Sąd Rejonowy w Wąbrzeźnie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 473/19
Data wyroku: 2019-12-05 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Ludmiła Dulka-Twarogowska
Teza: Za niedopuszczalną należy uznać sytuację, w której jedna ze stron wykorzystując swoją pozycję profesjonalisty, kształtuje wzorzec umowny w ten sposób, że wprowadza do niego konstrukcję prawną prowadzącą do pokrzywdzenia drugiej strony - konsumenta, poprzez jego obciążenie nadmiernymi, rażąco wygórowanymi kosztami znacznie odbiegającymi od faktycznie poniesionych wydatków.

Sygn. akt: I C 473/19 upr

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 05 grudnia 2019 roku
Sąd Rejonowy w Wąbrzeźnie I Wydział Cywilny w składzie następującym:
Przewodniczący: sędzia Ludmiła Dulka - Twarogowska
Protokolant: st. sekr. sąd. Arleta Ratajczak
po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2019 roku w Wąbrzeźnie na rozprawie
sprawy z powództwa(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wG.
przeciwkoJ. G.
- o zapłatę
1) zasądza od pozwanegoJ. G.na rzecz powódki(...) Spółki Akcyjnejz siedzibą wG.kwotę1.610,97 zł(jeden tysiąc sześćset dziesięć złotych dziewięćdziesiąt siedem groszy) wraz z odsetkami umownymi za opóźnienie w wysokości dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie naliczanymi od tej kwoty za okres od dnia 08 lutego 2019 roku do dnia zapłaty;
2) oddala powództwo w pozostałej części;
3) nie obciąża pozwanego kosztami procesu poniesionymi przez powódkę.
Sędzia
Ludmiła Dulka – Twarogowska

ZARZĄDZENIE

1
(...)C;

2
(...)

Sędzia
Ludmiła Dulka – Twarogowska
W., dnia 05 grudnia 2019 r.
Sygn. akt I C 473/19 upr

