Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 1020/18
Data wyroku: 2019-09-11 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grzegorz Krężołek, Józef Wąsik, Marek Boniecki
Słowa kluczowe: Współwłasność
Podstawa prawna: art. 224 § 2 kc w zw z art. 225 kc

Sygn. akt I ACa 1020/18

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 11 września 2019 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Józef Wąsik

Sędziowie:

SSA Grzegorz Krężołek (spr.)
SSA Marek Boniecki

Protokolant:

st. sekr. sądowy Paulina Klaja

po rozpoznaniu w dniu 11 września 2019 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwaM. Z. (1)
przeciwko Skarbowi Państwa -Staroście Powiatowemu wT.i Powiatowi(...)
o zapłatę
na skutek apelacji powódki
od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie
z dnia 19 czerwca 2018 r. sygn. akt I C 38/15

1
uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej rozstrzygnięcia o roszczeniu powódki skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa - Staroście(...)i znosząc postępowanie przed Sądem I instancji w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Tarnowie do ponownego rozpoznania;

2
w pozostałym zakresie apelację oddala;

3
zasądza od powódki na rzecz Powiatu(...)kwotę 4.050 zł (cztery tysiące pięćdziesiąt złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

SSA Marek Boniecki    SSA Józef Wąsik   SSA Grzegorz Krężołek
Sygn. akt: I ACa 1020/18

UZASADNIENIE
Ostatecznie pozwem skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa - Staroście(...)oraz Powiatowi(...), powódkaM. Z. (1)domagała się solidarnego zasądzenia od pozwanych na swoją rzecz kwoty 89.388 zł , tytułem odszkodowania za bezumowne korzystanie z należącej do powódki nieruchomości położonej wZ., za okres od września 2014r do grudnia 2014r.
Dopomagała się również obciążenia pozwanych kosztami procesu.
Podmioty pozwane domagały się oddalenia powództwa oraz obciążenia powódki kosztami postępowania.
Skarb Państwa - Starosta(...)podnosił , iż w okresie objętym pozwem nie był posiadaczem spornej nieruchomości . Był nim Powiat(...)albowiem zajmowała ją jednostka , która prowadził ,(...)Ośrodek(...)wZ..
Pozwani zarzucili także przedwczesność żądania albowiem powódka jest tylko jedną ze spadkobierczyń byłego właściciela tej realności. I nie ujawniła swojego tytułu do nieruchomości w księdze wieczystej. Ponadto twierdzili , że żądanie jest niewykazane i ilościowo zawyżone , biorąc pod uwagę lokalny rynek i fakt ,iż nieruchomość nie była wykorzystywana komercyjnie.
Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2018r Sąd Okręgowy w Tarnowie :
- zasądził od pozwanego Powiatu(...)na rzecz powódkiM. Z. (1)kwotę 16.897,63 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie
od kwoty 4.224,40 zł od dnia 1.10.2014 r.,
od kwoty 4.224,40 zł od dnia 1.11.2014 r. ,
od kwoty 4.224,40 zł od dnia 1.12.2014 r. i
od kwoty 4.224,40 zł od dnia 1.01.2015 r do dni zapłaty[ pkt I ],
- w pozostałym zakresie powództwo oddalił [ pkt II ] ,
- zasądził od pozwanego Powiatu(...)na rzecz powódki kwotę 894 zł , tytułem zwrotu części opłaty od pozwu oraz sumę 440,50 zł tytułem zwrotu wydatków[ pkt III] oraz
- zasądził od powódki na rzecz Powiatu(...)kwotę 2.160 zł tytułem zwrotu części kosztów zastępstwa procesowego[ pkt IV sentencji wyroku ]
Sąd I instancji ustalił następujące fakty istotne dla rozstrzygnięcia :
Nieruchomość składająca się zdziałki ewidencyjnej nr (...)o pow. 3,42 ha, położona jest wZ., gmina(...), dla której prowadzona jest przezksięga wieczysta nr (...)Stanowi ona współwłasność powódki w 1/3 części.
Wchodziła ona w skład dawnego Zespołu(...)wZ., należącego doF. Ż.– poprzednika prawnegoM. Z. (1)- jej ojca.
Włada nią(...)Ośrodek(...)prowadzony przez Powiat(...), a podstawą dla tego władztwa była decyzja b. Kierownika Urzędu Rejonowego wT.z dnia 18 lutego 1998r o ustanowieniu na rzecz Ośrodka trwałego zarządu tą realnością.
Wojewoda(...)decyzją z dnia 30 grudnia 1999 roku znak(...)stwierdził nabycie przez Powiat(...)z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 roku prawa własności mienia Skarbu Państwa będącego we władaniu(...)Ośrodka(...)wZ.. Elementem tego mienia była działka o która toczy się spór stron wraz z jej częściami składowymi oraz wyposażeniem Ośrodka, opisanym przez protokół zdawczo - odbiorczy z 16 listopada 1999r. Decyzja ta uzyskała walor ostateczności i weszła do obrotu prawnego.
Kolejną decyzją z dnia 27 sierpnia 2002 roku Wojewoda(...), działając na podstawie art. 2. ust. 1. lit. e) Dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej uznał, iż cały majątek, w postaci zespołu dworsko parkowego o łącznej powierzchni 13,7932 ha przeszedł na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej.
Powódka , działając jako spadkobierczyniF. Ż.wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 27 sierpnia 2002 roku wydanej przez Wojewodę(...).
