Sąd Apelacyjny w Poznaniu
I Wydział Cywilny i Własności Intelektualnej
Sygnatura akt: I ACa 626/18
Data wyroku: 2019-05-16 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Elżbieta Fijałkowska, Piotr Górecki, Małgorzata Goldbeck-Malesińska
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: art. 417 kc

Sygn. aktI ACa 626/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 maja 2019 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSA Małgorzata Goldbeck-Malesińska
Sędziowie: SSA Elżbieta Fijałkowska
SSA Piotr Górecki (spr.)
Protokolant: protokolant Halszka Mróz
po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2019 r. w Poznaniu
na rozprawie
sprawy z powództwa
(...)

przeciwko
    Skarbowi Państwa-P. (...),P. (...)

o zapłatę
na skutek apelacji powódki
od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu
z dnia 28 marca 2018 r. sygn. akt XVIII C 1883/17

1
oddala apelację;

2
zasądza od powódki na rzecz Skarbu Państwa –P. (...)4.050 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Elżbieta Fijałkowska Małgorzata Goldbeck-Malesińska Piotr Górecki

Sygn. akt IACa 626/18

UZASADNIENIE
PowódkaD. W.wniosła o zasądzenie na jej rzecz od Skarbu Państwa –P. (...)oraz Skarbu Państwa –P. (...)kwoty 100.000 zł tytułem odszkodowania za szkodę wyrządzoną przez wydanie prawomocnych orzeczeń niezgodnych z prawem.
Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powódki na rzecz Skarbu Państwa kosztów procesu.
Wyrokiem z dnia 28 marca 2018 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił powództwo i orzekł o kosztach procesu (sygn. akt XVIIIC 1883/17).
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne.
Nakazem zapłaty z dnia 5 czerwca 2002 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu w postepowaniu upominawczym na skutek pozwu wniesionego przezS. (...)wK.nakazałK. W.orazD. C., będącymi wspólnikami spółki cywilnej, aby zapłacili na rzecz wierzyciela kwotę 675.585 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 11 sierpnia 2001 roku do dnia zapłaty. Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2011 r., sygn. akt(...), Sąd Okręgowy w Koninie nadał klauzulę wykonalności na przedmiotowy nakaz zapłaty na rzecz nowego wierzyciela, tj.K. (...)wW.. Nowy wierzyciel wnioskiem z dnia 25 października 2011 r. wniósł o nadanie klauzuli wykonalności przedmiotowemu tytułowi egzekucyjnemu przeciwko powódce jako małżonkowi dłużnikaK. W.. Sąd klauzulowy wyznaczył termin posiedzenia na dzień 30 listopada 2011 r., o czym powiadomił powódkę oraz pouczył ją o skutkach niestawiennictwa i zobowiązał ją do ustosunkowania się do treści wniosku wierzyciela w terminie 14 dni od jego doręczenia. Wobec niepodjęcia przesyłki przez powódkę po jej dwukrotnym awizowaniu, Sąd Okręgowy w Koninie pozostawił ją w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. Powódka prawidłowo zawiadomiona nie stawiła się na wyznaczone posiedzenie.
Po rozpoznaniu wniosku wierzyciela na posiedzeniu Sąd Okręgowy w Koninie postanowieniem z dnia 30 listopada 2011 roku, sygn. akt I Co 55/11, nadał klauzulę wykonalności tytułowi egzekucyjnemu w postaci nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Okręgowego w Poznaniu,Ośrodek (...)wK.z dnia 6 czerwca 2002 r., sygn. akt(...)także przeciwko małżonce dłużnikaD. W.z ograniczeniem jej odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową małżonkówK. W.orazD. W..
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła występująca w niniejszej sprawie powódka, wskazując na ustanowienie rozdzielności majątkowej, który znany był ponadto poprzednikowi prawnemu wierzyciela. Postanowieniem z dnia 15 października 2012 r., Sąd Apelacyjny w Poznaniu oddalił zażalenie powódki (sygn. akt I ACz 1663/12) . Zdaniem Sądu Apelacyjnego brak było podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia, albowiem nie sposób wywodzić z przedłożonego przez powódkę oświadczenia dłużników -D. C.orazK. W.- wiedzy wierzyciela o zawartych przez nich umowach majątkowych małżeńskich. O takiej wiedzy wierzyciela pierwotnego nie może świadczyć także fakt, że wierzyciel ten nie wniósł o nadanie klauzuli wykonalności przysługującemu mu tytułowi egzekucyjnemu przeciwko powódce na przestrzeni lat 2002-2011, albowiem taka okoliczność nie może być dorozumiana. Wreszcie Sąd Apelacyjny wskazał, iż zajęcie przez powódkę stanowiska w sprawie w złożonym zażaleniu konwaliduje skutki jej niestawiennictwa oraz niewysłuchania przez Sąd I instancji.
