Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1500/20
Data wyroku: 2020-11-10 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Daria Stanek Michał Bober SSA Grażyna Czyżak, Grażyna Czyżak, Michał Bober, Daria Stanek
Słowa kluczowe: Emerytura pomostowa
Podstawa prawna: art. 4 i 49 ustawy o emeryturach pomostowych

Sygn. akt III AUa 1500 /20

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 listopada 2020 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych  w składzie:
Przewodniczący: SSA Daria Stanek
Sędziowie: SA Grażyna Czyżak
SA Michał Bober
po rozpoznaniu w dniu  10 listopada 2020 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym sprawyJ. M.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.
o Prawo do emerytury pomostowej
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.
od  wyroku  Sądu  Okręgowego  w  Gdańsku,  VII  Wydziału  Pracy  i  Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 lipca 2020r., sygn. akt VII U 6311/19
oddala apelację.
SSA Daria Stanek SSA Michał Bober SSA Grażyna Czyżak
Sygn. akt III AUa 1500/20

UZASADNIENIE
Decyzją z 6 września 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.odmówił ubezpieczonemuJ. M.prawa do emerytury pomostowej.
Od powyższej decyzji odwołał się ubezpieczonyJ. M., zaskarżając ją w całościi wnosząc o jej zmianę w całości i przyznanie prawa do emerytury pomostowej na podstawieart. 4 i 8 ustawy o emeryturach pomostowychlub na podstawie art. 49 tej ustawy orazo zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
W odpowiedzi na odwołanie ubezpieczonego pozwany organ rentowy wniósł o jego oddalenie w całości, podtrzymując stanowisko, jak w zaskarżonej decyzji.
Sąd Okręgowy w Gdańsku Wydział VII Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiemz dnia 28 lipca 2020 r. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonemuJ. M.prawo do emerytury pomostowej od dnia 2 lipca 2019 r. (pkt. I) oraz zasądził od pozwanego na rzecz ubezpieczonego 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt. II), sygn. akt VII U 6311/19.
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny.
UbezpieczonyJ. M.,urodzony (...), w dniu 2 lipca 2019 r. złożyłw pozwanym organie rentowym wniosek o emeryturę pomostową. Wiek 55 lat ubezpieczony ukończył(...)W toku postępowania przed organem rentowym ubezpieczony udowodnił staż sumaryczny 25 lat, 9 miesięcy i 29 dni.
W spornym okresie od 2 stycznia 1995 r. do 22 lutego 2002 r.J. M.był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w(...)na stanowisku motorzysty. W trakcie tego zatrudnienia ubezpieczony nie korzystał z urlopu bezpłatnego. Stosunek pracy został rozwiązany na mocy porozumienia stron.
Następnie, od 1 marca 2002 r. do 26 lipca 2008 r.,J. M.był zatrudnionyw pełnym wymiarze czasu pracy w(...)na stanowisku rybaka-motorzysty. W trakcie tego zatrudnienia ubezpieczony nie korzystał z urlopu bezpłatnego. Stosunek pracy został rozwiązany z zachowaniem okresu wypowiedzenia.
Początkowo ubezpieczony był zatrudniony u armatoraP. Ł.; następnie jednostka została przejęta przezK. G.. Ubezpieczony pływał na jednostce rybackiej(...); był to trawler o długości 24 m. Załoga tego statku rybackiego składała się z około 8 osób, zatrudnionych na stanowiskach: kucharz, szypra, drugiego szypra, mechanika, motorzysty, starszego rybaka, rybaka.
Ubezpieczony zajmował stanowisko motorzysty. Pracę wykonywał na statkach dalekomorskich – trawlerach. Do zakresu jego czynności należało przetwórstwo ryby. Ubezpieczony wraz z całą załogą uczestniczył ładowaniu ryb. Łowiono szprotki, śledziei dorsze. Z jednego zaciągu łowiono około 20-30 ton ryb. W ładowni mieściło się 1200 skrzyń po 25-30 kg każda; zaciągów było tyle, aby załadować do pełna ładownię. Ubezpieczony podawał skrzynki i lód, rąbał; ryba była lodowana. Lodowanie dorsza trwało do 10 godzin. Ubezpieczony uczestniczył też przy wyładunku. Ubezpieczony wychodził również na pokład do wybierania siatki z wody. Samo wyciąganie ryby zajmowało około 2 godzin. Jako motorzysta ubezpieczony miał wachtę przeważne w nocy. W ciągu dnia motorzysta był cały czas przy rybie. Jedynie w czasie przelotu na łowisko bądź w trakcie awarii ubezpieczony wraz z mechanikiem zajmował się maszyną (m.in. pilnował ciśnień i paliwa).
U ww. armatorów wraz z ubezpieczonym pracował m.in.D. B.(jako kucharz-rybak),E. B.(jako rybak) orazH. W.(jako mechanik).
Po 2008 r. ubezpieczony nie wykonywał prac w szczególnych warunkach lubo szczególnym charakterze.
