Sąd Okręgowy w Częstochowie
IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IV U 55/19
Data wyroku: 2019-04-11 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Marzena Górczyńska-Bebłot
Słowa kluczowe: Emerytura wcześniejsza
Podstawa prawna: art.32 w zw. z art.184 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998     roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2020     roku, poz.53)

Sygn. akt IV U 55/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 11 kwietnia 2019 roku

Sąd Okręgowy w Częstochowie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSO Marzena Górczyńska-Bebłot
Protokolant: starszy sekretarz sądowy Oliwia Rajewska
po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2019 roku wC.
sprawyZ. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wC.
o prawo do emerytury
na skutek odwołaniaZ. K.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wC.
z dnia 5 grudnia 2018 roku Nr(...)

oddala odwołanie

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 5 grudnia 2018 roku, nr(...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.odmówił przyznaniaZ. K.prawa do emerytury.
W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że na dzień 1 stycznia 1999 roku ubezpieczony legitymuje się co prawda wymaganym 25-letnim okresem składkowym i nieskładkowym, jednakże nie udowodnił 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych. W szczególności nie można zaliczyć do okresów wykonywania przez ubezpieczonego pracy w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia w(...) sp. z o.o.od 18 sierpnia 1976 roku do 23 października 1977 roku na stanowisku mechanika samochodowego, ponieważ z przedłożonych przez niego świadectwa pracy z dnia 30 października 1979 roku oraz świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach z dnia 12 października 2018 roku nie wynika, że stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał on prace w kanałach remontowych.
Odwołanie od powyżej decyzji wniósłZ. K., domagając się jej zmiany, poprzez zaliczenie do okresów wykonywania pracy w szczególnych warunkach okresów zatrudnienia od 18 sierpnia 1976 roku do 25 października 1977 roku, od 8 maja 1980 roku do 28 lutego 1987 roku, od 13 kwietnia 1987 roku do 31 marca 1992 roku, od 1 kwietnia 1992 roku do 31 grudnia 1992 roku i od 4 stycznia 1993 roku do 9 września 1995 roku i w konsekwencji przyznanie mu prawa do emerytury w obniżonym wieku z tytułu pracy w warunkach szczególnych, a także zasądzenia od organu rentowego na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu odwołania ubezpieczony podniósł, że we wszystkich wskazanych powyżej okresach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracęw szczególnych warunkach, a co za tym idzie legitymuje się wymaganym 15-letnim okresem wykonywania tego rodzaju pracy.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, powołując się na argumentację wskazaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:
Z. K.urodził się w dniu (...). W dniu 13 listopada 2018 roku ubezpieczony złożył wniosek o przyznanie mu prawa do emerytury. Z załączonych do wniosku dokumentów wynika, że na dzień 1 stycznia 1999 roku odwołujący legitymuje się ogólnym stażem emerytalnym w wymiarze 25 lat, w tym 23 lata, 11 miesięcy i 7 dni okresów składkowych, 8 miesięcy i 18 dni okresów nieskładkowych oraz 4 miesiące i 12 dni okresów uzupełniających (rola). Nadto organ rentowy przyjął, że ubezpieczony legitymuje się okresem wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w wymiarze 2 lat, 10 miesięcy i 5 dni, do którego zaliczył okresy od 11 września 1995 roku do 17 marca 1996 roku i od 19 marca 1996 roku do 31 grudnia 1998 roku, z wyłączeniem przypadających w tym czasie nieskładkowych okresów niezdolności do pracy.
(v. akta rentowe)
W okresie od 18 sierpnia 1976 roku do 25 października 1977 roku ubezpieczony był zatrudniony w Przedsiębiorstwie(...)wŁ.Oddział wR.na stanowisku mechanika napraw pojazdów samochodowych. W dniu 12 października 2018 rokuPrzedsiębiorstwo (...) sp. z o.o.wR., będące następcą prawnym ówczesnego pracodawcy odwołującego, wystawiło mu świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach, z którego wynika, że w okresie od 18 sierpnia 1976 roku do 25 października 1977 roku stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych.
(v. akta osobowe ubezpieczonego)
W okresie od 8 maja 1980 roku do 28 lutego 1987 rokuZ. K.był zatrudniony w(...) Spółdzielni (...)wO.na stanowisku mechanika (początkowo w Spółdzielni(...)” wC.z której w 1982 roku wyodrębniono SpółdzielnięwO.). W tym czasie Spółdzielnia dysponowała taborem samochodowym liczącym około 30 pojazdów, w skład którego wchodziły samochody ciężarowe oraz auta dostawcze marki(...)i(...), który serwisowała we własnym warsztacie samochodowym. W warsztacie tym zatrudnionych było 4-5 mechaników, w tym ubezpieczony, pracujących na jedną zmianę. Praktycznie wszystkie naprawy pojazdów samochodowych były wykonywane z kanałów remontowych.
(v. akta osobowe odwołującego oraz jego wyjaśnienia k. 46, zeznania świadkówW. K.iT. K.k. 44verte-45)
W okresie od 13 kwietnia 1987 roku do 31 marca 1992 roku ubezpieczony był członkiem(...)Spółdzielni(...)wO., gdzie pracował na stanowisku ślusarza. W całym powyższym okresie odwołujący wchodził w skład grupy remontowej, która zajmowała się bieżącym utrzymaniem ruchu na wydziałach produkcyjnych Cementowni wW..
Z dniem 1 kwietnia 1992 rokuZ. K.został członkiem(...)Spółdzielni(...)wB. M., która przejęła odSpółdzielni (...)kontrakt na obsługę Cementowni wW.. Powyższa zmiana Spółdzielni w żaden sposób nie wpłynęła na faktyczny zakres obowiązków odwołującego, który nadal stale i w pełnym wymiarze czasu pracy zajmował się utrzymaniem ruchu na wydziałach produkcyjnych Cementowni wW..
Członkiem ww. Spółdzielni ubezpieczony był do dnia 31 grudnia 1992 roku,a następnie po jej likwidacji z dniem 4 stycznia 1993 roku podjął pracę uB. G.– Zakład(...)wD..B. G.był kierownikiem lub brygadzistą na terenieCementowni (...)w czasie, gdy ubezpieczony pracował na jej terenie jako członek(...), który po upadku(...)przejął ich kontrakty w ramach prowadzonej na własny rachunek działalności gospodarczej. UB. G.Z. K.był zatrudniony do dnia 9 września 1995 roku i w całym okresie zatrudnienia stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał wyłącznie prace przy bieżącym utrzymaniu ruchu na wydziałach produkcyjnych Cementowni wW..
(v. akta osobowe ubezpieczonego i jego wyjaśnienia k. 46 oraz zeznania świadkówH. Ż.iJ. R.k. 45)
Od dnia 11 września 1995 rokuZ. K.pozostaje zatrudnionyw(...) s. z o.o.wK.na stanowisku elektromontera (do dnia 11 grudnia 1995 roku młodszego elektromontera).
(v. akta rentowe)
Ubezpieczony nie posiada żadnych innych okresów zatrudnienia przypadających przed dniem 1 stycznia 1999 roku, w których mógłby wykonywać prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
(v. akta rentowe)
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z postanowieniamiart. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 rokuo emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity Dz. U. z 2018 roku, poz. 1270 ze zm.), ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:

