Sąd Apelacyjny w Lublinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 629/19
Data wyroku: 2020-07-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Elżbieta Czaja, sędzia Krzysztof Szewczak (spr.), sędzia Małgorzata Pasek
Słowa kluczowe: Wysokość renty, Renta rodzinna
Podstawa prawna: art. 74 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, art. 7 ustawy z 10 grudnia 1993 roku o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin oraz art. 54 ust. 3 ustawy z 29 maja 1974 roku o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin

Sygn. akt III AUa 629/19

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 lipca 2020 r.
Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

sędzia Elżbieta Czaja

Sędziowie

sędzia Małgorzata Pasek
sędzia Krzysztof Szewczak (spr.)

Protokolant: sekr. sądowy Joanna Malena

po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2020 r. w Lublinie
sprawyM. J. (1)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wL.
o wypłatę świadczeń w zbiegu
na skutek apelacjiM. J. (1)
od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie
z dnia 5 czerwca 2019 r.    sygn. akt VIII U 739/19

oddala apelację.
Małgorzata Pasek    Elżbieta Czaja    Krzysztof Szewczak

III AUa 629/19

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 16 stycznia 2019 r., znak:(...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.odmówiłM. J. (1)prawa do wypłaty renty rodzinnej po zmarłym mężuM. J. (2).
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ rentowy podniósł, że zgodnie z przepisamiustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz.U. 2018 r., poz. 1270 ze zm.) w razie zbiegu prawa do więcej niż jednego świadczenia może być wypłacane tylko jedno – wyższe lub wybrane przez ubezpieczonego. Ubezpieczona wybrała wojskową rentę rodzinną wypłacaną przez Wojskowe Biuro Emerytalne jako świadczenie korzystniejsze i związku z tym brak jest podstaw do wypłacania dwóch świadczeń.
W odwołaniu od tej decyzjiM. J. (1)domagała się jej zmiany poprzez przyznanie wnioskodawczyni na podstawieart. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin(t.j. Dz.U. 2017 r., poz. 2193) prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężuM. J. (2)począwszy od grudnia 2018 r. w wysokości przysługującej ubezpieczonej, tj. 70% podstawy wymiaru, ewentualnie, powołując się na ten sam przepis, wnosiła o zmianę w/w decyzji poprzez przyznanie jej prawa do renty rodzinnej w wysokości przysługującej ubezpieczonej 50% podstawy wymiaru. Wnioskodawczyni podniosła, że wojskowa renta rodzinna przyznana jej przez Wojskowe Biuro Emerytalne na podstawieart. 31 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin(t.j. Dz.U. 2020 r., poz. 586) nie jest świadczeniem tożsamym z rentą rodzinną przyznawaną na podstawie przepisów ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, gdyż przyznawana jest przez organ inny niż Zakład Ubezpieczeń Społecznych i nie podlega ona jako zbiegające się świadczenie zasadom określonym wart. 95 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwL.wnosił o odrzucenie odwołania.
Wyrokiem z dnia 5 czerwca 2019 r. Sąd Okręgowy w Lublinie oddalił odwołanie.
W uzasadnieniu tego wyroku Sąd I instancji ustalił, że mąż wnioskodawczyniM. J. (2), zmarły w dniu(...)., miał ustalone przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.na podstawie przepisówustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin(t.j. Dz.U. 2020 r., poz. 203 ze zm.) prawo do renty inwalidy wojennego oraz prawo do renty ustalone na podstawie przepisówustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego(t.j. Dz.U. 2020 r., poz. 517 ze zm.), przy czym wypłata tego ostatniego świadczenia została zawieszona. JednocześnieM. J. (2)od listopada 1987 r. miał ustalone prawo do emerytury wojskowej. Świadczenie to było wypłacane przez Wojskowe Biuro Emerytalne wS.w zbiegu z rentą przyznaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR..