W okresie od 22 października 2008 r. do 7 kwietnia 2009 r.J. M.był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy wP.jako bezrobotny i pobierał zasiłekz tytułu pozostawania bez pracy.
W okresie od 8 kwietnia 2009 r. do 11 stycznia 2011 r.J. M.podlegał ubezpieczeniom społecznym z tytułu dobrowolnego ubezpieczenia jako obywatel polski wykonujący pracę w podmiocie zagranicznym za granicą lub w podmiocie zagranicznymna terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli podmiot nie posiada w Rzeczpospolitej Polskiej swojej siedziby ani przedstawicielstw (kod tytułu ubezpieczenia 1610).
Następnie, od 13 lutego 2015 r. do 31 grudnia 2017 r.,J. M.podlegał ubezpieczeniom społecznym jako osoba podlegająca dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, na podstawieart. 7 ustawy z dnia 13 października 1998 r.o systemie ubezpieczeń społecznych(kod tytułu ubezpieczenia 1900).
Zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją z 6 września 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.odmówił ubezpieczonemuJ. M.prawa do emerytury pomostowej zgodnie z art. 4 ustawy, ponieważ nie udowodnił okresu pracyw szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszącego co najmniej 15 lat, po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywał prac w szczególnych warunkach lub pracw szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy pomostowej oraz nie osiągnął wieku 60 lat. Zakład zaliczył do stażu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych okres zatrudnienia od 2 stycznia 1995 r. do 22 lutego 2002 r. oraz od 1 marca 2002 r. do 26 lipca 2008 r., co po wyłączeniu okresów przebywania na zasiłkach chorobowych łącznie wynosi 13 lat, 3 miesiące i 14 dni. Dalej wskazano, że od 1 stycznia 2009 r. ubezpieczony nie został zgłoszony przez pracodawcę w ZUS jako pracownik zatrudniony w warunkach szczególnych. Równocześnie, Zakład odmówił przyznania emerytury w myśl art. 8 w zw. z art. 49, ponieważ na dzień 1 stycznia 2009 r. ubezpieczony nie udowodnił ww. okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, wynoszącego co najmniej 10 lat, tj. pracy wymienionej w pkt. 20, 22 i 32 załącznika nr 1do ustawy. Zakład nie uwzględnił do pracy wykonywanej w warunkach szczególnych w myśl art. 8 w zw. z art. 49 okresów zatrudnienia od 2 stycznia 1995 r. do 22 lutego 2002 r. orazod 1 marca 2002 r. do 26 lipca 2008 r., ponieważ pracodawcy w świadectwach pracy nie potwierdzają, że w ww. okresach ubezpieczony wykonywał prace wymienione w pkt. 20, 22i 32 załącznika nr 1 doustawy o emeryturach pomostowych. Na pozostałe okresy zatrudnienia ubezpieczony nie przedłożył świadectw wykonywania pracy w szczególnych warunkach.
Przechodząc do rozważań prawnych Sąd Okręgowy wskazał, że przedmiotem niniejszego postępowania była kwestia ustalenia prawa ubezpieczonego do emerytury pomostowej. Roszczenie ubezpieczonego Sąd I instancji ocenił na podstawieart. 3 art. 4,art. 8, art. 49 oraz art. 15 ustawy o emeryturach pomostowych, jak równieżart. 32 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2020 r. poz. 53 j.t. ze zm.).
Sąd I instancji podkreślił, że zgodnie z Załącznikiem nr 1 do ustawy pomostowej – wykazem prac w warunkach szczególnych – w punkcie 22 do pracy w szczególnym charakterze zalicza się prace rybaków morskich. Sąd stwierdził, że z uwagi na brak definicji wustawie o emeryturach pomostowychpojęcia „pracy rybaków morskich” należy uznać, zgodnie z zasadą racjonalności ustawodawcy, za celowe odesłanie do pojęć zawartychw innych aktach prawnych oraz znaczenia słownikowego.
Pomocniczo Sąd Okręgowy odniósł się do znaczenia nadanego im w rozporządzeniu Rady Ministrów z 1983 r., które w swoim załączniku zawiera określenie: „prace rybaków morskich” i wymienia je w dwóch odrębnych pozycjach - w wykazie A, Dziale VIII(w Transporcie i łączności) pod pozycją 9 oraz w Wykazie B, Dziale IV (Prace rożne)pod pozycją 4, jak również w zarządzeniu nr 24 Ministra – Kierownika Urzędu Gospodarki Morskiej z 15 sierpnia z 1983 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach resortu gospodarski morskiej, gdzie do wykazu B zostały zaliczone prace rybaków morskich w służbie pokładowej, a do wykazu A prace rybaków morskich w służbie mechanicznej.
Sąd I instancji miał też na uwadze treśćart. 3 pkt 3 ustawy z dnia 23 maja 1991 r.o pracy na morskich statkach handlowych(Dz.U. nr 61, poz. 258) oraz art. 3 lit. b rozporządzenia Rady /WE/ nr 1198/2006 z dnia 27 lipca 2006 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Rybackiego (Dz. U. UE L 223 z 15.08.2006 r., str. 1).
