Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 131/18
Data wyroku: 2019-03-14 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Moskwa, Irena Mazurek, Ewa Preneta-Ambicka
Słowa kluczowe: Podleganie ubezpieczeniom społecznym
Podstawa prawna: art.385 kpc, i art.11 ust. 3a rozporządzenia PE i Rady (WE) nr 883/2004

Sygn. akt

III AUa 131/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia14 marca 2019 r.
Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Irena Mazurek (spr)

Sędziowie:

SSA Małgorzata Moskwa
SSA Ewa Preneta-Ambicka

Protokolant

st. sekr. sądowy Elżbieta Stachowicz

po rozpoznaniu w dniu14 marca 2019 r.
na rozprawie
sprawy z wnioskuM. B.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wR.
o ustalenie właściwego ustawodawstwa
na skutek apelacji wnioskodawcy
od wyrokuSądu Okręgowego w Rzeszowie
z dnia14 grudnia 2017 r.sygn. aktIV U 983/17

I
oddala apelację,

II
zasądza od wnioskodawcyM. B.na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wR.kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Sygn. akt III AUa 131/18

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 14 marca 2019 r.
Decyzją z dnia 14 czerwca 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.stwierdził, że wnioskodawcaM. B.od dnia 1 sierpnia 2012 r., podlega polskiemu ustawodawstwu w zakresie zabezpieczenia społecznego.W podstawie prawnej decyzji powołane zostały :art. 83 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych( t. j. Dz.U.z 2016 r., poz. 963 ze zm.) ,art. 11 ust.3 a Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ( Dz. U. UE. L.2004.166.1 ze zm. ), a także art. 16 ust. 2 i 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia ( WE ) nr 883/2004w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ( Dz. U. UE. L.2009. 284. 1 ze zm. ). W uzasadnieniu zaś faktycznym przyjętego rozstrzygnięcia organ rentowy naprowadzał ,że jest ono skutkiem wydania przez słowacki organ rentowy decyzji z dnia 11 lipca 2013 r. stwierdzającej nie powstanie na Słowacji tytułu do ubezpieczeń społecznych wnioskodawcy od 1 sierpnia 2012 r., która to decyzja stała się prawomocna i wykonalna w dniu 12 listopada 2014 r.
WnioskodawcaM. B.odwołał się od powyższej decyzji ZUS do Sądu Okręgowego w Rzeszowie .W odwołaniu z dnia 31 lipca 2017 r. wnioskodawca- wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez ustalenie dla niego jako właściwego ustawodawstwa słowackiego po dniu 1 sierpnia 2012 r.- zarzucił naruszenie tak art.13 ust. 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jak i art.5 oraz art.16 ust.4 wykonawczego Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia16 września 2009 r. przez ich niezastosowanie , w sytuacji gdy prowadząc działalność gospodarczą w kraju zawarł z dniem1 sierpnia 2012 r. umowę o pracę ze słowackim pracodawcą , która nie ma charakteru marginalnego , opłacając też z tego tytułu składki na ubezpieczenia społeczne na Słowacji , przy posiadaniu stosownego numeru ubezpieczenia nadanego wR.liście FO.
W odpowiedzi na odwołanie z dnia 30 sierpnia 2017 r. pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR., wniósł o oddalenie żądania wnioskodawcyz tego samego zasadniczego względu jaki powołany został w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji opisując jednocześnie w szczegółowy sposób przebieg postępowania w sprawie ustalenia właściwego ustawodawstwa wnioskodawcy.
Sąd Okręgowy w Rzeszowie, po rozpoznaniu sprawy , wyrokiem z dnia 14 grudnia 2017 r. ( sygn. akt IV U 983/17 ) :
- w pkt I – oddalił odwołanie,
- w pkt II- zasądził od wnioskodawcyM. B.na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wR.kwotę 180 zł tytlem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd Okręgowy ustalił ,że wnioskodawcaM. B.od 5 lipca 2005 r. działalność gospodarczą w Polsce, pod firmą :E. (...)M. B.. W dniu 19 grudnia 2012 r. wnioskodawca zawiadomił ZUS Oddział wR.o podjęciu zatrudnienia na terenie Słowacji, przedkładając bezterminową umowę o pracę na Słowacji w(...)s.r.o. w charakterze promotora usług i produktów pracodawcy. Pismemz dnia 5 lutego 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.wezwał wnioskodawcę do przedłożenia dalszych dokumentów potwierdzających jego