1
okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat – dla mężczyzn oraz

2
okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.

Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa (ust. 2).
W myśl art. 32 ust. 1 ustawy emerytalnej, ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 roku, będącym pracownikami, o których mowa w ust. 2 i 3, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 ust. 2 i 3.
Dla celów ustalenia uprawnień, o których mowa w ust. 1, za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia (ust. 2).
Wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych (ust. 4).
Co należy rozumieć pod pojęciem „przepisów dotychczasowych” rozstrzygnięte zostało w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2002 roku, III ZP 30/01 (OSNP 2002/10/243), w której wskazano, iż zawartew art. 32 ust. 4 ustawy odesłanie do przepisów dotychczasowych, sankcjonujących obowiązywanie rozporządzenia, można odnosić tylko do tych przepisówrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lubw szczególnym charakterze(Dz. U. nr 8, poz. 43 ze zm.), które regulują materię określoną w przepisie ustawy, a więc wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk, oraz warunki, na jakich osobom wykonującym te prace przysługuje prawo do emerytury. Zachowały zatem moc przepisy § 4-8a określające wiek emerytalnyi okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach pracowników wykonujących prace wyszczególnione w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia, przepisy § 9-15 określające wiek emerytalny i warunki przechodzenia na emeryturę osób zatrudnionych w szczególnym charakterze, a ponadto przepis § 3 określający ogólny wymagany okres zatrudnienia oraz przepis § 2 ust. 1 stanowiący, że okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonychw rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lubw szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku.
Zgodnie z § 3 w/w rozporządzenia, do uzyskania prawa do emerytury wymagany jest dla mężczyzny okres zatrudnienia w wymiarze 25 lat. Pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli osiągnie wiek emerytalny, wynoszący dla mężczyzn 60 lat, ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych (§ 4 ust. 1). Praca w warunkach szczególnych winna być wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku (§ 2 ust. 1).
W niniejszej sprawie niesporne jest, że w okresie od 13 kwietnia 1987 roku do 31 marca 1992 rokuZ. K.był członkiem(...)Spółdzielni(...)wO., a następnie w okresie od 1 kwietnia 1992 roku do 31 grudnia 1992 roku członkiem(...)Spółdzielni(...)wB. M..
W ocenie Sądu Okręgowego literalna wykładnia cytowanego powyżejart. 32 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychoraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku (zwłaszcza § 4) prowadzi do wniosku, że obniżenie wieku emerytalnego, w związku z zatrudnieniem w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, dotyczy wyłącznie pracowników, a więc zgodnie zart. 2 k.p., osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.W ustawie o emeryturach i rentach z FUS ustawodawca nie zawarł bowiem odmiennej definicji „pracownika”, stąd też należy, zdaniem Sądu Okręgowego, odwołać się do definicji znajdującej się wKodeksie pracy, jako najpewniejszej – stworzonej wszak przez gałąź prawa specjalizującą się w stosunkach pracy i będącą gałęzią prawa stosunkowo blisko związaną z prawem ubezpieczeń społecznych. Oczywistym zatem jest, że nie daje prawa do przejścia na emeryturę w wieku niższym niż podstawowy wiek emerytalny (na tzw. „wcześniejszą emeryturę”),uwagi na zatrudnienie w szczególnych warunkach, praca w charakterze członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej. Status prawny członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej w zasadniczy sposób różni się bowiem od statusu pracownika zatrudnionego w tej samej spółdzielni, choćby ich