W konsekwencji jej wniosku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją dnia 24 maja 2013 roku stwierdził nieważność tego aktu w odniesieniu dodziałki nr (...)o powierzchni 3,42 ha, w motywach podjętej decyzji podnosząc , że ta część majątku ojcaM. Z. (1)nie była objęta działaniem art. 2 ust. 1 lit. E dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wobec tego nigdy nie stała się własnością Skarbu Państwa.
M. Z. (1)wystąpiła również z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody(...)z dnia 30 grudnia 1999 roku. W dniu 23 maja 2014 roku Minister Skarbu Państwa stwierdził nieważność tej decyzji, w odniesieniu do nabycia przez Powiat(...)prawa własności nieruchomości stanowiącej wskazana wyżej działkę ewidencyjną. Wniosek Powiatu(...)o ponowne rozpoznanie sprawy przez organ nadzorczy , nie przyniósł zmiany tej decyzji.
Z dalszej części ustaleń wynika , że nieruchomość położona jest między prawym brzegiemD.a(...)dzielnicą(...)Odległość do centrum miastaT.wynosi około 8 km.
W 1948 roku obiekt przejęły władze oświatowe wT., organizując w nim(...)Dom Dziecka dla dzieci - sierot wojennych. Od 1 września 1973 roku działał tam(...)Zakład(...)który w 1984 r przemianowano na(...)Ośrodek(...)z przeznaczeniem dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych umysłowo.
Znajduje się ona w posiadaniu jednostki organizacyjnej Powiatu(...)- SpecjalnegoOśrodka Szkolno – (...)wZ..
Powiat(...)w latach 1999 – 2013 dokonał szeregu nakładów na tę nieruchomość , których łączna wartość wyniosła 3.026.369,35 zł.
Obejmowały one m. in. remonty , modernizacji budynków, a w ich ramach instalacji cieplnej, elektrycznej, czy wodociągowej.
Budynek dworu obecnie wykorzystywany jest na internat chłopców, dawna oranżeria na internat dziewcząt i budynek administracyjny, dawna pralnia i kuchnia została przebudowana na „nową szkołę”.
Z uwagi na konieczność objęcia wychowanków Ośrodka hipoterapią Powiat podjął starania w celu uzyskania pozwolenia na budowę na nieruchomości ujeżdżalni koni.

Decyzją nr (...)z dnia 27 stycznia 2005 roku Starosta Powiatowy zatwierdził projekt budowalny przedłożony przez(...)Ośrodek(...)wZ.oraz udzielił pozwolenia na budowę budynku ujeżdżalni ze stajnią i zapleczem socjalno – sanitarnym.
Infrastruktura ta , przy wykorzystaniu także środków unijnych, została zrealizowana. Budynek ujeżdżalni koni wraz ze stajnią liczącą sześć boksów z zapleczem został oddany do użytku w 2008r.
Bieżące koszty utrzymania wzniesionych budynków oraz samych koni ponosi pozwany Powiat .
W okresie od wiosny od jesieni na terenie ośrodka były organizowane kolonie letnie dla dzieci z możliwością jazdy konnej, pikniki , a także inne imprezy plenerowe.
Ich organizatorami były Stowarzyszenia: Stowarzyszenie(...)wZ.orazZ..pl, powiązane ze Starostwem Powiatowym wT., które decydowało o tym, że prowadziły one swoją działalność na terenie tej nieruchomości.(...)Ośrodek(...)wZ.zawarł m. in. z(...)umowę najmu pomieszczeń oraz koni niezbędnych do przeprowadzenia zajęcia w zakresie dogoterapii i hipoterapii oraz umowę najmu pomieszczeń dla koni, niezbędnych do przeprowadzenia nauki jazdy konnej w formie półkolonii.
Ujeżdżalnia koni przynosi dochody.
Jak ustala ponadto Sąd Okręgowy ,na podstawie przeprowadzonej w postepowaniu rozpoznawczym opinii biegłegoA. L. (1)wysokość wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...)o powierzchni 3,42 ha, obręb(...)za okres od dnia 1 września 2014 roku do 31 grudnia 2014 roku wynosi 50.693 zł. Wielkość ta nie obejmuje wynagrodzenia za korzystanie z budynku ujeżdżalni ze stajnią oraz zapleczem socjalno-sanitarnym.
Skarb Państwa – Starosta(...)złożył wniosek, w którym żądał stwierdzenia , że nabył w drodze zasiedzenia - z dniem 2 stycznia 1967 roku - prawo własności do nieruchomości objętej sporem stron.
Postanowieniem z dnia 23 lutego 2016 roku , wydanym w sprawie o sygnaturze(...)Sąd Rejonowy wT.żądanie to oddalił przyjmując , iż jej posiadanie przez wnioskodawcę miało charakter władztwa w złej wierze. Apelacja wniesiona od tego orzeczenia przez Skarb Państwa została oddalona postanowieniem Sądu Okręgowego wT.
Wykazanymi współwłaścicielkami nieruchomości objętej sporem są , pozaM. Z. (1), także jej siostryT. Ś.iA. B.. Ich udziały , podobnie jak udział powódki wynoszą po 1/3 części.
W ramach oceny prawnej roszczenia powódki Sąd , w pierwszej kolejności wskazując na jego podstawę normatywną , którą stanowi przepisart. 225 kcw zw zart. 224 §2 kc.uznał , że jest ono usprawiedliwione jedynie w odniesieniu do pozwanego Powiatu(...), którego jednostka -(...)Ośrodek(...)dla dzieci niepełnosprawnych wykorzystywał sporną nieruchomość w , warunkach braku - w okresie objętym żądaniemM. Z. (1)tytułu prawnego do niej.