pracę na Słowacji w tym informacji w zakresie częstotliwości wyjazdów i wysokości osiąganego przychodu . W odpowiedzi na powyższe wnioskodawca przedłożył aneks do umowy o pracę określający wymiar czasu pracy na Słowacji na 10 godzin miesięcznie a także instrukcję wykonywania pracy oraz raporty z wykonanej pracy. Pismem z dnia 8 marca 2013 r. pozwany organ rentowy poinformował wnioskodawcę ,że ustala dla niego tymczasowo jako właściwe ustawodawstwo polskie w zakresie zabezpieczenia społecznego ze względu na marginalność wykonywanej przez niego na Słowacji pracy. W tym samym dniu ww. pismo przesłane zostało doS. P., która decyzją z dnia 11 lipca 2013 r. stwierdziła ,że od 1 sierpnia 2012 r. nie powstał na Słowacji tytułu do ubezpieczeń społecznych wnioskodawcy . W międzyczasie tj. w dniu 3 kwietnia 2013 r. odwołujący się wystąpił do ZUS o wydanie decyzji administracyjnej w jego sprawie , co skutkowało zawieszeniem postępowania postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2013 r. do czasu zajęcia stanowiska przez słowacki organ rentowy .Postępowanie to zostało podjęte w dniu 11 kwietnia 2017 r. wobec powzięcia przez ZUS informacji odS. P.o wydaniu ww. decyzjiz dnia 11 lipca 2013 r. przy stwierdzeniu jej prawomocności i wykonalności jeszczew dniu 12 listopada 2014 r. , a to wobec umorzenia postępowania w sprawie z odwołania wnioskodawcy od tej decyzji przez Sąd Wojewódzki w Żilinie w dniu 1 października 2013 r. Słowacka instytucja ubezpieczeniowa przesłała także do ZUS informację o wynikach kontroli przeprowadzonych u pracodawców zatrudniających pracowników o podejrzanie niskich zarobkach , które wykazały że są to firmy skrzynkowe ,w których nie dochodzi do realnego wykonywania pracy przez zatrudnionych na terenie Słowacji. Wśród tych firm był także pracodawca wnioskodawcy(...)s.r.o. W tej sytuacji Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.wydałw dniu 14 czerwca 2017 r.- zaskarżoną w niniejszym postępowaniu- decyzję ustalającą ostatecznie jako właściwe dlaM. B.po dniu 1 sierpnia 2012 r. ustawodawstwo polskie w zakresie zabezpieczenia społecznego. W świetle powyższych ustaleń Sąd Okręgowy w Rzeszowie – dokonując oceny prawnej sprawy – uznał żądanie odwołania za nieuzasadnione, a zaskarżoną decyzję ZUS za trafną i odpowiadającą prawu. Nie dopatrując się bowiem żadnych nieprawidłowości w działaniach pozwanego organu rentowego w zakresie procedury uzgodnieniowej ze słowackim organem rentowym co do ustalenia właściwego dla wnioskodawcy ustawodawstwa , w trybie przepisów wspólnotowej koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego tj. Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE. L.2004.166.1), a także wykonawczego Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. (Dz. U. UE. L. 2009.284.1) ,Sąd Okręgowy uznał, że w sytuacji gdy postępowanie to doprowadziło do zgodnego ustalenia ,iż jedynym realizowanym i ważnym pom dniu 1 sierpnia 2012 r. tytułem ubezpieczenia wnioskodawcy była prowadzona przez niego w Polsce działalność gospodarcza w Polsce , musiał on zostać objęty krajowym systemem zabezpieczenia społecznego. Niezależnie od tego sąd pierwszej instancji poddałw wątpliwość sam fakt wykonywania przez wnioskodawcę pracy na Słowacji, podkreślając ,że nie przedłożył on na tę okoliczność żadnych dowodów , a pozorność jego zatrudnienia potwierdzają też wyniki kontroli m.in.(...)s.r.o. słowackiego ZUS . W podstawie prawnej wyroku powołany został takżeart. 47714§ 1 k.p.c., zaś w zakresie przyjętego rozstrzygnięcia o kosztach procesuart. 98 § 1 k.p.c.w zw. zart.108 § 1 k.p.c.i § 9 ust.2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( Dz. U.z 2015 r. poz. 1804 ze zm.).
Wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 14 grudnia 2017 r. zaskarżony został przez wnioskodawcęM. B.,który w apelacji z dnia 23 stycznia 2018 r.- domagając się jego zmiany poprzez uwzględnienie żądania odwołania na koszt pozwanego organu rentowego , ewentualnie jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji , przy uwzględnieniu kosztów powstępowania apelacyjnego jako części kosztów procesu – zarzucił tak naruszenie prawa procesowego ( tj.art.233 § 1 k.p.c.) przez błędne ustalenie ,że praca na Słowacji nie była przez niego wykonywana jak i prawa materialnego ( m.in. art.13 ust.3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego przez jego niezastosowanie jak i art.14 ust.5 b i art. 16 ust.3 wykonawczego Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia16 września 2009 r. przez przyjęcie marginalności jego zatrudnienia na Słowacji oraz bezwarunkowe przyjęcie stanowiskaS. P.. W uzasadnieniu wniesionego środka odwoławczego skarżący w szczególności podnosił ,że Sąd Okręgowy nie był uprawniony do oceny stosunku jego zatrudnienia na Słowacji, przy wskazaniu na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2013 r. II UK 333/120 , zaś przy ocenie marginalności jego zatrudnienia na Słowacji organ rentowy winien był współpracować zS. P.. Z kolei przyjęcie stanowiska słowackiego organu rentowego zakresie nie wykonywania przez niego pracy na Słowacji wymagało stosownej weryfikacji w drodze postępowania dowodowego , czego bezzasadnie zaniechano tak w postępowaniu przed ZUS jak i sądowym. W tym zaś zakresie apelujący powoływał kasatoryjny wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 27 listopada 2014 r. III AUa 468/14.
W odpowiedzi na apelację z dnia 21 lutego 2018 r. pozwanyZakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.wniósł o jej oddalanie, przy zasądzeniu kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych, akcentując trafność tak ustaleń faktycznych jak i oceny prawnej sprawy sądu pierwszej instancji.
Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, rozpoznając apelację wnioskodawcyM. B., zważył co następuje;
Wniesiony przez wnioskodawcę środek zaskarżenia nie może odnieść pożądanego skutku. Wbrew bowiem zarzutom apelacji zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 14 grudnia 2017 r. jest w swym ostatecznym wyniku wyrokiem trafnym i odpowiadającym prawu.I tak przede wszystkim już na wstępie podkreślić należy ,że zarówno w literaturze przedmiotu jak i w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego ( por. artykuł prof.K. Ś.„ Ustalanie ustawodawstwa tymczasowego na podstawie rozporządzeń 883/2004 oraz 987/2009 „ - Praca i Zabezpieczenie Społeczne „ Nr 7z 2014r. str.2-7, czy wyroki Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2007r. I UK 68/07 OSNP 2008/19-20/300 i 6 czerwca 2013 r. II UK 333/12 OSNP 2014/3/47) konsekwentnie przyjmuje się, że w sprawach dotyczących ustalenia właściwego ustawodawstwa przy zastosowaniu właściwych w tym względzie przepisów unijnych ( tj. zasadniczych rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady Unii nr 883/2004 i Nr 987/2009, zwanych podstawowym i wykonawczym) poza kompetencją zarówno organu rentowego jak i sądu rozpoznającego odwołanie pozostają kwestie związane z oceną ważności stosunku prawnego ubezpieczenia danego wnioskodawcy za granicą , ten bowiem stosownie do generalnej reguły wspólnotowej „ lex loci laboris „ podlega wyłącznie prawu miejsca wykonywania pracy .Równocześnie poza omawianą oceną pozostaje także prawidłowości procedowania zagranicznej instytucji ubezpieczeniowej w sprawie dotyczącej mającego tam powstać stosunku ubezpieczenia społecznego ,w tym więc i ważności wydanych w tym przedmiocie przez tę instytucje decyzji. Tym samym postępowanie w sprawie ustalenia właściwego ustawodawstwa ma charakter czysto formalny i opierając się na zasadzie ścisłego współdziałania właściwych instytucji ubezpieczeniowych ( art.6 i art.16 rozporządzania wykonawczego Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 987/2009, jak też postanowienia Decyzji Nr A 1 Komisji Administracyjnej z dnia 12 czerwca 2009r. w sprawie ustanowienia procedury dialogu i koncyliacji ..Dz. U.UE C 106 z 24 kwietnia 2010r.) ma doprowadzić do porozumienia , które ostatecznie uwzględniać musi zasadę podlegania przez ubezpieczonego ustawodawstwu tylko jednego państwa ( art.11 ust.1 rozporządzenia podstawowego Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 ) . Ostateczne więc ustalenie właściwego ustawodawstwa nie może doprowadzić zarówno do sytuacji podwójnego ubezpieczenia jak i tej w której zainteresowany pozostawałby poza jakimkolwiek ubezpieczeniem społecznym . Dlatego też tak istotne jest zawsze określenie statusu ubezpieczeniowego