Sąd Apelacyjny w Poznaniu
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 233/18
Data wyroku: 2019-02-25 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON

UZASADNIENIE
J. D. (1)oskarżony został o to, że:

I
w okresie od bliżej nieustalonej daty do dnia(...)w nieustalonym miejscu działając w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w celu użycia za autentyczne, podrobił dwa weksle in blanco pochodzące odA. K.jako wystawcy, deklarację wystawcy do weksla in blanco i umowę - porozumienie z dnia(...)pomiędzy(...) spółka jawnawP.a(...)wG., w ten sposób, że wykorzystując czyste kartki z podpisemA. K., wbrew jego wiedzy i woli naniósł na nie:

- szatę graficzną weksla,
- szatę graficzną weksla, serię i numer dowodu osobistegoA. K.oraz odcisk pieczęci firmowej(...) spółka jawnawP.z nr 12,
- treść deklaracji wystawcy do weksla in blanco oraz odcisk pieczęci firmowej(...) spółka jawnawP.z nr 12,
- treść umowy - porozumienia z dnia(...)pomiędzy(...) spółka jawnawP.a(...)wG.oraz odcisk pieczęci firmowej(...) spółka jawnawP.z nr 12, a następnie w dniu(...)wG.posłużył się w Kancelarii Notarialnej notariuszA. S.tak sfałszowanym dokumentem w postaci umowy porozumienia z dnia(...), w celu uzyskania uwierzytelnionej kserokopii tego dokumentu,
tj. o czyn zart. 310 § 1 kki zart. 270 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kki zart. 12 k.k.

II
w dniu(...)wP.posłużył się jako autentyczną uwierzytelnioną notarialnie kserokopią sfałszowanej umowy porozumienia z dnia(...)pomiędzy(...) spółka jawnawP.a(...)wG., oraz kserokopiami sfałszowanych uprzednio przez siebie dwóch weksli in blanco pochodzących odA. K.jako wystawcy i deklaracji wystawcy do weksla in blanco,

tj. o czyn zart. 270 § 1 k.k.,

III
w dniu 9 lipca 2012r. wP., przedkładając do akt postępowania Prokuratury RejonowejP.o sygnaturze(...), posłużył się jako autentycznymi kserokopiami dokumentów w postaci deklaracji wystawcy do weksla in blanco i umowy -porozumienia z dnia(...)pomiędzy(...) spółka jawnawP.aJ. D. (1)wG.uprzednio podrobionych przez siebie w ten sposób, że wykorzystując czyste kartki z podpisemA. K.wbrew jego wiedzy i woli naniósł na nie:

- treść deklaracji wystawcy do weksla in blanco oraz odcisk pieczęci firmowej(...) spółka jawnawP.z nr 3,
- treść umowy - porozumienia z dnia(...)pomiędzy(...) spółka jawnawP.a(...)wG.oraz odcisk pieczęci firmowej(...) spółka jawnawP.z nr 3,
tj. o czyn zart. 270 § 1 k.k.
Sprawa oskarżonego, obejmująca przytoczone zarzuty, po raz pierwszy rozpoznana została przez Sąd Okręgowy wP.w postępowaniu toczącym się pod sygn.

(...)
, zakończonym

    wyrokiem z dnia(...)r.(k. 1158 i nast., t. VI), którym oskarżonego uznano za winnego:
- przestępstwa zart. 310 § 1 kki zart. 270 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kki zart. 12 kki za to na podstawieart. 310 § 1 k.k.w związku zart. 60 § 2 k.k.w związku zart. 4 § 1 k.k.wymierzono mu karę 2 lat pozbawienia wolności, której wykonanie – na podstawie art.art. 69 § 1 i 2 k.k.iart. 70 § 1 k.k.w związku zart. 4 § 1 k.k.– warunkowo zawieszono na okres 4 lat próby;
- przestępstwa zart. 270 § 1 k.k.i za to na podstawieart. 270 § 1 k.k.w związku zart. 37a k.k.wymierzono oskarżonemu karę 100 stawek dziennych grzywny po 30 zł każda.
Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy w całości – wyrokiem
    Sądu Apelacyjnego wP.z(...)
Ten z kolei wyrok, po rozpoznaniu wywiedzionej od niego kasacji, został –
    wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia(...)(k. 1393, t. VII) – uchylony w części, w jakiej utrzymano nim w mocy rozstrzygnięcie o karze za zbrodnię zart. 310 § 1 k.k.i inne i w tym zakresie sprawę przekazano do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu wP..
Po ponownym rozpoznaniu sprawy,

    Sąd Apelacyjny wP., wyrokiem z dnia(...)(k. 1432, t. VIII) – uchylił wyrok Sądu I instancji w sprawie(...)w części rozstrzygnięcia o karze wymierzonej oskarżonemu za czyn zart. 310 § 1 kki inne i w tym zakresie sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu wP..
SądO.P., po ponownym rozpoznaniu sprawy,wyrokiem z dnia(...), orzekł w ten sposób, że:

1
OskarżonegoJ. D. (1)uznaje za winnego tego, że w okresie od bliżej nieustalonej daty do dnia(...)w nieustalonym miejscu działając w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w celu użycia za autentyczne, podrobił dwa weksle in blanco pochodzące odA. K.jako wystawcy, deklarację wystawcy do weksla in blanco i umowę - porozumienie z dnia(...)pomiędzy(...) spółka jawnawP.a(...)wG., w ten sposób, że wykorzystując czyste kartki z podpisemA. K., wbrew jego wiedzy i woli naniósł na nie:

