Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 387/19
Data wyroku: 2019-05-15 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Magdalena Bajor-Nadolska, Teresa Strojnowska, Cezary Klepacz
Podstawa prawna: art.145 kc, art.177 § 1 kpc

Sygn. akt II Ca 387/19

POSTANOWIENIE
Dnia 15 maja 2019 r.
Sąd Okręgowy w Kielcach II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Cezary Klepacz (spr.)
SSO Magdalena Bajor-Nadolska
SSO Teresa Strojnowska
Protokolant: protokolant sądowy Patrycja Bogdańska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2019 r. wK.sprawy
z wnioskuJ. W.iH. W.
z udziałemB. S.,T. S. (1),A. S. (1),W. K. (1),R. P.,W. P.,U. S.,T. S. (2),W. K. (2),Ł. K.,Z. K.,A. K.,A. A. (1), GminyS.
o ustanowienie drogi koniecznej
na skutek apelacji wnioskodawców
od postanowienia Sądu Rejonowego w Skarżysku - Kamiennej
z dnia 6 lipca 2018 r. sygn. akt I Ns 256/18
postanawia:uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Skarżysku-Kamiennej, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
Sygn. akt II Ca 387/19

UZASADNIENIE

H. W.iJ. W.wnieśli o ustanowienie drogi koniecznej do działek stanowiących ich własność, położonych wS.przyul. (...), oznaczonych w ewidencji gruntów numerami:(...), wskazując że droga ta, zobrazowana na fragmencie mapy zasadniczej wydanej w 2016 roku przez Starostwo Powiatowe wS., obciążałaby w częściach działki o numerach:(...), w sposób szczegółowo opisany we wniosku.
B. S.iT. S. (1)sprzeciwili się ustanowieniu drogi koniecznej w proponowanym przez wnioskodawców miejscu. Wskazali, że do działek wnioskodawców prowadzą jeszcze dwie inne drogi – pierwsza przez ich działki o numerach:(...)oraz druga, która graniczy z działką wnioskodawców od strony zachodniej.
W. P.iR. P.wnieśli o oddalenie wniosku, wskazując że wnioskodawcy są współwłaścicielami działek sąsiadujących zdziałką nr (...), przez które mają dostęp do drogi publicznej.
W. K. (1)poparł wniosek.
U.iT.małżonkowieS.nie wyrazili zgody na ustanowienie drogi koniecznej,A. S. (1)wskazała, że proponowana droga konieczna będzie kolidowała z gankiem nadziałce nr (...)wbudynku nr (...), aW. K. (2),A. K.iA. A. (1)nie wyrazili zgody na ustanowienie drogi koniecznej według wariantu nr 2 na szkicu z propozycjami obciążeń działek służebnością.
Postanowieniem z dnia 6 lipca 2018 roku Sąd Rejonowy w Skarżysku-Kamiennej oddalił wniosek (pkt I), nakazał pobrać odH. W.iJ. W.solidarnie na rzecz Skarbu Państwa kwotę 1.286,14 zł tytułem kosztów sądowych (pkt II), nakazał zwrócić wnioskodawcom kwotę 1.000 zł tytułem nierozchodowanej zaliczki (pkt III), orzekł, że wnioskodawcy i uczestnicy ponieśli koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (pkt IV).
Sąd ten dokonał następujących ustaleń:

H. W.iJ. W.są na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej współwłaścicielami nieruchomości składającej się z działek o numerach:(...)położnej wS.przyul. (...)oraz współwłaścicielami działek o numerach ewidencyjnych:(...)które wykorzystywali jako drogę.
Współwłaścicielami nieruchomości położonych wS., a stanowiących działki o numerach:(...)i(...), są odpowiednio:B. S.iT. S. (1)orazW. K. (1)iA. S. (1), a współwłaścicielamidziałek nr (...)–R.iW.małżonkowieP., na zasadach wspólności majątkowej małżeńskiej.
