Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 950/18
Data wyroku: 2019-02-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Wojciech Żukowski, Józef Wąsik, Paweł Rygiel
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 446 § 4 kc

Sygn. akt I ACa 950/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 lutego 2019 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Paweł Rygiel

Sędziowie:

SSA Józef Wąsik
SSO del. Wojciech Żukowski (spr.)

Protokolant:

st. sekr. sądowy Urszula Kłosińska

po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2019 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwaN. D.(z domuN.)
przeciwkoA. B.,J. B. (1)
o zapłatę
na skutek apelacji powódki
od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie
z dnia 27 marca 2018 r. sygn. akt I C 885/17

1
oddala apelację:

2
zasądza od powódki na rzecz każdego z pozwanych kwoty po 2000 zł (dwa tysiące złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, odstępując od obciążenia powódki tymi kosztami w pozostałym zakresie.

SSA Józef Wąsik   SSA Paweł Rygiel   SSO (del.) Wojciech Żukowski
Sygn. akt I ACa 950/18

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 14 września 2017 r. skierowanym przeciwkoA. B.orazJ. B. (1)powódkaN. N.domagała się zasądzenia od pozwanych solidarnie na swoją rzecz kwoty 250.000 zł tytułem zadośćuczynienia. Na kwotę tą składała się kwota 150.000 zł za śmierć ojcaK. N.oraz kwota 100.000 zł za śmierć wujkaJ. N..
Na uzasadnienie swojego żądania powódka stwierdziła, że w nocy z 28 na 29 listopada 2009 r. w miejscowościJ.na skutek zatrucia tlenkiem węgla zmarli ojciec powódkiK. N.oraz wujek powódkiJ. N.. Powódka wskazała, że bezpośrednią przyczyną zatrucia, a następnie śmierci był niesprawny piec grzewczy na węgiel, za którego stan techniczny pełną odpowiedzialność ponoszą pozwani. Jak wskazała powódka, odpowiedzialność pozwanych wynika z faktu, że byli on zarówno właścicielami, jak i zarządcami przedmiotowej nieruchomości.
Powódka wskazała, że łączyła ją z zmarłym ojcem i wujem mocna więź uczuciowa, która została nagle przerwana w wyniku ich śmierci. Powódka wskazała, że jej ojciec oraz wuj w przeszłości zerwali kontakty z matką powódki, niemniej w ostatnich latach przed śmiercią obaj nawiązali kontakty z powódką, przez co więzy rodzinne zostały ponownie nawiązane i uległ pogłębieniu. Powódka podkreśliła, że bardzo przeżyła śmierć taty i wuja, a o wypadku dowiedziała się, gdy była jeszcze małoletnia i wobec tego nie była w stanie podjąć jakichkolwiek działań.
W odpowiedzi na pozew pozwanyA. B.wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W argumentacji przytoczonej na uzasadnienie swojego stanowiska pozwany stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do uznania, że zdarzenie, a następnie szkoda, jakiej doznała powódka była następstwem niewywiązania się pozwanego z ciążącego na nim obowiązku dokonywania przeglądu pieca. W ocenie pozwanego był to po prostu nieszczęśliwy wypadek. Pozwany wskazał, że postępowanie karne przeprowadzone w sprawie śmierciK. N.iJ. N.przez Komendą(...)Policji wB.zakończyło się umorzeniem śledztwa wobec braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstwa. Brak zatem wiążącego sąd cywilny orzeczenia co do tego, że pozwany ponosi odpowiedzialność za śmierć ojca powódki i wujka. Pozwany stwierdził, żeK. N.iJ. N.zamieszkiwali w domu, gdzie nastąpiło zdarzenie i użytkowali w nim jedno pomieszczenie, gdzie znajdowały się dwa łóżka, stół oraz piec grzewczy na węgiel. W toku postępowania karnego, w miejscu zamieszkania w noc poprzedzającą ich zgon miało miejsce spotkanie towarzyskie połączone ze spożywaniem alkoholu. Wynik badania krwi na zawartość alkoholu etylowegoJ. N.to 2,4 promila, zaś wyniki badania krwi na zawartość alkoholu etylowegoK. N.to 2,6 promila. Pozwany wskazał również, że nieruchomość, w której doszło do zdarzenia otrzymał w drodze darowizny odK. N.iJ. N.w dniu 5 października 2009 r. Jednocześnie pozwany zgodnie z woląK. N.orazJ. N.ustanowił nieodpłatnie na ich rzecz na nabytej tym aktem nieruchomości dożywotnią służebność osobistą polegającą na prawie korzystania przez niech z całego domu mieszkalnego, a nadto zobowiązał się zapewnić im odpowiednią pomoc w razie choroby. Pozwany zwrócił uwagę, że wskazaną nieruchomość otrzymał w drodze darowizny niewiele ponad miesiąc przed zdarzeniem, stąd też zarzuty dotyczące braku okresowych przeglądów sprawności instalacji grzewczych są chybione. Pozwany podkreślił, że mimo, iż formalnie był właścicielem nieruchomości, to faktycznie nią nie władał, gdyż nieruchomość tą w pełnym zakresie użytkowaliK. N.iJ. N.i to oni, a nie pozwany, z racji tego, że zamieszkiwali w tej nieruchomości mieli pełną wiedzę o stanie tej nieruchomości. Pozwany zaznaczył, że nawet jeżeli piec był niesprawny, toK. N.iJ. N.nie przekazali mu takiej informacji ani też nie poprosili o pomoc w tym zakresie. Pozwany podał, że nie miał jakąkolwiek wiedzy na temat nieprawidłowości instalacji grzewczej.
