Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII U 1466/17
Data wyroku: 2019-02-04 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Monika Rosłan-Karasińska
Słowa kluczowe: Podleganie ubezpieczeniom społecznym
Podstawa prawna: art. 8 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

Sygn. akt VII U 1466/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 lutego 2019 r.
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Monika Rosłan-Karasińska

Protokolant:

sekr. sądowy Aneta Rapacka

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2019 r. w Warszawie
sprawyT. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.
o podleganie ubezpieczeniom społecznym
z udziałemA. W.,R. W. (1)następców prawnych zmarłegoR. W. (2), zainteresowanego pracodawcy – płatnika składek, prowadzącego działalność gospodarczą podfirmą (...)
na skutek odwołaniaT. K.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.
z dnia 1 czerwca 2017 r., nr(...)
oddala odwołanie.

UZASADNIENIE
T. K.w dniu 24 lipca 2017 r. złożył odwołanie za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.do Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie od decyzji w/w organu rentowego z dnia 1 czerwca 2017 r., nr:(...). Odwołujący wniósł o zmianę decyzji poprzez uznanie, że podlegałw okresie od dnia 1 lutego 2006 r. do dnia 31 stycznia 2009 r. ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę nakładczą zawartej zR. W. (2)(...)oraz o zasądzenie od organu rentowego na swoją rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Jego zdaniem organ rentowy błędnie przyjmuje, że zawarta umowa była pozorna w rozumieniu prawa cywilnego a składki odprowadzane były w zbyt niskiej wysokości. Ubezpieczony podniósł, że organ rentowy w sposób nieuprawniony stwierdził, jakoby umowa o pracę nakładczą była sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, ponieważ nie przeprowadził on postępowania mającego na celu ustalenie, czy taka umowa istniała oraz, czy była pozorna (k. 2-3 a. s.).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.w odpowiedzi na odwołanie z dnia 25 sierpnia 2017 r. wniósł o jego oddalenie. Organ rentowy wskazał, że umowa o pracę nakładczą stanowi podstawę do objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi, jeżeli strony uzgodniły w niej i faktycznie realizowały rozmiar wykonanej pracy w ilości gwarantującej wynagrodzenie w wysokości co najmniej połowy minimalnego wynagrodzenia za pracę, co nie zostało udowodnione w niniejszej sprawie. W jego ocenie wysokość przychodu z tytułu pracy nakładczej i jednocześnie deklarowana wysokość podstawy wymiaru składek z tytułu pracy nakładczej w spornym okresie czasu wyniosła od 00,00 złotych do 70,00 złotych, podczas gdy minimalna podstawa wymiaru składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w spornym okresie czasu kształtowała się od 1408,34 złotych do 1951,08 złotych. Organ rentowy uznał, że w związku z tym zobowiązanie z tytułu pracy nakładczej jest dotknięte sankcją nieważności i zmierzało do obejścia prawa zgodnie zart. 58 k.c.i jednocześnie prowadzi do jego pozorności w myślart. 83 k.c.Jego zdaniem przychód z tytułu umowy o pracę nakładczą nie mógł stanowić realnego źródła utrzymania dla wykonawcy a sama umowa nie była konieczna, skoro ubezpieczony prowadził działalność gospodarczą a dochód był niewielki (k. 6-7 a. s.).
Sąd postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2018 r. na podstawieart. 47711§ 2 k.p.c.zawiadomił następców prawnych zmarłego w dniu 26 sierpnia 2016 r. zainteresowanegoR. R.W.iA. W.o postępowaniu z odwołania ubezpieczonego przeciwko organowi rentowemu oraz, że w terminie 14 dni od doręczenia niniejszego zawiadomienia mogą przystąpić do sprawy (k. 83 a. s.).
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
R. W. (2)prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą(...)zawierał z odwołującym umowy o pracę nakładczą, która miała być zlecana:
- w marcu 2006 r. w celu częściowego skompletowania zestawu reklamowego polegającego na zaadresowaniu 45 kopert wszystkimi wymaganymi danymi adresata z wynagrodzeniem 10,00 złotych brutto za jedną sztukę.