Ocenił przy tym , odwołując się do treści administracyjnych decyzji nadzorczych a w szczególności wydanej przez Ministra Skarbu Państwa z dnia 23 maja 2014r , stwierdzającej nieważność decyzji Wojewody(...), w części stwierdzającej nabycie prawa własności do tej nieruchomości przez Powiat , że od tej daty , wcześniejszej aniżeli okres za który powódka dochodzi swojego roszczenia , Powiat był posiadaczem tego gruntu w złej wierze.
Rozważając zakres należnego powódce świadczenia, Sąd I instancji wskazał , że wynagrodzenie za korzystanie z cudzej rzeczy w przypadku nieruchomości obejmuje nie tylko grunt, ale również budynki, budowle i inne urządzenia, które znajdowały się na gruncie w chwili objęcia go w posiadanie przez osobę zobowiązaną do zapłaty wynagrodzenia, niezależnie od tego, czy z tych budynków, budowli i innych urządzeń korzystała, jeżeli tylko nadawały się one do tego celu.
Wobec tego, jego zdaniem , elementem kształtującym to wynagrodzenie nie może być fakt wzniesienia na tym gruncie , po wejściu w jego posiadanie przez Powiat ujeżdżalni wraz z infrastrukturą towarzyszącą , co miało miejsce w latach 2005- 2008 z inicjatywny , staraniem oraz przy wykorzystaniu środków pochodzących wyłącznie z budżetu posiadacza / i środków unijnych /
Uznając sposób zagospodarowania tej nieruchomości w chwili objęcia w posiadanie za decydujący dla określenia cech decydujących o wysokości tego wynagrodzenia, Sąd I instancji podkreślił ,iż nieruchomość tak wówczas . jak i w czasie za któryM. Z. (1)dochodzi świadczenia, była wykorzystywana nie w celach komercyjnych ale przez Ośrodek , w którym prowadzono działalność edukacyjno – oświatową .
Dla ustalenia jego wysokości Sąd I instancji posłużył się opinią biegłego inż.A. L. (1), którą uznał - z przyczyn szczegółowo podanych w motywach orzeczenia - pomimo zarzutów stawianych opracowaniu przez powódkę , za mającą pełny walor dowodowy . Na podstawie tego opracowania określił to wynagrodzenie , za okres dochodzony przezM. Z. (1)na kwotę 50.693 zł.
W tym kontekście jako niezasadny merytorycznie z uwagi na brak cechy wymagalności wierzytelności , a także nie udowodnienie jej wysokości , Sąd I instancji uznał zarzut potrącenia , którym Powiat(...), bronił się przez roszczeniem zgłoszonym w pozwie, identyfikując tę wierzytelność z nakładami poczynionymi na nieruchomość , której powódka jest współwłaścicielką.
Taki właśnie stan własnościdziałki nr (...)zdecydował o tym , iż została jej zasądzona jedynie 1/3 wskazanej wyżej sumy [ w raz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwot cząstkowych , które się na nią złożyły ].
W ocenie Sądu nie ma bowiem racji powódka, kwalifikując zgłoszone roszczenie jako mające charakter zachowawczy, a wobec tego może skutecznie dochodzić go także w imieniu pozostałych spadkobierczyńF. Ż..
Zatem należne jest ono powódce tylko w wymiarze , który wynika z jej udziału w prawie własności nieruchomości.
Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach procesu była normaart. 100zd. pierwszekpc, w ramach którego Sąd dokonał ich rozdzielania pomiedzy stronami.
Apelację od tego orzeczenia złożyłaM. Z. (1), zaskarżając go w zakresie punktów II i IV jego sentencji i w jej wniosku postulowała taką jego zmianę w następstwie której zostanie na jej rzecz zasądzona od obu stron pozwanych solidarnie kwota 72 490, 37 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwot cząstkowych i dat przez nią wskazanych oraz zostaną przyznane koszty postępowania za obydwie instancje.
Środek odwoławczym został oparty na następujących zarzutach :
- naruszenia prawa procesowego , w sposób mający dla treści orzeczenia istotne znaczenie , a to :
-art. 328 §2 kpc, wobec nie wskazania przez Sąd I instancji w pisemnych motywach orzeczenia podstawy prawnej, w oparciu o którą przyznał jej świadczenie w wymiarze przyjętym w wyroku [ 1/3 ustalonej przez siebie należności ] .
Podnoszona wada miała polegać także na nie podaniu podstaw oddalenia w całości żądania skierowanego wobec Skarbu Państwa , a także tych środków dowodowych , na podstawie których Sąd I instancji ocenił posiadanie Powiatu(...)jako realizowanego wobec działki powódki w dobrej wierze. ,
-art. 233 §1 kpc, w następstwie przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów wynikiem czego było niepoprawne ustalenie , że zarówno Skarb Państwa jak i Powiat(...)były w odniesieniu do posiadania nieruchomości wZ.w złej wierze , dopiero od dat wydania nadzorczych decyzji administracyjnych.
Zdaniem skarżącej obydwa podmioty były posiadaczami w złej wierze od daty objęcia tej realności z posiadanie , co wynika również orzeczeń Sądów obu instancji w sprawie o zasiedzenie.
