Sąd Okręgowy w Gliwicach
II Zamiejscowy Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II C 491/17
Data wyroku: 2019-12-30 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, REASON
Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Marta Kucharczyk-Gemza

Sygn. akt II C 491/17
2.W Y R O K
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 30 grudnia 2019r.
Sąd Okręgowy w GliwicachOśrodek (...)wR.Wydział II Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: Sędzia Sądu Okręgowego Marta Kucharczyk - Gemza
Protokolant: Magdalena Kubańska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2019r. wR.
sprawy z powództwaS. M.
przeciwkoM. A.
o zapłatę

1
oddala powództwo;

2
zasądza od powoda na rzecz pozwanej kwotę 5417 złotych (pięć tysięcy czterysta siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sędzia Marta Kucharczyk - Gemza
Sygn akt II C 491/17

UZASADNIENIE
PowódS. M.wniósł o zasądzenie od pozwanej :
- 116.659,09 zł tytułem spłaty udziału w spadku poZ. K.przypadającym powodowi ,
- 26.521,57 zł tytułem skapitalizowanych odsetek za opóźnienie za okres 3 lat wstecz od daty złożenia pozwu liczonych od kwoty przypadających powodowi tytułem spłaty udziału w spadku poZ. K.,
- odsetek ustawowych od kwoty 116.659,09 zł i od 26.521,57 zł od dnia wniesienia pozwu .
W uzasadnieniu podniósł , że spadek poZ. K.odziedziczyłK. S. (1)orazM. K.( obecnieM. A.) po połowie co stwierdzono w postanowieniu Sądu Rejonowego wW. (...)z dnia 23 lipca 2001 r sygn I Ns 388/01.
Następnie warunkową umową sprzedaży z dnia 14 11 2003 r, a potem w jej wykonaniu umową przeniesienia spadku z dnia 19 05 2004 r małoletniK. S. (1)działający przez swoją matkęB. S.zbył część spadku poZ. K.tj zabudowaną nieruchomość rolną wT.opisaną wKW (...)Sądu Rejonowego wW. (...)oraz udział ½ w nieruchomości niezabudowanej rolnej opisanej wKW (...)Sądu Rejonowego wW. (...).
Postanowieniem z dnia 25 10 2007 r sygn I Ns 471/07 dokonano działu spadku poZ. K.w wyniku którego tytułem spłaty udziału w spadku zasądzono od pozwanej na rzeczK. S. (1)kwotę 115.304,09 zł .
Postanowieniem Sądu Rejonowego wW. (...)z dnia 30 08 2012 r sygn I Ns 385/12 stwierdzono, że w skład spadku poZ. K.wchodziło ponadto prawo własności nieruchomości położonej wT.opisanej wKW (...). Prawo własności tej nieruchomości przyznano pozwanej i zasądzono od niej na rzeczK. S. (1)spłatę w wysokości 1.355 zł .
Zdaniem powodaM. K.zataiła w postępowaniu o dział spadku poZ. K.fakt przeniesienia spadku przezK. S. (1)naS. M.i dlatego w postanowieniu o dziale spadku spłata zasądzona została na rzeczK. S. (1)zamiast na rzeczS. M..K. S. (1)od lat nie zamieszkuje w Polsce i według wiedzy powoda nie otrzymał spłaty za udział w spadku poZ. K.odM. K..
Równocześnie z niniejszym pozwem powód wniósł przed Sądem Okręgowym wO. (...)pozew przeciwkoK. S. (1)o stwierdzenie obowiązku złożenia oświadczenia woli . Przed tamtejszym Sądem powód domaga się abyK. S. (1)przeniósł na powodaS. M.wierzytelność jakąK. S. (1)ma doM. K.o spłatę jego udziału w spadku poZ. K.w wysokości 115.304,09 zł oraz 1.355 zł ze wszystkimi należnościami ubocznymi .
