Sąd Okręgowy w Poznaniu
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 84/18
Data wyroku: 2020-11-13 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sądu Okręgowego Agnieszka Śliwa, Sędzia Sądu Okręgowego Beata Woźniak, Sądu Okręgowego Tomasz Żak
Słowa kluczowe: Służebność przesyłu
Podstawa prawna: art. 305^2^§ 2 k.c.

Sygn. akt II Ca 84/18

POSTANOWIENIE
Poznań, dnia 13 listopada 2020 r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu II Wydział Cywilny Odwoławczy
w następującym składzie:
Przewodniczący: Sędzia Sądu Okręgowego Beata Woźniak
Sędziowie Sądu Okręgowego: Tomasz Żak
Agnieszka Śliwa (spr.)
po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2020 r. w Poznaniu
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z wniosku "W." Sp. z o.o. z siedzibą wP.

przy udziale(...) Sp. z o.o.z siedzibą wP.
o ustanowienie służebności przesyłu
na skutek apelacji wniesionej przez uczestnika postępowania
od postanowienia Sądu Rejonowego w Wągrowcu
z dnia 15 listopada 2017 r.
sygn. akt I Ns 895/15
postanawia

I
zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że:

1
wniosek oddalić,

2
kosztami postępowania obciążyć wnioskodawcę i z tego tytułu zasądzić od wnioskodawcy na rzecz uczestnika postępowania 257 zł (dwieście pięćdziesiąt siedem złotych);

II
zasądzić od wnioskodawcy na rzecz uczestnika postępowania 280 zł (dwieście osiemdziesiąt złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

    Agnieszka Śliwa Beata Woźniak Tomasz Żak

UZASADNIENIE
WnioskodawcaW.Sp. z o. o. wniósł o odpłatne ustanowienie służebności przesyłu na czas określony od 2015 do 2020 roku między innymi na nieruchomościach stanowiącychdziałki nr (...)zapisane wksiędze wieczystej KW nr (...)orazdziałki (...)zapisane wksiędze wieczystej KW nr (...)na rzecz(...) Sp. z o.o.wP..
(...) sp. z o.o.z siedzibą wP.wniósł o oddalenie wniosku, podnosząc, że z dniem 5 grudnia 2010 r. doszło do zasiedzenia służebności, przy założeniu dobrej wiary po stronie uczestnika. Natomiast na wypadek ewentualnego ustanowienia służebności przesyłu, uczestnik wniósł o jej ustanowienie dlaE.i jej następców prawnych i to jako polegającej na istnieniu urządzeń przesyłowych, linii napowietrznej, kabla elektroenergetycznego, umożliwiających w szczególności władanie, używanie, korzystanie i pobieranie pożytków z urządzeń elektroenergetycznych oraz korzystanie z nich, jak również na prawie swobodnego dostępu do tych urządzeń pracowników służb eksploatacyjnych w celu usuwania drobnych awarii, wykonywania bieżących prac eksploatacyjnych i konserwacyjnych, oraz wprowadzania i wyprowadzania nowych obwodów energetycznych z urządzeń już istniejących, w tym przyłączania do sieci energetycznej nowych podmiotów z istniejącej infrastruktury przesyłowej. Nadto uczestnik domagał się zasądzenia od wnioskodawcy na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W piśmie z dnia 26 stycznia 2016 r. pełnomocnik wnioskodawcy zakwestionował zarzut zasiedzenia wskazując, że nie mogło ono nastąpić z dniem 5 grudnia 2010 r., a uczestnik błędnie powołuje się na dobrą wiarę.
