Sąd Apelacyjnyw Szczecinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 384/18
Data wyroku: 2019-03-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Urszula Iwanowska, Jolanta Hawryszko, Beata Górska
Słowa kluczowe: Renta z tytułu niezdolności do pracy
Podstawa prawna: art. 57, 61 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt III AUa 384/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 marca 2019 r.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSA Beata Górska

Sędziowie:

SSA Jolanta Hawryszko (spr.)
SSA Urszula Iwanowska

Protokolant:

St. sekr. sąd. Edyta Rakowska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2019 r. w Szczecinie
sprawyA. P.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
o prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy
na skutek apelacji ubezpieczonej
od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie
z dnia 14 maja 2018 r., sygn. akt VI U 217/18
oddala apelację.
SSA Urszula Iwanowska SSA Beata Górska SSA Jolanta Hawryszko
Sygn. akt III AUa 384/18

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.decyzją z 9.01.2018 r. zn.(...)odmówiłA. P.prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, ponieważ orzeczeniem Lekarza Komisji Lekarskiej ZUS z 19.07.2017 r. ubezpieczona została uznana za osobę częściowo niezdolną do pracy od 19.07.2017 r.
Odwołanie od decyzji złożyłaA. P.i podniosła, że częściowa niezdolności do pracy powinna zostać ustalona z datą wcześniejszą niż 19.07.2017 r.
W odpowiedzi na odwołanie pozwany organ rentowy wniósł o jego oddalenie.
Sąd Okręgowy w Szczecinie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 14 maja 2018 r. oddalił odwołanie.
Sąd Okręgowy ustalił, żeA. P.,ur. (...), wykształcenie średnie ogólnokształcące, pracowała jako sprzedawca, samodzielny referent d/s osobowych, starszy kreślarz, samodzielny referent d/s technicznych, inspektor. W okresie od 22.12.2005 r. do 30.04.2011 r. otrzymywała rentę z tytułu niezdolności do pracy. Decyzją z 19.05.2011 r. ZUS odmówił prawa do dalszej renty z tytułu niezdolności do pracy. Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z 13 lutego 2013 r., VII U 848/11 oddalił odwołanieA. P.od powyższej decyzji. W sprawie VII U 848/11 Sąd ustalił, że z punktu widzenia neurologii, medycyny pracy i psychiatrii ubezpieczona jest zdolna do pracy; częściowe napady padaczkowe, często bez utraty przytomności o częstotliwości 2-3 razy w miesiącu nie stanowiły przeciwwskazania do pracy biurowej, ale pod warunkiem, że na stanowisku pracy nie będzie korzystała z komputera. Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z 9 stycznia 2014 r., II AUa 204/13 oddalił apelację ubezpieczonej.
Również kolejną decyzją z 5.03.2014 r. Zakład odmówiłA. P.prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, ponieważ orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z 25.02.2014 r. ubezpieczona została uznana za zdolną do pracy. Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z 29.02.2016 r., VIIU 1272/14 oddalił odwołanieA. P.ustalając, że zmiany chorobowe układu krążenia, w ocenianym ówcześnie stopniu klinicznego zaawansowania, nie dawały podstaw do uznania niezdolności do pracy. W sprawie VIIU 1272/14 Sąd ustalił, że z powodu rozpoczynającego się zespołu psychoorganicznego z objawami lękowymi i depresyjnymi mieszanymiA. P.jest częściowo okresowo niezdolna do pracy. Przyjął, z wysokim prawdopodobieństwem, iż niezdolność istniała w okresie składania wniosku, tj. październik 2013 r., w okresie wydawania zaskarżonej decyzji, tj. marzec 2014 r. i trwa do 31.05.2016 r. Sąd ocenił więc, brak spełnia łącznie przesłanek art. 57 ustawy, bowiem o ileA. P.spełnienia warunek posiadania 5 lat pracy w 10-leciu poprzedzającym datę zgłoszenia wniosku i datę powstania częściowej niezdolności do pracy, tj. 1 października 2013 r., to jednak była uprawniona o renty inwalidzkiej od 22.01.1995 r. do 30.04.2011 r. i po tej dacie nie przebyła żadnych okresów ubezpieczenia. Niezdolność do pracy nie powstała wiec w czasie ubezpieczenia, ani też w ciągu 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia. Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z 10 lutego 2017 r., III AUa 499/16 oddalił apelację ubezpieczonej.
