Sąd Rejonowy w Nowym Dworze Mazowieckim
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 76/19
Data wyroku: 2019-03-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Marta Izmajłowicz-Góralska
Podstawa prawna: art. 720 k.c., art. 509 k.c., art. 3851 § 1 k.c.
Teza: Skoro pożyczkodawca obok swojej zasadniczej działalności sprzedaje też produkty ubezpieczeniowe to ewentualne koszty z nimi związane powinien ponieść podmiot, który ma z tego zysk, czyli ubezpieczyciel.

Sygn. I C 76/19 upr.
Na rozprawie 29 marca 2019 roku nie stawiły się strony, pomimo prawidłowego zawiadomienia, przy czym pozwany nie żądał przeprowadzenia rozprawy pod jego nieobecność i nie składał wyjaśnień. Przewodniczący ogłosił wyrok zaoczny.
Przewodniczący:
Protokolant:

WYROK ZAOCZNY
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 marca 2019 roku
Sąd Rejonowy w Nowym Dworze Mazowieckim Wydział I Cywilny w składzie:
Przewodniczący: SSR Marta Izmajłowicz-Góralska
Protokolant:  apl. adw. Konrad Rudnicki
po rozpoznaniu 29 marca 2019 roku w Nowym Dworze Mazowieckim
na rozprawie
sprawy z powództwaP. (...)weW.
przeciwkoG. M.
o zapłatę

I
zasądza od pozwanego na rzecz strony powodowej 2 636,62 zł (dwa tysiące sześćset trzydzieści sześć złotych sześćdziesiąt dwa grosze) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 24.08.2018r. do dnia zapłaty;

II
dalej idące powództwo oddala;

III
zasądza od pozwanego na rzecz strony powodowej 589,86 zł (pięćset osiemdziesiąt dziewięć złotych osiemdziesiąt sześć groszy tytułem kosztów postępowania;

IV
nadaje wyrokowi w pkt I i III rygor natychmiastowej wykonalności.

Sygn. akt I C 76/19 upr.

UZASADNIENIE
wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w Nowym Dworze Mazowieckim
z dnia 29 marca 2019 roku
1. Stanowiska stron i przebieg postępowania.
Pozwem z dnia 23 sierpnia 2018 roku złożonym w elektronicznym postępowaniu upominawczymP. (...)z siedzibą weW.(„powód”) wniósł o zasądzenie odG. M.(„pozwany”) kwoty 4 544,59 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu powód wskazał, że pozwany zawarł 22 maja 2015 rokuumowę pożyczki nr (...), na mocy której otrzymał określoną kwotę pieniężną, zobowiązując się do jej zwrotu na warunkach określonych w tej umowie. W następstwie niedotrzymania przez pozwanego warunków określonych w umowie(...)wezwał pozwanego do zapłaty, informując jednocześnie, że w przypadku niedopełnienia warunków określonych w treści wezwania wierzytelności wynikające z umowy pożyczki zostaną przelane na rzecz powoda. Pozwany nie dokonał spłaty, wobec czego 29 marca 2018r.(...)zawarł z powodem umowę przelewu wierzytelności. Na kwotę dochodzoną pozwem składa się należność główna w wysokości 4 420,81 zł oraz skapitalizowane odsetki w kwocie 123,78 zł naliczone przez wierzyciela pierwotnego.
Postanowieniem z dnia 4 października 2018 roku (VI Nc-e(...)) Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym Lublin-Zachód w Lublinie stwierdził brak podstaw do wydania nakazu zapłaty i sprawę przekazał do tut. Sądu jako sądu ogólnej właściwości pozwanego.
Pozwany, mimo wezwania, nie wniósł odpowiedzi na pozew i nie stawił się na rozprawę.