Podnoszonej nieprawidłowości w zakresie oceny dowodów upatrywała apelująca także w przyjęciu przez Sąd Okręgowy , żedziałka nr (...)nie była wykorzystywana w celach komercyjnych , mimo , że co innego wynika z relacji świadkaM. L., a także , iżM. Z. (1)dochodziła roszczenia zgłoszonego w pozwie wyłącznie we własnym imieniu a nie również w imieniu swoich sióstr - spadkobierczyńF. Ż..
Zdaniem skarżącej przepis ten został naruszony także przez to ,. że Sąd Okręgowy obdarzył wiarygodnością opinię przygotowaną przez biegłego inż.A. L. (1)i na jej podstawie mimo , że była jej zdaniem niefachowa , oparł określenie wysokości należnego apelującej wynagrodzenia.
-art. 227 kpcw zw zart. 286 kpc, jako następstwa oddalenia wnioskuM. Z. (1)o przeprowadzenie dowodu z opinii uzupełniającej tego biegłego , mimo ujawnienia nowych dowodów po złożeniu przezeń opracowania na piśmie , które miały wpływ na ostateczne wnioski dotyczące wysokości należnego skarżącej świadczenia. Co więcej , oddalenie to miało miejsce w sytuacji gdy opiniodawca deklarował gotowość takiego uzupełnienia.
-art. 227 kpcw zw zart. 217 §1 kpci278 kpc, jako następstwa nie uwzględnienia wniosku o przeprowadzenie dowodu z innego biegłego, mimo podstawowych , w ocenie powódki, błędów opiniodawczychA. L. (1).
Nieprawidłowość ta miała polegać także na odmowie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania w charakterze strony Starosty(...), które byłoby doniosłe dla ustalenia , w jaki sposób sporna nieruchomość była i jest wykorzystywana także przez inne aniżeli pozwane , podmioty.
- naruszenia prawa materialnego poprzez:
a/ błędne zastosowanieart. 224 §2 kc, wobec nie uwzględnienia , że pozwani byli posiadaczami nieruchomości powódki w złej wierze ,
b/ nietrafne niezastawanie przez Sąd I instancjiart. 209 kcmimo , że czynności skarżącej skierowane na dochodzenie roszczenia ocenianego w niniejszym postępowaniu były konieczne i zmierzały do zachowania wspólnego prawa.
W ramach środka odwoławczegoM. Z. (1)złożyła wnioski dowodowe.
Pierwszy dotyczył przeprowadzenia dowodu z pełnomocnictw , których udzieliły jej , przed wytoczeniem powództwa, siostry dla dochodzenia w także w ich imieniu roszczenia objętego sporem. Drugi dotyczył przeprowadzenia przez Sąd odwoławczy dowodu z opinii biegłego ds. szacowania wartości nieruchomości, specjalisty z zakresu wyceny zespołów parkowo - pałacowych , którym była nieruchomość współwłasności powódki.
W odpowiedzi na apelację, wniesionej imieniem obu pozwanych przez tego samego pełnomocnika procesowego, Skarb państwa - Starosta(...), jak i Powiat(...)domagały się jej oddalenia jako pozbawionej uzasadnionych podstaw.
Wniosły również o oddalenie wniosków dowodowych zgłoszonych przezM. Z. (1)w postępowaniu odwoławczym.
Poza sporem pomiedzy stronami było , że Powiat(...)po wydaniu wyroku przez Sąd I instancji zapłacił powódce kwotę zasadzoną w tym orzeczeniu wraz z odsetkami.
Rozpoznając apelację, Sąd Apelacyjny rozważył :
Wskazana wyżej zapłata[ przez jednego z dłużników solidarnych ] , jak wynika z motywów środka odwoławczego powódki, wyznaczyła także granice ilościowe w jakich domaga się ona zamiany kwestionowanego wyroku .
W ten sposób oznaczony przez nią zakres zaskarżenia decyduje także o tym , iż w jego granicach wyrok został uchylony o ile rozstrzygał on roszczeniu powódki wobec Skarbu Państwa - Starosty(...).
Przypominając , że wobec Skarbu Państwa powództwo zostało oddalone, wskazać należy , iż postępowanie rozpoznawcze w odniesieniu do roszczenia skierowanego przeciwko temu pozwanemu jest dotknięte nieważnością.
Wynika ona stąd , że nie był on prawidłowo reprezentowany w tracie trwania całego postępowania przed Sądem Okręgowym
Był reprezentowany przez pełnomocnika procesowego - radcę prawnego - na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez Starostę(...)mimo , że na podstawieart. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005r o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa- obowiązującego w dacie wniesienia pozwu jak i na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej z 15 grudnia 2016r , [jedn. tekst DzU z 2019 poz. 1265 ] , która tę regulację zastąpiła w trakcie trwania sporu stron , jedynym reprezentantem Skarbu Państwa mogła być Prokuratoria Generalna RP.
Mogła ona, na podstawie art 8 obecnie obowiązującej ustawy, przekazać to zastępstwo określonemu podmiotowi ale nie uczyniła tego aż do czasu zamknięcia rozprawy przed Sądem I instancji.
Dopiero na etapie postepowania odwoławczego , po zawiadomieniu Prokuratorii o rozprawie apelacyjnej do takiego przekazania doszło na rzecz Starosty(...)/ por. k. 478 akt/.
Jak wynikało z tego zawiadomienia Prokuratorii skierowanej do Sądu Apelacyjnego przekazanie , wywarło skutki od dnia 28 sierpnia 2019r.
