Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
IV Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ka 5/19
Data wyroku: 2019-02-26 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Obrońca, Opieka prawna
Podstawa prawna: art. 197§2 kk

Sygn. akt IV. Ka. 5/19

UZASADNIENIE
Apelacja obrońcy oskarżonego okazała się o tyle zasadna, że jej wniesienie spowodowało konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu w Bełchatowie do ponownego rozpoznania.
Ponieważ ocena wszystkich podniesionych w skardze apelacyjnej zarzutów byłaby przedwczesna, Sąd Okręgowy, zgodnie z treściąart. 436 k.p.k., ograniczy się do wskazania jedynie tego uchybienia, które spowodowało konieczność uchylenia wyroku.
W ocenie obrońcy w przedmiotowej sprawie zachodzi względna przyczyna odwoławcza, o jakiej mowa wart. 438 pkt 3 k.p.k.Skarżący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku, mający wpływ na jego treść poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że oskarżonyR. Ł.wyczerpał swoim zachowaniem dyspozycjęart. 197 § 1 k.k.– albowiem podstępem doprowadził pokrzywdzonaA. S.do obcowania płciowego, a wykonywane przez niego czynności wyczerpują znamiona takiego obcowania.
Jednocześnie w treści uzasadnienia wniesionego środka odwoławczego obrońca zawarł również zarzut naruszenia prawa do obrony swojego klienta, który mimo osobistej woli uczestnictwa w czynnościach prowadzonych przed Sądem Rejonowym, nie brał udziału w przeprowadzonych rozprawach, nie zgłaszał wniosków dowodowych i nie mógł osobiście przeprosić pokrzywdzonej na sali rozpraw - albowiem skutecznie uniemożliwił mu to rzekomy „adwokat”, któremu oskarżony zaufał i którego zaleceń przestrzegał.
Sąd Okręgowy zważył, iż istotnie w przedmiotowej sprawie doszło do kuriozalnej wręcz sytuacji, w której osoba nie posiadająca uprawnień adwokata, czy radcy prawnego, podawała się (także wobec sądu) za osobę pełniącą rolę obrońcyR. Ł.w prowadzonym procesie karnym, składając liczne pisma i wnioski. Co istotne natomiast, osoba ta o swoich uprawnieniach skutecznie przekonała oskarżonego, który wykonywał jej wszelkie zalecenia – w tym zakaz osobistego uczestnictwa w rozprawach co najmniej od początku 2018 roku. Niewątpliwie także oskarżony w swoim mniemaniu udzielił owej osobie skutecznego upoważnienia do reprezentowania go w sprawie karnej. Analiza akt sprawy wskazuje, iż Sąd Rejonowy informował telefonicznie w/w osobę (podającą się za obrońcę oskarżonego), o braku złożenia formalnego upoważnienia do obrony, otrzymując w odpowiedzi zapewnienie tak o „byciu adwokatem”, jak i dosłaniu owego upoważnienia (e-mail k.97, notatka urzędowa k.104). Uwzględniono także wniosek w/w osoby o odroczenie rozprawy wyznaczonej na dzień 25 stycznia 2018 roku, nie uwzględniono natomiast wniosku o odroczenie terminu rozprawy wyznaczonego na dzień 13 marca 2018 roku, na którym uprzedzano obecne strony o możliwości zakwalifikowania czynu oskarżonego jako przestępstwa wyczerpującego dyspozycjeart. 197 § 1 k.k.Sąd Rejonowy nie dysponował przy tym żadnym potwierdzeniem, iż oskarżony ma świadomość o braku dopuszczenia do udziału w sprawie jako obrońcy, osoby podającej się za „obrońcę” tak wobec niego, jak i sądu.O treści wydanego wyroku, w tym zakwalifikowaniu zachowania oskarżonego jako dużo cięższego gatunkowo przestępstwa, co skutkowało orzeczeniem kary 2 lat pozbawienia wolności,R. Ł.dowiedział się dopiero na etapie postępowania wykonawczego. Pomimo także braku w/w uprawnień, osoba podająca się za obrońcę nawet po wydaniu wyroku dalej czynnie działała w sprawie (pismo zatytułowane „apelacja k.136 i inne). Odnośnie zachowań osoby podającej się za obrońcęR. Ł.złożono zawiadomienia o możliwości popełnienia na jego szkodę przestępstw (k.286, 292).
Zgodnie z treściąart. 6 k.p.k.oskarżonemu przysługuje prawo do obrony zarówno w sensie formalnym, czyli prawo do korzystania z pomocy obrońcy, jak i w sensie materialnym. Prawo do obrony materialnej należy przy tym rozumieć jako działalność obrończą samego oskarżonego, który może realizować swoje prawo w toku całego procesu, we wszystkich jego fazach. W ocenie sądu odwoławczego w przedmiotowej sprawie oskarżony został pozbawiony prawa zarówno do obrony formalnej – posiadanie obrońcy, jak i - w następstwie powyższego – materialnej, poprzez brak osobistego uczestnictwa w rozprawach w związku z ustaloną z rzekomym obrońcą linią obrony. Do powyższego doszło na skutek niewiedzy oskarżonego, której w realiach przedmiotowej sprawy nie sposób jest oceniać inaczej niż usprawiedliwionej. Osoba podająca się za obrońcę skutecznie oszukiwała bowiem nie tylko samego oskarżonego, ale też – początkowo – także i sąd. Oskarżony nie może przy tym ponosić negatywnych konsekwencji postępowania rzekomego obrońcy, jak też ponosić konsekwencji niewłaściwego funkcjonowania aparatu wewnątrzsądowego.Oskarżony ma prawo liczyć, że ustanowiony obrońca udzieli mu należytej pomocy prawnej, a więc także z uwagi na stan swojego zdrowia podejmie niezbędne czynności, aby rozprawa mogła odbyć się z jego udziałem– tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2017 r., III KK 12/17 (opubl. Prok.i Pr. 2017/9/12, Legalis Numer 1632813).
Na skutek braku poinformowania oskarżonego o niedopuszczeniu do udziału w sprawie osoby podającej się za obrońcę (i czynnie w niej działającej), jego prawo do obrony, w jej aspekcie formalnym, zostało niewątpliwie naruszone. Brak osobistego uczestnictwa oskarżonego w istotnych czynnościach sądu, na skutek uzgodnień przyjętych z rzekomym w/w „obrońcą” sprawia, iż doszło także do naruszenia jego prawa do obrony w sensie materialnym. Powyższe stanowi przy tym tak rażące uchybienie minimalnym standardom rzetelnego procesu, że nie mogło pozostać bez reakcji Sądu Okręgowego. Stwierdzone uchybienie w realiach procesowych niniejszej sprawy mogło bowiem mieć wpływ na treść zapadłego orzeczenia.
W ocenie sądu odwoławczego zgromadzony materiał dowodowy nie dawał także podstaw do wydania na obecnym etapie postępowania wyroku uniewinniającego, co w tej sytuacji musiało doprowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu w Bełchatowie do ponownego rozpoznania. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy sąd I instancji winien przeprowadzić przewód sądowy w całości, umożliwiając w nim udział tak oskarżonego, jak i ustanowionego w prawidłowy sposób obrońcy (a w przypadku odmiennej oceny uprawnień takiej osoby, o swoich decyzjach zawiadomić oskarżonego przed przystąpieniem do czynności).