Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 2171/18
Data wyroku: 2019-11-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Marek Procek, Marek Żurecki, Ewelina Kocurek-Grabowska
Słowa kluczowe: Ubezpieczenia społeczne
Podstawa prawna: art. 83 ustawy z dnia 13.10.1998 o systemie ubezpieczeń społecznych

Sygn. akt III AUa 2171/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 listopada 2019 r.
Sąd Apelacyjny w KatowicachWydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Marek Procek (spr.)

Sędziowie

SSA Ewelina Kocurek - Grabowska
SSA Marek Żurecki

Protokolant

Elżbieta Szewczyk

po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2019 r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaK. B.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
przy udziale zainteresowanego Z.H.U.J.wŁ.

o ustalenie podstawy wymiaru składek
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w Częstochowie z dnia 7 września 2018 r. sygn. akt IV U 666/18

1
oddala apelację,

2
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.na rzecz ubezpieczonejK. B.kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowegow postępowaniu apelacyjnym.

/-/SSA E.Kocurek-Grabowska /-/SSA M.Procek /-/SSA M.Żurecki Sędzia Przewodniczący Sędzia
Sygn. akt III AUa 2171/18

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 7 września 2018 roku Sąd Okręgowy w Częstochowie w punkcie 1 zmienił decyzję organu rentowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.z dnia 14 marca 2018 roku i ustalił, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonejK. B.- podlegającej ubezpieczeniom jako pracownik u płatnika składek ZHU(...)- wynosi od 16 września 2017 roku 3.200 zł miesięcznie, zgodnie z zawartym aneksem do umowy o pracę z dnia 16 września 2017 roku, zaś w punkcie 2 zasądził od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd Okręgowy ustalił, iż ubezpieczonaK. B.(z domuL.), urodzona
(...)roku, z dniem 28 czerwca 2012 roku ukończyła studia pierwszego stopnia na kierunku administracja, o specjalności administracja samorządowa, a w dniu9 marca 2015 roku uzyskała tytułu magistra zarządzania, o specjalności administracja publiczna i gospodarka samorządowa. W okresie od 20 marca 2015 roku do 20 stycznia2016 roku ubezpieczona zatrudniona była w Sklepie OgólnospożywczymL.
na stanowisku pracownika administracyjno - biurowego, a od 1 marca 2016 rokudo 31 stycznia 2017 roku w ZHU(...)na stanowisku logistykaza wynagrodzeniem 2.000 złotych.
Jednocześnie Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu 13 marca 2017 roku ZHU(...)zawarła z Powiatowym Urzędem Pracy wZ.umowę o zorganizowanie zatrudnienia w ramach prac interwencyjnych. Zgodnie z § 1 wymienionej umowy, pracodawca zobowiązywał się zatrudnić w ramach prac interwencyjnych jedną osobę bezrobotną skierowaną przez Powiatowy Urząd Pracy wZ.na stanowisko specjalisty do spraw logistyki. Pracodawca zobowiązywał się do utrzymania w zatrudnieniu skierowanego bezrobotnego przez okres 3 miesięcy po zakończeniu refundacji wynagrodzeńi składek na ubezpieczenie społeczne. Dyrektor zobowiązywał się zaś do zwrotu pracodawcy, zgodnie zart. 51 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnieniai instytucjach rynku pracy, części kosztów poniesionych na wynagrodzenia, nagrody za zatrudnionych w ramach prac interwencyjnych bezrobotnych w wysokości 800 zł co miesiąc, w przeliczeniu na pełny wymiar czasy pracy oraz składkę na ubezpieczenie społeczneod tej kwoty za każdego skierowanego bezrobotnego za okres od 15 marca 2017 roku do dnia 14 września 2017 roku. Natomiast pracodawca zobowiązywał się do zawarcia z bezrobotnym skierowanym przez Urząd do wykonywania prac interwencyjnych umowy o pracę na czas nie krótszy niż wynika z niniejszej umowy, oraz po zakończeniu refundacji na okres 3 miesięcyi przestrzegania w ramach zawartego stosunku pracy przepisówkodeksu pracyi innych obowiązujących przepisów prawnych.
