Sąd Rejonowy w Kętrzynie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 71/16
Data wyroku: 2019-10-11 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sędzia Andrzej Gromadzki

Sygn. akt: I Ns 71/16

POSTANOWIENIE
Dnia 11 października 2019 r.
Sąd Rejonowy w Kętrzynie I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

Sędzia Andrzej Gromadzki

Protokolant:

starszy sekretarz sądowy Magdalena Tołścik

po rozpoznaniu w dniu 09 października 2019r. w Kętrzynie na rozprawie
sprawy z wnioskuJ. T.
z udziałemC. M.,M. M. (1),A. M.,T. M.,I. M.,H. M.
o dział spadku poM. M. (2)iS. M.oraz zniesienie współwłasności

I
ustala, że w skład spadku po zmarłychM. M. (2)iS. M.wchodzi gospodarstwo rolne o powierzchni 7,19 ha, zorganizowane nadziałkach nr (...), położonych wM.gm.B., dla których Sąd Rejonowy w Kętrzynie prowadziksięgę wieczystą nr (...), o wartości 294.000,00zł (dwieście dziewięćdziesiąt cztery tysiące złotych);

II
dokonuje działu spadku poM. M. (2)iS. M.oraz zniesienia współwłasności gospodarstwa rolnego opisanego w pkt. I w ten sposób, że gospodarstwo rolne przyznaje w całości na rzecz uczestnikaC. M.;

III
tytułem spłaty wartości udziału w majątku spadkowym i udziału w majątku wspólnym oraz tytułem rozliczenia pożytków zasądza od uczestnikaC. M.na rzecz wnioskodawczyniJ. T.kwotę 78.512,00zł (siedemdziesiąt osiem tysięcy pięćset dwanaście złotych), rozłożoną na trzy raty:

- pierwsza rata w wysokości 28.512.00zł (dwadzieścia osiem tysięcy pięćset dwanaście złotych) płatna w terminie 6 (sześciu) miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia;
- druga rata w wysokości 25.000,00zł (dwadzieścia pięć tysięcy złotych) płatna w terminie 1 (jednego) roku i 6 (sześciu) miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia;
- trzecia rata w wysokości 25.000,00zł (dwadzieścia pięć tysięcy złotych) płatna w terminie 2 (dwóch) lat i 6 (sześciu) miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia,
wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku uchybienia w płatności którejkolwiek z rat;

IV
w pozostałym zakresie oddala wnioski stron;

V
nakazuje wnioskodawczyniJ. T.wydanie uczestnikowiC. M.części gospodarstwa rolnego opisanego w pkt. I, będącej w jej posiadaniu;

VI
zasądza od uczestnikaC. M.na rzecz wnioskodawczyniJ. T.kwotę 1.500,00zł (jeden tysiąc pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu, a w pozostałej części strony ponoszą we własnym zakresie koszty związane ze swoim udziałem w sprawie;

VII
nakazuje pobrać od wnioskodawczyniJ. T.i uczestnikaC. M.na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w Kętrzynie kwoty po 1.299,38zł (jeden tysiąc dwieście dziewięćdziesiąt dziewięć złotych i trzydzieści osiem groszy) tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych

Sygn. akt I Ns 71/16

UZASADNIENIE
J. T.wniosła o ustalenie, że w skład spadu po zmarłychM.iS. M.wchodzi gospodarstwo rolne położone wM., o powierzchni 7,19 ha, składające się zdziałek nr (...), objęteksięgą wieczystą (...)Sądu Rejonowego w Kętrzynie, o wartości szacunkowej 150 000,00 zł. Pierwotnie wniosła również o dział spadku i zniesienie współwłasności powyższej nieruchomości poprzez podział fizyczny według załączonego do wniosku projektu graficznego, bez obowiązku spłat wobec pozostałych współspadkobierców.
UczestnikC. M.nie oponował wnioskowi co do zasady ale wniósł o przyznanie w całości na jego rzecz gospodarstwa rolnego. Wniósł również o zasądzenie od niego na rzecz wnioskodawczyniJ. T.i uczestnikaP. F. (1)kwot po 18.750,00 zł tytułem spłaty różnicy wartości ich udziałów i rozłożenie każdej płatności na dwie równe raty.C. M.wniósł również o ustanowienie na rzecz uczestnikaP. F. (1)dożywotniej służebności części mieszkania składającego się z dwóch pokoi, kuchni i łazienki usytuowanych na parterze i jednego pokoju na pierwszym piętrze, znajdujących się po prawej stronie domu mieszkalnego położonego nadziałce nr (...)gospodarstwa rolnego. Nie zgadzał się również z wartością majątku spadkowego.
Uczestnicy:T. M.,H. M.,I. M.,M. M. (1), iA. M.również nie oponowali wnioskowi co do zasady wnosząc o zniesienie współwłasności przedmiotowego gospodarstwa rolnego poprzez przyznanie na wyłączną własność uczestnikowiC. M., bez obowiązku spłat na ich rzecz.
UczestnikP. F. (1)poparł wniosek złożony przezJ. T..
WnioskodawczyniJ. T.zgłosiła następnie zarzut zasiedzenia z dniem 12 września 2009 r., przezP.iW.małżeństwoF., udziałów w gospodarstwie rolnym, należących do uczestnikówI. M.iK. M..
UczestnikC. M.wniósł o oddalenie zarzutu zasiedzenia jako bezzasadnego.
WnioskodawczyniJ. T.zażądała następnie rozliczenia pożytków z działalności rolniczej prowadzonej przez uczestnikaC. M.w spadkowym gospodarstwie rolnym, począwszy od 2014 r., do 31grudnia 2016 r., w łącznej wysokości 54.230,00 zł. Wskazywała, że po śmierci spadkodawców, do 2013 r., początkowoW. F.(do 2006 r.,), a później uczestnikC. M., rozliczali między sobą po połowie dochody płynące z gospodarstwa. Od 2014 r., zaś uczestnikC. M.zatrzymuje dochody dla siebie. Dalej wnioskodawczyni wywodziła, że wskutek zasiedzenia udziałów uczestnikówI. M.orazK. M.przezW.orazP.małżeństwoF., od 12 września 2009 r., posiadają oni, (a w spadku po nich wnioskodawczyni) 50 % udziałów w gospodarstwie rolnym. W związku z powyższym, wnioskodawczyni przysługuje odC. M.spłata z tytułu udziału w pożytkach w wysokości 27.115,00 zł (54.230,00 zł /2).
Z uwagi na zgon uczestnika postępowaniaP. F. (1)i nabycie po nim spadku przez wnioskodawczynięJ. T., w kolejnych pismach wnioskodawczyni przedstawiała różne propozycje działu spadku i zniesienia współwłasności przedmiotowego gospodarstwa rolnego.
Ostatecznie, wnioskodawczyniJ. T.zaproponowała przyznanie na jej rzecz, wchodzącej w skład gospodarstwa działki rolnej o nr 30, przyznanie na rzecz uczestnikaC. M.wchodzącej w skład gospodarstwadziałki o nr (...)wraz ze znajdującymi się na niej zabudowaniami gospodarczymi. Podtrzymała również dotychczasowy zarzut zasiedzenia z dniem 12 września 2009 r., przezP.iW.małżeństwoF., udziałów w gospodarstwie rolnym należących do uczestnikówI. M.iK. M.. Dalej domagała się rozliczenia pożytków z działalności rolniczej prowadzonej przez uczestnikaC. M.w spadkowym gospodarstwie rolnym, przy czym rozszerzyła pierwotnie podawany okres od 2014 r., do 2018 r. Wskazując na powyższe, wnosiła o odpowiednie rozliczenie wartości udziałów stron w dzielonym gospodarstwie, z uwzględnieniem podnoszonego zarzuty zasiedzenia części udziałów, z uwzględnieniem wartości działek przypadających poszczególnym stronom oraz rozliczenie pożytków.
W odpowiedzi, uczestnikC. M.wniósł o przyznanie na jego rzecz całości gospodarstwa rolnego, nie uwzględnienie zarzutu zasiedzenia przez poprzedników prawnych wnioskodawczyni, udziałów w gospodarstwie rolnym należących do uczestnikówI. M.iK. M.oraz wniósł o oddalenie żądania rozliczenia pożytków z działalności rolniczej prowadzonej przez uczestnikaC. M.w spadkowym gospodarstwie rolnym za okres od 2014 r., do 2018 r. Wniósł ponadto o zasądzenie od niego na rzecz wnioskodawczyni kwoty 73.500,00 zł z tytułu spłaty różnicy wartości jej udziału w gospodarstwie rolnym, przy czym zaproponował rozłożenie płatności na pięć równych rat.
