Sąd Okręgowy w Łodzi
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 619/20
Data wyroku: 2020-07-30 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Anna Przybylska
Słowa kluczowe: Dodatki do emerytur i rent
Podstawa prawna: art.21 ustawy o emeryturach pomostowych

Sygn. akt VIII U 619/20

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 27 stycznia 2020 r. ZUS II Oddział wŁ.odmówił ubezpieczonemuA. S.prawa do rekompensaty, gdyż na dzień 31 grudnia 2008 r. ubezpieczony nie udowodnił wymaganego 15-letniego stażu w szczególnych warunkach.
Organ rentowy do stażu pracy w szczególnych warunkach nie zaliczył ubezpieczonemu okresu 1.09.1989 – 31.12.2008, ponieważ stanowiska: kierownik sekcji, kierownik działu w dziale informatyki nie są zgodne z wykazem , stanowiącym załącznik do powołanych w świadectwie zarządzeń resortowych.
/decyzja – k.167 akt ZUS/
Odwołanie od w/w decyzji złożył ubezpieczony i wniósł o uwzględnienie odwołania, ponieważ był zatrudniony na stanowisku, na którym w sposób ciągły wykonywał prace związane z koniecznością obsługi elektronicznych monitorów ekranowych.
/odwołanie – k. 3 /
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, argumentując, jak w zaskarżonej decyzji.
/odpowiedź na odwołanie – k. 5/

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
A. S.urodził się w dniu (...)
/bezsporne/
W dniu 30 grudnia 2019 r. ubezpieczony złożył wniosek o przeliczenie kapitału początkowego i uwzględnienie rekompensaty za pracę w warunkach szczególnych/wniosek – k. 1 akt ZUS/
Wnioskodawca był zatrudniony w okresie 1.09.1989 – 28.11.2017 wInstytucie Centrum (...)wŁ.w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku kierownika sekcji, kierownika działu .
/świadectwo pracy- w aktach ZUS, akta osobowe zał. Do akt/
Wnioskodawca w tym okresie był zatrudniony na stanowisku kierownika sekcji biocybernetyki, a następnie na stanowisku kierownika działu informatyki. Praca była związana z pracą przy ekranach komputera. W tym czasie były terminale, które były szczególnie obciążające dla wzroku. Tylko w trakcie szkoleń, delegacji nie było pracy z ekranem. Zajmował się programowaniem, sprawdzaniem baz danych, przenoszeniem danych osobowych, co zdarzało się to trzykrotnie. Szpital zatrudniał ok. 3000 pracowników. Praca była związana z systemami szpitalnymi, które w tym czasie też podlegały zmianie. Trzeba było przenieść bazy 600 000 rekordów. Dane musiały być precyzyjnie skatalogowane. Trzeba było je wykonywać jednocześnie przy 2-3 ekranach w celu porównania. Zajmował się też bezpieczeństwem systemów informatycznych, przeglądaniem logów. Był również administratorem baz dot. legalności oprogramowania. Wszystkie te prace były związane z pracą przy monitorze. Praktycznie w ciągu dnia nie było czynności, których nie wykonywałbym przy komputerze. Stanowisko było wyposażone w komputer wraz z instrukcją BHP. Wnioskodawca miał podległych pracowników. Zlecał i kontrolował pracę za pomocą systemu informatycznego. Nie wykonywał prac biurowych. W wydziale była sekretarka, która zajmowała się pracami biurowymi. Uzgodnienia odbywały się drogą elektroniczną. Dyrektorowi zależało, żeby system działał. MonitoryH.były zastępowane sukcesywnie pod koniec lat 90 jeszcze pracowały. Monitory znakowe są używane do dzisiaj. Cała administracja odbywała się w oparciu o monitory znakowe.
/zeznania wnioskodawcy – protokół rozprawy – k. 29, 29 odw., zeznania świadkaB. M.– protokół rozprawy – k. 29 odw./
W dniu 20.12.2019 roku zostało wystawione świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych w okresie 1.09.1989 – 31.12.2008 w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku kierownika sekcji, kierownika działu w dziale informatyki, na których w sposób ciągły wykonywał prace jednoznacznie związane z koniecznością obsługi elektronicznych monitorów ekranowych /prace szczególnie obciążające narząd wzroku i wymagające precyzyjnego widzenia - wykaz A dział XIV poz. 5 pkt. 1 załącznika do rozporządzenia RM 7.02.1983 i zarządzenia MZ i OS z dnia 12.07.(...)oraz rozporządzenia RM z 1998, DZ.U. nr 162 poz. 1118/
/świadectwo - k. 15 akt ZUS/
Dla innych pracowników działu były wystawiane podobne świadectwa, m.in. dlaS. J.– za okres 1.04.1989 – 31.12.2008, na stanowisku asystenta, starszego asystenta, starszego informatyka. Pracownik kadr nie decyduje samodzielnie czy wystawić zaświadczenie. Kieruje zapytanie do działu BHP w tym zakresie. Większość pracowników działu informatyki dostała takie zaświadczenia. Pracownik kadr otrzymał informację z działu BHP , że może takie zaświadczenie wnioskodawcy wystawić.