Pozwana

M. A.
wniosła o oddalenie powództwa podnosząc zarzut braku legitymacji biernej procesowej . Przyznała, że jako żonaZ. K.wraz z jego synem pozamałżeńskim małoletnimK. S. (1)nabyła spadek po mężu na udziale ½ każdy z nich z dobrodziejstwem inwentarza z tym, że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne nabył w całościK. S. (1)z dobrodziejstwem inwentarza. Przyznała również, że została obciążona obowiązkiem spłaty na rzeczK. S. (1)z tytułu dokonanego działu spadku w wysokości wskazanej przez powoda. Pozwana podniosła, że nie posiada żadnego zadłużenia wobecK. S. (2)ani wobec powoda gdyż postanowieniem Sądu Rejonowego wK. (...)z dnia 6 01 2009 r sygn VI Ns 12/08 zezwolono jej na złożenie do depozytu sądowego kwoty 115.304 zł a nadto postanowieniem Sądu Rejonowego wW. (...)z dnia 14 05 2013 r sygn akt I Ns 283/13 zezwolono pozwanej na złożenie do depozytu sądowego kwoty 1.355 zł tytułem spłaty zasądzonej odM. K.na rzeczK. S. (1). W tej sytuacji pozwana zgodnie zart 470 kcjest traktowana jakby spełniła świadczenie i nie posiada legitymacji biernej do występowania w niniejszym postępowaniu . Zaprzecza aby znana jej była okoliczność przeniesienia udziału w spadku przez spadkobiercęK. S. (2)na powoda, a wiec nie mogła tego faktu zataić w postępowaniu o dział spadku skoro nie miała wiedzy na ten temat. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego wW. (...)z dnia 24 08 2001 r sygn I Ns 388/01 sporządzono spis inwentarza majątku spadkowego po zmarłymZ. K.przy aktywnym udziale matki małoletniego wówczasK. S. (1). Przed przystąpieniem do działu spadku pozwana zapoznała się z treścią ksiąg wieczystych wchodzących w skład spadku nieruchomości i w żadnej z tych ksiąg akty notarialne na które powołuje się powód nie zostały ujawnione. Do dnia sporządzenia odpowiedzi na pozew nie ujawniono w księgach wieczystych własności powoda jaką nabyć miał odK. S. (1)na podstawie warunkowej umowy sprzedaży spadku z 2003 r i umowy przeniesienia spadku z 2004 r. Pozwana nie została powiadomiona o zamiarze zawarcia umowy ani o jej zawarciu . Przed wytoczeniem powództwa powód nie zwrócił się do pozwanej z wezwaniem przesądowym co umożliwiłoby pozwanej zawiadomienie powoda o wpłacie należności do depozytu sądowego .
Niezależnie od powyższego roszczenie powoda jest zdaniem pozwanej przedwczesne. Brak prawomocnego orzeczenia sądu zawierającego zobowiązanieK. S. (1)do przeniesienia na rzeczS. M.wierzytelnościK. S. (1)jaką ma wobecM. K.o zapłatę spłaty z tytułu działu spadku poZ. K.wyklucza dochodzenie roszczenia o zapłatę .
Pozwana podniosła także zarzut bezzasadności roszczenia powoda o zapłatę odsetek skoro spłata zasądzona od pozwanej na rzeczK. S. (3)nie zawierała orzeczenia o odsetkach.
Pozwany nie nabył prawa do nieruchomości spadkowej co do której Sąd Rejonowy wW. (...)orzekł postanowieniem z dnia 30 08 2012 r sygn I Ns 385/12 bowiem jak wynika z aktu notarialnego przeniesienia spadku powód działając imieniemK. S. (1)przeniósł na samego siebie cały przypadającyK. S. (1)udział w spadku opisany w § 1 aktu który nie obejmował nieruchomości opisanej w KW Nr(...)i dlatego, niezależnie od powyższych zarzutów , nie może żądać spłaty dotyczącej tej nieruchomości .
Sąd ustalił następujący stan faktyczny :
Postanowieniem Sądu Rejonowego wW. (...)z dnia 23 lipca 2001 r sygn akt I Ns 388/01 spadek poZ. K.nabyła jego żonaM. K.i jego synK. S. (1)po ½ części z dobrodziejstwem inwentarza zaś gospodarstwo rolne wchodzące w skład spadku nabył w całości jego synK. S. (1).
