodawca wyjaśnił, że nie widzi innej możliwości niż sprzedaż, ponieważ chciałby aby brat go spłacił lecz on się nie odzywa. Uczestnik natomiast podał, iż uprawia całość gruntów (…) Chce prowadzić hodowlę trzody chlewnej i może spłacić brata w terminie 3 lat (k. 148).
UczestniczkaM. T. (2)precyzyjnie określiła, iż domaga się przyznania jejdziałki (...)i stosowną dopłatę.
Sąd Rejonowy uwzględnił w swoim rozstrzygnięciu to ostateczne stanowisko stron wyrażone na rozprawie w dniu 26 listopada 2018 r. w którym wnioskodawcaJ. T. (1)zgodził się na przyznanie uczestnikom postępowaniaS. T.całości nieruchomości stanowiącej współwłasność stron z wyjątkiemdziałki (...)((...)), która zgodnie ze stanowiskiemM. M.miałaby przypaść jej na własność. Przy tym uczestnikS. T.nie oponował takiemu wnioskowi, i wskazywał, iż może spłacić brata w terminie 3 lat.
Jednocześnie pełnomocnik uczestnikaS. T.w trakcie tej rozprawy wyrażając swoje stanowisko co do podziału nieruchomości wskazywał, iż podtrzymuje dotychczasowe stanowisko i wnosił o rozłożenie spłaty na raty. Analiza akt wskazuje, iż stanowisko pełnomocnika poprzedzające, to wyrażone na rozprawie w dniu 26 listopada 2018 r. zostało złożone w dniu 22 lutego 2018 r. na rozprawie, gdzie pełnomocnik uczestnika wskazał, iż zgadza się abydziałka nr (...)przypadła na rzecz uczestnika jak równieżdziałka nr (...)- w całości.
Sąd Rejonowy na rozprawie poprzedzającej wydanie zaskarżonego orzeczenia nie wyjaśnił, jakie jest ostateczne stanowisko uczestnika i jego pełnomocnika co do sposobu wyjścia ze współwłasności, jak również jakie jest ich stanowisko, w sytuacji gdyby Sąd nie podzielił stanowiska uczestnika, co do spłaty wnioskodawcy przez uczestnika w terminie 3 lat.
Z treści wniesionego środka odwoławczego wynika, iż skarżący nie zgadza się przyznaniem na jego rzecz nieruchomości, wskazując, iż Sąd Rejonowy przyznał na jego rzecz nieruchomości, których nie chciał żaden z zainteresowanych. Podczas rozprawy apelacyjnej wyjaśnił, iż popiera apelację. Podkreślił, że wszystkie działki mają dostęp do drogi publicznej jak również wnosił o aktualizację wyceny dokonanej przez biegłego z zakresu szacowania nieruchomości, wskazując iż wg niego wysokość spłaty winna wynosić maksymalnie 40.000 zł.
Jednocześnie należy zauważyć, że Sąd Rejonowy pominął, iż jeżeli w postępowaniu o zniesienie współwłasności zgodny wniosek obejmuje sposób jej zniesienia, ale nie dotyczy już wysokości dopłat, zastosowanie znajdujeart. 623 k.p.c.(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 2011 r., III CSK 261/10, nie publ.).
Sąd ten naruszył równieżart. 211w związku zart. 212 § 2 k.c.błędnie interpretując wynikające z tych przepisów zasady dotyczące zniesienia współwłasności. Sposób zniesienia współwłasności zależy przede wszystkim od zgodnej woli wszystkich współwłaścicieli. Przy braku jednomyślności preferowany jest podział w naturze (art. 211 k.c.), w myśl zaśart. 212 § 2 k.c., rzecz, która nie daje się podzielić, może być przyznana stosownie do okoliczności jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych, albo sprzedana stosownie do przepisówkodeksu postępowania cywilnego. W konsekwencji podstawowym sposobem zniesienia współwłasności, w razie braku zgodnego wniosku, jest podział fizyczny rzeczy wspólnej, jako najbardziej sprawiedliwy i pożądany.
