Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 586/19
Data wyroku: 2019-12-13 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Przewodniczący Sędzia

Sygn. akt III AUa 586/19
III AUz 144/19

UZASADNIENIE
Decyzjami z dnia 27 listopada 2017r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.ustalił wysokość podstawy wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne z tytułu umowy o pracę u płatnika składekWojewódzkiego Szpitala (...)Z.dlaD. S.za okres od stycznia 2014r. do grudnia 2016r.,J. S.od czerwca 2015r. do grudnia 2016r.,P. K.od stycznia 2014r. do grudnia 2015r.,O. A.od grudnia 2015r. do grudnia 2016r. iZ. G.od stycznia 2014r. do grudnia 2016r.
W uzasadnieniu decyzji organ rentowy podniósł, że w okresach wskazanych wdecyzjach ubezpieczeni w ramach umów o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne wykonywali pracę na rzeczWojewódzkiego Szpitala (...)wJ.. Umowa zaś, na podstawie której lekarz wykonuje swój zawód polegający na udzielaniu świadczeń zdrowotnych, nie może być utożsamiana z umową o udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przez Narodowy Fundusz Zdrowia w rozumieniu przepisówart. 132 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Zatem w ocenie organu rentowego wświetleart. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przychód przez nich uzyskany z tytułu wykonywania umów cywilno-prawnych na rzecz pracodawcy stanowi podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne z tytułu pozostawania w stosunku pracy ze Szpitalem.
Wojewódzki Szpital (...)wJ.odwołał się od tych decyzji i wniósł o ich uchylenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zarzucił, że w niniejszej sprawie brak jest możliwości zastosowaniaart. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż ubezpieczeni w spornych okresach przebywali na urlopach bezpłatnych i świadczyli pracę na rzecz Szpitala w ramach umów o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne, a więc nie istniał zakaz zawierania umowy, o którym mowa wart. 132 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Skarżący podniósł, że umowa o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne, zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2004r., sygn. akt III CK 134/04, jest umową nazwaną, do której nie stosuje sięart. 750 k.c., co eliminuje zastosowanieart. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Jednocześnie płatnik z ostrożności procesowej wyjaśnił, że nieznaczne przekroczenie terminu do złożenia odwołania nastąpiło z przyczyn niezależnych od niego. Szpital bowiem mimo, że toczyły się postępowania dotyczące ustalenia podstawy wymiaru składek wielu lekarzy, otrzymał tylko jedno zawiadomienie o wszczęciu postępowania. Kiedy więc na adres szpitala zaczęły napływać decyzje dotyczące poszczególnych lekarzy, pracownice sekretariatu uznały, że są przeznaczone dla lekarzy i zaczęły im je doręczać. Gdy zaś uzyskały od nich informacje, że też takie decyzje otrzymali, zorientowały się, że są to decyzje przeznaczone dla Szpitala. Natychmiast wtedy złożono odwołania.
Organ rentowy w odpowiedziach na odwołania wniósł o ich odrzucenie, a w razie merytorycznego rozpoznania o ich oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Organ rentowy podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonych decyzjach
i dodatkowo podniósł, że fakt przebywania na urlopie bezpłatnym nie niweczy faktu pozostawania w stosunku pracy lekarzy, przyjmujących zamówienie, od podmiotu, z którym umowy były zawarte. Z treściart. 2 k.p.nie wynika, aby warunkiem zachowania statusu pracownika było faktyczne wykonywanie pracy i wypłacanie wynagrodzenia - wystarczy aby stosunek ten trwał.
ZUS argumentował, że w okresie udzielanych przez Szpital urlopów bezpłatnych, lekarze pracownicy Szpitala realizowali czynności wpisujące się w ich obowiązek, wynikający ze stosunku pracy, co dowodzi pozorności urlopu bezpłatnego (wyrok Sądu Najwyższego z 13 września 2010r., sygn. akt II PK 257/09).
Sąd Okręgowy w Gliwicach Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku uznał, że w świetleart. 477(
    9 )§ 3 k.p.c.brak podstaw do odrzucenia odwołań. Wskazał, że zaskarżone decyzjezostały wydane 27 listopada 2017r.
Zdaniem tego Sądu wiarygodne są twierdzenia pracownika SzpitalaA.
K., że wydane przez organ rentowy decyzje dotyczące poszczególnych lekarzy zostały doręczone Szpitalowi 6 grudnia 2017r. Zatem skoro odwołanie zostało złożone w dniu 12 stycznia 2018r., to Sąd przyjął, że przekroczenie miesięcznego terminu do złożenia odwołania jest nieznaczne.
Sąd uznał też, że nastąpiło ono z przyczyn niezależnych od odwołującego się, bo w decyzji wskazano dwóch adresatów zaskarżonej decyzji, a do Szpitala często przesyłana jest korespondencja dla lekarzy i pracownicy szpitala do 8 stycznia 2018r., to jest do czasu uzyskania od lekarzy informacji, że też takie decyzje otrzymali, mogli pozostawać w przeświadczeniu, że są to decyzje dla poszczególnych lekarzy.

