Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 1732/18
Data wyroku: 2019-07-05 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sądu Okręgowego Hubert Wicik, sędzia Sądu Okręgowego Anna Pać-Piętak, sędzia Sądu Okręgowego Magdalena Bajor-Nadolska
Podstawa prawna: art. 1 ust. 2 ustawy z dn. 26.10.1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych

Sygn. akt II Ca 1732/18

POSTANOWIENIE
Dnia 5 lipca 2019 r.
Sąd Okręgowy w Kielcach II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący: sędzia Sądu Okręgowego Magdalena Bajor-Nadolska
Sędziowie: sędzia Sądu Okręgowego Anna Pać-Piętak,
sędzia Sądu Okręgowego Hubert Wicik
Protokolant: protokolant sądowy Patrycja Bogdańska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2019 r. sprawy
z wnioskuC. S.
z udziałemA. W. (1),E. G.,A. S.,S. S. (1),A. D.,M. G. (1),D. G.,T. G.,E. K.,R. W.,G. N.,B. P.,J. S.,
o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości rolnej przez posiadacza samoistnego
na skutek apelacji wnioskodawczyni
od postanowienia Sądu Rejonowego w Staszowie
z dnia 29 czerwca 2018 r. sygn. akt I Ns 552/16
postanawia: I. zmienić zaskarżone postanowienie w punkcie II (drugim) w całości i stwierdzić, żeC. S.zd.W.córkaW.iH.iS. S. (1)synJ.iH.nabyli z dniem 4 listopada 1971 roku na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej, nieodpłatnie, własność udziału ½ (jedna druga) w nieruchomości rolnej położonej wR., gminaR., stanowiącejdziałkę ewidencyjną numer (...), o powierzchni 0,0803 ha, przedstawionej na mapie sporządzonej przez geodetęT. P., przyjętej do ewidencji materiałów państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego Powiatu(...)w dniu 16 lutego 2018 roku, pod numerem ewidencyjnym P.(...).(...)nieobjętego aktem własności ziemi GU-(...)wydanym przez Naczelnika GminyR.oraz oddalić wniosekA. W. (1)iE. G.o stwierdzenie nabycia własności tego udziału przezM. W. (1);
II. zasądzić odA. W. (1)iE. G.na rzeczC. S.kwoty po 112,50 (sto dwanaście 50/100) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.
II Ca 1732/18

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 29 czerwca 2018 roku Sąd Rejonowy w Opatowie stwierdził, żeC. S.wraz z mężemS. S. (1)nabyli nieodpłatnie na zasadzie małżeńskiej ustawowej wspólności majątkowej z mocy samego prawa z dniem 04.11.1971 r. udział w ½ części we współwłasności nieruchomości rolnej położnejwR., stanowiącej działkę o nr ewid.(...)o pow. 0,7997 ha oraz, że małżonkowieM. W. (1)iW. W. (2)nabyli nieodpłatnie na zasadzie małżeńskiej ustawowej wspólności majątkowej z mocy samego prawa z dniem 04.11.1971 r. udział w ½ części we współwłasności nieruchomości rolnej położnej wR., stanowiącej działkę o nr ewid.(...)o pow. 0,0803 ha. Obie działki zostały przedstawione na mapie do celów prawnych sporządzonej przez biegłego geodetęT. P.i przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego – ewidencji zasobu Powiatu(...)w dniu 16 lutego 2018 r. za nr ewid. P.(...).(...)
Sąd Rejonowy ustalił stan faktyczny, z którego wynika, żedziałka o numerze (...)o pow. 0,88 ha położona jest wR., gminaR.i stanowi nieruchomość rolną.
