Sąd Okręgowy w Gliwicach
VI Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VI Ka 1062/19
Data wyroku: 2020-01-31 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE
Sędziowie: sędzia Krzysztof Ficek
Słowa kluczowe: Przestępstwa przeciwko rodzinie i opiece
Podstawa prawna: art. 209 § 1a kk

Sygnatura akt VI Ka 1062/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia31 stycznia 2020r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach, Wydział VI Karny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący sędzia Krzysztof Ficek
Protokolant Aleksandra Pawłowska
przy udziale Mariusza Adamioka Prokuratora Prokuratury Rejonowej wZ.
po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2020 r.
sprawyŁ. B.ur. (...)wZ.
synaW.iA.
oskarżonego zart. 209 § 1a kk
na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego
od wyroku Sądu Rejonowego w Zabrzu
z dnia 23 września 2019 r. sygnatura akt II K 971/19
na mocyart. 437 § 1 kpkiart. 624 § 1 kpk

1
utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok;

2
zwalnia oskarżonego od zapłaty kosztów sądowych postępowania odwoławczego, obciążając wydatkami Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

Formularz UK 2

Sygnatura akt

VI Ka 1062/19

Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

1

1.CZĘŚĆ WSTĘPNA

0.1.Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

wyrok Sądu Rejonowego w Zabrzu z dnia 23 września 2019 roku sygn. akt II K 971/19

0.1.Podmiot wnoszący apelację

☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ oskarżyciel posiłkowy

☐ oskarżyciel prywatny

☒ obrońca

☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ inny

0.1.Granice zaskarżenia

0.0.1.Kierunek i zakres zaskarżenia

☒  na korzyść
☐  na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

0.0.1.Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k.– obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k.– obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazanywart. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒

art. 438 pkt 2 k.p.k.– obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k.–błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k.– rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

0.1.Wnioski

☒

uchylenie

☒

zmiana

1.Ustalenie faktów w związku z dowodamiprzeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

0.1.Ustalenie faktów

0.0.1.Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

2.1.1.1.

Ł. B.

oskarżony zapłacił zaległe alimenty w terminie 30 dni od pierwszego przesłuchania, co dotyczy zarzuconego mu przestępstwa

pismo komorni-ka

k.110

0.0.1.Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

2.1.2.1.

0.1.Ocena dowodów

0.0.1.Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 2.1.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

2.1.1.1

pismo komornika

pismo urzędowe, niekwestionowane, zbieżne w treści z załączonymi do apelacji dowodami potwierdzającymi wpłaty

0.0.1.Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

1.STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Lp.

Zarzut

3.1.

błąd w ustaleniach faktycznych, mający wpływ na treść rozstrzygnięcia, przez przyjęcie, że oskarżony dopuścił się zarzucanego mu przestępstwa, podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu wynika, iż :
- oskarżony w chwili, gdy dowiedział się o obowiązku alimentacyjnym oraz ustaleniu rachunku bankowego, na który ma zapłacić alimenty oraz o wszczętym postępowaniu egzekucyjnym uiścił w całości zaległość alimentacyjną,
- oskarżony interesował się przez cały okres losem dziecka, zaspokajał jego potrzeby życiowe, obdarowywał go prezentami oraz zabezpieczył przyszłość dziecka poprzez założenie mu książeczki oszczędnościowej,
- matka dziecka utrudniała oskarżonemu kontakt z synem, pomimo kierowanych do niej przez adwokata próśb nie podała rachunku bankowego ani miejsca pobytu dziecka czym uniemożliwiła realizację obowiązku alimentacyjnego