- w maju 2006 r. w celu częściowego skompletowania zestawu reklamowego polegającego na zaadresowaniu 45 kopert wszystkimi wymaganymi danymi adresata z wynagrodzeniem 10,00 złotych brutto za jedną sztukę. Odwołujący w tym celu zawarł umowę o pracę nakładczą w maju 2006 r. w celu wykonania/kompletowania zestawów reklamowych z wynagrodzeniem obliczonym według stawki jednostkowej określonej każdorazowow zleceniu wykonania zestawów reklamowych. Wypłacono odwołującemu kwotę 26,97 złotych;
- w czerwcu 2006 r. w celu częściowego skompletowania zestawu reklamowego polegającego na zaadresowaniu 45 kopert wszystkimi wymaganymi danymi adresata z wynagrodzeniem 10,00 złotych brutto za jedną sztukę;
- w marcu 2008 r. w celu częściowego skompletowania zestawu reklamowego polegającego na zaadresowaniu 57 kopert wszystkimi wymaganymi danymi adresata z wynagrodzeniem 10,00 złotych brutto za jedną sztukę;
- w lipcu 2008 r. w celu częściowego skompletowania zestawu reklamowego polegającego na zaadresowaniu 57 kopert wszystkimi wymaganymi danymi adresata z wynagrodzeniem 10,00 złotych brutto za jedną sztukę;
- w sierpniu 2008 r. w celu częściowego skompletowania zestawu reklamowego polegającego na zaadresowaniu 57 kopert wszystkimi wymaganymi danymi adresata z wynagrodzeniem 10,00 złotych brutto za jedną sztukę;
- w listopadzie 2008 r. w celu częściowego skompletowania zestawu reklamowego polegającego na zaadresowaniu 57 kopert wszystkimi wymaganymi danymi adresata z wynagrodzeniem 10,00 złotych brutto za jedną sztukę;
- w grudniu 2008 r. w celu częściowego skompletowania zestawu reklamowego polegającego na zaadresowaniu 57 kopert wszystkimi wymaganymi danymi adresata z wynagrodzeniem 10,00 złotych brutto za jedną sztukę (k. 122 a. s.).
Podstawa wymiaru na ubezpieczenia społeczne zadeklarowane za odwołującego zgodnie z dokumentem ZUS RMUA:
- z dnia 2 lutego 2006 r. wyniosła 0,00 złotych;
- z dnia 3 kwietnia 2006 r. wyniosła 40,00 złotych na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz 33,00 złote na ubezpieczenie zdrowotne;
- z dnia 1 maja 2006 r. wyniosła 40,00 złotych na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz 33,00 złote na ubezpieczenie zdrowotne;
- z dnia 1 stycznia 2008 r. wyniosła 40,00 złotych na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz 35,00 złote na ubezpieczenie zdrowotne;
- z dnia 1 maja 2008 r. wyniosła 50,00 złotych na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz 44,00 złote na ubezpieczenie zdrowotne;
- z dnia 1 czerwca 2008 r. wyniosła 40,00 złotych na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz 35,00 złote na ubezpieczenie zdrowotne;
- z dnia 1 września 2008 r. wyniosła 40,00 złotych na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz 35,00 złote na ubezpieczenie zdrowotne;
- z dnia 1 października 2008 r. wyniosła 40,00 złotych na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz 35,00 złote na ubezpieczenie zdrowotne (k. 122 a. s.).
Odwołujący zawierał zR. W. (2)umowy o pracę nakładczą, za którą otrzymywał wynagrodzenie poniżej minimalnego wynagrodzenia. Wówczas ubezpieczony prowadził działalność gospodarczą, gdyż wykonywał zawód taksówkarza (zeznania odwołującego, k. 61 a. s.).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.wydał zaskarżoną decyzję z dnia 1 czerwca 2017 r., nr:(...)na podstawieart. 83 ust. 1 pkt 1, art. 6 ust. 1 pkt 2, art. 12 ust. 2, art. 13 pkt 2, art. 18 ust. 1 i art. 68 ust. 1 pkt 1a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznychoraz§ 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą. Organ rentowy stwierdził, że w okresie od dnia 1 lutego 2006 r. do dnia 31 stycznia 2009 r.T. K.nie podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę nakładczą zawartej z płatnikiem składekR. W. (2)(...). W jego ocenie zamysł stron zawierających umowę o pracę nakładczą wykonywaną w znikomej części, poniżej obowiązującego minimum, aby w zamian za składkę wynoszącą łącznie kilkanaście złotych miesięcznie uzyskać pełne ubezpieczenie emerytalne i rentowe dla wykonawcy, prowadzi do uznania jej za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego. Zdaniem Oddziału taka czynność narusza zasadę równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, zasadę solidaryzmu ubezpieczeń społecznych, zasadę ochrony interesów i nie pokrzywdzenia innych ubezpieczonych, zasadę nieuprawnionego nieuszczuplania środków funduszu ubezpieczeń społecznych oraz wszelkie elementarne zasady uczciwego obrotu prawnego zmierzające do objęcia nieuprawnionym tytułem ubezpieczenia społecznego wykonawcy umowy o pracę nakładczą (k. 3-4 akt ZUS).