Uczestnicy:T. M.,H. M.,I. M.,M. M. (1), iA. M.podtrzymali dotychczasowe stanowisko wnosząc o zniesienie współwłasności przedmiotowego gospodarstwa rolnego poprzez przyznanie go na wyłączną własność uczestnikowiC. M., bez obowiązku spłat na ich rzecz. Zgodnie wnieśli o nie uwzględnienie zarzutu zasiedzenia formułowanego przez wnioskodawczynię i oddalenie wniosku o rozliczenie pożytków z działalności rolniczej prowadzonej przez uczestnikaC. M.w spadkowym gospodarstwie rolnym za okres od 2014 r., do 2018 r.
Sąd ustalił, co następuje:
M. M. (2)zmarła 01 stycznia 1978 r., wK., przed śmiercią na stałe zamieszkiwała wM.. Spadek po niej na podstawie ustawy nabyli: mążS. M., s.F.iW.w ¼ części spadku, oraz: synC. M., córkaI. M., córkaW. F., synK. M., synJ. M., po 3/20 części spadku każde z nich, z tym że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne położone wM.na podstawie ustawy nabyli: mążS. M., w ¼ części oraz: synC. M., córkaI. M., córkaW. F., synK. M., po 3/16 części każde z nich.
S. M.zmarł 11 września 1979 r., wK., ostatnio stale zamieszkiwał wM.. Spadek po nim na podstawie ustawy nabyli: synC. M., córkaI. M., córkaW. F., synK. M., synJ. M., po 1/5 części spadku każde z nich, z tym że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne położone wM.na podstawie ustawy nabyli: synC. M., córkaI. M., córkaW. F., synK. M., po ¼ części każde z nich.
W skład spadku po zmarłychM. M. (2)iS. M.wchodzi gospodarstwo rolne o powierzchni 7,19 ha, zorganizowane nadziałkach nr (...), położonych wM.gm.B., dla których Sąd Rejonowy w Kętrzynie prowadziksięgę wieczystą nr (...), o wartości 294.000,00 zł (bezsporne, odpis księgi wieczystej -(...), – k. 7, postanowienie SR w Kętrzynie z 26 października 2015 r., w sprawie I Ns 266/15 – k. 6, opinia biegłego z zakresu(...)k. 317-376).
Po śmierciM. M. (2)iS. M.prowadzenie gospodarstwa przejął ich synC. M.z rodziną oraz ich córkaW. F.z rodziną. Rodzeństwo wspólnie prowadziło gospodarstwo rolne, razem ponosiło wszelkie koszty i dzieliło się zyskami po połowie. Zwykle rozliczano zyski za dany rok po żniwach i sprzedaży zboża, tj., jesienią. Ich siostraI. M.nie brała udziału w prowadzeniu gospodarstwa, nie ponosiła żadnych kosztów z tym związanych i nie otrzymywała żadnych zysków.
Kolejny brat -K. M.również nie ponosił żadnych kosztów związanych z prowadzeniem gospodarstwa przez rodzeństwo ale i nie otrzymywał żadnych zysków. Sezonowo pomagał rodzeństwu w pracach polowych, sianokosach, za co otrzymywał produkty rolne. Na jego prośbę, około roku 2009 r.,C. M.iW. F.wydzielili mu część gruntu – około 2 ary, nadziałce nr (...)w celu prowadzenia ogródka działkowego. Po śmierciK. M.działkę uprawia jego żonaH. M.z rodziną.
Gospodarstwo rolne o powierzchni 7,19 ha, zorganizowane jest na dwóchdziałkach: nr (...)o powierzchni 5,6 ha i nr 30 o powierzchni 1,59 ha, położonych wM.gm.B.. Nadziałce nr (...)znajdują się budynki siedliska, w tym dwurodzinny dom, nieużytki, łąki, pastwiska, sady, rowy melioracyjne, a gruntów ornych jest jedynie 1,53 ha o klasie RIIIb. Natomiastdziałka nr (...)w całości stanowi grunt orny o klasie RIIIa. Dom położony nadziałce nr (...)zajmowany jest w połowie przez uczestnikaC. M.i jego rodzinę, a druga połowa zajmowana była przez jego siostręW. F.z rodziną. Obecnie, część wykorzystywana przezW. F.pozostaje w dyspozycji wnioskodawczyniJ. T.(bezsporne, zeznania świadków:J. F.k. 115v,R. G.k. 115v-116,J. K.k. 116-116v,M. M. (4)k. 116v-117).
W 2006 r.,W. F.formalnie przekazałaM. M. (4)– żonieC. M.swoje prawo użytkowania gospodarstwa rolnego po rodzicach. Dzięki temuW. F.uzyskała prawo do renty rolniczej, mimo iż nadal prowadziła gospodarstwo wspólnie z bratemC. M.na dotychczasowych zasadach (bezsporne).
K. M.zmarł 14 stycznia 2011 r., wM., gdzie na stałe mieszkał przed śmiercią. Na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia spadek po nim nabyli: żonaH. M., synM. M. (1), synA. M.i synT. M., każdy w udziałach po ¼ części spadku (akt poświadczenia dziedziczenia k. 48-49).
W. F., zmarła dnia 04 czerwca 2014 r., wM., ostatnio stale zamieszkiwała wM.. Spadek po niej na podstawie ustawy nabyli: mążP. F. (1)i córkaJ. T., po ½ części spadku każde z nich (postanowienie SR w Kętrzynie z 26 października 2015 r., w sprawie(...)– k. 6).P. F. (1)zmarł 06 czerwca 2016 r., wM., gdzie stale mieszkał przed śmiercią. Na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia spadek po nim w całości nabyła córkaJ. T.(odpis skrócony aktu zgonu k. 101 i akt poświadczenia dziedziczenia k. 102-103).