- szatę graficzną weksla,
- szatę graficzną weksla, serię i numer dowodu osobistegoA. K.oraz odcisk pieczęci firmowej(...) spółka jawnawP.z nr 12,
- treść deklaracji wystawcy do weksla in blanco oraz odcisk pieczęci firmowej(...) spółka jawnawP.z nr 12,
- treść umowy - porozumienia z dnia(...)pomiędzy(...) spółka jawnawP.a(...)wG.oraz odcisk pieczęci firmowej(...) spółka jawnawP.z nr 12,
a następnie w dniu(...)wG.posłużył się w Kancelarii Notarialnej notariuszA. S.tak sfałszowanym dokumentem w postaci umowy porozumienia z dnia(...), w celu uzyskania uwierzytelnionej kserokopii tego dokumentu oraz w dniu(...)wP.posłużył się jako autentyczną uwierzytelnioną notarialnie kserokopią sfałszowanej umowy porozumienia z dnia(...)pomiędzy(...) spółka jawnawP.a(...)wG., oraz kserokopiami sfałszowanych uprzednio przez siebie dwóch weksli in blanco pochodzących odA. K.jako wystawcy i deklaracji wystawcy do weksla in blanco, tj. przestępstwa zart. 310 § 1 kki zart. 270 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kki zart. 12 kki za to na podstawieart. 310 § 1 k.k.w związku zart. 60 § 2 k.k.w związku zart. 4 § 1 k.k.wymierza oskarżonemu karę 2 (dwóch) lat pozbawienia wolności;

2
Na podstawie art.art. 69 § 1 i 2 k.k.iart. 70 § 1 k.k.w brzmieniu obowiązującym przed 1 lipca 2015 roku w związku zart. 4 § 1 k.k.warunkowo zawiesza wykonanie wyżej orzeczonej wobec oskarżonego kary pozbawienia wolności na okres 4 (czterech) lat próby;

3
Na podstawieart. 316 § 1 k.k.orazart. 44 § 2 k.k.iart. 230 § 1 k.p.k.orzeka przepadek na rzecz Skarbu Państwa oryginału umowy-porozumienia z dnia(...)r., oryginału deklaracji wystawcy weksla in blanco do umowy-porozumienia z dnia(...)r., oryginału weksla in blanco z dopiskiem nrdowodu osobistego (...)i pieczątką(...) spółka jawna, oryginału weksla in blanco z podpisemA. K.oraz zwracaA. K.oryginał weksla in blanco z podpisemA. K.oraz podpisemK.nad nadrukiem podpis wystawcy;

4
OskarżonegoJ. D. (1)uznaje za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu opisanego wpunkcie III, tj. przestępstwa zart. 270 § 1 k.k.i za to na podstawieart. 270 § 1 k.k.w związku zart. 37a k.k.wymierza oskarżonemu karę 100 (stu) stawek dziennych grzywny na podstawieart. 33 § 3 k.k.ustalając wysokość stawki dziennej na 30 (trzydzieści) zł;

5
Na podstawieart. 627 k.p.k.w związku z § 2 pkt. 1, § 14 ust. 1 pkt.2, ust. 2 pkt 5 i 7 oraz § 16 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 z dn. 3.10.2002r. poz. 1348) zasądza od oskarżonegoJ. D. (1)na rzecz oskarżyciela posiłkowegoA. K.kwotę 1.260 zł (jeden tysiąc dwieście sześćdziesiąt złotych), tytułem zwrotu kosztów udziału w sprawie jednego pełnomocnika z wyboru;

6
Na podstawieart. 627 k.p.k.w związku zart. 1, art. 2 ust. 1 pkt. 4 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23.06.1973r. o opłatach w sprawach karnych(t.j. Dz.U. z 1983r. nr 49 poz. 223 z późn. zm.) zasądza od oskarżonegoJ. D. (1)na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe i wymierza oskarżonemu opłatę w kwocie 600 złotych.

Apelacjeod powyższego wyroku wywiedli obrońca oskarżonego, pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego oraz prokurator.
Obrońca oskarżonegoJ. D. (1), działający na podstawie udzielonego, mu pełnomocnictwa, adwokatT. T. (1), w swojej apelacji wyrok ten zaskarżyłw całości, zarzucając:

1
naruszenie przepisów postępowaniakarnego a mianowicie:

-art. 7 k.p.k.polegające, na przekroczeniu zasady swobodnej oceny dowodów, poprzez ich dowolną a nie swobodną ocenę , co w efekcie doprowadziło do ustaleń, które nie dają podstaw do przyjęcia, że oskarżonyJ. D. (1)dopuścił się przestępstwa fałszerstwa
-art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k., poprzez nie wskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, precyzyjnych i konkretnych ustaleń faktycznych, dotyczących tego w jaki sposób i w jakich okolicznościach oskarżonyJ. D. (1)dopuścił się przestępstwa fałszerstwa dokumentów;

2
błąd w ustaleniach faktycznychpolegający na przyjęciu, że oskarżonyJ. D. (1)dopuścił się zarzucanego czynu, polegającego na tym, że w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, celu użycia za autentyczne, podrobił dwa weksle in blanco pochodzące odA. K.jako wystawcy, deklaracje wystawcy do weksla in blanco u mowę porozumienie z dnia(...)r. w sytuacji, gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego, przy zastosowaniu zasady określonej wart. 7 k.p.k., nie daje podstaw do przyjęcia, że oskarżony dopuścił się zarzucanych mu przestępstw.