UZASADNIENIE
W dniu 08 lutego 2019 roku powódka(...) S.A.z siedzibą wG.wniosła pozew w elektronicznym postępowaniu upominawczym przeciwkoJ. G., domagając się zasądzenia kwoty 3.314,67 zł z odsetkami umownymi i ustawowymi za opóźnienie od poszczególnych kwot i dat, a także kosztów procesu.
Uzasadniając swoje stanowisko powódka podała, że udzieliła pozwanemu pożyczki pieniężnej w kwocie 2.000 zł, która nie została w całości spłacona. Na dochodzoną kwotę składały się: 1.666,07 zł pozostałej kwoty pożyczki, 240 zł opłaty przygotowawczej, 1.360,04 zł opłaty administracyjnej, 28,48 zł skapitalizowanych odsetek umownych oraz 20,08 zł skapitalizowanych odsetek karnych (k.3-6).
W dniu 07 maja 2019 roku Sąd RejonowyL.wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym uwzględniając w całości roszczenie powoda - sygn. akt(...)(...)(k.8v).
W skutecznie wniesionym sprzeciwie od wskazanego nakazu zapłaty pozwany podniósł zarzut nieudowodnienia roszczenia oraz powołał się na występowanie w umowie klauzul niedozwolonych (k.10-11v) - w odniesieniu do opłaty administracyjnej oraz opłaty przygotowawczej (k.44-48).
Postanowieniem z 22 maja 2019 roku Sąd Rejonowy(...)przekazał rozpoznanie sprawy do Sądu Rejonowego w Wąbrzeźnie (k.13).
Powód uzupełniając braki formalne pozwu podtrzymał swoje żądanie (k.17-21, 54).
Sprawa podlegała rozpoznaniuw postępowaniu uproszczonym.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu(...)rokuJ. G.zawarł z(...) S.A.wG.umowę pożyczki nr (...)na okres do 15 sierpnia 2020 roku. Całkowita kwota pożyczki przekazana pozwanemu wynosiła 2.000 zł. Zgodnie z umową całkowita kwota do zapłaty wynosiła 4.185,93 zł i oprócz kwoty pożyczki obejmowała: opłatę przygotowawczą za rozpatrzenie wniosku o udzielenie pożyczki, ocenę zdolności kredytowej, przygotowanie, doręczenie i podpisanie umowy – 300 zł, opłatę administracyjną za obsługę pożyczki, ustanowienie zabezpieczeń, wycenę ryzyka, utrzymanie baz danych, a także inne koszty – 1.700 zł, odsetki umowne od całkowitej kwoty pożyczki - 185,93 zł. Spłata pożyczki, opłat i odsetek miała nastąpić w 30 ratach miesięcznych, płatnych do 15. każdego miesiąca w kwocie 139,53 zł i obejmowała odpowiednią cześć kapitału, opłaty przygotowawczej, opłaty administracyjnej oraz odsetki za dany okres. W przypadku braku płatności dwóch pełnych rat pożyczki wraz z odsetkami i opłatami, pożyczkodawca był uprawniony do wypowiedzenia umowy w terminie 30 dni od dnia upływu terminu płatności, po uprzednim pisemnym wezwaniu do zapłaty w terminie 7 dni.
Okoliczności bezsporne, ponadto dowody:
- umowa pożyczki (k.26-28);
- formularz informacyjny (k.29-31);
- harmonogram spłat (k.32-33).
Zarówno przed, jak i w trakcie podpisywania umowy pozwany nie został poinformowany o dodatkowych kosztach pożyczki, nie negocjowano z nim jej warunków, mógł jedynie albo zaakceptować przedstawioną mu treść, albo nie doszłoby do zawarcia umowy.
Dowód:
- zeznania pozwanego na rozprawie z 27.11.2019r. (k.62v - czas zapisu: od 00:07:17).
J. G.w okresie od 23 marca 2018 roku do 05 września 2018 roku na poczet spłaty pożyczki dokonał 4 wpłat w łącznej kwocie 805 zł.
Okoliczność bezsporna, ponadto dowód:
- harmonogram spłat (k.32).
(...) S.A.wG.pismem datowanym na 16 października 2018 roku wezwałaJ. G.do zapłaty w terminie 7 dni kwoty 319,87 zł, w związku z brakiem płatności dwóch kolejnych rat pożyczki, a następnie pismem z 19 listopada 2018 roku wypowiedziałaumowę nr (...)z 08 lutego 2018 roku i wezwała go do zapłaty 3.300,89 zł. Ponadto 30 listopada 2018 roku powódka skierowała do pozwanego ostateczne przedsądowe wezwanie do zapłaty.
Dowody:
- ostateczne wezwanie do zapłaty (k.34);
- wypowiedzenie umowy (k.35);
- ostateczne przedsądowe wezwanie do zapłaty (k.36).
Stan faktyczny został ustalony w oparciu o wymienione dokumenty przedłożone przez powódkę, które nie budziły wątpliwości co do ich autentyczności i nie były kwestionowane przez pozwanego. Ponadto Sąd oparł się na zeznaniach pozwanego, które uznał w całości za wiarygodne.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo okazało się częściowo uzasadnione.