W ramach powyższej umowy, z dniem 14 marca 2017 rokuB. B.zawarła umowę o pracę z ubezpieczonąK. B., która zatrudniona została na czas określony od 15 marca 2017 roku do 31 grudnia 2017 roku, na stanowisku specjalisty ds. logistyki,w pełnym wymiarze czasu pracy, za wynagrodzeniem 2.000 zł. Aneksem do umowy z dnia16 września 2017 roku zmieniono ubezpieczonej stanowisko pracy na logistyka - sprzedawcę oraz podwyższono wynagrodzenie do kwoty 3.200 zł. W dniu 22 grudnia 2017 roku strony zawarły kolejną umowę o pracę, na mocy której od dnia 1 stycznia 2018 roku ubezpieczona zatrudniona została na czas nieokreślony (pozostałe warunki umowy o pracę pozostałybez zmian).
Jak ustalił Sąd Okręgowy, do obowiązkówK. B.na stanowisku logistyka należało:
- planowanie, kontrola pracy transportu;
- utrzymywanie kontaktów z dotychczasowymi klientami;
- rozliczanie, rozdzielanie tras kierowcom (kilometrówka, koszty paliwa);
- rozliczanie diet kierowców oraz
- poszerzanie kontaktów o nowych nabywców usług transportowych.
W ramach obowiązków na tych stanowisku ubezpieczona zajmowała się logistykąw firmie, rozliczała kilometry kierowcom oraz kontaktowała się z firmami zewnętrznymi.
Z kolei do powierzonych jej obowiązków sprzedawcy należało:
- zapewnienie sprawnej, bezpiecznej obsługi klientów z zachowaniem zasad uprzejmości i uczciwości;
- zachowanie należytego porządku w miejscu pracy;
- sprzedaż towarów i przyjmowanie zapłaty za zakupiony towar;
- wydawanie klientom faktur lub dowodów zakupu;
- pakowanie zakupionych towarów;
- dbanie o należytą ekspozycję towarów na sklepie oraz
- sporządzanie zamówień brakujących towarów.
W ramach pracy na tym stanowisku ustawiała i metkowała towar w sklepie, zamawiała towar, sprzedawała oraz dodatkowo obsługiwała punkt ksero. Sklep znajduje sięw odległości około 2-3 metrów od biura logistyka. Znajduje się tam drobne AGD, punkt ksero oraz usługi naprawy telewizorów. Od dnia 7 grudnia 2017 rokuK. B.jest niezdolna do pracy w związku z ciążą. W okresie nieobecności ubezpieczonej jej obowiązki przejęłaB. B..
Zaskarżoną decyzją z dnia 14 marca 2018 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.ustalił dlaK. B.podlegającej ubezpieczeniom jako pracownik u płatnika składekB. B.miesięczną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe w wysokości 2.000 zł.
Powyższych ustaleń Sąd Okręgowy dokonał w oparciu o dowody zgromadzonew aktach rentowych oraz dowody z zeznań świadkaT. B.oraz wyjaśnieńB. B.iK. B..
Według tegoż Sądu, w świetle przeprowadzonego postępowania dowodowego, niewątpliwym jest wykonywanie przezK. B.umowy o pracę z dnia 14 kwietnia 2017 roku. O powyższym świadczą przedłożone do akt dokumenty w postaci list płac, dokumentów delegacyjnych, listy obecności.
Wątpliwości Sądu Okręgowego nie budzi także przyznane ubezpieczonej (aneksem do umowy z dnia 16 września 2017 r.) wynagrodzenie w kwocie 3.200 zł, uzasadnione poziomem jej kwalifikacji oraz nabytym doświadczeniem zawodowym. O zasadności przyznania takiego wynagrodzenia – w ocenie Sądu Okręgowego - świadczy również bardzo szeroki zakres powierzonych jej obowiązków.
Ponadto Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że organ rentowy nie wykazał, aby ustalone przez strony w umowie o pracę wynagrodzenie było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Według tegoż Sądu nie istnieją żadne normatywne podstawy do uznania pozorności czy niezgodności z prawem opisanej wyżej podstawy wymiaru składki,a zaskarżona decyzja naruszaart. 2, art. 22w zw. zart. 8 Konstytucjioraz zasady podstawowe Unii Europejskiej.
Mając na względzie przedstawione okoliczności, Sąd ten, na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.orzekł, jak w punkcie 1 sentencji.
W apelacji od zaprezentowanego rozstrzygnięcia organ rentowy, zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenieart. 227 i 233 k.p.c.poprzez brak wszechstronności w ocenie materiału dowodowego i uznanie, że popisanie przezK. B.iB. B.aneksu do umowy o pracę było uzasadnione i ustalone w ten sposób wynagrodzenie mogło stanowić podstawę wymiaru składki, a tym samym podstawę dla wypłaceniaK. B.zasiłków chorobowego i zasiłku macierzyńskiego, wniósł o zmianę zaskarżonego wyrokui oddalenie odwołania oraz zasądzenie od odwołującego się na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego przed sądami pierwszej i drugiej instancji, według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach zastępstwa procesowego.