Sąd ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sądowych, w tym aktach rentowych oraz częściowo na podstawie zeznań odwołującego. W ocenie Sądu dokumenty zgromadzone w toku postępowania były zbieżne w zakresie tego, że odwołujący miał zawartą umowę o pracę nakładczą zR. W. (2)oraz, że z tego tytułu były odprowadzane składki na ubezpieczenia społeczne. Na tą okoliczność zeznania ubezpieczonego korelowały z zebranymi dokumentami. Jednak jego twierdzenia w zakresie faktycznego wykonywania tej pracy nie zostały poparte żadnymi rzeczowymi ani osobowymi.
W ocenie Sądu zgromadzony materiał dowodowy pozwolił na wydanie rozstrzygnięcia w sprawie.
Sąd zważył, co następuje:
OdwołanieT. K.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.z dnia 1 czerwca 2017 r., nr:(...)jest niezasadne i podlega oddaleniu.
Sąd ustalił, że niniejsza sprawa wymagała rozważenia, czy organ rentowy w sposób prawidłowy wyłączył odwołującego z podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym za okres od dnia 1 lutego 2006 r. do dnia 31 stycznia 2009 r. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę nakładczą zawartą z płatkiem składekR. W. (2).
Artykuł 8 ust. 3 ustawy o z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963 j. t.) zwanej dalej ,,ustawą systemową’’ stanowi, że za osobę wykonującą pracę nakładczą uważa się osobę zatrudnioną na podstawie umowy o pracę nakładczą. Z kolei z art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej wynika, że za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się m. in. osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych.
W niniejszej sprawie ustalono, że odwołujący, zawierając zR. W. (2)umowy o pracę nakładczą, jednocześnie prowadził działalność gospodarczą. W myśl art. 9 ust. 2 ustawy systemowej, osoba spełniająca warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z kilku tytułów, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4-6 i 10, jest objęta obowiązkowo ubezpieczeniami z tego tytułu, który powstał najwcześniej. Może ona jednak dobrowolnie, na swój wniosek, być objęta ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi także z pozostałych, wszystkich lub wybranych, tytułów lub zmienić tytuł ubezpieczeń, z zastrzeżeniem ust. 2c i 7. Przy czym zaznaczenia wymaga, że dokonanie wyboru tytułu ubezpieczenia społecznego jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy każda z form działalności, uznawanych przez ustawodawcę za samodzielny tytuł do podlegania ubezpieczeniom, jest rzeczywiście realizowana w sposób powodujący powstanie tytułu ubezpieczenia (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 5 marca 2015 r., sygn. akt III AUa 504/14).
Należy mieć przy tym na uwadze, że stosownie do treści§ 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą(Dz. U. z 1976 r., Nr 3, poz. 19) zwanego dalej ,,rozporządzeniem’’ w umowie o pracę nakładczą strony określają minimalną miesięczną ilość pracy, której wykonanie należy do obowiązków wykonawcy. Minimalna ilość pracy powinna być tak ustalona, aby jej wykonanie zapewniało uzyskanie co najmniej 50% najniższego wynagrodzenia określonego przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej. Przepis ten stanowi warunek konieczny umowy o pracę nakładczą odróżniający ją w sposób zdecydowany od pozostałych umów cywilnoprawnych - jego celem jest określenie minimalnej ilości pracy, a tym samym zapewnienie wykonawcy określonego wynagrodzenia. Jeśli zatem strony umowy o pracę nakładczą zawierają ją z zamiarem niedotrzymania tego warunku, a przy tym wykonawca ma inny tytuł do podlegania ubezpieczeniom społecznym, to tego rodzaju umowa nie może być uznana za mającą prawną doniosłość w dziedzinie ubezpieczeń (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2013 r., sygn. akt I UK 421/12).
Płaca minimalna w Polsce w spornym okresie czasu kształtowała się w sposób następujący:
- od dnia 1 stycznia 2006 r. obowiązywała w kwocie 899,10 złotych na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 września 2005 r. w sprawie minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2006 r. (Dz. U. Nr 177, poz. 1469);
- od dnia 1 stycznia 2007 r. obowiązywała w kwocie 936,00 złotych na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 września 2006 r. w sprawie minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2007 r. (Dz. U. Nr 171, poz. 1227);
- od dnia 1 stycznia 2008 r. obowiązywała w kwocie 1.126,00 złotych na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 września 2007 r. w sprawie minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2008 r. (Dz. U. Nr 171, poz. 1209);
- od dnia 1 stycznia 2009 r. obowiązywała w kwocie 1.276,00 złotych na podstawie obwieszczenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009 r. (M. P. Nr 55, poz.499).