Warunkową umową sprzedaży z dnia 14 11 2003 r, rep A Nr 4600/2003 a potem w jej wykonaniu umową przeniesienia spadku z dnia 19 05 2004 r rep A Nr 2640/2004 małoletniK. S. (1)działający przez swoją matkęB. S.zbył na rzeczS. M.część spadku poZ. K.tj zabudowaną nieruchomość rolną wT.opisaną wKW (...)Sądu Rejonowego wW. (...)oraz udział ½ w nieruchomości niezabudowanej rolnej opisanej wKW (...)Sądu Rejonowego wW. (...).
Postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia z dnia 25 10 2007 r sygn I Ns 471/07 dokonano działu spadku poZ. K.. W postanowieniu ustalono, że w skład spadku wchodzą składniki o łącznej wartości 238.608 ,18 zł w tym udział w nieruchomości opisanej wKW (...)oraz prawo własności nieruchomości położonej wT.. W wyniku podziału majątku wspólnego i działu spadku wszystkie składniki tego majątku przyznanoM. K.ze spłatą na rzeczK. S. (1)w wysokości 115.304,09 zł .
Postanowieniem Sądu Rejonowego wW. (...)z dnia 30 08 2012 r sygn I Ns 385/12 stwierdzono, że w skład spadku poZ. K.wchodziło ponadto prawo własności nieruchomości położonej wT.opisanej wKW (...). Prawo własności tej nieruchomości przyznano pozwanej i zasądzono od niej na rzeczK. S. (1)spłatę w wysokości 1.355 zł .
Postanowieniem Sądu Rejonowego wK. (...)–Sądu Grodzkiego wK.z dnia 6 01 2009 r sygn VI Ns 12/08 zezwolonoM. K.na złożenie do depozytu sądowego kwoty 115.304,09 zł stanowiącej wierzytelność przysługującą wierzycielowiK. S. (1)tytułem spłaty zgodnie z pkt 4 postanowienia Sądu Rejonowego wW. (...)z dnia 25 10 2007 r sygn I Ns 471/07 . Sąd ten uchylił postanowienie o stwierdzeniu prawomocności postanowienia Sądu Rejonowego w Kluczborku z dnia 6 01 2009 r sygn VI Ns 12/08 . ( pismo Sądu rejonowego w Kluczborku k 132)
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego wW. (...)z dnia 23 07 2001 r sygn I Ns 388/01 karta 55 , warunkowa umowa sprzedaży spadku i umowa przeniesienia spadku k 8-14, kserokopia pozwu złożonego przezS. M.przeciwkoK. S. (1)przed Sądem Rejonowym wO. (...)k 21 , kserokopia postanowienia Sądu Rejonowego wW. (...)z dnia 30 08 2012 r k 57 , kserokopia postanowienia Sądu Rejonowego wW. (...)z dnia 25 10 2097 r k 56 , postanowienie z dnia 6 01 2009 r Sądu Rejonowego wK. (...)sygn VI Ns 12/08 k 58 .
Sąd zważył :
Roszczenie podlega oddaleniu w całości.
Podstawę roszczenia strony powodowej stanowi umowa przeniesienia spadku, zawarta przed dokonaniem działu spadku , na podstawie której nabył on od jednego ze spadkobiercówK. S. (1)udział w spadku poZ. K.. Powód podnosił , że nie był zawiadomiony o postępowaniu w przedmiocie działu spadku i do rozliczeń doszło pomiędzy spadkobiercamiZ. K.bez uwzględnienia faktu że jeden ze spadkobierców zbył spadek na rzecz powoda . W pozwie oraz w toku postępowania powod utrzymywal że domaga się zasądzenia od pozwanej naleznej spłaty z tytułu działu spadku poZ. K.zasądzonej na rzeczK. S. (2)zamiast na rzeczS. M.. Jednocześnie wnosił o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego zakończenia procesu wytoczonego przed Sądem Okręgowym w Opolu z jego powództwa przeciwkoK. S. (1)o przeniesienie na jego rzecz wierzytelności jaką ma doM. K.o spłatę udziału w spadku. Zdaniem powoda postępowanie przed Sądem Okręgowym wO. (...)w przedmiocie złożenia zastępczego oświadczenia woli przezK. S. (1)ma znaczenie prejudycjalne dla niniejszego postępowania bowiem w celu dochodzenia roszczenia majątkowego w pierwszej kolejności powód musi uzyskać tytuł prawny w postaci cesji wierzytelności odK. S. (1). Tym samym powód potwierdził , że jego roszczenie w niniejszej sprawie uzależnione jest od przeniesienia wierzytelności z tytułu działu spadku a zatem że w dacie wniesienia powództwa nie posiadał legitymacji czynnej w sprawie.