Ubezpieczona ponownie złożyła wniosek o przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy 14.08.2016 r. Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z 26.10.2017 r. została uznana za częściowo niezdolną do pracy do 31.10.2018 r., z ustaleniem 19.07.2017 r., jako daty powstania częściowej niezdolności do pracy. W dniu 8.01.2018 r. Komisja Lekarska ZUS-u orzekła zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika tj. stwierdziła częściowa niezdolność do pracy od 19.07.2017 r. do 31.10.2018 r. Łącznie ubezpieczona posiada 15 lat 7 miesięcy i 12 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Po dacie 30.04.2011 r. nie przebyła żadnych okresów ubezpieczenia. W ostatnim dziesięcioleciu przed dniem powstania niezdolności do pracy, tj. w okresie od 9.04.1991 r. do 18.07.2017 r. udowodniła 3 lata, 9 miesięcy i 18 dni okresów ubezpieczenia, natomiast w ostatnim dziesięcioleciu przed dniem złożenia wniosku tj. w okresie od 4.05.1991 r. do 13.08.2017 r. udowodniła 3 lata, 8 miesięcy i 24 dni okresów ubezpieczenia.
Sąd Okręgowy nie uwzględnił odwołania, a jako podstawę prawną rozstrzygnięcia przyjąłart. 57 i 58 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1383 ze zm.). Wskazał, że odwołująca już po raz kolejny dochodzi prawa do renty, w sytuacji gdy nie przedstawia żadnych nowych okoliczności w zakresie zatrudnienia, bowiem po dacie 30.04.2011 r. nie przebyła żadnych okresów ubezpieczenia,zaś odwołania wniesione od poprzednich decyzji odmawiających prawa do renty zostały oddalone. Sąd I instancji nie podzielił argumentacji o konieczności ponownego ustalenia ewentualnej daty powstania niezdolności do pracy przed 19.07.2017 r., w sytuacji, kiedy strona nie przedstawiła żadnych nowych dowodów i okoliczności w tym zakresie.
Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że ze spraw VII U 848/11 i VIIU 1272/14 wynika, że podstawą do oddalenia odwołania od decyzji z 5.03.2014 r. było ustalenie, że odwołująca wprawdzie jest częściowo niezdolna do pracy od października 2013 r., posiada 5-letni okres składkowy i nieskładkowy w ciągu ostatniego 10-lecia przed datą powstania niezdolności i przed datą złożenia wniosku o rentę, jednak była uprawniona do renty inwalidzkiej od 22.01.1995 r. do 30.04.2011 r. i po tym okresie nie przebyła żadnych okresów ubezpieczenia. W tej sytuacji niezdolność do pracy nie powstała w czasie ubezpieczenia, ani też w ciągu 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia. Okoliczność ta była dla Sądu Okręgowego istotna i przesądziła o braku podstaw do dopuszczania w aktualnym postępowaniu dowodu z opinii biegłych lekarzy, celem oceny stanu zdrowia odwołującej. Nawet, bowiem w przypadku stwierdzenia, zgodnie z żądaniem skarżącej, innej daty powstania niezdolności do pracy niż przyjęta przez Lekarza Orzecznika ZUS i Komisję Lekarską ZUS, odwołująca nie spełniałaby przesłanek do przyznania prawa do renty. Sąd Okręgowy stwierdził, że wobec oddalenia odwołania od decyzji ZUS z 19.05.2011 r. VII U 848/17, zarówno w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, jak i w dacie wyrokowania przez Sąd Okręgowy, a więc w lutym 2013 r. odwołująca nie była niezdolna do pracy. Obecnie Sąd Okręgowy jest związany tym orzeczeniem (art. 365 § k.p.c). Powoduje to konieczność uznania, że w obecnie rozpoznawanej sprawie odwołująca może być uznana za niezdolną do pracy najwcześniej od października 2013 r., tj. od daty ustalonej wyrokiem Sąd Okręgowy w Szczecinie z 29 lutego 2016 r., VIIU 1272/14, ponieważ w tym zakresie Sąd Okręgowy związany jest wcześniejszym orzeczeniem (art. 365 § k.p.c).
