Sąd Okręgowy w Gliwicach
IX Zamiejscowy Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IX U 809/19
Data wyroku: 2019-09-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Mariola Łącka
Słowa kluczowe: Wysokość emerytury
Podstawa prawna: art.114 ustawy z dnia 17.12.1998r.o emeryturach i rentach z FUS ( Dz.U. z 2018r. ,poz.1270)

Sygn. akt IX U 809/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 września 2019 r.
Sąd Okręgowy___________________w Gliwicach Wydział IX

    Sąd Pracy i Ubezpieczeń SpołecznychOśrodek Zamiejscowy w Rybniku

w składzie:

Przewodniczący:

Sędzia Sądu Okręgowego Mariola Łącka

Protokolant:

Joanna Metera

przy udziale ./.
po rozpoznaniu w dniu 18 września 2019 r. w Rybniku
sprawy z odwołaniaB. M.(M.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.
o wysokość emerytury
na skutek odwołaniaB. M.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.
z dnia 9 maja 2019 r. Znak(...)-SER-1-(...)-KP
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że zobowiązuje organ rentowy do wznowienia postępowania.
Sędzia
Sygn. akt IX U 809/19

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.decyzją z dnia 09.05.2019r. odmówiłB. M.wznowienia postępowania w związku ze skargą ubezpieczonej
o wznowienie postępowania w zakresie obliczenia wysokości jej emerytury gdyż skarga została wniesiona po ustawowym terminie.
Ubezpieczona odwołała się od tej decyzji i wniosła o jej zmianę oraz o przywrócenie jej terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania.
Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Podkreślił, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 06.03.2019r. zostało opublikowane w dniu 21.03.2019r. Zgodnie zart. 145a § 2 kpaskargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie 1-go miesiąca od wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Dni 21 i 22.04.2019r. były dniami ustawowo wolnymi od pracy (Wielkanoc) zatem termin do zgłoszenia skargi upływał 23.04.2019r.
Skarga zaś została wniesiona po ustawowym terminie.
Wskazał również, że w dniu 05.06.2019r. ubezpieczona złożyła wniosek
o przywrócenie terminu do złożenia skargi.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
B. M.,urodzona (...), od(...). jest uprawniona do emerytury o symbolu E przyznanej jej na podstawieart. 46w związku zart. 29 ustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Decyzją z dnia 01.09.2015r. przyznano jej emeryturę o symbolu ENP od dnia(...). obliczając jej wysokość na podstawie art. 26 ustawy o emeryturach i rentach
z FUS odliczono sumy kwot pobranych emerytur i wynosiła ona 1424,36 zł, ponieważ była ona mniej korzystna niż dotychczas pobierana organ rentowy wypłacał jej emeryturę ustaloną decyzją z dnia 21.04.2008r.
W dniu(...). ubezpieczona złożyła skargę o wznowienie postępowania
i uchylenie decyzji o przyznaniu emerytury i jej obliczenie w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego.
Następnie w dniu(...). złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania bo podczas pobytu w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych w żaden sposób nie została pouczona o sposobie i terminie wniesienia przedmiotowej skargi.
Decyzją z dnia 10.06.2019r. organ rentowy odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania gdyż ubezpieczona nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy (akta rentowe).
Ubezpieczona na pogrzebie znajomej w dniu(...)dowiedziała się o wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 06.03.2019r. i tego samego dnia złożyła skargę w organie rentowym na druku tam otrzymanym. Nie uzyskała wówczas informacji, że powinna złożyć wniosek o przywrócenie terminu (zeznania ubezpieczonej k. 12a akt sprawy).
Emerytura przyznana ubezpieczonej decyzją z dnia 01.09.2015r. jest świadczeniem wyższym niż dotychczas pobierana (k. 9 akt sprawy).
W oparciu o powyższe, Sąd zważył, co następuje:
Odwołanie zasługuje na uwzględnienie.
Ubezpieczona wniosła o ponowne ustalenie wysokości emerytury w oparciu
o orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 06.03.2019r.
Organ rentowy potraktował ten wniosek jako wniosek o wznowienie postępowania.
Zdaniem Sądu organ rentowy rozpoznając wniosek o wznowienie postępowania
w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 06.03.2019r. P 20/16 stwierdzającym niezgodność zart.2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiejart. 25.ust. 1b ustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2018r. poz. 1270 oraz z 2019 poz. 39) w brzmieniu obowiązującym do 30 września 2017r. w zakresie w jakim dotyczy urodzonych w 1953r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy, błędnie zastosował przepisykodeksu postępowania administracyjnego. Wyrok ten bowiem dotyczy ustalania wysokości emerytury.
Zgodnie zart. 83a ust 4 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. 2019r. poz. 300) w postepowaniu o ustalenie uprawnień do emerytury
i rent i ich wysokości nie stosuje się przepisówKodeksu postępowania administracyjnego.
Zgodnie zaś z artykułem 124 ustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z2018r. poz. 1270 ) w postępowaniu
w sprawach o świadczenie określone w ustawie stosuje się przepisyKodeksu postępowania administracyjnego, chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej.
W sprawach o prawo do świadczeń emerytalno-rentowych i ich wysokość zakończonych prawomocną decyzją uchylenie lub zmiana decyzji następuje na podst.art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Zatem w sprawach o prawo i wysokość emerytur i rent przewidziano odrębne zasady
i tryb postępowania w przypadku uchylenia decyzji, odmienne od zasad wznowienia postępowania uregulowanych wKodeksie postępowania cywilnegoi wKodeksie postępowania administracyjnego.
W ustawie o emeryturach i rentach z FUS nie unormowano przesłanek wznowienia postępowania zakończonego decyzją prawomocną wydaną na podstawie przepisu sprzecznego zKonstytucjąw szczególności orzeczenie Trybunału nie jest wymienione
w art.114 ust 1 w/w ustawy jako okoliczność istniejąca przed wydaniem decyzji.
W judykaturze w związku z tym przeważał dotychczasowy pogląd, że nie ma przeszkód, aby wznowić postępowanie w oparciu oart. 145a § 1 kpa.
W ocenie Sądu mając na uwadze socjalne przeznaczenie emerytur i rent uzasadnione jest przyznanie ubezpieczonej stosunkowo szerokich uprawnień w celu kwestionowania błędnie ukształtowanego prawa do świadczenia lub jego wysokości i ponownego ubiegania się o wydanie decyzji wydanych z naruszeniem prawa.
PrzepisyKodeksu postępowania administracyjnegoregulujące kwestie wznowienia postępowania nie dają stronom takich uprawnień w sytuacji, gdy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego zapada po upływie 5 lat od doręczenia decyzji, która została wydana
w oparciu o akt prawny uznany za sprzeczny zKonstytucją.
Instytucja wznowienia postępowania administracyjnego odnosi się do decyzji ostatecznych a w art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS mówi się o decyzjach prawomocnych.
Przewidziane wart. 151 § 2 kpastwierdzenie wydania zaskarżonej decyzji
z naruszeniem prawa ma na celu umożliwienie adresatowi takiej decyzji wystąpienie
o odszkodowanie, co w przypadku obniżenia wysokości emerytury wskutek zastosowania przepisu niezgodnego zKonstytucjąnie jest możliwe i nie pozwala na ukształtowanie wysokości świadczenia zgodnie z prawem.
Tutejszy Sąd stoi na stanowisku, że w niniejszej sprawieart. 190 ust. 4 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiejstanowi wystarczającą i samodzielną podstawę wznowienia postępowania i uchylenia zaskarżonej decyzji. Sad Najwyższy w orzeczeniu z dnia 25.04.2017r. II UZ 9/17 stwierdził, że wzruszalność aktów stosowania prawa jest dopuszczalna już na podstawieKonstytucjiart. 190 ust. 4 askonkretyzowana
