Sąd Okręgowy w Suwałkach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III U 937/19
Data wyroku: 2019-11-07 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Danuta Poniatowska
Słowa kluczowe: Wysokość emerytury
Podstawa prawna: art. 401^1 kpc^

Sygn. akt III U 937/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 listopada 2019r.
Sąd Okręgowy w Suwałkach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Danuta Poniatowska

Protokolant:

st. sekr. sądowy Marta Majewska-Wronowska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2019r. w Suwałkach
sprawyC. R.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.
skarga o wznowienie postępowania w sprawie III U 209/16
w związku z odwołaniemC. R.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.
z dnia 9 marca 2016r. znak(...)

1

uchyla wyrok Sądu Okręgowego w Suwałkach z 3 października 2016r. w sprawie III U 209/16;

2

zmienia zaskarżoną decyzję z 9 marca 2016r.(...)przyznającąC. R.emeryturę i zobowiązuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.do ponownego obliczenia emerytury z pominięciem w podstawie obliczenia sumy kwot pobranych  emerytur w wysokości 188.242,61 (sto osiemdziesiąt osiem tysięcy dwieście czterdzieści dwa, 61/100) złotych, poczynając od 1 maja 2016r.

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.na wniosekC. R.o przeliczenie emerytury zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r. postanowieniem z 16.04.2019 r. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją z 9.03.2016 r. znak(...). Następnie decyzją z 16.04.2019 r. zwrócił skargę o wznowienie postępowania.
W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie zart. 66 § 3 k.p.a., wniosek należało zwrócićC. R., ponieważ postępowanie w sprawie decyzji o przyznaniu emerytury było przedmiotem postępowania odwoławczego przed sądem powszechnym, a w związku z tym można żądać wznowienia postępowania sądowego.
C. R.wniosła odwołanie od tej decyzji do organu rentowego, w którym domagała się przeliczenia emerytury zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r. Wskazała, że decyzja została wydana niezgodnie ze wskazanym wyrokiem TK.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wnosił o jego oddalenie. Wskazał, iż podstawą rozstrzygnięcia były przepisyart. 66 § 3 ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego(tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.) i powtórzył uzasadnienie zaskarżonej decyzji.
Odwołanie zostało zarejestrowane w Sądzie Okręgowym w Suwałkach pod sygn. III U 397/19 i wyrokiem z 28.10.2019 r. oddalone. Jednocześnie na rozprawie 28.10.2019 r.C. R.wskazała, iż jej intencją było wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją z 9.03.2016 r. znak(...), w związku z która toczyło się postępowanie przed Sądem Okręgowym w Suwałkach w sprawie III U 209/16. Ponieważ odwołanie wpłynęło do Sądu we właściwym terminie, powinno zostać potraktowane jako skarga o wznowienie postępowania przed Sądem, gdyż taki zamiar miała wnioskodawczyni.
Wyjaśnienia odwołującej Sąd potraktował jako uzupełnienie braków formalnych skargi o wznowienie postępowania i wznowił postępowanie w sprawie zakończonej wyrokiem z 3.10.2016 r. sygn. III U 209/16. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. III U 937/19.
Sąd ustalił, co następuje:
Decyzją z 9.04.2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.przyznałC. R.,urodzonej (...)emeryturę poczynając od 1 marca 2008 r. tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek (znak:(...)). Do ustalenia podstawy wymiaru emerytury przyjęto: przeciętną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z 20 lat kalendarzowych, wybranych z całego okresu ubezpieczenia, ze wskaźnikiem podstawy wymiaru 108,62 % i kwotą bazową 2.275,37 złotych. Do ustalenia wysokości emerytury uwzględniono 35 lat i 7 miesięcy okresów składkowych oraz 1 miesiąc okresów nieskładkowych. Kolejnymi decyzjami emeryturę tę waloryzowano oraz przeliczano w związku z zatrudnieniem.