Podnosząc te zarzuty, apelujący obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku iuniewinnienie oskarżonegood zarzucanych mu czynów, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
W toku rozprawy apelacyjnej w dniu(...)r., obrońca oskarżonego oświadczył, iż zdaje sobie sprawę z częściowej prawomocności orzeczenia tj. w zakresie winy za czyn zart. 310 § 1 kk, lecz skoro sąd zawarł tę część wyroku, to – działając na korzyść oskarżonego – postawił zarzut co do winy.
Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowegoA. K., działający na podstawie udzielonego mu pełnomocnictwa, adwokatB. S., wyrok ten zaskarżył co do czynu z jego punktów 1 i 2 (czynu zart. 310 § 1 kkiart. 270 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kki zart. 12 kk)w części dotyczącej orzeczenia o karze, na niekorzyść oskarżonego, zarzucając:błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na:
- pominięciu wynikających z dowodów w postaci kwestionariusza wywiad i środowiskowego z dnia(...)roku i zeznańA. K.złożonych na rozprawie w dniu(...)roku okoliczności rzutujących na ocenę właściwości i warunków osobistych oskarżonego w postaci jego stosunku cha popełnionego przestępstwa oraz postawy po jego popełnieniu, tj. braku u oskarżonego po dziś dzień jakichkolwiek przejawów rzeczywistej skruchy czy próby pojednania się oraz braku refleksji i krytycyzmu w ocenie swojego zachowania, co skutkowało brakiem wyczerpującego ustalenia wszystkich okoliczności obciążających o istotnym znaczeniu dla wymiaru kary orzeczonej wobec tego oskarżonego;
- przyjęciu za okoliczności łagodzące o istotnym znaczeniu dla wymiaru kary orzeczonej wobec oskarżonego: brak wyrządzenia przez niego szkody w sytuacji, w której prawomocnie przypisano mu przestępstwa formalne, do którego znamion nic należy spowodowanie skutku w postaci szkody; dotychczasowy niekaralność w sytuacji, w której stan taki towarzyszy sprawcom karnym w mniejszym lub większym stopniu i nie można mu nadawać wymiaru nadzwyczajnego, czy też traktować jako zasługi oskarżonego, zwłaszcza, że w tej sprawne jest to niekaralność wtórna wynikająca z zatarcia skazania, oraz pozytywną prognozę kryminologiczną mimo, że jest ona kategorią ze sfery ocen i wyciąganych z całokształtu okoliczności podmiotowo-przedmiotowych ustalonych w sprawie, a nadto na przecenieniu znaczenia okoliczności łagodzącej w postaci tryb i życia oskarżonego po popełnieniu przestępstwa w' sytuacji prezentowania przez niego bezkrytycznej postawy odnośnie jego zachowania;

-

przyjęciu, że zachodzą przesłanki do zastosowania wobec oskarżonego instytucji nadzwyczajnego złagodzenia kary w odniesieniu do przypisanego mu czyn ii stanowiącego zbrodnię kwalifikowaną zart. 310 § 1 kk, podczas gdy prawidłowa ocen i zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że brak jest podstaw do traktowania tego czynu jako szczególnie uzasadnionego wypadku, kiedy nawet najniższa kara przewidziana za to przestępstwo byłaby niewspółmiernie surowa, w szczególności przy uwzględnieniu znacznego stopnia winy i społecznej szkodliwości popełnionego przez oskarżonego czynu oraz jego postawy po popełnieniu przestępstwa;

przyjęciu, że w stosunku do oskarżonego możliwe jest skonstruowanie; pozytywnej prognozy kryminologicznej, podczas gdy prawidłowa ocena postawy oskarżonego i jego stosunku do popełnionego przestępstwa prowadzi do wniosku, iż brak jest jakiejkolwiek gwarancji co do tego, że oskarżony nie wejdzie ponownie na drogę przestępstwa ,co w konsekwencji doprowadziło do wymierzenia oskarżonemu rażąco niewspółmiernie łagodnej kary znacznie poniżej dolnej granicy ustawowego zagrożeniu i z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.

Podnosząc te zarzuty, apelujący wniósł ozmianę zaskarżonego wyroku, poprzez:
- uchylenie orzeczenia o warunkowym zawieszeniu wykonania orzeczonej wobec oskarżonego kary pozbawienia wolności (punkt 2 wyroku);
- wyeliminowanie przepisuart. 60 § 2 kkz podstawy prawnej wymiaru kary za czyn zart. 310 § 1 kkiart. 270 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kki zart. 12 kk;
- podwyższenie wymiaru kary pozbawienia wolności orzeczonej za czyn zart. 310 § 1 kkiart. 270 § 1 kkw z w. zart. 11 § 2 kki zart. 12 kkdo 5 (pięciu) lat.
Nadto wniósł o zasądzenie według norm przepisanych od oskarżonego na rzec; oskarżyciela posiłkowego zwrotu wydatków poniesionych w związku z ustanowieniem przez niego pełnomocnika z wyboru w postępowaniu odwoławczym.
Prokuratorw swojej apelacji, wyrok Sądu I instancji zaskarżyłw całości na niekorzyść oskarżonego, zarzucając:

1

    obrazę przepisów postępowania, tj.art. 17 § 1 pkt. 7 k.p.k.i442 §1 k.p.k., mającą wpływ na treść wydanego orzeczenia, poprzez rozpoznanie sprawy poza granicami w' jakich nastąpiło przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a przez to naruszenie zasady

    rei iudicataei ponowne skazanieJ. D. (1)w pkt 4. zaskarżonego wyroku, za czyn zart. 270 §1 kk, pomimo żeJ. D. (1)został już za to przestępstwa prawomocnie skazany wyrokiem Sądu Okręgowego wP.z dnia 29.12.2015 r., sygn.(...), utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Apelacyjnego wP.z dnia(...), co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą zart. 439 § 1 pkt 8 k.p.k.,

2
rażącą niewspółmierność kary, orzeczonej wobecJ. D. (2)—D.za zarzucone mu przestępstwo zart. 310 § 1 k.k.iart. 270 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.iart. 12 k.k.w wymiarze 2 lat pozbawienia wolności (poniżej dolnego ustawowego zagrożenia, przy zastosowaniuart. 60 § 2 k.k.) z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 4 lat próby, co w świetle zachowania się sprawcy oraz okoliczności sprawy należy uznać za niewspółmierne do stopnia społecznej szkodliwości czynu oraz potrzeby kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa.

