Sąd Rejonowy Szczecin-Centrum w Szczecinie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 286/20
Data wyroku: 2020-07-03 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION
Sędziowie: Sędzia Agnieszka Kuryłas
Słowa kluczowe: Odrzucenie pozwu
Podstawa prawna: Art. 199 k.p.c.

Sygn. aktI C 286/20

POSTANOWIENIE
Dnia 03 lipca 2020 roku
Sąd Rejonowy Szczecin – Centrum w Szczecinie Wydział I Cywilny
Przewodniczący:Sędzia Agnieszka Kuryłas
po rozpoznaniu w dniu 03 lipca 2020r w Szczecinie
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwa :Gminy M.S.
przeciwko :W. S.iA. S.

o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym

postanawia:

oddalić wniosek pozwanych o odrzucenie pozwu na podstawieart. 199 § 1 pkt 2 kpc.
Sędzia Agnieszka Kuryłas
Sygn. aktI C 286/20

UZASADNIENIE POSTANOWIENIA Z DNIA 3 LIPCA 2020 ROKU
W dniu 9 marca 2020 roku powódkaGmina M.S., wniosła pozew przeciwkoW. S.iA. S.o uzgodnienie treści Ksiąg Wieczystych prowadzonych przez Sąd Rejonowy(...)wS.Wydział(...)Ksiąg Wieczystych nr(...)oraz(...)z ich rzeczywistym stanem prawnym poprzez wykreślenie wszystkich wpisów i zamknięcieksięgi wieczystej numer (...)dlalokalu mieszkalnego numer (...)położonego wS.przyulicy (...), stanowiącego odrębną nieruchomość oraz wykreślenie zksięgi wieczystej nr (...)prowadzonej dla nieruchomości gruntowej tj. dz. gruntu(...), obręb(...), położonej przyul. (...), wszystkich wpisów związanych z odrębną własnością lokalu opisanego wyżej.
W uzasadnieniu wskazano, iż strony łączyła umowa najmulokalu mieszkalnego nr (...)położonego wS.przyulicy (...), która to umowa została następnie zmieniona dwoma aneksami. W dniu 23 kwietnia 2012 roku Rada MiastaS.podjęła uchwałę nr(...), na podstawie której zostały określone zasady sprzedaży lokali mieszkalnych stanowiących własnośćGminy M.S.i warunków udzielania bonifikat, które zostały zmienione uchwałą Rady MiastaS.z dnia 18 listopada 2013 r. numer(...). Zgodnie z ww. uchwałami powódka mogła ustalić bonifikatę od ceny sprzedaży lokalu mieszkalnego zbywanego na rzecz najemcy będącego osobą fizyczną w wysokości 95%, jeżeli najemca legitymował się okresem najmu powyżej 20 lat. Bonifikat nie udzielało się, gdy najemca bądź jego małżonek posiada lub posiadał w okresie 5 lat poprzedzających zawarcie umowy sprzedaży lokalu przez Gminę tytuł prawny do innego lokalu mieszkalnego, nieruchomości zabudowanej przeznaczonej na cele mieszkalne lub do ich części.
Dalej strona powodowa wskazała, że w dniu 7 maja 2012 r. pozwani złożyli wniosek o sprzedaż przedmiotowego lokalu, a następnie na żądanie powódki złożyli oświadczenie m.in. o tym, że w okresie ostatnich 5 lat nie zbyli lokalu mieszkalnego bądź udziału w lokalu mieszkalnym. Jednocześnie zostali pouczeni o tym, że złożenie oświadczenia niezgodnego z prawdą skutkować będzie prawem powódki do uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli o udzieleniu bonifikaty przy sprzedaży przedmiotowego lokalu.
W oparciu o treść tego oświadczenia, powódka w dniu 16 listopada 2016 r. złożyła oświadczenie woli w sprawie sprzedaży w trybie bezprzetargowym ww. lokalu mieszkalnego na rzecz najemców oraz udzielenia bonifikaty w wysokości 95% od ceny lokalu.
Strony w dniu 30 grudnia 2016 r. zawarły notarialną umowę o oddanie we współużytkowanie wieczyste gruntu w udziale(...)położonego wS.przyul. (...), obejmującegodziałkę nr (...)z obrębu(...)oraz umowę o ustanowienie odrębnej własności i sprzedażylokalu mieszkalnego numer (...)położonego wS.przyulicy (...), dla którego została założonaksięga wieczysta o numerze (...).