Sąd Okręgowy odniósł się ponadto do opisu zawodu „Rybak rybołówstwa morskiego” (kod 622301) znajdującego się w opisie klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy z 2014 r. wynikającej z rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznejw sprawie klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy oraz zakresu jej stosowania z (tekst jednolity Obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznejz dnia 28 grudnia 2017 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu. Dz. U. z 2018 r. poz. 227). opracowanej przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej w oparciu o Międzynarodowy Standard Klasyfikacji Zawodów ISCO-08. innych zadań, związanych z podanymi wyżej, nadzorowanie innych pracowników.
Mając na uwadze treść ww. regulacji Sąd Okręgowy podzielił pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z 24 stycznia 2014 r., sygn. akt III UK 33/13, iż ustawa pomostowa nie ogranicza możliwości zaliczenia do prac rybaków morskich prac poszczególnych członków załogi kutra rybackiego w zależności od przynależności do załogi pokładowej czy mechanicznej, z tym zastrzeżeniem, że wykonują oni pracę charakterystyczną dla rybaków morskich. Pojęcie rybaka morskiego obejmuje zatem nie tylko tych członków załogi, którzy zatrudnieni są na stanowisku rybaka czy starszego rybaka, ale również tych zajmujących stanowisko mechanika czy motorzysty.
Przede wszystkim jednak Sąd I instancji podkreślił, że w dniu 15 listopada 2019 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 września 2019 r. o pracy na statkach rybackich (Dz. U.poz. 2197), która dokonuje w zakresie swojej regulacji transpozycji dyrektywy Rady (UE) 2017/159 z dnia 19 grudnia 2016 r. wdrażającej Umowę w sprawie wdrożenia Konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącej pracy w sektorze rybołówstwa z 2007 r. zawartej dnia 21 maja 2012 r. między Generalną Konfederacją Spółdzielni Rolniczychprzy Unii Europejskiej (COGECA), Europejską Federacją Pracowników Transportu (ETF) oraz Stowarzyszeniem Krajowych Organizacji Przedsiębiorstw w Sektorze Rybołówstwaw Unii Europejskiej (Europêche) (Dz. Urz. UE L 25 z 31.01.2017, str. 12). Na tej podstawie dokonano kompleksowego uregulowania kwestii związanych z życiem i pracą na statkach rybackich, jak również z uprawnieniami rybaków oraz obowiązkami armatorów statków rybackich wobec pracujących na nich rybaków. I tak w myśl art. 78 tej ustawy do pracw szczególnych warunkach, o których mowa w pkt 22 załącznika nr 1 doustawy z dnia19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(Dz. U. z 2018 r. poz. 1924), zalicza się prace wykonywane do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy przez marynarzy lub rybaków w rozumieniu przepisów dotyczących pracy na morzu, którzy wykonywali prace członków załogi statku rybackiego, w tym prace niezwiązane bezpośrednio z połowem, i byli pracownikami w rozumieniu art. 2 pkt 3 tej ustawy.
Reasumując, Sąd Okręgowy stwierdził, że wymienionego w pkt. 22 załącznika nr 1do ustawy pomostowej pojęcia „prace rybaków morskich” nie można ograniczać tylkodo stanowiska rybka, albowiem obejmuje ono także pracę wykonywaną na statku rybackim przez innych członków załogi.
Sąd Okręgowy ustalił, że ubezpieczony w okresie od 2 stycznia 1995 r. do 22 lutego 2002 r. był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w(...), zaś od 1 marca 2002 r. do 26 lipca 2008 r. w(...). W trakcie tego zatrudnienia ubezpieczony zajmował stanowisko motorzysty. Pracę wykonywał na statkach dalekomorskich – trawlerach.Do zakresu jego czynności należało przetwórstwo ryby. Przede wszystkim ubezpieczonywraz z całą załogą uczestniczył ładowaniu ryb. Łowiono szprotki, śledzie i dorsze. Z jednego zaciągu łowiono około 20-30 ton ryb. W ładowni mieściło się 1200 skrzyń po 25-30 kg każda; zaciągów było tyle, aby załadować do pełna ładownię. Ubezpieczony podawał skrzynki i lód, rąbał; ryba była lodowana. Lodowanie dorsza trwało do 10 godzin. Ubezpieczony uczestniczył też przy wyładunku. Ubezpieczony wychodził również na pokład do wybierania siatki z wody. Samo wyciąganie ryby zajmowało około 2 godzin.
