Sąd Okręgowy w Toruniu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 673/19
Data wyroku: 2020-02-06 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Andrzej Westphal
Słowa kluczowe: Dożywocie
Podstawa prawna: art. 913§2 k.c.

Sygn. akt I C 673/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 6 lutego 2020 r.
Sąd Okręgowy w Toruniu, I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Andrzej Westphal
Protokolant: starszy sekretarz sądowy Katarzyna Chudzińska
po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2020 r. w Toruniu
na rozprawie
sprawy z powództwaK. A.
przeciwkoA. G. (1)iA. G. (2)
o rozwiązanie umowy dożywocia

I
oddala powództwo,

II
nie zasądza od powódkiK. A.na rzecz pozwanychA. G. (1)iA. G. (2)zwrotu kosztów procesu,

III
nakazuje wypłacić adwokatN. D.ze Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Toruniu kwotę 4.428,00zł (cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem) brutto z tytułu wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu,

IV
nie obciąża powódki kosztami sądowymi.

Sygn. akt I C 673/19

UZASADNIENIE
PowódkaK. A.wniosła pozew przeciwkoA. G. (1)iA. G. (2)o rozwiązanie umowy o dożywocie .
Pozwani domagali się oddalenia powództwa – k. 83 - 94.

Sąd ustalił, co następuje:
W dniu 10 marca 2014r. przed notariuszemM. W.strony zawarły umowę o dożywocie ( rep. A nr 757/2014) . Na jej podstawie powódka przeniosła na pozwanych udział wynoszący 1/2 części we własności zabudowanej nieruchomości miejskiej stanowiącejdziałkę numer (...), o powierzchni 00.01.77 ha objętejksięgą wieczystą Kw (...). Pozwani zobowiązali się zapewnić powódce dożywotnie bezpłatne utrzymanie polegające na : przyjęciu jako domownika , dostarczaniu jej mieszkania , ubrania, wyżywienia , wody , energii elektrycznej, ogrzewania, wszelkich mediów, odprowadzania ścieków, zapewnieniu jej odpowiedniej pomocy i opieki w chorobie i niemocy starczej , dowozu i przywozu w razie potrzeby do lekarza i po zakupy , a nadto sprawienia jej własnym kosztem pogrzebu odpowiadającego miejscowym zwyczajom.
W dniu 27 maja 2019r. przed notariuszemA. M.pozwani zawarli umowę sprzedaży zE. T.iC. T.( rep. A nr 1835/2019 ) . Jej przedmiotem był udział wynoszący 1/2 części we własności zabudowanej nieruchomości miejskiej stanowiącadziałkę numer (...), o powierzchni 00.01.77 ha objętejksięgą wieczystą Kw (...).
Pozew został sporządzony dnia 13 kwietnia 2019r. , a wniesiony dnia 15 kwietnia 2019r.
okoliczności niesporne