W dniu 31 stycznia 2017 r., w ramach rutynowych działań związanych z administrowaniem nieruchomości oddanych w użytkowanie wieczyste, pracownik strony powodowej wykrył, iż składając w dniu 30 grudnia 2016 r. oświadczenie o sprzedaży pozwanym przedmiotowego lokalu, Gmina działała pod wpływem błędu. Błąd ten został wywołany złożonym przez pozwanych oświadczeniem, zgodnie z którym pozwani w okresie ostatnich 5 lat nie zbyli lokalu mieszkalnego, bądź udziału w lokalu mieszkalnym. Oświadczenie to okazało się niezgodne z prawdą, ponieważ pozwanyA. S.umową darowizny z dnia 3 czerwca 2013 r., zbył udział wynoszący 1/2 w prawie własnościlokalu mieszkalnego nr (...)położonego wS.przyul. (...). Powyższe udziały pozwany nabył umową darowizny z dnia 24 stycznia 2008 r.
W tej sytuacji powódka złożyła oświadczenia woli w sprawie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli w związku z działaniem pod wpływem błędu co do ceny sprzedawanego lokalu, która stanowi essentialia negotii umowy sprzedaży. Gdyby pozwani złożyli oświadczenie zgodne ze stanem faktycznym, to powódka nie zawarłaby w dniu 30 grudnia 2016 r. umowy, bowiem nie zaistniały warunki określone w przedmiotowych uchwałach Rady MiastaS.. Powódka dowiedziała się o ww. błędzie w dniu 31 stycznia 2017 r., w związku z tym oświadczenie o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli złożonego w umowie z dnia 30 grudnia 2016 r. zostało skutecznie złożone przed upływem roku od jego wykrycia.
Powódka alternatywnie wskazała, że umowa sprzedaży z dnia 30 grudnia 2016 r. zawarta przy zastosowaniu bonifikaty od ceny sprzedaży lokalu, bez spełnienia przez pozwanych przesłanek do jej udzielenia określonych w ww. uchwałach, jest nieważna. Wobec nieważności od samego początku powyżej opisanej umowy sprzedaży – zdaniem strony powodowej – nie wywołuje ona skutków prawnych, w związku z czym prawo własności przedmiotowego lokalu mieszkalnego przysługuje powódce i powódka powinna być wpisana jako właściciel w dziale IIksięgi wieczystej nr (...).
W odpowiedzi na pozew pozwaniW. S.orazA. S.wnieśli o odrzucenie pozwu z uwagi na powagę rzeczy osądzonej. Pozwani podnieśli, że w tej samej sprawie o to samo roszczenie, oparte na tej samej podstawie faktycznej i prawnej, między tymi samymi stronami toczyło się już przed tut. Sądem postępowanie pod sygnaturą akt(...), w której to prawomocnym wyrokiem z dnia 20 maja 2019 roku Sąd oddalił powództwo w całości.
Pozwani wskazali, że żądanie powódki w niniejszej sprawie jest de facto identyczne jak w sprawie(...)i zmierzali wyłącznie do wykreślenia prawa własności pozwanych co do lokalu mieszkalnego i wpisu własności Gminy.
Nadto wskazali, że żądanie to opiera się na tej samej podstawie prawnej tj.art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotecei ma ten sam cel – pozbawienie pozwanych własności nieruchomości położonej przyul. (...)oraz wpisanie na powrót własności tej nieruchomości na rzecz powódki , gdyż jeżeli zostałoby uwzględnione powództwo Gminy, tj. wykreślenie wszystkich wpisów wksiędze wieczystej nr (...)prowadzonej dlalokalu mieszkalnego numer (...)wieczystej i jej zamknięcie, nieruchomość ta, niejako automatycznie wróciłaby do zasobów Gminy, zaś pozwani zostaliby pozbawieni tejże własności , co znalazłoby odzwierciedlenie w treści ksiąg wieczystych.