W piśmie z dnia 17 lutego 2016 r. pełnomocnik wnioskodawcy zmodyfikował wniosek o odpłatne ustanowienie służebności przesyłu w ten sposób, iż wniósł o ustanowienie tej służebności nadziałkach oznaczonych numerami (...).
Następnie pismem z dnia 17 lipca 2017 r. pełnomocnik wnioskodawcy zmodyfikował wniosek o ustanowienie służebności przesyłu w ten sposób, iż wniósł o ustanowienie tej służebności bezterminowo za jednorazowym wynagrodzeniem w kwocie 23.625,84 zł (w tym kwota VAT 4.417,84 zł).
Postanowieniem z dnia 1 listopada 2017 r., wydanym w sprawie o sygnaturze aktI Ns 895/15, Sąd Rejonowy w Wągrowcu:
1. ustanowił na nieruchomości stanowiącej własność wnioskodawcyW.Spółki z o.o. z siedzibą wP.położonej w miejscowościW., składającej się z działek oznaczonych ewidencyjnie nr(...), zapisanych wksiędze wieczystej (...)i działek oznaczonych ewidencyjnie nr(...), zapisanych wksiędze wieczystej (...), prawo służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorcy(...) Sp. z o.o.z siedzibą wP.polegające na:
a. uprawnieniu przedsiębiorcy do swobodnego dostępu i dojazdu do sieci elektroenergetycznej w postaci linii energetycznych i stacji transformatorowej w celu wykonywania prac eksploatacyjnych, konserwacyjnych, remontowych, wymiany urządzeń i instalacji, usuwania ewentualnych awarii,
b. ograniczeniu każdoczesnego właściciela nieruchomości obciążonej w uprawnieniu do korzystania z tej nieruchomości na terenie mieszczącym się w obszarze linii energetycznej i stacji transformatorowej zaznaczonym na mapie sporządzonej przez geodetę mgr inż.G. Ś.dołączonej do opinii w sprawie I Ns 895/15 z dnia 10 listopada2016 r. wraz ze strefami ochronnymi dla linii przesyłowych niskiego napięcia 0,4 kV, dla linii przesyłowej średniego napięcia 15 kV oraz stacji transformatorowej o łącznej powierzchni 0,0388 ha,
2. zasądził od(...) Sp. z o.o.z siedzibą wP.na rzeczW.Spółki z o.o. z siedzibą wP.kwotę 19.208 zł. tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu na działkach oznaczonych ewidencyjnie nr(...)zapisanych wksiędze wieczystej (...)i działkach oznaczonych ewidencyjnie nr(...)zapisanych wksiędze wieczystej (...), a w pozostałym zakresie wniosek o ustanowienie służebności przesyłu oddalił,
3. kosztami postępowania obciążył strony po połowie i z tego tytułu zasądził od uczestnika na rzecz wnioskodawcy kwotę 3.485,92 zł.
Apelacjęod powyższego orzeczenia wywiódł uczestnik postępowania, zaskarżając je w całości.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:
I. naruszenie prawa materialnego tj.:
1.art. 172 k.c.w zw. zart. 176 k.c.orazart. 352 k.c.w zw. zart. 305(