Sąd Okręgowy wywiódł, że w orzecznictwie trafnie zwraca się uwagę, iż powaga rzeczy osądzonej rozciąga się również na motywy wyroku w takich granicach, w jakich stanowią one konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia, niezbędne dla wyjaśnienia jego zakresu (tak np. Sąd Najwyższy w wyroku z 15.03.2002 r., II CKN 1415/00, LEX nr 53284). W szczególności, powagą rzeczy osądzonej mogą być objęte ustalenia w takim zakresie, w jakim indywidualizują sentencję, jako rozstrzygnięcie o przedmiocie sporu i w jakim określają istotę danego stosunku prawnego. Chodzi jednak tylko o elementy uzasadnienia dotyczące rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, w których sąd wypowiada się w sposób stanowczy, autorytarny o żądaniu (por. wyroki Sądu Najwyższego z 21.05.2004 r., V CK 528/03, LEX nr 188496 oraz z 21.09.2005 r., V CK 139/05, LEX nr 186929).
Z poszanowaniem powyższego Sąd Okręgowy zważył, że przy przyjęciu daty powstania niezdolności w październiku 2013 r. ubezpieczona, o ile spełniać będzie warunek posiadania 5-letniego okresu składkowego i nieskładkowego w ciągu ostatniego 10-lecia przed datą powstania niezdolności, to niezdolność do pracy nie powstała w czasie ubezpieczenia, ani też w ciągu 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia. Nadto Sąd Okręgowy dostrzegł, że z dokumentów znajdujących się w aktach rentowych oraz z karty przebiegu zatrudnienia wynika, iż po 30.04.2011 r. odwołująca nie wykazała żadnego okresu składkowego i nieskładkowego. W toku niniejszego postępowania nie kwestionowała stażu pracy uwzględnionego przez ZUS, który w dacie wydawania zaskarżonej decyzji został ustalony na 15 lat, 7 miesięcy i 12 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Nawet gdyby w niniejszym postępowaniu odwołująca była uznana za niezdolną do pracy, to i tak nie spełniałaby przesłanki określonej wart. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy z 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Odwołująca nie posiada też 25-letniego okresu składkowego, dlatego nie ma zastosowania art. 58 ust. 4 tej ustawy.
Apelację od wyroku złożyła ubezpieczona zarzucając:
- naruszenie przepisów postępowania, tj.art. 217, art. 227 i art. 231 k.p.c.przez bezzasadne oddalenie wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność niezdolności do pracy ubezpieczonej, daty powstania niezdolności do pracy ubezpieczonej, podczas gdy przeprowadzenie przedmiotowego dowodu jest niezbędne dla oceny zasadności stanowiska ubezpieczonej;
- naruszenie przepisów postępowania, tj.art. 328 § 2 k.p.c.przez brak wyjaśnienia i wskazania dowodów, na jakich Sąd oparł ustalenie, że brak jest przesłanek do uznania, iż niezdolność do pracy ubezpieczonej powstała w terminie uprawniającym do uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy;
- naruszenie przepisów postępowania, tj.art. 365 § 1w związku zart. 366 k.p.c.przez ich nieprawidłowe zastosowanie, tj. przyjęcie, że znajdują one zastosowanie w niniejszej sprawie, pomimo tego, że zakresem prawomocności materialnej jest objęty ostateczny wynik rozstrzygnięcia, a nie jego przesłanki.
Apelująca, co do istoty wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.
Sąd Apelacyjny rozważył sprawę i uznał, że apelacja jest niezasadna.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy dokonał w sprawie prawidłowych ustaleń, adekwatnych i spójnych ze zgromadzonymi dowodami, nie naruszając przy tym prawa materialnego, ani zasad procedury cywilnej, w szczególnościart. 233 § 1 k.p.c.Ustalenia Sądu Okręgowego zostały oparte na wystarczającej ocenie dowodów, zaś analiza dowodów jest spójna i jako taka nie jest dowolna. Sąd Apelacyjny w całości podzielił zarówno ustalenia Sądu pierwszej instancji, jak i dokonaną ocenę prawną.
