Sąd Apelacyjny w Poznaniu
I Wydział Cywilny i Własności Intelektualnej
Sygnatura akt: I AGa 262/19
Data wyroku: 2020-04-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Ryszard Marchwicki, Sędzia Małgorzata Gulczyńska, Jacek Nowicki

Sygn. aktI AGa 262/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 kwietnia 2020 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący:Sędzia Małgorzata Gulczyńska
Sędziowie:Jacek Nowicki

Ryszard Marchwicki
po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2020 r. w Poznaniu
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwa(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą weW.
przeciwkoW. K.iK. K.
o zapłatę
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu
z dnia 15 października 2019 r. sygn. akt IX GC 200/19

1
oddala apelację,

2
nakazuje ściągnąć od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Sąd Okręgowy w Poznaniu 3.985,20 zł.

Ryszard Marchwicki Małgorzata Gulczyńska Jacek Nowicki

I AGa 262/19

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił powództwo(...) Spółka Akcyjnaz siedzibą weW.skierowane przeciwkoW. K.orazK. K.o zapłatę solidarnie na podstawieart. 299 k.s.h.kwoty 81.079,32 zł z odsetkami i orzekł o kosztach postępowania.
Pozwane były reprezentowane w sprawie przez kuratora ustanowionego wobec nieustalenia ich miejsca pobytu.
Sąd Okręgowy ustalił, że pozwane w okresie od 28 października 2010 r. do 12 lutego 2019 r. pełniły funkcję członków zarządu(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wP..
Dnia 28 listopada 2014 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu w sprawie IX GNc 5658/14 wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, w którym nakazał(...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wP.zapłacić powódce kwotę 51.807,25 zł z ustawowymi odsetkami liczonymi od kwot:
– 43.654,41 zł od 21.9.2013 r. do dnia zapłaty;
– 494,02 zł od 7.11.2013 r. do dnia zapłaty;
– 7.658,82 zł od 31.8.2013 r. do dnia zapłaty;
a nadto kwotę 4,265 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 3.600 zł tytułem kosztów zastępstwu procesowego. 9 lipca 2015 r. nakazowi nadano klauzulę wykonalności. Prowadzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym Poznań-Stare Miasto wP.P. B.pod sygn. Km 6173/15 postępowanie egzekucyjne z ruchomości, wierzytelności i kont bankowych spółki(...)19 lutego 2016 r. zostało umorzone wobec bezskuteczności egzekucji. Jego koszty zostały ustalone na 23,75 zł. Nadto przyznano powódce koszty zastępstwa prawnego w postępowaniu egzekucyjnym w kwocie 900 zł. Postanowienie to zostało doręczone powódce 1 marca 2016 r.
Okoliczności faktyczne sprawy nie były sporne.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że poczynione w sprawie ustalenia faktyczne wypełniły hipotezęart. 299 § 1 k.s.h.Nie ustalił przy tym przesłanek zart. 299 § 2 k.s.h.zwalniających pozwane z odpowiedzialności za długi spółki.
Za chybiony uznał podniesiony przez kuratora pozwanych zarzut przedawnienia. Pozew został wniesiony 15 lutego 2019 r., zatem przed upływem 3 lat od otrzymania przez powoda postanowienia o bezskuteczności egzekucji. 3 letni termin przedawnienia zart. 4421k.c., zgodnie zart. 123 § 1 pkt 1 k.c., został skutecznie przerwany wniesieniem pozwu.
W ocenie Sądu Okręgowego wierzytelność objęta pozwem nie była wymagalna, a powództwo przedwczesne. Odwołując się do dorobku judykatury Sąd uznał, że zgodnie zart. 455 k.c.warunkiem wymagalności wierzytelności było wezwanie pozwanych do zapłaty (tak m.in. wyrok SN z 25 maja 2016 r., V CSK 579/15). Nie ustalono, że wezwanie takie miało miejsce przed procesem, a doręczenie odpisu pozwu kuratorowi procesowemu pozwanych nie skutkowało wymagalnością. Kurator pozwanych, jako kurator prawa procesowego, nie był bowiem uprawniony do odbioru oświadczeń materialnoprawnych (zob. M. Sorysz w: Góra-Biaszczykowska (red), KPC. Tom I. Komentarz do art. 1-729, Warszawka 2013, s. 433 i powołane tam orzecznictwa; H. Pietrzkowski, Metodyka pracy sędziego w sprawcach cywilnych, wydanie 6, Warszawę 2012, s. 291).
