Sąd Okręgowy w Nowym Sączu
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 495/17
Data wyroku: 2019-03-28 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Katarzyna Kwilosz-Babiś, Agnieszka Skrzekut, Tomasz Białka
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 172 kc

Sygn. akt III Ca 495/17

POSTANOWIENIE
Dnia 28 marca 2019 r.
Sąd Okręgowy w Nowym Sączu, III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym:
Przewodniczący: SSO Katarzyna Kwilosz-Babiś (sprawozdawca),
Sędziowie: SO Agnieszka Skrzekut,
SO Tomasz Białka,
Protokolant: insp. Jadwiga Sarota
po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2019 r. w Nowym Sączu
na rozprawie
sprawy z wnioskuJ. I.iT. I.
przy uczestnictwie Skarbu Państwa reprezentowanego przez Starostę(...), ParafiiR.-Katolickiej(...)wP., GminyR.,Towarzystwa (...)z siedzibą wP.
o zasiedzenie nieruchomości
na skutek apelacji wnioskodawców i uczestnikaTowarzystwa (...)z siedzibą wP.
od postanowienia Sądu Rejonowego w Nowym Targu
z dnia 10 marca 2017 r., sygn. akt I Ns 1285/14

postanawia:

1
zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że :

a
dodać punkt I a. o treści: „uwidocznić zgodnie z opracowaniem do celów sądowych - mapą z projektem podziału działek - sporządzonym przez geodetę mgr inż.M. G.l.ks.zam.(...)z dnia 17 października 2016 r., że działka ewid.(...)zksięgi wieczystej nr (...)położona wP.dzieli się na działki ewid.(...)i(...),

b
w punkcie II. datę „ 01 stycznia 2000r.” zastąpić datą : 26 sierpnia 2007 r. ”,

c
punktowi III. nadać treść: „ stwierdzić, żeJ. I.c.A.iC.orazT. I.s.J.iA.na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej nabyli w drodze zasiedzenia z dniem 26 sierpnia 2007 r. prawo własności działki ewid.(...)o pow. 0,0341 ha położonej wP.,”;

d
punktowi V. nadać treść: orzec, że wnioskodawcy i uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie,

2
oddalić apelację wnioskodawców w pozostałym zakresie oraz apelację uczestnika w całości,

3
nakazać ściągnąć od wnioskodawców solidarnie na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Nowym Sączu kwotę 4837,49 zł ( cztery tysiące osiemset trzydzieści siedem złotych, 49/100) tytułem zwrotu wydatków wyłożonych tymczasowo przez Skarb Państwa w postępowaniu apelacyjnym.

(...)

