Sąd Rejonowy w Wieluniu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 582/17
Data wyroku: 2019-06-27 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Ewelina Puchalska
Słowa kluczowe: Dziedziczenie
Podstawa prawna: art. 924 kc

Sygnatura akt I Ns 582/17

POSTANOWIENIE
Dnia 27 czerwca 2019 r.
Sąd Rejonowy w Wieluniu I Wydział Cywilny w następującym składzie:
Przewodniczący SSR Ewelina Puchalska
Protokolant sekr.E. M.
po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2019 r. w Wieluniu
na rozprawie
sprawy z wnioskuE. P.
przy udzialeG. G.,Z. P. (1),T. P. (1),R. P. (1),E. H.,B. H. (1),S. H.,Z. Z. (1)
o stwierdzenie nabycia spadku
postanawia:

1
stwierdzić, iż spadek poC. P., synuS.iM., zmarłym w dniu 15 czerwca 2017 roku wW., którego ostatnim miejscem zwykłego pobytu byłP., nabyli na podstawie ustawy:

- siostraZ. Z. (1), córkaS.iM., w 2/14 (dwie czternaste) części,
- siostraG. G., córkaS.iM., w 2/14 (dwie czternaste) części,
- siostraS. H., córkaS.iM., w 2/14 (dwie czternaste) części,
- siostraB. H. (1), córkaS.iM., w 2/14 (dwie czternaste) części,
- bratZ. P. (1), synS.iM., w 2/14 (dwie czternaste) części,
- bratR. P. (1), synS.iM., w 2/14 (dwie czternaste) części,
- bratanicaE. H., córkaM.iK., w 1/14 (jedna czternasta) części,
- bratanekT. P. (1), synM.iK., w 1/14 (jedna czternasta) części,

2
nakazać pobrać od wnioskodawczyniE. P.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Wieluniu kwotę 658,13 zł (sześćset pięćdziesiąt osiem złotych trzynaście groszy) tytułem wydatków w sprawie,

3
ustalić iż, pozostałe koszty postępowania sądowego ponoszą zainteresowaniw zakresie dotychczas wydatkowanym.

Sygn. akt I Ns 582/17

UZASADNIENIE
WnioskodawczyniE. P.wystąpiła o stwierdzenie nabycia spadku poC. P.zmarłym w dniu 15 czerwca 2017 roku na podstawie testamentu allograficznego, sporządzonego w dniu 30 kwietnia 2017 roku przed sekretarzem GminyP..
Uczestnicy postępowaniaG. G.,Z. P. (1),T. P. (1),R. P. (1),E. H.,B. H. (1),S. H.,Z. Z. (1)wnieśli o odrzucenie wniosku, kwestionując ważność testamentui wskazując, iż stwierdzenie nabycia spadku powinno nastąpić z mocy ustawy na rzecz uczestników, co zostało stwierdzone aktem poświadczenia dziedziczenia (I Ns 676/17).