W ocenie Sądu Okręgowego roszczenia powódki uregulowane wart. 417 § 1 k.c.nie zasługiwało na uwzględnienie, bowiem – wbrew stanowisku powódki – orzeczenia obu sądów nie były sprzeczne z prawem, co zostało szerzej omówione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wniosła powódka. Podnosząc następujące zarzuty odwoławcze:
1) naruszenie przepisów zart. 227 k.p.c.w zw. zart. 233 k.p.c.iart. 217 k.p.c., wyrażające się „błędnym i nieznajdującym jakiegokolwiek uzasadnienia w okolicznościach niniejszej sprawy pominięciu zgłaszanych przez stronę powodową dowodów, w tym m.in. z dokumentów znajdujących się w aktach wskazywanych w pozwie postępowań sądowych, z zeznań świadków, czy też z przesłuchania stron wnioskowanych na okoliczności (…)”,
2) naruszenie przepisów zart. 227 k.p.c.orazart. 236 k.p.c., w zw. zart. 232 k.p.c.iart. 6 k.c., „wyrażające się w ogólnikowym, nieodpowiadającym przepisom procedury cywilnej, oddaleniu wniosków dowodowych powódki, bez wskazania i wyjaśnienia, które to konkretnie wnioski dowodowe powódki Sąd oddala, a w konsekwencji nie przeprowadzenie przez Sąd m. in. wnioskowanego w pozwie dowodu z opinii biegłego sądowego na okoliczność wysokości szkody wyrządzonej powódce (…)”,
3) naruszenie przepisów postępowania, a toart. 139 § 1 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c., „wyrażające się w błędnym przyjęciu, że okoliczność rzekomego podwójnego awizowania korespondencji w sprawie(...)Sądu Okręgowego w Koninie, która to korespondencja nigdy do powódki nie dotarła i o której nie mogła ona w listopadzie 2011 r. mieć wiedzy - przy jednoczesnym nieprzeprowadzeniu wnioskowanych przez powódkę dowodów wykazujących przeciwny stan rzeczy, niż mający wynikać li tylko z błędnie pojmowanej przez Sąd fikcji prawnej doręczenia, o której stanowi przepisart. 139 § 1 k.p.c.- miałaby (ta okoliczność) kreować jakieś niewzruszalne domniemanie „skutecznego” doręczania powódce korespondencji w w/w sprawie(...)”,
4) naruszenie przepisów postępowania, a to przepisówart. 787 § 1 i § 2 k.p.c.w zw. zart. 41 § 3 k.r.o., w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie w dniu 20 stycznia 2005 r. ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2004, Nr 162, poz. 169l) , „wyrażające się w niedostrzeżeniu przez Sąd, że postanowienie w sprawie(...)Sądu Okręgowego w Koninie zapadło bez jakiejkolwiek wiedzy, powódki o toczącym się postępowaniu, wydane zostało w warunkach nieważności postępowania i - co najważniejsze - wydane zostało bez jakiegokolwiek umożliwienia powódce wypowiedzenia się, a więc braku jej obligatoryjnego wysłuchania przez Sąd pierwszej instancji (…)”,
5) naruszenieart. 328 § 2 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c.„wyrażające się w tym, że sąd w ramach wskazania podstawy faktycznej wyroku winien był wyjaśnić i uzasadnić dlaczego nie przeprowadził zgłaszanych przez stronę wniosków dowodowych (…)”,
6) oczywiste naruszenia przez Sąd orzekającyart. 41 § 3 k.r.o.orazart. 417 k.c., poprzez błędne niezastosowanie.
Ponadto autor apelacji wniósł o przeprowadzenie przez sąd odwoławczy szeregu dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach spraw o sygn. akt(...)Sądu Okręgowego w Koninie,(...)tegoż sądu, postanowień tutejszego sądu z 16 października 2012 r. ((...)i(...)) oraz akt komorniczych(...)komornika przy Sądzie Rejonowym w(...)Nadto skarżący domagał się przeprowadzenia dowodów z opinii biegłego z zakresu rachunkowości oraz rzeczoznawcy majątkowego na okoliczność szkody „wyrządzonej powódce”.
W oparciu o powyższe zarzuty powódka wniosła o:

1
zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez uwzględnienie powództwa, ewentualnie

2
uchylenie zaskarżonego wyroku w całości - w szczególności wobec nie nierozpoznania przez Sąd istoty sprawy - i przekazanie sprawy w całości Sadowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania,

3
zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania według - przepisanych.