Wzdłużdziałek o numerach (...)i następne szerokość działek stanowiących wnioskowaną drogę konieczną odul. (...), od płotu betonowego wynosi 2,95 m do betonowego słupa energetycznego, a przy nim – 2,80 m, licząc między betonowymi przęsłami, a 2,40 m licząc od słupa do betonowego płotu. Szerokość na wysokości kolejnego słupa elektrycznego i betonowego pomiędzy ogrodzeniami wynosi 2,70 m, a licząc od słupa do ogrodzenia – 2,47 m. Na wysokości słupa betonowego znajduje siębudynek nr (...), na betonowym przęśle ogrodzeniadziałki nr (...)kończą się schody (ich szerokość do ogrodzenia wynosi 4,70 m). Jednocześnie nadziałce nr (...)znajduje się studnia, która jest jedynym źródłem wody dobudynku nr (...). Odległość pomiędzy studnią, a betonowym przęsłem wynosi 4,40 m. Nadziałce nr (...), na wysokościbudynku (...), przy betonowym ogrodzeniu znajduje się czynne szambo. Betonowe ogrodzenie oddziałki nr (...)kończy się w połowiebudynku (...). W dalszym ciągu istnieje ogrodzenie nadziałce nr (...), które ciągnie się od końcabudynku (...)na długości 26,80 m do betonowego słupka i dalej po skosie do betonowego słupa energetycznego. Szerokość pomiędzy słupem, a ostatnim betonowym przęsłem w najszerszym odcinku proponowanej drogi koniecznej wynosi 4,10 m. Około 1 m od słupa betonowego rozpoczyna siędziałka nr (...), która stanowi użytek rolny, nieogrodzony oddziałki nr (...). Od stronydziałki nr (...)znajduje się ogrodzenie o długości 71,40 m na podmurówce betonowej. Nadziałce nr (...)posadowiony jest taras budynku mieszkalnego, który znajduje się nadziałkach nr (...). Nadziałce nr (...)znajduje się budynek gospodarczy, za którym posadowionych jest sześć przęseł, z czego dwa zdjęte, stanowiące drogę pomiędzy działkami o numerach:(...)Przęsła betonowe zostały posadowione przez wnioskodawcę, by oddzielić jego działki po tym, jak zA.iM.małżonkamiS.zawarł 12 grudnia 2008 r. przedwstępną umowę sprzedaży, rep A(...), w której wnioskodawcy zobowiązali się do sprzedaży działek powstałych z podziału geodezyjnego działek o numerach:(...). Umowę tę zawarto w związku z brakiem mapy podziałowej. Nadziałce nr (...)znajduje się dom, w którym zamieszkiwali małżonkowieS.. Szerokość przejazdu pomiędzy nowym budynkiem murowanym, a przęsłem betonowym wynosi 4,80 m. Wszystkie działki od drogi asfaltowej przy ul. 3-egoM., tj. oznaczone numerami:(...)aż do działek objętych wnioskiem należą do wnioskodawców, którzy dojeżdżali przez te działki. Przed 2009 rokiem działki o numerach:(...)miały jeden numer geodezyjny. Warunkiem podziałudziałki nr (...)nadziałki nr (...), adziałki nr (...)nadziałki nr (...)było ustanowienie drogi koniecznej dla działek położonych z tyłu nieruchomości przez działki bliżej drogi publicznej, która nigdy nie została wpisana do księgi wieczystej, gdyż wszystkie działki – zarówno obciążone, jak i władnące – miały tego samego właściciela
Utwardzona droga biegnąca międzybudynkami (...)odul. (...)ma szerokość 3,5 m. Przy końcudziałki nr (...)znajduje się słupek betonowy o wymiarach 50 cm na 50 cm. W tym miejscu droga się zwęża, a jej szerokość wynosi 3,30 cm. Od tego punktu zaczyna się ogrodzenie z siatki na długości działki, na której znajduje siębudynek nr (...), zaś od stronydziałki (...)rozpoczyna się z końcem budynku ogrodzenie betonowe.