Zagadnienie legitymacji czynnej powoda przynależy do prawa materialnego i tym samym podlega badaniu przez sąd niezależnie od treści podnoszonych przez strony zarzutów bowiem legitymacja czynna, jak i bierna jest opartym na prawie materialnym uprawnieniem do występowania w charakterze strony w konkretnej sprawie sądowej. Wymóg jej posiadania stanowi przesłankę merytorycznego rozpoznania sprawy, badaną przez sąd w chwili orzekania, gdyż jej brak po stronie choćby jednej ze stron postępowania skutkuje oddaleniem powództwa. Powód już w dacie wniesienia pozwu powinien był wykazać skuteczne nabycie wierzytelności wobec pozwanej . W realiach niniejszej sprawy to powód był obowiązany do przedłożenia dowodów, które wykazać miały fakt przysługiwania mu od pozwanej żądanej należności. Powód nie jest pierwotnym wierzycielem pozwanej, a swoją legitymację czynną wywodzi z twierdzenia o przeniesieniu tejże wierzytelności na swoją rzecz. Jednak już w pozwie twierdzi że do przeniesienia tej wierzytelności nie doszło .
Przez legitymację procesową rozumie się materialnoprawne uprawnienie strony procesowej do występowania w konkretnym procesie. Wynika ona ze stosunku prawnego łączącego strony procesowe. Innymi słowy powód i pozwana muszą być związani prawnomaterialnie z przedmiotem procesu.
Nie budzi wątpliwości, że tylko ze stosunku określonego przez prawo materialne płynie uprawnienie konkretnego podmiotu do występowania z konkretnym roszczeniem przeciwko innemu konkretnemu podmiotowi. To szczególne uprawnienie, oceniane z punktu widzenia prawa materialnego, nazywane jest legitymacją procesową. Jeśli zostanie wykazane, że strony są związane prawnomaterialnie z przedmiotem procesu, którym jest roszczenie procesowe, to zostanie wykazana legitymacja procesowa powoda i pozwanego. Brak legitymacji czynnej prowadzi do oddalenia powództwa.
Legitymacja materialna, a więc posiadanie prawa podmiotowego lub interesu prawnego do wytoczenia powództwa stanowi przesłankę materialną powództwa, a jej brak stoi na przeszkodzie udzieleniu ochrony prawnej. W sytuacji, gdy legitymacja materialna i procesowa zespalają się, oddalenie powództwa następuje w istocie z braku legitymacji materialnej, którego rezultatem jest także brak legitymacji procesowej, będący wtórną przyczyną oddalenia powództwa. Legitymacja procesowa jest zawsze powiązana z normami prawa materialnego ( tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 grudnia 2012 r., w sprawie III CZP 83/12 ) .
W realiach niniejszej sprawy należało w pierwszej kolejności rozstrzygnąć kwestię posiadania przez powoda legitymacji czynnej albowiem ma to dla sprawy istotne znaczenie, warunkujące jej dalszą merytoryczną analizę. Konsekwencją braku legitymacji czynnej powoda od momentu wytoczenia powództwa był brak przesłanek do prowadzenia przedmiotowego postępowania w dalszym zakresie (dowodowym) i oddalenie powództwa.
O kosztach orzeczono zgodnie zart. 98 kpc.
Sędzia
Sygn. akt II C 491/17

ZARZĄDZENIE
1 odnotować zwrot akt z uzasadnieniem
2 odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi powoda
3 wyłączyć i zwrócić akta VI Ns 12/08 i I Ns 179/18 do Sądu Rejonowego wK. (...)