wynagrodzenie, miejsce i czas pracy były identyczne. Różnice dotyczą przede wszystkim prawa członka spółdzielni do udziału w jej zarządzeniu poprzez jej organy i inne rozwiązania instytucjonalne właściwe ruchowi spółdzielczemu, co ma określony wpływ na sposób organizacji pracy i podporządkowanie w procesie jej świadczenia. Zasadniczo inny jest również choćby sposób obliczania czasu pracy – w przypadku członków(...)ich czas pracy przeliczany jest na dniówki obrachunkowe, które nie występują w przypadku pracowników najemnych. Charakterystyczne jest również wnoszenie przez członków spółdzielni określonych udziałów, w ogóle nie występujące przy zawieraniu umowyo pracę, dzięki czemu następnie uczestniczą oni w jej zyskach, którego to prawa pracownicy najemni są pozbawieni. W konsekwencji powyższego, w zestawieniu ze stosunkiem pracy, stosunek członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej,w ramach którego świadczona jest praca, wykazuje właściwości jakościowo różnei w związku z tym do pracy wykonywanej przez członków tych spółdzielni zastosowanie mają tylko niektóre, nieliczne (ochronne) przepisy prawa pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2005 roku, I UK 142/04, OSNP 2005/17/272 oraz postanowienie tego Sądu z dnia 9 stycznia 2008 roku,III UK 92/07, OSNP 2009/5-6/80).
Nie można się przy tym zgodzić twierdzeniami odwołującego zawartymi w piśmie procesowym z dnia 14 lutego 2019 roku, że w okresie od 13 kwietnia 1987 roku do 31 marca 1992 roku był on zatrudniony w(...)na podstawie stosunku pracy i świadczył pracę jak pracownik, albowiem stosownie doart. 77 k.p.stosunek pracy pomiędzy spółdzielnią a jej członkiem nawiązuje się na podstawie spółdzielczej umowy o pracę. Ubezpieczony zdaje się nie zauważać, że przepisart. 77 k.p.nie dotyczy wszystkich spółdzielni, a jedynie spółdzielni pracy – co wprost wynika z jego literalnej treści. Tymczasemustawa z dnia 16 września 1982 roku prawo spółdzielcze(tekst jednolity Dz. U. z 2018 roku, poz. 1285 ze zm.) w Tytule II – przepisy wspólne dla spółdzielni produkcji rolnej, spółdzielni kółek rolniczych i spółdzielni pracyw sposób jednoznaczny odróżnia od siebie rolnicze spółdzielnie produkcyjne– w jakich członkiem był odwołujący i spółdzielnie pracy, odmiennie regulując podstawę wykonywania pracy na rzecz spółdzielni. Z przepisuart. 155 § 1 prawa spółdzielczegowynika, że w przypadku rolniczej spółdzielni produkcyjnej podstawą wykonywania pracy jest sam w sobie stosunek członkostwa. Odmienną regulację zawiera dotyczący spółdzielni pracy art. 182 § 1 ww. ustawy, który stanowi że spółdzielnia i członek spółdzielni mają obowiązek pozostawania ze sobą w stosunku pracy (spółdzielczym –art. 77 § 1 k.p.). Z uwagi na jednoznaczne i wyczerpujące regulacje w powyższym zakresie niedopuszczalne jest zamienne stosowanie przepisów dotyczących rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni pracy.
Jednocześnie zważywszy na przebieg kariery zawodowej ubezpieczonegow okresie przypadającym przed dniem 1 stycznia 1999 roku oczywiste jest, że brak możliwości zaliczenia do okresów wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze okresów od 13 kwietnia 1987 roku do 31 marca 1992 roku i od 1 kwietnia 1992 roku do 31 grudnia 1992 roku powoduje, że w żaden sposób nie spełni on warunku legitymowania się co najmniej 15-letnim okresem tego rodzaju pracy. Z powyższych względów zbędne było dalsze prowadzenie postępowania dowodowego oraz dokonywanie szczegółowej oceny, którez przebytych przez niego okresów zatrudnienia mogłyby ewentualnie zostać zaliczone do okresu wykonywania pracy w szczególnych warunkach lubw szczególnym charakterze, albowiem i tak nie miałoby to żadnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.
Wobec powyższego, Sąd Okręgowy na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.oraz przepisów powołanych w treści uzasadnienia, oddalił odwołanieZ. K.jako bezzasadne.