Sąd Rejonowy ustalił, co następuje:
C. P.zmarł w dniu 15 czerwca 2017 roku wW., a przed śmiercią stale zamieszkiwał wP.. Zmarł jako wdowiec, bezdzietnie. W chwili śmierci jego rodzice już nie żyli. Miał rodzeństwo:G. G.,Z. P. (1),R. P. (1),E. H.,B. H. (1),S. H.,Z. Z. (1). Miał też brataM. P., który zmarł w 2009 roku, pozostawiając dwoje dzieci:E. H.iT. P. (2). Nikt nie zrzekł się po nim dziedziczenia, nie odrzucił spadku, nikt nie został uznany za niegodnego dziedziczenia.(dowód: odpis skrócony aktu zgonu k. 5, akt poświadczenia dziedziczenia k. 3-4 w aktach I Ns 676/17, zapewnienie spadkoweZ. Z.na rozprawie w dniu 28.09.2017 r. min. 00:11:41-00:30:05, płyta k. 41)
C. P.pozostawił testament allograficzny sporządzonyw dniu 30 kwietnia 2017 roku przed sekretarzem GminyP., który został otwarty i ogłoszony w Sądzie Rejonowym w Wieluniu w dniu 17 lipca 2017 roku w sprawieo sygn. akt I Ns 583/17. Ostatnią wolę spadkodawca oświadczył w domu wnioskodawczyni przed Sekretarzem GminyP.K. P. (1)w obecności dwóch świadkówJ. P. (1)iJ. P. (2), powołując do spadku wnioskodawczynięE. P..(dowód: testament k. 4 w aktach sprawy I Ns 583/17)
W chwili sporządzenia testamentuC. P.miał 91 lat. Od czterech miesięcy mieszkał w domu wnioskodawczyni, która zabrała go do siebie po pobyciew szpitalu wW., do którego trafił w grudniu 2016 roku z rozpoznaniem organicznego naczyniowego uszkodzenia mózgu i zespołu psychoorganicznego.W 2011 roku stwierdzono uC. P.głuchotę, a w 2014 roku zaburzenia pamięci, objawy psychotyczne(omamy wzrokowe), przemijające mózgowe napady niedokrwienia (zespół tętnicy szyjnej), zaburzenia mowy, nawracające zaburzenia depresyjne, zaburzenia naczyń mózgowych. Po wyjściu ze szpitalaw marcu 2017 roku rozpoznano obecność omamów wzrokowych i słuchowych – zespół otępienny naczyniowy.(dowód: opinia biegłego sądowego lekarza geriatryM. W.k. 196-205, opinia biegłego sądowego lekarza geriatryW. M.k. 255-261, zeznania świadkaP. M.na rozprawie w dniu 02.04.2019 r. min. 00:10:17-00:21 płyta k. 298)
W marcu 2017 roku na prośbę wnioskodawczyni do jej domu przybyła notariuszM. M. (3), która poświadczyła złożenie odcisku kciukaC. P.pod treścią pełnomocnictwa udzielonego przez niego wnioskodawczyni do reprezentowania przed bankami i innymi instytucjami, dysponowania środkami pieniężnymi i innych.C. P.był wówczas leżący, schorowany, zestresowany obecnością notariusza. Notariusz tłumaczyła mu treść dokumentu, a on przytakiwał.(dowód: pełnomocnictwo wraz z poświadczeniem k. 152-153, zeznania świadkaM. M. (3)min. 00:01:26-00:20:52 płyta k. 190)
W kwietniu 2017 roku wnioskodawczyni zorganizowała czynności związane ze sporządzeniem testamentu przezC. P.. Umówiła sekretarza Urzędu Gminy wP., który przybył do jej domu. Świadkami zaś były krewne synowej wnioskodawczyni. Wnioskodawczyni przywiozła z domu spadkodawcy konieczne dokumenty do sporządzenia testamentu. W chwili sporządzenia testamentuC. P.znajdował się w łóżku w pozycji półsiedzącej, mówienie i słuch sprawiały mu trudność, mówił prostym językiem, odpowiadał twierdząco na pytanie, czy przepisuje swój majątek wnioskodawczyni, mówił, że przepisuje dom, stodołęi działkę „na po śmierci”. Na widok świadków, które weszły do domu spadkodawca wystraszył się, mówił, że „nie chce do starców”. Uspokoiło go wejście do pokoju wnioskodawczyni. Dokładne dane dotyczące spadku zostały podane do testamentu przez wnioskodawczynię, która dysponowała dokumentami własności. Spadkodawca nie był w stanie podpisać się imieniem i nazwiskiem pod testamentem, złożył jedynie odcisk palca.(dowód: częściowo zeznania świadkaK. P.na rozprawie w dniu 16.11.2017 r. min. 00:15:18-00:49:35 płyta k. 76, częściowo zeznania świadkaJ. P.na rozprawie w dniu 16.11.2017 r. min. 00:49:35-01:07:56, częściowo zeznania świadkaJ. P.na rozprawie w dniu 16.11.2017 r. min. 01:07:56-00:01:32:34 płyta k. 76)