Ostatecznym aktem własności ziemi nr GU-(...)wydanym przez Naczelnika Gminy wR.w dniu 26 czerwca 1976 r. stwierdzono, iżC. S.stała się z mocy samego prawa współwłaścicielem tej nieruchomości w ½ części. W toku postępowania uwłaszczeniowego wnioskodawczyni zeznała, iż działkę tą otrzymała w darowiźnie od rodziców w 1956 roku, wskazując, iż na działce znajduje się drewniany dom, który w połowie należy doM. W. (1), a w połowie jest jej własnością. W dacie 04 listopada 1971 r. nadziałce nr (...)przy drodze asfaltowej znajdował się budynek mieszkalny, drewniany kryty strzechą, a dalej za domem stała drewniana szopa. Część zabudowana tej nieruchomości była wygrodzona drewnianymi płotami. Płot oddzielał część siedliskowądziałki nr (...)od części użytkowanej rolniczo. W budynku mieszkalnym nadziałce nr (...)zamieszkiwałaM. W. (1)wraz z mężemW. W. (2)oraz dziećmi. Część zabudowanadziałki nr (...)stanowiła siedlisko gospodarstwa rolnego prowadzonego przez małżonkówW., w skład którego wchodziła również działka sąsiednia o numerze 1820, przy czym wymienioną działkęM. W. (1)nieformalną umową podarowała w(...) synowiA. W. (2). Aktem własności ziemi nr GU-(...)wydanym przez Naczelnika Gminy wR.z dnia 03.05.1976 r. stwierdzono, iżdziałka nr (...)o pow. 0,88 ha stała się własnościąA. W. (2)i jego żonyM. W. (2), którzy w 1978 roku rozpoczęli na tej działce budowę nowego domu. Na datę 04 listopada 1971 r. małżonkowieM.iW. W. (2)byli posiadaczami gospodarstwa rolnego obejmującego siedlisko nadziałce nr (...)oraz działki rolne o nr ewid.(...)o łącznej pow. 0,25 ha. Na te dwie ostatnie działki na rzeczM. W. (1)w dniu 14 września 1977 r. wydany został ostateczny akt własności ziemi nr GU-(...). Część siedliskowadziałki nr (...)w dacie 04 listopada 1971 r., a także co najmniej dziesięć lat przed tą datą znajdowała się w samoistnym posiadaniuM.iW.małżonkówW., którzy wraz z dwójką dzieci nieprzerwalnie zamieszkiwali na tej nieruchomości i którą traktowali jak własną. WnioskodawczyniC. S.nigdy na tej działce nie zamieszkiwała, nie była jej posiadaczem, ani nawet współposiadaczem. W owym czasie nie rościła sobie pretensji do tej częścidziałki nr (...)i akceptowała fakt, iż znajduje się ona we władaniu małżonkówW..M. W. (1)zmarła w dniu 10.08.1994 r., przy czym na krótko przed śmiercią wyprowadziła się do córki. Jej mążW. W. (2)zmarł znacznie wcześniej albowiem w dniu 31.12.1974 r. Co najmniej od roku 1956C. S.pozostawała posiadaczem samoistnym niezabudowanej częścidziałki nr (...), wskazanej na mapie biegłego geodetyT. P.jakodziałka nr (...)o pow. 0,7997 ha. Na działce tej za płotem znajdował się sad owocowy, a dalej za sadem położone były grunty orne. Zarówno sad jak i pole uprawne znajdowały się we władaniu wnioskodawczyni, która na przedmiotowej działce prowadziła wówczas uprawy zbóż i użytkowała sad.S. S. (1)zmarł w dniu 05.10.1977 r.
Ustalając stan faktyczny sprawy Sąd Rejonowy w pierwszej kolejności oprał się na przedłożonych przez uczestników i uzyskanych przez Sąd z urzędu dokumentach, a ponadto na dowodach z zeznań świadków i uczestników.
W ocenie Sądu rejonowego wniosekC. S.zasługiwał na uwzględnienie tylko częściowo tj. w odniesieniu do części niezabudowanejdziałki nr (...)wskazanej na mapie biegłego geodety jakodziałka nr (...). Co do pozostałej części nieruchomości, a zatem działki siedliskowej, Sąd orzekł zgodnie z wnioskiem uczestniczekA. W. (1)iE. G.stwierdzając, iż udział w ½ części działki siedliskowej – wskazanej na mapie biegłego jakodziałka nr (...), nabyli z mocy prawa z dniem 04.11.1971 r. małżonkowieM.iW. W. (2). Sąd Rejonowy wskazał, iż stan prawnydziałki (...)położnej wR.jest częściowo uregulowany ostatecznym aktem własności ziemi nr GU-(...)wydanym przez Naczelnika GminywR.w dniu 26 czerwca 1976 r., zgodnie z którym współwłaścicielem tej nieruchomości w ½ części stała się wnioskodawczyniC. S.. Przedmiotem postępowania był zatem wyłącznie nieobjęty tą decyzją pozostały udział w ½ części we współwłasności tej nieruchomości. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy wskazał przepisyustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych(Dz. U. z 1971 r., Nr 27, poz. 250 z późn. zm.). Ustawa ta została uchylona przez przepisy ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1982 r., nr 11, poz. 81 z późn. zm.), jednak w dalszym ciągu wywiera skutki prawne. WnioskodawczyniC. S.spełniała przesłanki niezbędne do nabycia nieruchomości rolnej w drodze uwłaszczenia, jednakże tylko do częścidziałki nr (...), a mianowicie tej części, która w dacie wejścia w życie ustawy „uwłaszczeniowej” znajdowała się poza siedliskiem tj. zajętej pod sad i pole orne, a wydzielonej na mapie biegłego i aktualnie oznaczonej jakodziałka nr (...)o pow. 0,7997 ha. Wprawdzie w sprawie brak było podstaw do stwierdzenia nabycia własności tej nieruchomości na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy ale zgromadzone w sprawie dowody dały podstawy do stwierdzenia nabycia jej własności, a konkretnie objętego wnioskiem udziału w ½ części we współwłasności w oparciu o art. 1 ust. 2. Wnioskodawczyni otrzymała działkę już w latach 50-tych i była w samoistnym powsiadaniu części tej nieruchomości w dacie 04.11.1971 r. jak również w okresie co najmniej 10-letnim bezpośrednio poprzedzającym tą datę, niezbędnym do stwierdzenia nabycia nieruchomości w złej wierze na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy. Sąd nie miał natomiast wątpliwości, iż ani wnioskodawczyni ani nikt z jej najbliższej rodziny nie był w posiadaniu części siedliskowejdziałki (...), w dacie 04.11.1971 r. zamieszkałej przezM. W. (1)i jej rodzinę. Twierdzenia jakobyM. W. (1)korzystała z tej nieruchomości jedynie na podstawie użyczenia jej przez wnioskodawczynię są gołosłowne, nie zostały poparte żadnymi przekonywującymi dowodami i pozostają w sprzeczności z pozostałym materiałem dowodowym, w tym treścią zeznań samejC.S.zapisanych w protokole uwłaszczeniowym. Okoliczności faktyczne związane z przedmiotową nieruchomością, które miały miejsce po dacie 04.11.1971 r. nie mogły mieć wpływu na ocenę charakteru władztwaM. W. (1). Dotyczy to faktu przekazania przez uczestniczki po śmierciM. W. (1)całej nieruchomości dla wnioskodawczynii przestawienia przez nie płotu na jej żądanie. Podobnie Sąd rejonowy ocenił fakt opłacania podatków przez wnioskodawczynię , z których najstarsze pochodzą z roku 1978. W ocenie Sadu rejonowego w dniu 04.11.1971 r. toM. W. (1)i jej rodzina uważali się za właścicieli tej części działki i tak też byli traktowani przez najbliższe sąsiedztwo. Zamieszkiwali na przedmiotowej nieruchomości, w usytuowanym na niej budynku byli na stałe zameldowani, traktowali nieruchomość jak własną.
Za niezasadny Sad Rejonowy uznał wniosek uczestniczek o nabycie udziału w ½ części w całejdziałce (...)na rzecz małżonkówM.iW. W. (2)w trybie ustawy uwłaszczeniowej ponieważ toC. S.wraz z mężem nabyli część rolną przedmiotowej działki jako jej samoistni posiadacze w dacie 04.11.1971 r.
Apelację od tego postanowienia wywiodła wnioskodawczyni. Zaskarżyła postanowienie w punkcie II i zarzuciła: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego w zakresieart. 1 ust 2 ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnychprzez stwierdzenie nabycia udziału we współwłasności nieruchomości rolnej położonej wR.oznaczonej numerem(...), o pow. 0,0830 ha przez małżonkówM.iW. W. (2), pomimo, że nie spełniali oni warunków umożliwiających nabycie prawa własności ponieważ nieruchomość nie wchodziła w skład ich gospodarstwa rolnego, nie byli rolnikami, nie legitymowali się samoistnym posiadaniem tej nieruchomości co powinno prowadzić od oddalenia wniosku uczestniczek; 2) naruszenie przepisów postępowania –art. 233§1 k.p.c.przez dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego w zakresie ustalenia faktów, żeM. W. (1)zamieszkiwała w domu nadziałce (...)za zgodąC. S., co wykluczało jej samoistne posiadanie, żeM. W. (1)prowadziła w 1971 roku nadziałce (...)działalność rolniczą, że wnioskodawczyni w dniu 4 listopada 1971 roku nie znajdowała się w samoistnym posiadaniu całejdziałki (...)orazart. 328 k.p.c.przez zaniechanie odniesienia się do treści aktu własności ziemi oraz UG-(...)z 14 września 1977 roku zawierającego oświadczenieM. W. (1)co do posiadanych przez nią w dniu 4 listopada 1971 roku działek. Ponadto apelująca zarzuciła błędy w ustaleniach faktycznych polegające na przyjęciu, że toM. W. (1)była samoistnym posiadaczemdziałki (...), że obecnadziałka (...)stanowiła część siedliskowądziałki (...)oraz ze wnioskodawczyni nie rościła sobie praw do zabudowanej częścidziałki (...).
Apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i stwierdzenia nabycia własności udziału ½ wdziałce (...)na rzecz małżonkówC.iS. S. (1).
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Apelacja wnioskodawczyni jest zasadna.