2. Fakty ustalone przez Sąd.
Zgodnie zart. 339 k.p.c., jeżeli pozwany nie stawił się na posiedzenie wyznaczone na rozprawę albo mimo stawienia się nie bierze udziału w rozprawie, sąd wyda wyrok zaoczny, przy czym w takim wypadku przyjmuje się za prawdziwe twierdzenia powoda o okolicznościach faktycznych przytoczonych w pozwie lub w pismach procesowych doręczonych pozwanemu przed rozprawą, chyba że budzą one uzasadnione wątpliwości albo zostały przytoczone w celu obejścia prawa. W niniejszej sprawie takie wątpliwości zachodziły (z samej treści pozwu nie wynika m.in. jaką kwotę pozwany otrzymał w drodze umowy pożyczki, co oprócz tej kwoty wchodzi w skład należności głównej, kto udzielił mu pożyczki, na jakich warunkach, jaki był termin spłaty pożyczki, czy pozwany dokonał choć częściowej spłaty, a jeśli tak kiedy i jak wpłaty te zostały rozrachowane, czy pozwanemu wypowiedziano umowę i czy były do tego podstawy), co obligowało sąd do przeprowadzenia postępowania dowodowego.
Sąd ustalił, że 22 maja 2015 roku pozwany zawarł z(...) S.A.umowę pożyczki na piśmie, na podstawie której otrzymał pożyczkę w wysokości 4 200 zł. Dodatkowo ustalono prowizję z udzielenie pożyczki – 1 176 zł, opłatę przygotowawczą – 40 zł, opłatę za Pakiet Elastyczny – 1 736 zł, w tym 50 zł za dostarczenie gotówki, 300 zł za świadczenie spłaty w domu i 1 386 zł tytułem części opłaty dotyczącej Elastycznego Planu Spłat, poza tym odsetki – 414,34 zł i koszt związany z przystąpieniem do Ubezpieczenia Pakiet Medyczny 120 zł, w tym 60 zł składki i 60 zł kosztu czynności związanych z obsługą ubezpieczenia ponoszony przez pożyczkodawcę. Łącznie do spłaty – 7 686,34 zł. Termin spłaty ustalono na 60 tygodni.
Zgodnie z treścią umowy Pakiet Elastyczny to dodatkowy pakiet związany z zarządzaniem pożyczką i wybierany przez klienta we wniosku o pożyczkę, w skład którego wchodzą: dostarczenie przez doradcę całkowitej kwoty pożyczki w gotówce do domu klienta, świadczenie spłaty w domu w Pakiecie Elastycznym polegające na cotygodniowych wizytach doradcy w miejscu zamieszkania klienta celem umożliwienia mu spłaty, oraz pakiet świadczeń w ramach Elastycznego Planu Spłat. Wynagrodzenie pożyczkodawcy za świadczenie spłaty w domu jest ustalane w oparciu o sumę opłat za poszczególne zakontraktowane wizyty domowe stanowiących iloczyn części wynagrodzenia za świadczenie spłaty w domu przypadającej na jedną zakontraktowaną wizytę domową w kwocie 5 zł oraz liczby wszystkich zakontraktowanych umownie cotygodniowych wizyt. Natomiast Elastyczny Plan Spłat to pakiet świadczeń pozwalający na zarządzanie pożyczką, składający się z: okresowej przerwy w spłacie (1-4 raty), okresowego zamrożenia spłaty i gwarancji zniesienia obowiązku spłaty. Pożyczkodawca za świadczenia w Elastycznym Planie Spłaty pobierał wynagrodzenie w postaci części opłaty za Pakiet Elastyczny.
Natomiast Pakiet Medyczny to dodatkowe ubezpieczenie w ramach Umowy Grupowego Ubezpieczenia dla KlientówP.nr(...)zawartego pomiędzy Pożyczkodawcą a(...) S.A.Pożyczkodawca odprowadza potrąconą część kosztu pożyczki w kwocie 60 zł do ubezpieczyciela, natomiast pozostała kwota 60 zł stanowi pokrycie kosztów podejmowanych przez pożyczkodawcę czynności związanych z przystąpieniem klienta do ubezpieczyciela
Dowód: umowa z 22 maja 2015 r. k. 36–43.