W ocenie pozwanego powódka nie wykazała winy, jako przesłanki odpowiedzialności ponieważ zdarzenie było nieszczęśliwym wypadkiem i nie stanowiło podstawy do dochodzenia zadośćuczynienia.
Jak wskazał pozwany nie sposób zgodzić się również z twierdzeniem powódki, że w wyniku śmierci na skutek tragicznego zdarzenia została drastycznie przerwana więź rodzinna pomiędzy powódką, a jej ojcem i wujem. Pozwany stwierdził, że powódka od wielu lat nie miała kontaktu z ojcem ani z wujkiem. Dodał, że powódka w ogóle nie była zżyta ze swoim ojcem oraz wujkiem. Nie mieszkała z nimi, przez lata nie wiedziała co się z nimi dzieje, nie otrzymywała od nich żadnej pomocy i wsparcia.
PozwanaJ. B. (1)w odpowiedzi na pozew, wniosła o oddalenie powództwa w całości. Pozwana podkreśliła, że dopiero umową darowizny z dnia 19 listopada 2010 r., a więc rok po śmierciK. N.iJ. N.pozwanyA. B.darował swojej żonie, tj.J. B. (1)udział w nieruchomości, w której doszło do tragicznego zdarzenia.J. B. (1)powyższą darowiznę przyjęła.
Powyższe w ocenie pozwanej prowadziło do wniosku, że w niniejszej sprawie nie można mówić, iż w okolicznościach sprawy zaistniały przesłanki warunkujące zaistnienie odpowiedzialności deliktowej pozwanej. Odnosząc się do zarzutów powódki w zakresie zaistnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy śmierciąK. N.iJ. N., a brakiem należytego utrzymania przez pozwanych obowiązków wynikających zprawa budowlanegopozwana podniosła, że powódka nie wykazała, jakie obowiązki ciążyły na pozwanych. Ponadto, w ocenie pozwanejN. N.nie wykazała aby jakiekolwiek naruszenie obowiązków miałoby pozostawać w adekwatnym i normalnym związku przyczynowo-skutkowym ze śmierciąK. N.iJ. N..
Wyrokiem z dnia 27 marca 2018 r., sygn. akt I C 885/17, Sąd Okręgowy w Tarnowie w pkt. I oddalił powództwo; w pkt. II zasądził od powódkiN. N.na rzecz pozwanegoA. B.kwotę 10.817 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; w pkt. III zasądził od powódkiN. N.na rzecz pozwanejJ. B. (1)kwotę 10.817 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd ustalił, że w dniu 5 października 2009 r. w Kancelarii Notarialnej wB., przed notariuszemJ. K.K. N.iJ. N.darowaliA. B.położone we wsiJ., w gminie(...)działki nr (...)obszaru 0,29 ha wraz z częściami składowymi. Częścią składowądziałki nr (...)jest wybudowany w 1968 roku murowany budynek mieszkalny składający się z dwóch pokoi i łazienki, kryty blachą, bez żadnych instalacji i przeznaczony do kapitalnego remontu.A. B.powyższą darowiznę przyjął i zgodnie z woląK. N.iJ. N.ustanowił nieodpłatnie na ich rzecz na nabytej tym aktem nieruchomości dożywotnią służebność osobistą polegającą na prawie korzystania przez nich z całego ww. domu mieszkalnego, a nadto zobowiązał się zapewnić darczyńcom odpowiednią pomoc w razie choroby.
Jak podał Sąd,K. N.iJ. N.byli braćmi. Mieszkali w murowanym domu w miejscowościJ., w którym użytkowali głównie jedno pomieszczenie, gdzie znajdowały się dwa łóżka, stół oraz zainstalowany był piec grzewczy na węgiel. Pozostałe pomieszczenia były nieumeblowane i nieogrzewane. Piec grzewczy podpięty był do wlotu komina metalową rurą. ZarównoK. N., jak iJ. N., od wielu lat nadużywali alkoholu. W ich domu często przebywały osoby również nadużywające alkoholu i urządzano tam libacje. Dom był zdewastowany i zaniedbany. W miejscu zamieszkaniaK. N.iJ. N.niejednokrotnie miały miejsce interwencje Policji.
Sąd wskazał, że w noc poprzedzającą zdarzenie, tj. w dniu 28 listopada 2009 r. miało miejsce spotkanie towarzyskie połączone ze spożywaniem alkoholu. W tym dniu w godzinach porannych do ww. domu przyszedłJ. M.. W tym dniu w domu przebywał jeszczeK. N.,J. N.,E. M.,Z. O.iJ. B. (2). W pokoju tym było mocno napalone w piecu grzewczym, a okna były pozamykane. Wszyscy spożywali alkohol. ZarównoK. N., jak iJ. N.i przebywający w domu wspólnie z nimi osoby trzecie niejednokrotnie udawali się do sklepu w celu zakupu kolejnych butelek alkoholu.
Jak stwierdził Sąd, następnego dnia, tj. 29 listopada 2009 r. w godzinach rannych doK. N.weszli przez wejście do piwnicyJ. M.,J. B. (2)iE. M.. W pokoju, gdzie w dniu poprzednim wymienieni spożywali alkohol zauważyli leżących na łóżkuJ. N.iK. N..J. M.podszedł doK. N.i stwierdził, że ten nie rusza się ani nie oddycha. CiałoK. N.było zimne. Wskazani nie sprawdzali, czyJ. N.