Zdaniem apelującego, ocena materiału dowodowego dokonana przez Sąd pierwszej instancji jest nader pobieżna i nieadekwatna do stanu faktycznego. W sprawie zeznania składały wyłącznie osoby zainteresowane uzyskaniem rozstrzygnięcia w postaci zmiany decyzji organu rentowego, a toK. B., jej teściowa -B. B.i jej szwagier -T. B.. Sąd uznał, że umowa o pracę była faktycznie wykonywania, czego organ rentowy nie kwestionuje, jednak wyciąganie wniosków o samym wykonywaniu umowy i jej zakresie wyłącznie na podstawie treści umowy, list obecności i delegacji jest co najmniej nie uprawnione, bowiem żaden z tych dokumentów nie potwierdza faktycznego wykonywania obowiązków pracowniczych. Ze złożonych wyjaśnień i przedłożonych dokumentów nie wynika bezpośrednia przyczyna uzasadniająca przyznanieK. B.wyższego wynagrodzenia, nie ma również - wbrew twierdzeniom Odwołującej - dokumentów potwierdzających stale poprawiającą się sytuację finansową płatnika. Skarżący zwrócił przy tym uwagę, że płatnik składek pozaK. B.zatrudnia jeszcze trzech innych pracowników:J. B. (2)na pełny etat z wynagrodzeniem w wysokości ok. 2.000 tys. zł.,E. M.na pełny etat z wynagrodzeniem w wysokości ok. 2.200 zł. orazT. B.na 1/8 etatu z wynagrodzeniem w wysokości ok. 250 zł.
Pełnomocnik ubezpieczonej wniósł o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie dwukrotności stawki minimalnej wynagrodzenia adwokackiego w postępowaniu apelacyjnym.
Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje:
Przyjmując ustalenia poczynione przez Sąd pierwszej instancji jako własne uznał,że apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
W rozpoznawanej sprawie nie ma wątpliwości, że strony zgodnie ustaliłyi zaakceptowały rodzaj pracy i wysokość wynagrodzenia. Realizowały umowę dwustronnie zobowiązującą. Każda ze stron występowała wobec drugiej w charakterze wierzyciela. Ubezpieczona mogła oczekiwać umówionego wynagrodzenia, za wykonywanie umówionej pracy. Pozostając w sferze więzi pracowniczej, powstaje pytanie, czy ustalenie wynagrodzenia w kwocie 3.200 zł za pracę na czas nieokreślony w pełnym wymiarze czasu na stanowisku logistyka - sprzedawcy, dla pracownika z kilkuletnim doświadczeniem w pracy na stanowisku administracyjno - biurowym, o wykształceniu wyższym, było niedopuszczalne (niezgodne z prawem). Ocenę tę można przeprowadzać w dwóch płaszczyznach, to jestz punktu widzenia ekwiwalentności wynagrodzenia względem pracy i jego niegodziwości.W pierwszym przypadku należy jednak wziąć pod uwagę, że miarą ekwiwalentności wynagrodzenia względem pracy jest współmierność świadczeń, nie zaś ich pełna równoważność ekonomiczna. Z tej perspektywy dyskusyjne jest uznanie, że wynagrodzeniew kwocie 3.200 zł odbiega od ustawowego wzorca na tyle, że usprawiedliwione jest twierdzenie o całkowitym braku ekwiwalentności. Nie można w ty miejscu pominąć,że wynagrodzenie za pracę realizuje różne funkcje, w tym funkcję motywacyjną (bodźcową), dochodową, rynkową, partycypacyjną i kosztową.
Wskazać zatem należy, iż przed Sądem Okręgowym zainteresowanaB. B.stwierdziła, że we wrześniu 2017 roku jej firma zatrudniała czterech pracowników i bardzo dobrze prosperowała, osiągając roczny przychód w wysokości 800.000 zł.