C. M.mieszka w przedmiotowym gospodarstwie od urodzenia. Po śmierci rodziców:M.iS. M.prowadził gospodarstwo wspólnie z siostrąW. M.. Rodzeństwo wspólnie ponosiło wszelkie koszty i dzieliło się zyskami po połowie. Zwykle rozliczano zyski za dany rok po żniwach i sprzedaży zboża, tj., jesienią.C. M.pracował dodatkowo w pobliskim państwowym gospodarstwie rolnym. Ze wspólnych dochodów uzyskanych z prowadzonego z siostrą gospodarstwa rolnego po rodzicach dokupione zostały, położone w pobliżu, dwie działki gruntu ornego: nr 20 i 22. Formalnie ich właścicielem został jednakP. F. (1)– mążW. F.. W 2006 r.,działki nr (...)zostały przekazane przezP. F. (1)na rzecz jego córkiJ. T., celem uzyskania renty rolniczej przezW. F.iP. F. (1), mimo iż środki na zakup tych działek pochodziły zarówno odW. F.jak i odC. M.(zeznaniaC. M.k. 442v).
W 2006 r.,J. T.otrzymała od rodzicówW.iP. F. (2)3 hektary ziemi, w tymdziałki nr (...). Umożliwiło to jej rodzicom otrzymanie rent rolniczych. Grunt był jednak nadal uprawiany przezC. M.iW. F.. Od 2010 r.,J. T.prowadzi wraz z mężem 50 hektarowe gospodarstwo rolne, położone około 5 km od gospodarstwa spadkowego po jej dziadkachM.iS. M.. Po ich śmierci gospodarstwo prowadziłC. M.wspólnie z matkąJ. W.M.. Rodzeństwo wspólnie ponosiło wszelkie koszty i dzieliło się zyskami po połowie. Ostatni podział zysków nastąpił jesienią 2013 r. Od 2014 r.,C. M.nie rozliczał się zP. F. (1), a następnie z jego spadkobierczyniąJ. T., zyskami z przedmiotowego gospodarstwa rolnego. Od drugiej połowy 2014 r.,P. F. (1), a następnieJ. T.nie partycypowali w kosztach prowadzenia gospodarstwa rolnego prowadzonego przezC. M.(dowód: częściowe zeznaniaC. M.k. 442v, częściowe zeznaniaJ. T.k. 441-442, zeznaniaJ. K.k. 116-116v,M. M. (4)k. 116v-117).
Pozostali uczestnicy postępowania nie dokonywali nakładów na przedmiotowe gospodarstwo rolne i nie partycypowali w jego kosztach oraz w podziale zysków (bezsporne).
Sąd zważył, co następuje:
Poza sporem pomiędzy stronami było, że w skład spadku poM. M. (2)iS. M.wchodzi gospodarstwo rolne o powierzchni 7,19 ha, zorganizowane nadziałkach nr (...), położonych wM.gm.B., dla których Sąd Rejonowy w Kętrzynie prowadziksięgę wieczystą nr (...).
W pierwszej kolejności należało jednak rozstrzygnąć, jako najdalej idący, zarzut zasiedzenia podniesiony przez wnioskodawczynięJ. T., która utrzymywała, że z dniem 12 września 2009 r.,P.iW.małżeństwoF., zasiedziało udziały w powyższym gospodarstwie rolnym, należące do uczestnikówI. M.iK. M.. Zgodnie bowiem z Postanowieniem Sądu Rejonowego w Kętrzynie z 26 października 2015 r., o stwierdzeniu nabyciu spadku poM. M. (2)iS. M., wydanym w sprawie(...)(k. 6 ), udziały w przedmiotowym gospodarstwie przypadły: uczestnikom -C. M.,I. M.,K. M.i poprzedniczce prawnejJ. W.F.. Tymczasem, po śmierciM. M. (2)iS. M., spadkowe gospodarstwo rolne prowadzone było tylko przez ich synaC. M.z rodziną oraz ich córkęW. F.z rodziną. Rodzeństwo wspólnie prowadziło gospodarstwo rolne, razem ponosiło wszelkie koszty i dzieliło się zyskami po połowie. Z tych okoliczności wnioskodawczyni wywodziła ziszczenie się przesłanek do zasiedzenia przezW.iP. F. (1)udziałówI. M.iK. M.w gospodarstwie. Tym bardziej, że współwłaścicieleI. M.iK. M.nie brali udziału w prowadzeniu gospodarstwa, nie ponosili żadnych kosztów z tym związanych i nie otrzymywali żadnych zysków.
Współwłasność jest stosunkiem pochodnym od własności, nie jest zatem w pełni samodzielną instytucją prawną. Następstwem tego jest okoliczność, iż do współwłasności stosuje się wszystkie przepisy dotyczące prawa własności. Jeżeli zatem można nabyć prawo własności przez zasiedzenie, to tym samym można nabyć tą drogą również udział współwłaściciela.
Stosownie do treści przepisuart. 172 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny(Dz. U. z 2014 r. poz. 121 j.t.) posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie). Natomiast § 2 niniejszego artykułu wskazuje, iż po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze. Analiza treści przepisuart. 172 Kodeksu cywilnegoprowadzi do wniosku, że przesłanka samoistności posiadania oraz przesłanka upływu czasu są jedynymi koniecznymi w przypadku nieruchomości. Przesłanka dobrej wiary ma istotne znaczenie tylko dla oznaczenia okresu wymaganego do nabycia prawa własności.