W konsekwencji zważywszy , że w samym pozwie jako podmiot pozwany występował jedynie Skarb Państwa, całe postępowanie, w odniesieniu do oceny roszczenia skierowanego przezM. Z. (1)wobec niego jest nieważne , wobec realizacji podstawy tej nieważności , wskazanej przezart. 379 pkt 2 kpc.
Taka ocena skutkuje koniecznością uchylenia wyroku o ile rozstrzygał , w granicach zaskarżenia , o roszczeniu powódki wobec tego pozwanego , zniesienia postępowania i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.
Dlatego Sąd II instancji orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku , na podstawieart. 386 §2 kpcw zw zart. 378§1 kpc.
Przechodząc do oceny apelacji powódki w ramach której krytykuje ona rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego o jej roszczeniu skierowanym przeciwko Powiatowi(...), uznać należy , iż nie jest ona zasadną i jako taka podlega oddaleniu.
Na wstępie , dla uporządkowania dalszego wywodu, zauważyć trzeba , że zastępowana profesjonalnieM. Z. (1)tak w pozwie , jak i podczas postępowania rozpoznawczego przed Sądem Okręgowym formułowała swoje roszczenie w znaczeniu procesowym jako obejmujące żądanie przyznania od stron pozwanych solidarnie kwoty odpowiadającej wynagrodzeniu za korzystanie z przedmiotu jej własności przez okres od września do grudnia 2014r.
Twierdziła przy tym , że dochodzi tego roszczenia w imieniu własnym , na swoją rzecz, domagając się wskazywanej przez siebie sumy wraz z odsetkami , przy tym twierdziła, iż jest to czynność zachowawcza , zmierzająca do ochrony wspólnego prawa , służącego spadkobierczyniomF. Ż..
Takie konsekwentne stanowisko , wyklucza zasadność tych zarzutów apelacyjnych dotyczących wadliwości oceny dowodów i opartych na niej części ustaleń oraz naruszenia normyart. 209 kcw ramach , których skarżąca neguje stanowisko Sądu I instancji w ramach którego uznał , że należna jest jej jedynie 1/ 3 kwoty ustalonego jako przysługujące za wskazany okres , wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości.
Stanowisko to wyklucza także znaczenie jakie przypisuje apelująca treści dokumentu pełnomocnictw udzielonych jej przez siostry , który został złożony dopiero w postępowaniu apelacyjnym.
Zważywszy na datę tego dokumentu w pierwszej kolejności stwierdzić należy , iż wniosek o przeprowadzenie dowodu z niego jest wnioskiem spóźnionym w rozumieniuart. 381 kpc. Nie było bowiem żadnych przeszkód , a w każdym razie na takie przeszkody apelująca nie powołuje się , które uniemożliwiały jego zgłoszenie przed Sądem I instancji.
Zaniechanie to każe uczynić usprawiedliwionym twierdzenie , że wniosek został sformułowany w reakcji na stanowisko prawne Sądu Okręgowego zgodnie z którym roszczenie zgłoszone przezM. Z. (1)nie jest formą czynności o charakterze zachowawczym, w relacjach pomiedzy współwłaścicielkami nieruchomości wZ.
Nota bene , nawet gdyby założyć , że wniosek ten nie byłby spóźniony to i takM. Z. (1)nie mogłaby skutecznie dochodzić roszczenia także w imieniu pozostałych sióstr. Nie były one stronami sporu , skoro w toku postępowania nie doszło do rozszerzenia zakresu podmiotowego strony czynnej procesu, pozostała ona do jego zakończenia jednopodmiotowa
Powódka nie mogła także dochodzić tej części roszczenia , które służy dwóm pozostałym siostrom, skoro skarżąca nie dowodziła [ a nie potwierdza tego także dokument do którego odwołuje się w postępowaniu odwoławczym] aby pomiedzy następczyniami prawnymiF. Ż.doszło do zawarcia umów przelewu na powódkę wierzytelności służącychT. Ś.iA. B., wobec pozwanych z tytułu wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości spadkowej po ojcu. Tego rodzaju umowy przelewów byłby w tym przypadku niezbędne, wobec powszechnie przyjmowanego obligacyjnego charakteru tego rodzaju wierzytelności.
Wbrew wskazanym zarzutom , ma rację Sąd Okręgowy uznając , że czynnościM. Z. (1)jaką było wytoczenie powództwa , nie może być przypisana cecha czynności o charakterze zachowawczym, w rozumieniuart. 209 kc
Czynności zachowawcze w ramach współwłasności prawa to takie , które nie stanowiąc kategorii przynależnych do zarządu rzeczą wspólną, łącznie stanowią narzędzie jego ochrony. Aby w ten sposób zakwalifikować tę czynność musi ona być nakierowana na ochronę wspólnego prawa przed realnie istniejącym niebezpieczeństwem jego naruszenia lub podjęta w reakcji na już dokonane jego naruszenie. Musi się ona przy tym odnosić bezpośrednio do niego.
/ por także w tej materii , powołany jedynie dla przykładu, judykat Sądu Najwyższego z dnia 30 października 2013, sygn. II CSK 673/12 , publ. OSP 2014 nr.7-8 poz. 72/
W rozpoznawanej sprawie takich cech roszczenie powódki jest pozbawione już chociażby z tej przyczyny , że uprawnieniu rozliczeniowemu nie groził w czasie wnoszenia roszczenia żaden uszczerbek i każda ze spadkobierczyńF. Ż.mogła dochodzić go w rozmiarze , który wynikał z jej udziału w nieruchomości spadkowej.