żyje, wyszli z domu, po czym udali się pod sklep i poprosili napotkanego pod sklepemM. M., aby zadzwonił po pogotowie. W dniu 29 listopada 2009 r. Dyżurny(...)został powiadomiony o ujawnieniu wJ.w domu przyul. (...)zwłok dwóch mężczyznJ. N.orazK. N.. W celu ustalenia bezpośredniej przyczyny śmierciK. N.iJ. N.w sprawie zostało wszczęte i przeprowadzone śledztwo. Przybyli na miejsce zdarzenia funkcjonariusze Policji w domu przeprowadzili oględziny. W toku trakcie oględzin zewnętrznych zwłokK. N.iJ. N.nie ujawniono obrażeń zewnętrznych. W pomieszczeniu, gdzie znajdowały się zwłoki na stole ujawniono kilka butelek po alkoholu. W chwili oględzin zainstalowany w narożu pokoju metalowy piec grzewczy był wygaszony, a wewnątrz paleniska znajdowała się duża ilość popiołu. W trakcie przeprowadzonych przez funkcjonariuszy czynności procesowych ujawniono nadto, że rura odprowadzająca spaliny z piecyka do komina nie była połączona z rurą zamontowaną na suficie i prowadzącą do komina. W pomieszczeniu, w którym zainstalowany był piec nie było wentylacji, a przybyła na miejsce Straż Pożarna stwierdziła w pomieszczeniu śladowe ilości tlenku węgla.
Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 30 listopada 2009 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej wB.wszczął śledztwo w sprawie nieumyślnego spowodowania śmierciK. N.iJ. N.. W toku postępowania, w celu ustalenia śmierciK. N.iJ. N.organ prowadzący postępowanie karne zasięgnął opinii biegłego patomorfologa. Wyniki badania krwiJ. N.na zawartość alkoholu etylowego wykazały 2,4 promila. Stężenie hemoglobiny tlenkowęglowej w badanej próbce wynosiło 71%. Z kolei wyniki badania krwi na zawartość alkoholu etylowegoK. N.wynosiły 2,6 promila. Stężenie hemoglobiny tlenkowęglowej wynosiło 68,5%. Biorąc pod uwagę rezultaty oględzin biegły patomorfolog jako przyczynę śmierciK. N.iJ. N.uznał zatrucie tlenkiem węgla. Powołany w toku postępowania karnego mistrz kominiarski, konserwator urządzeń kominowo-grzewczych po przeprowadzonych w dniu 2 grudnia 2009 r. oględzinach miejsca zdarzenia stwierdził, że przewód kominowy jest drożny. Wobec stwierdzenia, że brak jest danych dostatecznie uzasadniających popełnienie przestępstwa Prokuratura Rejonowa wB.umorzyła postępowanie w sprawie.
Jak stwierdził Sąd, powódkaN. N.jest córkąK. N.oraz bratanicąJ. N.. Powódka od wielu lat nie utrzymywała kontaktu z ojcem oraz z wujem.
Sąd ustalił, żeJ. B. (1)jest żonąA. B.. Pozwana mieszka na terenie Stanów Zjednoczonych. PozwanyA. B.umową darowizny z dnia 19 listopada 2010 r. zawartej w Kancelarii Notarialnej wB.przed notariuszemJ. K.darował pozwanej udział wynoszący ½ części w nieruchomości, w której mieszkaliK. N.iJ. N.. Pozwana darowiznę tą przyjęła.
Jak podał Sąd, pozwanyA. B.przebywa na stałe w Stanach Zjednoczonych, jednakże zdarza się, że nawet trzy razy w miesiąca przebywa na terenie Polski. Obok domu gdzie mieszkaliK. N.iJ. N.znajduje się domu rodzinny pozwanego. Pozwany nabył własność przedmiotowego budynku niewiele ponad miesiąc przed nieszczęśliwym zdarzeniem.A. B.zaproponowałK. N.orazJ. N., aby mieszkali w przedmiotowej nieruchomości na zasadzie służebności mieszkania. Podczas pobytu pozwanego w Polsce w 2006 r.,A. B.oglądał przedmiotowy budynek, w którym mieszkaliK. N.iJ. N.. Już w tym czasie w pomieszczeniu zajmowanym przezK. N.iJ. N.zainstalowany był piec węglowy metalowy z rurą odprowadzającą spaliny do komina.K. N.iJ. N.nigdy nie skarżyli się do pozwanego na problemy z piecem. W ciągu miesiąca od zawartej umowy darowizny z dnia 2 października 2009 r.,A. B.wymienił okna w przedmiotowej nieruchomości, jak również podłączył prąd. Darowany pozwanemu przezK. N.iJ. N.budynek nie miał dostępu do gazu. Gaz został dołączony z uwagi na brak dokonywania opłat i związane z tym zaległości. Pozwany zainstalował domu, w którym mieszkaliK. N.iJ. N.telewizję satelitarną oraz kupił lodówkę.
Sąd ustalił, że pozwany przez wiele pomagał finansowoK. N.iJ. N., pełnił rolę ich opiekuna.K. N.iJ. N.nie płacili pozwanemu za korzystanie z domu. Pozwany chciał pomócK. N., proponował, że pomoże mu w znalezieniu pracy, jednakże nie skorzystał on z tej propozycji.A. B.przysyłałK. N.iJ. N.paczki ze Stanów Zjednoczonych, a podczas pobytów w Polsce kupował im jedzenie, środki czystości i ubrania.
W ocenie Sądu przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe nie potwierdziło słuszności zarzutów powódki wobec pozwanych oraz nie dało żadnych podstaw do uznania, iż przesłanka winy pozwanych została spełniona. Powódka nie wykazała aby do wyrządzenia szkody doszło z przyczyn przez pozwanych zawinionych.
Jak podał Sąd, w niniejszej sprawie brak jest jakichkolwiek podstaw, by przypisać pozwanym winę umyślną czy nawet nieumyślną. Nie budziło wątpliwości Sądu, że pozwani nie przewidywali możliwości wyrządzenia szkodyK. N.iJ. N., nie dążyli do tego ani nie godzili się na to lub choćby – przewidując możliwość wyrządzenia szkody, nie przypuszczali bezpodstawnie, że skutku takiego unikną.