Sąd zważył, co następuje:
Wskazane powyżej okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy były niesporne .
Strony łączyła umowa o dożywocie .Art. 908 § 1 k.c.(kodeksu cywilnego) stanowi , że „Jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie ( umowa o dożywocie ) , powinien on, w braku odmiennej umowy , przyjąć zbywcę jako domownika , dostarczać mu wyżywienia , ubrania , mieszkania , światła i opału , zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym. Zgodnie zart. 913 § 1 k.c.jeżeli z jakichkolwiek powodów wytworzą się między dożywotnikiem a zobowiązanym takie stosunki, że nie można wymagać od stron , żeby pozostawały nadal w bezpośredniej ze sobą styczności , sąd na żądanie jednej z nich zamieni wszystkie lub niektóre uprawnienia objęte treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę odpowiadającą wartości tych uprawnień. Paragraf 2 tego artykułu określa ,że w wypadkach wyjątkowych sąd może na żądanie zobowiązanego lub dożywotnika, jeżeli dożywotnik jest zbywcą nieruchomości , rozwiązać umowę o dożywocie .
Zgodnie zart. 914 k.c.jeżeli zobowiązany z tytułu umowy o dożywocie zbył otrzymaną nieruchomość , dożywotnik może żądać zamiany prawa dożywocia na dożywotnią rentę odpowiadającą wartości tego prawa .
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 17 marca 2004r. II CK 91/03 , że „Rozwiązanie umowy o dożywocie nie jest dopuszczalne po zbyciu nieruchomości obciążonej dożywociem (art. 914 KCw zw. zart. 913 § 2 KC)” .
Należy zauważyć ,że taki wniosek wynika wprost zart. 914 k.c.W przypadku zbycia nieruchomości obciążonej dożywociem , dożywotnikowi przysługuje bowiem tylko jedna możliwość – żądanie zamiany prawa dożywocia na rentę odpowiadającą wartości tego prawa . Gdyby ustawodawca przewidywał także jakąkolwiek inną możliwość , to wprost zawarłby to w przepisie . Interpretacja zezwalająca na domaganie się rozwiązania umowy o dożywocie po zbyciu nieruchomości jest więc wprost sprzeczna zart. 914 k.c.Wykracza ona poza nakreślone przez niego ramy. Po zbyciu nieruchomości ustawodawca nie przewidział już więc możliwości , którą dajeart. 913 § 2 k.c.
W uzasadnieniu wyroku z dnia 17 marca 2004r. Sąd Najwyższy słusznie wskazuje także na inny jeszcze argument – „Pomiędzy nabywcą nieruchomości obciążonej prawem dożywocia , a dożywotnikiem nie istnieje możliwość zwrotnego przejścia własności . Nabywca wstępuje w stosunek dożywocia , ale nie staje się stroną umowy o dożywocie . Nie jest więc zobowiązany wobec dożywotnika w związku ze wzajemnym na jego rzecz świadczeniem , lecz w wyniku dwóch umów , z których pierwsza go nie dotyczyła , a druga nie była umową o dożywocie”.
Nabywca nie staje się więc stroną umowy o dożywocie. Jest on jedynie zobowiązany do spełniania świadczeń ,które z niej wynikają . Nie można więc domagać się od niego zwrotu nieruchomości na skutek rozwiązania tej umowy . Nie można żądać tego także od pierwotnych nabywców prawa własności w ramach tej umowy . Na skutek zbycia nie mają już bowiem tytułu prawnego do nieruchomości .
Ze względu na tę konstrukcję prawną , w niniejszej sprawie nie ma znaczenia kiedy nastąpiło zbycie nieruchomości – przed , czy po doręczeniu odpisu pozwu . Nie ma tu bowiem zastosowaniaart. 192 pkt 3 k.p.c.Na marginesie można wskazać ,że przewiduje on nawet możliwość wejścia nabywcy na miejsce zbywcy. W niniejszej sprawie byłoby to wykluczone , skoro nabywca nie jest stroną umowy o dożywocie.
Mając na uwadze powyższe ustalenia i rozważania , sąd oddalił powództwo . Uwzględniając przyczynę takiego rozstrzygnięcia zbędne było przeprowadzanie dowodu z zeznań świadków , zgłoszonych przez obie strony na okoliczność relacji między stronami . Nie było też potrzeby oczekiwania na zakończenie postępowania karnego wskazanego w piśmie z dnia 16 lipca 2019r. – k. 208 – 212 . Sąd oddalił więc wniosek o zawieszenie postępowania .
Skoro powódka przegrała sprawę , to na podstawieart. 98 § 1 i art. 99 k.p.c.(kodeksu postępowania cywilnego) powinna zwrócić koszty procesu stronie przeciwnej . Zgodnie z art. 108 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych nie zwalnia od tego uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych . Na podstawieart. 102 k.p.c.sąd jednak nie zasądził zwrotu kosztów procesu od powódki na rzecz pozwanych. Szczególnie uzasadniony wypadek który za tym przemawiał, polegał na tym ,że oddalenie powództwa nastąpiło z przyczyny niejako formalnej - niemożności dochodzenia roszczenia po zbyciu nieruchomości. Sąd nie badał więc relacji i zdarzeń między stronami. Powódka wnosząc pozew mogła więc pozostawać w subiektywnym przekonaniu ,że ma rację. Zbycie nieruchomości nastąpiło po jego sporządzeniu i złożeniu do sądu. Nie istniała więc jeszcze wtedy okoliczność która wywołała skutek w postaci oddalenia powództwa . Nie można więc stawiać powódce zarzut ,że wbrew tej okoliczności wytoczyła powództwo, że ją zlekceważyła .
Skoro powódka przegrała sprawę , to wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu który ją reprezentował podlega wypłacie ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego – por.a contrario§ 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu ( Dz. U . z 2019r. , poz. 18 ) . Wysokość tego wynagrodzenia została ustalona na podstawie § 8 pkt 6 tego rozporządzenia - 3.600 zł . Na podstawie § 4 ust. 3 kwota ta została powiększona o podatek VAT . Łącznie więc przyznano pełnomocnikowi kwotę 4.428,00 zł.
Powódka była zwolniona od kosztów sądowych . Pomimo przegrania sprawy nadal ich nie ponosi – por. art. 113 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.