Pozwany wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie od powódki na rzecz Skarbu Państwa –P. (...)kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd Apelacyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd odwoławczy podziela ustalenia faktyczne sądu I instancji za wyjątkiem dokonanej częściowo oceny postępowań sądowych w sprawach sygn. akt(...)i(...)
Sąd drugiej instancji podziała przy tym pogląd sądu I instancji, że w przedmiotowej sprawie uprzednie stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, nie było wymagane dla dochodzenia roszczeń odszkodowawczych od Skarbu Państwa z uwagi na egzekucyjny charakter sprawy. Zgodnie bowiem zart. 7674§ 3 k.p.c.w sprawach egzekucyjnych skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie przysługuje (postanowienie z dnia 14 października 2010 r. Sądu Najwyższego, sygn. akt I CNP 24/10).
Rację miał autor apelacji podnosząc zarzuty procesowe, co wskazujące na pominięciu istotnych okoliczności dotyczących procesowania pierwszo-instancyjnego w sprawie(...)jak i postepowania zażaleniowego w sprawie(...)
Nie ulegało żadnej wątpliwości, że po wpłynięciu do Sądu Okręgowego w Koninie wnioskuS. (...)o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu w postaci nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym z 5 czerwca 2002 r. ((...)), sąd wyznaczył małżonce dłużnika 14 dniowy termin do odpowiedzi na wniosek (k. 9). Drugie doręczenie tego zarządzenia nastąpiło w trybie doręczenia zastępczego o którym mowa wart. 139 § 1 k.p.c.w dniu 24 listopada 2011 r., a zatem termin do wykonania zarządzenia upływał z dniem 8 grudnia 2011 r. (7 dni pozostawania pisma na poczcie oraz 7 dni na wykonanie zarządzenia). Tymczasem Sąd Okręgowy w Koninie wyznaczył rozprawę na dzień 30 listopada 2011 r., a więc przed upływem wskazanego wyżej dwutygodniowego terminu, po czym w tym samym dniu wydał postanowienie o uwzględnieniu wniosku. Niewątpliwie takie procesowanie było uchybieniem procesowym. Dodać jednak trzeba, że wydanie postanowienia w dniu 30 listopada 2011 r. nie było dotknięte nieważnością postępowania, albowiem powódka została powiadomiona o terminie rozprawy w sposób prawidłowy, tj. w drodze doręczenia zastępczego.
Po raz pierwszy powódka (w tamtym postepowaniu żona dłużnika) mogła się odnieść merytorycznie do wniosku dopiero w zażaleniu na powyższe postanowienie z dnia 30 listopada 2011 r. Zauważyć trzeba, że domniemanie skutecznego doręczenia zastępczego można obalić, jednakże w swoim zażaleniu powódka domniemania tego nie wzruszyła, a nawet wniosku żadnego w tym zakresie nie formułowała. Podnosiła natomiast, że o umowie majątkowej małżeńskiej wiedział wierzyciel i na dowód tego przywołała oświadczenieD. C.iK. W.oraz – co ważne – wniosła o powołanie ich na świadków (k. 30). Tymczasem sąd drugiej instancji rozpoznając zażalenie w uzasadnieniu swojego postanowienia z 15 października 2012 r. oddalającego zażalenie (sygn. akt(...)kwestię świadków pominął stwierdzając jedynie, że „pisemne oświadczenie dłużników” nie mogło stanowić dowodu na okoliczność wiedzy wierzyciela o ustroju majątkowym małżonków (k. 31).
Tak więc przyjmując nawet, że oba postanowienia były obarczone uchybieniami mogącymi prowadzić do niezgodności tych orzeczeń z prawem to jednak brak było podstaw do uwzględnienia roszczenia powódki. Powódka nie wykazała bowiem szkody, o czym zasadnie wspomniał sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Powódka reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika domagała się w pozwie zasądzenia kwoty 100.000 zł bez jakiegokolwiek wskazania konkretnych podstaw tego wyliczenie i źródła szkody. Powódka ograniczyła się w pozwie jedynie do lakonicznego podania, że „wszczęte postępowanie egzekucyjne” doprowadziło „do wyrządzenia jej dotkliwej szkody majątkowej” szacowanej „co najmniej na kilka tysięcy złotych”. Na okoliczność wysokości szkody, wniosła o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego „z zakresu