Jak wyjaśnił Sąd, pozwanyA. B.nieruchomość położoną wJ.otrzymał w drodze darowizny odK. N.iJ. N.w dniu 5 października 2009 r., a więc niewiele ponad miesiąc przed śmierciąK. N.iJ. N.. W budynku tym poszkodowani mieli ustanowioną służebność. Sąd podkreślił, żeK. N.iJ. N.byli osobami, które poprzednio nabyły ten budynek w drodze dziedziczenia i od lat w tej nieruchomości zamieszkiwali. Wskutek tego, że budynek popadł w ruinę i był zdewastowany pozwany, jako osoba mieszkająca w przeszłości w sąsiedztwieK. N.iJ. N.starała się pomóc poszkodowanym, jak również zmienić ich sytuację życiową. Z tych względówA. B.na mocy umowy darowizny zawartej z poszkodowanymi w dniu 5 października 2009 r. nabył ten budynek odK. N.iJ. N., dokonywał szeregu remontów i wyraził zgodę na to, aby poszkodowani w dalszym ciągu korzystali z tego budynku na zasadzie służebności osobistej. Sąd wskazał, że w służebności mieszkania oprócz elementówprawa rzeczowegowystępują również elementy obligacyjne. Występują m.in. przy obowiązku utrzymania urządzeń potrzebnych do wykonywania służebności. Dotyczą zwłaszcza ponoszenia kosztów eksploatacji i napraw budynku, a także ponoszenia innych ciężarów. Mający służebność mieszkania powinien odpowiednio uczestniczyć w tych kosztach, stosownie do zajmowanej powierzchni budynku. Nadto do wzajemnych stosunków między mającym służebność mieszkania. a właścicielem nieruchomości obciążonej stosuje się odpowiednio przepisy o użytkowaniu przez osoby fizyczne (art. 256 – 262, 266 – 270 k.c.). Zatem uprawniony ze służebności obowiązany jest m.in. zachować substancję rzeczy oraz jej dotychczasowe przeznaczenie (art. 267 k.c.), ma obowiązek dokonywania nakładów związanych tylko ze zwykłym korzystaniem z mieszkania, a o potrzebie innych nakładów ma obowiązek zawiadomić właściciela (art. 260 k.c.), może zakładać w pomieszczeniach nowe urządzenia w takich granicach, jak najemca (art. 268 k.c.). Tymczasem, jak stwierdził Sąd,K. N.iJ. N.nie skarżyli się pozwanemuA. B.na problemy z piecem. Pozwany nie tylko, że nie instalował w pomieszczeniu użytkowanym przezK. N.iJ. N.metalowego pieca grzewczego, to nie był świadomy tego, że ww. piec mógłby stwarzać jakiekolwiek zagrożenie dla życiaK. N.iJ. N.. Sąd stwierdził, że pokój, w którymK. N.iJ. N.przebywali był zniszczony i zaniedbany wskutek ich działań, a nie pozwanych. Ponadto, z dokumentacji fotograficznej wprost wynika, że w nieruchomości tej organizowane były spotkania towarzyskie połączone ze spożywaniem alkoholu w znacznych ilościach.
Jak wskazał Sąd, z depozycji pozwanego jednoznacznie wynika, że przed otrzymaniem przedmiotowej nieruchomość w pomieszczeniu, w którym przebywaliK. N.iJ. N.był już zainstalowany metalowy piec grzewczy. Sąd podał, że istotne jest to, że pozwany, który na co dzień przebywa w Stanach Zjednoczonych nie władał tą nieruchomością, nie mieszkał w niej ani też nigdy nieruchomości tej nie użytkował. Nieruchomość ta była w pełnym zakresie w posiadaniuK. N.iJ. N., którzy mieszkali we ww. budynku od wielu lat przed zdarzeniem. Wobec powyższego zdaniem Sądu, to nie pozwany, leczK. N.iJ. N.posiadali pełną wiedzę na tematu stanu nieruchomości, w tym także na temat stanu technicznego pieca. Nie przekazali oni jednak pozwanemu żadnej informacji, która dotyczyłaby ewentualnej niesprawności pieca, ani też nie prosili go o pomoc w tym zakresie, zatem w ocenie Sądu, nie sposób przyjąć, aby instalacja grzewcza w pomieszczeniu zajmowanym przez poszkodowanych nie była sprawna. Tym samym jak wskazał Sąd, nie sposób również przyjąć aby pozwany, nie mieszkający na co dzień na terenie Polski i nie przebywający w nieruchomości otrzymanej od pozwanych posiadał pełną wiedzę na temat instalacji grzewczej nieruchomości, w której zamieszkiwaliK. N.iJ. N.. Jak stwierdził Sąd, bezspornie okoliczność niepoinformowania o stanie technicznym instalacji grzewczych pozwanych, powoduje, że pozwani nie mogą ponosić odpowiedzialności za zaniechania, których dopuścili się mieszkający od kilkunastu lat w nieruchomościJ. N.iK. N.. Sąd podkreślił, że pozwanyA. B.nawet jeśli miałby jako właściciel nieruchomości obowiązek w zakresie rocznego przeglądu instalacji grzewczej i pieca, to nie można mu zarzucić, że nie dopełnił tego obowiązku albowiem nie upłynął jeszcze rok kalendarzowy od nabycia nieruchomości. Zdaniem Sądu, taki sam zarzut niedopełnienia obowiązku w tym zakresie można by postawić poszkodowanym, skoro to oni przez cały czas zamieszkiwali na tej nieruchomości i byli jej współwłaścicielami, tak więc mogli i powinni dokonywać corocznych przeglądów pieca i przewodu kominowego. Sąd podkreślił też, że nie zostało wykazane, że to właśnie z powodu braku przeglądu pieca doszło do rozszczelnienia instalacji i wydostania się tlenku węgla. Jak wskazał Sąd, nie można wykluczyć, że nawet w instalacjach, które są przeglądane okresowo dochodzić może do powstania i następnie wydostania się na zewnątrz pomieszczenia tlenku węgla, czyli czadu. Sąd zauważył, że w postępowaniu karnym nie ustalono jak właściwie doszło do wydostania się trującego gazu. Również w niniejszym postępowaniu strona powodowa nie zaproponowała żadnych dowodów na te okoliczności. W ocenie Sądu, brak jest jednoznacznych przesłanek do wnioskowania, że istnieje bezpośredni i adekwatny związek przyczynowo skutkowy pomiędzy ewentualnym zaniechaniem przeglądu pieca i jego podłączenia do komina, a szkodą. Jak stwierdził Sąd, do rozszczelnienia instalacji i przewodów doprowadzających do komina spaliny mogło dojść w bardzo różny sposób nawet poprzez działania nietrzeźwych uczestników libacji.