W chwili sporządzenia testamentu w dniu 30 kwietnia 2017 rokuC. P.z uwagi na stan zdrowia nie mógł w sposób świadomy i swobodny podjąć decyzji w zakresie rozrządzenia testamentowego.(dowód: opinia biegłego sądowego lekarza geriatryM. W.k. 196-205, opinia biegłego sądowego lekarza geriatryW. M.k. 255-261, nagranie cd k. 69)
W ostatnich 5-ciu lat swojego życiaC. P.miał problemyz pamięcią, zapominał się, był nieufny wobec innych osób. Nie dzielił się z innymi swoimi planami co do jego majątku po śmierci.(dowód: zeznania świadkaR. G.na rozprawie w dniu 16.11.2017r. min. 01:32:34-01:47:03 płyta k. 76, zeznania świadkaL. G.na rozprawie w dniu 16.11.2017r. min. 01:47:03-01:58:33 płyta k. 76, zeznania świadkaZ. J.na rozprawie w dniu 16.11.2017r. min. 01:58:33-02:22:30 płyta k. 76, częściowo zeznania uczestników postępowania na rozprawie w dniu 17.06.2019 r. płyta k. 320:Z. Z.min. 00:36:15-00:52:39, G.G.00:52:39-00:52:40, S.H.min. 00:52:40-01:01:22,B. H.min. 01:01:22-01:09:18,Z. P.min. 01:09:18-01:14:27,R. P.min. 01:14:27-01:17:57, E.H.min. 01:17:57-01:19:50,T. P.min. 01:19:50-01:22)
W początkowym okresie pobytuC. P.w szpitalu w grudniu 2016 roku jego stan był ciężki, nie było z nim kontaktu. Po kilkunastu dniach leczenia jego stan zdrowia na tyle się poprawił, że można było nawiązać z nim kontakt. Nie był jednak w stanie po opuszczeniu szpitala funkcjonować samodzielnie. Ponieważ rodzeństwoC. P.nie było w stanie zapewnić mu całodobowej opieki w ich miejscu zamieszkania, pracownik socjalnyB. S.podjęła starania umieszczenia pacjenta w zakładzie opiekuńczo-leczniczym szpitala wW.,o czym informowałaC. P.. Ten jednak nie chciał zgodzić się na pobyt w tym szpitalu. Wówczas wnioskodawczyni, która jest pielęgniarką oraz dalszą krewnąC. P., i często odwiedzała go na oddziale podjęła decyzję, że spróbuje się nim zaopiekować, weźmie go do siebie.C. P.był zadowolony z tej decyzji i wyraził zgodę na pobyt u wnioskodawczyni wW..(dowód: zeznania świadkaB. S.na rozprawie w dniu 20.02.2018r. min. 00:04:26-00:39:01 płyta k. 76, zeznania świadkaE. K.na rozprawiew dniu 02.04.2019r. min. 00:02:14-00:10 płyta k. 298, częściowo zeznania wnioskodawczyni na rozprawie w dniu 17.06.2019 r. min. 00:12:27 – 00:36:15 płyta k. 320 oświadczenie k. 55)
Ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie w zakresie zdolności testatoraC. P.do sporządzenia testamentu Sąd dokonał na podstawie pisemnych opinii biegłych sądowych lekarzy geriatrówM. W. (2)orazW. M. (2), uznając je za wiarygodne, logiczne, wynikające z fachowej wiedzy, jaką biegli dysponują. Każda z opinii zawiera analizę dokumentacji medycznej leczenia testatora, a także zeznań świadków, wyjaśnień wnioskodawczyni oraz uczestników oraz pozostałych nieosobowych dowodów. W obu opinii wynika jasno, że już od 2014 roku uC. P.występowały zaburzenia pamięci oraz głuchota. Zdiagnozowane wówczas otępienie naczyniowe, lub mieszane znalazło potwierdzenie w wyniku badania tomografii komputerowej, gdzie stwierdzono zaniki korowo-podkorowe. Podobnie w badaniu usg doppelra rozpoznano krytyczne zwężenie na wysokości podziału(...)prawej, które mogło być przyczyną przemijającego niedokrwienia mózgu i przejściowej afazji. Dane z dokumentacji medycznej z 2016 roku potwierdzają pogłębianie się otępienia, kwalifikowane przez geriatrów jako głębokie. Jak szczegółowo wskazał biegłyW. M.dochodzi wówczas do ciężkich deficytów wyższych czynności korowych takich jak pamięć, myślenie, orientacja, rozumienia, liczenie, zdolność uczenia się, język i ocena. Równolegle obecne były przy tym zaburzenia myślenia, kojarzenia oraz deficytyw zakresie funkcji wykonawczych takich jak planowanie, wdrażanie wykonania pomysłów, korzystanie z informacji z korzyścią dla siebie.