Podnosząc te zarzuty, apelujący prokurator wniósł o:
- uchylenie zaskarżonego wyroku (pkt 4)w części dotyczącej skazaniaJ. D. (1)za przestępstwo zart. 270 §1 kki umorzenie postępowania w tym zakresie,
- zmianę zaskarżonego wyroku w części dot. orzeczenia o karzewobec oskarżonego za przestępstwo zart. 310 §1 kki inne (pkt 1 i 2), poprzez wymierzenieJ. D. (1)kary w wymiarze 5 lat pozbawienia wolności.

Sąd Apelacyjny wP.zważył, co następuje:

Apelacja prokuratora okazała się bezzasadna w części, natomiast apelacje obrońcy oskarżonego oraz pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego były bezzasadne w całości, jakkolwiek w tej ostatniej zawarte zostały trafne (ale poczynione poza granicami zaskarżenia wyroku) uwagi dotyczące częściowego uprawomocnienia się orzeczenia względem oskarżonego.
Rozważania w niniejszej sprawie rozpocząć należy od kwestii dozwolonego zakresu orzekania przez sąd I instancji, a tym samym do określenia statusu procesowego oskarżonego. Po rozpoznaniu kasacji Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego, Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia(...)uchylił zaskarżony wyrok (wyrok Sądu Apelacyjnego wP.z dnia(...)) w części, w jakiej utrzymano w nim w mocy rozstrzygnięcie o karze wymierzonej za zbrodnie zart. 310 § 1 k.k.i inne i w tym zakresie sprawę przekazał Sadowi Apelacyjnemu wP.do ponownego rozpoznania. Przekazanie zatem do ponownego rozpoznania dotyczyło rozstrzygnięcia o karze i to za jeden czyn, tj. za zbrodnię zart. 310 § 1 k.k.i inne. Sąd Najwyższy argumentował, iż zarzut niewspółmierności kary mógł zostać podniesiony przez skarżącego wyłącznie w sprawie o zbrodnię, a nie o drugi występek zarzucony oskarżonemu. Podstawą rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego, jak wynika z uzasadnienia jego wyroku, było to, iż apelacja oskarżyciela posiłkowego skierowana była wyłącznie w zakresie niewspółmierności kary wymierzonej oskarżonemu za zbrodnię zart. 310 § 1 k.k.i inne, a właśnie nierozpoznanie przez Sąd Apelacyjny tej apelacji było jednym z zarzutów kasacji. Zatem Sąd Najwyższy jednoznacznie przesądził o skuteczności wywiedzenia kasacji jedynie w zakresie rozstrzygnięcia o karze za zbrodnię zart. 310 § 1 k.k.i inne. i orzekł o uchyleniu wyroku Sądu Apelacyjnego wP.i przekazaniu do ponownego rozpoznania w postepowaniu odwoławczym sprawy oskarżonego w zakresie rozstrzygnięcia o karze za zbrodnię zart. 310 § 1 k.k.i inne.
Po uchyleniu wyroku sądu odwoławczego przez Sąd Najwyższy, rozpoznając ponownie sprawę, Sąd Apelacyjny wP.wyrokiem z dnia(...)r. uchylił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego wP.z dnia(...)r., sygn. akt(...)w części rozstrzygnięcia o karze wymierzonej oskarżonemu za czyn zart. 310 § 1 k.k.i inne i w tym zakresie sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu wP.. W zaistniałej sytuacji Sąd I instancji nie miał uprawnienia do procedowania, co do winy za zbrodnię zart. 310 §1 k.k.i inne, albowiem rozstrzygnięcie w tym zakresie było prawomocne i owa prawomocność nigdy nie została wzruszona. W orzecznictwie i literaturze ugruntowany jest pogląd, iż wyrok może uzyskać częściową prawomocności co do przypisania winy, a pozostać nieprawomocny co do konsekwencji prawnych czynu, tj. co do kary i innych rozstrzygnięć (D. Świecki: Komentarz aktualizowany do art. 442 k.p.k.), a zgodnie z treściąart. 442 § 1 k.p.k.sąd któremu przekazano sprawę do ponownego rozpoznania orzeka w granicach, w jakich nastąpiło przekazanie. W pełni podzielić należy argumentacje przedstawioną w tym zakresie w apelacji pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego oraz w apelacji prokuratora i przywołane w niej orzecznictwo. Sąd Apelacyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku wydanego w dniu 13 marca 2003r., sygn. akt II AKa 87/03 (OSA 2003/12/119, Prok i P.- wkł. 2004/1/27, KZS 2003/7-8/95), stwierdził, iż „W tym miejscu mocno należy zaakcentować, że utworzona na skutek uchylenia wyroku w zakresie rozstrzygnięcia o karze prawomocność orzeczenia co do winy rodzi bardzo istotne konsekwencje praktyczne, tak dla sądu I instancji orzekającego w sprawie ponownie, jak i dla stron zamierzających wnieść od zapadłego po ponownym rozpoznaniu sprawy wyroku środek odwoławczy”.
Odnosząc się do zakresu ponownego badania sprawy przez Sąd I instancji – w pierwszej kolejności – podkreślić zatem należało iż rozstrzygnięcie, którym przypisano oskarżonemu czyn zart. 270 § 1 k.k.– zarówno w zakresie sprawstwa i winy, jak i co do kary, uprawomocniło się już w chwili wydania – utrzymującego je w mocy – wspomnianego wyroku Sądu Apelacyjnego wP.z dnia(...). Jak bowiem wskazano powyżej, Sąd Najwyższy w przywołanym postępowaniu kasacyjnym, jednoznacznie przesądził o skuteczności kasacji jedynie co do czynu zart. 310 § 1 k.k.i inne i to wyłącznie w zakresie rozstrzygnięcia o karze.