     Sąd Okręgowy w Gliwicach Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy z odwołań dotyczącychD. S.,J. S.,P. K.,O. A.iZ. G.i wyrokiem z dnia 22 stycznia 2019r. w pkt 1-5 zmienił zaskarżone decyzje i stwierdził brak podstaw do uznania, iż podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne z tytułu umowy o pracę u płatnika składek Wojewódzkiego Szpitala(...)Nr
(...)wJ.stanowią kwoty wymienione w zaskarżonych decyzjach w odniesieniu doD. S.w okresie od stycznia 2014r. do grudnia 2016r.,
J. S.w okresie od czerwca 2015r. do grudnia 2016r.,P.K.w okresie od stycznia 2014r. do grudnia 2015r.,O. A.w okresie od grudnia 2015r. do grudnia 2016r.,Z. G.w okresie od lutego 2014r. do grudnia 2016r.; w pkt 6 zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.narzecz odwołującego się kwotę 900zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd I instancji ustalił, żeD. S.od 1996r. jest zatrudniony w ramachstosunku pracy wWojewódzkim Szpitalu (...)wJ.na stanowisku lekarza na oddziale urazowo-ortopedycznym. W spornym okresie przebywał na urlopie bezpłatnym przebywał na urlopie bezpłatnym i jednocześnie świadczył pracę na rzecz szpitala na podstawie kontraktu - pełnił obowiązki lekarza dyżurnego na oddziale i ambulatorium chirurgicznym oraz izbie przyjęć, a także pełnił obowiązki starszego asystentana oddziale urazowo-ortopedycznym. Pozostali zainteresowani również przebywali w spornych okresach na urlopach bezpłatnych, świadcząc pracę na rzecz Szpitala na podstawie zawartych kontraktów. Od 2009r.D. S.prowadzi specjalistyczną praktykęlekarską.
Dalej Sąd ustalił, że stosownie do treści zawartych umów był zobowiązany do ubezpieczenia się od odpowiedzialności cywilnej za szkodę wyrządzoną przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych i do dnia podpisania umowy przedstawić polisę ubezpieczeniową, a odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych w zakresie udzielanego zamówienia ponoszą solidarnie udzielający i przyjmujący zamówienie. Ilośćgodzin była ujęta w kontrakcie, a harmonogram pracy ustalał ordynator. Ordynator też nadzorował pracę zainteresowanego i oceniał jej efekty. Korzystał z własnej odzieży roboczej. Ubezpieczony opłaca składki w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.
Z uwagi na ograniczony czas pracy lekarzy wynikający z przepisów prawa pracy i brak lekarzy odwołujący się Szpital bez zawierania umów cywilno-prawnych nie był w stanie zapewnić całodobowej opieki lekarskiej swoim pacjentom.
Z ustaleń Sądu wynika też, że Narodowy Fundusz Zdrowia(...)Oddział wK.miał wiedzę jacy lekarze i na podstawie jakich umów udzielają świadczeń zdrowotnych w odwołującym się Szpitalu.
Zawarcie z lekarzami występującymi w niniejszej sprawie, jak i innymi lekarzami Szpitala spornych umów było poprzedzone konkursem ofert na udzielanie świadczeń zdrowotnych na podstawie zarządzeń dyrektora szpitala z dnia 20 września 2011r.
Przechodząc do rozważań Sąd podał, że w świetleart. 132 ust. 3 i art. 133 ustawy zdnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych(Dz. U. z 2015, poz. 581 ze zm.), odwołujący się Szpital, w ocenie Sądu, mógł zawrzeć z zainteresowanymi umowy o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne określone wart. 26 i 27 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011r. o działalności leczniczej(Dz. U. z 2013r, poz. 217 ze zm.). W przepisieart. 132 ust. 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznychwprowadzono zakaz zawierania umów o podwykonawstwo z osobami, które udzielają świadczeń opieki zdrowotnej u świadczeniodawcy, który zawarł umowę o udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej z Funduszem.
Sąd zaznaczył, że jak słusznie podnosi skarżący, w niniejszej sprawie zakaz ten niezostał złamany przez odwołujący się Szpital, bo zainteresowani przebywali w spornychokresach na urlopach bezpłatnym i nie udzielali świadczeń w szpitalu na innej podstawie prawnej, np. stosunku pracy, a jedynie w ramach umów o udzielenie zamówienia naświadczenie zdrowotne.
Zdaniem Sądu orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2017r., I UK 383/16 iz dnia 22 czerwca 2015r., I UZ 3/15, I UZ 6/15 dotyczą innych stanów faktycznych, gdyż w tych sprawach lekarze w ramach stosunku pracy i umów o udzielenie świadczeń zdrowotnychu swojego pracodawcy udzielali świadczeń opieki zdrowotnej. W niniejszej sprawie, zainteresowani będąc na urlopach bezpłatnych, jako pracownicy szpitala, nie świadczyli pracy. Zgodnie zart. 174 k.p.urlop bezpłatny jest okresem, w którym mimo trwania stosunku pracy, ulegają zawieszeniu wzajemne obowiązki i uprawnienia stron tego stosunku.