Na wysokościposesji (...)znajduje się betonowy słup energetyczny, szerokość pomiędzy nim, a przęsłem betonowym wynosi 3,30 m. Szerokość pomiędzy budynkiem gospodarczym nadziałce (...), a ogrodzeniem betonowym wynosi 1,95 m. Droga przebiega wzdłużbudynku (...), następnie przechodzi nadziałkę nr (...), przy budynku gospodarczym biegnie wzdłuż wschodniej ścianybudynku (...), przechodzi przezdziałkę nr (...)i dochodzi dodziałki nr (...), następnie przezdziałkę nr (...)dochodzi do działkiJ. W.. Droga na wysokościbudynku (...)ma szerokość 3,65 m, po obu jej stronach znajduje się ogrodzenie.
Droga konieczna o przebiegu wskazanym przez wnioskodawców w miejscach, gdzie znajdują się słupy, ma minimalną szerokość 2,40 m. Nie mogłyby nią przejechać samochody ciężarowe o maksymalnej dopuszczalnej szerokości, w tym pojazdy bojowe straży pożarnej. Droga pomiędzy posesjami, na których znajdują siębudynki (...), następnie skręcająca w stronębudynku (...)i biegnąca prostym odcinkiem wzdłuż wschodniej granicyposesji (...)jest wystarczająca do przejazdu pojazdów dopuszczonych do ruchu. Droga prowadząca przez działkę wnioskodawcy jest wystarczająca do przejazdu wszystkich pojazdów o wymiarach dopuszczonych do ruchu.
Nieprawomocnym postanowieniem z 16 lutego 2018 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I Co 1305/11, udzielono przybicia działek wnioskodawców o numerach:(...)objętychksięgą wieczystą nr (...)oraz numerach:(...), objętychksięgą wieczystą nr (...), na rzeczA.iM.małżonkówS.. Postępowanie egzekucyjne nie obejmowałodziałki nr (...).
W celu ustalenia, czy nieruchomość wnioskodawców ma dostęp do drogi publicznej, ewentualnie czy dostęp ten jest odpowiedni, a gdyby nie miała takiego dostępu – wszelkich wariantów drogi koniecznej, dopuszczono dowód z oględzin z udziałem biegłych z zakresu geodezji i ruchu drogowego. GeodetaW. C. (1)sporządził szkic z propozycjami obciążeń działek służebnością, na których przedstawił położenie nieruchomości wnioskodawców oraz dróg prowadzących do drogi publicznej.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, że nieruchomość wnioskodawców (działki o numerach:(...)ma bezpośredni dostęp do drogi publicznej przez inne należące do tych osób nieruchomości – działki o numerach:(...)ewentualnie przez drogę biegnącą międzybudynkami (...), wobec czego wniosek o ustanowienie drogi koniecznej jest bezzasadny.
Jeśli natomiast część działek wnioskodawców zmieni właściciela, będą oni mogli złożyć ponowny wniosek o ustanowienie drogi koniecznej.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.
Apelację od tego orzeczenia złożyli wnioskodawcy, zarzucając Sądowi Rejonowemu:
- sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, polegającą na przyjęciu, że objęte wnioskiem nieruchomości mają połączenie z ulicą 3.M.przez działki stanowiące własność wnioskodawców, podczas gdy są one objęte postępowaniem egzekucyjnym, a Sąd ten prawomocnym postanowieniem z dnia 16 lutego 2018 roku, sygn. akt I Co 1305/11, udzielił przybicia na rzeczA.iM.małżonkówS., zmniejszając szanse utrzymania tytułu własności przez wnioskodawców oraz że wariant ustanowienia drogi koniecznej, w szczególności dodziałki o nr (...), uwidoczniony na mapie sporządzonej przez mgr inż.W. C. (2), a nazwany jako: „proponowanadroga służebna nr (...)” nie jest wystarczający do przejazdu wszystkich pojazdów o wymiarach dopuszczonych do ruchu, podczas gdy z konieczności różnicowania treści służebności zależnie od okoliczności nie zwalnia nawet takie założenie, co sprawia, że właściwe uwzględnienie potrzeb nieruchomości władnącej nie uzasadnia konieczności zapewnienia przejazdu przez istniejący od kilkudziesięciu już lat fragment gruntu;
- naruszenieart. 145 § 1 i 2 k.c.poprzez niezastosowanie w sytuacji, gdydziałka nr (...)nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej, a proponowany przez wnioskodawcę wariant ustanowienia służebności stanowi najmniejsze obciążenie dla gruntów sąsiednich.