☐ zasadny
☐ częściowo zasadny
☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego są prawidłowe. Zasadnie oparł je na zeznaniachS. S. (1)matkiK. B.. Zeznania te są konsekwentne i logiczne w przeciwieństwie do wyjaśnień oskarżonego i zeznań jego matkiA. B.. Oskarżony podał dwie okoliczności, które jego zdaniem powinny prowadzić do uniewinnienia. Po pierwsze stwierdził, że o zasądzonym obowiązku alimentacyjnym dowiedział się dopiero w listopadzie 2018 roku. Po drugie, gdy się o tym dowiedział to chciał płacić alimenty, aleS. S. (1)nie podała mu numeru konta. Wyjaśnienia te są sprzeczne nie tylko z zeznaniamiS. S. (1), ale także częściowo z twierdzeniamiA. B.. Według zarzutu aktu oskarżenia okres uchylania się od obowiązku alimentacyjnego to 25 kwietnia 2018 roku - 9 kwietnia 2019 roku. Obrońca wskazał, że oskarżony przebywał w areszcie w Holandii od marca 2017 roku do maja 2018 roku. Matka oskarżonego zeznała, że w czasie pobytu syna w areszcie wynajęła adwokata, by sprawdzić ile syn ma alimentów i kiedy zostały zasądzone. Wynika z tego, że już w trakcie pozbawienia wolności w Holandii, tylko ostatnie półtora miesiąca zahacza o początek okresu niealimentacji, oskarżony miał świadomość obowiązku alimentacyjnego. Adwokat miał bowiem ustalić wysokość świadczeń a nie to, czy obowiązek alimentacyjny w ogóle istnieje. Dodać trzeba, że matka dziecka zeznała, że informowała oskarżonego dużo wcześniej, że jeżeli nie będzie łożył alimentów to założy o nie sprawę. Nie przekonuje też twierdzenie, że jak w końcu oskarżony dowiedział się o alimentach to chciał je płacić, ale uniemożliwiła mu toS. S. (1). Jest to tłumaczenie naiwne, obliczone na uniknięcie odpowiedzialności. Dziwne byłoby, gdyby wynajęty w celu ustalenia wysokości obowiązku alimentacyjnego adwokat nie poradził oskarżonemu, jak ma się zachować, jeśli nie wiadomo gdzie wpłacić alimenty. Poza tym adwokat miał wnioskować do matki dziecka, by podała numer konta, gdy tymczasem już w czerwcu 2018 roku wszczęto egzekucję komorniczą przeciwko oskarżonemu, a jak zeznałaS. S. (1), komornik udał się do miejsca zamieszkania matki oskarżonego. Nie sposób przyjąć, by adwokat nie wiedział, że w tej sytuacji alimenty winny być płacone za pośrednictwem komornika (zresztą płatności z lipca 2019 roku dokonano w kancelarii komorniczej a nie na rachunek matki dziecka).
Z wyjaśnień oskarżonego wynika jedna istotna kwestia, a mianowicie to, że nie był on pozbawiony pieniędzy i nawet gdy przebywał w areszcie mógł płacić stosunkowo niewielkie alimenty - 300 złotych miesięcznie ("Gdybym miał numer konta to bym te pieniądze wpłacał" k.35). Przyjmując wyjaśnienia oskarżonego, że o obowiązku alimentacyjnym dowiedział się w listopadzie 2018 roku nie sposób zgodzić się z obrońcą, który zresztą w apelacji pisze, iż oskarżony o wyroku alimentacyjnym dowiedział się w momencie przedstawienia zarzutu, że to w listopadzie 2018 rokuŁ. B.uiścił w całości zaległość. Zrobił to dopiero w lipcu 2019 roku i to po tym jak przedstawiono mu zarzut zart.209 § 1a kk(czerwiec 2019 roku). Od listopada 2018 roku do początku lipca 2019 roku oskarżony nic nie wpłacił tytułem alimentów, chociaż, przyjmując w tym momencie jego wyjaśnienia, zarówno wiedział o obowiązku alimentacyjnym, jak i miał środki na jego realizację. Z relacji matki dziecka wynika jednoznacznie, że w okresie wskazanym w zarzucie aktu oskarżenia oskarżony nie łożył na utrzymanie syna i nie utrzymywał z nim żadnego kontaktu.A. B.wspominała o realizacji przez oskarżonego obowiązków rodzicielskich, ale w czasie przed okresem wyznaczonym zarzutem aktu oskarżenia. Co się zaś tyczy założenia książeczki oszczędnościowej dlaK. B., to z jednej strony nie wspomina o tym matka dziecka, a z drugiejA. B.zeznała, że założyła ją na własne nazwisko. W przedstawionych okolicznościach wątpliwe jest, by miał w tym udział oskarżony, chociaż twierdzi inaczej, gdy uwzględnić, że nie realizował podstawowego obowiązku płacenia 300 złotych miesięcznie a miał wpłacać dobrowolnie „na przyszłość dziecka”, zaś pozbawiony wolności miał zadzwonić do matki i wydać jej polecenie założenia książeczki oszczędnościowej. Wskazać też trzeba, że matka dziecka zeznała, iż tylko na początku oskarżony chciał rozmawiać z synem, ale syn nie chciał. Co jednak nie zwalniałoŁ. B.z obowiązku płacenia alimentów. Uprzedzony o możliwości skierowania sprawy o alimenty stwierdził, że nie da ani grosza (k.61v.). To ostatnie przystaje do przekonujących ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji oraz do dokonania wpłat dopiero po wszczęciu postępowania karnego, gdy powstało zagrożenie skazania na karę pozbawienia wolności.
Na marginesie zauważyć trzeba, że nie ma w aktach sprawy potwierdzenia, by wyznaczony w postępowaniu sądowym obrońca z urzędu "wielokrotnie kierował do partnerki oskarżonego pisma o wskazanie adresu zamieszkania oraz podanie numeru konta bankowego" (k.83). Z pisma komornika wynika, że po wpłatach z lipca 2019 roku zaprzestano płacenia alimentów. Na dzień 29 stycznia 2020 roku łączna suma zaległości to 1783,44 złotych (k.110).