Jednocześnie Sąd I instancji miał na uwadze, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, iż w pewnych okresach zatrudnienia ubezpieczony oprócz czynności związanych z wyławianiem i lodowaniem ryb zajmował się także pracami pokładowymi. Niemniej jednak, z zeznań ubezpieczonego wynika, że była to praca dodatkowa, wykonywana sporadycznie i doraźnie. Jak ustalono, jako motorzysta ubezpieczony miał wachtę przeważne w nocy. W ciągu dnia motorzysta był cały czas przy rybie. Jedynie w czasie przelotuna łowisko bądź w trakcie awarii ubezpieczony wraz z mechanikiem zajmował się maszyną (m.in. pilnował ciśnień i paliwa). Zatem należało uznać, że wykonywanieprzez ubezpieczonego innych obowiązków, głównie pomiędzy lub po zakończeniu podstawowych obowiązków jako rybaka, nie wyklucza wykonywania przez niego pracy rybaka morskiego stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.
Sąd Okręgowy stwierdził zatem, że ubezpieczony wykonywał pracę związaną bezpośrednio z łowieniem i przetwórstwem ryb. Oznacza to, że ubezpieczony posiada wymagany staż zatrudnienia w charakterze rybaka morskiego.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie powołanych przepisów orazart. 47714§ 2 k.p.c., Sąd Okręgowy w punkcie I sentencji wyroku zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał odwołującemuJ. M.prawo do emerytury pomostowej od dnia 2 lipca 2019 r. (art. 15 ust. 1 ustawy pomostowej oraz art. 129 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturachi rentach z FUS).
W punkcie II sentencji wyroku, Sąd Okręgowy, kierując się zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, na podstawieart. 98 k.p.c.w związku zart. 108 § 1 k.p.c.w związku przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2018 r. poz. 265 j.t.), obciążył pozwanego jako stronę przegrywającą, kosztami zastępstwa procesowego ubezpieczonegow wysokości 180 zł (na podstawieart. 98 k.p.c.w związku zart. 108 § 1 k.p.c.w związkuz § 9 ust. 2 w związku z § 15 ust. 1-3 cytowanego wyżej rozporządzenia), biorąc pod uwagę rodzaj i stopień zawiłości sprawy, nakład pracy pełnomocnika ubezpieczonego oraz jego wkład pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia sprawy i dokonania jej rozstrzygnięcia.
Apelację od wyroku wywiódł pozwany organ rentowy, zaskarżając go w całościi zarzucając naruszenie przepisuart. 8 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(tj. Dz. U. z 2015 r. poz. 965) poprzez przyjęcie, że ubezpieczonyJ. M.spełnia warunki do emerytury pomostowej od dnia 2 lipca 2019 r.
Wskazując na powyższe, pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawydo ponownego rozpatrzenia przez Sąd I instancji.
Organ rentowy wskazał, że nie podziela ustaleń Sądu Okręgowegoco do uwzględnienia ubezpieczonemu do pracy w szczególnych warunkach okresów pracy, gdy ubezpieczony zatrudniony był na stanowisku motorzysty.Ustawa o emeryturach pomostowychco prawda nie zawiera definicji rybaka morskiego, to jednak – zdaniem apelującego - jego pracy nie można rozciągać na prace wszystkich rybaków morskich. Charakter pracy należy rozpatrywać przez pryzmat przepisówart. 3 ust. 1 ustawyo emeryturach pomostowych. Dla oceny pracy rybaka morskiego istotne znaczenie ma to,czy wykonywał on prace w szeroko rozumianej służbie pokładowej, czy też służbie innego rodzaju, jak to jest w przypadku ubezpieczonego. Tak, więc za pracę rybaka morskiego ujętą w pkt. 22 załącznika nr 1 doustawy o emeryturach pomostowychnależy przyjmować prace rybaków wykonywaną w służbie pokładowej, a nie prace wykonywane na wszystkich stanowiskach zajmowanych przez pracowników wpisanych na listę członków załogi statku rybackiego. W związku z tym, zdaniem organu rentowego nie można stwierdzić,iż ubezpieczony wykonywał prace rybaka morskiego w służbie pokładowej, skoro wykonywał on też inny rodzaj czynności - pracując na stanowisku motorzysty. Stanowisko takie potwierdza orzecznictwo Sądu Najwyższego m.in. wyrok z dnia 13 stycznia 2016 r., sygn. akt II UK 13/15.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja pozwanego organu rentowego nie zasługuje na uwzględnienie.
Spór w przedmiotowej sprawie koncentrował się na kwestii spełnianiaprzezJ. M.przesłanek prawa do emerytury pomostowej wynikających zustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1656 ze zm.).
W ocenie Sądu Apelacyjnego, we wskazanym powyżej zakresie Sąd Okręgowy przeprowadził stosowne postępowanie dowodowe, a w swych ustaleniach i wnioskachnie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikającez przepisuart. 233 k.p.c., nie popełnił też uchybień w zakresie zarówno ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej, które mogłyby uzasadnić ingerencję w treść zaskarżonego orzeczenia. W konsekwencji, Sąd odwoławczy oceniając jako kompletne i prawidłowe ustalenia faktyczne oraz rozważania prawne dokonane przez Sąd pierwszej instancji uznał je za własne, co oznacza, że zbędnym jest ich szczegółowe powtarzanie w uzasadnieniu wyroku Sądu odwoławczego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1998 r.,sygn. akt I PKN 339/98, OSNAPiUS z 1999 roku, z. 24, poz. 776).