W realiach rozpoznawanej sprawy Sąd Rejonowy nie dysponował zgodnym wnioskiem współwłaścicieli, powinien, więc w pierwszej kolejności rozważyć przeprowadzenie podziału w naturze, wydzielając części nieruchomości odpowiadające wartościom udziałów współwłaścicieli, chyba, że byłoby to sprzeczne z ustawą, społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy lub pociągało za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości (art. 211 k.c.). Z akt sprawy wynika, że Sąd Rejonowy pierwotnie zmierzał w tym kierunku albowiem dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości celem ustalenia aktualnej wartości nieruchomości objętych wnioskiem z odrębnym wskazaniem wartości gruntów, budynków i innych naniesień. Niejednoznaczne stanowisko uczestnikaS. T.i jego pełnomocnika, stanowiło podstawę skarżonego rozstrzygnięcia. Wskazać jednakże należy, że dopiero rzecz, która nie daje się podzielić, może być przyznana, stosownie do okoliczności jednemu ze współwłaścicieli ze spłatą pozostałych albo sprzedana stosownie do przepisówkodeksu postępowania cywilnego.
Sąd ma, zatem wybór między przyznaniem rzeczy jednemu ze współwłaścicieli, a sprzedażą licytacyjną, tylko w stosunku do rzeczy, która nie daje się podzielić. Jednak sposób zniesienia współwłasności, jako wynik wyboru między przyznaniem rzeczy jednemu ze współwłaścicieli, a zarządzeniem jej sprzedaży nie może być dokonany bez rozważenia, czy w razie przyznania rzeczy jednemu współwłaścicielowi z obowiązkiem spłaty, ma on realne możliwości jej uiszczenia. Natomiast sprzedaż rzeczy wspólnej powinna nastąpić, gdy żaden ze współwłaścicieli nie godzi się, by nabyć własność i ponosić ciężar spłat, do właściciela bowiem, a nie do Sądu należy ocena czy rzecz jest mu potrzebna, a narzucanie własności rzeczy nie byłoby racjonalne (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 1998 r., II CKN 347/98, OSNC 1999, Nr 6, poz. 108).
Sąd odwoławczy mając na uwadze stanowisko skarżącego uczestnika dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości na okoliczność dokonania wyceny nieruchomości będących przedmiotem postępowania z uwzględnieniem sytuacji panujących na gruncie. Ponadto w tym miejscu podkreślenia wymaga, że stosownie do treści art. 156 ust. 3 i 4 u.g.n., operat szacunkowy może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony, przez okres 12 miesięcy od daty jego sporządzenia, chyba że wystąpiły zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa w art. 154, przy czym operat szacunkowy może być wykorzystywany po upływie okresu, o którym mowa w ust. 3, po potwierdzeniu jego aktualności przez rzeczoznawcę majątkowego. Biegły w opinii sporządzonej w dniu 4 lipca 2019 r. dokonał aktualizacji wyceny nieruchomości będących przedmiotem postępowania z uwzględnieniem sytuacji panujących na gruncie i ustalił, że wartość rynkowa nieruchomości wynosi 487.701 zł .
Dlatego Sąd odwoławczy mając na uwadze przywołane regulacje prawne, stanowiska stron wyrażone w toku postępowania odwoławczego jak również wnioski aktualizacji wyceny nieruchomości będących przedmiotem postępowania zmienił zaskarżone orzeczenie w pkt. II-V na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.
Sąd zmienił punkt II zaskarżonego postanowienia w ten sposób, żedziałkę nr (...)o pow. 1,624 ha przyznał na rzeczM. M.,działki nr (...)położone wJ.orazdziałkę nr (...)położoną we wsiR.przyznał na rzecz uczestnikaS. T.. Sąd miał na uwadze, że pełnomocnik uczestnika domagał się przyznaniadziałek nr (...)na rzecz tego uczestnika. Sąd przyznałdziałkę nr (...)na rzecz tego uczestnika mając na uwadze jej położenie, oraz rodzaj prowadzonej działalności gospodarczej przez tego uczestnika.Działki o nr (...)Sąd przyznał na rzecz wnioskodawcyJ. T. (1).