Sąd zważył, co następuje:
Wniosek pozwanych o odrzucenie pozwu nie zasługiwał na uwzględnienie.
Zgodnie z treściąart. 199 §1 pkt 2 k.p.c.sąd odrzuci pozew, jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku albo została już prawomocnie osądzona.
Wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami (art. 366 k.p.c.). Treścią prawomocnego wyroku jest osądzenie, tzw. rzecz osądzona.
Rzecz osądzona charakteryzuje się tym, że w wyniku uprawomocnienia się wyroku następuje stan prawny powagi rzeczy osądzonej, przejawiający się w określonej mocy samego wyroku i wszystkich jego skutków materialnoprawnych i cywilnoprawnych. W powagę rzeczy osądzonej wyposażone są orzeczenia rozstrzygające sprawę co do istoty, czyli orzeczenia mające treść pozytywną oraz orzeczenia mające treść negatywną. Przepis ten zakłada przedmiotową i podmiotową tożsamość dwóch orzeczeń i dopiero kumulacja tych elementów pozwala na stwierdzenie, że doszło do powtórnego wydania orzeczenia w tej samej sprawie (vide: m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2007 r., sygn. akt I CSK 479/06, postanowienie z dnia 30 listopada 2007 r., sygn. akt IV CSK 267/07, wyrok z dnia 6 marca 2008 r., sygn. akt II UK 144/07). Chodzi nie tylko o tożsamość przedmiotu rozstrzygnięcia w obu sprawach (po raz pierwszy i później ponownie osądzonej), lecz również tożsamość okoliczności faktycznych, z których wynika w jednej i drugiej sprawie roszczenie procesowe (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 1971 r., sygn. akt II CZ 59/71, OSNC 1971, Nr 12, poz. 226) oraz zbieżność podstawy prawnej (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 1997 r., sygn. akt I CKU 65/96, (Prok. i Pr. - wkład. 1997, nr 7-8, poz. 41; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1967 r., sygn. akt I CR 570/66, OSPiKA 1968, nr 7-8, poz. 158). Należy także dodać, że z powagi rzeczy osądzonej korzysta w zasadzie tylko rozstrzygnięcie zawarte w sentencji wyroku, nie zaś uzasadnienie (vide: m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 września 1957 r., sygn. akt 1 CO 20/57, OSPiKA 1958, z. 10, poz. 261, oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2002 r., sygn. akt II CKN 1415/00, LEX nr 53284). Motywy rozstrzygnięcia istotne są natomiast dla określenia granic powagi rzeczy osądzonej, co ma szczególne znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy powództwo zostało w całości lub części oddalone.
Aby ustalić granice powagi rzeczy osądzonej, w pierwszej kolejności należy dokonać wykładni wyroku (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 1998 r., sygn. akt II UKN 594/97, OSNP 1999, Nr 1, poz. 37), w drugiej - według judykatury - posłużyć należy się treścią uzasadnienia (vide: orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 1950 r., sygn. akt C. 339/49, OSN (C) 1951, Nr 3, poz. 65), a jeśli nie zostało ono sporządzone, sąd orzekający ponownie sam - na podstawie akt sprawy - musi odtworzyć rozumowanie sądu (vide: orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 1955 r., sygn. akt III CR 199/54, OSNCK 1956, Nr 4, poz. 100; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2006 r., sygn. akt II PK 163/05, OSNP 2007, nr 5-6, poz. 71).
Konsekwencją procesową tego, że prawomocny wyrok korzysta z powagi rzeczy osądzonej, jest to, że nie można skutecznie wszcząć postępowania w tym samym przedmiocie i między tymi samymi stronami. W takim wypadku pozew, jako niedopuszczalny, podlega odrzuceniu (art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.). Tożsamość roszczenia zachodzi wówczas, gdy identyczny jest nie tylko przedmiot, ale i podstawa sporu. Dla tożsamości orzeczeń potrzeba tożsamości podstawy faktycznej i prawnej, czyli normy prawnej roszczenia.(vide: Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 1997 roku , wydane w sprawie I CKU 65/96, LEX nr 29569 ).
Zarzut powagi rzeczy osądzonej jest zarzutem formalnym w rozumieniuart. 222 k.p.c.Jego zgłoszenie wywołuje potrzebę przeprowadzenia postępowania incydentalnego dla rozstrzygnięcia tej kwestii. Oddalając ten zarzut, sąd ma obowiązek wydać w tym zakresie oddzielne postanowienie i może wstrzymać dalsze rozpoznanie sprawy, aż do uprawomocnienia się tego postanowienia.
Odnosząc się do zgłoszonego przez stronę pozwaną zarzutu powagi rzeczy osądzonej Sąd zważył, co następuje :
W obszernym wywodzie wspierającym ten zarzut strona pozwana wskazała, że w tej samej sprawie, o to samo roszczenie, oparte na tej samej podstawie faktycznej i prawnej, między tymi samymi stronami toczyło się już przed tut. Sądem postępowanie pod sygnaturą akt IC 4197/18, w której to prawomocnym wyrokiem z dnia 20 maja 2019 roku Sąd oddalił powództwo w całości.