zainteresowanego poza granicami kraju na dzień wydawania w tym przedmiocie decyzji przez ZUS. Przenosząc więc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy , stwierdzić należy ,że jakkolwiek sąd pierwszej instancji zupełnie zbędnie czynił dywagacje o wątpliwościach co do rzeczywistego wykonywania pracy przez odwołującego się na terenie Słowacji , nie dokonując równocześnie – wbrew temu co zarzuca skarżący –oceny marginalności tego zatrudnienia ( co przecież kłóciło by się ze sobą ) , stąd zupełnie chybiony zarzut apelacji naruszenia art. art.14 ust.5 b wykonawczego Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia16 września 2009 r., to prawidłowe zasadnicze dla wyniku sporu i nie kwestionowane w apelacji ustalenie tego sąduo istniejącym na dzień wydania zaskarżonej decyzji ZUS wyłączeniuM. B.z dniem 1 sierpnia 2012 r. z ubezpieczenia społecznego na Słowacji na podstawie prawomocnej i wykonalnej z dniem 12 listopada 2014 r. . decyzji Słowackiej Instytucji Zabezpieczenia Społecznego z dnia 11 lipca 2013 r. prowadzić musiało do oddalenia jego odwołania. Powołana bowiem decyzja , stanowiła wiążący zarówno organ rentowy jak i orzekający sąd „dokument „ w rozumieniu art.1 ust.2 lit. c rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/ 2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE. L. 2009. 284.1 ze zm.) z mocą wiążącą wynikającą z art.5 ust.1 tego rozporządzenia. W tej zaś sytuacji prawidłowe było zawarte w zaskarżonej decyzji ZUS i podzielone przez sąd pierwszej instancji stwierdzenie o braku zbiegu tytułów zabezpieczenia społecznego wnioskodawcy po dniu 1 sierpnia 2012 r. , co z jednej strony wyłącza możliwość zastosowania art.13 ust 3 rozporządzenia podstawowego Parlamentu Europejskiegoi Rady Unii nr 883/2004 ( stąd bezzasadny zarzut odmowy jego zastosowania )
z drugiej zaś stanowi podstawę do potwierdzenia istniejącego po ww. dacie obowiązku ubezpieczeń społecznych wnioskodawcy ,wynikającego z faktu prowadzenia przez niego w kraju pozarolniczej działalności gospodarczej , stosownie do oznaczało konieczność potwierdzenia jego obowiązku ubezpieczeń w polskim systemie zabezpieczenia społecznego , stosownie do art. 11 ust. 3 a Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ( Dz.U.UE.L.2004.166.1 ze zm.)w zw. zart. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych( t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 300 ). Należy przy tym także w zupełności podzielić stanowisko Sądu Okręgowego o prawidłowym procedowaniu obu instytucji ubezpieczeniowych w zakresie ustalenia właściwego dla wnioskodawcy ustawodawstwa ( stąd bezzasadny kolejny zarzut zaskarżenia naruszeniaart.16 ust.3wykonawczego Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia16 września 2009 r. ) jako ,że współdziałanie tych instytucji doprowadziło do wypracowania zgodnego stanowiska o właściwym dla wnioskodawcy ustawodawstwie polskim w zakresie zabezpieczenia społecznego po dniu 1 sierpnia 2012 r. Zupełnym zaś nieporozumieniem jest przywoływanie przez skarżącego wyroku kasatoryjnego tut. Sądu z dnia 27 listopada 2014 r. III AUa 468/14 ,Lex nr 1567057 , jako ,że ten zapadł w zupełnie odmiennym stanie faktycznym , w którym po pierwsze; stanowiska obu instytucji ubezpieczeniowych co do ustalenia właściwego ustawodawstwa były odmienne, a nadto nie funkcjonowała w obrocie prawnym prawomocna decyzja słowackiego ZUS wyłączająca wnioskodawcę z zabezpieczenia społecznego na Słowacji.Z tych wszystkich więc wyżej naprowadzonych względów – z braku dostatecznych podstaw faktycznych i prawnych- na podstawieart. 385 k.p.c.orzeczonoo oddaleniu apelacji wnioskodawcy jako bezzasadnej ( pkt I sentencji wyroku). Konsekwencją zaś powyższego było obciążenie skarżącego poniesionymi przez pozwany organ rentowy w postępowaniu apelacyjnym kosztami zastępstwa procesowegow kwocie 240 zł , stosownie do przewidzianej wart. 98 § 1 k.p.c.zasady odpowiedzialności za wynik sporu , przy uwzględnieniu minimalnej stawki wynagrodzenia fachowego pełnomocnika ZUS przewidzianej w § 10 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( t. j. Dz. U. z 2018 r. poz.265 ) – pkt II sentencji wyroku.

ZARZĄDZENIE
1/(...)adw. W. W.
2/(...)
3/(...)-(...)