Nie ma racji skarżąca podnosząc zarzut naruszeniaart. 328 §2 kpc.
Jak wynika z ukształtowanego i jednolitego , podzielanego przez Sąd Apelacyjny, w składzie rozstrzygającym sprawę, orzecznictwa Sądu Najwyższego może on być uzasadniony jedynie wyjątkowo , gdy konstrukcja pisemnych motywów orzeczenia Sądu niższej instancji jest tak wadliwa , iż nie zawierają one danych pozwalających na przeprowadzenie na ich podstawie kontroli instancyjnej orzeczenia.
Nieco inaczej kwestię tę ujmując , zarzut naruszenia tego przepisu jest uzasadniony wtedy , gdy uzasadnienie wyroku nie pozwala na stwierdzenie czy Sąd prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego i [ lub ] procesowego.
Tego rodzaju zasadniczych wad pisemne motywy rozstrzygnięcia Sadu I instancji nie zawierają, a kontrola orzeczenia na ich podstawie przez Sąd odwoławczy jest możliwa.
Już z tej przyczyny omawiany zarzut skarżącej należy odeprzeć .
Zatem jedynie ma marginesie należy zauważyć , że wbrew stanowisku M.Z. (1), Sąd Okręgowy wskazał powody dla których uznał , że skarżącej należy się 1/3 świadczenia , skoro jej prawo do nieruchomości , które jest podstawą rozliczeń z pozwanymi [art. 225 kcw zw zart. 224 §2 kc] , wywodzone od zmarłego ojca , jest ograniczone do 1/3 jego całości.
Sąd wskazał dlaczego oddalił powództwo w całości wobec Skarbu Państwa - Starosty(...). Uznał , jak wynika z motywów wyroku , że okresie istotnym dla rozstrzygnięcia , określonym w żądaniu powódki nie był posiadaczem nieruchomości wZ..
Nie jest zrealizowana także wada uzasadnienia wyroku , którą apelująca wymienia jako trzecią. Sąd Okręgowy uznał , że Powiat(...)stał się posiadaczem w złej wierze od daty wydania decyzji nadzorczej Ministra Skarbu Państwa z 23 maja 2014 na podstawie której upadł tytuł własności który miał do spornej nieruchomości.
NietrafnieM. Z. (1)podnosi także pozostałe zarzuty procesowe.
W odniesieniu do tego , w ramach którego podważa sposób przeprowadzenia przez Sąd niższej instancji ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów i w konsekwencji wskazanej przez siebie części ustaleń faktycznych , odpierając go , przypomnieć należy , odwołując się do utrwalonego i podzielanego przez skład Sądu Apelacyjnego rozstrzygającego sprawę , stanowiska Sądu Najwyższego , wypracowanego na tle wykładniart. 233 §1 kpc, iż jego skuteczne postawienie wymaga od strony wykazania na czym , w odniesieniu do zindywidualizowanych dowodów polegała nieprawidłowość postępowania Sądu, w zakresie ich oceny i poczynionych na jej podstawie ustaleń.
W szczególności strona ma wykazać dlaczego obdarzenie jednych dowodów wiarygodnością czy uznanie, w odróżnieniu od innych, szczególnego ich znaczenia dla dokonanych ustaleń , nie da się pogodzić z regułami doświadczenia życiowego i [lub] zasadami logicznego rozumowania , czy też przewidzianymi przez procedurę regułami dowodzenia.
Nie oparcie stawianego zarzutu na tych zasadach , wyklucza uznanie go za usprawiedliwiony, przy uznaniu , iż służy on jedynie dowolnej , nie doniosłej z tego punktu widzenia polemice z oceną i ustaleniami Sądu niższej instancji.
/ por. w tej materii , wyrażające podobne stanowisko , powołane tylko przykładowo, orzeczenia Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2001, sygn. IV CKN 970/00 i z 6 lipca 2005 , sygn. III CK 3/05 , obydwa powołane za zbiorem Lex/
Ponadto nie można tracić z pola widzenia również , że swobodna ocena dowodów stanowi jeden z podstawowych elementów składających się na jurysdykcyjną kompetencję Sądu , który dowody bezpośrednio przeprowadza.
Ma to m. in. i takie następstwo , że nawet w sytuacji w której z treści dowodów można , w zakresie ustaleń , wyprowadzić równie logiczne , chociaż przeciwne do przyjętych przez Sąd I instancji wnioski , to zarzut naruszenia normyart. 233 §1 kpc, pomimo to , nie zostanie uznany za usprawiedliwiony.
Dopóty , dopóki ocena przeprowadzona przez Sąd ocena mieści się w granicach wyznaczonych przez tę normę procesową i nie doznały naruszenia wskazane tam jej kryteria , Sąd Odwoławczy obowiązany jest ocenę tę , a co za tym idzie także wnioski z niej wynikające dla ustalań faktycznych , aprobować .
To , w jaki sposób skarżąca motywuje ten zarzut pozwala stwierdzić , że krytyka ta sprowadza się do zwykłej , nierzeczowej polemiki z oceną i ustaleniami Sądu I instancji albo też jest konsekwencją odmiennej oceny prawnej tego , jakie elementy mieszczą się w granicach roszczenia dochodzonego pozwem.
W szczególności dotyczy to pożytków uzyskiwanych z nieruchomości przez pozwany Powiat o których mówił w swojej relacji świadekL.. Pożytków , które czerpał z wykorzystywania w sposób , jak twierdził świadek komercyjny, z tej części realności , która jest zajęta pod ujeżdżalnię koni wraz z infrastrukturą.