Ubocznie Sąd Okręgowy podniósł, że brak wiedzy o miejscu pobytu pozwanych nie pozbawiał powódki ochrony prawnej. Powódka mogła wnieść o ustanowienie kuratora prawa materialnego (art. 184 k.r.o.), który byłby uprawniony do odbioru oświadczeń materialnoprawnych, w tym wezwania do zapłaty.
Sąd stwierdził, że powódce przysługuje niewymagalna wierzytelność w zakresie żądania głównego, tj. w kwocie 81.079,32 zł, która obejmuje kwoty objęte tytułem wykonawczym: 51.807,25 zł tytułem należności głównej, 24.083,32 zł tytułem odsetek skapitalizowanych na dzień 14 lutego 2019 r. 4.265 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego) oraz koszty jego egzekucji (23,75 zł i 900 zł).
Wyrok w części oddalającej powództwo i rozstrzygającej o kosztach kuratora zaskarżył powód, wnosząc o jego zmianę i zasądzenie od pozwanych na rzecz powódki solidarnie 81.079,32 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi:
a) od kwoty 56.996 zł od 1 marca 2016 r. do dnia zapłaty,
b) od kwoty 24.083,32 zł od dnia wytoczenia powództwa do dnia zapłaty;
oraz o zasądzenie od pozwanych solidarnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, za obie instancje według norm przepisanych.
Skarżący zarzucił:
1) naruszenieart. 455 k.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że roszczenie dochodzone przez powódkę jest niewymagalne wobec nie wezwania pozwanych do zapłaty dochodzonych kwot, podczas gdy roszczenie zart. 299 § 1 k.s.h.powstaje z dniem w jakim wierzyciel spółki dowiaduje się o braku możliwości wyegzekwowania długu z majątku spółki, a ponadto pozwane co najmniej do dnia 12 stycznia 2018 r. pozostawały członkami zarządu(...) Sp. z o.o., a więc wiedziały o niespłaconych zobowiązaniach spółki i braku majątku na ich spłatę oraz o postępowaniach egzekucyjnych toczonych przeciwko spółce, w tym o fakcie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego z wniosku powódki, tym samym wiedziały, że w związku z tym odpowiedzialne są osobiście za spłatę niewyegzekwowanych na rzecz powódki kwot;
2) naruszenieart. 5 k.c.w zw. zart. 455 k.c.w zw. zart. 299 § 1 k.s.h.poprzez jego niezastosowanie, bo oddalenie powództwa z powodu nie wezwania pozwanych do zapłaty dochodzonych kwot pozostaje niezgodne z zasadami współżycia społecznego i nadużycie prawa przez pozwane, albowiem powódka nie może ponosić negatywnych konsekwencji nie dopełniania przez pozwane nałożonych przez nie prawem obowiązków meldunkowych i informacyjnych, jak również związanych z obowiązkiem złożenia wniosku o upadłość niewypłacalnej spółki, a ponadto pozwane co najmniej do dnia 12 stycznia 2018 r., w związku z czym wiedziały, że są osobiście za spłatę niewyegzekwowanych na rzecz powódki kwot.
Kurator pozwanych wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania.
Uznając apelację za niezasadną Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Pierwszy z zarzutów jest efektem nierozróżnienia pojęć powstania wierzytelności i jej wymagalności.
Kodeks cywilnynie definiuje pojęcia wymagalności. W judykaturze przyjmuje się, że jest to stan po upływie terminu spełnienia przez dłużnika świadczenia dobrowolnie, zgodnie z treścią zobowiązania. Dopiero wówczas wierzyciel zyskuje prawną możliwość żądania zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 28 października 2015 r., II CSK 822/14, LEX nr 1930449 i z 28 października 2016 r., I CSK 661/15, LEX nr 2202505). Dochodzenie przed sądem roszczenia, co do którego dłużnik nie opóźnia się, jest przedwczesne i powoduje oddalenie powództwa.
Wierzytelność powstaje z chwilą zawiązania stosunku zobowiązaniowego, staje się natomiast wymagalna dopiero z upływem ustalonego przez strony terminu do spełnienia świadczenia. Jeżeli natomiast termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, to zgodnie zart. 455 k.c.jest on zależny od zachowania wierzyciela i upływa niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania zobowiązania.
Wywody powoda o wiedzy pozwanych co do swego długu wobec spółki mogą wskazywać, że w ocenie skarżącego termin spełnienia świadczenia wynika z charakteru zobowiązania.