/kserokopia świadectwa – k. 18, zeznania świadkaB. M.– protokół rozprawy – k. 29 odw./
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych dowodów w postaci dokumentów znajdujących się w aktach niniejszej sprawy w tym w aktach ZUS, w szczególności na podstawie dokumentacji osobowej zatrudnienia ubezpieczonego oraz zeznań samego wnioskodawcy i świadka .
Zgromadzone dokumenty, zeznania ubezpieczonego i świadka nie budzą wątpliwości, co do ich wiarygodności, znajdują potwierdzenie w załączonej dokumentacji osobowej, uzupełniają się wzajemnie i stanowią tym samym wiarygodne źródło dowodowe. Organ rentowy nie zgłaszał wniosków dowodowych mających na celu wykazanie okoliczności przeciwnych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego odwołanie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem postępowania było rozstrzygnięcie, czy wnioskodawcy przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych.
Zgodnie z dyspozycjąart. 1 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(Dz. U. z 2017 r., poz. 664) określa warunki nabywania prawa do emerytur i rekompensat przez niektórych pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, zwanych „emeryturami pomostowymi”, o których mowa wart. 24 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1383 z późn. zm.).
Stosownie do treściart. 2 ust. 5 w/w ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata jest to odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.
W myśl art. 21 ust. 1 w/w ustawy, rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat.
Ust. 2 art. 21 stanowi, że rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Przesłanka negatywna została zawarta wart. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych. Jest nią nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Treść art. 21 ust. 2 w/w ustawy może budzić wątpliwości i jego interpretacji należy dokonywać przy uwzględnieniu uregulowania zawartego w art. 2 ust. 5 ustawy zgodnie, z którym użyte w ustawie określenie rekompensata oznacza odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Rekompensata jest zatem odszkodowaniem za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które rozpoczęły pracę przed 1 stycznia 1999 r. i nie nabędą prawa do emerytury pomostowej, w zamian za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (analogiczne stanowisko zajął Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 25 listopada 2010 r. (K 27/09, OTK-A 2010, Nr 9, poz. 109).
Skoro, jak wynika z powyższego, celem rekompensaty jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, to przesłanka negatywna, o której mowa w art. 21 ust. 2 ustawy, na co wskazuje wykładnia funkcjonalna tego przepisu, zachodzi w przypadku pobierania emerytury przyznanej w obniżonym wieku emerytalnym np. na podstawie art. 46 w zw. zart. 32 lub 39czy tezart. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 14 grudnia 2015 r., lex nr 1979477).
Art. 23 ust. 1 w/w ustawy stanowi, że ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę.
Rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o których mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (art. 23 ust. 2 w/w ustawy). Jako dodatek do kapitału początkowego, razem z kapitałem początkowym podlega waloryzacjom.
Bezspornym jest w rozpoznawanej sprawie, że wnioskodawca nie nabył prawa do emerytury pomostowej, ani prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.
ZUS zakwestionował, że praca wykonywana przez ubezpieczonego w okresie 1.09.1989 – 31.12.2008 była pracą w szczególnych warunkach, z uwagi na to, że stanowisko podane przez pracodawcę nie w pełni odpowiada nazwie ustawowej.
Pozostałe przesłanki nabycia prawa do rekompensaty nie były kwestionowane przez organ rentowy.
W rozpoznawanej sprawie nie było wątpliwości, że wnioskodawca w spornym okresie był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy.
Pracę operatora elektronicznych monitorów ekranowych /prace szczególnie obciążające narząd wzroku i wymagające precyzyjnego widzenia - przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych/ zaliczyć należy do prac w warunkach szczególnych. Pomocnicze znaczenie w tym zakresie ma wykaz zawarty w załączniku nr 1 do zarządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 12 lipca 1987 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze z zakładach pracy resortu zdrowia i opieki społecznej.
Analiza treści wykazu A dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43) wskazuje w poz. 5 Działu XIV – prace różne – prace szczególnie obciążające narząd wzroku i wymagające precyzyjnego widzenia - przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych,
Praca w warunkach szczególnych to praca, w której pracownik w sposób znaczny jest narażony na niekorzystne dla zdrowia czynniki i pracę taką pracownik musi wykonywać stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku, aby nabyć prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym. Sąd Najwyższy podkreślił, iż ustawodawca tworząc instytucję przewidzianą w art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, opierał się na założeniu, że praca wykonywana w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy, przyczynia się do szybszego obniżenia wydolności organizmu, stąd też osoba wykonująca taką pracę ma prawo do emerytury wcześniej niż inni ubezpieczeni.
Jak stanowiart. 3 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku; wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy.