Nie ma wątpliwości co do tego, że ubezpieczony nie mógł nabyć prawa do emerytury pomostowej na podstawieart. 4 ustawy o emeryturach pomostowych. Wiek uprawniającydo nabycia tego prawa w oparciu o ww. przepis, tj. 60 lat, osiągnie bowiem dopiero(...)
Mając na uwadze rodzaj pracy wykonywanej przezJ. M.rozważyć natomiast należało, czy przedmiotowe prawo nabył na podstawieart. 8w zw. zart. 49 ustawyo emeryturach pomostowych.
Zgodnie z art. 49 cyt. ustawy prawo do emerytury pomostowej przysługuje również osobie, która:
1) po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach lubo szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3;
2) spełnia warunki określone w art. 4 pkt 1-5 i 7 i art. 5-12;
3) w dniu wejścia w życie ustawy miała wymagany w przepisach, o których mowa w pkt 2, okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3.
Przepisart. 8 ustawy o emeryturach pomostowychstanowi, że pracownik wykonujący prace w szczególnych warunkach wymienione w pkt. 20, 22 i 32 załącznika nr 1 do ustawy, który spełnia warunki określone w art. 4 pkt 1, 4-7, nabywa prawo do emerytury pomostowej, jeżeli:
1) osiągnął wiek wynoszący co najmniej 50 lat dla kobiet i co najmniej 55 lat dla mężczyzn;
2) ma okres pracy w szczególnych warunkach wymienionej w pkt. 20, 22 i 32 załącznika nr 1 do ustawy, wynoszący co najmniej 10 lat.
Zgodnie z Załącznikiem nr 1 do ustawy pomostowej – wykazem prac w warunkach szczególnych – do pracy w szczególnym charakterze zalicza się prace rybaków morskich(pkt 22).
W rozpoznawanej sprawie, wnioskodawca, który ukończył 55 rok życia(...)(...)(art. 8 pkt. 1 ustawy), bezsprzecznie spełniał przesłanki o jakich mowa wart. 4pkt. 1, 4, 5 i 7 ustawy o emeryturach pomostowych. Sporne pozostawało natomiast spełnienie przez niego warunku określonego w art. 8 pkt. 2 w zw. zart. 49tej w zw. z pkt. 22 załącznika nr 1, tj. czy zatrudnienie wykonywane przez ubezpieczonego można uznać za pracęw warunkach szczególnych – pracę rybaków morskich.
Sąd I instancji prawidłowo ustalił, że w badanych okresach od 2 stycznia 1995 r.do 22 lutego 2002 r. oraz od 1 marca 2002 r. do 26 lipca 2008 r.,J. M.był zatrudnionyna stanowisku motorzysty na statku dalekomorskim - trawlerze o długości 24 m.Jak wynikało z prawidłowo ocenionego przez Sąd Okręgowy materiału dowodowego ubezpieczony razem z całą załogą uczestniczył w ładowaniu ryb - podawał skrzynki i lód, rąbał. Brał również udział w wyładunku. Wychodził też na pokład do wybierania siatkiz wody. W ciągu dnia jako motorzysta był cały czas przy rybie. Jedynie w czasie przelotuna łowisko bądź w trakcie awarii ubezpieczony wraz z mechanikiem zajmował się maszyną.
Ustalony zakres obowiązków wykonywanych przezJ. M.w analizowanych okresach zatrudnienia pozwala na zakwalifikowanie tej pracy jako pracy rybaka morskiego, tj. pracy wykonywanej w warunkach szczególnych. Ubezpieczony przede wszystkim wykonywał prace związane bezpośrednio z łowieniem i przetwórstwem (lodowaniem) ryb. Obowiązki innego rodzaju wykonywane zaś były sporadycznie, pomiędzy zadaniami zasadniczymi lub po zakończeniu wykonywania prac rybaka morskiego. Wachty wnioskodawca odbywał głównie w nocy, w maszynowni pracował zaś w trakcie przelotówna łowisko bądź awarii.
Sąd Apelacyjny podziela w całości trafny, szczegółowy wywód prawny SąduI instancji co do wykładni pojęcia „prace rybaków morskich” wskazanego w pkt. 22 załącznika nr 1 doustawy o emeryturach pomostowych.
W tym miejscu odwołać się można do uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2014 r. (III UK 33/13, OSNP 2015/4/54).
Sąd Najwyższy stwierdził, żeustawa o emeryturach pomostowychnie wyjaśnia pojęcia pracy rybaków morskich. Odmiennie niż w przypadku ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie zostało do niej wydane także żadne rozporządzenie wykonawcze czy zarządzenie resortowe, które wymieniałoby stanowiska, na których praca jest uważana za pracę rybaka morskiego. Sąd I instancji zasadnie uznał, że chociaż nie ma też podstaw do oceny charakteru wykonywanej przez wnioskodawcę pracy w świetle bezpośrednio stosowanegoart. 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychirozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, to jednak celowe jest odwołanie się do ww. regulacji prawnych, tym bardziej, że przedmiotowe rozporządzenie posługuje się pojęciem „prace rybaków morskich" - w wykazie A, dziale VIII (w Transporcie i łączności) pod pozycją 9 oraz w wykazie B, dziale IV (Prace rożne) pod pozycją 4.