Po pierwsze jednak, opierają się na niewykazanym dowodami założeniu, że pozwane miały rzeczywistą orientację we wszystkich sprawach spółki, w szczególności, że wiedziały, iż doszło do umorzenia postępowania egzekucyjnego, z którym to momentem powód wiąże powstanie szkody.
Po drugie, kwestie charakteru roszczeń do przedstawionych w niniejszej sprawie wyczerpująco omówił Sąd Najwyższy w powołanym zarówno przez powoda w uzasadnieniu pozwu, jak i przez Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, wyroku z 25 maja 2016 r., V CSK 579/15 (LEX nr 2087130). Sąd Apelacyjny podziela wyrażony w tym wyroku pogląd, że roszczenia wobec członków zarządu o odszkodowanie zart. 299 k.s.h.mają charakter bezterminowych i termin ich spełnienia nie wynika z właściwości zobowiązania. Określenie terminu ich spełnienia i wyznaczenie stanu opóźnienia dłużnika następuje zgodnie zart. 455 k.c.Niezbędne jest zatem wezwanie dłużnika do spełnienia świadczenia, a termin zapłaty przypada niezwłocznie po otrzymaniu tego wezwania.
Chybione jest odwoływanie się do poglądów co do terminu przedawnienia roszczeń wynikających zart. 299 § 1 k.s.h.Odpowiedzialność członków zarządu wywodząca się z tego przepisu ma charakter deliktowy i przedawnia się na podstawieart. 4421 k.c.Przepis ten, odmiennie niżart. 120 § 1 k.c., nie wiąże początku biegu terminu przedawnienia z wymagalnością roszczenia.
Podsumowując, wierzytelność powoda wobec członkiń zarządu spółki powstała z chwilą, kiedy egzekucja wobec spółki okazała się bezskuteczna. Był to bowiem moment powstania w majątku powoda szkody, o której mowa wart. 299 § 1 k.s.h.
Dzień doręczenia postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wyznacza początek terminu przedawnienia roszczenia zart. 299 § 1 k.s.h., ponieważ wówczas spełniła się przesłanka powzięcia przez powoda wiedzy o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia – zgodnie zart. 4421§ 1 k.c.
Postawienie wierzytelności w stan wymagalności wymagało jednak – zgodnie zart. 455 k.c.– wezwania pozwanych do spełnienia świadczenia, do czego nie doszło.
Podnosząc zarzut naruszeniaart. 5 k.c.skarżący zdaje się wywodzić, że za uwzględnieniem powództwa przemawiają zasady współżycia społecznego. Uregulowanieart. 5 k.c.nie może być jednak podstawą – samodzielną, lub uzupełniającą – uwzględnienia powództwa. Przepis ten stwarza możliwość obrony przed zasądzeniem świadczenia znajdującego podstawę w stosunku prawnym, lecz w okolicznościach konkretnej sprawy naruszającego zasady współżycia społecznego. Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie Sądu Najwyższego stanowiskiem, służy wyłącznie ochronie osoby zobowiązanej i nie może być samodzielną podstawą nabycia praw podmiotowych, te bowiem wywodzą się ze stanowiących je norm prawa materialnego (zob. wyroki z: 21 maja 2015 r., IV CSK 549/14, LEX nr 1786758; 28 kwietnia 2000 r., II CKN 258/00, LEX nr 52556; 5 marca 2002 r., I CKN 934/00, LEX nr 54371).
Sąd Apelacyjny dostrzega nietypowość sytuacji w niniejszej sprawie. Zazwyczaj bowiem, jak prawidłowo wskazał Sąd pierwszej instancji, roszczenie staje się wymagalne najpóźniej w toku postępowania, w wyniku doręczenia odpisu pozwu. Słusznie jednak Sąd Okręgowy wskazał, że ustanowienie kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu wywołuje jedynie skutki procesowe. W płaszczyźnie materialno-prawnej powód mógł skorzystać z uprawnień wynikających zart. 184 k.c.W apelacji nie przedstawiono argumentów, które podważałby poparty orzeczeniami w innych sprawach i stanowiskiem doktryny pogląd Sąd pierwszej instancji.
Ocena skutków zaniedbań przez pozwane ujawnienia właściwych adresów w KRS jest w niniejszej sprawie zbędna, skoro skarżący nie twierdził, aby przez 3 lata poprzedzające wytoczenie powództwa kierował do pozwanych wezwanie do zapłaty na adresy ujawnione w rejestrze.
Z powyższych względów, na podstawieart. 385 k.p.c.oddalono apelację.
O kosztach sądowych orzeczono na podstawieart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(Dz. U. nr 167 poz. 1398 z późn. zm.).
Ryszard Marchwicki   Małgorzata Gulczyńska  Jacek Nowicki