Sąd nie zgodził się ze stwierdzeniem organu rentowego, że udzielenia urlopubezpłatnego dokonano dla pozoru w celu dalszego zatrudniania pracownika tyle, że napodstawie umowy cywilno-prawnej. Szpital zaś zatrudniając lekarzy jedynie w stosunku pracy, nie był w stanie zapewnić całodobowej opieki lekarskiej, z uwagi na braki lekarzy.
Sąd argumentował, że w tej sprawie w odróżnieniu od stanów faktycznych występujących w powołanych wcześniej orzeczeniach Sądu Najwyższego, zainteresowanipłacili od przychodów uzyskiwanych ze spornym umów podatki, składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, bo z uwagi na urlop bezpłatny nie otrzymywali żadnych przychodówze stosunku pracy. Nie mieli też prawa do żadnych dodatkowych świadczeń dla pracowników wynikających ze stosunku pracy.
Zdaniem Sądu konsekwencją uznania za prawidłowe zaskarżonych decyzji będzie obowiązek ponownego opłacania składek od tych samych przychodów tyle, że przez Szpital.
W ocenie Sądu umowy łączące odwołujący się Szpital i zainteresowanych o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne są umowami nazwanymi zawartymi na podstawieart. 26 i 27 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011r. o działalności leczniczej(Dz. U. z 2013, poz. 217 ze zm.). Odwołujący jest podmiotem, który uprawniony jest w świetle art. 26 w/w ustawy, do zawierania tych umów. Został zachowany odrębny tryb zawierania tych umów w postaci konkursu ofert, a treść tej umowy spełnia ściśle określone warunki wynikające z art. 27 w/w ustawy.
Sąd wywodził, że w świetle utrwalonego poglądu judykatury, z uwagi na ściśleokreślone warunki tych umów i ich zawierania, są to umowy nazwane, do których nie znajduje zastosowaniaart. 750 k.c.
W konsekwencji, skoro zainteresowani nie wykonywali na rzecz swojego pracodawcy umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisemkodeksu cywilnegostosuje się przepisy dotyczące zlecenia, to według Sądu, zastosowania w niniejszej sprawie nie znajdujeart. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Dlatego też Sąd Okręgowy na mocyart. 47714§ 2 k.p.c.zmienił zaskarżone decyzje orzekając, jak w pkt 1 -5 wyroku.
Na mocyart. 98 k.p.c.Sąd ten rozstrzygnął o kosztach postępowania, kierując się zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy. Ustalając wynagrodzenie pełnomocnika Sąd uznał, że skoro sprawa o wysokość podstawy wymiaru składek nie jest wymieniona wśród kategorii spraw w przepisie § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 listopada 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, to za najbardziej do niej zbliżoną należy uznać sprawę o ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym. Sąd zaznaczył, że spór w niniejszej sprawie nie dotyczył wyliczenia kwot, ale zasady uznania przychodu za przychód ze stosunku pracy, zaś Sądowi z urzędu wiadomo, że w konsekwencji decyzji w stosunku do poszczególnych lekarzy o wysokość podstawy wymiaru składek w stosunku do Szpitala wydano zbiorową decyzję o przypisie składek, wynikających z ustalenia podstawy wymiaru składek. Wartością przedmiotu sporu w tamtej sprawie jest niewątpliwie wysokość składek, od której należy liczyć wysokość wynagrodzenia pełnomocnika stosowniedo przepisu § 2 wcześniej wymienionego rozporządzenia. Gdyby przyjąć, że w tej sprawie wartością przedmiotu sporu są składki, jakie Szpital winien zapłacić od ustalonej wysokości podstawy wymiaru składek, to doszłoby do sytuacji, w której pełnomocnicy mogliby domagać się zasadnie wynagrodzenia od tej samej kwoty dwukrotnie.
Z tych też względów Sąd I instancji na podstawie przepisu § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 września 2017r. (Dz. U. z 2017r., poz. poz. 1799), orzekłjak w pkt 6 wyroku.
Apelację od przedstawionego wyroku złożył organ rentowy. Zaskarżając go w całości, zarzucił:

1
naruszenie przepisów prawa procesowego:

-

art. 4779§ 3 k.p.c.przez nieodrzucenie odwołań wniesionych po upływie terminu, w sytuacji niewykazania, iż przekroczenie terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołujących,

art. 233 § 1 k.p.c.poprzez błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego prowadzącą do bezzasadnego ustalenia, że ubezpieczeni nie wykonywali na rzecz swojego pracodawcy -Wojewódzkiego Szpitala (...)wJ.umowy o świadczenie usług, do której znajdują zastosowanie przepisykodeksu cywilnegodotyczące zlecenia,

2
naruszenie prawa materialnego:

-

art. 8 ust. 2a, art. 18ust. laustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez błędną wykładnię prowadzącą do wyłączenia z podstawy wymiaru składek przychodów uzyskanych przez ubezpieczonych w spornym okresie z tytułu wykonywanych przez nich umów cywilnoprawnych, zawartych z odwołującymWojewódzkim Szpitalem (...)wJ..