Sygn. akt III Ca 495/17

UZASADNIENIE
Postanowieniem z 10 marca 2017 r. Sąd Rejonowy w Nowym Targu uwidocznił zgodnie z opracowaniem do celów sądowych – mapą z projektem podziału działek sporządzonym przez geodetęM. G.l.ks.zam.(...)z dnia 17 października 2016 r., żedziałka ewidencyjna numer (...)z KW nr(...)położona wP.dzieli się nadziałki ewidencyjne (...)( pkt I.), stwierdził, żeJ. I.c.A.iC.orazT. I.s.J.iA.na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej nabyli w drodze zasiedzenia z dniem 01 stycznia 2000r. prawo własnościdziałki ewidencyjnej (...)o pow.0,0102 ha położonej wP.( pkt II.), w pozostałej części wniosek oddalił ( pkt III. ), nakazał ściągnąć od wnioskodawców na rzecz Skarbu Państwa 3 086,74 zł tytułem zwrotu wydatku na wynagrodzenie biegłego geodety( pkt IV.), zasądził od wnioskodawców na rzecz uczestników ParafiiR.-Katolickiej(...)wP.iTowarzystwa (...)wP.855,50 zł tytułem kosztów postępowania a w pozostałym zakresie koszty zniósł ( pkt.V.).
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd Rejonowy wskazał, że wnioskodawcyJ.iT. I.wnieśli o stwierdzenie, że nabyli na współwłasność majątkową małżeńską prawo własności części nieruchomości oznaczonej jako działka ewid.(...)objętejKW (...)o powierzchni 3,55 ara uwidocznionej na wstępnym projekcie podziału sporządzonym przez geodetęZ. G. (1)z dnia 25 marca 2003 liczba księgi robót(...)położonej w miejscowościP.gminaR.z dniem 31 grudnia 2002r. wraz z przygranicznym pasem gruntu stanowiącym częśćdziałki (...), oznaczonym następnie jakodziałka (...).
Pełnomocnik uczestników ParafiiR.-Katolickiej pw.(...)wP.iTowarzystwa (...), Dom Zakonny wP.wnosili o oddalenie wniosku.
Uczestnik Skarb Państwa reprezentowany przez Starostę Powiatu(...)pozostawił sprawę do uznania sądu, podnosząc, że uprawnienie do zgłaszania zastrzeżeń przysługuje ParafiiR.-Katolickiej pw.(...)wP., która jest wieczystym użytkownikiem przedmiotowej nieruchomości i uczestnikiem postępowania.
Uczestnik GminaR.nie złożyła oświadczeń ani wniosków, co do przesłanek mających stanowić o zasiedzeniu przedmiotowej nieruchomości.
Sąd Rejonowy ustalił, co następuje:
Prawo własności działki ewid.(...)o powierzchni 0.0900 ha położonej wP., pozostającej w użytkowaniu wieczystym ParafiiR.-Katolickiej wP., przysługuje Skarbowi Państwa.
Sąd Rejonowy w Nowym Targu prawomocnym wyrokiem z dnia 28 lutego 1996r. sygn. akt IC 31/96 oddalił powództwo Skarbu Państwa Kierownika Urzędu Rejonowego wN.przeciwkoC. Ś.,J. I.,T. I., ParafiiR.-Katolickiej(...)wP., Zarządowi Miasta wR.o uzgodnienie treściksięgi wieczystej nr (...)z rzeczywistym stanem prawnym, co do działki ewid.(...)położonej wP., której prawo własności wpisane jest na rzecz Skarbu Państwa jako właściciela działki i użytkownika wieczystego ParafiiR.-Katolickiej wP., wobec wydania przez Urząd Powiatowy wN.aktu własności ziemi nr(...)z dnia 10 lipca 1974r. na rzeczC. Ś.iS. C.po ½ części.
Prawomocnym postanowieniem z dnia 24 października 1997r. Sąd Rejonowy w Limanowej, Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych wM.Dz. KW.(...)odmówił założenia księgi wieczystej dla działki ewid.(...)o powierzchni 0.09 ha położonej wP.na podstawie decyzji administracyjnej - aktu własności ziemi nr(...)(...)Powiatowego wN.z dnia 10 lipca 1974r. i odmówił wpisu ostrzeżenia wksiędze wieczystej nr (...).
Skarb Państwa reprezentowany przez Naczelnika Miasta i Gminy wR.aktem notarialnym rep. A nr(...)z dnia 16 grudnia 1987r. sporządzonym w Państwowym Biurze Notarialnym wM.oddał w użytkowanie wieczyste działkę ewid.(...)położoną wP.ParafiiR.-Katolickiej wP., zgodnie z zatwierdzonym planem inwestycyjnym pod drogę dojazdową do kościoła wP..
Wojewoda(...)decyzją z dnia 05 sierpnia 2002r. odmówił stwierdzenia, że działka ewid.(...)położona wP.miałaby stać się z mocy prawa z dniem 23 maja 1989r. własnością ParafiiR.-Katolickiej  pw.(...)wP.po ustaleniu, że działka jest niezabudowana i od 1987r. znajduje się w posiadaniu ParafiiR.-Katolickiej pw.(...)wP., a jest tam droga dojazdowa do kościoła parafialnego położonego na działkach sąsiednich stanowiących własność Parafii.
Prawo własności działki ewid.(...)o powierzchni 0.1500 ha położonej wP.przysługujeTowarzystwu (...), Dom ZakonnyP..
Przedmiot sprawy i sporu stanowią nowoutworzone działka ewid.(...)o powierzchni 0.0341 ha i działka ewid.(...)o powierzchni 0.0102 ha położone wP..
Działka ewid.(...)stanowi część działki ewid.(...)położonej wP.od drogi publicznej w kierunku zabudowań mieszkalnych i gospodarczych wnioskodawcówJ. I.iT. I.pokrytej asfaltem z krawężnikiem od strony północnej i chodnikiem brukowym oraz trawnikiem z drzewami i krzewami ozdobnymi od strony południowej, i częściowo ogrodzonej trwale z bramą i furtką w odległości około 21 m od drogi publicznej z inną nieruchomością wnioskodawców. Działka ewid.(...)położona jest częściowo poza ogrodzeniem wskazanym wyżej od strony północnej, a rośnie tu trawa ze szpalerem drzew i przebiega rów melioracyjny, a część wschodnia jest wyasfaltowana.
WnioskodawcyJ. I.iT. I.w latach 1973-1974 na swoich działkach położonych wP.od strony wschodniej działek ewid.(...),(...)położonych wP.wybudowali dom. Do tej nieruchomości wnioskodawców po działce ewid.(...)położonej wP., co najmniej od 1975r. biegła droga gruntowa utwardzona żwirem. Wnioskodawcy ogrodzili swoją nieruchomość wraz z częścią działki ewid.(...), z której korzystali jako drogi. Wnioskodawcy około 20 lat temu z okazji ślubu swojej córki drogę utwardzili asfaltem, a około 4 lata temu położyli chodnik brukowy wraz z krawężnikiem. Ten szlak drożny zapewnia dostęp do nieruchomości wnioskodawców, które są ogrodzone wraz szlakiem drożnym, a usytuowanie ogrodzenia w kolejnych latach zmienia się przesuwając w kierunku zachodnim, ku drodze publicznej.
Działka ewid.(...)położona wP.znajduje się w posiadaniu wnioskodawcówJ. I.iT. I.od początku lat 1970. Była tam skarpa, którą wnioskodawcy zagospodarowali, aby wykonać rów melioracyjny i przepust betonowy, posadzili tam szpaler drzew i systematycznie wykaszają tam trawę i podcinają rosnące drzewa.
Oceniając materiał dowodowy Sąd pierwszej instancji podał, że daje wiarę zeznaniom świadków i stron na okoliczności wskazane wyżej, albowiem są to zeznania złożone zgodnie i wzajemnie się potwierdzają, korelując z dowodami z dokumentów. Sąd odmówił natomiast wiary zeznaniom świadkówJ. Ś.iJ. C.oraz wnioskodawcówJ. I.iT. I.w części, a mianowicie co do okoliczności, aby działka ewid.(...)położona wP.miała stanowić własnośćW.iS. C.orazA.iC. Ś., albowiem zeznania te pozostają w sprzeczności z dowodami ze zeznań pozostałych świadków oraz z dokumentówksięgi wieczystej nr (...)Sądu Rejonowego w Limanowej, VI Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych wM., akt sprawy tut. Sądu IC 31/96 i akt administracyjnych(...)Wojewody(...). Sąd Rejonowy podzielił dowód z opinii biegłej geodety mgr inż.M. G..
Oceniając żądanie wniosku Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z zeznań świadkówW. I.,M. P. (1),K. C.,C. R.wynika, że zanim wnioskodawcyJ. I.iT. I.na działce ewid.(...)położonej wP.urządzili drogę prowadzącą do ich nieruchomości, to działka wraz z przedmiotem sprawy była tzw. brzegiem i skarpą, płynął tutaj potok i była ogólnie dostępna ścieżka. Jednocześnie z dowodów ze zeznań świadków nie wynika okoliczność, aby działka ta miała być przedmiotem nieformalnych umów pomiędzyJ. C.iC. Ś.oraz wnioskodawcami oraz, abyJ. C.iC. Ś.korzystali z tej działki jak właściciele.
Z dowodów dokumentów akt administracyjnych(...)Wojewody(...)i aktu notarialnego z dnia 16 grudnia 1987r. rep. A.(...)sporządzonego w Państwowym Biurze Notarialnym wM., oględzin nieruchomości, zeznań świadków:K. C.,B. S. (1),A. S., częściowoJ. Ś.,F. T.,C. R.,K. W.,E. Ś.,M. P. (1),W. I.,J. K.,K. M., a przede wszystkim samych wnioskodawców potwierdzonych ich oświadczeniem z dnia 02 lipca 2003r. i reprezentującego wówczas uczestnika ParafięK.R.-Katolickiego pw.(...)wP.proboszczaT. G.(k.10) oraz z dokumentów akt administracyjnych Wojewody(...)(...)oraz akt i dokumentówksięgi wieczystej nr (...)Sądu Rejonowego w Limanowej, VI Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych wM., wynika, że działka ewid.(...)położona wP.jest drogą co najmniej od połowy lat 1970, która prowadzi do nieruchomości wnioskodawców, a następnie od 1987r. do nieruchomości uczestnika ParafiiK.R.-Katolickiego pw.(...)wP..
Poprzedniczka prawna wnioskodawcówA. Ś.nie była więc właścicielką działki ewid.(...)położonej wP.ani jej posiadaczką samoistną i nie mogła wobec tego przenieść ani własności ani posiadania samoistnego nieruchomości na rzecz wnioskodawcówJ. I.iT. I..
Południową część przedmiotu sprawy i sporu stanowiącą działkę ewid.(...)położoną wP.porasta trawnik i rosną tutaj krzewy i drzewa ozdobne, a korzysta z niej uczestnik ParafiaK.R.-Katolickiego pw.(...)wP.jako użytkownik wieczysty kosząc trawę i montując odpływ wody, co wynika ze zeznań świadkówM. P. (1),J. S.,W. I., i w tym zakresie wnioskodawcy okoliczności posiadania samoistnego nieruchomości nie wykazują (art. 6 kc).
Ogrodzenie z bramą wjazdową obejmuje przedmiot sprawy i sporu wraz z innym gruntem i zabudowaniami wnioskodawców i na przestrzeni czasookresu od 1983r. ulegało zmianie przesuwając się w kierunku południowym, jak zeznają świadkowie:C. R.,B. S. (2),K. W.,E. Ś.,W. I.,J. S.. Zmienia się więc zakres posiadania przez wnioskodawców ograniczonegoprawa rzeczowegosłużebności drogi po działce ewid.(...)położonej wP., a uczestnik ParafiaK.R.-Katolickiego pw.(...)wP.nie traci władztwa nad południowo-zachodnią częścią działki ewid.(...)jako użytkownik wieczysty.
Przedmiot sprawy i sporu stanowi również część działki ewid.(...)położonej wP.odpowiadający nowoutworzonej działce ewid.(...), która w tym miejscu była skarpą zagospodarowaną przez wnioskodawców począwszy od 1970r., co wynika z dowodu ze zeznań świadków:E. Ś.,F. T.,J. Ś.,B. S. (1),K. C.oraz wnioskodawców. UczestnikTowarzystwo (...), Dom Zakonny wP.nie wykazuje (art. 6 kc) aby z tej części działki ewid.(...)korzystał jak właściciel (art. 140 kc), podobnie jak jego poprzednik prawnyR. D. (1)i dlatego Sąd Rejonowy uznał wnioskodawców za posiadaczy samoistnych działki ewid.(...)położonej wP.w złej wierze przez czasookres 30 lat i orzekł jak punkt II postanowienia.
Dalej Sąd stwierdził, że wnioskodawcyJ.iT.małżonkowieI.nie są posiadaczami samoistnymi działki ewid.(...)położonej wP.. Jeżeli posiadają działkę ewid.(...), to wyłącznie w zakresie ograniczonegoprawa rzeczowego, a skoro wnoszą o stwierdzenie nabycia prawa własności nieruchomości działki ewid.(...)położonej wP., to ich roszczenie podlega oddaleniu.
Postanowienie z 10 marca 2017 r. Sądu Rejonowego w Nowym Targu zostało zaskarżone apelacjami przez wnioskodawców i uczestnikaTowarzystwo (...)wP..
Wnioskodawcy złożyli apelację w dwóch pismach.
W piśmie z 15 kwietnia 2017r. zaskarżyli postanowienie w części oddalającej wniosek i orzekającej o kosztach tj. punkty III. –V. postanowienia. Zarzucili uchybienia procesowe a to:
- pominięcie z oczywistym naruszeniemart. 244 §1 k.p.c.istotnej części materiału dowodowego poświadczającego tytuł prawny poprzedników prawnych wnioskodawców do spornej nieruchomości a to AWZ nr(...)i zaświadczenia ST z 14 kwietnia 2015 r. a także zignorowanie treści pisma poprzedniego proboszcza ParafiiT. G.z 25.10.2002r potwierdzającego samoistność posiadania wnioskodawców,
- pominięcie istotnej części materiału dowodowego w postaci m.in. zeznań wnioskodawców,A. Z.,J. C., ww. pismaT. G., z których wynika, że doszło do przekazania samoistnego posiadania spornej nieruchomości przez rodziców wnioskodawczyni na rzecz wnioskodawców oraz doszło do niesformalizowanego odstąpienia pozostałej częścidziałki (...)przez wnioskodawczynię na potrzeby budującego się kościoła a w konsekwencji nieformalnego podziału działki,
- nieuwzględnienie statusu prawnegodziałki (...), ukształtowanego AWZ nr(...)wydanym na rzeczC. Ś.iS. C.a tym samym samoistnego jej posiadania przez wnioskodawców od początku lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku oraz niewyjaśnienie tego, w jaki sposób mogło dojść do rzekomego przekształcenia ich samoistnego posiadani , przekazanego przez uprawnionego z tego aktu w posiadanie ograniczonegoprawa rzeczowegow postaci służebności drogi koniecznej,
- sprzeczność ustaleń Sądu z treścią materiału dowodowego przez błędne i bezpodstawne ograniczenie statusu posiadania wnioskodawców dodziałki (...)do posiadania odpowiadającego służebności drogi koniecznej, podczas gdy prawidłowa i wszechstronna ocena tego materiału świadczy o samoistnym charakterze tego posiadania,
- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na ustaleniu, iż w okresie biegu zasiedzenia uczestnik dokonywał ingerencji w południowej części spornego terenu poprzez instalację odpływu wody, który w rzeczywistości usytuowany jest nadziałce (...)nieobjętej wnioskiem o zasiedzenie,