Wniosek

zmiana wyroku poprzez umorzenie postępowania lub uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego mu czynu, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Zabrzu do ponownego rozpoznania

☐ zasadny
☐ częściowo zasadny
☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

niezasadność zarzutu czyni niezasadnym wniosek

3.2.

naruszenie przepisów prawa procesowego, mające wpływ na treść orzeczenia tj.art.7 kpkprzez dowolną a nie swobodną ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie i przyjęcie, że wyjaśnienia oskarżonego dotyczące przyczyn niepłacenia alimentów są niewiarygodne, a także, iż wina oskarżonego i okoliczności popełnienia zarzucanego przestępstwa nie budzą żadnych wątpliwości, gdy tymczasem wyjaśnienia oskarżonego, w których wskazywał, że chciał płacić alimenty, jednakże partnerka, mimo wielu wezwań do wskazania numeru konta bankowego nie podała oskarżonemu numeru, winny zostać uznane przez Sąd za wiarygodne, bowiem wskazują, iż oskarżony podejmował kroki w celu realizacji obowiązku alimentacyjnego, a wina leży po stronie partnerkiS. S. (1)

☐ zasadny
☐ częściowo zasadny
☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Ocena dowodów zaprezentowana przez Sąd Rejonowy jest zgodna z zasadami prawidłowego rozumowania oraz wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego. Wyjaśnienia oskarżonego nie mogły zostać uznane za wiarygodne. Przyczyny ich niewiarygodności zostały szczegółowo omówione w Lp. 3.1.

Wniosek

zmiana wyroku poprzez umorzenie postępowania lub uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego mu czynu, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Zabrzu do ponownego rozpoznania

☐ zasadny
☐ częściowo zasadny
☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

niezasadność zarzutu czyni niezasadnym wniosek

3.3.

naruszenie przepisów prawa procesowego, mające wpływ na treść orzeczenia tj.art.4 kpk,art.7 kpkiart.410 kpkprzez dokonanie przez Sąd dowolnej a nie swobodnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie i pominięcie zeznań matki oskarżonego, tymczasem z zeznań tych wynika, że również rodzina oskarżonego wielokrotnie podejmowała próby uzyskania numeru konta bankowego, na które miały zostać przelane środki pieniężne tytułem alimentów

☐ zasadny
☐ częściowo zasadny
☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Sąd Rejonowy nie pominął całkowicie zeznań matki oskarżonego. Zwrócił uwagę, że nie można w pełni uznać je za wiarygodne, bo jako osoba najbliższa nie chciała zaszkodzić synowi. Z tą oceną trzeba się zgodzić. Nie ma pełnej zbieżności pomiędzy wyjaśnieniami oskarżonego a zeznaniamiA. B.. Wyżej przywołano odmienności, a także tę część zeznańA. B., które są dla oskarżonego niekorzystne np. w zakresie świadomości obowiązku alimentacyjnego.A. B.widziała pozytywne relacje między ojcem a synem, gdyS. S. (1)przebywała w Holandii, czyli przed okresem niealimentacji. Nie można też pominąć, że to na dorosłym oskarżonym a nie jego matce ciążył obowiązek łożenia na utrzymanieK. B..