Apelująca zarzuca dokonanie wadliwej oceny dowodów i wyprowadzenie z nich nietrafnych wniosków co do charakteru w jakimM. W. (1)posiadała część siedliskowądziałki (...)oraz co do wykluczenia samoistnego posiadania tej części działki przezC. S.. Sąd Okręgowy podziela ten zarzut.
Apelująca kwestionuje także ocenę dowodów odnoszących się do okoliczności czyM. W. (1)była w dniu 4 listopada 1971 roku rolnikiem oraz czy posiadała gospodarstwo rolne. W tym zakresie ustalenia Sądu Rejonowego są jednak prawidłowe.
Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przepisuart. 233§1 k.p.c.wymaga wykazania, że sąd uchybił podstawowym regułom służącym ocenie wiarygodności i mocy dowodów tj. regułom logicznego rozumowania, zasadom doświadczenia życiowego i właściwego kojarzenia faktów. Sąd I instancji jest powołany do oceny wiarygodności dowodów z uwagi na zasadę bezpośredniości. Jednakże sąd odwoławczy ma nie tylko uprawnienie ale i obowiązek rozważenia na nowo całego materiału dowodowego zebranego w sprawie i jego własnej oceny, oczywiście w granicach zaskarżenia. W szczególności dokonanie własnej oceny dowodów i odmiennych ustaleń jest dopuszczalne i uzasadnione wówczas gdy ocena sądu I instancji jest oczywiście błędna (por. wyroki SN z 16.12.2002r, IIICKN 314/05, Lex 172176 i z 21.10.2005r, IIICKN 73/05, Lex 187032). Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. W ocenie Sądu Okręgowego do naruszenie zasad wynikających zart. 233§1 k.p.c.doszło w zakresie oceny dowodu z dokumentów oraz z zeznań świadków i uczestników w odniesieniu do okoliczności czyM. W. (1)była samoistnym posiadaczem części zabudowanejdziałki (...)czy też samoistnym posiadaczem całej działki byłaC. S..
Sąd Rejonowy ustalił, że część siedliskowadziałki (...)(obecnie wydzielona dla potrzeb rozpoznawanej sprawy jakodziałka (...)) stanowiła siedlisko gospodarstwa rolnego prowadzonego przez małżonkówW., w skład którego wchodziładziałka (...)orazdziałki (...). Wskazać jednak należy, że w dniu 4 listopada 1971 roku małżonkowieW.nie posiadali już samoistniedziałki (...), bowiem nabył ją na podstawie aktu własności ziemi GU-(...)jej synA. W. (2), któremu podarowała ją nieformalną umową w 1971 roku. SkoroA. W. (2)otrzymał na tę działkę tytuł własności w trybie ustawy z 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności nieruchomości rolnych, to oznacza, że on był samoistnym posiadaczem tej nieruchomości w dniu 4 listopada 1971 roku. MałżonkowieM.iW. W. (2)uprawiali jednak ten grunt do połowy lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku, co wynika z zeznań świadkaM. G. (2). Musieli to zatem czynić w charakterze posiadaczy zależnych. MałżonkowieW.byli natomiast samoistnymi posiadaczami działek rolnych o numerach 452/2 i 488/2 o łącznej powierzchni 0,25 ha i otrzymali na nie tytuł własności na podstawie aktu własności ziemi GU-(...). Ponieważ przytoczone już przez Sąd Rejonowy rozporządzenie Rady Ministrów z 18 listopada 1964 roku w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz.U. nr 45. Poz.304) definiowało gospodarstwo rolne jako należące do tej samej osoby nieruchomości rolne, które stanowią lub mogą stanowić zorganizowana całość gospodarczą wraz z budynkami i inwentarzem, przy czym minimalna norma obszarowa wynosiła 0,2 ha, zaś za rolnika była uważana osoba, która posiada kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego (praktyczne lub teoretyczne) to nie można odmówićM. W. (1)statusu rolnika oraz osoby, która posiadała gospodarstwo rolne. Zgodnie zart. 1 ust. 1 ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnychnieruchomości rolne wchodzące w skład gospodarstw rolnych i znajdujące się w dniu 4 listopada 1971 roku w samoistnym posiadaniu rolników stawały się ich własnością z mocy prawa, jeżeli spełniali oni określone tym przepisem albo przepisemart.1 ust 2warunki.M. W. (1)posiadała samoistnie nieruchomości rolne o łącznej powierzchni 0,25 ha oraz wychowała się w gospodarstwie rolnym i od dziecka zajmowała się tego rodzaju pracami, zatem miała kwalifikacje rolnicze. Zarówno świadkowie jak i uczestnicy zeznali, żeM. W. (1)miała w zabudowaniach gospodarczych świnie, kury i króliki. Mogła je utrzymać mając do dyspozycji działkę sąsiednią oraz dwie inne, na które otrzymała akt własności ziemi.