Przy braku zróżnicowania określenia rodzaju pracy rybaków morskich zawartychw obydwóch tych wykazach, istotne zróżnicowanie występuje w regulacji uprawnieńdo emerytury w obniżonym wieku emerytalnych w zależności od zakwalifikowania danego rodzaju pracy do każdego z tych wykazów, albowiem w przypadku prac wymienionychw wykazie B, w myśl § 8 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. do nabycia prawado emerytury wystarczało w przypadku mężczyzny ukończenie wieku 55 lat oraz wykazanie okresu zatrudnienia przy wykonywaniu tych prac wynoszącego 10 lat (przy wykazaniu także wymaganego okresu zatrudnienia, o jakim mowa w § 3 rozporządzenia), podczas gdyw przypadku prac wymienionych w wykazie A warunkiem prawa do emerytury jest osiągnięcie wieku 60 lat dla mężczyzny oraz wykazanie 15 lat pracy w warunkach szczególnych wymienionych w tym wykazie. Różnicowanie uprawnień do nabycia wcześniejszej emerytury w zależności od przyporządkowania wykonywanych prac wykazowi A lub B załącznika do rozporządzenia spowodowane było różną oceną szkodliwościdla zdrowia oraz stopnia uciążliwości prac wymienionych w każdym z tych wykazów.
W treści zarządzenia nr 24 Ministra - Kierownika Urzędu Gospodarki Morskiej z dnia 15 sierpnia 1983 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu gospodarki morskiej (Dz. Urz. Urzędu Gospodarki Morskiej Nr 3, poz. 26), prace rybaków morskich zaliczone do wykazu A załącznika do zarządzenia uznane zostały prace wykonywane na wszystkich stanowiskach zajmowanych przez pracowników wpisanych na listę członków załogi statku, niezależnie od zatrudniającego ich podmiotu (wykaz A, dział VIII, poz. 9, pkt. 1 zarządzenia), natomiast za prace rybaków morskich wymienionew wykazie B załącznika do rozporządzenia uznane zostały prace wykonywane nie tylkow określonych podmiotach, ale również wyłącznie na stanowiskach wymienionychw wykazie B, dziale IV, poz. 4 pkt. 1-19 zarządzenia.
Najogólniej ujmując, do wykazu B zostały zaliczone prace rybaków morskichw służbie pokładowej, a do wykazu A prace rybaków morskich w służbie mechanicznej, zgodnie z podziałem wynikającym z§ 58, § 62 ust. 1 i § 64 ust. 3 rozporządzenia Ministra Żeglugi z dnia 30 października 1971 r. w sprawie kwalifikacji zawodowych członków załóg polskich statków morskich(Dz.U. Nr 33, poz. 299 ze zm.), z§ 54, 58 i 61ust. 3 rozporządzenia Ministra - Kierownika Urzędu Gospodarki Morskiej z dnia 17 sierpnia 1983 r.w sprawie kwalifikacji zawodowych członków polskich statków morskich (Dz.U.Nr 52, poz. 232 ze zm.), z§ 26, 27, 30 i 31 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 23 maja 1992 r. w sprawie kwalifikacji zawodowych i składu załóg polskich statków morskich(Dz.U. Nr 49, poz. 227 ze zm.) oraz§ 38 i § 49 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 24 sierpnia 2000 r. w sprawie wyszkoleniai kwalifikacji zawodowych, pełnienia wacht oraz składu załóg statków morskich o polskiej przynależności(Dz.U. Nr 105, poz. 1117).
Na tle przytoczonych przepisów we wcześniejszym orzecznictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego wyrażano pogląd, zgodnie z którym nie można utożsamiać wszystkich prac rybaków morskich z pracą na stanowisku rybaka morskiego, ujętą w wykazie B załącznika dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkachlub w szczególnym charakterze.
W stanie faktycznym niniejszej sprawy, należałoby uznać, że ubezpieczony, pracując na stanowisku motorzysty, wykonywał prace zakwalifikowane jako prace rybaków morskich, wymienione w wykazie A, dziale VIII, pod pozycją 9 załącznika dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzeoraz zarządzenia nr 24 Ministra - Kierownika Urzędu Gospodarki Morskiej z dnia 15 sierpnia 1983 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu gospodarki morskiej.
W przywołanym orzeczeniu z dnia 24 stycznia 2014 r. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że kwestią wymagającą rozważenia jest ocena, czy fakt zróżnicowania kwalifikacjido uprawnień emerytalnych z tytułu pracy w warunkach szczególnych w zależnościod wykonywania pracy rybaka morskiego ujętej w wykazie A lub B załącznika do tego rozporządzenia ma bezpośrednie i przesądzające znaczenie dla oceny nabycia prawado emerytury pomostowej, a więc, czy wykonywanie pracy rybaka morskiego, wymienionej w wykazie A załącznika do tego rozporządzenia nie stanowi wykonywania pracy rybaka morskiego w rozumieniu przepisówustawy o emeryturach pomostowych.
Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy, za takim przyjęciem zdają się przemawiać określone wart. 8 ustawy o emeryturach pomostowychprzesłanki nabycia prawa do tego świadczenia, tożsame z warunkami nabycia prawa do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych wymienionymi w§ 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lubw szczególnym charakterze. Tak Sąd Najwyższy przyjął w wyroku z dnia 11 czerwca2013 r. (II UK 377/12, LEX nr 1353964), uznając, że w świetleart. 3 ust. 7 ustawyo emeryturach pomostowychnie ulega wątpliwości, że przesłankę posiadaniaprzez wnioskodawcę co najmniej 10-letniego okresu pracy w szczególnych warunkachlub o szczególnym charakterze analizować należy przez pryzmat przepisówart. 3ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, jak i (w stosunku do okresów przypadających przed dniem wejścia w życie ustawy)art. 32 i 33 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychi w konsekwencji za prace rybaków morskich w rozumieniu przepisówustawy o emeryturach pomostowychuznawać jedynie prace takich rybaków wymienione w wykazie B załącznika do cytowanego rozporządzenia.
Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym sprawę III UK 33/13 poglądu tego nie podzielił, wskazując, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, iż wnioskodawca jako członek załogi kutra rybackiego zasadniczo pełnił obowiązki motorzysty i mechanika kutrowego, ale również wykonywał czynności związane ze stanowiskiem rybakajak wydawanie i wyciąganie sieci oraz sortowanie i patroszenie ryb, a ponadto uprawnienia wnioskodawcy do emerytury pomostowej podlegają ocenie przy uwzględnieniu treściart. 49 ustawy, który do wymaganego okresu zatrudnienia w warunkach szczególnych pozwala zaliczyć jedynie okresy wymienione w art. 3 ust. 1 i 3 ustawy, bez odwoływania się doart. 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jak to ma miejsce w art. 3 ust. 7 ustawy. Skoroustawa o emeryturach pomostowychprace rybaków morskich jako prace w warunkach szczególnych uprawniające do świadczeń przewidzianych ustawą wymienia tylko raz, w jednym punkcie 22 załącznika nr 1 do ustawy, zasadne wydaje się przyjęcie, że ustawodawca przyznał prawo do emerytury pomostowej, na warunkach określonych w art. 8 ustawy, pracownikom wykonującym wszystkie prace rybaków morskich, bez różnicowania, czy według innych przepisów i wydanych na ich podstawie wykazów resortowych wykonywali prace rybaków morskich na określonych stanowiskachi w określonych podmiotach. Brak w przepisachustawy o emeryturach pomostowychjakiegokolwiek ograniczenia możliwości zaliczenia do prac rybaków morskich prac poszczególnych członków załogi kutra rybackiego w zależności od przynależności do załogi pokładowej czy mechanicznej i to w zależności od zatrudniającego podmiotu, przemawiaw ocenie Sądu Najwyższego za przyjęciem, że art. 8 tej ustawy obejmuje swą dyspozycją wszystkie osoby, wykonujące prace rybaków morskich, wymienione w zarówno w wykazie A jak i B załącznika do powołanego wyżej rozporządzenia.
Sąd Apelacyjny w pełni utożsamia się z przytoczoną powyżej argumentacją. W braku wyraźnej podstawy prawnej, brak jest uzasadnienia, aby tożsame pojęcie "prace rybaków morskich" traktować odmiennie - zawężająco na potrzebyustawy o emeryturach pomostowychoraz w sposób szeroki - z uwzględnieniem pracy członków załogi kutra rybackiego w służbie mechanicznej na potrzebyustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Taką interpretację spornego pojęcia prac rybaków morskich zawartego w punkcie 22 załącznika nr 1 doustawy o emeryturach pomostowychpotwierdzają definicje zawarte wart. 3 pkt 3 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o pracy na morskich statkach handlowych(Dz.U. Nr 61, poz. 258), w którym wskazano, iż marynarzem lub rybakiem jest osoba posiadająca morskie kwalifikacje zawodowe, stwierdzone zgodnie z przepisami wydanymina podstawieustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o bezpieczeństwie morskim(Dz.U. Nr 109, poz. 1156), a więc każdy członek załogi kutra rybackiego dopuszczony do pracy na morzu,w tym również mechanik czy motorzysta, jak również w art. 3 lit. b rozporządzenia Rady /WE/ nr 1198/2006 z dnia 27 lipca 2006 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Rybackiego (Dz.U. UE L 223 z 15.08.2006 r., str. 1), który stanowi, że rybak to osoba, której zajęciem - uznanym przez państwo członkowskie - jest zawodowe rybactwo na pokładzie czynnego statku rybackiego, co przy uwzględnieniu angielskiej i francuskiej wersji językowej można przetłumaczyć jako "osoba zatrudniona, zaangażowana w profesjonalne, zawodowe rybactwo" czy "każda osoba wykonująca rybactwo".