Podstawę prawną roszczenia powoda stanowiłart. 720 k.c., zgodnie z którym przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Umowa pożyczki w świetle unormowańkodeksu cywilnegomoże mieć zarówno charakter odpłatny, jak i nieodpłatny, a do głównych świadczeń stron należy zaliczyć udostępnienie określonych środków finansowych do korzystania na określony czas (po stronie pożyczkodawcy) oraz zwrot tych środków (po stronie pożyczkobiorcy).
Pozwany jest konsumentem, który zawarł umowę z przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie udzielania pożyczek gotówkowych i posługuje się wzorcami umownymi, dlatego zastosowanie w niniejszej sprawie winny znaleźć także przepisyustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim(Dz.U.2018.993 j.t.), w szczególnościart. 3 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, zgodnie z którymi przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255 550 złotych albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi, przy czym za umowę o kredyt konsumencki uważa się między innymi umowę pożyczki.
Art. 3851i nast. k.c.regulują materię niedozwolonych postanowień umownych, nazywanych także klauzulami abuzywnymi. Celem wprowadzenia tych przepisów do porządku prawnego był zamiar zapewnienia konsumentom skuteczniejszej ochrony w stosunkach umownych z profesjonalistami oraz potrzeba uwzględnienia postanowień dyrektywy nr 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich (Dz.Urz. WE z 1993 r. L 95). Przepisart. 3851§ 1 k.c.stanowi, że postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
Należy wyjaśnić, że wynagrodzeniem za korzystanie przez pożyczkobiorcę z kwoty uzyskanej w ramach pożyczki są zasadniczo odsetki, których górny pułap w celu zapobieżenia lichwie został wyznaczony przepisemart. 359 § 21k.c.- jako dwukrotność odsetek ustawowych. Strony pożyczki łączył dobrowolny stosunek zobowiązaniowy i to one autonomicznie mogły decydować o warunkach zawartej umowy. Pierwotny wierzyciel udzielając pożyczki, co do zasady był uprawniony do obciążenia kontrahenta kosztami/opłatami za różne czynności związane z zawarciem umowy, w szczególności prowizją. Za niedopuszczalną należy uznać jednak sytuację, w której jedna ze stron wykorzystując swoją pozycję profesjonalisty, kształtuje wzorzec umowny w ten sposób, że wprowadza do niego konstrukcję prawną prowadzącą do pokrzywdzenia drugiej strony – konsumenta, poprzez jego obciążenie nadmiernymi, rażąco wygórowanymi kosztami znacznie odbiegającymi od faktycznie poniesionych wydatków. Umowa pożyczki sformułowana zgodnie z zasadami uczciwego i rzetelnego obrotu na rynku kapitałowym powinna jasno określać, które opłaty/prowizje stanowią zysk pożyczkodawcy, a które są pobierane na pokrycie konkretnych kosztów ponoszonych przez niego w związku z zawartą umową i jej obsługą. Wspólną cechą ustalania wysokości wszelkich opłat/prowizji, jest to, że muszą one stanowić ekwiwalent świadczonych usług i co do zasady odpowiadać rzeczywistym kosztom poniesionym z tego tytułu.
Za niedozwolone klauzule umowne w rozumieniuart. 3851§ 1 k.c., należy więc uznać te postanowienia, które pod postacią opłaty pobieranej formalnie na poczet pokrycia kosztów konkretnych czynności, faktycznie stanowią dla pożyczkodawcy wyłącznie źródło zysku. Przywołany przepisart. 3851§ 1 k.c.chroni konsumenta, jako słabszego uczestnika obrotu w relacjach z przedsiębiorcą - profesjonalistą w danej dziedzinie. W sytuacji, gdy przedsiębiorca narzucił pożyczkobiorcy (konsumentowi) wszystkie warunki umowy, w tym także dotyczące dodatkowych kosztów i opłat, nie pozostawiając mu żadnego wyboru, zachodzi nieusprawiedliwiona dysproporcja praw i obowiązków stron umowy - na niekorzyść pozwanego.