W tym przypadku, ze swej istoty bezprzedmiotowe były zatem zarzuty apelacji obrońcy oskarżonego, skierowane przeciwko stwierdzeniu sprawstwa i winy oskarżonego w zakresie drugiego z przypisanych mu czynów (tj. czynu zart. 270 § 1 k.k.). W odniesieniu do tego czynu, z uwagi na wcześniejsze prawomocne rozstrzygnięcie zarówno co do sprawstwa i winy, jak i co do kary, wystąpiła przesłanka w postaci powagi rzeczy osądzonej, w rozumieniuart. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., stanowiąca też bezwzględny zakaz powtórnego orzekania w tej kwestii (art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k.). Dodać należało, że apelujący obrońca zdawał sobie sprawę z zaistniałego w przypadku oskarżonego układu procesowego i jego skutków, zastrzegając w toku rozprawy apelacyjnej, że – kierując się zasadą działania na korzyść oskarżonego – zaskarżył wyrok Sądu I instancji co do sprawstwa i winy oskarżonego w zakresie obu czynów, jako że rozstrzygniecie w tym przedmiocie zostało w tym wyroku faktycznie zawarte.
Odnosząc się zaś do możliwości powtórnego badania kwestii sprawstwa i winy oskarżonego za czyn zart. 310 § 1 k.k.i inne, podkreślenia wymagało, że – jak wskazano powyżej – orzeczenie w tym przedmiocie nie zostało wzruszone, ale w związku z uchyleniem rozstrzygnięcia co do kary, uzyskało ono status tzw. prawomocności względnej. Instytucja prawomocności względnej – jak przyjmuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego, ma charakter wyjątkowy (art. 442 § 1 zd. 2 k.p.k.), zasadą, wynikającą zart. 442 § 1 zd. 1 k.p.k., jest bowiem związanie sądu ponownie rozpoznającego sprawę granicami przekazania. Warunkiem przełamania tego zakresu prawomocnego rozstrzygnięcia jest tylko ujawnienie się w toku ponownego postępowania takich okoliczności czy dowodów, w świetle których zasadnie można byłoby wnosić, że gdyby doszło do ich ujawnienia przed wydaniem orzeczenia, doszłoby do uniewinnienia oskarżonego lub umorzenia postępowania (por. postanowienia SN: z 4.04.2012 r., III KK 293/11, OSNKW 2012/10, poz. 98; z 3.04.2007 r., II KK 69/06, OSNwSK 2007, poz. 756;videteż: D. Świecki: Komentarz aktualizowany do art. 442 Kodeksu postępowania karnego, teza 16, LEX stan prawny 01.01.2019 r.).
Wskazania wymagało, że w przedmiotowej sprawie, w toku jej ponownego rozpoznania, okoliczności takie – mogące wskazywać na potrzebę uniewinnienia oskarżonego od czynu zart. 310 § 1 k.k.i inne – nie ujawniły się. Podkreślić należało, że Sąd Najwyższy powołanym wyżej orzeczeniem kasacyjnym, w sprawie(...), przesądził kwestię prawidłowości przyjęcia przez Sąd Apelacyjny (po poprzednim rozpoznaniu sprawy odwoławczej), że zawarte w wyroku Sądu Okręgowego rozstrzygnięcie w przedmiocie sprawstwa i winy oskarżonego, było prawidłowe i nie wymagało żadnej modyfikacji. Sąd Apelacyjny, w toku ponownego rozpoznania sprawy, miał na względzie dyspozycjęart. 442 § 1 zd. 2 k.p.k.Jednakże uwzględniając oceny leżące u podstaw powoływanego wyroku Sądu Najwyższego, jak również podzielając w pełni zawarte w uzasadnieniu wyroku tutejszego Sądu Apelacyjnego z dnia(...), jak i w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego uwagi dotyczące sprawstwa i winy oskarżonego – nie znalazł podstaw do uniewinnienia oskarżonego, ani umorzenia postępowania.
Podkreślenia wymagało, że okoliczności takie nie wynikały w szczególności z apelacji obrońcy oskarżonego, stanowiącej wyłącznie powtórną polemikę z rozstrzygnięciem co do sprawstwa i winy, nie wnoszącą w tym zakresie do spawy żadnej nowej argumentacji. Dodać należało, że apelujący obrońca – jak nadmieniono już powyżej – miał świadomość wysoce ograniczonych możliwości skuteczności zaprezentowanego w apelacji stanowiska. W toku rozprawy apelacyjnej w dniu 7 lutego 2019 r., obrońca przyznał bowiem, że orzeczenie w zakresie winy za czyn zart. 310 § 1 k.k.stało się już prawomocne, wskazując przy tym, że zakwestionował je w swojej apelacji wyłącznie dlatego, że Sąd I instancji zawarł w swoim wyroku rozstrzygnięcie co do winy, a obrońca zobowiązany był działać na korzyść oskarżonego.
Z uwagi na powyższe, stwierdzić należało, iż w odniesieniu do przypisanego oskarżonemu czynu zart. 310 § 1 k.k.i inne, nie doszło do realizacji okoliczności, o których mowa wart. 442 § 1 zd. 2 k.p.k., pozwalających przełamać prawomocność tego rozstrzygnięcia w zakresie sprawstwa i winy.
Konsekwencją powyższych rozważań jest rozstrzygniecie zawarte w pkt 1, 3, 4 i 5 uzasadnianego wyroku Sądu Apelacyjnego wP.z dnia 13 lutego 2019 r.
Sąd Apelacyjny zmienił zatem zaskarżony wyrok w zakresie rozstrzygnięcia orzeczenia o winie oskarżonegoJ. D. (1)za czyn zart. 310 § 1 k.k.iart. 270 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 1 k.k.i zart. 12 k.k.poprzez przyjęcie, iż orzeczenie o winie za ten czyn stało się prawomocne z chwilą wydania wyroku Sądu Apelacyjnego wP.z dnia(...), a prawomocność ta nie została nigdy wzruszona (pkt. 1 wyroku w niniejszej sprawie).
Konieczne stało się również uchylenie zaskarżonego wyroku w pkt. 4 jego części rozstrzygającej i umorzenie w tym zakresie postępowania na podstawieart. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., wobec prawomocności orzeczenia w tym zakresie, Sąd Okręgowy nie mógł ponownie orzekać o prawomocnie już osądzonym o czynie zart. 270 § 1 k.k.(pkt. 3 wyroku w niniejszej sprawie).