Decyzją z dnia 26 października 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wL.przyznałM. J. (1)na stałe prawo do renty rodzinnej po zmarłym mężu od dnia(...)w wysokości 70% podstawy wymiaru, tj. w kwocie 1 707,85 zł. Jednocześnie zawiesił jej wypłatę z uwagi na zbieg prawa do więcej niż jednego świadczenia. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego wL.decyzją z dnia 3 listopada 2017 r. przyznałM. J. (1)na podstawieart. 31 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin(t.j. Dz.U. 2020 r., poz. 586) prawo do wojskowej renty rodzinnej od dnia(...)w wysokości 1 931,96 zł. Osobą uprawnioną do wojskowej renty rodzinnej po żołnierzu zawodowymM. J. (2)jest równieżM. J. (3)– była żona zmarłego.
M. J. (1)wybrała świadczenie korzystniejsze, a mianowicie wojskową rentę rodzinną.
We wniosku z dnia 27 grudnia 2018 r.M. J. (1)zażądała wypłaty świadczeń w zbiegu, a mianowicie 50% renty rodzinnej po inwalidzie wojennym oraz 50% wojskowej renty rodzinnej.
Sąd Okręgowy dokonał powyższych ustaleń na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach postępowania administracyjnego.
Sąd I instancji podniósł, że nie znalazł podstaw do kwestionowania autentyczności bądź wiarygodności zgromadzonych w sprawie dokumentów, nie kwestionowała ich również żadna ze stron.
Sąd Okręgowy dalej wskazał, że istota sporu w sprawie niniejszej sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy w razie zbiegu u zmarłego prawa do kilku świadczeń, możliwe jest ustalenie wysokości i wypłata należnej renty rodzinnej na podstawie przyznanych ubezpieczonej świadczeń.
Powołując się na przepisart. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz.U. 2020 r., poz. 53 ze zm.) Sąd I instancji stwierdził, że w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń – wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Sąd Okręgowy podkreślił, że zasadą jest pobieranie jednego świadczenia, a nie sumy przysługujących świadczeń. Okolicznością bezsporną było, że wnioskodawczyni dokonała wyboru wojskowej renty rodzinnej jako świadczenia korzystniejszego.
Art. 96 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychdopuszcza jedynie wyjątki od zasady wypłaty jednego ze zbiegających się świadczeń w odniesieniu do niektórych świadczeniobiorców, w tym inwalidów wojennych i wojskowych, w stosunku do których obowiązuje korzystniejsza regulacja zbiegu świadczeń przewidziana w art. 54 ust.1 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Kolejny wyjątek dotyczy kombatantów mających ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej pobytem w miejscach, o których mowa wart. 3 i 4 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego(t.j. Dz.U. 2020 r., poz. 517 ze zm.). W przypadku kombatanta, inwalidy wojennego i wojskowego, którego inwalidztwo powstało w związku ze służbą wojskową, pobierającego rentę inwalidzką, który nabył prawo do emerytury, przewiduje się wypłacanie w zależności od jego wyboru:
1) renty inwalidzkiej powiększonej o połowę emerytury albo
2) emerytury powiększonej o połowę renty inwalidzkiej.
Sąd I instancji zauważył, że u podstaw tych regulacji leżało szczególne i społecznie akceptowane uznanie dla inwalidów wojennych i wojskowych. Uprawnienie to nie może być automatycznie przenoszone na członków ich rodzin, którzy nie mają statusu inwalidów wojennych bądź wojskowych, a jedynie na zasadach ogólnych nabywają prawo do renty rodzinnej. Na potwierdzenie swego stanowiska Sąd Okręgowy powołał wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2001 r., II UKN 479/00 (OSNP 2003, nr 8, poz. 207), w którym została podkreślona zasada pobierania tylko jednego świadczenia oraz wykluczona została możliwość sumowania się kwot świadczeń przysługujących z różnych tytułów i z różnych rodzajowo ubezpieczeń społecznych – do ustalania podstawy wymiaru renty rodzinnej. Podobny pogląd Sąd Najwyższy wyraził również w wyroku z dnia 14 września 2000 r., II UKN 711/99 (OSNP 2002, nr 6, poz. 147), przyjmując, że podstawą ustalenia wysokości renty rodzinnej jest tylko jedno z przysługujących zmarłemu świadczeń – emerytura lub renta wypadkowa.