Wskazując na to, wniesiono o:
- rozpoznanie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 6 lipca 2018 roku pomijającego wniosek o zwrócenie się do(...) SAOddział wS.o udzielenie informacji, czy i na jakich zasadach Zakład ten ma dostęp do słupa nadziałce nr (...), w szczególności, czy przysługuje mu prawo dojścia czy dojazdu do niego,
- zmianę zaskarżonego postanowienia i ustanowienie służebności drogi koniecznej zgodnie z wnioskiem,
ewentualnie, na wypadek uznania, że nie została rozpoznana istota sprawy albo konieczności przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości – o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu.
W piśmie procesowym z dnia 24 kwietnia 2019 roku apelujący wnieśli o dopuszczenie dowodu z postanowienia Sądu Rejonowego w Skarżysku-Kamiennej z dnia 28 stycznia 2019 roku, sygn. akt I Co 1305/11, w celu ustalenia braku dostępu do drogi publicznejdziałki nr (...)oraz wezwanie do udziału w sprawieA. S. (2)iM. S.– współwłaścicieli nieruchomości sąsiadującej z tą działką (k.330).
Uczestnicy postępowania:W. P.,B. S.,T. S. (1)iR. P.wnieśli o oddalenie apelacji, ewentualnie ustanowienie drogi koniecznej według wariantu nr 2 na mapie geodety i zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania apelacyjnego; wnieśli także o oddalenie wniosku dowodowego jako nieprzydatnego do rozstrzygnięcia.

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:
Prawomocnym postanowieniem z dnia 28 stycznia 2019 roku, sygn. akt I Co 1305/11, Sąd Rejonowy w Skarżysku-Kamiennej przysądził własność zabudowanej nieruchomości o powierzchni 0,3791 ha, składającej się z działek o numerach:(...)objętychksięgą wieczystą nr (...)oraz zabudowanej nieruchomości o powierzchni 0,4144 ha, składającej się z działek o numerach:(...)objętychksięgą wieczystą nr (...), na rzeczA. S. (2)iM. S.(dowód: postanowienie i jego uzasadnienie – k.246, 252-254, potwierdzenie odbioru przez pełnomocnika dłużników odpisu tego orzeczenia z uzasadnieniem – k.256).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja okazała się zasadna o tyle, że doprowadziła do uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
Z niezrozumiałych względów Sąd ten postanowieniem z dnia 6 lipca 2018 roku oddalił wniosek o zawieszenie postępowania w sprawie (k.252), zgłoszony w związku ze sprawą w przedmiocie nadzoru sądu nad egzekucją z nieruchomościH.iJ.małżonkówW.(k.248v.), mimo iż w tej sprawie, oznaczonej sygn. akt I Co 1305/11, już postanowieniem z dnia 16 lutego 2018 roku udzielono przybicia zabudowanej nieruchomości o powierzchni 0,3791 ha składającej się z działek o numerach:(...)objętychksięgą wieczystą nr (...)oraz numerach:(...)objętychksięgą wieczystą nr (...), na rzeczA. S. (2)iM. S.(k.147 tych akt).