Nie ulega wątpliwości, żeM. W. (1)wraz z mężem oraz córkąJ.zamieszkiwała w starym budynku mieszkalnym nadziałce (...). To wynika nie tylko z zeznań świadków ale i samej wnioskodawczyniC. S..M. W. (1)mieszkała tam od dziecka. Potwierdzony zeznaniami świadków oraz uczestników był również fakt, że za ogrodzeniem części zabudowanejdziałki (...)znajdowały się sad i część rolna działki, którą posiadała wyłącznieC. S.. ŚwiadekS. W., który mieszkał na sąsiedniej działce zeznał, że uważał małżonkówW.za właścicieli części zabudowanej działki i nie słyszał, żeby były na tle posiadania tej działki jakieś spory. SynowaM. M.G., została przesłuchana w tej sprawie w charakterze świadka a z jej zeznań wynika również fakt zamieszkiwania małżonkówW.w starym domu. Świadkowie nie mieli jednak wiedzy na temat porozumień rodzinnych międzyM. W. (1)aC. S.. Okoliczność, że sąsiad uważał małżonkówW.za właścicieli działki nie musi przesądzać o ich samoistnym jej posiadaniu w dniu 4 listopada 1971 roku.O posiadaniu samoistnym decydują okoliczności faktyczne o charakterze zewnętrznym oraz wola posiadania jak właściciel. Z reguły wola właścicielskiego posiadania jest dostrzegalna dla otoczenia gdy posiadacz manifestuje ją na zewnątrz, podejmując działania takie jakie czyni właściciel w stosunku do swojej nieruchomości. Tymczasem w przedmiotowym przypadku przypisanie samoistnego posiadaniaM. W. (1)przez sąsiada nastąpiło na podstawie faktu jej zamieszkiwania na spornej posesji i korzystania z pomieszczeń gospodarskich oraz posesji. Takie posiadanie wykonywać może też najemca lub dzierżawca, a więc posiadacz zależny i na zewnątrz jego posiadanie nie różni się od posiadania samoistnego. Żaden z przesłuchanych świadków oraz uczestników nie wskazał natomiast na podejmowanie przez małżonkówW.widocznych dla otoczenia działań, polegających na dysponowaniu nieruchomością w większym zakresie przez czynienie nakładów choćby w postaci remontów budynku mieszkalnego czy pomieszczeń gospodarczych. Takie działania podjęła dopieroC. S.po 1990 roku, kiedy uporządkowała nieruchomość po zawaleniu się starego budynku łącznie z zażądaniem postawienia ogrodzenia przez uczestniczki. Uczestniczki nie przedstawiły dowodów na okoliczność, żeM. W. (1)miała wolę posiadania części zabudowanejdziałki (...)tak jak właściciel.
Z zeznań wnioskodawczyni wynika, żedziałkę (...)otrzymała w 1956 roku od swojej babci, które była rodzoną siostrąM. W. (1). Wnioskodawczyni była wychowywana przez dziadków. Wnioskodawczyni nie zamieszkała na tej działce ponieważ miała zaspokojone własne potrzeby mieszkaniowe, natomiast zgodziła się aby w tym starym domu pozostałaM. W. (1), która nie chciała iść do synowej. W ocenie Sądu Okręgowego zeznania wnioskodawczyni zasługują na wiarę.