W szczególności, należy podkreślić, że w rozważanej sprawie nie ma podstaw proceduralnych do stwierdzenia, że uzasadnienie wyroku jest niezgodnie z wymogamiart. 328 § 2 k.p.c.w stopniu dyskwalifikującym to uzasadnienie. Istotnie, uzasadnienie Sądu Okręgowego odnośnie stwierdzenia, że brak jest przesłanek do uznania, iż niezdolność do pracy ubezpieczonej powstała w terminie uprawniającym do uzyskania prawa do renty, opiera się na ustaleniach poczynionych przez Sąd Okręgowy we wcześniejszym postępowaniu toczącym się między tymi samymi tronami o prawo do renty, sprawa VII U 1272/14. Niemniej właśnie takie odwołanie się Sądu I instancji do wyników wcześniejszego postępowania pozwala na odczytanie motywów, którymi kierował się Sąd wydając aktualne rozstrzygnięcie. Sąd Okręgowy w niniejszej sprawie uznał, że był związany wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie z 29 lutego 2016 r. ze sprawy VII U 1272/14, a zatem nie miał podstaw procesowych by ustalać, czy w aktualnej sprawie odwołująca się mogła być uznana za niezdolną do pracy wcześniej niż od października 2013 r. Należy też zauważyć, że w sprawie VIIU 1272/14 Sąd Okręgowy ustalił, że z powodu rozpoczynającego się zespołu psychoorganicznego z objawami lękowymi i depresyjnymi mieszanymi,A. P.jest częściowo okresowo niezdolna do pracy i w oparciu o miarodajny dowód z opinii biegłych, przyjął, nie w sposób pewny, lecz z wysokim prawdopodobieństwem, iż niezdolność istniała w okresie składania wniosku, tj. październik 2013 r., w okresie wydawania zaskarżonej decyzji, tj. marzec 2014 r. i trwała do 31.05.2016 r. W aktualnym postępowaniu sądowym ubezpieczona nie przedstawiła żadnych nowych dowodów medycznych. Wątpliwe jest zatem, by niezdolność do pracy ustalana aktualnie, mogła w sposób pewny dotyczyć okresu sprzed października 2013 r.; a tym bardziej, że już w postępowaniu z roku 2014 ta istotna prawnie okoliczność, została stwierdzona w sposób prawdopodobny, a nie jako fakt pewny.
Sąd Apelacyjny zauważył, że zarzut apelacji zasadniczo dotyczy kwestii procesowej, mianowicie interpretacjiart. 365 §1 k.p.corazart. 366 k.p.c.w kontekście okoliczności analizowanej sprawy. Otóż apelująca prezentuje pogląd, że brak podstaw, by przyjmować, że Sąd I instancji związany był ustaleniami Sądu w innych sprawach o rentę prowadzonych z odwołania ubezpieczonej, a w rezultacie powinien był dokonać własnych ustaleń w zakresie wszystkich przesłanek nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Z taką argumentacją w tej sprawie Sąd Apelacyjny się nie zgadza. Po pierwsze, wymaga zauważenia, że nie może dojść do jednoczesnego naruszeniaart. 365 k.p.c.w zw. zart. 366 k.p.c., jak to wskazuje apelujący, ponieważ każdy ze wskazanych przepisów reguluje odrębne instytucje prawne. Są to przepisy samodzielne i nie mogą być odczytywane we wzajemnym związku. Moc wiążąca orzeczenia merytorycznego, określona wart. 365 § 1 k.p.c., może być bowiem brana pod uwagę tylko w innym postępowaniu niż to, w którym wydano wyrok i dotyczy innych podmiotów niż strony sporu. Orzeczenie takie uzyskuje moc wiążącą z chwilą uprawomocnienia się, a zatem z chwilą definitywnego zakończenia postępowania. Natomiast powaga rzeczy osądzonej w rozumieniuart. 366 k.p.c.oznacza skutek formalnoprawny orzeczenia dla stron określonego sporu i dotyczy przyszłych relacji prawnych tylko tych stron. W analizowanej sprawie, ponieważ ubezpieczona kwestionuje skutki procesowe wcześniejszych postępowań w sprawach o rentę z tytułu niezdolności do pracy, możemy więc rozważyć prawidłowość zastosowania jedynieart. 366 k.p.c.. Zgodnie z 366k.p.c.wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. W myśl poglądów orzecznictwa, stwierdzenie braku przeszkody powagi rzeczy osądzonej upoważnia tylko do dalszego rozpoznawania sprawy, nie może zaś stanowić przesłanki wnioskowania o innych okolicznościach wpływających na zasadność powództwa (wyrok Sądu Najwyższego z 4 marca 2008 r., IV CSK 441/07). Wymaga podkreślenia, że utrwalony orzeczniczo jest pogląd, że wyrok sądowy korzysta z przymiotu powagi rzeczy osądzonej, w zakresie objętym jego sentencją. Sąd Okręgowy, co do tej kwestii przywołał orzecznictwo Sądu Najwyższego. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu do wyroku z 3.06.2008 r., I UK 323/07 wyjaśnił:W świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego powagę rzeczy osądzonej ma w zasadzie tylko rozstrzygnięcie zawarte w sentencji wyroku, a nie uzasadnienie (por. np. uchwałę Sądu Najwyższego z 17.9.1957 r., 1 CO 20/57, OSPiKA 1958 nr 10, poz. 261 oraz orzeczenie Sądu Najwyższego z 15.3.2002 r., II CKN 1415/00, niepublikowane). Jeżeli jednak sentencja wyroku nie zawiera wyraźnych granic rozstrzygnięcia, aby ustalić granice powagi rzeczy osądzonej należy w pierwszej kolejności dokonać wykładni wyroku (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 25.2.1998 r., II UKN 594/97, OSNAPiUS 1999 nr 1, poz. 37). Następnie należy się posłużyć treścią uzasadnienia (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z 17.3.1950 r., WaC 339/49, OSN 1951 nr III, poz. 65), a jeśli nie zostało ono sporządzone, sąd orzekający musi sam - na podstawie akt sprawy - odtworzyć rozumowanie sądu, który wydał badane rozstrzygnięcie (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z 18.6.1955 r., III CR 199/54, OSN 1956 nr 4, poz. 100).Poglądy orzecznictwa prowadzą więc do wniosku, że powagą rzeczy osądzonej objęte są istotne prawnie okoliczności faktyczne, które determinowały konkretne rozstrzygnięcie. W przypadku sprawy o rentę, powagą rzeczy osądzonej objęte są wszystkie przesłanki prawa do renty, czyli także niezdolność do pracy, a w tym stopień i data powstania niezdolności.
W tym konkretnym postępowaniu mamy do czynienia z sytuacją, kiedy konkretna data powstania niezdolności do pracy przesądzała o treści wyroku w sprawie VII U 1272/14 prowadzonej w 2014 roku. Nie ma najmniejszych wątpliwości, że uprzednie orzeczenie odmawiające prawa do renty oparte zostało na uprzednim rozstrzygnięciu kwestii, kiedy powstała niezdolności do pracy. Dlatego w aktualnym, kolejnym już postępowaniu, w którym znowu pojawia się kwestia ustalenia daty powstania niezdolności ubezpieczonej do pracy, zagadnienie to nie będzie podlegało ponownemu badaniu w postępowaniu dowodowym. Powaga rzeczy osądzonej w postępowaniu VII U 1272/14, wyklucza w następnym postępowaniu prowadzonym między tymi samymi stronami, ponowne ustalenie tejrzeczy, która już wcześniej została osądzona. Wzajemna relacja prawna stron zaistniała na gruncie minionego stanu faktycznego, w kontekście badania prawa do renty, a więc wszystkich przesłanek tego prawa, została bowiem już raz prawomocnie przesądzona iart. 366 k.p.c.zakazuje ponownego ustalania tych przesłanek, właśnie po to by nie burzyć stanu pewności obrotu prawnego. Nie budzi bowiem wątpliwości, że ponowne ustalenie przesłanek prawa już przesądzonych, może w toku postępowania dowodowego prowadzić do odmiennego wyniku, a to zaburza pewność relacji prawnych między stronami i może prowadzić od ponownych procesów o roszczenia już prawomocnie przesądzone. Powaga rzeczy osądzonej orzeczeniem oznacza niedopuszczalność przeprowadzenia postępowania dowodowego w tej kwestii, nie tylko zaś dokonywania ustaleń sprzecznych (wyrok Sądu Najwyższego z 4.03.2008 r., IV CSK 441/07).
Przechodząc na grunt sprawy, skoro Sąd Okręgowy w Szczecinie w postępowaniu VII U 1272/14 ustalił, że niezdolność do pracy istniała w okresie składania wniosku – październiku 2013 r., co przesądziło o treści wyroku, to w niniejszym postępowaniu ustalenie jest wiążące dla tych samych stron, co oznacza, że przesądzona data powstania niezdolności do pracy aktualnie wiąże Sądy obu instancji. W konsekwencji należało uznać, że ubezpieczona spełnia warunek posiadania 5-letniego okresu składkowego i nieskładkowego w ciągu ostatniego 10-lecia przed powstaniem niezdolności, ale niezdolność do pracy nie powstała w czasie ubezpieczenia, ani też w ciągu 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia. Nie spełniła więc przesłanki określonej w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Nadto, jak trafnie wskazał Sąd Okręgowy, nie posiada 25-letniego okresu składkowego, dlatego nie znajduje zastosowania art. 58 ust. 4 ww. ustawy.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację ubezpieczonej.
SSA Urszula Iwanowska SSA Beata Górska SSA Jolanta Hawryszko