Sąd ponadto zauważył także, że w związku ze zdarzeniem z dnia z 28 na 29 listopada 2009 r. Prokuratura Rejonowa wB.prowadziła postępowanie karne. Przeprowadzone w toku postępowania karnego badanie krwiK. N.wykazało zawartość 2,6 promila alkoholu, natomiast badanie krwiJ. N.wykazało 2,4 promila alkoholu. Zdaniem Sądu, tak duże stężenie alkoholu we krwi poszkodowanych może powodować wątpliwości co do przyczyn ich zgonu, w szczególności czy nastąpił on wskutek zatrucia organizmu alkoholem, a tlenek węgla mógł być jedynie czynnikiem wtórnym dodatkowo występującym. Sąd zauważył, że wniosek taki może być uprawniony w kontekście tego, że pozostali uczestnicy, którzy nie byli aż tak pijani opuścili pomieszczenie o własnych siłach i nie ulegli zaczadzeniu. Z przeprowadzonych w toku postępowania karnego oględzin miejsca zdarzenia przez mistrza kominiarstwa wprost wynika, że przewód kominowy w pomieszczeniu zajmowanym przezJ. N.iK. N.był drożny. Sąd podkreślił, że z protokołu oględzin kominiarskich nie ma żadnych wskazań, ani też żadnego odniesienia, do tego, że mogło być zaniedbanie w zakresie instalacji, które mogłoby obciążać pozwanych. W przeciwnym razie, gdyby pozwani byli winni zaistniałego zdarzenia, to niewątpliwie organy prowadzące postępowanie karne postawiłyby pozwanym zarzuty. Tymczasem Prokuratura nie tylko, że nie prowadziła nawet postępowania w tym kierunku, lecz finalnie umorzyła postępowanie karne z uwagi na brak danych dostatecznie uzasadniających popełnienie przestępstwa.
Nie budziło wątpliwości Sądu, że powódka nie wykazała, aby pozwani dopuścili się zaniedbań, które doprowadziły do zdarzenia z dnia 28 na 29 listopada 2009 r. oraz, że zaniedbania te były przez nich zawinione oraz sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego. Sąd wskazał, że okoliczności tych nie można domniemywać, a ponadto nie można ich uznać za przyznane przez stronę pozwaną, tym bardziej, że pełnomocnik pozwanych jednoznacznie oświadczył, że kwestionuje zasadę swojej odpowiedzialności. Jak podał Sąd, nie bez znaczenia jest i ten fakt, że powódka z roszczeniem wystąpiła prawie 10 lat od zdarzenia, co wskazuje, że nie chodzi o zerwane więzi uczuciowe, ale raczej o przysporzenie majątkowe kosztem pozwanych, którzy są w lepszej sytuacji materialnej.
W ocenie Sądu, wobec powyższego, skoro w niniejszej sprawie sporna była przede wszystkim zasada odpowiedzialności pozwanych, a powódka nie wykazała spełnienia przesłanek tej odpowiedzialności, to powództwo, nie zasługiwało na uwzględnienie.
O kosztach procesu Sąd orzekł na mocyart. 98 § 1 i 3 k.p.c.Złożyły się na nie opłata skarbowa od pełnomocnictw w wysokości po 17 zł na rzecz każdego z pełnomocników strony pozwanej oraz koszty zastępstwa procesowego tychże w wysokości po 10.800 zł zgodnie z § 2 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opat za czynności radców prawnych z dnia 3 października 2016 r. oraz ustalonych na podstawie § 2 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
Sąd podkreślił, że zwolnienie od kosztów sądowych nie zwolniło powódki od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikom. Powódka była reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, tak więc winien on zdawać sobie sprawę z możliwości dowodowych w tej sprawie, kiedy zdarzenie nastąpiło prawie 10 lat temu, a znane mu były również wyniki postępowania przygotowawczego, skoro powoływał się na nie w pozwie. W ocenie Sądu, w tym stanie rzeczy żądanie zwrotu kosztów na rzecz pozwanych było uzasadnione.
Apelacjęod powyższego wyroku złożyła powódka, zaskarżając go w całości, wnosząc ozmianę wyroku w całościi rozstrzygnięcie do co do istoty, poprzez zasądzenie na rzecz powódki kwoty 250.000 zł, od pozwanych tytułem zadośćuczynienia za śmierćJ. N.iK. N., a także nieobciążanie kosztami zastępstwa procesowego powódki, wobec jej trudnej sytuacji materialnej. Względnie powódka wniosła ouchylenie wyroku w całościi przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, przy uwzględnieniu uchylenia dotychczasowego orzeczenia o zwrocie kosztów zastępstwa procesowego od powódki na rzecz pozwanych, nieobciążanie kosztami zastępstwa procesowego powódki, wobec jej trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie powódka, wniosła o zasądzenie na jej rzecz od pozwanych kosztów postępowania.
Powódka postawiła zarzut naruszenia:

1
prawa materialnego, tj.art. 415 i 446 § 4 k.c., poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji błędne uznanie, że po stronie pozwanych brak jest legitymacji biernej, a zatem i winy deliktowej, co w konsekwencji prowadzi do braku odpowiedzialności pozwanych za stan techniczny budynku i bezzasadnego oddalenia powództwa;

2
naruszenia prawa procesowego mające wpływ na treść wyroku, tj.:

a
art. 386 § 4w zw. zart. 368 k.p.c., poprzez nierozpoznanie sprawy co do istoty, poprzez dowolne przyjęcie braku odpowiedzialności pozwanych za stan techniczny budynku, położonego w ładownikach, gm.(...), którego są właścicielami;

b
art. 217 i 227 k.p.c., poprzez nieprzesłuchanie świadków strony powodowej i dowolne uznanie, mimo przedłożenia wniosku dowodowego w terminie, w sposób nie zmierzający do przewlekłości postępowania, że zeznania te nie miałyby znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy;

c
art. 233 k.p.c., poprzez dowolne ocenę materiału dowodowego i uznanie, że powódka w ramach postępowania mogła działać wcześniej, a objęta powództwem sytuacja prawna może stanowić że w dochodzonym roszczeniu nie chodzi o zerwane więzi uczuciowe, ale raczej o przysporzenie majątkowe kosztem pozwanych, którzy są w lepszej sytuacji materialnej, podczas gdy powódka, początkowo będąc osobą niepełnoletnią, a następne wobec toczących się przez wiele lat postępowań sądowych, w tym spadkowych, nie mogła tu działać z wyprzedzeniem, mając na względzie zwłaszcza zasady postępowania cywilnego;

d
art. 98 § 1 i 3 k.p.c., poprzez zasądzenie od powódki kosztów procesu w kwotach nieadekwatnie wysokich do możliwości finansowych i statusu ekonomicznego powódki, w sytuacji gdy w aktach sprawy zalegały dokumenty świadczące o tej sytuacji, a sama powódka zwolniona została od kosztów sądowych, wobec trudnej sytuacji materialnej, co w konsekwencji doprowadziło do obarczenia powódki kosztami zastępstwa procesowego, w sytuacji, gdy w przekonaniu powódki powództwo pozostawało w pełni zasadne, celowe i stanowi jedyną możliwą prawnie drogę dochodzenia należnych jej roszczeń;

e
art. 102 k.p.c., poprzez jego niezastosowanie, niewzięcie pod uwagę przy orzekaniu o obciążaniu kosztami zastępstwa procesowego istnienia wypadku szczególnie uzasadnionego, polegającego na braku możliwości zaspokojenia wysokich kosztów zastępstwa procesowego, niemożliwych do zaspokojenia bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny.