Nie uwzględnienie tych pożytków stało się też podstawą do krytyki opinii złożonej w sprawie przez inż.A. L. (1). Zagadnienie wpływu uzyskiwania pożytków z nieruchomości przez posiadacza na określenie wysokości należnego powódce wynagrodzenia , przynależą nie do sfery oceny dowodów czy ustaleń ale oceny prawnej zgłoszonego żądania rozliczeniowego. Mogłyby mieć wpływ na ocenę zarzutów procesowych postawionych przezM. Z. (1)tylko wówczas o ile pogląd prawny prezentowany w tym zakresie przez Sąd I instancji ostatecznie mógłby być uznany za błędny.
Tak jednak nie jest, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia, poświęconej weryfikacji zarzutu prawno materialnego naruszeniaart. 224 §2 kc.
Nietrafnymi są także dalsze zarzuty proceduralne.
Sąd I instancji nie przekroczył granic swobodnej oceny dowodów, uznając za mającą pełny walor dowodowy opinię biegłegoA. L. (1). Przyczyny dla których w ten sposób ocenił to opracowanie zostały w sposób szczegółowy wyłożone w tej części uzasadnienia , która została poświęcona ocenie dowodów i Sąd II instancji nie ma wystarczających podstaw aby motywację tę zakwestionować.
W jej świetle postulat dowodowy powódki o prowadzenie dowodu z opinii innego biegłego tej samej specjalności , szczególnie w warunkach gdy biegły , w sposób przekonujący dla Sądu I instancji odniósł się do zarzutów M.Z. (1)podniesionych wobec opracowania przygotowanego na piśmie, w zakresie metody wyliczenia świadczenia i danych w oparciu o które wyliczenie to została dokonane , zasadnie nie został przez Sąd Okręgowy uwzględniony , przez co nie naruszył on wskazanych w tych zarzutach norm procesowych.
Wniosek ten jest tym bardziej usprawiedliwiony gdy zważyć , że znaczna część krytyki opracowania A.L. (1)była wywodzona z konfrontacji jego obliczeń z wnioskami prywatnego opracowania złożonego do akt przez powódkę , opartego na różniących się z opracowaniem przygotowanym na potrzeby postępowania sądowego , założeniach.
Uznanie tych zarzutów za nietrafne powoduje , że wniosek o prowadzenie tego dowodu przed Sądem II instancji jest żądaniem niezasadnym w rozumieniuart. 381 kpc.
Już tylko uzupełniająco należy zauważyć , że dopiero na etapie postępowania apelacyjnego skarżąca wnosi aby opinię złożył biegły ds. szacowania nieruchomości - specjalizujący się w ocenie wartości zespołów parkowo - pałacowych.
Ocena zarzutów procesowych jako nietrafnych ma to następstwo iż ustalenia dokonane przez Sąd I instancji zostają przyjęte przez Sąd Apelacyjny za własne
W ramach oceny postawionego przez skarżącą zarzutu naruszeniaart. 224 §2 kc, na wstępie , w formie uwagi porządkującej dalszą część motywów wskazać należy , że w warunkach nieważności postępowania , w odniesieniu do roszczenia skierowanego przez powódkę wobec Skarbu Państwa , które skutkować będzie musiało ponowną , pełną oceną tegoż przez Sąd I instancji , Sąd Apelacyjny odnosić się będzie do tego zarzutu wyłącznie w relacji do żądania skierowanego przezM. Z. (1)wobec Powiatu(...).
Przy tym zastrzeżeniu , odnosząc ten zarzut do motywacji , która została powołana przez apelującą dla jego uzasadnienia , należy uznać go za nietrafny.
Z ustaleń dokolnych w sprawie , których w tym zakresie skarżąca nie negowała , wynika , że Powiat objął sporną nieruchomość w posiadanie na podstawie decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego wT.z dnia 18 lutego 1998r. , który jednostce oświatowej podległej Powiatowi - korzystającemu z niej(...)Ośrodkowi(...)wZ., ustanawiała trwały zarząd spornej realności. W dacie objęcia jej w posiadanie , nieruchomość była zagospodarowana w sposób odpowiadający jej ówczesnemu przeznaczeniu , na potrzeby oświatowe Ośrodka jak również zaspokajanie potrzeb codziennych korzystających z niego dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną oraz personelu. . Stan ten nie zmieniał się aż do czasu , kiedy Powiat zdecydował aby część nieruchomości przeznaczyć na budowę ujeżdżalni koni wraz z niezbędnym zapleczem , przy czym nie było w postępowaniu przedmiotem sporu , że obiekt miał posłużyć do rehabilitacji korzystających z Ośrodka dla których hipoterapia była wskazana podczai jej przebiegów[u. Poza sporem było też to , że Powiat zaangażował na ten cel własne środki finansowe , wspomagane pieniędzmi z dotacji unijnej oraz , iż żaden inny podmiot nie miał udziału w tej inwestycji. Kompleks ten został oddany do użytku w 2008r .
Z ustaleń wynika także , że nie zmienił on przeznaczenia ani charakteru nieruchomości , Ośrodek funkcjonował na niej w niezmienionej postaci a jedynie ujeżdżalnia i miejsca dla koni , jak i same zwierzęta były wynajmowane także podmiotom wobec Ośrodka zewnętrznym. Przynosiło to Powiatowi określony dochód z czynszu najmu tak koni jak i pomieszczeń ujeżdżalni.