Przy czym definicję legalną pojęcia samoistnego posiadania zawieraart. 336 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel; w odróżnieniu od posiadacza zależnego, który rzeczą włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad rzeczą. Podkreśla się w doktrynie i orzecznictwie, iż stan posiadania współtworzą fizyczny element (corpus) władania rzeczą oraz intelektualny element zamiaru (animus) władania rzeczą dla siebie (animus rem sibi habendi). W przypadku posiadania samoistnego mamy na uwadze animus domini (tj. posiadacz samoistny włada rzeczą jak właściciel). Przy ustalaniu charakteru posiadania bierze się pod uwagę zachowania posiadacza manifestowane na zewnątrz.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak i w doktrynie, utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym w razie wykazania spełnienia przesłanek określonych treścią powołanego powyżej przepisu przedmiotem nabycia własności przez zasiedzenie może być nie tylkonieruchomość gruntowalubjej fizycznie wydzielona część, ale takżeudział w prawie własności, czyli tzw. idealna część nieruchomości. Współwłaściciel chcąc zasiedzieć idealny udział innego współwłaściciela powinien udowodnić, że zmienił (rozszerzył) zakres swego samoistnego posiadania i uzewnętrznił tę zmianę wobec współwłaściciela. Podkreślić przy tym należy, że jeżeli jeden ze współwłaścicieli nie wykonuje swojego współposiadania, nie oznacza to wcale, że posiadacz całości wykonywał swoje prawo do przysługującej mu idealnej części nieruchomości, a w stosunku do pozostałej był posiadaczem samoistnym. Takiemu traktowaniu stosunku współwłasności sprzeciwia się przepisart. 206 Kodeksu cywilnego. Posiadając podczas trwania stosunku współwłasności nawet całość nieruchomości współwłaściciel wykonując względem swego udziału uprawnienia właścicielskie oraz wobec udziału innego współwłaściciela przysługujące jemu uprawnienia nie wykonuje ich automatycznie jako posiadacz samoistny.
Nie można jednakże wykluczyć możliwości zasiedzenia idealnego udziału pomiędzy współwłaścicielami, z tymże do takiej zmiany charakteru władztwa konieczne jest wyraźne zamanifestowanie woli władania cum animo rem sibi habendi, w sposób widoczny tak dla współwłaściciela, jak i dla otoczenia. Takie surowe wymagania od współwłaściciela zmieniającego zakres posiadania samoistnego uzasadnione są bezpieczeństwem stosunków prawnych i ochroną prawa własności, które narażone byłoby na uszczerbek, gdyby współwłaściciel uprawniony do współposiadania całości mógł łatwo doprowadzić do utraty praw pozostałych współwłaścicieli, powołując się wyłącznie na zmianę swojej woli, a więc elementu subiektywnego i przez to wyłącznie od niego zależnego. Podkreślić należy, że wymagania te muszą znaleźć odbicie w materiale dowodowym. W związku z tym ciężar wykazania przez jednego ze współwłaścicieli, że zmienił zakres samoistnego posiadania spoczywa na nim. Takiej treści stanowisko zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 11 października 2002 r., sygn. akt I CKN 1009/00, oraz w postanowieniu z dnia 20 października 1997 r., sygn. akt II CKN 408/97.
W ocenie Sądu, wnioskodawczyniJ. T.nie podołała powyższemu obowiązkowi. Przede wszystkim w żaden sposób nie wykazała, aby jej poprzednicy prawniW. F.iP. F. (1)samodzielnie rozszerzyli zakres swojego władztwa, poza posiadany przezW. F.udział, na całe udziały w gospodarstwie przysługująceI. M.iK. M.. Jak wynika bowiem z bezspornych i zgodnych oświadczeń stron, po śmierciM. M. (2)iS. M., spadkowe gospodarstwo rolne prowadzone było wspólnie przez ich synaC. M.z rodziną oraz ich córkęW. F.z rodziną. Rodzeństwo wspólnie prowadziło gospodarstwo rolne, razem ponosiło wszelkie koszty i dzieliło się zyskami po połowie.
W opisanych wyżej okolicznościach nie może być mowy o ziszczeniu się podstawowej przesłanki zasiedzenia, a więc samoistności posiadania przezW. F.iP. F. (1)udziałów w gospodarstwie, należących doI. M.iK. M.. Owszem, posiadali sporne udziały, ale nie jako posiadacze samoistni ale jako współposiadacze z kolejnym współwłaścicielem -C. M.. Nie można więc uznać, żeW. F.iP. F. (1)władali rzeczą dla siebie jako właściciele, a co najwyżej jako współwłaściciele. Wszelka zamanifestowana przez nich działalność na gospodarstwie, czy to w postaci czynionych nakładów, zasiewów, wykonywanej pracy, regulowanych podatkach, nie miała na celu uzyskanie zysków tylko dla nich ale przynosiła zysk również uczestnikowiC. M.i jego rodzinie. Po żniwach i sprzedaży zboża, jesienią, następowało regularne rozliczenie za dany rok, pomiędzyC. M.i jego siostrąW. F., pożytków uzyskanych z całorocznej działalności. Rodzeństwo wspólnie również ponosiło wszelkie koszty wiązane z prowadzeniem działalności rolniczej.W. F.iP. F. (1)manifestowali zatem prowadzenie gospodarstwa i jego posiadanie, w tym udziałówI. M.iK. M., nie tylko wyłącznie dla siebie ale również dla uczestnikaC. M.. Determinuje to podważenie samoistności posiadania przez nich udziałówI. M.iK. M.w przedmiotowym gospodarstwie, a tym samym uwzględnienie zasiedzenia tychże udziałów.