W dniu 29 marca 2018r.(...)zawarł z powodem umowę przelewu wierzytelności, w tym również wierzytelność w stosunku do pozwanego, nabytą od pierwotnego pożyczkodawcy tj.(...) S.A.(„pierwotny pożyczkodawca”) Na wierzytelność tą składały się: kwota 4 420,81 zł kapitału, 0 zł tytułem odsetek i 0 zł kosztów.
Dowód: umowa przelewu wierzytelności wraz z wyciągiem z załącznika, k. 16–30.
W dniu 3 sierpnia 2018 r. powód skierował do pozwanego wezwanie do zapłaty na kwotę 4 527,64 zł, informując jednocześnie, że w przypadku braku spłaty zaległości sprawa zostanie skierowana na drogę postępowania sądowego.
Dowód: wezwanie do zapłaty, k. 31.
W dniu 23 sierpnia 2018 r. powód wystawił wyciąg z ksiąg rachunkowych nr(...), w którym oświadczył, że w dniu 29.03.2018r. nabył od(...)wierzytelność wobec pozwanego wynikającą zumowy pożyczki nr (...). Na dzień wystawienia wyciągu wierzytelność opiewała na kwotę 4 544,59 zł, w tym 4 420,81 zł należności głównej i 123,78 zł odsetek.
Dowód: wyciąg z ksiąg rachunkowych nr(...), k. 12.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wskazanych dokumentów. Są to dokumenty prywatne, którym Sąd nie odmówił mocy dowodowej.
3. Podstawa prawna wyroku i rozważania Sądu.
Zgodnie zart. 720 k.c.przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy. Pożyczka ta stanowiła jednocześnie kredyt konsumencki, mając na uwadze że została udzielone przez przedsiębiorcę w zakresie jego działalności konsumentowi (art. 3 ust. 1 i art. 3 ust. 2 pkt 1 oraz art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckimw brzmieniu od 11 października 2015 r. do: 10 marca 2016 r.). Szczegółowo prawa i obowiązki stron zostały uregulowane w umowie pożyczki z 23 stycznia 2016 roku.
W myślart. 509 k.c.wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią, chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. Wraz z wierzytelnością na nabywcę przechodzą wszelkie związane z nią prawa, a w szczególności roszczenie o zaległe odsetki.
Zastrzeżeń Sądu nie budziło to, że pozwany winien zwrócić powodowi kwotę samej pożyczki, prowizję za jej udzielenie i opłatę przygotowawczą.
Zasadnicze wątpliwości Sądu wzbudziło natomiast żądanie opłaty za opłaty za Pakiet Elastyczny oraz kosztów związanych z przystąpieniem do Ubezpieczenia Pakiet Medyczny. Naliczenie w umowie tych opłat budzi poważne zastrzeżenia w świetle przepisów o zobowiązaniach umownych i ochronie konsumenta przed niedozwolonymi klauzulami umownymi. Zgodnie bowiem z treściąart. 3851 § 1 k.c.postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy; nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
Postanowienia umowy z 22 maja 2015 roku dotyczące opłaty za Pakiet Elastyczny i Pakiet Medyczny nie dotyczą głównych świadczeń stron, ani nie zostały indywidualnie uzgodnione z pozwanym. Są one częścią standardowej umowy, którą pierwotny pożyczkodawca stosuje w odniesieniu do wszystkich klientów, korzystając z przygotowanego przez siebie druku umowy. Należy zwrócić uwagę, że ich wysokość w odniesieniu do udzielanego kapitału pożyczki jest znacząca, bowiem wynosi prawie 50%.
Co do części opłaty za dostarczenie gotówki do domu klienta w chwili podpisania umowy w kwocie 50 zł, należy stwierdzić, że jest to koszt całkowicie nieuzasadniony. Skoro przedstawiciel pierwotnego pożyczkodawcy spotkał się z pożyczkobiorcą w celu podpisania umowy, co było połączone z jednoczesnym wręczeniem pieniędzy pożyczkobiorcy, to nie sposób wskazać, na pokrycie jakich kosztów, związanych z przekazaniem pieniędzy, miałaby zostać przeznaczona kwota 50 zł. Jest to zastanawiające tym bardziej, że koszty kolejnych wizyt przedstawiciela pierwotnego pożyczkodawcy w domu pożyczkobiorcy zostały ustalone na kwotę 5 złotych każda. Poza tym wątpliwości budzi fakt, że zgodnie z treścią umowy została ona zawarta wL., podczas gdy pozwany mieszka wN., a zatem do dostarczenia pieniędzy do domu pozwanego w ogóle nie doszło.