Wskazując na powyższe podstawy apelacji, organ rentowy wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i odrzucenie odwołań, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołań, albo o uchylenie orzeczenia Sądu I instancji i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania oraz w każdym z powyższych przypadków - o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przewidzianych.
W pierwszej kolejności skarżący zwrócił uwagę, że odwołania od decyzji organu rentowego zostały wniesione z naruszeniem terminu. Stosownie bowiem doart. 4779§ 1 k.p.c.odwołania od decyzji organów rentowych wnosi się na piśmie do organu, który wydał decyzjęw terminie miesiąca od doręczenia odpisu decyzji. Z materiału sprawy wynika, że zaskarżone decyzje zostały doręczone odwołującemu Szpitalowi w dniu 6 grudnia 2017r., zatemwniesienie odwołań w dniu 12 stycznia 2018r. nastąpiło z uchybieniem terminu. Zgodnie z§ 3 art. 4779k.p.c.Sąd odrzuci odwołanie wniesione po upływie terminu chyba, że przekroczenie terminu nie było nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego.
Apelujący zaznaczył, że w okolicznościach sprawy, o ile uzasadnione jest przyjęcie, że przekroczenie terminu nie było nadmierne, to trudno zgodzić się z oceną, iż nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołujących. Odwołujący Szpital otrzymał zaadresowane doniego decyzje, w których został wymieniony jako strona postępowania. Także sentencjadecyzji oraz uzasadnienie jednoznacznie określają, w związku z ustaleniami poczynionymi w toku kontroli płatnika, podstawy wymiaru składek za poszczególnych ubezpieczonych, do których naliczenia i opłacenia odwołujący jako płatnik jest zobowiązany. W tej sytuacji jako dowolne należy ocenić uznanie przez pracowników odwołującego, iż decyzje nie są przeznaczone dla szpitala, lecz wymagają dalszego doręczenia poszczególnym lekarzom (w decyzji podano adresy zamieszkania poszczególnych lekarzy).
Organ rentowy argumentował, że odwołujący jako profesjonalista przy dochowaniu należytej staranności powinien, nie zgadzając się z treścią decyzji, niezwłocznie podjąć czynności zmierzające do złożenia odwołania w terminie, czego jednak nie uczynił. Powoływanie się na przyjętą praktykę (doręczania lekarzom pism kierowanych na adres szpitala) nie stanowi okoliczności niezależnej od odwołującego i nie daje podstaw do merytorycznego rozpoznania odwołania wniesionego z uchybieniem terminu.
Niezależnie od powyższego organ rentowy stwierdził, że odwołania były nieuzasadnione. Odwołując się do treściart. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznychiart. 132 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznychi utrwalonego na gruncie tych przepisów orzecznictwa Sądu Najwyższego , skarżący zauważył, że zgodnie zart. 2 k.p., pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Z przepisu tego nie wynika, aby warunkiem koniecznym zachowania statusu pracownika było faktyczne wykonywanie pracy (ze strony pracownika) i wypłacanie wynagrodzenia (ze strony pracodawcy), a więc faktyczne wykonywanie obowiązków wynikających z łączącego strony stosunku pracy, wystarczy jedynie, aby stosunek ten trwał. Podkreślił apelujący, iż urlop bezpłatny (art. 174 k.p.) jest okresem zatrudnienia, w którym, mimo trwania stosunku pracy, ulegają zawieszeniuwzajemne obowiązki i uprawnienia stron tego stosunku (świadczenie pracy oraz wypłata wynagrodzenia). Wobec tego, osoba pozostająca na urlopie bezpłatnym pozostaje nadal pracownikiem zatrudnionym u pracodawcy. Inaczej mówiąc, osoba przebywająca na urlopie bezpłatnym zachowuje status pracownika. Wobec powyższego, wystarczające jest stwierdzenie, iż wykorzystywanie urlopu bezpłatnego nie zrywa pierwotnej więzipracowniczej opisanej w hipotezie normy art. 8 ust. 2a ustawy systemowej. Przeciwnie,założyć trzeba, iż powołana norma obejmuje sytuację, w której pracownik korzysta z urlopu bezpłatnego, aby jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, realizować ze swym pracodawcą umowę cywilnoprawną (Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku 19 kwietnia 2018r., III AUa 2399/17).
Wnoszący apelację wywodził, że w okresie urlopu bezpłatnego ubezpieczenirealizowali czynności wpisujące się w ich obowiązki wynikające ze stosunku pracy. Zatrudnieni wWojewódzkim Szpitalu (...)wJ.obowiązki wynikające z zawartych umów na świadczenia zdrowotne wykonywali w oparciu o infrastrukturę Szpitala. Korzystali z jego bazy lokalowej, aparatury i sprzętu medycznego. Przyjmując zamówienie zobowiązywali się do zapewnienia ciągłości świadczeń i wprzypadku usprawiedliwionej nieobecności do zapewnienia zastępstw przez inną uprawnioną do tego osobę, nie mogąc opuścić miejsca wykonywania świadczeń zdrowotnych bez zgody upoważnionego pracownika Szpitala. Zobowiązani byli do prowadzenia dokumentacji medycznej i sprawozdawczości statystycznej na zasadach obowiązujących w publicznych zakładach opieki zdrowotnej, a w wykonaniu umowy podlegali nadzorowi ordynatora/osoby kierującej oddziałem/z-cy dyrektora ds. lecznictwa. Udzielenie urlopu bezpłatnego przy kontynuacji przez pracownika zatrudnienia w tym samym charakterze świadczy o pozorności udzielonego urlopu. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której udzieleniu urlopu bezpłatnego towarzyszy zamiar dalszego zatrudniania pracownika - tyle że na podstawie umowy cywilnoprawnej (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 13 września 2010r., II PK 257/09).