- błąd w ustaleniach faktycznych dotyczących usytuowania bramy i ogrodzenia odgradzającego bezpośredni dojazd do zabudowań uczestników przez przyjęcie, że było one trzykrotnie przesuwane, podczas gdy w rzeczywistości zmieniany był jedynie charakter i konstrukcja ogrodzenia, przy czym Sąd nie dokonał w tym zakresie żadnej analizy dowodów, jak również w żaden sposób nie ustosunkował się do złożonych do akt zdjęć archiwalnych i archiwalnych map geodezyjnych obrazujących niezmienione usytuowanie bramy i ogrodzenia,
- na skutek ww. uchybień procesowych dopuszczenie do wewnętrznej sprzeczności wydanego orzeczenia, która przejawia się w tym, że Sąd trafnie przyjął nabycie przez zasiedzenie przez wnioskodawcówdziałki (...)a odmówił stwierdzenia zasiedzeniadziałki (...)mimo właścicielskiego posiadania przez taki sam okres czasu,
- naruszenieart. 233 k.p.c.w związku zart. 328 §2 k.p.c.przez brak wszechstronnej analizy i oceny całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, brak ustosunkowania się do odmiennej treści tych dowodów od dokonanych przez Sąd ustaleń,
Nadto zarzucili naruszenie prawa materialnego a to:
- naruszenie wynikającego zart. 339 k.c.domniemania samoistności posiadania, przez błędne przyjęcie, że pomimo jednoznacznego, nieprzerwanego od początku lat siedemdziesiątych manifestowania właścicielskiego posiadania, wnioskodawcy nie byli samoistnymi posiadaczamidziałki (...)oraz naruszenieart. 172 §2 k.c.przez bezpodstawne oddalenie ich żądania stwierdzenia nabycia własności tej działki przez zasiedzenie.
Powołując się na ww. zarzuty wnioskodawcy wnieśli o zmianę postanowienia w zaskarżonej części i uwzględnienie wniosku o zasiedzenie także co dodziałki (...)z obciążeniem Parafii kosztami postępowania na rzecz wnioskodawców za obydwie instancje, w tym kosztami zastępstwa prawnego wraz z opłatami skarbowymi według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie postanowienia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W piśmie z 19 kwietnia 2017 r. ( data stempla pocztowego) wnioskodawcy zarzucili, że zaskarżone postanowienie w części oddalającej wniosek rażąco narusza prawo jak i poczucie sprawiedliwości. Zarzucili też sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału, który doprowadził do błędnych ustaleń faktycznych a w konsekwencji do błędnego orzeczenia oraz obrazę prawa procesowego (art. 233 k.p.c.) poprzez dowolną a nie swobodną ocenę dowodów, co miało zasadniczy wpływ na treść orzeczenia w części oddalającej wniosek oraz przez uznanie, że Sąd nie mógł orzekać o stwierdzeniu zasiedzenia służebności przejazdu wobec braku wniosku w tym przedmiocie (art. 321 k.p.c.).
Zarzucili pominięcie zdjęć obrazujących stan posiadania i stan terenu w latach osiemdziesiątych i później, szkiców i map obrazujących położenia ogrodzenia oraz kapliczki w okresie biegu zasiedzenia, zeznańA. S., z których wynika, że wnioskodawcy na przedmiotowym terenie własnym sumptem wyasfaltowali drogę i było to już w latach 80-tych, zaświadczenia Starosty(...)sprawie wpisu w rejestrze ewidencji gruntów jako władających i właścicieliC. Ś.iS. C.w okresie od 1969 r. do 1988r., protokołu rozprawy w sprawie o sygn. I C 31/96 dokumentującego zeznania ojca wnioskodawczyni o treści: „część przedmiotowej działki oddałem córce na drogę dojazdową do jej budynku”. Zarzucili, że pozostałe dowody Sąd ocenił zupełnie dowolnie. Zarzucili błędne ustalenie, że wnioskodawcy korzystają z przedmiotu sporu w zakresie dojazdów, czemu przeczy sposób zagospodarowania terenu objętego wnioskiem. Zarzucili, że akty posiadania Parafii miały ewentualnie miejsce tylko na części przedmiotu sporu i po upływie terminu zasiedzenia. Apelujący ponownie powołali się na projekt podziałudziałki (...), który był załącznikiem do oświadczenia proboszczaT. G.i z którego jednoznacznie wynika, że wówczas strony ustaliły podział fizycznydziałki (...)a nie na ustanowienie służebności. Z ostrożności procesowej zarzucili, że nietrafna jest ocena Sądu, że brak wniosku uniemożliwiał Sądowi ustalenie zasiedzenia służebności. Ponownie wnieśli o zmianę orzeczenia poprzez uwzględnienie wniosku o zasiedzenie projektowanejdziałki (...).
UczestnikTowarzystwo (...)wP.zaskarżył postanowienie w zakresie punktów I, II i V, zarzucając:
- sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez błędne uznanie, iżdziałka nr (...)znajduje się w posiadaniu wnioskodawców oraz nieuwzględnienie faktu pozostawienia przez wnioskodawców ogrodzenia oddzielającegodziałkę (...)oddziałki (...)i od nieruchomości wnioskodawców, co mogło mieć znaczenie dla przyjętej ostatecznie kwalifikacji prawnej korzystania zdziałki (...),
- sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że wnioskodawcy systematycznie wykaszają trawę na częścidziałki (...)podczas gdy brak jest takich dowodów bądź twierdzeń ze strony wnioskodawców a w terenie nie ma nawet takiej fizycznie możliwości,
- naruszenieart. 172 § 2 k.c.poprzez błędne uznanie, że korzystanie przez wnioskodawców zdziałki (...)miało charakter posiadania samoistnego nieruchomości tj., że incydentalnie podejmowane przez wnioskodawcę czynności związane z utrzymaniem drożności cieku wodnego są aktami władania nieruchomością w zakresie takim jak właściciel, podczas gdy co najwyżej korzystanie to mogło mieć mieścić się w zakresie posiadania ewentualnej służebności,
- naruszenie przepisów postępowania tj.art. 510 §1 i 2 k.p.c.poprzez zaniechanie wezwania do udziału w sprawie w charakterze uczestnikaR. D. (1), który był właścicielem nieruchomości obejmującejdziałkę (...)w dacie przyjętej jako moment upływu okresu zasiedzenia.
Powołując się na ww. zarzuty uczestnik wniósł o zmianę postanowienia w zaskarżonej części poprzez oddalenie wniosku o zasiedzeniedziałki (...), przy równoczesnym odstąpieniu od dokonywania podziałudziałki (...)oraz zasądzenie od wnioskodawców na rzecz uczestnika kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego w obu instancjach, ewentualnie o uchylenie postanowienia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Sąd Okręgowy ustalił i zważył co następuje:
W sprawie nie zaszły uchybienia skutkujące nieważnością postępowania, których wystąpienie sąd odwoławczy ma obowiązek brać pod uwagę z urzędu –art. 378 § 1 k.p.c.w zw. zart. 13 §2 k.p.c.
Na wstępie podkreślić należy, że w polskim porządku prawnym obowiązuje tzw. system apelacji pełnej, który zgodnie z treściąart. 382 k.p.c.charakteryzuje się tym, iż sąd drugiej instancji ma nie tylko uprawnienie, ale wręcz obowiązek rozważenia na nowo całego zebranego w sprawie materiału oraz dokonania własnej, samodzielnej i swobodnej jego oceny, w tym oceny zgromadzonych dowodów zebranych przed sądem pierwszej i drugiej instancji (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 17.04.1998r., sygn. akt II CKN 704/97, opubl. OSNC 1998/12/214, Wokanda 1998/7/8, Biul. SN 1998/9/15). W uchwale składu siedmiu sędziów, zasadzie prawnej z dnia 23 marca 1999 r., III CZP 59/98 Sąd Najwyższy mocno zaakcentował - że ustalenia sądu pierwszej instancji nie są dla sądu drugiej instancji wiążące, zatem obowiązek dokonywania ustaleń istnieje niezależnie od tego, czy wnoszący apelację podniósł zarzut dokonania wadliwych ustaleń faktycznych lub ich braku. Dokonanie przez sąd drugiej instancji ustaleń faktycznych umożliwia temu sądowi - stając się zarazem jego obowiązkiem - ustalenie podstawy prawnej wyroku, a więc dobór właściwego przepisu prawa materialnego, jego wykładnię oraz podjęcie aktu subsumcji. Innymi słowy, zgodnie z podstawowymi zasadami procesowymi określającymi relacje między stroną a sądem da mihi factum, dabo tibi ius oraz facta probantur, iura novit curia), sąd apelacyjny - bez względu na stanowisko stron oraz zakres zarzutów - powinien zastosować właściwe przepisy prawa materialnego, a więc także usunąć ewentualne błędy prawne sądu pierwszej instancji, niezależnie od tego, czy zostały one wytknięte w apelacji. Jest jasne, że nienaprawienie tych błędów byłoby równoznaczne ze świadomym ich powieleniem w postępowaniu rozpoznawczym na wyższym szczeblu instancji, czego - zważywszy na istotę wymiaru sprawiedliwości i cele postępowania odwoławczego - nie można zaaprobować. ( tak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 31 stycznia 2008r, III CZP 49/07).
Realizując powyższe obowiązki Sąd Okręgowy szczegółowo zapoznał się z całym materiałem dowodowym zgromadzonym przez sąd pierwszej instancji a ponadto w postępowaniu apelacyjnym przeprowadził dodatkowe dowody. Uzupełnienie materiału dowodowego było konieczne głównie z tego powodu, że zeznania świadków nie są precyzyjne ( ani w opisach poszczególnych fragmentów przedmiotu sporu ani co do okresu czasowego), a poza tym w zeznaniach świadków występują istotne sprzeczności w szczególności co do tego, kiedy wnioskodawcy ogrodzili swoje siedlisko, jaki dokładnie obszar zajmowało, czy ogrodzenie istniejące obecnie w przeszłości stało w tym samym miejscu i kto użytkuje poszczególne fragmenty przedmiotu wniosku.
Przed zaprezentowaniem ustaleń faktycznych Sądu Okręgowego należy podkreślić, że rację mają wnioskodawcy, gdy w apelacji zarzucają, że uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie spełnia wymagań ustawowych oraz, że Sąd Rejonowy czyniąc ustalenia faktyczne pominął szereg istotnych dowodów. W konsekwencji ustalenia faktyczne są powierzchowne, niepełne i częściowo błędne. Należy podkreślić, że Sąd Rejonowy zgromadził bardzo obszerny materiał dowodowy, zawierający zarówno dowody z dokumentów jak i dowody osobowe. Jak już wyżej zauważono osobowe źródła dowodowe nie były spójne a w zeznaniach świadków i stron były istotne sprzeczności, które wymagały rozważenia i oceny wiarygodności poszczególnych zeznań. Oceny takiej Sąd Rejonowy nie w istocie przeprowadził. Ocena dowodów zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia mieści się zaledwie w trzech zdaniach i z przyczyn oczywistych nie może być uznana za prawidłową.
Oceniając ustalenia faktyczne zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia należy stwierdzić co następuje:
- ustalenie, że „wnioskodawcy około 20 lat temu z okazji ślubu swojej córki drogę utwardzili asfaltem” jest nieprecyzyjne o tyle, że sugeruje, jakoby wówczas dopiero położono asfalt. Tymczasem z zeznań części świadków i wnioskodawców wynika, że po raz pierwszy asfalt położono już w latach 80-tych, natomiast przy okazji ślubu córki wnioskodawców droga była asfaltowana ponownie,
- ustalenie, że „usytuowanie ogrodzenia w kolejnych latach zmienia się przesuwając w kierunku zachodnim, ku drodze publicznej nie jest prawidłowe”, ponieważ nie ma oparcia w wiarygodnych dowodach – o czym poniżej.
Nie znajdują oparcia w materiale dowodowym także zawarte w ramach rozważań prawnych ustalenia:
- że „C. Ś.iS. C.nie władalidziałką (...)”, ponieważ na okoliczność przeciwną wskazuje protokół ustalenia stanu władania z 1967 r. protokoły w aktach uwłaszczeniowych, wydany na ich rzez(...), zapisy w ewidencji gruntów i zeznania części świadków,
- że „działka ewid.(...)położona wP.jest drogą co najmniej od połowy lat 1970, która prowadzi do nieruchomości wnioskodawców, a następnie od 1987r. do nieruchomości uczestnika ParafiiK.R.-Katolickiego pw.(...)wP.”, ponieważ na działce tej w istocie są dwie odrębne drogi dojazdowe, jedna prowadzi do wnioskodawców a druga do kościoła. Poza tym część tej działki stanowi ogród wnioskodawców wewnątrz ich ogrodzenia a część trawnik położony między ww. drogami dojazdowymi, na którym stoi reklama wnioskodawców i nie ma innej infrastruktury. Pozostała częśćdziałki (...)stanowi zagospodarowane otoczenie kościoła i nie jest objęta wnioskiem,
- że „południową część przedmiotu sprawy i sporu stanowiącą działkę ewid.(...)położoną wP.porasta trawnik i rosną tutaj krzewy i drzewa ozdobne, a korzysta z niej uczestnik ParafiaK.R.-Katolickiego pw.(...)wP.jako użytkownik wieczysty kosząc trawę i montując odpływ wody”, ponieważ większa część przedmiotu wniosku ( w tym południowo- wschodnia częśćdziałki (...)) stanowi część ogrodzonej działki siedliskowej wnioskodawców i nikt nie twierdzi, aby była w posiadaniu Parafii, natomiast pozostała częśćdziałki (...)znajdująca się poza ogrodzeniem składa się w istocie z dwóch fragmentów: tj. części drogi asfaltowej wraz z chodnikiem wykonanej i użytkowanej przez wnioskodawców oraz niewielkiego obszaru w kształcie trójkąta porośniętego wyłącznie trawą, na którym jest tylko reklama działalności wnioskodawców i nie ma żadnych widocznych urządzeń, które miałby stanowić część infrastruktury kościelnej.
Pozostałe ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego – choć niezwykle lakoniczne – to wynikają z zebranego w sprawie materiału dowodowego.
Dodatkowo Sąd Okręgowy ustalił co następuje:
Projektowanadziałka (...)w części stanowi utwardzony podjazd do zabudowań nadziałce (...)i w tym zakresie znajduje się wewnątrz ogrodzonego siedliska wnioskodawców. Na północ od ogrodzenia działka ta stanowi skarpę opadającą w kierunku północnym. U jej podnóża znajduje się rów, w którym płynie woda. Przepływ wody jest uregulowany za pomocą korytek położonych powyżej przedmiotu sporu oraz betonowego przepustu w dolnej części. Dalej na północ – na terenie(...)teren wznosi się ku górze tworząc kolejną wysoką skarpę.
Projektowanadziałka (...)w przeważającej części znajduje się wewnątrz ogrodzonego siedliska wnioskodawców. W tej części od północy stanowi wyasfaltowany podjazd do zabudowań wnioskodawców. Obok podjazdu znajduje się chodnik brukowy a od południa tj. w południowo zachodnim narożniku działka ta stanowi fragment ogrodu i aktualnie jest porośnięta trawą. W przeszłości w latach 1983-2004 stała tam kapliczka wykonana przez wnioskodawców.
Poza ogrodzeniemdziałka (...)od strony północnej stanowi wyasfaltowany dojazd do bramy wnioskodawców, który od północy graniczy zdziałką (...)– aktualnie własności wnioskodawców, od zachodu z drogą publiczną(...)od południa z drogą z kostki brukowej prowadzącą do kościoła wP.. W składdziałki (...)wchodzi także obszar w kształcie trójkąta, na którym znajduje się chodnik brukowy i trawa. Granicę tego trójkąta od strony terenu Parafii wyznacza linia prosta biegnąca od narożnika ogrodzenia do północnego narożnika drogi brukowej prowadzącej do kościoła. Na tym trójkącie z trawy znajduje się reklama pensjonatu wnioskodawców. Nie ma tam żadnych urządzeń infrastruktury kościelnej. Instalacja odpływu wody znajduje się na tereniedziałki (...)a więc poza przedmiotem sporu.
( dowód: protokół oględzin k. 125-126, mapa sytuacyjna dla celów sądowych k. 144, zdjęcia k. 379-380 )
Ewidencja gruntów dla obrębuP.została założona w 1969 r.Działka ewidencyjna (...)o pow.0,09 ha figurowała:
- w latach 1969-1974 w jednostce rejestrowej 333, gdzie jako władający wpisani byliC. Ś.s.W.iA.orazS. C.s.S.iM.,
- w latach 1974-1988 w jednostce rejestrowej 333 jako właściciele byli wpisaniC. Ś.s.W.iA.orazS. C.s.S.iM.w udziałach po ½ części,
- od 1988r. do chwili obecnej ww. działka figuruje w jednostce rejestrowej 555, gdzie jako właściciel wpisany jest Skarb Państwa a jako użytkownik wieczysty wpisana jest ParafiaR.Katolicka wP..
( dowód: zaświadczenie Starosty(...)k. 78)
W protokole ustalenia stanu władania z roku 1967 r.działka (...)figurowała na nazwiskoC. Ś.iS. C.jako władających.
( dowód: protokół ustalenia stanu władania k. 80 i 82 )
W dniu 10 lipca 1974r. wydano AWZ nr(...)na ww. działkę na rzeczC. Ś.iS. C.po ½ części.C. Ś.był ojcem wnioskodawczyni, natomiastS. C.był mężem ciotki ( siostry matki) wnioskodawczyni. W protokole uwłaszczeniowym dotyczącym uwłaszczeniaS.iW. C.podano: „oprócz tego mam na spółkę zŚ. C.po połowie wdziałce (...)o pow.0,09 ha. Spółka ta istnieje od 1951r. „ w protokole uwłaszczeniowym dotyczącym uwłaszczeniaC.iA. Ś.podano: wdziałce (...)posiadam … ( tj. nieczytelne) udziału, drugą część posiadaS. C.”.
( dowód: AWZ k. 272-273 iprotokół uwłaszczeniowy k. 275 i 278 akt sprawy I Ns 184/03 o rozgraniczenie)
Działka (...)miała nieregularny kształt. Od północy wchodziła klinem wdziałkę (...)a na pozostałym obszarze stanowiła skarpę ( brzeg ) położony pomiędzy drogą publiczną a działkami rolnymi położonymi powyżej poziomu drogi. Częściowo była porośnięta krzewami.
( dowód: mapa k. 9, zdjęcie lotnicze z 1977r. k. 450a)
T.iJ. I.pobrali się w 1969r. Z okazji ślubu otrzymali od rodzicówdziałki (...). Potem otrzymali takżedziałkę (...). W dniu 26 stycznia 1973 r. wnioskodawcy uzyskali na ww. działki AWZ.
( dowód: AWZ k. 21, protokół uwłaszczeniowy k. 174-175 akt o rozgraniczenie).
Ok. 1972r. wnioskodawcy rozpoczęli budowę domu – pensjonatu nadziałce (...). Wnioskodawcy urządzili drogę dojazdową dodziałki (...)od drogi publicznej przezdziałkę (...). W tym celu musieli zasypać wąwóz, teren częściowo zniwelować i utwardzić. Ponadto uregulowali przepływ wody poprzez ułożenie korytek i przepustu betonowego. Powstała wówczas skarpa zajmująca także niewielki fragment sąsiedniejdziałki (...). Skarpę tę wnioskodawcy obsadzili wierzbami. W kolejnych latach wnioskodawcy dbali o tę skarpę i rów melioracyjny znajdujący się u jej podnóża, po to by okresowo spływająca woda jej nie podmywała. Obcinali i pielęgnowali rosnące tam wierzby. Ze względów bezpieczeństwa ogrodzenie postawiono w górnej części skarpy.
Ponieważdziałka (...)była wąska, a nowy budynek stał blisko granicy wnioskodawcy w latach 70-tych zakupili nieformalnie odM.iF. L.sąsiedniądziałkę nr (...).
Po tym jak ojciecJ. I.tj.C. Ś.uzyskał w 1974 r. wraz zeS. A.Własności Ziemi nadziałkę (...), rodzice wnioskodawczyni przy braku sprzeciwu małżonkówC., nieformalnie darowali wnioskodawcom częśćdziałki (...)stanowiącą naturalne przedłużeniedziałek (...)w kierunku drogi publicznej ( tj. teren okazywany jako sporny w sprawie o rozgraniczenie). Teren ten był potrzebny wnioskodawcom, ponieważ znaczną jego część zajmowała droga dojazdowa. Od tego czasudziałki (...)i częśćdziałki (...)od zachodniej granicydziałek (...)do drogi publicznej znajdowała się w samoistnym posiadaniu wnioskodawców, oni uważali się za ich właścicieli i nikt inny nie wykonywał tam aktów posiadania. Stan taki istniał najpóźniej od 26 sierpnia 1977r. i jest to data pierwszego zdjęcia lotniczego, na którym widać, żedziałki (...)i częśćdziałki (...)stanowią całość gospodarczą, wyraźnie odróżniającą się od gruntów sąsiednich ( od południa granica użytku biegnie w linii prostej aż do drogi). Na zdjęciu tym widać także urządzoną drogę dojazdową przezdziałkę (...). Droga ta po raz pierwszy była asfaltowana przez wnioskodawców na początku lat 80-tych a po raz drugi bezpośrednio przed ślubem ich córki, który miał miejsce 5.10.1991r. Położenie asfaltu w latach 80-tych stwierdził świadekA. S., który kontrolował pensjonat wnioskodawców i który stwierdził, że droga do pensjonatu jest wyasfaltowana a następnie sprawdzał, czy asfalt ten nie był wykonany na koszt gminy – bo takie przypadki się zdarzały. W wyniku kontroli ustalił, że wnioskodawcy wykonali asfalt własnym kosztem jako właściciele. Podobnie w latach 80-tych, jeszcze przed budową kościoła, na kontroli u wnioskodawców był świadekJ. L., który stwierdził, że do ich domu prowadzi droga asfaltowa, co wyróżniało się, ponieważ na drodze publicznej w tym rejonie asfaltu jeszcze niebyło.
Słaba jakość zdjęcia lotniczego z 1977 r. nie pozwala na ustalenie, czy w miejscu obecnego ogrodzenia wówczas istniało w tym czasie jakieś ogrodzenie.
( dowód: zeznania świadkówK. C.k. 164,J. C.k. 164-165,B. S. (1)k. 165-166,W. G.k. 166 i od 1: 11 minuty rozprawy,A. S.k. 166-167,J. Ś.k. 167,F. T.k. 168,J. K.k. 203,J. L.k. 268, zeznaniaJ. I.k. 305-306, 553zdjęcie lotnicze z 1977r. k. 450a, opiniaP. D.k. 459-463, 506-513 ).
Na zdjęciu lotniczym z 1983 r. droga dojazdowa jest szeroka i bardzo dobrze widoczna. Od strony północnej wzdłuż drogi widać szpaler drzew. W skład siedliska wnioskodawców wchodzi także obszardziałki (...). Słaba jakość zdjęcia nie pozwala na ustalenie, czy wówczas istniały jakieś ogrodzenia. Obokdziałki (...)widać przygotowania do budowy kościoła, które prowadził społeczny komitet d.s. budowy kościoła. Na przyszłym placu budowy wypalano cegły i układano je w pasach. WnioskodawcaT. I.również był zaangażowany w budowę kościoła. W związku z planami budowy terendziałki (...), w tym także część skarpy znajdującej się po prawej stronie zabudowań wnioskodawców musiały zostać zniwelowane. Na zdjęciu z 1983r. widać, że na częścidziałki (...)są składowane materiały do budowy kościoła, na co wnioskodawcy wyrażali zgodę. W tym czasie przygotowania do budowy odbywały się na gruntach osób fizycznych, które były zaangażowane w budowę kościoła i zamierzały oddać swoje grunty pod tę budowę, co nastąpiło kilka lat później.
( dowód: zdjęcie lotnicze z 1977r. k. 450a, opiniaP. D.k. 459-463, 506-513, zeznaniaJ. I.k. 305-306, 553, częściowo zeznaniaC. R.k. 168, częściowo zeznaniaB. S. (2)k. 171 ).
Na zdjęciu z lat 80-tych przedstawiającym wjazd na posesję wnioskodawców i na plac budowyK.widać:
- dwie osobne drogi dojazdowe tj. do siedliska wnioskodawców i do placu budowy kościoła ( budynku kościoła jeszcze nie ma ),
- działka wnioskodawców jest ogrodzona od strony placu budowy kościoła i od strony drogi głównej ogrodzeniem z siatki na podmurówce betonowej,
- na przedłużeniu ogrodzenia z siatki pomiędzy siedliskiem wnioskodawców a placem budowy stoi w linii prostej ogrodzenie drewniane określające teren budowy,
- wewnątrz ogrodzonej części siedliska wnioskodawców znajduje się kapliczka,
- na fragmencie trawy w kształcie trójkąta pomiędzy ogrodzeniem wnioskodawców a drogami dojazdowymi złożono materiały na budowę.
( dowód: zdjęcie k. 54 - oryginał okazano na rozprawie apelacyjnej, zdaniem wnioskodawców zdjęcie wykonano prawdopodobnie w latach 84-85 a zdaniem uczestnika w 1987 r.)
Podobny stan jest na zdjęciach z 5.10.1991r. z dnia ślubu córki wnioskodawców, z tym, że na zdjęciach działki wnioskodawców na spornym trójkącie nie ma żadnych materiałów.
( dowód: zdjęcia k. 217 )
Na zdjęciach lotniczych z lat 1993, 1999, 2003 i 2009. widać, że siedlisko wnioskodawców ma analogiczny kształt zagospodarowania jak obecnie. Wzdłuż linii ogrodzenia od strony kościoła na ww. zdjęciach widać rząd drzew - na poszczególnych zdjęciach coraz większych. Na wszystkich zdjęciach widać szpaler po północnej stronie drogi dojazdowej ( tj. na(...)) oraz odrębne drogi dojazdowe: do siedliska wnioskodawców i do kościoła.
Na zdjęciach z lat 2012 i 2105 widać, że drzewa na działce wnioskodawców od strony kościoła zostały zastąpione innymi - mniejszymi.
(dowód: zdjęcia lotnicze k. 450a, zdjęcie k. 486, ).
Analiza opinii geodezyjnej, opinii z odczytu zdjęć lotniczych, szkiców ze sprawy o rozgraniczenie ( na których zaznaczono przebieg ogrodzenia, w stosunku do granic ewidencyjnych, położenie kapliczki i miary ) oraz ww. zdjęć prowadzi do wniosku, że przebieg ogrodzenia obecnego nie różni się istotnie od przebiegu ogrodzenia stwierdzonego na pierwszych oględzinach w sprawie o rozgraniczenie i uwidocznionego także na zdjęciu z końca lat 80-tych, gdy rozpoczynała się budowa kościoła.
( ww. dowody oraz szkice graniczne ze sprawy o rozgraniczenie k.4-7,87 i 90 ).
ParafiaR.- Katolicka p.w.(...)wP.uzyskała użytkowanie wieczystedziałki (...)o pow. 900 m2na podstawie aktu notarialnego z 16 grudnia 1987r. o oddaniu gruntu państwowego w użytkowanie wieczyste. Podstawą do zawarcia aktu notarialnego była decyzja Naczelnika Miasta i Gminy wR.z 31 marca 1987r. Zarówno w ww. decyzji jak i w akcie notarialnym zapisano, żedziałka (...)w zatwierdzonym planie realizacyjnym numer(...)jest przeznaczona na budowę drogi dojazdowej do kościoła wP.i oddana zostaje w użytkowanie wieczyste celem wybudowania tej drogi.
( dowód: decyzja i akt notarialny k. 11-14 akt sprawy o rozgraniczenie),
W powołanej wyżejdecyzji numer (...)w sprawie zatwierdzenia planu realizacyjnego zagospodarowania terenu podano, że dotyczy onadziałek (...)iczęścidziałki (...).Działki (...)zostały darowane na rzecz ParafiiR.- Katolicka p.w.(...)wP.aktem notarialnym z 5 czerwca 1987r.
( dowód: decyzja k. 40 i akt notarialny k. 41-42 akt sprawy o rozgraniczenie)
Parafia uzyskała pozwolenie na budowę kościoła wP.decyzją z 12 czerwca 1987 r. w decyzji podano, że budowa ma objąć działki:(...),(...),(...),(...)i(...)i częśćdziałki (...).
( dowód: decyzja k. 79)
W aktach postępowania administracyjnego dotyczącego wniosku Parafii o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie prawa własności znajduje się szkicowa koncepcja zagospodarowania terenu dlaK.wP.bez daty jej sporządzenia. Na koncepcji tej dojazd do kościoła znajduje się w innym miejscu, niż istniejąca obecnie droga dojazdowa i poza obszarem, który w sprawie o rozgraniczenie był sporny.
( szkicowa koncepcja k. 328)
Zmiana przebiegu drogi dojazdowej do kościoła nastąpiła celem poprawienia warunków wjazdu (by był mniej stromy). MatkaJ. I.tj.A. Ś.prosiła wnioskodawców, aby odstąpili swoją częśćdziałki (...)na drogę dojazdową do kościoła, na co ostatecznie ci wyrazili zgodę. Było to w czasie, gdy stał już budynek kościoła. Z powodu tej zmiany granica posiadania wnioskodawców nie biegła w linii prostej (jak pierwotnie), lecz od narożnika ogrodzenia pod skosem. Obszar w kształcie trójkąta położony za ogrodzeniem działki wnioskodawców pomiędzy obiema drogami dojazdowymi był w wyłącznym posiadaniu wnioskodawców co najmniej do 2009r. kiedy to z parafii odszedł ksiądzT. G.i nastał nowy proboszcz. Trójkąt ten po niwelacji terenu obsiał trawąT. I.i on go pielęgnował.
( dowód: zeznaniaJ. I.k. 305-306, 553, zeznaniaT. I.od ok. 45 minuty rozprawy w dniu 29 listopada 2016 r. –