Powyżej oceny nie zmienia okoliczność, że wnioskodawczyni w kolejnych pismach nieco zmodyfikowała pierwotny zarzut zasiedzenia wywodząc, że udziałyI. M.iK. M.w gospodarstwie zostały zasiedziane również przezC. M.. Według wnioskodawczyniJ. T., doszło do objęcia przezC. M.orazW. F.iP. F. (1)udziałów w udziałachI. M.iK. M.. Skoro bowiem po śmierciM. M. (2)iS. M., spadkowe gospodarstwo rolne prowadzone było tylko przezC. M.z rodziną iW. F.z rodziną, a pozostałe uprawnione rodzeństwoI. M.iK. M.nie brali udziału w produkcji rolniczej, nie ponosili kosztów i nie uzyskiwali pożytków, to ich udziały w częściach równych przypadły faktycznym użytkownikom.
W istocie, w ustalonych okolicznościach sprawy, oceniane łącznie zachowanie poprzedników prawnych wnioskodawczyni i uczestnikaC. M.nosiło znamiona samoistnego posiadania o czym mogą świadczyć: doprowadzenie do uzyskania praktycznie wyłącznego korzystania z nieruchomości, w tym ze znajdujących się na niej budynków, decydowanie co do zakresu i sposobu korzystania z tej nieruchomości bez zwracania się o zgodę doI. M.iK. M., pokrywanie w całości podatku od nieruchomości i wyłączne ponoszenie nakładów. Tylko, że ewentualny stan samoistnego posiadania współtworzą fizyczny element (corpus) władania rzeczą oraz intelektualny element zamiaru (animus) władania rzeczą dla siebie (animus rem sibi habendi), a tego zamiaruC. M.w żaden sposób nie zamanifestował i nie sygnalizował. Wręcz przeciwnie, domagał się oddalenia wniosku o zasiedzenie udziałów, w tym zasiedzenia przez niego udziału w udziałachI. M.iK. M..
Wobec powyższego stanowiskaC. M.oraz braku przesłanek do stwierdzenia zasiedzenia udziałówI. M.iK. M.tylko przezW. F.iP. F. (1), wniosekJ. T.w tym zakresie nie mógł być uwzględniony.
Poza tym, nie bez znaczenia dla powyższego rozstrzygnięcia pozostaje okoliczność, żeK. M.pracował sezonowo w gospodarstwie, w którym miał udział spadkowy, co przyznały strony i korzystał z działki ogrodowej w gospodarstwie.
Wreszcie należy też wskazać na okoliczność, iż w 2006 r.,W. F.formalnie przekazałaM. M. (4)– żonieC. M.swoje prawo użytkowania gospodarstwa rolnego po rodzicach. Dzięki temuW. F.uzyskała prawo do renty rolniczej. W tym samym rokuP. F. (1)przekazałJ. T.prawo własności 3 hektarów ziemi, w tymdziałki nr (...), również celem uzyskania renty rolniczej.
Do podziału majątku wspólnego mają zastosowanie przepisyart. 42-46 kro, natomiast do działu spadku przepisyart. 1035 KCi następne. Na podstawieart. 1035 KC, natomiast przepisyart. 210-221 KC.Zgodnie ze wskazanymi przepisami podział majątku i dział spadku może nastąpić przez podział fizyczny, przyznanie na wyłączną własność jednej ze stron bądź sprzedaż rzeczy.
Stosownie doart. 43§1 kroudziały małżonków w majątku wspólnym są równe. Stąd dziedziczeniu i w konsekwencji działowi spadku podlega cały majątekM.iS. M..
Stosownie doart. 212§2 KCpreferowanym sposobem zniesienia współwłasności (podziału majątku, działu spadku) jest podział w naturze czyli podział fizyczny. Dopiero rzecz która nie daje się fizycznie podzieli może być stosownie do okoliczności przyznana jednemu ze współwłaścicieli ze spłatą na rzecz pozostałych.
Gwoli ustalenia możliwości dokonania podziału fizycznego nieruchomości i sposobu zniesienia współwłasności nieruchomości Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu rolnictwa. BiegłyS. C.ocenił kilka wariantów zaproponowanych przez strony (opinia – k. 163-168). Za najbardziej sensowne i właściwe rozwiązane z punktu widzenia korzystnych zasad prawidłowej gospodarki rolnej dla tak niedużego gospodarstwa uznał pozostawienie całości gruntów przy uczestnikuC. M., co szczegółowo i przekonująco uzasadnił w treści opinii rolnej.
W ocenie Sądu, stanowisko biegłego należało w pełni podzielić, na co wskazują dodatkowe okoliczności sprawy. Przede wszystkim należy wskazać, że uczestnikC. M.mieszka w przedmiotowym gospodarstwie rolnym od urodzenia i stale je prowadzi. Zna więc doskonale specyfikę działalności rolniczej na tej nieruchomości. Poza tym, nie dysponuje żadnym innym areałem i utrzymuje się z prowadzonej działalności rolniczej oraz dodatkowego zatrudnienia. Tymczasem, wnioskodawczyniJ. T.prowadzi wraz z mężem duże 50 hektarowe gospodarstwo rolne. Ewentualne przyznanie więc na jej rzecz ostatecznie żądanejdziałki nr (...), o powierzchni jedynie 1,59 ha, nie usprawni i nie wzmocni znacząco potencjału prowadzonej działalności. Natomiast pozbawienieC. M.tej części spadkowej nieruchomości, stanowiącej uprawną ziemią orną, i właściwe najważniejszy składnik tak niewielkiego gospodarstwa, w istotny sposób pogorszy sprawność i dochodowość całego gospodarstwa.