Na marginesie skarżący zauważył, że z uzasadnienia orzeczenia wynika, że bez zawierania umów cywilnoprawnych Szpital nie był w stanie zapewnić całodobowej opieki lekarskiej swoim pacjentom, z uwagi na ograniczony czas pracy lekarzy wynikający z przepisów prawa pracy i brak lekarzy. Istnienie potrzeby zapewnienia ciągłości opieki lekarskiej pacjentom szpitala podważa zasadność udzielania pracownikom - lekarzom urlopów bezpłatnych.
W konsekwencji, w opinii apelującego, należy przyjąć, że przychód uzyskany przez ubezpieczonych z tytułu wykonywania umów cywilnoprawnych na rzecz swojegopracodawcy stanowi podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.
Płatnik składek w odpowiedzi na apelację wnosił o jej oddalenie w:całości i zasądzenie od organu rentowego na jego rzecz kosztów postępowania przed Sądem II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W ocenie płatnika Sąd I instancji prawidłowo przyjął, iż w świetleart. 4779§ 3 k.p.c.brak jest podstaw do odrzucenia odwołań. Szpital otrzymał decyzje dotyczące wszystkich lekarzy w dniu 6 grudnia 2017r. Przekroczenie terminu do wniesienia odwołań było zatem nieznaczne i niezależne od odwołujących się, gdyż przyczyną naruszenia terminu do złożenia odwołania było wprowadzające w błąd oznaczenie adresata skarżonej decyzji, na której widnieje zarówno płatnik, jak i ubezpieczony. Decyzje zostały rozdane lekarzom przez pracownika Szpitala i dopiero w dniu 8 stycznia 2018r. Szpital powziął wiadomość o tym, iż również lekarze otrzymali na swoje adresy zamieszkania analogiczne w treści decyzje. Wtedy też niezwłocznie wniesione zostały odwołania od decyzji ZUS.
Płatnik podniósł, że doręczenie decyzji ZUS następuje w trybie przepisówKodeksu postępowania administracyjnego, gdyż faza poprzedzająca postępowanie sądowe w sprawachz zakresu ubezpieczeń społecznych ma charakter postępowania administracyjnego (tak m.in. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 8 sierpnia 2016r., sygn. akt III AUz 142/16). Zgodnie zart. 42 § 1 k.p.a.pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Doręczenie korespondencji w miejscu pracy jest więc tzw. doręczeniem zwykłym, a nie zastępczym. Co więcej, błędne przekonanie pracownika Szpitala o tym, iż decyzje w trybie zwykłego doręczenia adresowane są do poszczególnych lekarzy uzasadnione było również względami celowości, a więc łatwiejszym doręczeniem korespondencji wmiejscu pracy niż w miejscu zamieszkania lekarza.
Szpital podniósł, że z treści skarżonych decyzji w związku zart. 42 § 1 k.p.a.nie wynika zatem, który podmiot był rzeczywistym adresatem decyzji. Sam fakt otrzymania przez Szpital jednej koperty z decyzjami zaadresowanymi na Szpital nie przesądza jeszcze, iż to Szpital jako płatnik jest adresatem decyzji. Brak w szczególności pisma przewodniegoorganu, z którego wynikałoby, iż decyzje adresowane są do Szpitala jako płatnika.Przekonanie pracowników Szpitala wynikało również z faktu, iż instytucje publiczne (NFZ, Prokuratura) zazwyczaj ze względów celowości i mniejszej uciążliwości dla adresatadoręczają lekarzom korespondencję na adres Szpitala. Dla przykładu przedłożone zostało w toku postępowania pierwszoinstancyjnego zawiadomienie wysłane przez Sąd Rejonowy w Jastrzębiu Zdroju, czy też wezwanie Okręgowej Izby(...)z dnia 4 sierpnia 2017r.
Zdaniem płatnika brak jest podstaw do obciążenia ubezpieczonych lekarzy lub Szpitala jako płatnika obowiązkiem uiszczenia składek na ubezpieczenie społeczne lub zdrowotne w sytuacji, w której lekarze świadczyli na rzecz Szpitala usługi na podstawie umowy o udzielanie świadczeń zdrowotnych, przebywając jednocześnie na urlopie bezpłatnym. Umowa bowiem o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne uregulowana w:art. 35 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, a następnie wart. 26 ustawy o działalności leczniczejjest wyodrębnioną, pozakodeksową umową nazwaną, a w związku z tym nie może zostać przyporządkowana doart. 750 k.c.Konsekwencją tego stanu rzeczy jest brak możliwości zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy systemowej.