    4)k.c.poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, iż uczestnik nie nabył poprzez zasiedzenie prawa służebności przesyłu (służebności gruntowej o treści służebności przesyłu), polegającego na trwałym korzystaniu z urządzeń elektroenergetycznych których fragmenty znajdują się na nieruchomościach Wnioskodawcy - dz. nr(...)w miejscowościW.(dla których Sąd Rejonowy wW.prowadzi księgę wieczystą o nrKW (...)) oraz dz. nr(...)w miejscowościW.(dla których Sąd Rejonowy wW.prowadzi księgę wieczystą o nrKW (...)), w szczególności w zakresie wskazanym w odpowiedzi na wniosek oraz wynikającym z istoty służebności - przesył prądu,
2.art. 7 k.c.orazart. 224 k.c.poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, które polegało na uznaniu, iż domniemanie dobrej wiary, działające na korzyść uczestnika zostało obalone, a stan świadomości uczestnika istniejący do momentu wezwania do ustanowienia służebności przesyłu w przedmiotowej sprawie zakładał przyjęcie istnienia po stronie uczestnika złej wiary,
3.art. 348 k.c.orazart. 340 k.c.poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że uczestnik nie wykazał przeniesienia posiadania służebności i urządzeń, a w konsekwencji przyjęcie, że domniemanie ciągłości posiadania zostało przez wnioskodawcę obalone, podczas gdy ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów w sposób jasny i oczywisty wynika następstwo prawne kolejnych podmiotów;
II. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy:
1.art. 227 k.p.c.w zw. zart. 232 k.p.c.iart. 278 §1 k.p.c., polegające na niedopuszczeniu i nieprzeprowadzeniu zawnioskowanego przez uczestnika w odpowiedzi na wniosek dowodu z opinii biegłego elektroenergetyka, co miało wpływ na wynik postępowania, albowiem służebność została ustanowiona bez przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, dysponującego wiedzą specjalną w zakresie prawidłowego ustalenia szerokości pasa służebności oraz współczynnika współkorzystania „k”,
2.art. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 230, 231 oraz 227 k.p.c.poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz przekroczenie swobodnej oceny dowodów (w tym dowodu z opinii biegłego), w zakresie przyjęcia przez Sąd I instancji wartości współczynnika „k” współkorzystania z pasa służebności (pod przewodami) przez wnioskodawcę i uczestnika na poziomie 0,2, choć współczynnik ten określony na takim poziomie przez biegłego jest zawyżony i nie odpowiada rzeczywistemu stopniu ingerencji uczestnika, mając na uwadze charakter urządzeń (podziemne, nieawaryjne, nieutrudniające w żadnym stopniu korzystania z nieruchomości), a także faktyczne zagospodarowanie nieruchomości przez wnioskodawców,
3.art. 520 § 2 k.p.c.i jego zastosowanie, co skutkowało obciążeniem uczestnika kosztami postępowania w całości.
W związku z powyższym apelujący wniósł o:
1. zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez:
a. oddalenie żądania wnioskodawcy o ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem w całości,
b. zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestnika zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I instancji, w tym zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestnika kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,
2. zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestnika zwrotu kosztów postępowania przed Sądem II instancji, w tym zasądzenie do wnioskodawców na rzecz uczestnika zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,
a ewentualnie o:
uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja skutkowała zmianą zaskarżonego orzeczenia.
Sąd Rejonowy uwzględnił wniosek o ustanowienie służebności przesyłu, uznając podniesiony przez uczestnika zarzut zasiedzenia służebności za bezzasadny. Sąd I instancji stwierdził, że uczestnik nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, kiedy została wybudowana linia elektroenergetyczna niskiego i średniego napięcia, których fragmenty przebiegają przez działkę wnioskodawcy, a tym bardziej kiedy faktycznie wybudowano fragmenty linii elektroenergetycznych i stację transformatorową znajdujące się na nieruchomości wnioskodawcy, jak również w jakiej dacie urządzenia te zostały oddane do eksploatacji. Nie przedłożono też żadnych dokumentów potwierdzających (choćby w przybliżeniu) faktyczną datę budowy i uruchomienia przedmiotowych linii. Jednocześnie Sąd Rejonowy uznał, iż brak jest podstaw do przyjęcia dobrej wiary poprzednika prawnego uczestnika w zakresie korzystania z nieruchomości wnioskodawcy w chwili objęcia w posiadanie nieruchomości.
Podniesione w apelacji zarzuty naruszenia prawa materialnego zmierzały do podważenia powyższych wniosków Sądu I instancji i w konsekwencji do uznania, że doszło do nabycia przez zasiedzenie prawa służebności przesyłu (ewentualnie służebności gruntowej o treści służebności przesyłu), co niweczyłoby żądanie wnioskodawcy.