W uzasadnieniu powódka wskazała, że Sąd I instancji niezasadnie ocenił i wziął za zasadę brak odpowiedzialności pozwanych i brak winy w sytuacji, gdy ciążył na nich obowiązek utrzymania obiektu w stanie co najmniej należytym, wobec ciążącego na nich obowiązku zapewnienia mieszkania dla darujących.
Jak podniosła powódka, oprócz powołanych w pozwie i podnoszonych w postępowaniu obowiązków właściciela opieranych na przepisachart. 61 i 62 Prawa budowlanego, co do kontroli stanu technicznego obiektu, zobowiązanie czysto prawne w tym zakresie, nie może wyłączać odpowiedzialności natury czysto ludzkiej, względnie humanitarnej, gdzie po przyjęciu darowizny w postaci nieruchomości, zdając sobie sprawę z warunków w jakich funkcjonowali na co dzień zmarli, obdarowany, a to pozwany, będący obciążonym zobowiązaniem dożywocia na rzecz zmarłych, jak sam stwierdza bywającym w Polsce nawet trzy razy w miesiącu, nie doprowadził do zapewnienia minimalnego bezpieczeństwa mieszkania.
Powódka zarzuciła, że Sąd I instancji nie wziął pod uwagę, że pozwanych obciążało w dacie zdarzenie zobowiązanie zapewnienia dożywocia dla zmarłych, a zatem nie tylko zapewnienie miejsca do mieszkania, ale winno ono spełniać minimalne standardy do życia ludzi.
Powódka wskazała, że pozwany dokonywał ulepszeń budynku, polegających np. na wymianie okien, dbając w ten sposób o stan będącej już wówczas jego nieruchomością, nie dokonał jednak żadnych ulepszeń, w zakresie bezpieczniejszego systemu ogrzewania, przyjmując tym samym odpowiedzialność za istniejący.
Zdaniem powódki, w przedmiotowej sytuacji, niewątpliwie zaistniało zaniechanie, polegające na niedokonaniu żadnych zmian w systemie ogrzewania budynku i pozostawienia przez właściciela, który wziął na siebie zobowiązanie służebności dożywocia na rzecz darujących, co najmniej niebezpiecznego, co do którego z łatwością mógł doprowadzić do jego wymiany, dysponując przecież środkami finansowymi, z których pokrył choćby wymianę okien.
Co do kosztów postępowania, powódka wskazała, że w sprawie zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony. Ze względu na sytuację osobistą i majątkową powódki, charakter roszczenia oraz ze względu nietypowej materii prawnej w sprawie. Powódka stwierdziła, że spodziewa się dziecka, a termin porodu przewidywany jest na lipiec 2018 roku. Pojawienie się trzeciej osoby w gospodarstwie domowym, a tym bardziej na początku okresu wychowania, będzie implikować istotne koszty utrzymania. Powódka ponadto pracuje na zasadzie umowy o pracę na czas określony, do 26 lipca 2018 r. Po urodzeniu dziecka, pozostanie na utrzymaniu męża, wobec konieczności zajmowania się dzieckiem i braku możliwości wsparcia ze strony osób najbliższych w tych czynnościach. W obecnej sytuacji, miesięczne koszty utrzymania powódki, prowadzącej wspólne gospodarstwo domowe z mężem, wynoszą ok. 6.000 zł miesięcznie, a powódka zaciąga kolejne zobowiązania (karty kredytowe, aby zapewnić utrzymanie gospodarstwa domowego), przy dochodach miesięcznych ok. 5.000 zł, które od lipca 2018 r. wynosić będą 3.400 zł (wynagrodzenie męża powódki).
W odpowiedzi na apelacjępozwanaJ. B. (1)wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie na jej rzecz od powódki kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na apelacjępozwanyA. B.wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie na jego rzecz od powódki kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja powódki okazała się bezzasadna.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że niezasadny jest zarzut naruszeniaart. 386 § 4 k.p.c.w zw. zart. 368 k.p.c.poprzez nierozpoznanie sprawy co do istoty. Nierozpoznanie istoty sprawy w rozumieniuart. 386 § 4 k.p.c.polega na pominięciu w rozumowaniu sądu okoliczności, które stanowiłyby o zasadności, względnie bezzasadności roszczeń powoda przedstawionych pod osąd w sprawie. Ma to miejsce w wypadku braku dokonania ustaleń faktycznych sprawy, co do faktów leżących w zakresie materialno-prawnych podstaw objętych postępowaniem lub zaniechaniu oceny prawnej w zakresie istotnym do stwierdzenia, czy podnoszone przez stronę powodową, w kontekście zarzutów pozwanego, roszczenia są lub nie są zasadne w świetle obowiązujących przepisów prawa. Nierozpoznanie istoty sprawy odnosi się zatem do roszczenia będącego podstawą powództwa i zachodzi, gdy sąd pierwszej instancji nie orzekł w ogóle merytorycznie o zgłoszonych żądaniach stron, zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania pozwu albo pominął merytoryczne zarzuty pozwanego lub nie przeprowadził w odniesieniu do nich prawidłowo zgłoszonych wniosków dowodowych (por. wyrok SN z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999/1, poz. 22, wyrok SN z dnia 12 września 2002 r., IV CKN 1298/00, LEX 80271, wyrok SN z dnia 13 stycznia 2010 r., II CSK 239/09, 560847, postanowienie SN z dnia 26 września 2014 r. IV CZ 49/14, LEX nr 1537278). Taki stan rzeczy niewątpliwie nie zachodzi w realiach niniejszej sprawy. Sąd I instancji zbadał bowiem zasadność dochodzonego przez powódkę roszczenia, przeprowadził potrzebne w celu rozpoznania sprawy postępowanie dowodowe i oparł swoje rozstrzygnięcie na adekwatnych przepisach prawa materialnego. Powódka nie wskazała w apelacji konkretnych dowodów, których Sąd I instancji miał nie wziąć pod uwagę, a co skutkować miało wadliwością wydanego rozstrzygnięcia. To, że ocena prawna dokonana przez Sąd i instancji nie jest zgodna z oczekiwaniami powódki nie stanowi natomiast o nierozpoznaniu istoty sprawy. Nie mógł również Sąd I instancji naruszyć powołanego w apelacjiart. 368 k.p.c.gdyż przepis ten reguluje wymogi apelacji, a zatem nie pozostaje w związku z zagadnieniem rozpoznania istoty sprawy przez sąd.
Niezasadny jest również zarzut naruszeniaart. 217 i art. 227 k.p.c.poprzez nieprzesłuchanie świadków zawnioskowanych przez stronę powodową. Wskazać należy w tym miejscu, że z oświadczenia samego pełnomocnika powódki na rozprawie w dniu 1 marca 2018 r. (czas rozprawy 00:12:16) wynika, że świadkowie zostali przez powódkę zawnioskowani na okoliczność więzi jakie zostały naruszone wskutek zdarzenia, a nie mają oni wiedzy na temat przyczyn i przebiegu samego zdarzenia powodującego śmierć dwojga osób. W sytuacji gdy Sąd I instancji stanął na stanowisku, iż powództwo jest niezasadne co do samej zasady wobec braku podstaw odpowiedzialności deliktowej pozwanych nieuwzględnienie wniosku o przesłuchanie świadków wnioskowanych przez powódkę nie miało wpływu na wynik postępowania, gdyż nawet ustalenie okoliczności faktycznych dotyczących więzi istniejących pomiędzy powódką a zmarłymi zgodnie z twierdzeniami powódki nie mogło – wobec braku podstaw odpowiedzialności pozwanych - prowadzić do uwzględnienia powództwa chociażby w części.