uwaga:

protokół pisemny nie oddaje rzeczywistych słów wnioskodawcy : w szczególności w zeznaniach nie padło zdanie o treści: „winkiel został bo nie chciałem wchodzić w konflikt z kościołem”, wnioskodawca zeznał natomiast m.in. „ jak ksiądz zrobił drogę to mi został winkiel”)
Działka (...)była przedmiotem sporu pomiędzy wnioskodawcami a ParafiąR.- Katolicką p.w.(...)wP.od początku lat 90-tych. Na wniosek Parafii w dniu 3 czerwca 1991r. Urząd Miasta wR.wszczął postępowanie rozgraniczeniowedziałki (...)zdziałkami (...). Odbyła się rozprawa graniczna na gruncie, na której nie doszło do spisania ugody a większość stron odmówiła podpisu na protokole granicznym.
Postanowieniem z 5 września 1991r. postępowanie rozgraniczeniowe zostało umorzone, a sprawa rozgraniczenia została przekazana do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Nowym Targu. W obu decyzjach administracyjnych podano, żedziałka (...)stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym ParafiiR.– Katolickiej p.w.(...)wP.,działka (...)stanowi własnośćT.iJ. I.adziałka (...)stanowi własnośćM.iF. L.. W trakcie spisywania protokołu granicznego w dniu 23 lipca 1991r.J. I.okazała zakres ówczesnego posiadania wnioskodawców. Granicę użytkowania według jej okazania stanowił płot na podmurówce biegnący wzdłuż placu budowy kościoła wP.oraz linia prosta na przedłużeniu tego płotu do drogi asfaltowej. Wnioskodawcy oświadczyli do protokołu, że urządzili drogę dojazdową znacznym nakładem pracy i kosztów, powołali się na AWZ nr(...). Według szkicu znajdującego się w protokole granicznym płot na podmurówce wykonany przez wnioskodawców biegł wzdłuż południowej granicydziałki (...)zdziałką (...)i dalej prosto na odcinku 10 metrów. Ogrodzenie od strony drogi publicznej zostało oznaczone kolorem zielonym na odcinku długości 12,40 metra. Narożniki ogrodzenia oznaczono punktami I prim i A. Na datę tych oględzin wewnątrz ogrodzenia wnioskodawców znajdowały się ich działka własna 1830, caładziałka (...)- własnościM.iF. L.– na podstawie AWZ z 28 grudnia 1973r. oraz północna częśćdziałki (...). Na wypisie z mapy ewidencyjnej geodetaB. W.oznaczył punkt A w punkcie trójmiedzydziałek (...).
( dowód: postanowienie o umorzeniu k. 1, operat pomiarowy k. 3-7 i AWZ k. 89 – w aktach sprawy o rozgraniczenie)
Na etapie postępowania sądowego o rozgraniczenieJ.iT. I.podnieśli zarzut zasiedzenia częścidziałki ewidencyjnej (...)podnosząc, że sporną część działki użytkują samoistnie od wielu lat, w latach 1971- 1972 urządzili tam drogę dojazdową a w 1980r. wylali na nią smołę. Wcześniej działka była w posiadaniu ich poprzedników prawnych. Zarzucali, że Parafia nabyła prawa do tej działki dopiero w 1987r. i początkowo sankcjonowała faktyczny stan rzeczy. Dopiero w marcu 1991r., gdy uczestnicy sprzeciwili się urządzeniu cmentarza na pobliskiej parceli powstał konflikt odziałkę (...).
( dowód: pismo z 25 luty 1992r. k. 43 akt sprawy o rozgraniczenie).
W dniu 27 kwietnia 1992r. odbyły się oględziny sądowe, w trakcie których wnioskodawcy potrzymali wcześniejsze twierdzenia i okazanie granicy użytkowania. Sąd Rejonowy do protokołu oględzin stwierdził, że wewnątrz ogrodzenia wnioskodawców znajdują siędziałki (...)i częśćdziałki (...)a na niej ozdobna kapliczka z figurą Matki Boskiej. Obecny na oględzinach członek Rady ParafialnejJ. S.zakwestionował twierdzenie wnioskodawców, że urządzili drogę dojazdową podziałce (...)już w 1970 r., twierdził, że powstała później, ale nie podał kiedy, przyznał natomiast, że po raz drugi wnioskodawcy położyli asfalt na tej drodze w 1991r.
W trakcie oględzin sąd przesłuchałR. T.lat 82, która podała, że drogę asfaltową robił(...)lat temu. W miejscu asfaltu wcześniej przepływał potok. Podała , że widywała tam tylkoS.– dziadkówI.a potemA. Ś.- matkęI.. Zaprzeczyła, aby była tam własność państwowa.
( dowód: protokół oględzin i szkic sytuacyjny k. 84-87 akt o rozgraniczenie).
Na kolejnej rozprawie w dniu 21 lipca 1992r. nie doszło do przesłuchania świadków, ponieważ pełnomocnicy stron oświadczyli, że mają podjąć pertraktacje ugodowe i wnieśli o odroczenie rozprawy.
Postanowieniem z 30 listopada 1992r. Sąd Rejonowy zawiesił postępowanie z powodu niewskazania następców prawnychS. C..
Postanowieniem z 18 kwietnia 1994r. Sąd Rejonowy odmówił podjęcia zawieszonego postępowania. Postanowienie to zostało uchylone postanowieniem Sądu Wojewódzkiego z 31 maja 1994r., w którym wskazano, że Sąd Rejonowy winien ustalić stan prawnydziałki (...)i ocenić, czy AWZ zmienił istniejący wcześniej stan prawny i czy późniejsza decyzja administracyjna zmieniła stan prawny wynikający z AWZ. Sąd Wojewódzki polecił także wezwanie do udziału w sprawie właścicieladziałki (...)tj. Skarb Państwa.
( postanowienie k. 213-214 akt sprawy o rozgraniczenie)
W dniu 11 sierpnia 1994r.J.iT. I.orazC. Ś.wnieśli o zawieszenie postępowania rozgraniczeniowego do czasu zakończenia zainicjowanej przez nich sprawy o uchylenie decyzji z 30 czerwca 1986r. o wygaśnięciu prawa użytkowaniadziałki (...)odpowiadającej pgr(...)( przy czym cyfra(...)dopisana ręcznie po przekreśleniu cyfry(...)) stanowiącej własność Skarbu Państwa będącej dotychczas w użytkowaniu Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej wK.i przekazaniu tej działki nieodpłatnie na rzecz Urzędu Miasta.I.iC. Ś.zarzucili, że decyzja ta nie była im nigdy doręczona. Wniosek ten nie został przez Sąd uwzględniony. Sąd prowadził postępowanie wyjaśniające, czy wpis pgr(...)z której powstała działka ewid.(...)w liczbie spisu 1 dobra publicznego był uwidoczniony przed dniem 4 listopada 1971r.
( pismo k. 224, decyzja k. 228 akt o rozgraniczenie)
Pismem z 17 stycznia 1995r. sąd wieczystoksięgowy udzielił informacji, że parcela gruntowa(...)powstała z kolejnych podziałów pierwotnej parceli gruntowej(...), która pojawiła się pod numerem porządkowym(...)w liczbie spisu(...)– dobra publicznegoP.prawdopodobnie podczas dokonania wpisu podziału tej parceli w 1979r. jednak udzielenie informacji skąd ta parcela trafiła do spisu 1 dobra publicznego nie jest możliwe z uwagi na niekompletność dokumentacji. Podano, że konieczne jest w tym celu zlecenie opinii geodezyjnej.
( dowód: pismo k. 240 akt sprawy o rozgraniczenie).
Opinia geodezyjna ostatecznie nie została wykonana, nie przesłuchano świadków ani stron.
Postanowieniem z 4 kwietnia 1997r Sąd Rejonowy ponownie zawiesił postępowanie do czasu zakończenia sprawy o założenie księgi wieczystej dladziałki (...)na podstawie AWZ.
Na rozprawie w dniu 20 lutego 2003r. wnioskodawca cofnął wniosek o rozgraniczenie, na co obecni wyrazili zgodę. Postanowieniem z tej samej daty Sąd Rejonowy umorzył postępowanie.
( dowód: postanowienie k. 357 akt rozgraniczeniowych)
W dniu 25 czerwca 2003r. geodetaZ. G. (1)opracował wstępny projekt podziałudziałki (...)nadziałki (...). Wg tego projektudziałka (...)o pow. 355 m2miała przypaść wnioskodawcom. Południowa granica zaprojektowanejdziałki (...)biegnie po linii ogrodzenia, następnie ukosem a dalej wzdłuż drogi asfaltowej ( w konsekwencji zaprojektowana przezZ. G.działka jest mniejsza niż teren okazywany przez małżonkówI.w sprawie o rozgraniczenie).
W dniu 3 lipca 2003r. do Urzędu MiastaR.wpłynęło podpisane przez wnioskodawców i ówczesnego proboszcza ParafiiR.- Katolicka p.w.(...)wP.–T. G.podanie o dokonanie podziałudziałki (...)celem uregulowania stanu prawnego wg. użytkowania częścidziałki (...). W piśmie tym podano, że wydzielonadziałka (...)znajduje się w użytkowaniuI.i stanowi drogę dojazdową do ich nieruchomości.
Działka (...)z projektu geodetyZ. G. (1)ma analogiczny kształt i zbliżoną powierzchnię dodziałki (...)z projektu geodetyM. G..
( dowód: wstępny projekt podziału k. 9, podanie k. 10, mapa do celów sądowych k. 145)
W piśmie z 11 marca 2009r.T.iJ. I.wnieśli o wydanie protokołu ostatniej rozprawy w sprawie o rozgraniczenie. Wskazali, że do tej pory ksiądz proboszcz nie wywiązał się z obietnicy przekazania części działki ( drogi dojazdowej) na ich rzecz.
( dowód: pismo k. 316 akt o rozgraniczenie).
W 1995 r. Kierownik Urzędu Rejonowego wN.wniósł do Sądu Rejonowego w Limanowej pozew o uzgodnienie treściksięgi wieczystej (...), nie precyzując na czym to uzgodnienie ma polegać i nie wskazując stron pozwanych. W uzasadnieniu wskazano, że księga obejmujedziałkę (...)a w dziale II figuruje Skarb Państwa a jako użytkownik wieczysty ParafiaR.- Katolicka wG.Dalej podał, że na ww. działkę wydano AWZ(...)w którym figurująC. Ś.iS. C.. Sprawa została przekazana według właściwości do Sądu Rejonowego w Nowym Targu. Na rozprawie 12 lutego 1996r. pełnomocnik powoda oświadczył, że wystąpił z pozwem zgodnie z poleceniem wyższej instancji, natomiast wpis w KW jest odpowiedni. Na rozprawie 28 lutego 1996 r.C. Ś.zeznał, że część przedmiotowej działki oddał córce na drogę dojazdową do jej budynków. Wyrokiem z 28 lutego 1996 r. Sąd oddalił powództwo jako bezzasadne, skoro zdaniem powoda wpis w księdze wieczystej jest prawidłowy i nie domaga się jego zmiany.
( dowód: pozew, wyrok z uzasadnieniem i protokoły rozpraw w sprawie I C 31/96)
W dniu 19.02.1987r. do(...)wM.wpłynął wniosek Naczelnika Miasta i Gminy wR.z 17.02.1987 r. zatytułowany: „ o uregulowanie stanu władaniadziałki (...)wP.” . Do wniosku o wpis dołączono protokół zdawczo- odbiorczy z 18 lipca 1986r. o przekazaniudziałki (...)przez Okręgową Dyrekcję Gospodarki Wodnej wK.na rzecz Urzędu Miasta i Gminy wR.w wykonaniu decyzji GGG(...)o wygaśnięciu prawa użytkowania niezabudowanejdziałki (...)odpowiadającej pgr(...)( przy czym cyfra(...)dopisana ręcznie po przekreśleniu cyfry(...)), stanowiącej własność Skarbu Państwa będącej dotychczas w użytkowaniu Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej wK.i przekazaniu tej działki nieodpłatnie na rzecz Urzędu Miasta i Gminy wR.. W przedmiotowej decyzji zapisano, że decyzję otrzymują m.in.Ś. C.iS. C.- AWZ(...). Z wykazu zmian dołączonego do wniosku wynikało, żedziałka (...)odpowiada pgr.(...)stanowiącej dobro publiczne.