Analizując obowiązujące w spornym okresie czasu przepisy, Sąd ustalił, że płaca minimalna pracowników zmieniała się 4-krotnie. Kwestia sporna w niniejszej sprawie dotyczyła rozważenia, czy odwołujący wykazał, aby uzyskiwał co najmniej 50% minimalnego wynagrodzenia za pracę nakładczą. Sąd doszedł do wniosku, że ubezpieczony musiałby zarabiać co najmniej: 449,55 złotych w 2006 r., 468,00 złotych w 2007 r., 563,00 złotych w 2008 r. oraz 638,00 złotych w 2009 r. Natomiast z zebranych dokumentów jasno wynika, że deklarowana wysokość podstawy wymiaru składek z tytułu pracy nakładczej za odwołującego w spornym okresie czasu kształtowała się od 0,00 złotych do 94,00 złotych.
W orzecznictwie podkreśla się, że umowa o pracę nakładczą jest umową rezultatu. Dla oceny jej ważności ma znaczenie zatem nie tylko analiza jej postanowień ale i sposób jej realizacji. Może on przemawiać za uznaniem tej umowy za nieważną z uwagi na pozorność złożonych przez strony oświadczeń woli (art. 83 § 1 k.c.) albo ze względu na zamiar stron obejścia ustawy (art. 58 § 1 k.c.) (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2013 r., sygn. akt I UK 421/12,).
Artykuł 58 § 1 i 2 k.c.stanowi, że czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, że na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
Sąd Najwyższy wskazuje również, że na gruncie zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, wyrażonej w art. 2a ust. 2 ustawy systemowej, wykluczone jest wskazywanie do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne kwot oczywiście niższych niż ustawowo ustalone, a następnie choćby potencjalne oczekiwanie, że w przypadku wystąpienia ryzyka ubezpieczeniowego ubezpieczony uzyska co najmniej minimalne świadczenia z ubezpieczenia społecznego, które pozostawałyby w oczywistym „oderwaniu” od zaniżonych składek z tytułu pracy nakładczej, gdy strony umowy o pracę nakładczą nie były zainteresowane zrealizowaniem minimalnej normy wynikającej z tej umowy, a jedynym i rzeczywistym celem, który przyświecał przy zawieraniu umów o pracę nakładczą było obejście art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 18 ust. 8 ustawy systemowej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 2013 r., sygn. akt I UK 44/13).
Zawarcie umowy o pracę nakładczą i wykonywanie jej w znikomym zakresie tylko w celu wyłączenia obowiązku opłacania wyższych składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej wymaga oceny tej umowy przez pryzmatart. 58 § 1 k.c.Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że z tytułu umowyo pracę nakładczą wypłacono odwołującemu za maj 2006 r. kwotę jedynie w wysokości 26,97 złotych. Ubezpieczony zawierał wstępnie umowę w celu częściowego skompletowania zestawu reklamowego polegające na zaadresowaniu 45 kopert wszystkimi wymaganymi danymi adresata z wynagrodzeniem 10,00 złotych brutto za jedną sztukę. Dlatego też przyjmując wykonanie w całości umowy za maj 2006 r., jego wynagrodzenie powinno osiągnąć kwotę w wysokości 450,00 złotych. Jednak znajdująca się wypłata w przedstawionej dokumentacji wskazuje, że odwołujący nie mógłby świadczyć pracy nakładczej w takim zakresie, w jakim została ona zawarta. Potwierdzają to również niskie kwoty zadeklarowanych składek na ubezpieczenia społeczne za odwołującego za pozostałe okresy. Z tych względów Sąd uznał zawierane umowy za nieważne. Tym samym już od samego początku nie mogły one wywołać zamierzonych przez nakładcę i wykonawcę skutków prawnych, w tym przede wszystkim w sferze podlegania ubezpieczeniom społecznym.W całym okresie trwania umów o pracę nakładczą odwołujący nie wykazał, aby uzyskał z nich przychód w kwocie odpowiadającej co najmniej 50% minimalnej płacy pracowniczej. Faktyczna podstawa wymiaru składek z tytułu wykonywania umów o pracę nakładczą również nigdy nie osiągała tej kwoty i wynosiła najwyżej 94,00 złotych miesięcznie.
Zaakcentowania przy tym wymaga, że w tym samym czasie odwołujący prowadził własną działalność gospodarczą wykonywał zawód taksówkarza (okoliczność bezsporna – potwierdzona zeznania strony – odwołującego się). Okoliczność ta wskazuje, że zawarcie umów nie miało na celu realizacji zobowiązań z nich wynikających, ale wyłącznie uzyskanie możliwości wyboru ubezpieczenia społecznego i opłacania z tego tytułu niższej składki. Mając na uwadze, że odwołujący podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, to zawarcie umowy o pracę nakładczą i jej wykonywanie w takim rozmiarze miało na celu jedynie wyłączenie obowiązku opłacania wyższych składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzonej działalności pozarolniczej. W związku z tym Sąd zważył,że umowy o pracę nakładczą były nieważne.
Sąd na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.orzekł, jak w sentencji wyroku.
(...)
(...)
(...)
(...)
SSO Monika Rosłan-Karasińska