Wniosek

zmiana wyroku poprzez umorzenie postępowania lub uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego mu czynu, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Zabrzu do ponownego rozpoznania

☐ zasadny
☐ częściowo zasadny
☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

niezasadność zarzutu czyni niezasadnym wniosek

1.OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

4.1.

Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

1.ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

0.1.Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

5.1.1.

Przedmiot utrzymania w mocy

rozstrzygnięcie o winie, sprawstwie i karze

Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

Dowody przeprowadzone w sprawie dały podstawę do uznania, że oskarżony w sposób celowy i umyślny nie wykonywał nałożonego na niego obowiązku alimentacyjnego. Wiedział o obowiązku alimentacyjnym, nie był pozbawiony środków pieniężnych, a jednak zdecydował, że nie wywiąże się z niego. Tym samym uchylał się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym. Poza sporem jest, że łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowiła równowartość co najmniej trzech świadczeń okresowych. Uwzględniając zeznaniaS. S. (1)należało też zgodzić się i z tym, że w ten sposób syn oskarżonego został narażony na niezaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Przypomnieć trzeba, że stanu zagrożenia spowodowanego niepłaceniem rat alimentacyjnych nie niweluje to, że potrzeby uprawnionej osoby zaspokajają inne osoby czy też fundusz alimentacyjny lub ośrodek pomocy społecznej.
W piśmie uzupełniającym (k.98-99) obrońca sprecyzował twierdzenia apelacji i wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez odstąpienie od wymierzenia kary. Powołał się na to, że w ciągu 30 dni od pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego oskarżony zapłacił całość zaległych świadczeń. Sąd odwoławczy nie stwierdził podstaw do odstąpienia od wymierzenia kary. Prawdą jest, że przed upływem 30 dni od dnia pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanegoŁ. B.uiścił w całości zaległe alimenty (k.110 a k.33). Jednakże zgodnie zart.209 § 5 kknie odstępuje się od wymierzenia kary sprawcy przestępstwa zart.209 § 1a kk, gdy wina i społeczna szkodliwość czynu przemawiają przeciwko temu. Oskarżony był zobowiązany do płacenia niewielkich miesięcznych alimentów. Miał na to środki. Mimo tego nie wykonywał swojego podstawowego obowiązku wobec synaK. B.i to przez niekrótki okres prawie jednego roku. Jego zachowanie było wysoce naganne, cechowało się uporczywością i pełną premedytacją. „Powiedział, że nie da mi ani grosza” (zeznaniaS. S. (1)k.61v.). Nie dostrzeżono u oskarżonego szczerości oraz chęci poprawy i to mimo tego, że w postępowaniu przygotowawczym przyznał się do popełnienia zarzucanego mu przestępstwa. Obecnie oskarżony znowu ma zaległości alimentacyjne. Wprawdzie jest pozbawiony wolności, ale taka sytuacja miała miejsce i wówczas, gdy w lipcu 2019 roku spłacił zaległości. Dlatego Sąd odwoławczy nie tylko nie uwzględnił wniosku o odstąpienie od wymierzenia kary, ale również uznał karę 3 miesięcy pozbawienia wolności za adekwatną do popełnionego przestępstwa, niecechującą się rażąco niewspółmierną surowością. Pamiętać też trzeba, że oskarżony był wiele razy karany.

0.1.Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

5.2.1.

Przedmiot i zakres zmiany

Zwięźle o powodach zmiany

0.1.Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

0.0.1.Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

5.3.1.1.1.

☐art. 439 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

5.3.1.2.1.

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

☐art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

5.3.1.3.1.

Konieczność umorzenia postępowania

☐art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

5.3.1.4.1.

☐art. 454 § 1 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

0.0.1.Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

0.1.Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

1.Koszty Procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

2

oskarżonego zwolniono od ponoszenia kosztów sądowych postępowania odwoławczego z powodu przebywania w areszcie śledczym oraz obowiązku alimentacyjnego

1.PODPIS

0.1.Granice zaskarżenia

Kolejny numer załącznika

1

Podmiot wnoszący apelację

obrońca oskarżonegoŁ. B.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

wina i kara

0.1.1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść
☐ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

0.1.1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k.– obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k.– obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazanywart. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒

art. 438 pkt 2 k.p.k.– obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k.– błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k.– rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

0.1.1.4. Wnioski

☒

uchylenie

☒

zmiana