W zakresie opłaty dotyczącej świadczenia spłaty w domu w wysokości 300 zł (5 zł za każdą z 60 wizyt) Sąd nie uznał tego postanowienia umownego za niedozwolone, ale należy stwierdzić, że powód nie udokumentował ile w istocie wizyt odbył przedstawiciel pierwotnego pożyczkodawcy w domu pozwanego. Skoro pozwany spełnił swoje zobowiązanie wobec pierwotnego pożyczkodawcy jedynie częściowo, to można domniemywać, że nie wszystkie wizyty doszły do skutku. Nie wiadomo również czy pozwany nie skorzystał z możliwości przesunięcia płatności rat w ramach Pakietu Elastycznego, a jeśli tak czy wiązało się to z przerwą w odbywaniu wizyt. Zgodnie z rozkładem ciężaru dowodu w procesie cywilnym (art. 6 k.c.) to na powodzie spoczywał ciężar wykazania spełnienia tego świadczenia.
Całkowicie iluzoryczny charakter miały, zdaniem Sądu, rzekome świadczenia w ramach Elastycznego Planu Spłat, obciążone opłatą w wysokości 594 zł. Zgodnie z umową pożyczki z zakres tego planu wchodzić miały: „Okresowa Przerwa w Spłacie”, „Okresowe zamrożenie Spłaty”. Ogólnie rzecz biorąc świadczenia te polegały na możliwości odroczenia spłaty kolejnych tygodniowych rat (od 1 do 4) w wypadku wystąpienia zdarzeń wskazanych w umowie, czyli na przesunięciu wymagalności tych rat. Nie sposób uznać, że postanowienia te są uczciwe i zgodne z dobrymi obyczajami, skoro opłata za tego rodzaju „usługę” wynosi 33 % kapitału pożyczki, podczas gdy normalną konsekwencją dla pożyczkobiorcy w przypadku uchybienia w terminie płatności rat pożyczki byłoby powstanie roszczenia odsetkowego po stronie pożyczkobiorcy. Poza tym dlaczego w przypadku przesunięcia daty wymagalności jednej raty opłata ma wynosić tyle samo ile za przesunięcie terminu wymagalności 4 rat? Nie ma tu ekwiwalentności świadczeń. Poza tym powód nie udowodnił, aby pozwany z tego rodzaju świadczeń skorzystał (art. 6 k.c.).
Ostatnia część Pakietu Elastycznego – Gwarancja Zniesienia Obowiązku Spłaty budzi jeszcze dalej idące wątpliwości co do zgodności z prawem. Wydaje się, że jest to rodzaj ubezpieczenia na wypadek śmierci pożyczkobiorcy, a do takiej działalności powód nie ma umocowania (art. 7 w związku z 4 ust 1 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej z dnia 11 września 2015 roku - Dz.U. z 2017 r. poz. 1170 z późniejszymi zmianami).
Abuzywny charakter miały również postanowienia umowy nakładające na pozwanego obowiązek poniesienia kosztu czynności związanych z obsługą ubezpieczenia ponoszonych przez Pożyczkodawcę w wysokości 60 zł. Zgodnie z pkt 29 umowy pożyczki kwota ta ma pokryć koszty związane z „czynnościami związanymi z obsługą ubezpieczenia”, w tym związane z przystąpieniem do ubezpieczenia, dostarczenia SWU, przekazania składki do ubezpieczyciela, zwrotu części składki w przypadku rezygnacji z ubezpieczenia. Nie wiadomo jakie koszty miałby ponieść pożyczkodawca w związku z przystąpieniem pożyczkobiorcy do ubezpieczenia. Dostarczenie SWU jest obowiązkiem ubezpieczyciela, czy też osoby działającej w jego imieniu i nie może wiązać się z koniecznością poniesienia kosztów przez ubezpieczonego (poza tym Sąd nie dostrzega realności tego kosztu, skoro pożyczkodawca SWU przekazał pożyczkobiorcy podczas podpisywania umowy pożyczki, gdyż stanowiły one załącznik do umowy – pkt 28). To samo dotyczy kosztów przekazania składki do ubezpieczyciela i jej zwrotu w przypadku rezygnacji z ubezpieczenia. Skoro pożyczkodawca obok swojej zasadniczej działalności sprzedaje też produkty ubezpieczeniowe to ewentualne koszty z nimi związane powinien ponieść podmiot, który ma z tego zysk, czyli ubezpieczyciel.