Na wniosekC. R.z 22.02.2016 r., decyzją z 9 marca 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.przyznałC. R.,urodzonej (...)emeryturę poczynając od 1 lutego 2016 r., tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek (znak(...)). Wysokość emerytury została obliczona zgodnie z zasadami określonymi wart. 26 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychw brzmieniu obowiązującym na dzień wydania decyzji (tj. Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz.1227 ze zm.). Kwota składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji została zsumowana z kwotą zwaloryzowanego kapitału początkowego. Od otrzymanej kwoty odjęto sumę kwot pobranych emerytur i podzielono ją przez średnie dalsze trwanie życia.
Emerytura przyznana tą decyzją została zawieszona, ponieważ była świadczeniem mniej korzystnym od pobieranej dotychczas.
C. R.wniosła odwołanie od tej decyzji. Podnosiła, że emerytura jest nieprawidłowo wyliczona. Wyrokiem z 3.10.2016 r. sygn. III U 209/16, Sąd Okręgowy w Suwałkach odwołanie oddalił.
Sąd zważył, co następuje:
Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 6 marca 2019 r., sygn. akt P 20/16 orzekł, żeart. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 oraz z 2019 r. poz. 39), w brzmieniu obowiązującym do 30 września 2017 r., w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy, jest niezgodny zart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Należy przypomnieć, że 1 stycznia 2013 r. weszły w życie zmiany wprowadzone ustawą z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 637; dalej: ustawa nowelizująca). Zgodnie z art. 1 pkt 6 lit. b ustawy nowelizującej, do art. 25 ustawy o FUS wprowadzono ust. 1a-1c. W nowym art. 25 ust. 1b ustawy o FUS zawarto zmodyfikowaną regułę obliczania emerytury przysługującej ubezpieczonym w związku z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. W myśl nowych zasad wysokość tego świadczenia, stanowiącą waloryzowane składki na ubezpieczenie oraz zwaloryzowany kapitał początkowy, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot już pobranych emerytur, przyznanych przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. W efekcie sytuacja prawna osób, które uzyskały przed 1 stycznia 2013 r. prawo do tzw. wcześniejszej emerytury, ale do tego momentu nie osiągnęły jeszcze powszechnego wieku emerytalnego, uległa zmianie. Polegała ona na tym, że w momencie przechodzenia na tzw. wcześniejszą emeryturę obowiązywały inne reguły ustalania wysokości przyszłej emerytury powszechnej. Reguły te zmieniono od 1 stycznia 2013 r., ponieważ od tego momentu ustawodawca wprowadził mechanizm potrącania kwot pobranych już świadczeń emerytalnych przy ustalaniu kwoty świadczenia przysługującego po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego.
W uzasadnieniu orzeczenia Trybunał wskazał, że wprowadzenie do ustawy o FUS mechanizmu potrącania kwot pobranych świadczeń z tytułu wcześniejszej emerytury przy obliczaniu podstawy emerytury powszechnej dla kobiet urodzonych w 1953 r. nastąpiło z naruszeniem wynikającej zart. 2 Konstytucjizasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. Ubezpieczone, które zdecydowały się przejść na wcześniejszą emeryturę, nie miały – w momencie podejmowania tej decyzji na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego – świadomości co do skutków prawnych, jakie może ona wywoływać w sferze ich przyszłych uprawnień z tytułu emerytury powszechnej. Nie mogły przewidzieć, że przejście na emeryturę jeszcze przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego, będzie wiązało się z pomniejszeniem zgromadzonego kapitału o pobrane świadczenia. Nie spodziewały się, że fakt wypłacania świadczeń emerytalnych wpłynie na sposób ustalania wysokości świadczenia w ramach emerytury powszechnej. Dodatkowo należy zaznaczyć, że kobiety te przez cztery lata mogły realizować swoje uprawnienia w oparciu o obowiązujący przed 2013 r. stan prawny. Natomiast zasady ustalania wysokości świadczeń emerytalnych, wypłacanych kobietom urodzonym w latach 1949-1952, które przeszły na tych samych warunkach na emeryturę wcześniejszą, pozostały niezmienione.
Dlatego Trybunał stwierdził, że art. 25 ust. 1b ustawy o FUS jest niezgodny z wynikającą zart. 2 Konstytucjizasadą zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa.