Ponadto zgodnie z art. 3 ust. 7 ww. ustawy za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze uważa się osoby wykonujące przed dniem wejścia w życie ustawy prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Wskazane odwołanie doart. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychpozwala na stosowanie omawianych przepisów łącznie zrozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 r., nr 8, poz. 43 ze zm.) (videart. 32 ust. 4).
W świetle § 2 ust. 1 wskazanego rozporządzenia oraz zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy, przy czym powyższe okoliczności pracownik jest obowiązany udowodnić (por. wyrok Sądu Najwyższego z 15 grudnia 1997 r. II UKN 417/97– (...)i US(...)i wyrok Sądu Najwyższego z 15 listopada 2000 r. II UKN 39/00 Prok. i Prawo(...)).
Stosownie do § 2 ust. 2 rozporządzenia okresy takiej pracy stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według określonego wzoru, lub świadectwie pracy.
Regulacja § 2 Rozporządzenia, statuująca ograniczenia dowodowe i obowiązująca w postępowaniu przed organem rentowym, nie ma zastosowania w postępowaniu odwoławczym przed Sądem. W konsekwencji okoliczność i okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach Sąd uprawniony jest ustalać także innymi środkami dowodowymi niż dowód z zaświadczenia zakładu pracy, w tym zeznaniami świadków (por. uchwała Sądu Najwyższego z 27 maja 1985 r. sygn. III UZP 5/85 – LEX 14635, uchwała Sądu Najwyższego z 10 marca 1984 r. III UZP 6/84 – LEX 14625).
Podkreślić należy jednak, iż ustawodawca w obecnie obowiązujących przepisach celowo odszedł od szczegółowego określania stanowisk pracy, skupiając się na zakresach obowiązków, bowiem nazwy stanowisk pracy mogły być bardzo różne w zależności od zakładu pracy. Ponadto ustalano je często na długo przed wejściem w życie przepisów określających pracę w warunkach szczególnych. Z tej przyczyny Sąd ma nie tylko prawo, alei obowiązek ustalać rzeczywisty zakres obowiązków, bez względu na nazwę stanowiska.
Dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. Przy ustalaniu okresów pracy w szczególnych warunkach, wymaganych do nabycia prawa do emeryturyw niższym wieku emerytalnym, nie jest dopuszczalne zaliczanie innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika w stopniu powodującym wcześniejszą utratę zdolności do zatrudnienia i nie zostały wymienione w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia z dnia 10 kwietnia 2014 r., II UK 395/13, Lex Nr 1455235).
Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na okoliczność pracy wykonywanej przez wnioskodawcę w szczególnych warunkach dopuścił dowód z zeznań wnioskodawcy oraz świadka a także przeprowadził dowód z dokumentacji zatrudnienia ubezpieczonego.
Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego wnioskodawca w tym okresie był zatrudniony na stanowisku kierownika sekcji biocybernetyki, a następnie na stanowisku kierownika działu informatyki. Praca była związana z pracą przy ekranach komputera. W tym czasie były terminale, które były szczególnie obciążające dla wzroku. Zajmował się programowaniem, sprawdzaniem baz danych, przenoszeniem danych osobowych, co zdarzało się to trzykrotnie. Szpital zatrudniał ok. 3000 pracowników. Praca była związana z systemami szpitalnymi, które w tym czasie też podlegały zmianie. Trzeba było przenieść bazy 600 000 rekordów. Dane musiały być precyzyjnie skatalogowane. Trzeba było je wykonywać jednocześnie przy 2-3 ekranach w celu porównania. Zajmował się też bezpieczeństwem systemów informatycznych, przeglądaniem logów. Był również administratorem baz dot. legalności oprogramowania. Wszystkie te prace były związane z pracą przy monitorze. Praktycznie w ciągu dnia nie było czynności, których nie wykonywałbym przy komputerze. Stanowisko było wyposażone w komputer wraz z instrukcją BHP. Wnioskodawca miał podległych pracowników. Zlecał i kontrolował pracę za pomocą systemu informatycznego. Nie wykonywał prac biurowych. W wydziale była sekretarka, która zajmowała się pracami biurowymi. Uzgodnienia odbywały się drogą elektroniczną.
W ocenie Sądu ubezpieczony wykazał, iż w/w praca była pracą w szczególnych warunkach. Mimo, iż zajmował stanowisko kierownicze wszystkie jego obowiązki były związane z pracą przed ekranem komputera, a więc przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych.
Zdaniem Sądu, wobec tak ustalonego stanu faktycznego należy uznać, iż wnioskodawca stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał obowiązki zgodnie z wystawionym świadectwem zatrudnienia w warunkach szczególnych.
Mając na uwadze powyższe nie ulega wątpliwości, że wnioskodawca pracował w szczególnych warunkach przez ponad 15 lat oraz, że spełnione zostały wszystkie pozostałe przesłanki do nabycia prawa do rekompensaty przewidzianej wart. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych.
Zgodnie zart. 23 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowychustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę.
A zatem Sąd Okręgowy w Łodzi, na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonemu prawo do rekompensaty.