Z tego też względu zeznania świadków, wnioskodawczyni oraz uczestników postępowania Sąd uznał za wiarygodne w części jakiej korespondowały ze sobąw zakresie sytuacji osobistejC. P., jego zachowania, sposobu życia w ostatnich latach. Osoby te nie mają jednak wiedzy specjalistycznej i nie byływ stanie ocenić, czy jego zdolność do testowania była w pełni swobodna i świadoma. Dodatkowo w przypadku wnioskodawczyni oraz uczestników ich ocena stanu zdrowiaC. P.jest subiektywna, wynika z interesu jakim kierują się stronyw niniejszej sprawie. Sąd pominął w ustaleniach faktycznych, jako nieistotne dla sprawy relacje między wnioskodawczynią i uczestnikami w zakresie związanymz opieką nadC. P..
Sąd Rejonowy zważył, co następuje:
Spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy (art. 924 k.c.). Spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku (art. 925 k.c.).
Powołanie do spadku, czyli dziedziczenie, może być testamentowe, jeżeli spadkodawca wyraził swą wolą w testamencie odpowiadającym wymaganiom formalnym, bądź ustawowe, w sytuacji gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał nie chce lub nie może być spadkobiercą (art. 926 k.c.).
Zgodnie z podstawową zasadąprawa spadkowegowyrażoną wart. LIprzepisów wprowadzającychk.c., o nabyciu spadków przez spadkobierców decyduje stan prawny istniejący w chwili otwarcia spadku.
Zgodnie z treściąart. 951 k.c.spadkodawca może sporządzić testamentw ten sposób, że w obecności dwóch świadków oświadczy swoją ostatnią wolę ustnie wobec wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego. Oświadczenie spadkodawcy spisuje się w protokole z podaniem daty jego sporządzenia. Protokół odczytuje się spadkodawcy w obecności świadków. Protokół powinien być podpisany przez spadkodawcę, przez osobę, wobec której wola została oświadczona, oraz przez świadków. Jeżeli spadkodawca nie może podpisać protokołu, należy to zaznaczyćw protokole ze wskazaniem przyczyny braku podpisu. Osoby głuche lub nieme nie mogą sporządzić testamentu w sposób przewidziany w artykule niniejszym.
Testament allograficzny, o jakim mowa w tym przepisie podlega także rygorom określonym wart. 945 k.c.Przyczynami nieważności testamentu, zgodnie zart. 945§ 1 k.c.są: stan testatora wyłączający świadome albo swobodne powzięcie decyzjii wyrażenie woli, błąd uzasadniający przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści, bądź działanie testatora pod wpływem groźby.
W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. Sąd Najwyższy uznał, iż nieważny jest testament sporządzony przez spadkodawcę, który z powodu wieku i chorób osłabiających jego aktywność i siłę woli, nie jest w stanie przeciwstawić się naciskom i sugestiom osób trzecich, pod których opieką pozostaje (I CSK 115/11, Legalis nr 429215).