rachunkowości oraz rzeczoznawcy majątkowego”. Nie wiadomo więc, co miałoby być przedmiotem badania i oceny biegłych. Niewątpliwie przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych nie może stanowić drogi do uzupełnienia przez stronę materiału dowodowego, w sytuacji gdy jest on niekompletny. Rolą biegłego nie jest też poszukiwanie faktów i ich ustalanie. Biegli formułują bowiem swoje wnioski na podstawie już zebranych faktów oraz dowodów. Skoro powódka nie wskazała bliżej w czym konkretnie upatrywała swoją szkodę oraz nie przedstawiła żadnych prób szacunku szkody, powołanie biegłego (biegłych) było w tych okolicznościach bezprzedmiotowe. Żądanie, aby dowód z opinii biegłych przeprowadził sąd odwoławczy, nie zasługiwało więc na uwzględnienie.
Nie było żadnych podstaw, aby sąd odwoławczy dodatkowo, a niekiedy ponownie przeprowadzał dowody z dokumentów wskazanych w apelacji i to na okoliczności już wykazane czy wręcz niesporne. Przede wszystkim trzeba zauważyć, że praktycznie wszystkie dokumenty wymienione w apelacji znajdowały się w aktach o sygn. ICo 55/11. Nie było też podstaw do przeprowadzenia dowodu z akt egzekucyjnych(...)i to na niesprecyzowane bliżej okoliczności. Jak się wydaje, powódka upatrywała szkodę w zajęciu jej majątku, jednak bliżej – jak już wspomniano – kwestii tej nie sprecyzowała.
Chybiony okazał się zarzut naruszenia przepisów postępowania, a to przepisówart. 787 § 1 i § 2 k.p.c.w zw. zart. 41 § 3 k.r.o., w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie w dniu 20 stycznia 2005 r. ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2004, Nr 162, poz. 169l) , „wyrażające się w niedostrzeżeniu przez Sąd, że postanowienie w sprawie(...)Sądu Okręgowego w Koninie zapadło bez jakiejkolwiek wiedzy, powódki o toczącym się postępowaniu”. Jak już wcześniej wspomniano, postanowienie Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 30 listopada 2011 r. zapadło po prawidłowym doręczeniu wezwania powódki na rozprawę. Nastąpiło to w trybie doręczenia zastępczego, a domniemania doręczenia powódka nie obaliła.
Nie był trafny zarzut naruszeniaart. 328 § 2 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c.„wyrażające się w tym, że sąd w ramach wskazania podstawy faktycznej wyroku winien był wyjaśnić i uzasadnić dlaczego nie przeprowadził zgłaszanych przez stronę wniosków dowodowych (…)”. Przede wszystkim zauważyć wypada, że sąd I instancji uzasadnił przyczyny oddalenia wniosków dowodach powódki wskazując jednoznacznie, że nie miały one istotnego znaczenia dla sprawy. Sąd odwoławczy nie dostrzega takich uchybień w konstrukcji sporządzonego przez Sąd Okręgowy uzasadnienia, które mogłyby być oceniane jako naruszające wymieniony przepis. Niezależnie od powyższego należy przypomnieć, że zarzut naruszeniaart. 328 § 2 k.p.c.może być usprawiedliwiony tylko w tych wyjątkowych przypadkach, w których treść uzasadnienia orzeczenia sądu całkowicie uniemożliwia dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania orzeczenia.
Nie mógł odnieść zamierzonego skutku prawnego zarzut naruszenia przez Sąd I instancjiart. 41 § 3 k.r.o.orazart. 417 k.c., poprzez błędne niezastosowanie. Przesłankami odpowiedzialności deliktowej są: szkoda, zdarzenie, które wywołuje szkodę i związek przyczynowy między szkodą a zdarzeniem. Jak już wyżej wskazano, powód nie wykazał szkody, a zatem nie sposób przyjąć, aby sąd naruszył przepis zart. 417 k.c.regulujący odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. Nie został też naruszonyart. 41 § 3 k.r.o.w brzmieniu sprzed 20 stycznia 2005 r.
Mając na uwadze powyższe ustalenia i rozważania, sąd odwoławczy oddalił apelacje jako bezzasadną (art. 385 k.p.c.).
W pkt 2 wyroku zasądzono od powódki na rzecz Skarbu Państwa –P. (...)4.050 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej (art. 98 k.p.c.,art. 99 k.p.c.i§ 2 pkt 6w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie).
Piotr Górecki Małgorzata Goldbeck-Malesińska Elżbietą Fijałkowska