Należy podkreślić, że do chwili złożenia przezC. S.wniosku w przedmiotowej sprawie, jej prawo własności nie było przez nikogo w rodzinie kwestionowane. Sama wnioskodawczyni pozostawała w przekonaniu, że jest właścicielką całejdziałki (...)i dopiero kiedy przystąpiła do regulowania swoich spraw majątkowych powzięła wiedzę o treści aktu własności ziemi. Istniały postawy do przekonania wnioskodawczyni o niepodzielnie przysługującym jej prawie własności, ponieważ taka był treść ewidencji gruntów, co potwierdza złożony przez wnioskodawczynię wypis z rejestru gruntów, w którym została ujawniona jako wyłączna właścicielkadziałki (...)(dokumentk. 11). Również spadkobiercyM. W. (1)nigdy wcześniej nie kwestionowali uprawnień wnioskodawczyni do całej działki. Dowodem tego jest ich zachowanie z początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku, kiedy to po śmierciM. W. (1),C. S.zażądała postawienia płotu na całej długości granicy międzydziałkami (...)oraz uporządkowała terendziałki (...)po zawaleniu się starego domu i innych zabudowań. Wówczas uczestniczkiE. G.iA. W. (1)nie podejmowały żadnych działań i jak zeznałyC. S.twierdziła, że cała działka należy do niej i nikt nie chciał się z nią kłócić. UczestniczkaA. W. (1)wskazała, że nie znana była nikomu treść aktu własności ziemi (zeznaniaE. G.k.330-330v, zeznaniaA. W. (1)k.330v-331). Zeznania uczestniczek wskazują zatem na to, że nie były przekonane o tym, że toM. W. (1)była samoistnym posiadaczem nieruchomości. Gdyby tak było, to podjęłyby działania o odzyskanie działki już po śmierciM. W. (1)i po czynnościach podjętych przez wnioskodawczynię na tej nieruchomości. Nie stanowią wyjaśnienia tego braku działania uczestniczek ich twierdzenia, że nikt nie chciał się kłócić zC. S.. Zauważyć należy, że uczestniczki zażądały stwierdzenia nabycia własności na rzeczM. W. (1)dopiero po tym jakC. S.złożyła niniejszy wniosek, czyli w 2016 roku, a zatem po około 25 latach od chwili zdarzenia, które mogło wskazywać na to, że uprawnienie następcówM. W. (1)do nieruchomości zostało zakwestionowane. Potwierdza to również treść złożonego na rozprawie wniosku, w którym pełnomocnik uczestniczek wskazał, iż z ostrożności procesowej wnosi o rozważenie możliwości nabycia przez małżonkówW.udziału w nieruchomości (k.85). Twierdzenia uczestniczek o samoistnym posiadaniu nieruchomości przez wnioskodawczynię wynikają zatem z ich obecnego oglądu sytuacji opartego w głównej mierze na treści aktu własności ziemi wydanego dlaC. S.. Natomiast twierdzenie, że toM. W. (1)czuła się właścicielką całości działki nie zostało w żaden sposób udowodnione. Należy przypomnieć, że rozpoznawana sprawa nie jest sprawą o zasiedzenie, w której badaniu podlega charakter posiadania na przestrzeni czasu wymaganego do zasiedzenia, tylko sprawą o uregulowanie własności nieruchomości rolnej, w której bada się przesłanki nabycia własności takiej nieruchomości na podstawie art. 1 ustawy z 26 października 1971 roku, a w tym czy rolnik był samoistnym posiadaczem nieruchomości rolnej w dniu 4 listopada 1971 roku. Podnieść też należy sprzeczność, między stanowiskiem uczestniczek, które po zapoznaniu się z treścią aktu własności ziemi wydanego dla wnioskodawczyni, domagały się uwłaszczenia małżonkówW.na udział w całej nieruchomości a ich późniejszymi twierdzeniami w niniejszym postępowaniu o posiadaniu przezM. W. (1)tylko części zabudowanej.
Jak już wskazano wyżej, wieloletnie zamieszkiwanieM. W. (1)w starym budynku i korzystanie z posesji nie przesądza o samoistnym posiadaniu tej częścidziałki (...). Zwrócić należy uwagę na to, że udział w działce nie został uregulowany naM. W. (1). Dla oceny charakteru posiadania części zabudowanejdziałki (...)przezM. W. (1), znaczenie ma również treść aktów własności ziemi wydanych dla niej oraz dla wnioskodawczyni. Jak już wskazano, akt własności ziemi GU-(...)stwierdza nabycie udziału wdziałce (...)przez wnioskodawczynię, zaś akt własności ziemi GU-(...)stwierdza nabycie przezM. W. (1)własnościdziałek (...). Żadna z tych decyzji nie obejmuje zatem zabudowanej częścidziałki (...). W przypadku postępowania, w wyniku którego został wydany pierwszy z wymienionych aktów własności ziemi,M. W. (1)nie brała w nim udziału. Jednak z jej udziałem przeprowadzone zostało postępowanie mające na celu uregulowanie własności należących do niej nieruchomości rolnych. W tym postępowaniuM. W. (1)zeznała, że użytkuje od ponad 40 latdziałki o numerach (...)o powierzchni 0,25 ha, które otrzymała od swoich rodziców w 1935 roku jako posag w formie darowizny, działka jest niezabudowana. Oprócz tegoM. W. (1)wskazała na posiadanie lasu (protokół i a.w.z. k. 384). Zauważyć zatem należy, żeM. W. (1)nie wskazała na posiadanie działki zabudowanej, co oznacza, że nie uważała się za jej właściciela w żadnej części. Nie do przyjęcia jest zatem obecne twierdzenie uczestniczek, żeM. W. (1)uważała się za właścicielkędziałki (...)czy też jej części. Jak słusznie wskazał Sąd Rejonowy postępowanie uwłaszczeniowe przeprowadzane w całym kraju w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku polegało na tym, że dokonywano oględzin nieruchomości pozostających w posiadaniu rolników i na podstawie ich zeznań nadawano tytuły własności. Akcję tę poprzedziło założenie ewidencji gruntów, w której również dokonywano pomiarów bezpośrednio na gruncie i po wskazaniu zakresu posiadania przez użytkowników poszczególnych nieruchomości rolnych. Potwierdzeniem tego jest dokument w postaci wyciągu z rejestru gruntów (k.385-387). Tak musiało być w przedmiotowym przypadku, tym bardziej, że poprzednicy prawni osób uwłaszczanych nie posiadali tytułu własności na nieruchomości, a zatem nie odtwarzano działek hipotecznych. Skoro zatemM. W. (1)w toku postępowania uwłaszczeniowego nie wskazała na posiadaniedziałki (...)choćby w udziale lub w zakresie części zabudowanej, to oznacza, że nie uważała się za jej samoistnego posiadacza, czyli za osobę uprawnioną do nabycia tytułu własności na tę nieruchomość. Taka postawaM. W. (1)niewątpliwie uwiarygadnia zeznania wnioskodawczyni o zależnym posiadaniu części zabudowanejdziałki (...)przezM. W. (1)i jej rodzinę, co do której zgodziła się na pozostanie w tym domu, ponieważ sama nie była zainteresowana zamieszkaniem w starych zabudowaniach gdyż wraz z mężem zajmowała mieszkanie zakładowe.