W czasie trwania postępowania w niniejszej sprawie, postanowieniem z dnia 12 września 2019 r. Sąd Rejonowy w Wągrowcu w sprawie o sygn. akt I Ns 140/18, toczącej się z wniosku(...) Sp. z o.o.przy udzialeW.Sp. z o.o. z siedzibą wP.stwierdził, że(...) Sp. z o.o.z siedzibą wP.z dniem 9 października 2009 r. nabyła przez zasiedzenie służebność gruntową o treści odpowiadającej służebności przesyłu w stosunku do istniejących urządzeń elektroenergetycznych znajdujących się na nieruchomościach położonych wW., oznaczonych m.in. jakodziałki nr (...)(KW nr(...)),(...)oraz(...)(KW nr(...)), których dotyczy również niniejsze postępowanie. Na skutek wywiedzionej przezW.Sp. z o.o. z siedzibą wP.apelacji od wyżej opisanego orzeczenia, Sąd Okręgowy w Poznaniu postanowieniem z dnia 17 lipca 2020 r. w sprawie o sygn. akt XV Ca 1785/19, zmienił zaskarżone postanowienie tylko w ten sposób, że prawo nabyte przez zasiedzenie określił jako „służebność przesyłu” zamiast „służebność gruntowa o treści odpowiadającej służebności przesyłu”.
Zgodnie zatem z tymi postanowieniami(...) Sp. z o.o.z siedzibą wP.nabyła z dniem 9 października 2009 r. przez zasiedzenie służebność przesyłu w stosunku do istniejących urządzeń elektroenergetycznych znajdujących się na nieruchomościach położonych wW., oznaczonych jako działki:
- numer(...)dla której Sąd Rejonowy wW.prowadziksięgę wieczystą nr (...), na której położone są stacja transformatorowa, linie kablowe średniego napięcia Sn 15 kV i niskiego napięcia nn 0,4 kV,
- numer(...), dla której Sąd Rejonowy wW.prowadziksięgę wieczystą nr (...), na której położone są linie kablowe średniego napięcia Sn 15 kV i niskiego napięcia nn 0,4 kV,
których szczegółowy przebieg i pas służebności uwidoczniono na mapie sporządzonej przez biegłegoŁ. F.(która stanowi integralną część tego postanowienia), polegającą na władaniu, używaniu, korzystaniu i pobieraniu pożytków z urządzeń elektroenergetycznych (przesył energii) oraz prawie swobodnego dostępu do tych urządzeń przez pracowników służb eksploatacyjnych w celu usuwania drobnych awarii, wykonywania bieżących prac eksploatacyjnych i konserwacyjnych, wprowadzaniu i wyprowadzaniu nowych obwodów energetycznych z urządzeń już istniejących, w tym przyłączaniu do sieci energetycznej nowych podmiotów z istniejącej infrastruktury przesyłowej.
Ww. postanowienie jest prawomocne, a oznaczony w nim zakres służebności jest zbieżny z wynikającym z zaskarżonego w rozstrzyganej obecnie sprawie postanowienia Sądu Rejonowego w Wągrowcu z dnia 1 listopada 2017 r. w sprawie I Ns 895/15.
Zgodnie z treściąart. 365 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13§2 k.p.c.orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Wynikające z niego związanie orzeczeniem sądu cywilnego oznacza brak możliwości zignorowania zarówno ustaleń faktycznych stanowiących bezpośrednio podstawę rozstrzygnięcia, jak i podstawy prawnej. Nie jest dopuszczalne odmienne ustalenie zaistnienia, przebiegu i oceny istotnych dla danego stosunku prawnego zdarzeń faktycznych w kolejnych postępowaniach sądowych między tymi samymi stronami, chociażby przedmiot tych spraw się różnił. Zakazane jest również prowadzenie postępowania dowodowego na okoliczności podważające ustalenia faktyczne zawarte w wiążącym orzeczeniu. Mocą wiążącą objęte jest to, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Moc wiążącą uzyskuje bowiem rozstrzygnięcie o żądaniu w powiązaniu z jego podstawą faktyczną i w kolejnym postępowaniu sąd ma obowiązek przyjąć, że istotna z punktu widzenia zasadności żądania kwestia kształtowała się tak, jak to zostało ustalone w prawomocnym orzeczeniu. Prawomocne orzeczenie jest wiążące dla podmiotów wymienionych wart. 365 § 1 k.p.c., choćby nawet było wadliwe. W rezultacie uprawomocnienia się takiego orzeczenia nikt nie może kwestionować nie tylko faktu jego istnienia, lecz także jego treści i to bez względu na to, czy był, czy też nie był stroną postępowania zakończonego tym orzeczeniem. Prawomocność materialna orzeczenia powoduje skutek prekluzyjny polegający na tym, że wyłączone zostaje w przyszłości powoływanie faktów należących do podstawy faktycznej prawomocnie osądzonego roszczenia w celu uzyskania odmiennego lub sprzecznego z nim rozstrzygnięcia, niezależnie do tego czy zostały one powołane w prawomocnie zakończonym postępowaniu. Prekluzja nie obejmuje jedynie faktów zaistniałych po zamknięciu rozprawy poprzedzającej wydanie prawomocnego orzeczenia i faktów niewchodzących w jego podstawę faktyczną (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 27 września 2017 r., I ACa 535/17, Legalis; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 11 grudnia 2018 r., I ACa 278/18, Legalis), która to jednak sytuacja ma miejsca w niniejszej sprawie.