Wartość majtku została ustalona przez biegłego w opinii z dnia 4 lipca 2019 r. na kwotę 487.701 zł i żadna ze stron nie kwestionowała treści opinii.Działka nr (...)została przyznana na rzeczM. T. (2)a jej wartość według aktualizacji wyceny wynosi 127.971 zł. Wartość nieruchomości o nr(...), 137 i(...)przyznanych na rzecz uczestnikaS. T.wynosi 336.136 zł, a wartość nieruchomości o nr 955,(...),(...),(...),(...),(...)przyznanych na rzecz wnioskodawcyJ. T. (1)wynosi 23.594 zł. Tym samym należało zmienić wysokość spłaty należnej od uczestnikaS. T.na rzecz wnioskodawcyJ. T. (1). Udział ¼ części w majątku wspólnym uczestnikZ. T.przekazał na rzecz uczestnikaS. T., wobec tego kwotę należną od uczestnikaS. T.tytułem spłaty na rzecz wnioskodawcyJ. T. (1)wynosi 92.285,50 zł. Jednocześnie należało uchylić pkt. III. b zaskarżonego postanowienia.
Wartość nieruchomości przyznanejM. M.przewyższa należną jej wartość udziału w nieruchomości wspólnej w związku z czym należało zmienić kwotę zasądzoną tytułem spłaty od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy z kwoty 28.205,50 zł na kwotę 6.045,75 zł.
Sąd Okręgowy zmienił pkt. V zaskarżonego postanowienia zastępując kwotę 452.696 ustaloną przez Sąd Rejonowy jako wartość przedmiotu postępowania kwotą 487.701 zł.
Niezasadny był zarzut naruszeniaart. 686 k.p.c.Skarżący co prawda wskazuje, iż Sąd I Instancji naruszyłart. 686 k.c.jednakże treść uzasadnienia zarzutu, iż w istocie apelant miał na myśli naruszenieart. 686 k.p.c.
Zgodnie z treścią tego artykułu w postępowaniu działowym sąd rozstrzyga także o istnieniu zapisów zwykłych, których przedmiotem są rzeczy lub prawa należące do spadku, jak również o wzajemnych roszczeniach pomiędzy współspadkobiercami z tytułu posiadania poszczególnych przedmiotów spadkowych, pobranych pożytków i innych przychodów, poczynionych na spadek nakładów i spłaconych długów spadkowych. Skarżący uczestnik w niniejszym postępowaniu domagał się rozliczenia nakładów poczynionych przez niego na nieruchomość nr(...), którą ostatecznie otrzymał w wyniku toczącego się postępowania. Nie ma tym samym znaczenia wysokość nakładów, które istniały w dniu 9 grudnia 2017 r. jak i nowych budowli wykonywanych obecnie. Poczynione nakłady są przydatne tylko do prowadzenia działalności handlowej, którą prowadzi uczestnikS. T.na tej działce i na działce sąsiedniej. Niezasadnym zatem byłoby rozliczanie nakładów, które ostatecznie przypadły osobie, która je poczyniła.
Dlatego Sąd oddalił apelację w pozostałej części (pkt. II wyroku).
Sąd na podstawie art. 83 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych nakazał pobrać na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Łomży od uczestnikaS. T.kwotę 3.720 zł tytułem kosztów opinii biegłego będących przedmiotem postępowania mając na uwadze, iż uczestnik ten wnioskował o aktualizację wyceny nieruchomości.
Na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.Sąd ustalił, iż w pozostałym zakresie uczestnicy ponoszą koszty postępowania odwoławczego.