Co do samej składki ubezpieczeniowej w kwocie 60 zł powództwo należało oddalić, gdyż ze złożonych dokumentów nie wynika, aby została ona w całości przekazana do ubezpieczyciela. Po drugie nie wiadomo jaki był zakres ochrony ubezpieczeniowej i czy można mówić o ekwiwalentności świadczeń stron umowy ubezpieczenia. W tym zakresie powód nie sprostał ciężarowi dowodu w procesie (art. 6 k.c.).
Reasumując postanowienia umowy pożyczki z dnia 22 maja 2015 roku, na podstawie których pozwany został obciążony opłatą za Pakiet Elastyczny obejmujące opłatę za dostarczenie gotówki i Elastyczny Plan Spłat, a także postanowienia na podstawie których pozwany został obciążony kosztami czynności związanych z obsługą ubezpieczenia ponoszonym przez pożyczkodawcę, godziły w dobre i uczciwe praktyki kupieckie oraz w sposób rażący naruszało interes pozwanego jako konsumenta. Opłaty te zostały nałożone na pożyczkobiorcę bez zapewnienia mu jakiejkolwiek ekwiwalentności świadczeń i w ocenie Sądu, stanowiły jedynie dodatkowy zysk pożyczkodawcy, ukryty przed konsumentem.
W zakresie opłaty za świadczenie spłaty w domu oraz składki ubezpieczeniowej to powództwo w tym zakresie podlegało oddaleniu jako nieudowodnione.
Kwotę 51,97 złotych, tytułem skapitalizowanych odsetek, przejętych w drodze umowy cesji od pierwotnego pożyczkodawcy, należało oddalić, bowiem po pierwsze w części były one naliczane od kwot nienależnych, a po drugie z załącznika do umowy cesji wynika, że powód nabył wyłącznie kapitał.
Z powyższych względów Sąd uwzględnił powództwo do kwoty 2 636,62 zł w zakresie należności głównej (4 420,81 zł – 1 856 zł). Sąd uznał również za uzasadnione roszczenie dotyczące kwoty 71,81 zł tytułem skapitalizowanych ustawowych odsetek za opóźnienie od kwoty 2 564,81 zł od 29.03.2018r. do 22.08.2018r. W pozostałym zakresie powództwo oddalił. Sąd miał na uwadze, że pozwany spełniając częściowo swoje zobowiązanie pokrył w części nienależne opłaty, jednakże na skutek braku oddalenia powództwa w tym zakresie, doszłoby do bezpodstawnego wzbogacenia powoda, gdyż naliczenie wszystkich opłat związanych z zawarciem w umowie klauzul abuzywnych, nie znajduje podstawy prawnej.
O odsetkach Sąd orzekł na podstawieart. 481 § 1 i 2 k.c.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawieart. 100 k.p.c.Powód wygrał sprawę w 58%. Na koszty w sprawie złożyły się: opłata od pozwu (100 zł), koszty zastępstwa procesowego przez radcę prawnego (900 zł – § 6 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych, Dz.U. z 2018 roku, poz. 265) oraz płata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł). Na rzecz powoda należało zasądzić 58% tych kosztów, czyli—589,86 zł.
Wyrokowi w części zasądzającej sąd nadał rygor natychmiastowej wykonalności, zgodnie zart. 333 § 1 pkt 3 k.p.c.