Trybunał Konstytucyjny wskazał, że skutkiem wyroku jest prawo wznowienia postępowania z mocyart. 190 ust. 4 Konstytucjidla wszystkich kobiet objętych zakresem orzeczenia Trybunału. Przepis ten otwiera drogę do sanacji konstytucyjności sytuacji prawnych, w których zastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy o FUS wywołało konsekwencje zakwestionowane przez Trybunał. Z powszechnego charakteru wyroków TK, o którym mowa wart. 190 ust. 1 Konstytucjii utraty mocy obowiązującej zaskarżonego przepisu (art. 190 ust. 3 Konstytucji), wynika, że możliwość rozstrzygnięcia sprawy z pominięciem derogowanego przepisu odnosi się zasadniczo do wszystkich spraw, w których niekonstytucyjny przepis był podstawą orzeczenia o prawach osób uprawnionych, bez względu na to, kto i w jakim trybie zwrócił się do Trybunału z odpowiednim żądaniem.
Trybunał Konstytucyjny podkreślił też, że w orzecznictwie TK, pojęcie „wznowienia postępowania”, o którym mowa wart. 190 ust. 4 Konstytucjima szersze znaczenie niż pojęcie „wznowienia” w sensie technicznym, przewidziane w odpowiednich procedurach regulowanych w ustawach i obejmuje wszelkie instrumenty proceduralne stojące do dyspozycji stron, organów i sądów, wykorzystanie których umożliwia przywrócenie stanu konstytucyjności orzeczeń” (zob. np. postanowienie z 14 kwietnia 2004 r., sygn. SK 32/01, OTK ZU nr 4/A/2004, poz. 35). Prawo sanacji konstytucyjności może być zrealizowane w dwojakim trybie. Postępowania zakończone wydaniem wyroku przez sądy pracy i ubezpieczeń społecznych mogą być wznowione na podstawieart. 401(
    1)ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego(Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.). Natomiast osobom, które nie odwołały się od decyzji wydanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przysługuje wznowienie postępowania na podstawieart. 145a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego(Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, ze zm.) w związku z art. 124 ustawy o FUS. Wznowienie w tym kontekście oznacza prawo do skorzystania ze środków proceduralnych zmierzających do wydania w zakończonej sprawie nowego rozstrzygnięcia, opartego na stanie prawnym ukształtowanym po wejściu w życie orzeczenia Trybunału (por. wyrok TK z 7 września 2006 r., sygn. SK 60/05, OTK ZU nr 8/A/2006, poz. 101).
Ponieważ decyzja o przyznaniuC. R.emerytury była przedmiotem kontroli sądowej w sprawie III U 209/16, właściwym do rozpoznania skargi jest sąd powszechny, który wydał zaskarżone orzeczenie, w trybie przepisówkodeksu postępowania cywilnego. Przewiduje toart. 4011k.p.c., który stanowi, że można żądać wznowienia postępowania również w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego zKonstytucją, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. W takiej sytuacji skargę wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (art. 407 § 2 k.p.c.).
Odnosząc treść cytowanych przepisów do okoliczności faktycznych rozpoznawanejsprawy, należy uznać, że ubezpieczonaC. R.zachowała termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r. sygn. akt P 20/16, został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z 21 marca 2019 r. podpozycją 539. Skarga o wznowienie postępowania wpłynęła do Sądu 10 maja 2019 r., a więc w terminie określonym wart. 407 § 2 k.p.c.C. R.uzupełniła braki tej skargi na rozprawie. Dlatego postanowieniem z 28.10.2019 r. Sąd wznowił postępowanie w sprawie zakończonej wyrokiem z 3.10.2019 r.
W związku ze skargąC. R.o wznowienie postępowania i przeliczenie emerytury z uwzględnieniem skutków orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r., należy wysokość emerytury ustalić tak, jakbyart. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w stosunku do kobiet urodzonych w roku 1953, nie obowiązywał w dacie wydawania decyzji o przyznaniu emerytury. Jeśli bowiem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w brzmieniu obowiązującym do 30 września 2017 r., w zakresie, w jakim dotyczyurodzonych w (...)r. kobiet, które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy, został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny zKonstytucją, to nie mógł on stanowić podstawy prawnej decyzji, w której podstawę obliczenia emerytury pomniejszono o kwoty pobranych emerytur. Ponieważ przepis ten był niekonstytucyjny od chwili uchwalenia, a więc także w momencie stosowania go przez organ rentowy.