Jak wynika z zeznań wnioskodawczynidziałkę (...)otrzymała ona od swoich dziadków, przez których była wychowywana. Babcia wnioskodawczyni była siostrąM. W. (1). Ta z kolei zeznała w postępowaniu uwłaszczeniowym o otrzymaniu od rodziców nieruchomości rolnej, na którą otrzymała akt własności ziemi. O tym że był dokonany przez poprzedników prawnych podział gospodarstwa rolnego zeznała również świadekM. G. (2), która słyszała od męża o podziale gospodarstwa na pięć równych części, z których jedna przypadłaM. W. (1)(zeznania świadka k. 356). Należy zauważyć, żedziałki (...), które otrzymała w wyniku tego podziałuM. W. (1)mają jednakowe powierzchnie. Świadczy to o otrzymaniu przezM. W. (1)i jej siostrę a babcię wnioskodawczyni, jednakowych działek. Z kolei babcia wnioskodawczyni przekazała działkę dla niej. Gdyby poprzednikom prawnym chodziło o zabezpieczenie potrzeb mieszkaniowychM. W. (1)to mogli przekazać jej działkę zabudowaną 1360. Tymczasem nie ulega wątpliwości, że otrzymała ona działkę sąsiednią. Ponadto ani przy zakładaniu ewidencji gruntów ani w toku postępowania uwłaszczeniowego nie zgłaszano do uwłaszczenia działki o kształcie jaki powstaje po połączeniudziałki (...)z częścią zabudowanądziałki (...). Również z dokumentacji w ewidencji gruntów wynika, że w chwili zakładania ewidencji gruntów jako osoby władającedziałkami (...)były ujawnione inne osoby, w tymC. S.. Oznacza to, że w rodzinie były dokonywane podziały nieruchomości. To uwiarygadnia twierdzenia wnioskodawczyni o zwartym zM. W. (1)porozumieniu co do udostepnienia jej domu do dalszego zamieszkiwania.
Problem z własnościądziałki (...)wynika w głównej mierze z treści zeznania złożonego przezC. S.w postępowaniu uwłaszczeniowym dotyczącym tej działki. Wskazała ona, że …”na działce jest postawiony dom mieszkalny, drewniany, stary, kryty strzechą, do którego w połowie należyM. W. (1), a druga połowa jest moją własnością”…. Obecnie wnioskodawczyni tłumaczy to zeznanie faktem, że dom był podzielony do korzystania przez jej babcię,M. W. (1)oraz przez jeszcze jedną siostrę jej babci. Składając zeznania wnioskodawczyni miała na uwadze to, że tylko dom jest podzielony a nie cała działka (zeznania wnioskodawczyni k. 329v). W ocenie Sądu Rejonowego to wytłumaczenie jest wiarygodne. Jego potwierdzeniem jest pozostała treść zeznania wnioskodawczyni złożonego w postępowaniu uwłaszczeniowym, w którym wskazała, że otrzymała działkę o powierzchni 0,88 ha w 1956 roku i od tamtej pory grunt użytkuje. W pierwszej części zeznańC. S.wskazała zatem na posiadanie całej działki o powierzchni 0,88 ha. Dopiero w odniesieniu do domu wskazała, że połowa przynależy doM. W. (1). Treść zenan wskazuje na to, żeC. S.mówiła jedynie o domu znajdującym się na działce, którą użytkuje. W żaden sposób nie można zatem uznać, że miała ona na myśli zabudowaną część nieruchomości. Treść zeznania wskazuje zatem na uznawanie przez nią uprawnieńM. W. (1)do w domu na działce a nie do działki w części zabudowanej. W ocenie Sądu Okręgowego wnioskodawczyni uważała się za posiadacza samoistnego całej działki, co potwierdzają także okoliczności wynikające z omówionych wyżej dowodów, poddanych ponownej ocenie w związku z zarzutem apelacji.