W przedmiotowej umowie pożyczki określono, że pozwany zapłaci na rzecz pożyczkodawcy opłatę przygotowawczą za rozpatrzenie wniosku o udzielenie pożyczki, ocenę zdolności kredytowej, przygotowanie, doręczenie i podpisanie umowy, w kwocie 300 zł. W ocenie Sądu opłata ta nie jest nadmiernie wysoka, tym samym wskazane postanowienie umowne nie narusza dobrych obyczajów i nie stanowi klauzuli abuzywnej.
W ocenie Sądu odmiennie należy traktować opłatę administracyjną w wysokości 1.700 zł, której zapłatą powódka obciążała pozwanego częściowo wraz z każdą ratą i naliczała za obsługę pożyczki, ustanowienie zabezpieczeń, wycenę ryzyka, utrzymanie baz danych, a także inne koszty. Wskazane czynności opisane w § 2 umowy stanowiły przejaw bieżącej działalności powódki, dlatego opłata administracyjna winna obciążać pozwanego jedynie z tytułu rzeczywiście poniesionych wydatków. Strona powodowa nie podała, jakiego rodzaju czynności podejmowała w związku z pożyczką udzieloną pozwanemu, czy i jakie faktycznie poniosła koszty. Zasadnie można założyć, iż obsługa pożyczki mogła polegać na monitorowaniu terminowości płatności i ograniczała się do ustalenia, czy na rachunek powódki wpłynęła w terminie rata pożyczki. Brak jest jakichkolwiek danych wskazujących na ustanowienie zabezpieczenia spłaty, czy wycenę ryzyka. Ponadto wysokość opłaty administracyjnej w ocenie Sądu jest nadmierna, a tym samym nieadekwatna do wartości zaciągniętego przez pozwanego zobowiązania. Generowała ona dla pożyczkodawcy dodatkowy zysk, a unormowanie umowne ją przewidujące stanowiło faktyczne obejście przepisów o odsetkach maksymalnych (art. 359 § 21, § 22i § 23k.c.). Postanowienie to nie zostało uzgodnione indywidualnie z pozwanym, rażąco naruszało jego interesy, kształtowało obowiązki w sposób niezgodny z dobrymi obyczajami i nie wynikało z kalkulacji rzeczywistych kosztów. Tym samym zapis umowy pożyczki dotyczący opłaty administracyjnej, zgodnie zart. 3851§ 1 k.c.nie wiązał pozwanego, jako niedozwolona klauzula umowna, a więc nie jest on zobowiązany do zapłaty tej należności.
Nawet gdyby przyjąć, że w odniesieniu do wspomnianej opłaty administracyjnej nie znajdują zastosowania przepisy dotyczące klauzul niedozwolonych, to postanowienie umowy w tym zakresie i tak trzeba uznać za nieważne (art. 58 § 1 i 2 k.c.), ponieważ pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.) oraz przepisami regulującymi odsetki maksymalne (art. 359 § 21-§ 23k.c.).
Uznając, iż w oparciu o zawartą umowę zobowiązanie do pokrycia opłaty administracyjnej nie wiązało pozwanego, jego zobowiązanie wynosiło: 2.000 zł tytułem zwrotu kapitału, 300 zł opłaty przygotowawczej oraz 175,97 zł odsetek umownych do dnia wypowiedzenia umowy, łącznie 2.415,97 zł. Kwotę tą należało zredukować o 805 zł tytułem dokonanych spłat, stąd ostatecznie zobowiązanie pozwanego zamyka się w kwocie 1.610,97 zł, która została zasądzona na rzecz powoda w pkt 1 wyroku wraz z odsetkami umownymi za opóźnienie w wysokości dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie naliczanymi od tej kwoty za okres od dnia 08 lutego 2019 roku do dnia zapłaty. W pozostałym zakresie powództwo było nieuzasadnione i podlegało oddaleniu (pkt 2 sentencji).
O kosztach procesu Sąd orzekł w oparciu oart. 100 k.p.c.. Przyjmując abuzywność postanowienia umownego regulującego opłatę administracyjną, każda z miesięcznych rat powinna wynosić 82,86 zł, a więc spłaty dokonane przez pozwanego, nawet z opóźnieniem, należałoby zaliczyć aż do stycznia 2019 roku. Skoro powództwo wytoczono w lutym 2019 roku, Sąd nie znalazł przesłanek, aby obciążać pozwanego kosztami procesu powoda. Gdyby powód przeanalizował dokładnie umowę, to nie musiało w ogóle dojść do wytoczenia powództwa. Ponadto Sąd uwzględnił złą sytuację życiową pozwanego, zarówno osobistą (wiek i stan zdrowia), jak i majątkową.

Sędzia

Ludmiła Dulka-Twarogowska

ZARZĄDZENIE

1
(...);

2
(...)

-(...)

3
(...).

W., dnia 27 stycznia 2020 roku
SSR Ludmiła Dulka-Twarogowska