Według Szpitala w analizowanych stanach faktycznych lekarze nie udzielali równocześnie świadczeń opieki zdrowotnej, bowiem przebywali w okresie realizacji umów o świadczenie opieki zdrowotnej na urlopach bezpłatnych. Tylko w razie równoczesnego udzielania świadczeń opieki zdrowotnej wWojewódzkim Szpitalu (...)przez lekarzy na podstawie wykonywanych przez nich umów o pracę brak byłoby możliwości zawarcia umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, zgodnie zart. 132 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Płatnik wskazał ponadto na liczne odmienności w charakterze wykonywanych przez lekarzy obowiązków wobec obowiązków wynikających z umowy o pracę, bowiem lekarze zobowiązani byli m.in. do ubezpieczenia się od odpowiedzialności cywilnej we własnym zakresie, ponosili odmienną tj. w pełnej wysokości odpowiedzialność za wyrządzoną szkodę, uiszczali we własnym zakresie (w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą) podatkii składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, zapewniali sobie własną odzież roboczą. Ponadto dzięki zawarciu takich umów Szpital mógł zapewnić całodobową opiekę lekarską, wobec braku dostępnej kadry lekarskiej. Argument ten jest bardzo istotny z punktu widzenia oczekiwań organów państwowych dotyczących wypełniania przez Szpitale swoich obowiązków dotyczących zapewnienia opieki pacjentom. Również dla lekarzy taki stosunek prawny ze Szpitalem umożliwiał im realizację dodatkowych obowiązków zawodowych lub osobistych (jak opieka nad dziećmi). Czas pracy poszczególnych lekarzy był przedmiotem uzgodnień ze Szpitalem, brak było podporządkowania w tym zakresie charakterystycznegodla stosunku pracy.
Szpital nie zgodził się z apelującym, że sam fakt pozostawania w zatrudnieniu bez czerpania z tego zatrudnienia jakichkolwiek korzyści przez pracodawcę lub pracownika z definicji determinuje obowiązek uiszczania składek na ubezpieczenie zdrowotne od umowy, która przecież nie ma żadnego związku ze stosunkiem pracy i do której - zgodnie z orzeczeniami o sygn. akt III CK 134/04, II UK 16/13, I UZ 3/15 oraz I UZ 6/15-nie stosujemy odpowiednio przepisów dotyczących umowy zlecenia ani umowy o świadczenie usług.
Według płatnika  w niniejszej sprawie nie doszło do zawarcia umów z lekarzami jako subpodwykonawcami umowy z NFZ, gdyż zakazem, o którym mowa wart. 132 ust. 3 ustawyo świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, objęte jest zawarcie umowy z lekarzem, który w tym samym podmiocie świadczy analogiczne usługi na podstawie stosunku pracy, bowiemlekarze nie pozostawali wobec Szpitala w stosunku podporządkowania co do rodzaju umowy ani miejsca i czasu świadczenia usług zdrowotnych, gdyż przebywali na urlopach bezpłatnych.
Zażalenie na postanowienie zawarte w punkcie 6 wyroku Sądu Okręgowego wGliwicach Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku z dnia 22 stycznia 2019r. wniósłWojewódzki Szpital (...)wJ., zarzucając naruszenieart. 98 § 1 k.p.c.w związku z § 9 ust. 2 i § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych i domagając się jego zmiany i zasądzenia od organu na rzecz odwołującego się kwoty 25 200zł oraz zasądzenie od organuna rzecz skarżącego kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Skarżący podał, że niniejsza sprawa została wszczęta na skutek odwołania od decyzji ZUS dotyczących ustalenia wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne. W skarżonych decyzjach organ wyliczył konkretne kwoty stanowiące podstawę wymiaru składek. Wskazał również płatnikowi na etapie przedsądowym całkowitą kwotę zaległości z tytułu składek obejmującą wszystkich lekarzy. Zgodnie z § 9ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych: "Stawki minimalne wynoszą 180zł w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego oraz w sprawach dotyczących podlegania ubezpieczeniom społecznym".
W niniejszej sprawie, według wnoszącego zażalenie,  wartością przedmiotu sporu są składki należne, zatem winien znaleźć zastosowanie § 2, a nie § 9 ust. 2 rozporządzenia z 22 października 2015r., powołanego wyżej.
Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje:
Apelacja organu rentowego jest zasadna, bowiem brak było podstaw do merytorycznego rozpoznania odwołań wniesionych z uchybieniem terminu.
Na wstępie należy wskazać, iż Sąd Apelacyjny, w związku z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 listopad 2019r. w sprawach połączonych C-585/18; C-624/18 oraz C-625/18 oraz wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2019r., II PO 7/18 i nominacją w dniu 16 października 2019r. sędziego Beaty Torbus do pełnienia stanowiska sędziego w Sądzie Apelacyjnym w Katowicach, bezpośrednio poprzedzonej stałą (bezterminową) delegacją do orzekania w Sądzie Apelacyjnym na podstawie decyzji Ministra Sprawiedliwości od dnia 1 listopada 2015r. na czas nieokreślony, stwierdza, że skład wyznaczony do rozpoznania niniejszej sprawy jest prawidłowo obsadzony i nie zachodzą przesłanki określone wart. 379 pkt 4 k.p.c.