Mając to wszystko na uwadze Sąd oddalił odwołanie.
Apelację od tego wyroku wniosła ubezpieczonaM. J. (1). Zaskarżając wyrok Sądu I instancji w całości wnioskodawczyni zarzuciła mu naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:
a/art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin(t.j. Dz.U. 2017 r., poz. 2193) poprzez jego niezastosowanie i odmowę przyznania ubezpieczonej prawa do renty rodzinnej, w sytuacji gdy wnioskodawczyni jako żona zmarłegoM. J. (2)jest uprawniona do renty rodzinnej w wysokości 70% podstawy wymiaru;
b/art. 95 ust. 1w związku zart. 96 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz.U. 2018 r., poz. 1270) poprzez błędne ich zastosowanie polegające na przyjęciu, że w razie istnienia zbiegu prawa do więcej niż jednego świadczenia może być wypłacone tylko świadczenie wyższe albo wybrane przez ubezpieczonego.
W konsekwencji tych zarzutów apelantka wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającej go decyzji organu rentowego poprzez przyznanie ubezpieczonej prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężuM. J. (2)w wysokości 70% podstawy wymiaru począwszy od grudnia 2018 r. Wnosiła nadto o zasądzenie od organu rentowego na jej rzecz kosztów procesu za obie instancje.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie zostały w niej przedstawione zarzuty skutkujące zmianą lub uchyleniem zaskarżonego wyroku.
Przedstawiony w apelacji wnioskodawczyniM. J. (1)zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego nie mógł być uznany za trafny. W pierwszej kolejności apelantka zarzuciła obrazęart. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin(t.j. Dz.U. 2020 r., poz. 203 ze zm.) poprzez jego niezastosowanie i odmowę przyznania ubezpieczonej prawa do renty rodzinnej, w sytuacji gdy wnioskodawczyni jako żona zmarłegoM. J. (2)jest uprawniona do renty rodzinnej w wysokości 70% podstawy wymiaru. Zgodnie z tym przepisem za członka rodziny uprawnionego do świadczeń po zmarłym inwalidzie wojennym uważa się małżonka. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.decyzją z dnia 26 października 2017 r. przyznałM. J. (1)prawo do stałej renty rodzinnej po zmarłym mężu – inwalidzie wojennym w wysokości 70% podstawy wymiaru. Wypłatę tej renty rodzinnej ZUS zawiesił z uwagi na zbieg prawa do więcej niż jednego świadczenia, bowiem wnioskodawczyni ma ustalone decyzją Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego wL.z dnia(...)prawo do wojskowej renty rodzinnej. To ostatnie świadczenie jest korzystniejszym od renty rodzinnej po zmarłym inwalidzie wojennym. Okolicznością bezsporną w sprawie niniejszej jest, że osobą uprawnioną do wojskowej renty rodzinnej po zmarłym żołnierzu zawodowymM. J. (2)jest również jego była żonaM. J. (3). Wojskowa renta rodzinna, zgodnie zart. 24 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin(t.j. Dz.U. 2020 r., poz. 586 ze zm.), przysługuje na zasadach i w wysokości określonych wustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W związku z tym, że apelantka kwestionowała uprawnienieM. J. (3)– byłej żony zmarłegoM. J. (2)do wojskowej renty rodzinnej należy zauważyć, że zgodnie zart. 70 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz.U. 2020 r., poz. 53 ze zm.) małżonka rozwiedziona ma prawo do renty rodzinnej jeżeli miała w dniu śmierci męża prawo do alimentów z jego strony ustalone wyrokiem lub ugodą sądową. Bezspornym jest, żeM. J. (3)– była żona zmarłego miała ustalone wyrokiem sądowym prawo do alimentów z jego strony. W świetle ostatnio powołanych przepisów nie może ulegać wątpliwości, żeM. J. (3)jest również uprawniona do wojskowej renty rodzinnej po jej byłym mężuM. J. (2). Oznacza to, że uprawnionymi do wojskowej renty rodzinnej po zmarłymM. J. (2)są: jego żonaM. J. (1)oraz jego była żona (małżonka rozwiedziona)M. J. (3). Stosownie doart. 74 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychwszystkim uprawnionym członkom rodzinny (ustawa za członka rodziny uznaje również małżonkę rozwiedzioną mającą ustalone prawo do alimentów ze strony zmarłego) przysługuje jedna łączna renta rodzinna, z uwzględnieniemust. 