W uwzględnieniu tego wniosku została założona dladziałki (...)w dniu 14 grudnia 1987 r.księga wieczysta nr (...).
W dziale II jako właściciela ww. działki wpisano Skarb Państwa- Urząd Miasta i Gminy wR..
W dniu 17 grudnia 1987 r. w dziale II. tej księgi wpisano ParafięR.- Katolicką wP.jako wieczystego użytkownika.
Do akt i dokumentów tej księgi w kwietniu 1996 r. wpłynął wiosekC. Ś.o założenie księgi dladziałki (...)na podstawie AWZ nr(...). Do wniosku dołączono wykaz zmian, z którego wynikało, żedziałka (...)powstała z parceli gruntowej(...). Postanowieniem z 24.10.1997r. Sąd Rejonowy odmówił założenia księgi wieczystej dladziałki (...)argumentując, że nie mogą istnieć dwie księgi wieczyste dla tej samej działki. Sąd nadmienił o konieczności wytoczenia sprawy o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. ApelacjaC. Ś.została oddalona postanowieniem z 2 kwietnia 1998 r. a Sąd Najwyższy postanowieniem z 18 kwietnia 2001r. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
( dowód: zapisy w dziale IIKW (...), akta i dokumenty przyKW (...))
W dniu 22 września 2014 r. ParafiaR.- Katolicka p.w.(...)wP.wniosła do Sądu Rejonowego w Nowym Targu o zawezwanieJ.iT. I.do próby ugodowej, żądając wydania i zakazania naruszeń północnej części nieruchomości będącej przedmiotem użytkowania wieczystego wnioskodawcy a stanowiącej fragmentydziałki (...)zajęte przez przeciwników jako przedłużeniedziałki (...), nakazanie rozebrania chodnika z kostki brukowej, demontażu instalacji elektrycznej i drenażowej nadziałce (...), zakazanie przejeżdżania przezdziałki (...)oraz zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z tej nieruchomości w sposób opisany w okresie ostatnich 10 lat w łącznej kwocie 70 000 zł, zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie zdziałki (...)poprzez umieszczenie na niej tablic reklamowych w łącznej kwocie 10 000 zł, zapłatę odszkodowania za wycięcie w październiku 2010 r. 6 sztuk modrzewi rosnących nadziałce (...)w łącznej kwocie 20 000 zł. Wnioskodawcy stawili się na posiedzenie ugodowe, ale do ugody nie doszło.
( dowód: akta I Co 1109/14)
UczestnikTowarzystwo (...)z siedzibą wP.zakupiłodziałkę (...)odR. D. (1)28.22.2014 r.
( dowód: akt notarialny przyKW (...))
Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy Sąd Okręgowy podzielił opinie geodezyjnąM. G.oraz opinie biegłego d.s. odczytu zdjęć lotniczychP. D.jako fachowe, dokładne, należycie i logicznie uzasadnione.
Znaczną część ustaleń faktycznych dokonano w oparciu o dokumenty ( w tym zdjęcia) przedłożone do akt przez strony a także w oparciu o dokumenty zalegające w aktach ksiąg wieczystych i w aktach spraw związkowych ( tj. I Co 1109/14, I Ns 184/03 i I C 31/96 ), które nie budziły wątpliwości co do ich pochodzenia i autentyczności. Zarzutów takich nie zgłaszały także strony.
Oceniając osobowy materiał dowodowy Sąd Okręgowy zasadniczo dał wiarę zeznaniom świadków:K. C.,J. C.,B. S. (1),W. G.,A. S.,J. Ś.,J. K.,J. L.iA. Z.,K. M., których zeznania wraz z pozostałym materiałem dowodowym składają się w spójną i logiczną całość. Podkreślenia wymaga, że świadkowie zeznawali tylko o faktach, jakie były im znane i jakie zapamiętali. Wbrew sugestiom pełnomocnika uczestników zeznania te wcale nie cechuje jednorodność wypowiedzi i sformułowań, która miałby świadczyć o przygotowaniu do zeznań. Z zeznań tych osób w sposób jednoznaczny wynika, że sporny teren był w posiadaniu wnioskodawców na długo przed rozpoczęciem budowy kościoła i stan ten nie uległ zmianie w późniejszym czasie. Zawsze były dwa odrębne zjazdy z drogi publicznej - jeden do wnioskodawców a drugi do kościoła. Droga dojazdowa do kościoła został urządzona znacznie później niż droga do siedliska wnioskodawców i poza obszarem wskazanym do zasiedzenia. Podkreślenia wymaga, że żaden ze świadków przesłuchanych w sprawie ( w tym świadkowie przesłuchani na wniosek uczestników) nie wskazał innych podmiotów, które miałyby władać projektowanądziałką (...)lub projektowanądziałką (...)w części położonej wewnątrz ogrodzenia i w części stanowiącej dojazd do wnioskodawców. Wprawdzie niektórzy ze świadków przesłuchanych na wniosek uczestników a to:E. Ś.,M. P. (1)iW. I.zeznali, że Parafia użytkuje sporny trójkąt porośnięty trawą, ale z zeznań tych wynika, że świadkowie mówią o czasie obecnym i jednocześnie nie wynika, aby stan ten był długotrwały. Wnioskodawcy natomiast przyznali, że odkąd nowy proboszcz złożył wniosek o zawezwanie do próby ugodowej do zdarza się, że ktoś z Parafii wykosi na tym fragmencie trawę ( por. k. 306).
W przeważającej części zasługiwały na wiarę także zeznania wnioskodawców jako logiczne, konsekwentne z oświadczeniami składanymi w innych sprawach, spójne z dowodami w postaci zdjęć, dokumentacji uwłaszczeniowej, dokumentacji dotyczącej budowy kościoła, zeznaniami większości świadków i wysoce prawdopodobne w świetle zasad doświadczenia życiowego. Podkreślić trzeba, żedziałka (...)nie miała dużych walorów użytkowych, ale była położona przy drodze publicznej i przez to mogła mieć istotne znaczenie gospodarcze dla działek położonych dalej od drogi. Jej północna część granicząca od zachodu zdziałkami (...)miała istotne znaczenie gospodarcze dla wnioskodawców. Nietypowa konfiguracja granic powodowała, że sporna częśćdziałki (...)stanowiła naturalne uzupełnieniedziałki (...)i dawała łączność z drogą publiczną. W tym stanie rzeczy nie dziwi fakt, że ojciec wnioskodawczyni po uzyskaniu AWZ dla ww. działki na spółkę ze swoim szwagrem przekazał tę część działki wnioskodawcom. Potwierdzeniem tego faktu są nie tylko zeznania wnioskodawców i części świadków ( w tym brata wnioskodawczyni iJ. C.synaS. C.), ale także oświadczenieC. Ś.w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej oraz fakt, że to wnioskodawcy zagospodarowali sporny teren. Pierwszy konflikt powstał dopiero wówczas, gdy wnioskodawcy sprzeciwili się budowie cmentarza tj. na początku lat 90-tych. Fakt, że co najmniej od drugiej połowy lat 70-tych wnioskodawcy władali samoistnie przedmiotem wniosku o zasiedzenie potwierdza także opisany wyżej szczegółowo przebieg i sposób zakończenia sprawy o rozgraniczenie. Podkreślić, trzeba też, że obszar drogi dojazdowej i częścidziałki (...)wewnątrz ogrodzenia bezspornie jest postrzegany przez otoczenie ( w tym proboszcza Parafii) jako teren urządzony i użytkowany przez wnioskodawców. Nieco inaczej jest odnośnie niewielkiego fragmentu trawy w kształcie trójkąta, niemniej jednak w tym zakresie zeznania wnioskodawców zasługują na wiarę. Na spornym obszarze do dziś nie ma żadnych obiektów kościelnych ani infrastruktury kościelnej, jest natomiast reklama działalności wnioskodawców. Teren ten był wyraźnie oddzielony od placu budowy kościoła ogrodzeniem drewnianym, stanowiącym przedłużenie ogrodzenia z siatki), później w sprawie o rozgraniczenie był objęty zarzutem zasiedzenia a na mapie z projektem podziału geodetyZ. G., powstałej w porozumieniu z proboszczemT. G.teren ten został przypisany wnioskodawcom. Zeznanie wnioskodawców, że na prośbę matki ustąpili z częścidziałki (...)celem urządzenia obecnie istniejącej drogi dojazdowej doK., znajduje potwierdzenie zarówno w mapie geodetyZ. G.jak i w dokumencie pt. szkicowa koncepcja zagospodarowania terenu dlaK.wP., z którego wynika, że pierwotnie projektowana droga biegła dalej na południe i nie wchodziła w obszar wskazywany jako sporny w sprawie o rozgraniczenie. Posiadanie całego obszarudziałki (...)objętego wnioskiem o zasiedzenie przez wnioskodawców potwierdza także treść zawezwania do próby ugodowej wystosowanego przez Parafię.
Zarówno z zeznań wnioskodawców jak i części świadków wynika, że wnioskodawcy najpierw urządzali drogę dojazdową a potem budowali dom. Okoliczność ta była sporna, ponieważ uczestnicy twierdzili, że pierwotny dojazd biegł od wschodu. W ocenie Sądu Okręgowego okoliczność ta nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia. Należy jednak zaznaczyć, że wersja ta jest prawdopodobna. SkoroC. Ś.iS. C.figurowali w ewidencji gruntów jako władającydziałką (...), to wnioskodawcy mogli uzyskać ich zgodę na urządzanie drogi już w 1970r. Powyższe jednakże nie oznacza, że już w 1970 r. byli samoistnymi posiadaczami tego terenu – jak twierdzą, i w tym zakresie Sąd Okręgowy nie dał wiary wnioskodawcom. Gdyby tak bowiem było, to w postępowaniu uwłaszczeniowymdziałka (...)zostałaby podzielona i to wnioskodawcy uzyskaliby(...)na częśćdziałki (...). W ocenie Sądu Okręgowego wnioskodawcy objęli częśćdziałki (...)w posiadanie właścicielskie ( samoistne) później, po tym jak ojcu wnioskodawcy udało się uregulować własnośćdziałki (...)a więc po uzyskaniu(...). Fakt ten utwierdził rodziców wnioskodawczyni o prawach do tego terenu i mogli nim zadysponować. Z uwagi na to, że północno-wschodnia częśćdziałki (...)była potrzebna wnioskodawcom , to oni uzyskali zgodę ojca na jej zagospodarowanie i zaczęli nią władać jako właściciele.S. C.nie sprzeciwiał się temu, skoro taka była wola rodziców wnioskodawczyni, rodzina była zgodna aŚ.zadysponowali tylko częściądziałki (...).