Po dokonaniu ponownej oceny dowodów w granicach zaskarżenia, Sąd Okręgowy ustalił, żeC. S.była samoistnym posiadaczem całejdziałki (...), którą otrzymała od swoich dziadków i objęła w posiadanie w 1956 roku.M. W. (1)otrzymała natomiast sąsiedniądziałkę (...), a w starym domu znajdującym się nadziałce (...)jedynie zamieszkiwała za zgodąC. S..M. W. (1)była posiadaczem zależnymdziałki (...)w części zabudowanej, na podstawie umowy użyczenia do jakiej doszło pomiędzy nią aC. S..
Zgodnie zart. 339 k.c.domniemywa się, że ten kto rzeczą faktycznie włada jest posiadaczem samoistnym. Jest to domniemanie wzruszalne, którego obalenie jest dopuszczalne w każdym postępowaniu. W tym postępowaniu badaniu podlegało posiadanie wykonywane w dniu 4 listopada 1971 roku, posiadanie wykonywane było wówczas przezM. W. (1), ale domniemanie samoistności posiadania zostało obalone dowodami przeprowadzonymi w sprawie, które zostały wyżej omówione i poddane ponownej ocenie sądu odwoławczego. Natomiast po 1990 roku posiadanie tej nieruchomości wykonujeC. S., która uporządkowała teren po zawaleniu się starego domu i zażądała uzupełnienia ogrodzenia przez uczestników, czemu nie sprzeciwili się. Nadto nie podejmowali oni żadnych działań w stosunku do tej częścidziałki (...)aż do chwili wystąpienia przezC. S.z wnioskiem o uwłaszczenie. Zatem obecnie to na rzecz wnioskodawczyni przemawia domniemanie samoistnego posiadania zart. 339 k.c.a podjęte przez nią działania uwiarygadniają twierdzenia jej wniosku w odniesieniu do charakteru posiadania nieruchomości w dniu 4 listopada 1971 roku.
Podstawą nabycia własności przezC. S.jest przepisart. 1 ust 2 ustawy z 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, zgodnie z którym z mocy prawa właścicielami nieruchomości rolnych stawali się rolnicy, którzy w chwili wejścia w życie ustawy byli samoistnymi ich posiadaczami, a stan posiadania trwał nieprzerwanie, w przypadku złej wiary, co najmniej 10 lat. Wnioskodawczyni te przesłanki spełniła ponieważ objęła nieruchomość w posiadanie w 1956 roku. Ponadto była rolnikiem jako osoba posiadająca kwalifikacje praktyczne, nadto nabywana nieruchomość spełniała normy obszarowe. Samoistnym posiadaczem jest ten kto włada rzeczą tak jak właściciel (art.336 k.c.). Posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne (art.337 k.c.). Oddanie domu wraz z częścią działkiM. W. (1)i jej rodzinie do zamieszkiwania i korzystania z siedliska, nie pobawiło zatem wnioskodawczyni statusu posiadacza samoistnego tej części nieruchomości. W dniu 4 listopada 1971 roku wnioskodawczyni pozostawała związku małżeńskim zeS. S. (1)i łączył ich ustrój małżeńskiej wspólności ustawowej.
Dodać należy, że na aprobatę zasługują doważania Sądu Rejonowego dotyczące przesłanek nabywania własności nieruchomości rolnych w trybieustawy z 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.
Mając na uwadze przytoczone okoliczności Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone postanowienie na podstawieart. 386§1 k.p.c.w zw. zart. 13§2 k.p.c.Zmiana dotyczy punktu drugiego postanowienia. W wyniku zmianyC. S.uzyskała z dniem 4 listopada 1971 roku własność całej nieruchomości jaka została jej podarowana przez poprzedników, o powierzchni 0,88ha, oznaczonej w chwili nabycia własności numerem 1360, a obecnie podzieloną dla potrzeb zaskarżonego postanowienia nadziałki (...).
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart.520§3 k.p.c.oraz§ 10 ust.1 pkt 1w zw. z § 5 pkt 1 i § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2015.1800 ze zm.).
SSO Hubert Wicik SSO Magdalena Bajor-Nadolska SSO Anna Pać-Piętak