Nie ulega zatem wątpliwości, że w odrębnie toczącym się postępowaniu sądowym prawomocnie orzeczono o zasiedzeniu przez uczestnika(...) sp. z o.o.z siedzibą wP.służebności przesyłu na nieruchomościach, w zakresie których wnioskodawcaW.sp. z o.o. z siedzibą wP.domagał się ustanowienia służebności przesyłu na rzecz uczestnika za jednorazowym wynagrodzeniem. Uwzględnienie roszczenia w przedmiocie zasiedzenia służebności przesyłu doprowadziło do sytuacji, w której przedsiębiorstwo przesyłowe legitymuje się od daty wskazanej w postanowieniu, tj. od 9 października 2009 r. tytułem prawnym do korzystania w zakresie służebności przesyłu m.in. zdziałek nr (...),, dla których prowadzona jestksięga wieczysta KW nr (...)), a takżedziałek nr (...), dla których prowadzona jestksięga wieczysta KW nr (...).
W sytuacji zatem, gdy prawomocnie orzeczono o zasiedzeniu służebności przesyłu w innym toczącym się postępowaniu z udziałem uczestnika i wnioskodawcy, wpłynęło to na ocenę zarzutu zasiedzenia służebności stanowiącego przesłankę przy badaniu zasadności wniosku o ustanowienie służebności przesyłu. Bezsprzecznie więc ustalenie, że przedsiębiorca przesyłowy dysponuje tytułem prawnym do korzystania z urządzeń posadowionych na nieruchomości wnioskodawcy skutkowało odpadnięciem jednej z przesłanek zasadności wniosku o ustanowienie służebności przesyłu, jaką jest konieczność jej ustanowienia do korzystania z urządzeń przesyłowych. Mając zatem na względzie, że uczestnik nabył przez zasiedzenie służebność przesyłu uprawniającą go do korzystania z nieruchomości wnioskodawcy, a zatem że przysługuje mu tytuł prawny do korzystania z przedmiotowej nieruchomości, brak było podstaw do ustanowienia służebności przesyłu w oparciu o przepisart. 3052§ 2 k.c.W tej sytuacji zbędnym było badanie dalszych zarzutów apelacji uczestnika.
Mając na względzie powyższe, Sąd Okręgowy na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.zmienił punkt 1. zaskarżonego postanowienia w ten sposób, że wniosek o ustanowienie służebności przesyłu oddalił.
Zmiana orzeczenia o żądaniu głównym skutkowała nadto zmianą orzeczenia o kosztach postępowania przed Sądem Rejonowym, stosownie do treściart. 520 § 3 k.p.c.Zgodnie z tym przepisem, jeżeli interesy uczestników są sprzeczne, sąd może włożyć na uczestnika, którego wnioski zostały oddalone lub odrzucone, obowiązek zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez innego uczestnika. O sprzeczności interesów można mówić, gdy prowadzone postępowanie zbliżone jest do procesu w tym sensie, że uwzględnienie stanowiska jednego z uczestników powoduje pozbawienie określonych praw innych. Taka sytuacja ma miejsce w sprawie o ustanowienie służebności, albowiem powstaje tu wyraźna kontradykcja co do oczekiwanego wyniku sprawy, gdyż wnioskodawca oczekuje uwzględnienia wniosku, a będący w opozycji uczestnik jego oddalenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2012 r., I CZ 148/12, z dnia 25 sierpnia 2011 r., II CZ 55/11). W takich postępowaniach uczestnik, którego stanowisko procesowe nie zostało uwzględnione, w praktyce przegrywa sprawę, co uzasadnia włożenie na niego obowiązku zwrotu pozostałym uczestnikom poniesionych kosztów postepowania.
W niniejszej sprawie interesy uczestników niewątpliwie były sprzeczne – wnioskodawca konsekwentnie dążył do ustanowienia służebności przesyłu na stanowiącej jego własność nieruchomości na rzecz uczestnika za wynagrodzeniem, natomiast uczestnik domagał się oddalenia wniosku. W takiej sytuacji wnioskodawcę, którego żądanie w całości oddalono, należało obciążyć obowiązkiem zwrotu uczestnikowi poniesionych przez niego kosztów postępowania. Zasądzona na rzecz uczestnika kwota 257 zł obejmuje opłatę skarbową od pełnomocnictwa – 17 zł i wynagrodzenie jego pełnomocnika w kwocie 240 zł (§ 7 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzęduobowiązującego w dniu wniesienia wniosku).
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy rozstrzygnął również na podstawieart. 520 § 3 k.p.c., obciążając nimi wnioskodawcę, który w związku z uwzględnieniem apelacji uczestnika postępowania i przy sprzeczności interesów powinien zwrócić uczestnikowi poniesione przez niego koszty. I tak, na koszty poniesione przez uczestnika złożyły się: opłata od apelacji w kwocie 40 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika uczestnika postępowania w wysokości 240 zł określone zgodnie z§ 5 pkt 3w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 20156 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, obowiązującego na dzień wniesienia apelacji.

    Agnieszka Śliwa    Beata Woźniak     Tomasz Żak