Na posiedzeniu wyznaczonym na rozprawę apelacyjną zainteresowanaB. B.podała, że w 2017 roku prowadziła działalność transportowa z wykorzystaniem czterech samochodów ciężarowych i jednego samochodu o ładowności do 3,5 tony (chłodnię). Koncesja zobowiązuje ją do zatrudniania przynajmniej jednego kierowcy na podstawie umowy o pracę. Zainteresowana zatrudniała wówczas dwóch kierowców, którzy w zależności od rodzaju zlecenia wykorzystywali odpowiedni do tego samochód. Kierowcy poszukiwali zatrudnienia w większych firmach. Na przełomie 2018/2019 roku zainteresowana przebranżowiła swoja działalność i obecnie dysponuje czterema samochodami dostawczymi (chłodnie) i dwoma samochodami ciężarowymi. O września 2019 roku nie zatrudnia już kierowcy samochodu ciężarowego, lecz nadal poszukuje potencjalnych kierowców, przy czym kandydat do takiego zatrudnienia powinien posiadać również uprawnienia do kierowania wózkami widłowymi, niezbędnymi do załadunku. W lipcu 2019 roku zainteresowana zrezygnowała z prowadzenia sklepu AGD, który okazał się niekonkurencyjny wobec dużych sklepów. Jednocześnie zainteresowana stwierdziła, że sytuacja ekonomiczna jej firmy nie jest zła, gdyż osiąga przychody w miesięcznej wysokości ponad 100.000 zł, jedynym problemem pozostaje niemożność zatrudnienia kierowców, z powodu ich brakuna rynku pracy. Zainteresowana sama prowadzi samochody dostawcze. UbezpieczonaK. B.posiada prawo jazdy kategorii B i teoretycznie również mogłaby prowadzić takie samochody. Wskazała także, iżK. B.po zakończeniu urlopu rodzicielskiego, przeszła na urlop wychowawczy.
W ocenie stron, wynagrodzenie w kwocie 3.200 zł miesięcznie było adekwatnedo dyrektyw ujętych wart. 78 § 1 k.p., odpowiadało rynkowej wartości pracy ubezpieczoneji znajdowało pokrycie w wielkości przychodów uzyskiwanych przez zainteresowanąw 2017 r.
Skarżący organ rentowy trafnie wskazał, iż w utrwalonym orzecznictwie dopuszczono możliwość zakwestionowania wysokości ustalonego przez strony wynagrodzenia za pracę stwierdzając, że w ramachart. 41 ust. 12 i 13 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychZakład Ubezpieczeń Społecznych może negować wysokość wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, jeżeli okoliczności sprawy wskazują, iż zostało ono wypłacone na podstawie umowy sprzecznej z prawem, zasadami współżycia społecznego lub zamiaru obejścia prawa (art. 58 k.c.). Należy pamiętać, że alimentacyjny charakter tych świadczeń oraz zasada solidarności społecznej wymagają, żeby płaca - stanowiąca podstawę wymiaru składki - nie była ustalana ponad granicę płacy słusznej, sprawiedliwej i zapewniającej godziwe utrzymanie oraz żeby rażąco nie przewyższała wkładu pracy, a w konsekwencji, żeby składka nie przekładała się na świadczenie w kwocie nienależnej. Godziwość wynagrodzenia za pracę, o jakiej mowa wart. 13 k.p., rozumianajest jako wynagrodzenie odpowiednie, właściwe, słuszne, rzetelnie ustalone, uczciwei ekwiwalentne ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 2010 r., II PK 50/10). Należy zatem powtórzyć za Sądem Najwyższym, iż przepisart. 13 k.p.nie reglamentuje górnej wysokości wynagrodzenia pracownika. Przyznanie pracownikowi świadczenia nienależnie wysokiego z reguły nie powinno być przyczyną odmowy jego zasądzenia. Wymaga tego bezpieczeństwo obrotu, zasada pacta sunt servanda oraz ochrona pracownika. Oznacza to, że sięgniecie po mechanizm korekcyjny jest dopuszczalne w wyjątkowych wypadkach, gdy ustalona między stronami wysokość wynagrodzenia w sposób oczywistyi nie podlegający dyskusji jest niegodziwa, czyli jawnie kłóci się z fundamentem, na jakim osadzono umowę o pracę. Z tej pozycji, nie można uznać, że określenie w przez strony – świetle wyżej przywołanych okoliczności - wynagrodzenia za pełen wymiar czasu pracy na poziomie 3.200 zł jest niegodziwe i nie podlega ochronie prawnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2018 r., II UK 672/16).
Konkludując, Sąd drugiej instancji uznał apelację za bezzasadną i na mocyart. 385 k.p.c.orzekł w punkcie 1 wyroku o jej oddaleniu.
O kosztach procesu Sąd Apelacyjny orzekł w punkcie 2 wyroku na mocyart. 98 k.p.c.w związku z § 9 ust. 2 i § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, biorąc pod uwagęnakład pracy pełnomocnika procesowego, sprowadzający się od udziału w posiedzeniu wyznaczonym na rozprawę apelacyjną.
/-/SSA E.Kocurek-Grabowska   /-/SSA M.Procek /-/SSA M.Żurecki Sędzia   Przewodniczący   Sędzia