Dalszą konsekwencją zaprezentowanej powyżej konkluzji, dotyczącej prawomocności rozstrzygnięcia w przedmiocie winy, była konieczność zmiany zawartego w zaskarżonym wyroku orzeczenia w przedmiocie kosztów postępowania I-instancyjnego. Oskarżony bowiem – jak była o tym mowa powyżej – zaskarżonym wyrokiem nie mógł być skazany za dwa zarzucone mu czyny, zatem koszty procesu I-instancyjnego obciążały go tylko w połowie (art. 627 k.p.k.), w połowie zaś – związanej z umorzeniem postępowania – zgodnie zart. 632 pkt 2 k.p.k., obciążały Skarb Państwa. Brak też było podstaw do wymierzenia oskarżonemu – jak uczynił to Sąd I instancji – opłat od dwóch kar pozbawienia wolności – skoro mogła być wobec niego orzeczona tylko jedna kara – tj. kara za czyn zart. 310 § 1 k.k.i zart. 270 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.i zart. 12 k.k.Przy czym, z uwagi zaś na wymiar owej kary (2 lat pozbawienia wolności), wysokość opłaty, zgodnie zart. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych(Dz.U.1983.49.223 j.t.), wynosiła 300 zł.
Podobnie, w przypadku zwrotu wydatków związanych z ustanowieniem przez oskarżyciela posiłkowego pełnomocnika w postępowaniu przed Sądem I instancji – jak wynika zart. 627 k.p.k., nie przysługiwał on oskarżycielowi w tym zakresie, w jakim postepowanie przeciwko oskarżonemu zostało umorzone. A zatem przysługiwała mu z tego tytułu połowa kwoty zasądzonej przez Sąd I instancji.
Wobec powyższego Sąd Apelacyjny, orzekając w pkt 4 uzasadnianego wyroku, zmienił orzeczenie o kosztach procesu za postępowanie przed Sądem I instancji, zawarte w pkt 5 części rozstrzygającej zaskarżonego wyroku, w ten sposób, że zasądził od oskarżonegoJ. D. (1)na rzecz oskarżyciela posiłkowegoA. K.kwotę 630 zł z tytułu ustanowienia przez niego pełnomocnika. Zaś orzekając w pkt 5 uzasadnianego wyroku – zmienił orzeczenie o kosztach procesu za postępowanie przed Sądem I instancji, zawarte w pkt 6 części rozstrzygającej zaskarżonego wyroku, w ten sposób, że koszty te zasądził od oskarżonegoJ. D. (1)na rzecz Skarbu Państwa w ½ części oraz wymierzył oskarżonemu opłatę w kwocie 300 zł, w pozostałej zaś ½ części – związanej z umorzeniem postępowania – obciążył nimi Skarb Państwa.
Stwierdzić następnie należało, że faktycznym przedmiotem ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia przez Sąd I instancji – a co za tym idzie przedmiotem badania w niniejszym postępowaniu apelacyjnym – było wyłącznie dotyczące oskarżonego,orzeczenie o karze za prawomocnie przypisany mu czynzart. 310 § 1 k.k.i zart. 270 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.i zart. 12 k.k.Orzeczenie to było przedmiotem zaskarżenia wszystkich trzech apelacji, z tym że w przypadku apelacji obrońcy oskarżonego – kwestionowanie orzeczenia o karze wynikało z zaskarżenia wyroku w całości i nie było poparte wyodrębnioną argumentacją; przy czym z uwagi na kierunek tej apelacji, oczywistym było, że z punktu widzenia obrony, orzeczenie o karze kwestionowane było z uwagi na nadmierną jej surowość. W przypadku zaś apelacji obu oskarżycieli, orzeczenie o karze zostało zaskarżone wprost, przy czym obaj oskarżyciele uznali to orzeczenie za rażąco nadmiernie łagodne.
Sąd Apelacyjny nie podzielił żadnego z tych stanowisk.
Zważyć zatem należało, że orzeczona wobec oskarżonego, na podstawieart. 310 § 1 k.k.w związku zart. 60 § 2 k.k.w związku zart. 4 § 1 k.k.,kara 2 lat pozbawienia wolności, której wykonanie – na podstawie art.art. 69 § 1 i 2 k.k.iart. 70 § 1 k.k.w brzmieniu obowiązującym przed 1 lipca 2015 roku w związku zart. 4 § 1 k.k.–warunkowo zawieszono na okres 4 lat próby, mieściła się w granicach ustawowego zagrożenia (przy uwzględnieniu granic kary nadzwyczajnie złagodzonej), należycie uwzględniała dyrektywy wymiaru kary i jawiła się jako odpowiednia reakcja prawno-karna na popełnione przez oskarżonego bezprawie.
Zauważyć przy tym należało, że miarkując tę karę Sąd I instancji należycie uwzględnił wszystkie okoliczności istotne dla jej wymiaru, tak o charakterze obciążającym, jak i łagodzącym. Te ostatnie – wbrew stanowisku obu apelujących oskarżycieli – nie zostały bynajmniej przez Sąd I instancji przecenione. W przypadku oskarżonego okoliczności o charakterze łagodzącym w kontekście wymiaru kary, były bowiem szczególnie istotne. W przypadku oskarżonego zatem, będącego sprawcą w istocie incydentalnym, niezdemoralizowanym, prawidłowo wypełniającym swoje funkcje społeczne i mającego ustabilizowaną sytuację rodzinną i osobistą, wymierzenie kary w granicach przewidzianych za zbrodnię zart. 310 § 1 k.k., jawiło się jako reakcja nieuzasadniona i niekonieczna z punktu widzenia celów ukarania. Wspomniane okoliczności, dotyczące funkcjonowania oskarżonego w społeczeństwie oraz jego warunki i właściwości osobiste, należało przy tym – wbrew stanowisku wyrażonemu w apelacji pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego – ocenić jako wynik pozytywnych starań oskarżonego, nie zaś okoliczności istniejące w sposób odeń niezależny. Prowadzenie takiego trybu życia – choć zgodnie z obowiązującymi normami społecznymi, stanowić winno standard – dowodzi, szczególnie w perspektywie lat takiego funkcjonowania, autentycznego podporządkowania się zasadom wyznaczającym porządek prawny.