2-4. Z kolei zgodnie zustępem 2ostatnio powołanego artykułu renta rodzinna podlega podziałowi na równe części między uprawnionych. Wojskowa renta rodzinna po zmarłymM. J. (2)podlegała zatem podziałowi na dwie równe części między uprawnione do niejM. J. (1)iM. J. (3). Takie same zasady obowiązują w odniesieniu do renty rodzinnej, o której mowa wart. 24 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin(t.j. Dz.U. 2020 r., poz. 203 ze zm.), bowiem przepis art. 64 tej ustawy stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio m.in.art. 70 i art. 74 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Mając to wszystko na uwadze zarzut obrazyart. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzinnależało uznać za nietrafny.
Za całkowicie chybiony należało również uznać zarzut naruszeniaart. 95 ust. 1w związku zart. 96 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz.U. 2020 r., poz. 53 ze zm.), ponieważ przepisy te nie miały zastosowania w sprawie niniejszej. Regulują one zbieg prawa do emerytury przewidzianej w tej ustawie z prawem m.in. do renty inwalidy wojennego. WnioskodawczyniM. J. (1)nie pobiera emerytury przewidzianej wustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co wyraźnie potwierdziła w części 4 oświadczenia złożonego na druku(...), stanowiącego załącznik wniosku o rentę rodzinną (k. 8 a.r.). Zbieg prawa wnioskodawczyni do wojskowej renty rodzinnej oraz renty rodzinnej po inwalidzie wojennym należało rozpatrywać na gruncie przepisówart. 7 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin(t.j. Dz.U. 2020 r., poz. 586 ze zm.) orazart. 54 ust. 3 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin(t.j. Dz.U. 2020 r., poz. 203 ze zm.). Zgodnie z tym ostatnim przepisem osobie uprawnionej do renty rodzinnej na podstawie tej ustawy oraz do innych świadczeń o charakterze rentowym (takim świadczeniem jest niewątpliwie wojskowa renta rodzinna) wypłaca się jedno świadczenie – wyższe lub przez nią wybrane. Stosownie natomiast doart. 7 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty przewidzianej w tej ustawie z prawem do emerytury lub renty albo uposażenia w stanie spoczynku lub uposażenia przewidzianego w odrębnych przepisach, wypłaca się świadczenie wyższe lub wybrane przez osobę uprawnioną, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Oba ostatnio powołane przepisy przewidują wypłatę jednego ze zbiegających się świadczeń – wyższego albo wybranego przez osobę uprawnioną. Z w/w świadczeń przysługujących wnioskodawczyni wyższym jest wojskowa renta rodzinna i ona jest wypłacana w przysługującej jej części, tj. w połowie (50%).
Co prawda wnioskodawczyni w apelacji nie przedstawiła zarzutu naruszeniaart. 74 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychw związku zart. 24 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodziniart. 64 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, na marginesie niniejszych rozważań należy zauważyć, że podniesiona w apelacji oraz w piśmie procesowym stanowiącym załącznik do rozprawy apelacyjnej (k. 60-62) okoliczność, że alimenty zasądzone odM. J. (2)na rzecz jego byłej żonyM. J. (3)były znacznie niższe od wypłacanej jej obecnie części wojskowej renty rodzinnej, nie ma żadnego znaczenia dla ustalenia części tego świadczenia należnego wnioskodawczyni. Przepisy regulujące wojskową rentę rodzinną, w przypadku małżonki rozwiedzionej, nie uzależniają bowiem wysokości tego świadczenia od wysokości alimentów zasądzonych od byłego męża na jej rzecz albo ustalonych ugodą sądową. Wysokość wojskowej renty rodzinnej przypadającej na jedną osobę uprawnioną uzależniona jest wyłącznie od wysokości świadczenia pobieranego ostatnio przez zmarłego oraz od ilości osób uprawnionych do tego świadczenia.
Zaskarżony wyrok odpowiada więc prawu, a apelacja wnioskodawczyni jako bezzasadna podlegała oddaleniu.
Z przedstawionych wyżej względów Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.orzekł jak w sentencji.