W zeznaniach wnioskodawców i ich świadków pojawia się także kwestia wykonania ogrodzenia. Co do daty jego wykonania świadkowie podawali różne informacje ( lata 70-te lub lata 80-te ). Jedni świadkowie twierdzili, że zawsze stało w tym samym miejscu, inni, nie byli w stanie tego stwierdzić. W ocenie Sądu Okręgowego ogrodzenie w miejscu istniejącym obecnie istniało na pewno już w latach 80-tych, a to czy istniało w tym samym miejscu wcześniej nie ma decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia. Przedmiotem wniosku jest nie tylko obszar położony wewnątrz ogrodzenia wnioskodawców, ale także poza nim. Istnienie ogrodzenie nie determinuje zasięgu władztwa. Można samoistnie posiadać również teren nieogrodzony. Jak wskazuje doświadczenie życiowe - jeśli dany obszar nie jest przedmiotem roszczeń innych osób ( a tak było w przypadkudziałki (...)do 1990r.) a jego konfiguracja jest nietypowa, to ogrodzenie nie zawsze pokrywa się z granicami faktycznego użytku. Położenie ogrodzenia często - i tak jest w niniejszej sprawie - jest determinowane ukształtowaniem terenu i sposobem zagospodarowania. Z przyczyn wyżej podanych Sąd Okręgowy nie ustalał, czy w latach 70-tych istniało ogrodzenie i czy było w tym samym miejscu co obecne. Trzeba jednak nadmienić, że wersja wnioskodawców, że ogrodzili swoją nieruchomość po wybudowaniu pensjonatu ( a więc w latach 70-tych) w tym samym miejscu jest prawdopodobna. Ogrodzenie widoczne na zdjęciu z 1987r. i na zdjęciach z 1991r. nie wygląda na nowe. Było to ogrodzenie z siatki i jako takie mogło nie być widoczne na zdjęciach lotniczych. Wnioskodawcy mieli potrzebę ogrodzenia terenu, bo prowadzili pensjonat, do którego także przyjeżdżały dzieci. Położenie bramy w tym miejscu co obecnie determinowało ukształtowanie terenu a w szczególności fakt, że dojazd i dojście do pensjonatu biegło wzdłuż i bezpośrednio przy skarpie opadającej do rowu melioracyjnego.
Zasadniczo zasługiwały na wiarę zeznania świadkaF. T.( lat 78) jako w przeważającej części zgodne z zeznaniami wnioskodawców i wyżej ocenionych świadków, za wyjątkiem stwierdzenia, że „korzystaliS., dopóki był kościół” ( por. 1:59 minuta rozprawy). Zeznanie to nie jest precyzyjnie i w istocie nie wiadomo, o którym fragmencie gruntu świadek myślał odpowiadając na pytania sądu: czy o spornym trójkącie za ogrodzeniem ( po południowo zachodniej stronie ogrodzenia), czy o terenie po południowej stronie ogrodzenia, na którym wybudowanoK.. Z protokołu rozprawy wynika, że świadek miał trudność z udzieleniem odpowiedzi a nie otrzymał precyzyjnej informacji od Sądu, o który dokładnie obszar jest pytany. Dodać też trzeba, że protokół pisemny nie oddaje wiernie zeznań świadka w tej kwestii.
Jeśli chodzi o zeznania świadkaC. R., to nie zasługiwały na wiarę w części, w której ww. stwierdził, że obecne ogrodzenie istnieje od dwóch lat a wcześniej nie było ogrodzenia – jako ewidentnie sprzeczne z materiałem zdjęciowym zalegającym w aktach i protokołem oględzin w sprawie o rozgraniczenie.
Jako niewiarygodne oceniono także zeznanie świadkaK. W., który zeznał, że ogrodzenie wnioskodawców z lat 80-tych, z 91 roku ( tj. z daty oględzin w sprawie o rozgraniczenie) oraz dzisiejsze stały w trzech różnych miejscach. Zeznania te pozostają bowiem w sprzeczności z dowodem ze zdjęcia z lat 80-tych, na którym widać, że kapliczka jest wewnątrz ogrodzonego siedliska i taki sam stan był w dacie oględzin w sprawie o rozgraniczenie. To, że ogrodzenie i brama nie zmieniały przebiegu po sprawie o rozgraniczenie potwierdza porównanie położenia tej bramy względem punktu trójmiedzydziałek (...)na mapie z rozgraniczenia z mapą geodezyjną sporządzoną w niniejszej sprawie ( por. mapy k. 6-7 i 90 akt o rozgraniczenie z opiniąM. G.) a także odległość od punktu trójmiedzydziałek (...)do południowo zachodniego narożnika ogrodzenia ( tj. na mapie M.G.odległość 10,12 metrów między punktami F i G i podobna odległość ( 10,0) na szkicu w protokole granicznym k. 4/2 akt o rozgraniczenie). Jako zupełnie niewiarygodne oceniono także sugestie świadka, jakoby doszło do podrobienia podpisu proboszczaT. G.( takich twierdzeń uczestnicy nie podnoszą ). Znamiennym jest, że świadek ten ostatecznie zeznał, że nie było możliwe przekazanie gruntuI.z uwagi na to, że grunt był dzierżawiony od Skarbu Państwa. Tym samym świadek wskazał rzeczywiste przyczyny niedojścia do skutku porozumienia, jakie legło u podstaw cofnięcia wniosku o rozgraniczenie.
Jako niewiarygodne oceniono zeznaniaE. Ś.co do trzech różnych położeń ogrodzenia. Ww. świadek ma 42 lata a więcurodziła się w (...). Twierdzi, że pamięta stan, gdy miała 15 lat a więc rok 1989. Ogrodzenie z tego czasu biegło tak jak obecnie, co wykazano powyżej.
Jeśli chodzi o zeznania świadkaM. P. (1)to z pewnością nie jest wiarygodne twierdzenie, że po raz pierwszy asfalt został położony w latach 90-tych oraz, że świadek nie wie kto go położył. Nie zasługuje na wiarę także twierdzenie, że na przedmiocie sprawy robił w 2000 r. 10 centymetrowy odpływ. Ze zdjęcia dołączonego do apelacji i z zeznań tego samego świadka wynika, że odpływ robił na wjeździe do kościoła a ten nie jest przedmiotem wniosku.
Również świadekW. I.niewiarygodnie zeznaje aż o trzech różnych przebiegach ogrodzenia na przestrzeni od lat 80-tych do chwili obecnej. Znamiennym jest, że świadek ten przyznał, że zasadniczą przyczyną powstania konfliktu była sprawa budowy cmentarza.
Jeśli chodzi o zeznania świadkaJ. S., to nie zasługiwały na wiarę w części dotyczącej kilkukrotnego przesuwania bramy przez wnioskodawców oraz co do tego, że wnioskodawca zbudował kapliczkę po wybudowaniu kościoła i że była poza ogrodzeniem posesji wnioskodawców - gdyż pozostaje to w oczywistej sprzeczności z dowodem ze zdjęcia z lat 80-tych zrobionego zanim wybudowano kościół. W kwestii kapliczki podobnie niewiarygodnie zeznawałaB. S. (2), twierdząc, ż postawiono ją już po wybudowaniu kościoła.
Zeznania proboszczaM. P. (2)w przeważającej części zasługują na wiarę. Podkreślenia wymaga, że ww. przyznał, że wnioskodawcy posiadają terendziałki (...), który jest ogrodzony oraz wjazd od drogi gminnej. Przyznał też, że nie reagował, gdy wnioskodawcy wycinali modrzewie m.in. nadziałce (...), bo jak uznał, każdy ma prawo do swoich drzew. Sąd nie dał wiary zeznaniom uczestnika w zakresie w jakim twierdził, że na przedmiocie sporu jest przepust, albowiem okoliczności takiej nie potwierdza ani protokół oględzin ani opinia geodezyjna. Widoczny przepust jest na drodze dojazdowej do kościoła, która nie jest objęta wnioskiem. Sąd nie dał wiary także zeznaniu, że sporny trójkąt przed ogrodzeniem zawsze ( a więc także za poprzedniego proboszcza) wykaszaliM. S.z synemM., ponieważ twierdzenie to jest odosobnione, a poza tym uczestnik zna przedmiot sporu dopiero od czasu przyjazdu na tę Parafię w 2009 r. Do 1 lipca 2009 r. proboszczem w Parafii był ksiądzT. G., który doszedł do porozumienia z wnioskodawcami w zakresie sposobu podziałudziałki (...)i cofnął wniosek o rozgraniczenie. Jest wątpliwe, aby ksiądzG.zmienił zdanie i wycofał się z tego porozumienia. Żaden dowód przeprowadzony w sprawie na taką okoliczność bowiem nie wskazuje a od czasu umorzenia sprawy o rozgraniczenie do chwili zawezwania o ugodę przez obecnego proboszcza nie było między stronami żadnych spraw sądowych.
Mając na uwadze powyższe ustalenia należy stwierdzić, że zarzuty zawarte w apelacji wnioskodawców były zasadne.
Analizując ustalony w sprawie stan faktyczny w świetle przesłanek zasiedzenia z 172k.c.Sąd Okręgowy doszedł do wniosku, że wniosek o zasiedzenie zasługiwał na uwzględnienie w całości z tym, że z nieco inną, niż wskazywana przez wnioskodawców datą. Wnioskodawcy nie wykazali, kiedy dokładnie miała miejsce nieformalna darowizna dokonana na ich rzecz przezC. Ś.. Niespornym w sprawie jest i to, żeC. Ś.nie był wyłącznym właścicielemdziałki (...)oraz to, że co do częścidziałki (...)nie było żadnych nieformalnych uzgodnień. W konsekwencji należało przyjąć, że wnioskodawcy nabyli posiadanie złej wierze a termin zasiedzenia należy liczyć od momentu, kiedy wnioskodawcy faktycznie zagospodarowali przedmiot wniosku na własne potrzeby. Z ustaleń Sądu Okręgowego wynika, że nastąpiło to najpóźniej w 1977r. ( data pierwszego zdjęcia lotniczego). W tym czasie niewątpliwie istniały już zabudowania wnioskodawców i urządzona droga dojazdowa przezdziałkę (...).Działka (...)stanowiła całość gospodarczą zdziałką (...)( również nabytą nieformalnie) oraz z częściądziałki (...)i niewielkim fragmentemdziałki (...). Bardzo istotne jest i to, z materiału dowodowego nie wynika, aby jakikolwiek inny podmiot rzeczywiście władał w tym czasie przedmiotem wniosku.
W tym miejscu należy przypomnieć, że polski ustawodawca wprowadził dla wieloletnich posiadaczy istotne ułatwienia dowodowe w postaci domniemań prawnych. W myślart. 339 k.c.domniemywa się, że ten kto rzeczą faktycznie włada jest posiadaczem samoistnym. Zgodnie zart. 340 k.c.domniemywa się ciągłość posiadania. Z kolei w myślart. 234 k.p.c.domniemania ustanowione przez prawo wiążą sąd. Mogą być jednak obalone, ilekroć ustawa tego nie wyłącza. Zgodnie z regułą dowodzenia zawartą wart. 6 k.c.ciężar obalenia w/w domniemań prawnych obciążał uczestników. Uczestnik Skarb Państwa nie podniósł żadnych zarzutów merytorycznych. Z kolei dowody przeprowadzone na wniosek pozostałych uczestników nie doprowadziły do obalenia wyżej opisanych domniemań. Zarówno dowody osobowe jak i dowody ze zdjęć omówiono powyżej. Jeśli chodzi natomiast o dowody z dokumentów świadczące o tym, żedziałka (...)miała być do 1986 w użytkowaniu Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej wK.a następnie użytkowanie to wygaszono i działkę przekazano na rzecz Urzędu Miasta, to należy zauważyć, że dokumenty te pozostają w sprzeczności z treścią protokołu ustalenia stanu władania, zapisami w ewidencji gruntów do 1987r. i z faktem wydania AWZ na tę działkę dla osób fizycznych. Również położenie tej działki, jej powierzchnia i charakter użytków nie wskazuje na to, aby miała być w rzeczywistym użytkowaniu podmiotu zajmującego się gospodarką wodną.