Przypomnieć też trzeba, że zgodnie z treściąart. 4779§ 1 k.p.c.odwołania od decyzji organów rentowych wnosi się na piśmie do organu, który wydał decyzję, lub do protokołu sporządzonego przez organ, w terminie miesiąca od doręczenia odpisu decyzji. W myślart. 4779§ 3 k.p.c., sąd odrzuci odwołanie wniesione po upływie terminu, chyba że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych ododwołującego się.
Podkreślenia wymaga również, że w odrębnym postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych postępowanie o przywrócenie terminu w odniesieniu do odwołania, czyli pisma wszczynającego postępowanie, nie jest stosowane. Sąd z urzędu, w trakcie wstępnego badania sprawy dokonuje nie tylko sprawdzenia zachowania przez stronę terminudo wniesienia odwołania, ale także - w przypadku stwierdzenia opóźnienia - ocenia jegorozmiar oraz przyczyny. Sąd ma dyskrecjonalną możliwość potraktowania spóźnionego odwołania tak, jakby zostało wniesione w terminie, jeżeli przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 października 1999r., II UKN 588/99, LEX nr 45295).
Nie sposób również nie zwrócić uwagi, że użyte wart. 4779§ 3 k.p.c.pojęcie niezależnych od strony przyczyn uchybienia terminowi jest sformułowaniem szerszym odbraku winy w rozumieniuart. 168 § 1 k.p.c., który w postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych - w postępowaniu o przywrócenie terminu w odniesieniu do odwołania, czyli pisma wszczynającego to postępowanie, nie znajduje zastosowania,pozwalając na uwzględnienie także niektórych przyczyn zawinionych (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 10 lutego 2014r., III AUz 3/14, LEX nr 1425405).
Tym samym w przypadku wniesienia odwołania od decyzji organu rentowego z uchybieniem ustawowego terminu do jego wniesienia, w sytuacji stwierdzenia przez Sąd Ubezpieczeń Społecznych, że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się, Sąd ten nadaje sprawie dalszy bieg, zaś jeżeli jedna z tych przesłanek, wynikających z treściart. 4779§ 3 k.p.c., nie zachodzi winien wydać postanowienie o odrzuceniu odwołania.
Ocena nadmierności opóźnienia powinna być odniesiona do końcowej datymiesięcznego terminu na wniesienie odwołania, a zatem opóźnienie powinno być liczone nieod daty otrzymania decyzji organu rentowego, lecz od końca terminu na wniesienie odwołania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2014 r., II UK 340/13, LEX nr 1446448).
Nie budzi zatem wątpliwości, że dla stwierdzenia, czy termin ten został zachowany podstawowe znaczenie ma ustalenie daty doręczenia decyzji odwołującemu się. W takiejsytuacji za datę doręczenia uznać należy dzień, w którym adresat faktycznie otrzymał decyzję lub się z nią zapoznał (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2015r., I UK 271/14,LEX nr 1682200 czy postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2009r., II UK 81/09, OSNP 2011 nr 11-12, poz. 166).
W realiach przedmiotowej sprawy bezsporne jest, iż skuteczne doręczenie odwołującemu, jako płatnikowi składek zaskarżonych decyzji nastąpiło 6 grudnia 2017r. W związku z tym miesięczny termin do wniesienia odwołań upłynął z końcem dnia 8 stycznia 2018r., bowiem 6 i 7 stycznia 2018r. były dniami wolnymi pracy. Zatem spóźnione są odwołania od decyzji z 27 listopada 2017r., które płatnik składek, działający przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył 12 stycznia 2018r. Zasadnie uznał Sąd I instancji, że przekroczenie miesięcznego terminu do wniesienia odwołań nie było nadmierne.
Pozostało więc w sprawie ustalenie, czy opóźnienie nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się.
W ocenie Sądu Apelacyjnego nieprawidłowo stwierdził Sąd I instancji, że w rozpoznawanej sprawie odwołujący zdołał wykazać, że przekroczenie terminu nie było przez niego zawinione.
W szczególności okoliczności takiej nie stanowi, jak przyjął Sąd Okręgowy,subiektywna wątpliwość, czy to odwołujący jest adresatem owych decyzji. Treść bowiem decyzji z dnia 27 listopada 2017r. nie tylko jednoznacznie potwierdza, iż były one adresowane każdorazowo zarówno do odwołującego jako płatnika składek, jak i do konkretnego ubezpieczonego, lecz także, że zawierały niebudzące wątpliwości pouczenie o trybie i terminie odwołania, w żadnym razie nie dające podstaw do niczym nieuzasadnionego przyjęcia, iż kierowane są wyłącznie do ubezpieczonych lekarzy. Również sentencje decyzji oraz ich uzasadnienia jednoznacznie określają, w związku z ustaleniami poczynionymi w toku kontroliu płatnika składek, podstawy wymiaru składek za poszczególnych ubezpieczonych, do których naliczenia i opłacenia jest zobowiązany odwołujący Szpital, jako płatnik składek, co trafnie zauważył apelujący organ rentowy.