Poza tym, należy mieć na uwadze stanowisko pozostałych uprawnionych uczestników postępowania, współwłaścicieli, którzy stanowczo i konsekwentnie opowiadali się za przyznaniem całości gospodarstwa na rzecz uczestnikaC. M.i to bez żadnych spłat na ich rzecz.
Uwzględniając powyższe Sąd dokonał działu spadku poM.iS. M.oraz zniesienia współwłasności przedmiotowego gospodarstwa przyznając je w całości na rzecz uczestnikaC. M..
Natomiast celem ustalenia wartości nieruchomości wspólnej oraz poszczególnych działek Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu(...)(opinia biegłego z zakresu wyceny nieruchomości k. 317-376). Podobnie jak poprzednia opinia, również opinia biegłego w tym zakresie nie była kwestionowana przez strony, stąd Sąd podzielił wnioski opinii.
Mając na uwadze, iż wartość całej nieruchomości wyniosła 294.000,00 zł, stosownie do udziałów stron w nieruchomości, wartość udziału wnioskodawczyniJ. T.wyniosła 73.500,00 zł (1/4). Taką też kwotę Sąd zasądził od uczestnikaC. M.na rzecz wnioskodawczyni, tytułem spłaty wartości jej udziału w nieruchomości wspólnej. Poza tym, Sąd uznał za zasadne rozliczenie pożytków z działalności rolniczej prowadzonej przez uczestnikaC. M.w spadkowym gospodarstwie rolnym za połowę roku 2014 r. Jak wynika bowiem ze zgodnych oświadczeń stron,C. M.rozliczył się zW. F.z pożytków do 2013 r. Rozliczenia za kolejne lata były sporne.
JakkolwiekC. M.utrzymywał, że jesienią 2014 r., zgodnie z ustaloną praktyką, przekazałP. F. (1)należny udział w zyskach z gospodarstwa za ten rok, to wobec jednoczesnego negowania tej okoliczności przezJ. T., i braku przekonujących dowodów, twierdzeniaC. M.w tym zakresie pozostały gołosłowne. Analogicznie, za gołosłowne sąd uznał twierdzeniaJ. T.jakobyP. F. (1)uiścił należne za 2014 r., podatki za gospodarstwo, co zakwestionowałC. M., a wnioskodawczyni w żaden sposób nie potwierdziła innymi dowodami. Sąd więc uznał, że do czasu śmierciW. F.w dniu 04.06.2014 r., a więc około połowy 2014 r., rodzinaF.partycypowała w kosztach prowadzenia gospodarstwa rolnego, a w związku z tym przysługuje jej odC. M.żądanie zapłaty zysków proporcjonalnych do tego okresu. Skoro więc cały dochód z gospodarstwa za 2014 r., wynosił 20 048,00 zł, co nie było negowane przez strony, to udział w zyskach rodzinyF.winien wynosić za cały rok 10.024,00 zł. Uwzględniając zatem partycypowanie rodzinyF.w kosztach prowadzenia gospodarstwa jedynie przez połowę roku 2014 r., należny im udział w zyskach wynosi 5.012,00 zł. Taką też kwotę sąd zasądził odC. M.na rzecz wnioskodawczyni, oddalając wniosek w pozostałym zakresie, zarówno co do pozostałej części roku 2014 r., jak i za kolejne lata.
Przede wszystkim należy wskazać, że jak przyznała sama wnioskodawczyni, ani jej ojciecP. F. (1)ani ona sama nie ponosili żadnych kosztów prowadzenia przedmiotowego gospodarstwa. Trudno zatem uznać za zasadne, mając na uwadze specyfikę ekonomiczną i dochodowość produkcji rolnej, żądanie wnioskodawczyni przyznania jej jakichkolwiek dodatkowych kwot, poza zasądzoną, z tytułu pożytków uzyskiwanych przezC. M.z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Z istoty prowadzenia gospodarstwa rolnego wynika strata w ostatecznym bilansie. Stąd funkcjonująca instytucja dopłat bezpośrednich do produkcji rolnej, która ma w pewnym stopniu kompensować wysokość strat uzyskiwanych przez rolników z tytułu prowadzenia gospodarstw rolnych. Tym bardziej o niewielkim areale jak w przedmiotowej sprawie. Stąd wniosekJ. T.podlegał oddaleniu ponad zasądzoną kwotę.
J. T.dysponuje połową domu znajdującego się w spornym gospodarstwie, dlatego zasadnym było zobowiązanie wnioskodawczyni do wydania tej części uczestnikowiC. M..
O kosztach postępowania pomiędzy stronami orzeczono po myśliart. 520§1 KPC. Natomiast o kosztach sądowych Sąd orzekł mając na uwadze wskazania powołanego przepisu, stosownie do stopnia zainteresowania stron wynikiem postępowania. Należy wskazać, że w związku z wydaniem dwóch opinii w sprawie pozostała do rozliczenia nieuiszczona część kosztów sądowych. Brakującą część kosztów sądowych sąd podzielił zatem w równych częściach pomiędzy wnioskodawczynię i uczestnikaC. M., z wyłączeniem pozostałych uczestników, oraz z uwzględnieniem uiszczonych zaliczek. Natomiast mając na uwadze stanowisko uczestników, którzy wnosili o przekazanie ich udziałówC. M.– bez żadnych spłat i dopłat– sąd nie obciąży ich kosztami.
Sygn.akt IX Ca 1841/19