Przy nabyciu posiadania w złej wierze termin zasiedzenia wynosi 30 lat i liczony od 26 sierpnia 1977r ( por. str. 12 uzasadnienia) upłynął z dniem 26 sierpnia 2007 r. W tym miejscu należy dodać, że najpierw termin zasiedzenia biegł przeciwkoC. Ś.iS. C.jako osobom, które nabyły własnośćdziałki (...)na podstawie AWZ nr(...). Przedmiotowa decyzja jako wydana przez organ właściwy i według procedury przewidzianejustawą o uregulowaniu własności gospodarstw rolnychnie wykazuje cech bezwzględnej nieważności i wywołała skutki prawne ( w kwestii związania sądu cywilnego ostateczną decyzją administracyjną por. np. uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 9 października 2007 r., III CZP 46/07, LEX nr 298665; 7 lipca 2005 r., IV CK 12/05, LEX nr 180909 czy wyrok SN z dnia 19 listopada 2004 r., V CK 251/04). W ocenie Sądu Okręgowego począwszy od 16 grudnia 1987 r. tj. od daty oddaniadziałki (...)w użytkowanie wieczyste ParafiiR.– Katolickiej p.w.(...)wP.na podstawie aktu notarialnego, termin zasiedzenia biegł przeciwko Skarbowi Państwa – co wynika z faktu nabycia przez ww. Parafię prawa wieczystego użytkowaniadziałki (...)na zasadzie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Jak bowiem wynika z ustaleń Sądu Okręgowego księga wieczysta dladziałki (...)została założona przez oddaniemdziałki (...)w użytkowanie wieczyste Parafii, a w księdze jako właściciela wpisano Skarb Państwa. Parafia nabyła prawo użytkowania wieczystego odpłatnie i zarazem nie wykazano, aby nabywając to prawo wiedziała lub z łatwością mogła się dowiedzieć, że stan prawny ujawniony w księdze jest niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym. Z uwagi na fakt, że prawo wieczystego użytkowania nie może istnieć na własności prywatnej, skutkiem działania rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych było to, że Parafia nabyła użytkowanie wieczyste, a Skarb Państwa nabył własnośćdziałki (...)( podobnie SN np. w uchwale 7 sędziów III CZP 90/10). W tym miejscu trzeba dodać, że nie budzi wątpliwości Sądu Okręgowego prawna możliwość nabycia prawa własności nieruchomości przez zasiedzenie, także gdy została ona oddana w użytkowanie wieczyste ( por. np. uchwałę SN w sprawie III CZP 49/16). Dodać też trzeba, że dla ustalenia daty nabycia własności przez zasiedzenie nie ma znaczenia to, czy trzydziestoletni termin jest liczony od 26 sierpnia 1977 r. czy od daty 1.10.1990 r. i następnie skrócony o okres posiadania przed ww. datą, wynoszący w tym przypadku 13 lat, i 35 dni – stosownie do regulacji zawartej w art. 10 ustawy z 28 lipca 1990 r. o zmianieustawy kodeks cywilny(przy uwzględnieniu, że w okresie od 16 grudnia 1987r. do 1 października 1990r. z uwagi na własność Skarbu Państwa istniał stan wyłączający zasiedzenie).
Końcowo trzeba dodać, że Sąd Okręgowy nie stwierdził, aby bieg terminu zasiedzenia został przerwany ( co rozważał z urzędu). Z pewnością skutku takiego nie wywarł wniosek o rozgraniczenie, albowiem po pierwsze nie został złożony przez podmiot przeciwko, któremu biegło zasiedzenie, czyli przez właściciela nieruchomości a po drugie został cofnięty a postępowanie o rozgraniczenie zostało prawomocnie umorzone. Zgodnie zaś zart. 182 §2 k.p.c.w związku zart. 13 §2 k.p.c.w razie umorzenia postępowania złożony pozew i odpowiednio wniosek w postępowaniu nieprocesowym nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem sprawy ( por. także orzeczenie SN w sprawie IV CSK 213/08). Biegu terminu przedawnienia nie przerwał też pozew w sprawie I C 31/96, ponieważ został błędnie sformułowany i ostatecznie został prawomocnie oddalony. Warto dodać, że pozew ten w istocie nie wskazywał wnioskodawców jako pozwanych ( krąg pozwanych sąd ustalił z urzędu) a jego celem nie było pozbawienie wnioskodawców władztwa nad sporną częściądziałki (...). Żadnych skutków prawnych w zakresie stwierdzenia zasiedzenia nie mógł wywrzeć także wniosek Parafii o zawezwanie do próby ugodowej. Po pierwsze wniosek ten został złożony przez wieczystego użytkownika a nie przez właściciela ( por. w tym względzie uchwałę siedmiu sędziów z 17 kwietnia 2081 r. o sygn.. III CZP 100/17) a po drugie został złożony dopiero w 2014 r. a więc po upływie terminu zasiedzenia.
Apelacja uczestnikaTowarzystwa (...), Dom Zakonny wP.okazała się skuteczna tylko w zakresie zmiany daty nabycia własności przez zasiedzenie co dodziałki (...)– co wynika z ustaleń faktycznych i oceny prawnej Sądu Okręgowego przedstawionych powyżej. Na marginesie trzeba zauważyć, że data ustalona przez Sąd Rejonowy tj. 1 stycznia 2000 r. nie jest adekwatna do ustalonego przez ten Sąd stanu faktycznego. Skoro Sąd pierwszej instancji przyjął, że wnioskodawcy uzyskali posiadanie częścidziałki (...)już w dacie 1 stycznia 1970 w złej wierze, to powinien był stwierdzić zasiedzenie z datą 1 stycznia 1990 r., ponieważ w tym czasiekodeks cywilnyprzewidywał dwudziestoletni okres posiadania dla nabycia nieruchomości przez zasiedzenie w złej wierze.
Dalej idące żądania apelacji ww. uczestnika nie zasługiwały na uwzględnienie. Wnioskodawcy wykazali przesłanki zasiedzenia także co dodziałki (...). Wbrew temu, co sugeruje apelujący uczestnik posiadanie wnioskodawców nie wykazywało posiadania w zakresie ograniczonegoprawa rzeczowego.Działka (...)stanowi fragment skarpy immanentnie związany z ogrodzonym siedliskiem wnioskodawców i wyraźnie oddzielony od pozostałej częścidziałki (...)tj. oddziałki (...). Skarpa ta została urządzona przez wnioskodawców, stanowi podporę drogi dojazdowej i cały czas jest w wyłącznym posiadaniu wnioskodawców. Faktem jest, że wnioskodawcy na tej skarpie trawy nie koszą, ponieważ jest ona obrośnięta wierzbami, ale to wnioskodawcy wierzby te zasadzili i to oni przez wszystkie lata je pielęgnowali. To wnioskodawcy wykonali rów melioracyjny u podłoża tej skarpy i to oni cały czas dbają o jego drożność. Fakty te wynikają nie tylko z zeznań wnioskodawców, ale także z zeznań świadków np.K. C.,J. C.,B. S. (1),W. G.,J. Ś.,F. T.. Bardzo istotne jest to, że żaden z przesłuchanych w sprawie świadków nie zeznał, aby jakiekolwiek inne osoby niż wnioskodawcy wykonywali akty posiadania nadziałce (...). Istotne jest i to, że budowy i zagospodarowania skarpy wnioskodawcy nie konsultowali z właścicielamidziałki (...)i cała zaprojektowanadziałka (...)jest zagospodarowana wyłącznie na potrzeby wnioskodawców i wyłącznie oni wykonują od lat akty posiadania. W tym stanie faktycznym brak jakichkolwiek przesłanek do przyjęcia, że wnioskodawcy władają sporną częścidziałki (...)jak posiadacze zależni w zakresie jakiegoś – bliżej niezidentyfikowanego w apelacji - ograniczonegoprawa rzeczowego. W ocenie Sądu Okręgowego nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia podkreślany w apelacji fakt, żedziałka (...)nie jest ogrodzona. Po pierwsze częśćdziałki (...)znajduje się wewnątrz ogrodzenia siedliska wnioskodawców. Po drugie, jak już wyżej stwierdzono, istnienie ogrodzenia nie jest warunkiem nabycia własności przez zasiedzenie. Położenie i przebieg ogrodzenia w niniejszej sprawie wynika z ukształtowania terenu i potrzeb wnioskodawców - o czym już pisano powyżej.
Jako nieskuteczny oceniono także zarzut dotyczący zaniechania wezwania do udziału w sprawie w charakterze uczestnika poprzedniego właścicieladziałki (...)tj.R. D.. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w sprawie o sygn.. III CSK 287/08, który to pogląd tut. Sąd podziela, uczestnikami postępowania o zasiedzenie nieruchomości muszą być w pierwszym rzędzie osoby, przeciwko którym to zasiedzenie biegnie, czyli jej właściciele. Chodzi jednak o właścicieli aktualnych, a nie o wszystkich, którym przysługiwał tytuł do nieruchomości w całym okresie posiadania przez wnioskodawcę lub jego poprzednika prawnego. Należy podkreślić, że jeżeli apelujący uczestnik chciał, aby poprzedni właściciel opisał sposób posiadania nieruchomości w czasie gdy przysługiwała mu własność to mógł ww. osobę powołać na świadka.
Mając na uwadze powyższe na zasadzieart. 386 § 1 k.p.c.iart. 13 § 2 k.p.c.Sąd Okręgowy orzekł jak w punkcie 1 a) – c) sentencji.
Dalej idące żądania obu apelacji Sąd Okręgowy oddalił wpunkcie 2. na zasadzieart. 385 k.p.c.w związku zart. 13 §2 k.p.c.
Apelacja wnioskodawców została oddalona w części dotyczącej kosztów postępowania. Wprawdzie wniosek o zasiedzenie został uwzględniony, jednak w ocenie Sądu Okręgowego obciążenie uczestników kosztami sądowymi i kosztami poniesionymi przez wnioskodawców byłoby niesprawiedliwe. Należy podkreślić, że skomplikowany stan prawnydziałki (...)wymuszał uregulowanie stanu posiadania w drodze sprawy o zasiedzenie. Przeprowadzenie sprawy niewątpliwie leżało w interesie wnioskodawców. To oni odnoszą korzyść materialną ze sprawy. Bardzo istotne jest to, że koszty sądowe, jakie powstały w niniejszej sprawie były konieczne i powstałby także w razie braku sprzeciwu uczestników co do żądania wniosku. W sprawach o zasiedzenie Sąd rozstrzyga o własności i waga sprawy wymaga należytego jej wyjaśnienia a w konsekwencji prowadzenia dowodów także z urzędu. Nie bez znaczenia jest i to, że uczestnicy postępowania to osoby prawne, które są zobligowane dbać o majątek, jaki mają na swoim stanie i nie dziwi fakt, że podjęły obronę procesową. W ramach tej obrony uczestnicy nie zgłaszali zbędnych wniosków dowodowych ani nie postępowali nieuczciwie czy niesumiennie. W związku z powyższym w ocenie Sądu Okręgowego nie było podstaw do obciążania uczestników kosztami sądowymi ani kosztami postępowania poniesionymi przez wnioskodawców w obu instancjach. Mając powyższe na uwadze o kosztach postępowania orzeczono na zasadzieart. 520 §1 k.p.c.Kosztami opinii fotogrametrycznej powstałymi w postępowaniu apelacyjnym – z przyczyn wyżej podanych obciążono wnioskodawców na zasadzieart. 83 ust 1 i 2w związku z art. 113 ust 2 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

(...)

ref. SSR(...)