Podkreślenia wymaga, że odwołujący jest profesjonalnym podmiotem, dysponującym wyspecjalizowanymi komórkami organizacyjnymi kadrowymi i księgowymi oraz obsługą prawną (pełnomocnictwo udzielone radcy prawnemu reprezentującemu Szpital 9 października 2012r.), trudno zatem uznać, że uchybienie przez niego terminowi do złożenia odwołań spowodowane było wprowadzeniem w błąd przez organ rentowy, polegający na tym, że zaskarżone decyzje adresowane były również do poszczególnych lekarzy.
Okoliczność, że do lekarzy tych przychodziła też korespondencja na adres Szpitala,jak wskazywali świadkowieA. K.,A. B.iA. T.( k. 18-19 a.s.), w kontrolowanej sprawie pozostaje bez znaczenia, bowiem zaskarżone decyzje znajdowały się w przesyłce skierowanej do Szpitala, a nie do ubezpieczonych. Jakkolwiek przepisart. 42  § 1 k.p.a.stanowi, że pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniulub miejscu pracy, to brak podstaw do uznania, że w niniejszej sprawie organ rentowy decyzje do poszczególnych ubezpieczonych przesłał na adres Szpitala, skoro w decyzji jako adresatów wskazano jako płatnika składekWojewódzki Szpital (...)wJ.i jego siedzibę, a jako osobę ubezpieczoną – poszczególnych lekarzy i ich miejsce zamieszkania. Przesyłka nie zawierała też pisma przewodniego wnioskującego o doręczenie decyzji poszczególnym lekarzom.
Także zawiadomienia o wszczęciu postępowania z 24 października 2017r., wbrew stanowisku prezentowanemu przez Szpital w odwołaniu i odpowiedzi na apelację, kierowane były doWojewódzkiego Szpitala (...)wJ.jako płatnika składek i poszczególnych ubezpieczonych, co wprost wynika z akt składkowych.
Niewątpliwie odwołujący zatem wiedział, że przed organem rentowym toczy się w odniesieniu do niego jako płatnika składek postępowanie administracyjne. Organ rentowy w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania pouczył strony, a więc płatnika i każdego z ubezpieczonych o prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, przeglądania akt sprawy oraz przedłożenia nowych dokumentów, wskazując również dane personalne i numer telefonu pracownika ZUS prowadzącego sprawę. Odwołujący powinien więc spodziewać się wydania decyzji, przy czym również decyzji, która nie musiała być dlaniego korzystna.
Wniosek taki Sąd Apelacyjny wysnuł z okoliczności sprawy, albowiem zaskarżone decyzje zostały wydane po przeprowadzeniu kontroli u odwołującego.
Mimo zatem, iż przekroczenie terminu do wniesienia odwołań od decyzji z dnia 27 listopada 2017r. istotnie nie było nadmierne, niewykazanie przez odwołującego, że nastąpiło z przyczyn od niego niezależnych, z mocy cytowanych na wstępie przepisów w pełni uzasadniało odrzucenie odwołań, o czym mając na uwadze treśćart. 386 § 2 k.p.c.w związku zart. 4779§ 3 k.p.c.Sąd Apelacyjny orzekł w pkt 1 wyroku.
O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym należnych organowi rentowemu od odwołującego Szpitala, Sąd II instancji rozstrzygnął w pkt 2 wyroku po myśliart. 102 k.p.c., przy zastosowaniu § 2 pkt 6 w związku z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2018r., poz. 265) i uznał za zasadne obciążenie płatnika omawianymi kosztami jedynie w części tj. w kwocie 5400zł. W sytuacji bowiem zasądzeniaod niego kosztów zastępstwa procesowego w całości, które mając na uwadze wartość przedmiotu zaskarżenia odnośnie poszczególnych zainteresowanych, wynosiłyby 27.000zł, zważywszy, że w I instancji sprawy nie prowadził ten sam radca prawny organu rentowego, w ocenie Sądu odwoławczego, doszłoby do niewspółmierności wysokości kosztów pomocy prawnej poniesionych przez stronę wygrywającą proces do stopnia zawiłości sprawy i nakładu pracy pełnomocnika organu rentowego w sprawach połączonych do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
Kontrolowana sprawa jest jedną z wielu spraw z odwołania Szpitala, a sprawy te są identyczne pod względem okoliczności faktycznych i prawnych. Ponadto Sąd Apelacyjny miał nauwadze powszechnie znaną trudną sytuację publicznej służby zdrowia oraz rodzaj świadczonych przez płatnika usług.
Mając na uwadze fakt zmiany wyroku Sądu I instancji i odrzucenia odwołań, zażalenie płatnika składek było bezzasadne, o czym orzeczono w pkt 3 wyroku, stosowanie do treściart. 385w związku zart. 397 § 2 k.p.c.
/-/ J. Pietrzak /-/ B. Torbus /-/ M. Procek

Sędzia Przewodniczący Sędzia