POSTANOWIENIE
Dnia 27 lutego 2020 r.
Sąd Okręgowy w Olsztynie IX Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Jacek Barczewski (spr.)
Sędziowie: SO Krystyna Skiepko
SO Mirosław Wieczorkiewicz Protokolant: p.o. sekr. sąd.A. S.
po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2020 r. w Olsztynie
na rozprawie
sprawy z wnioskuJ. T.
z udziałemC. M.,M. M. (1),A. M.,T. M.,I. M.,H. M.
o dział spadku
na skutek apelacji wnioskodawczy ni od postanowienia Sądu Rejonowego w Kętrzynie z dnia 11 października 2019 r., sygn. akt I Ns 71/16,
postanawia:

I
sprostować komparycję oraz punkt I i II zaskarżonego postanowienia w ten sposób, że w miejsce błędnie wpisanego imienia spadkodawczyniM. M. (2)(...), wpisać prawidłowe(...),

II
zmienić zaskarżone postanowienie w punkcie III nadając mu następujące brzmienie:

„III. zasądzić od uczestnikaC. M.na rzecz wnioskodawczymiJ. T.tytułem spłaty i rozliczenia pożytków kwotę 88.262 (osiemdziesiąt osiem tysięcy dwieście sześćdziesiąt dwa) zł, rozłożoną na trzy raty:

-

pierwszą u wysokości 38.262 (trzydzieści osiem tysięcy dwieście sześćdziesiąt dwa) zł płatną do dnia 27 sierpnia 2020 r.,

drugą w wysokości 25.000 (dwadzieścia pięć tysięcy) zł płatną do dnia 27 sierpnia 2021 r.,

trzecią w wysokości 25.000 (dwadzieścia pięć tysięcy) zł płatną do dnia 27 sierpnia 2022 r.,

z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w razie uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat;”,

III
oddalić apelację w pozostałej części,

IV
ustalić, że wnioskodawczyni i uczestnicy ponoszą koszty postępowania apelacyjnego związane ze swym udziałem w sprawie.

Wklejamy tekst do publikacji.