Wskazać należy, że w sprawie(...)Gmina M.S.żądała uzgodnienia z rzeczywistym stanem prawnym treści księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości lokalowej położonej wS.przyul. (...), dla której Sąd Rejonowy(...)wS.,(...)Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą pod numerem (...)poprzez wpisanie w Dziale II tej księgi wieczystej prawa własności przedmiotowej nieruchomości na rzeczGminy M.S., zamiast widniejącego wpisuW. S.iA. S.. Powoływała się na błąd i ostatecznie nieważność umowy z dnia 30 grudnia 2016 roku.
Powyższe roszczenieGmina M.S.oparła na treściart. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece(Dz.U. z 2013r., poz. 707 z późn. zm.), stosownie do treści którego , w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności.
Faktem jest, że w opisywanej sprawie wyrokiem z dnia 29 maja 2019 roku Sąd oddalił powództwoGminy M.S.przeciwkoW. S.iA. S.w całości.
W uzasadnieniu tego wyroku Sąd jednak wskazał, że żądanieGminy M.S.określone w pozwie w sprawie IC 4197/18 było wadliwie skonstruowane. Do osiągnięcia celu założonego przezGminę M.S.konieczne było bowiem zamknięcieksięgi wieczystej numer (...)z równoczesnym dokonaniem zmian w księdze gruntowej, w którejW. S.orazA. S.również figurują jako wieczyści użytkownicy nieruchomości położonej przyul. (...).(...)J.. Odrębna własność lokalu ustanowiona umową z dnia 30 grudnia 2016 r. jest prawem głównym, a związany z nim udział w wieczystym użytkowaniu gruntu pod budynkiem prawem akcesoryjnym.
Mając na uwadze powyższe „zalecenia”Gmina M.S.skierowała przeciwkoW. S.orazA. S.podlegające rozpoznaniu w niniejszej sprawie powództwo o uzgodnienie treści Ksiąg Wieczystych prowadzonych przez Sąd Rejonowy(...)wS.Wydział(...)Ksiąg Wieczystych nr(...)oraz(...)z ich rzeczywistym stanem prawnym poprzez wykreślenie wszystkich wpisów i zamknięcieksięgi wieczystej numer (...)dlalokalu mieszkalnego numer (...)położonego wS.przyulicy (...), stanowiącego odrębną nieruchomość oraz wykreślenie zksięgi wieczystej nr (...)prowadzonej dla nieruchomości gruntowej tj. dz. Gruntu(...), obręb(...), położonej przyul. (...), wszystkich wpisów związanych z odrębną własnością lokalu opisanego wyżej.
Wobec powyższego należało zatem stwierdzić, że wyrok Sadu Rejonowego(...)wS.z dnia 29 maja 2019 roku, wydany w sprawie(...)oddalający powództwoGminy M.S.nie zamknął drogi powodowej Gminie do wytoczenia kolejnego powództwa przeciwko tym samym pozwanym, którego podstawę stanowi przepisart. 10 ustawy o Księgach Wieczystych i Hipotece, albowiem wbrew stanowisku pozwanych , sformułowane przez powódkę żądanie jest zgoła odmienne aniżeli wskazane w sprawie(...).
W poprzedniej sprawie wobec stwierdzenia przezGminę M.S., że umowa z dnia 30 grudnia 2016 roku (umowa o oddanie we współużytkowanie wieczyste gruntu w udziale(...)położonego wS.przyul. (...), obejmującegodziałkę nr (...)z obrębu(...)oraz umowę o ustanowienie odrębnej własności i sprzedażylokalu mieszkalnego numer (...)położonego wS.przyulicy (...), dla którego została założonaksięga wieczysta o numerze (...)) jest nieważna, tym samym nie zostało wyodrębnione prawo własności lokalu mieszkalnego położonego wS.przyul. (...). Skoro prawo takie nie powstało, wobec tego brak było podstaw do utrzymywania księgi wieczystej dla niego założonej, a już niedopuszczalne było dokonywanie zmian w takiej księdze w zakresie podmiotu - właściciela.
Dlatego też w niniejszej sprawie powódka zmodyfikowała uprzednio wadliwie skonstruowane żądanie pozwu i obok wykreślenia wszystkich wpisów wksięgach wieczystych nr (...)dochodzi również zamknięcia tej pierwszej księgi, czego w poprzednio rozpoznawanej sprawie nie uczyniła.
Zgodnie bowiem z obowiązującym orzecznictwem Sądu Najwyższego „usunięcie niezgodności pomiędzy stanem jawnym z księgi i stanem rzeczywistym nieruchomości może (...) polegać na wykreśleniu prawa i zamknięciu księgi w wieczystej, jeżeli okaże się, że prawo takie nie powstało (...)”. ( tak SN w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 listopada 2008 r., IV CSK 264/08 (niepubl.) ), a nadto że możliwe jest uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, polegające także na nakazaniu jej zamknięcia (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2009 r., IV CSK 81/09, IV CSK 81/09 (niepubl.).
Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd uznał, iż w sprawie niniejszej nie wystąpiły przesłanki do uwzględnienia wniosku pozwanych i odrzucenia pozwu z uwagi na przesłanki opisane w treściart. 199 §1 pkt. 2 k.p.c.
Tym samym wniosek pozwanych o odrzucenie pozwu należało oddalić, o czym Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.
Sędzia Agnieszka Kuryłas
Sygn. akt I C 286/20
Szczecin, dnia 30 lipca 2020 roku