Rozważając wskazany zarzut przez pryzmat tych faktów , zwrócić należy także uwagę na to , w jaki sposób powódka formułuje swoje żądanie skierowane przeciwko Powiatowi(...)/ por k 42 akt / . W świetle jego treści zarzut jawi się jako, tym bardziej , nieusprawiedliwiony.
Jednoznacznie z tego żądania wynika , że domaga się ona wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości stanowiącej jej współwłasność.
W tym kontekście przypomnieć trzeba , że właściciel, po myśliart. 224 §2 oraz 225 kc, jest uprawniony do dochodzenia od posiadacza przedmiotu jego własności , pozostającego złej wierze , a takim Powiat(...)niewątpliwie był w okresie za jaki M.Z. (1)dochodzi od niego swojego roszczenia [ wrzesień - grudzień 2014r] , poza roszczeniem o to wynagrodzenie, jest uprawniony ubiegać się o odszkodowanie za zużycie lub pogorszenie rzeczy lub jej utratę zależną od posiadacza oraz zwrotu pożytków lub ich równowartości w sytuacji ich zużycia . Może ubiegać się także o kwoty odpowiadające wartości tych spośród nich , których nie osiągnął przez złą gospodarkę przedmiotem posiadania.
Powódka jednak w sposób jednoznaczny swoje roszczenie identyfikowała jedynie z należnym jej wynagrodzeniem za bezumowne korzystanie z nieruchomości przez pozwany Powiat w okresie przez siebie wskazywanym .
Nie domagała się innych , wskazanych wyżej należności możliwych do dochodzenia wobec posiadacza w złej wierze.
W szczególności nie formułowała żądania zwrotu równowartości pożytków [cywilnych] osiągniętych przez stronę pozwaną z umów za wynajem koni , pomieszczeń ujeżdżalni , na organizację wydarzeń plenerowych czy zajęć w ramach letniego wypoczynku dzieci , tak bardzo eksponowanych w środku odwoławczym , jako podstawa dla krytyki stanowiska Sądu I instancji , w tym w odniesieniu do oceny opinii biegłegoA. L. (1)oraz relacji świadkaM. L. (1), podkreślającego skalę tych dochodów po stronie Powiatu.
Nie dochodzenie w rozstrzyganej sprawie przez M.Z. (1)roszczenia z tego tytułu powoduje , że fakt wzniesienia na części nieruchomości, w okresie posiadania jej przez Powiat na potrzeby Ośrodka, ujeżdżalni koni z niezbędnym zapleczem miałby znaczenie dla oceny rozstrzygnięcia tylko wówczas, o ile powódka wykazałaby , iż jej wniesienie zmieniło w sposób zasadniczy charakter nieruchomości decydując o innym niż dotychczas jej przeznaczeniu , w porównaniu z tym jaki realność ta miała w dacie kiedy obejmował ją w posiadanie ten pozwany.
Ta zmiana bowiem o ile miałaby tak zasadnicze następstwa , mogła decydować także o wysokości należnego właścicielowi wynagrodzenia, w tym wpływając na jego wzrost.
M. Z. (1)nie zdołała takiej zmiany wykazać [ co jest wnioskiem zupełnie niezależnym od tego , iż może ona rozważyć dochodzenie roszczenia o zwrot uzyskanych przez Powiat pożytków z ujeżdżalni ].
/ por. w tej materii także , wyrażające podobne stanowisko rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego , zawarte w wyroku z dnia 14 listopada 2012 , sygn.. II CSK 188/12, powołanym za zbiorem Lex ]
W konsekwencji , wbrew zapatrywaniu skarżącej , poprawnym było określenie tego wynagrodzenia na poziomie stawek czynszowych za grunt i budynki przeznaczone na cele niekomercyjne , dla realizacji zadań oświatowych i pedagogicznych Ośrodka prowadzonemu przez Powiat.
Pokreślić przy tym ponownie trzeba , że sama inwestycja budowy ujeżdżalni była związana z potrzebami dzieci i młodzieży - pensjonariuszy Ośrodka w procesie rehabilitacji ich deficytów intelektualnych. Tak też ta infrastruktura była przede wszystkim wykorzystywana , głównie na zajęcia hipoterapii.
Oparte na takich podstawach faktycznych oraz w zakresie oceny prawnej rozstrzygniecie Sądu II instancji , w odniesieniu do roszczenia skierowanego przeciwko Powiatowi(...), odpowiada prawu .
Zatem kwestionująca je apelacja powódki podlegała oddaleniu o którym Sąd Apelacyjny orzekł w punkcie 2 sentencji orzeczenia , na podstawieart. 385 kpcw zw zart. 224 §2 i 225 kc.
Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego w relacji pomiedzy pozwanym Powiatem aM. Z. (1), była normaart. 98 §1 i 3 kpcw zw zart. 108 §1 i 391 §1 kpci wynikająca z niej zasada odpowiedzialności za wynik sprawy.
Kwota należna z tego tytułu temu pozwanemu od przegrywającej powódki , wyczerpała się w kosztach zastępstwa procesowego udzielonego przez radcę prawnego, a zważywszy na wartość przedmiotu zaskarżenia, została ustalona na podstawie §2 pkt 6 w zw. z §10 ust 1 pkt 2 Rozporządzenia MS w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 [ jedn. tekst DzU z 2018 poz. 265]
SSA Marek Boniecki SSA Józef Wąsik SSA Grzegorz Krężołek