Nie ma również podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszeniaart. 233 k.p.c.O naruszeniuart. 233 § 1 k.p.c.mającym wpływ na wynik sprawy można mówić w sytuacji, gdy wskutek wadliwej oceny dowodów sąd orzekający dokonał wadliwych ustaleń faktycznych. Skuteczne podniesienie tego zarzutu wymaga zatem wskazania na konkretne okoliczności faktyczne mające znaczenie dla rozstrzygnięcia, które wskutek błędnej oceny dowodów nie zostały przez sąd ustalone, albo na konkretne okoliczności faktyczne, które miały znaczenie dla rozstrzygnięcia i które zostały przez sąd ustalone, mimo, że prawidłowo oceniony materiał dowodowy nie dawał podstaw do ich ustalenia. Natomiast w apelacji powódka nie wskazała konkretnych faktów, które w jej ocenie Sąd I instancji wadliwie ustalił. Powołana na uzasadnienie tego zarzutu ocena wyrażona na stronie 9 uzasadnienia nie stanowi faktu, ale wyraz przypuszczenia opartego przez Sąd z niekwestionowanym przez powódkę fakcie, iż z powództwem wystąpiła w długi okres po śmierci ojca i wuja. Przypuszczenia zresztą nie mającego istotniejszego znaczenia dla rozstrzygnięcia, gdyż podstawowym powodem oddalenia powództwa był brak odpowiedzialności pozwanych za śmierć ojca i wuja powódki, a nie brak istnienia więzi rodzinnych pomiędzy powódką a zmarłymi.
Mając powyższe na uwadze ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji, w szczególności te dotyczące okoliczności zdarzenia, które spowodowało śmierć ojca i wuja powódki, Sąd Apelacyjny akceptuje i czyni podstawą rozstrzygnięcia w sprawie, zaś zbędnym jest powtarzanie ich w tym miejscu.
Niezasadny okazał się również zarzut naruszeniaart. 415 i art. 446 § 4 k.c.Apelacja w tym zakresie stanowi w zasadzie jedynie gołosłowną polemikę z zawartym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wywodem prawnym uzasadniającym brak przesłanek odpowiedzialności pozwanych za śmierci ojca i wuja powódki. Nie budzi bowiem wątpliwości, że jeżeli chodzi o pozwaną, to z uwagi na datę nabycia przez nią udziału we współwłasności nieruchomości (19 listopada 2010 r.), która przypadała już po zdarzeniu, które spowodowało śmierć ojca i wuja powódki (listopad 2009 r.) cała argumentacja pozwu i apelacji odwołująca się do obowiązków właściciela w zakresie utrzymania budynku znajdującego się należącej do niego nieruchomości nie może znaleźć jakiegokolwiek zastosowania do pozwanej. Nie można bowiem uznać, że na pozwanej ciążyły obowiązki wywodzone z faktu bycia właścicielem nieruchomości zanim jeszcze stała się tej nieruchomości współwłaścicielem.
Odnosząc się natomiast do kwestii odpowiedzialności pozwanego zgodzić należy się z Sądem I instancji, że pozwanemu nie można przypisać winy. Określając zakres obowiązków pozwanego zasadnie odwołał się ten Sąd do uregulowań wzajemnych obowiązków właściciela i osoby uprawnionej do służebności, gdyż taki stosunek prawny istniał pomiędzy zmarłymi a pozwanym. Powódka nie wykazała aby zmarli informowali pozwanego o potrzebie wykonania napraw pieca, zaś powstanie po jego stronie obowiązku wykonania takiej naprawy uzależnione było od powiadomienia go przez uprawnionych do służebności (art. 260w zw. zart. 302 § 2 k.c.). Nie można również uznać, że pozwany naruszył obowiązki przewidziane wart. 61 i 62 prawa budowlanego. Nie wykazała bowiem powódka aby posiadał wiedzę o tym, że piec w nieruchomości wymaga naprawy. Natomiast wobec faktu, że przedmiotowe zdarzenie nastąpiło w niecałe dwa miesiąca po darowaniu pozwanemu nieruchomości nie można uznać aby uchybił on obowiązkom kontroli przewidzianym wart. 62 prawa budowlanego. W szczególności, wobec braku wykazania, że zmarli informowali pozwanego o uszkodzeniu instalacji grzewczej, nie ma podstaw do przyjęcia, że doszło do naruszenia obowiązku uregulowanego wart. 62 ust. 1 pkt 4aw zw. zust. 2a prawa budowlanego. Zasadna jest przeto konkluzja Sądu I instancji, iż powódka nie wykazała aby pozwani dopuścili się zaniedbań, które doprowadziły do zdarzenia z dnia 28/29 listopada 2009 r. oraz że zaniedbania te były sprzeczne z prawem lub z zasadami współżycia społecznego. W braku zaś podstaw do przypisania pozwanym odpowiedzialności na zasadzieart. 415 k.c.brak jest podstaw do zasądzenia od nich zadośćuczynienia na zasadzieart. 446 § 4 k.c.Oddalając zatem powództwo Sąd I instancji nie dopuścił się naruszenia tych przepisów.
Niezasadne są w końcu zarzuty powódki naruszeniaart. 98 § 1 k.p.c.iart. 102 k.p.c.Ani okoliczności sprawy, ani istniejąca na etapie postępowania przed Sądem I instancji sytuacja życiowa powódki, nie uzasadniały same w sobie przyjęcia, że w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek uzasadniający odstąpienie na zasadzieart. 102 k.p.c.od obciążania powódki kosztami procesu w I instancji.
Mając powyższe na uwadze apelacja podlegała oddaleniu o czym orzeczono w pkt 1 sentencji na zasadzieart. 385 k.p.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w pkt 2 sentencji zasądzając od powódki na rzecz każdego z pozwanych koszty postępowania na zasadzieart. 98 § 1 k.p.c., redukując wszelako ich wysokość do kwot po 2000 zł i odstępując od obciążania nimi powódki w dalej idącym zakresie na zasadzieart. 102 k.p.c.Uznać bowiem należało, że ujawniona na w apelacji okoliczność, iż powódka oczekiwała porodu, a zatem perspektywa powiększenie jej rodziny i związane z tym zwiększenie kosztów utrzymania, w powiązaniu z niewątpliwie trudną sytuacją majątkową powódki ujawnioną w złożonym oświadczeniu majątkowym, stanowią w okolicznościach niniejszej sprawy szczególnie uzasadniony wypadek uzasadniający redukcję należnych pozwanym kosztów postępowania apelacyjnego do rozmiarów pozostających w proporcji do dochodów powódki.
SSA Józef Wąsik   SSA Paweł Rygiel  SSO (del.) Wojciech Żukowski