Sąd I instancji trafnie również odniósł się do opisu zawodu „Rybak rybołówstwa morskiego” (kod 622301) znajdującego się w opisie klasyfikacji zawodów i specjalnościna potrzeby rynku pracy z 2014 r. wynikającej z rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy oraz zakresu jej stosowania z (tekst jednolity Obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 grudnia 2017 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu. Dz. U.z 2018 r. poz. 227) opracowanej przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej w oparciuo Międzynarodowy Standard Klasyfikacji Zawodów ISCO-08. Z opisu tego wynika mianowicie, że rybak rybołówstwa morskiego jako członek załogi statku rybackiego łowi ryby na łowiskach morskich i oceanicznych, na sprzedaż lub w celu regularnych dostawdo hurtu, organizacji handlowych czy na targowiska. Do jego zadań zawodowych należy przygotowywanie i naprawianie sieci oraz innych urządzeń rybackich i sprzętu, sterowanie kutrem na teren połowu i z powrotem oraz w czasie połowu, zakładanie przynęt, zastawianie sieci i ich holowanie, czyszczenie, mrożenie lub solenie ryb na kutrze lub na brzegu; dostarczanie złowionych ryb na rynek; wykonywanie innych zadań, związanych z podanymi wyżej, nadzorowanie innych pracowników.
Stanowisko o zaliczeniu do prac rybaków morskich w rozumieniu pkt. 22 załącznika nr 1 doustawy o emeryturach pomostowychprac wykonywanych przez wszystkich członków załogi statku rybackiego potwierdza też przytoczony przez Sąd Okręgowyart. 78– obowiązującej od 15 listopada 2019 r. ustawy z dnia 11 września 2019 r. o pracy na statkach rybackich (Dz. U. poz. 2197), transponującej dyrektywę Rady (UE) 2017/159 z dnia19 grudnia 2016 r. wdrażającej Umowę w sprawie wdrożenia Konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącej pracy w sektorze rybołówstwa z 2007 r. zawartej dnia 21 maja 2012 r. między Generalną Konfederacją Spółdzielni Rolniczych przy Unii Europejskiej (COGECA), Europejską Federacją Pracowników Transportu (ETF) oraz Stowarzyszeniem Krajowych Organizacji Przedsiębiorstw w Sektorze Rybołówstwa w Unii Europejskiej (Europêche) (Dz. Urz. UE L 25 z 31.01.2017, str. 12). Przepisart. 78ww. ustawy stanowi wprost, że do prac w szczególnych warunkach, o których mowa w pkt. 22 załącznika nr 1doustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(Dz. U. z 2018 r.poz. 1924), zalicza się prace wykonywane do dnia wejścia w życie niniejszej ustawyprzez marynarzy lub rybaków w rozumieniu przepisów dotyczących pracy na morzu, którzy wykonywali prace członków załogi statku rybackiego, w tym prace niezwiązane bezpośrednio z połowem, i byli pracownikami w rozumieniu art. 2 pkt. 3 tej ustawy.
Niezależnie od przedstawionej powyżej, za Sądem Najwyższym, analizy prawnej, przepis art. 78 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o pracy na statkach rybackich definitywnie przesądza, jakie prace zalicza się do prac rybaków morskich z pkt. 22 załącznika nr 1doustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych. Wskazany przepis nie obowiązywał co prawda w dniu wydania zaskarżonej decyzji z 6 września 2019 r., obowiązywał już jednak na dzień wydania orzeczenia przez Sąd Okręgowy, a zatem sąd ten zasadnie uwzględnił go w podstawie prawnej rozstrzygnięcia.
Kryteria wynikające z art. 78 ustawy z dnia 11 września 2019 r. niewątpliwie spełnia sporne zatrudnienieJ. M., który był wówczas pracownikiem w rozumieniuart. 2 pkt. 3 ustawy o emeryturach pomostowychi wykonywał pracę członka załogi statku rybackiego,w większości zresztą związane z połowem ryb.
Zaliczenie okresów od 2 stycznia 1995 r. do 22 lutego 2002 r. oraz od 1 marca 2002 r. do 26 lipca 2008 r. do stażu zatrudnienia w warunkach szczególnych oznacza,że wnioskodawca spełnia przesłankę legitymowania się co najmniej 10 latami pracy w takim charakterze, a zatem nabył prawo do emerytury pomostowej na podstawieart. 8w zw. zart. 49 ustawy o emeryturach pomostowych.
W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny nie miał żadnych wątpliwości, że zaskarżony wyrok jest prawidłowy, a apelacja organu rentowego jako bezzasadna podlegała oddaleniuw oparciu oart. 385 k.p.c., jak w sentencji wyroku.
SSA Daria Stanek SSA Michał Bober SSA Grażyna Czyżak