Powyższe okoliczności nakazywały przyjąć, że orzeczenie kary przewidzianej za przypisaną oskarżonemu zbrodnię, a zatem kary pozbawienia wolności, której dolna granica wynosi 5 lat – nie było konieczne dla zapobieżenia jego powrotowi do przestępstwa. Wprost przeciwnie – jak trafnie zauważył Sąd I instancji – wspomniane długotrwałe i bezwzględne ukaranie, skutkujące wieloletnim osadzeniem go w warunkach izolacji więziennej, doprowadziłoby do odizolowania oskarżonego od społeczeństwa (dla którego oskarżony nie stanowi wszak zagrożenia) i pozbawiłoby go możliwości dalszego prawidłowego wypełniania ról społecznych, a przez to – skutecznego resocjalizowania się. Takie bezwzględne i kilkuletnie osadzenie oskarżonego w zakładzie karnym, ocenione być musiało jako reakcja o przeważających cechach prostego odwetu, nie zaś skutecznego środka poprawy oskarżonego. Okoliczności te przemawiały za tym, by w przypadku oskarżonego odstąpić od zasady, że za popełnioną zbrodnię skazywać należy bezwzględnie na wskazaną dolegliwą karę pozbawienia wolności – a zatem przemawiały za zastosowaniem wobec niego instytucji nadzwyczajnego złagodzenia kary.
Wbrew stanowisku pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego oraz prokuratora, Sąd I instancji rację miał i w tym zakresie, w jakim ocenił, że za nadzwyczajnym złagodzeniem kary przemawiały okoliczności dotyczące:
- rodzaju i rozmiaru ujemnych następstw przestępstwa, które w przedmiotowej sprawie nie mogły być uznane za znaczne, ani dolegliwe dla pokrzywdzonego, skoro do wyrządzenia pokrzywdzonemu szkody w ogóle nie doszło,
- statusu oskarżonego, który uznany być musiał za osobę dotychczas niekaraną sądownie,
- właściwości i warunków osobiste sprawcy, które – jak wspomniano powyżej – w przypadku oskarżonego były szczególnie dlań korzystna, a to z uwagi na jego ustabilizowane życie rodzinne i brak jakimkolwiek symptomów zdemoralizowania,
- istnienia pozytywnej prognozy kryminologicznej, uzasadniające w przypadku oskarżonego przekonanie, że pomimo braku osadzenia będzie on przestrzegał porządku prawnego.
Wbrew przekonaniu obu oskarżycieli, wskazanych powyżej przesłanek łagodzących w kontekście wymiaru kary, nie przewyższały w żaden sposób, ani nie równoważyły, stwierdzone w przypadku oskarżonego bezsporne okoliczności obciążające, w tym podkreślany przez apelujących zaplanowany sposób działania oskarżonego, wykorzystanie zaufania wieloletniego partnera biznesowego oraz znajomości obrotu gospodarczego, wynikającej z wieloletniej praktyki zawodowej, jak również konsekwentne trwanie przez oskarżonego przy własnej wersji zdarzenia. Zauważyć należało, że w okolicznościach faktycznych dotyczących przypisanego oskarżonemu czynu, zaplanowany sposób działania, czy wykorzystanie własnej orientacji w obrocie gospodarczym, wiązały się raczej z samą specyfiką przestępstwa zart. 310 § 1 k.k., w szczególności z tym, że jest to czyn karalny wyłącznie w zamiarze bezpośrednim, nie wynikały zaś z jakiś ponadprzeciętnie nagannych cech oskarżonego. Dodać przy tym należało, że samo subiektywne poczucie krzywdy oskarżyciela posiłkowego, czy żywiony przez niego wobec oskarżonego żal – choć w okolicznościach niniejszej sprawy słuszne i zrozumiałe – nie stanowiło wystarczającego uzasadnienia dla tak surowego ukarania sprawcy, jakiego domagali się obaj oskarżyciele.
Wbrew zatem stanowisku prokuratora i oskarżyciela posiłkowego, w przypadku oskarżonego nie wystąpiły okoliczności obciążające, które sprzeciwiałyby się wymierzeniu mu kary poniżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia zart. 310 § 1 k.k.Omówione powyżej okoliczności naprowadzone w takim charakterze w apelacjach oskarżycieli – choć oczywiście przemawiały na niekorzyść oskarżonego – nie stanowiły okoliczności wystarczającej do podwyższenia orzeczonej wobec niego kary do postulowanych w obu apelacjach 5 lat pozbawienia wolności. Nie sposób nie dostrzec także, że okoliczności podnoszone w apelacjach uwzględnione zostały przez Sąd I instancji jako okoliczności obciążające przy wymiarze kary.
W swej argumentacji, apelujący oskarżyciele skoncentrowali się także na próbie wykazania niezasadności warunkowego zawieszenia wykonania wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności. Postulując jej zaostrzenie, apelujący nie docenili jednakże wskazanych już powyżej, istotnych w tym zakresie przesłanek, które trafnie uwzględnił Sąd I instancji, decydując się na zastosowanie wobec oskarżonego środka probacyjnego. Prawidłowy sposób funkcjonowania w społeczeństw i brak jego demoralizacji nakazywały przyjąć, że te właściwości oskarżonego, które skłoniły go do popełnienia przestępstwa, mogą być skutecznie eliminowane w warunkach probacji.