w proceduralnych przepisach rangi ustawowej.
Także Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 06.03.2019r. wskazał, że przepisyart. 4011kpci 145akpanie uwzględniają specyficznej sytuacji związanej
z obowiązkiem sanacji konstytucyjności w sprawach dotyczących emerytur kobiet, które przed dniem 01.01.2013r. nabyły prawo do emerytury na podst. art. 46 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, co w jego ocenie wymaga wprowadzenia regulacji w celu zagwarantowania jednolitych zasad zwrotu świadczeń należnych uprawnionym.
Podkreślił jednak, że brak takiej regulacji nie zamyka drogi do wznowienia postępowania.
Sądowi jest znany senacki projekt ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wniesiony do Sejmu 15.07.2019r. ale do dzisiaj ta ustawa nie została uchwalona i nie znajduje się w porządku obrad Sejmu zaplanowanych
w tej kadencji.
Dlatego też Sąd Okręgowy uznał, że stosownie doart. 190 ust. 4 Konstytucjinależało wznowić postępowanie według przepisów przewidujących uchylenie lub zmianę prawomocnych decyzji dotyczących prawa do emerytur i rent i ich wysokości, czyli w trybie określonym dla tego postępowania przewidzianym w art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Przepis ten w odróżnieniu odartykułu 407 § 2 kpci 145a§ 2 kpanie wskazuje terminu w jakim ubezpieczony może złożyć wniosek o uchylenie decyzji. W przepisie 114 ust. 1e w/w ustawy odmiennie uregulowano okresy, po upływie których nie może nastąpić uchylenie lub zmiana decyzji.
Natomiast w przepisie art. 114 ust. 1f wskazano, że przepisu ust 1e nie stosuje się, jeżeli w wyniku uchylenia lub zmiany decyzji z przyczyn określonych w ust. 1 osoba zainteresowana nabędzie prawo do świadczenia lub świadczenie w wyższej wysokości.
W ocenie Sądu te same zasady należy zastosować przez analogię, jeżeli uchylenie lub zmiana decyzji następuje na podstawieart. 190 ust. 4 Konstytucjii osoba zainteresowana nabędzie wyższą emeryturę lub rentę.
Zważywszy, że stwierdzenie niezgodności zKonstytucjąprzepisu prawa działa
z mocą wsteczną, to ta podstawa wznowienia postępowania najbardziej jest zbliżona do podstawy wznowienia wymienionej w art. 114 ust. 1 pkt 1 „ujawnienia nowych okoliczności istniejących przed wydaniem decyzji mających wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość”. W konsekwencji zgodnie z art. 114 ust. 1e pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach
z FUS uchylenie lub zmiana decyzji nie może nastąpić jeżeli od daty jej wydania upłynął okres 5 lat, chyba że zgodnie z art. 114 ust. 1f pkt 1 w/w ustawy ubezpieczona nabędzie prawo do świadczeń w wyższej wysokości.
Zdaniem Sądu Okręgowego organ rentowy winien rozpoznać skargę o wznowienie postępowania ubezpieczonej złożoną dnia 26.04.2019r. jako wniosek o uchylenie decyzji
z dnia 01.09.2015r. i ponowne ustalenie jej wysokości zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 06.03.2019r. w trybie art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Złożenie takiego wniosku nie jest ograniczone żadnym terminem.
Zauważyć przy tym należy, że ubezpieczona składając wniosek nie uzyskała od pracownika ZUS-u żadnych pouczeń w zakresie złożenia wniosku o przywrócenie terminu choć pracownik organu rentowego wskazał, że skarga jest wniesiona po terminie. Zważywszy, żeart. 145a § 2 kpazawiera bardzo krótki bo miesięczny termin do złożenia skargi gdy w takiej samej sytuacjiart. 407 § 2 kpcprzewiduje termin trzymiesięczny, a przy tym ubezpieczona nie ma żadnej choćby minimalnej wiedzy prawniczej należało uznać, że nawet gdyby złożenie wniosku o uchylenie decyzji było ograniczone jakimś terminem, to przekroczenie terminu nie nastąpiło z winy ubezpieczonej.
Dlatego też Sąd na mocyart. 47714§ 2 kpczmienił zaskarżoną decyzję orzekając jak w sentencji wyroku.
Sędzia