Podobnie z postanowieniu z dnia 07 września 2016 r. Sąd Najwyższy stwierdził, że o działaniu swobodnym można mówić przy założeniu nieupośledzonego działania funkcji psychicznych, czyli wtedy, gdy proces podejmowania decyzjii uzewnętrznienia woli nie był zakłócony przez destrukcyjne czynniki, wyłączające autonomię danej osoby, a spadkodawca nie kierował się motywami mającymi charakter chorobliwy. W nowszym piśmiennictwie trafnie podnosi się brak dostatecznych podstaw do daleko idącego zawężania pojęcia „swobody" testowaniai całkowitego odrzucenia a priori znaczenia czynników zewnętrznych (IV CSK 702/15).
Oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Sąd uznał, iż testament allograficzny sporządzony przezC. P.w dniu 30 kwietnia 2017 roku jest nieważny z powodu braku świadomości i swobody podjęcia przez testatora decyzjiw zakresie rozrządzenia testamentowego. W ocenie Sądu stan zdrowia testatora przejawiający się wówczas głęboką fazą otępienia spowodował uC. P.deficyty w pamięci, myśleniu, orientacji i rozumieniu. Nie był onw stanie zatem w sposób w pełni świadomy podjąć decyzji dotyczących jego majątku. Zależny był od sugestii osób postronnych i je akceptował. Pamiętać też należy, żew chwili sporządzenia testamentu spadkodawca znajdował się w swego rodzaju sytuacji przymusowej. Nikt z rodzeństwa nie zaoferował mu opieki, on chciał byćw swoim domu, ale nie było to możliwe. Zdany był więc na dobrą wolę wnioskodawczyni, ale też od niej całkowicie zależny. Jak wynika z okoliczności sprawy jego wola testowania nie była całkowicie zależna od niego, bo ze względu na stan zaawansowania choroby jego aktywność przy przygotowaniach i uczestnictwiew tej czynności praktycznie określić należy jako znikomą, a faktycznie wynikałaona z sugestii i zaangażowania wnioskodawczyni.
Mając na uwadze powyższe, wobec stwierdzenia nieważności testamentu przyjąć należy, że spadek po zmarłym w dniu spadek poC. P., synuS.iM., zmarłym w dniu 15 czerwca 2017 roku wW., którego ostatnim miejscem zwykłego pobytu byłP., nabyli na podstawie ustawy:
- siostraZ. Z. (1), córkaS.iM., w 2/14 części,
- siostraG. G., córkaS.iM., w 2/14 części,
- siostraS. H., córkaS.iM., w 2/14 części,
- siostraB. H. (1), córkaS.iM., w 2/14 części,
- bratZ. P. (1), synS.iM., w 2/14 części,
- bratR. P. (1), synS.iM., w 2/14 części,
- bratanicaE. H., córkaM.iK., w 1/14 części,
- bratanekT. P. (1), synM.iK., w 1/14 części,
na podstawieart. 932 § 4 i 5 k.c.
Nadmienić przy tym należy, że wbrew wnioskowi uczestników o odrzucenie wniosku wobec wydania aktu poświadczenia dziedziczenia, wniosek o stwierdzenie nabycia spadku złożony do sądu spadku musi zostać merytorycznie rozpoznany, pomimo wydanego aktu poświadczenia dziedziczenia, co wynika to z art. 6691.Wydanie przez sąd postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku powoduje bowiem uchylenie zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia, sporządzonego przez notariusza. Bez znaczenia jest, czy postanowienie zostało wydane przed sporządzeniem notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia, czy też po.
O kosztach Sąd orzekł w pkt. 2 i 3 postanowienia, na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.Wydatki w sprawie wyniosły 1 658,13 zł, z czego do kwoty 1 000 zł pokryte zostały z zaliczki wnioskodawczyni. Zatem o obowiązku zwrotu pozostałej części orzeczono jak w pkt. 2 postanowienia.