EmeryturaC. R.przyznana zaskarżoną decyzją z 9.03.2016 r., utrzymaną w mocy wyrokiem tut. Sądu z 3.10.2016 r., została wyliczona w sposób nieprawidłowy . Dlatego należało zaskarżoną decyzję zmienić i zobowiązać organ rentowy do ponownego obliczenia emerytury z pominięciem w podstawie obliczenia sumy kwot pobranych emerytur w wysokości 188.242,61 zł.
Odnosząc się do ustalonej w wyroku daty przeliczenia świadczenianależy powołać się na art. 133 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który stanowi:
1. W razie ponownego ustalenia przez organ rentowy prawa do świadczeń lub ich wysokości, przyznane lub podwyższone świadczenia wypłaca się, poczynając od miesiąca, w którym powstało prawo do tych świadczeń lub do ich podwyższenia, jednak nie wcześniej niż:
1) od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydano decyzję z urzędu, z zastrzeżeniem art. 107a ust. 3;
2) za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio miesiąc, o którym mowa w pkt 1, jeżeli odmowa lub przyznanie niższych świadczeń były następstwem błędu organu rentowego lub odwoławczego.
2. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio również w razie ponownego ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości wskutek wznowienia postępowania przed organami odwoławczymi albo wskutek kasacji, z tym że za miesiąc zgłoszenia wniosku przyjmuje się miesiąc wniesienia wniosku o wznowienie postępowania lub o kasację.
W judykaturze Sądu Najwyższego (por. wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 20 września 2017 r. I UK 359/16) zgodnie przyjmuje się, że zawarte w art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej określenie „błąd organu rentowego” należy rozumieć szeroko, zgodnie z tzw. obiektywną błędnością decyzji (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 1995 r., II UZP 28/94, OSNAPiUS 1995 nr 19, poz. 242). Obejmuje on sytuacje, w których organ rentowy miał podstawy do przyznania świadczenia, lecz z przyczyn leżących po jego stronie tego nie uczynił. Za takie przyczyny można uznać wszelkie zaniedbania tego organu, każdą obiektywną wadliwość decyzji, niezależnie od tego czy jest ona skutkiem zaniedbania, pomyłki, celowego działania organu rentowego, czy też rezultatem niewłaściwych działań pracodawców albo wadliwej techniki legislacyjnej i w konsekwencji niejednoznaczności stanowionych przepisów. Oznacza to, że przedmiotowe pojęcie obejmuje również niedopełnienie obowiązku działania z urzędu na korzyść osób uprawnionych do świadczeń emerytalno-rentowych (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 19 lutego 2002 r., II UKN 116/01, OSNP 2003 nr 24, poz. 599; z dnia 17 marca 2011 r., I UK 332/10, z dnia 4 grudnia 2012 r., II UK 130/12, OSNP 2013 nr 21-22, poz. 258, a także uzasadnienia uchwał Sądu Najwyższego: z dnia 28 czerwca 2005 r., III UZP 1/05, OSNP 2005 nr 24, poz. 395 i z dnia 15 lutego 2006 r., II UZP 16/05, OSNP 2006 nr 15-16, poz. 244).
Uwzględniając taki sposób rozumienia błędu organu rentowego i odnosząc go do wcześniejszych rozważań dotyczących retroaktywnych skutków orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, należy stwierdzić, że decyzja organu rentowego z 9 marca 2016 r. była dotknięta błędem, o którym mowa w art. 133 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 133 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach. W przypadku, gdy przeliczone świadczenie – emerytura przyznana po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego - będzie korzystniejsze, wyrównanie powinno być wypłacone poczynając od 1 maja 2016 r., to jest trzy lata wstecz, licząc od miesiąca, w którym skarżąca wniosła do Sądu skargę o wznowienie postępowania.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c., orzekł jak w sentencji wyroku.