Co prawda, zawieszenie postępowania na podstawieart. 177 § 1(w zw. zart. 13 § 2)k.p.c.ma co do zasady fakultatywny charakter, ale brak takiego obowiązku nie oznacza, że sąd ma w tej mierze całkowitą swobodę – przyjmuje się, że sąd obowiązany jest każdorazowo uwzględnić kryterium celowości, co w niektórych przypadkach może istotnie ograniczać zakres przysługującego mu uznania (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 września 1967 r., I PZ 52/67,LEX nr 6211i z dnia 14 października 1980 r., IV PZ 62/80,LEX nr 1671958).
Biorąc pod uwagę, że odmowa przybicia może nastąpić jedynie z powodu naruszeń przepisów postępowania w toku licytacji, nie można bowiem podnosić zarzutów co do kwestii prawomocnie już rozstrzygniętych we wcześniejszych fazach postępowania egzekucyjnego (art. 991 k.p.c.), a przy tym, jak stanowiart. 997 k.p.c., podstawą zażalenia nie mogą być takie uchybienia przepisów postępowania, które nie naruszają praw skarżącego, co znalazło wyraz w postanowieniu Sąd Okręgowy w Kielcach z dnia 17 lipca 2018 roku, sygn. akt II Cz 535/18, którym oddalono zażalenie dłużników na udzielenie przybicia (k.205-210 akt sprawy o sygn. I Co 1305/11) oraz wynikające zart. 995 k.p.c.skutki przybicia, tj. uzyskanie przez osobę, na rzecz której to nastąpiło, jeżeli wykona warunki licytacyjne, prawa do przysądzenia jej własności nieruchomości, należało ocenić jako wysoce prawdopodobną zmianę właściciela nieruchomości objętych przybiciem, wobec czego celowe było zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie do czasu prawomocnego zakończenia egzekucji z nieruchomości wnioskodawców. Skoro bowiem postępowanie egzekucyjne nie obejmowałodziałki nr (...), wiadomo było, że aktualny pozostanie wniosek o ustanowienie drogi koniecznej do tej nieruchomości. Z ustaleń Sądu Rejonowego wynikało, że dojazd m.in. do tej działki odbywał się przez pozostałe nieruchomościH. W.iJ. W., które objęte były egzekucją. Zachodziło zatem wysokie prawdopodobieństwo, graniczące z pewnością, że konieczne będzie rozstrzygnięcie o zgłoszonym żądaniu z udziałem nowego właściciela tych nieruchomości.
Uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że jeżeli część działek wnioskodawców zmieni właściciela, będą oni mogli złożyć ponowny wniosek o ustanowienie drogi koniecznej, było w takich okolicznościach zupełnie nieracjonalne (jeszcze na etapie postępowania apelacyjnego, a więc przed prawomocnym zakończeniem sprawy, nastąpiła taka zmiana).
W konsekwencji nieaktualne jest ustalenie, że nieruchomość wnioskodawców ma bezpośredni dostęp do drogi publicznej przez inne należące do tych osób nieruchomości, co można było przewidzieć już w dacie wydania zaskarżonego postanowienia, wobec czego uznać należy, iż Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy. Skutkuje to uchyleniem tego orzeczenia i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi na podstawieart. 386 § 4w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego zapadło na podstawieart. 108 § 2w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.
W dalszym postępowaniu należy wezwać do udziału w sprawie jako uczestnikówA. S. (2)iM. S.– współwłaścicieli nieruchomości składającej się z działek o numerach:(...)objętejksięgą wieczystą nr (...)oraz nieruchomości składającej się z działek o numerach:(...), objętejksięgą wieczystą nr (...), a następnie, stosownie do wyników postępowania dowodowego, biorąc też pod uwagę wniosek dowodowy zawarty w apelacji, rozstrzygnąć o żądaniu ustanowienia drogi koniecznej dla stanowiącej współwłasnośćH. W.iJ. W.nieruchomości oznaczonej jakodziałka nr (...).
SSO Teresa Strojnowska  SSO Cezary Klepacz SSO Magdalena Bajor-Nadolska