Można zatem było sformułować w odniesieniu do oskarżonego pozytywną prognozę kryminologiczną, która w świetleart. 69 § 1 k.k.warunkowała zastosowanie omawianego dobrodziejstwa. Aktualnie zakładane wobec niego oddziaływania probacyjne, jako mające szansę skutecznej poprawy sprawcy, stanowiły wystarczającą przeciwwagę dla naganności jego postawy związanej z popełnieniem przestępstwa, która nie była wszak kwestionowana, ale której eksponowanie w apelacji prokuratora i oskarżyciela posiłkowego ocenić należało jako nadmierne. W tej sytuacji, z uwagi na opisaną powyżej potrzebę skutecznego resocjalizowania oskarżonego, który korzystał ze statusu osoby wcześniej niekaranej i który aktualnie prawidłowo funkcjonował w społeczeństwie, orzeczenie o warunkowym zawieszeniu wymierzonej mu kary pozbawienia wolności – wbrew zarzutowi obu oskarżycieli – ocenić należało jako zasadne.
Z drugiej zaś strony, odnosząc się do stanowiska wynikającego z apelacji obrońcy oskarżonego, podkreślenia wymagało, że brak było podstaw do tego by wskazanym wcześniej okolicznościom łagodzącym nadawać dalej idącą wymowę łagodzącą. W szczególności, niezasadne było dalsze obniżanie orzeczonej wobec oskarżonego – i to w warunkach jej nadzwyczajnego złagodzenia – kary 2 lat pozbawienia wolności. Wszystkie bowiem okoliczności, w tym dotyczące właściwości i warunków osobistych oskarżonego – jak nadmieniono powyżej – zostały już potraktowane przez Sąd I instancji w charakterze okoliczności łagodzących. Dodać też należało, że okoliczności te w sposób istotny rzutowały także na dokonaną przez Sąd I instancji ocenę prognozy kryminologicznej wobec oskarżonego. W pełni zasadnie ocena tych okoliczności pozwalała na ustalenie, że wymieniony nie jest zdemoralizowany w takim stopniu, iżby wymagał oddziaływań w warunkach kary izolacyjnej, a w rezultacie – na zastosowanie wobec niego środka probacyjnego związanego z warunkowym zawieszeniem wykonania kary. Podkreślenia wymagało, że orzeczenie w tym przedmiocie, to jest nadzwyczajne złagodzenie kary oraz warunkowe zawieszenie jej wykonania na okres 4 lat próby – nakazywało stwierdzić, że zastosowana wobec oskarżonego represja karna stawała się obiektywnie łagodna, tak, iż nie sposób mówić o jej rażącej nadmiernej surowości.
Uwzględniając powyższe okoliczności, Sąd Apelacyjny, orzekając w pkt 2 uzasadnianego wyroku, utrzymał w mocy zaskarżony wyrok w zakresie zawartego w pkt 1 i 2 jego części rozstrzygającej, będącego przedmiotem ponownego rozpoznania, rozstrzygnięcia o karze za prawomocnie przypisany oskarżonemu czyn zart. 310 § 1 k.k.i zart. 270 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.i zart. 12 k.k.oraz w pkt 3 jego części rozstrzygającej – rozstrzygnięcia w przedmiocie przepadku.
Orzekając, w pkt 6 uzasadnianego wyroku, o kosztach postępowania odwoławczego, Sąd Apelacyjny uwzględnił przepisyart. 636 § 2 k.p.k., zgodnie z którym w razie nieuwzględnienia środków odwoławczych wniesionych przez co najmniej dwa uprawnione podmioty, stosuje się odpowiednioart. 633 k.p.k., ten zaś stanowi, że koszty procesu przypadające od apelujących, sąd zasądza od każdego z nich według zasad słuszności, mając w szczególności na względzie koszty związane ze sprawą każdego z nich. Uwzględnić również należało przepisyart. 632 pkt 2 k.p.k.w zw. zart. 634 k.p.k., w myśl których w razie umorzenia postępowania, koszty procesu obciążają Skarb Państwa.
W przedmiotowej sprawie, do wszczęcia postępowania odwoławczego przyczyniło się w stopniu równym wniesienie każdej z apelacje, przy czym jedna z nich pochodziła od obrońcy oskarżonego, jedna od oskarżyciela posiłkowego, jedna zaś od oskarżyciela publicznego. Wynik zaś dokonanej kontroli odwoławczej, nakazywał stwierdzić, że apelacja obrońcy oskarżonego i pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego nie zasługiwały na uwzględnienie w całości, zaś ta pochodząca od prokuratora zasadna byłą tylko w zakresie skutkującym modyfikacją wyroku Sądu I instancji na korzyść oskarżonego. W tej sytuacji, z uwagi na wynik sprawy, koszty procesu – co do zasady – winien ponieść każdy z apelujących w części, związanej z nieuwzględnieniem jego apelacji, przy czym oskarżony nie mógł ponosić kosztów związanych z częściowym uwzględnieniem apelacji prokuratora (bo ta skutkowała orzeczeniem na jego korzyść, w tym częściowym umorzeniem postępowania).
Sąd Apelacyjny zatem, w 1/3 części, związanej z apelacją prokuratora kosztami procesu obciążył Skarb Państwa. Jednakże, orzekając co do pozostałej części kosztów, przypadających w 1/3 od oskarżonego i w 1/3 od oskarżyciela posiłkowego, Sąd Apelacyjny mając na względzie zasady słuszności, zwolnił obu wymienionych od obowiązku ich ponoszenia. Z tych samych przyczyn – przy zastosowaniu przepisów art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o kosztach sądowych w sprawach karnych (Dz.U.1983.49.223 ze zmian.) – zwolnieniem objęto również opłatę za II instancję.

M. K.
U. D.M. T.