Sąd Apelacyjnyw Warszawie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 316/18
Data wyroku: 2019-01-17 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Anna Zdziarska, Ewa Leszczyńska-Furtak, Dariusz Drajewicz
Słowa kluczowe: Oszustwo, Naprawienie szkody
Podstawa prawna: art.46§1 kk, art.286§1 kk

Sygn. akt  II A Ka 316/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 stycznia 2019 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie w II Wydziale Karnym w składzie:
Przewodniczący  SSA Ewa Leszczyńska-Furtak (spr.)
Sędziowie  SSA Anna Zdziarska
SSR (del.) Dariusz Drajewicz
Protokolant sekretarz sądowy SylwesterLeńczuk
przy udziale prokuratora Marka Deczkowskiego
po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2019 r.
sprawy:

1
M. S. (1),urodz. (...)wW., synaT.iG. z domu G.,

oskarżonego o przestępstwa zart. 286 § 1 kkw zw. zart. 94 § 1 kki w zw. zart. 64 § 1 kki inne;

2
M. S. (2),urodz. (...)wW., synaR.iW.z domuJ.,

oskarżonego o przestępstwo zart. 286 § 1 kkw zw. zart. 294 § 1 kk,

3
A. K. (1),urodz. (...)wW., córkiB.iM. z domu B.,

oskarżonej o przestępstwo zart. 286 § 1 kkw zw. zart. 294 § 1 kk,
na skutek apelacji wniesionych przez obrońców oskarżonychM. S. (1)iM. S. (2)oraz przez prokuratora
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2018 r., sygn. akt XII K 257/16

I
wyrok w zaskarżonej części zmienia w ten sposób, że:

1
w ramach czynu zarzucanego oskarżonemuM. S. (1)w punkcie 4, a przypisanego w punkcie 7 przyjmuje, że oskarżonyM. S. (1)działając w opisanych tam okolicznościach doprowadziłJ. H.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem własnym oraz mieniemB. B. (2)iM. B.;

2
uchyla orzeczony w punkcie 8 obowiązek naprawienia przez oskarżonegoM. S. (1)szkody w kwocie 14.682,10 zł na rzecz spadkobiercówM. B.;

3
uchyla orzeczony w punkcie 15 obowiązek naprawienia przez oskarżonegoM. S. (1)szkody na rzeczW. K.;

4
podwyższa orzeczone w punkcie 19 (numeracja po sprostowaniu oczywistej omyłki rachunkowej) tytułem obowiązku naprawienia szkody kwoty do wysokości po 181.050 zł od oskarżonychM. S. (1),M. S. (2)iA. K. (1);

II
w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy;

III
zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw.M. S. (3), Kancelaria Adwokacka wW.oraz adw.P. D.Kancelaria Adwokacka wW., kwoty po 600 (sześćset) złotych podwyższone o 23% VAT za pomoc prawną udzieloną z urzędu przed Sądem Apelacyjnym oskarżonym, odpowiednio:M. S. (2)iM. S. (1);

IV
zwalnia wszystkich oskarżonych od zapłaty kosztów sądowych za drugą instancję, przejmując wydatki na rachunek Skarbu Państwa.

UZASADNIENIE
M. S. (1)został oskarżony o to, że:
1. w dniu 15 października 2015 roku wW.w okolicyul. (...)działając wspólnie i w porozumieniu zS. T. (1)i dotychczas nieustalonymi osobami, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadziłA. K. (2)do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 36 557,31 złotych w ten sposób że nakłoniłS. T. (1)przekazując mu telefon komórkowy wraz z instrukcją dalszego postępowania do odbioru pieniędzy od uprzednio wprowadzonej w błąd pokrzywdzonej w trakcie rozmów telefonicznych przez nieustalonych mężczyzn co do tożsamości i pełnionej funkcji, podających się za krewnego, Prokuratora, funkcjonariusza(...)prowadzącego czynności przeciwko grupie oszustów oraz wywołaniu fałszywego przekonania o konieczności przekazania pieniędzy w ramach współpracy z(...), które to pieniądze we wskazanej kwocie następnie odebrał odS. T. (1), przy czym zarzucanego mu czynu dopuścił się w ciągu 5 lat od odbycia co najmniej 6 miesięcy kary pozbawienia wolności za umyślne przestępstwo podobne, orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego w Wołominie z dnia 04.12.2012 r. w sprawie o sygn. V K 463/11,
tj. o czyn zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.
2. w dniu 16 listopada 2015 roku wW.przyul. (...)działając wspólnie i w porozumieniu zP. K. (1),S. T. (1)i dotychczas nieustalonymi osobami, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadził do niekorzystnego rozporządzenia mieniemC. B.w ten sposób, że po uprzednim wprowadzeniu w błąd pokrzywdzonej w trakcie rozmowy telefonicznej co do tożsamości oraz pełnionej funkcji przez nieustalonego mężczyznę podającego się za funkcjonariusza Policji prowadzącego akcję przeciwko oszustom oraz wywołaniu fałszywego przekonania o konieczności przekazania pieniędzy w ramach współpracy z Policją, poleciłP. K. (1)odebranie od pokrzywdzonejC. B.pieniędzy w kwocie 25.000 złotych, które to pieniądze we wskazanej kwocie następnie odebrał odP. K. (1), przy czym zarzucanego mu czynu dopuścił się w ciągu 5 lat od odbycia co najmniej 6 miesięcy kary pozbawienia wolności za umyślne przestępstwo podobne, orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego w Wołominie z dnia 04.12.2012 r. w sprawie o sygn. V K 463/11,
tj. o czyn zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.
3. w dniu 20 listopada 2015 roku wW.przyulicy (...)działając wspólnie i w porozumieniu zS. T. (1)i dotychczas nieustalonymi osobami, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadziłE. M.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 6.000 zł, w ten sposób że nakłoniłS. T. (1)przekazując mu telefon komórkowy wraz z instrukcją dalszego postępowania do odbioru pieniędzy od pokrzywdzonego, uprzednio wprowadzonego w błąd w trakcie rozmów telefonicznych przez nieustalonych mężczyzn co do tożsamości i pełnionej funkcji, podających się za krewnego i funkcjonariusza(...)prowadzącego czynności przeciwko grupie oszustów oraz wywołaniu fałszywego przekonania o konieczności przekazania pieniędzy w ramach współpracy z(...), które to pieniądze we wskazanej kwocie następnie odebrał odS. T. (1), przy czym zarzucanego mu czynu dopuścił się w ciągu 5 lat od odbycia co najmniej 6 miesięcy kary pozbawienia wolności za umyślne przestępstwo podobne,
tj. o czyn zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.
4. w dniu 24 listopada 2015 roku wW., w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, działając wspólnie i w porozumieniu zS. T. (1)i dotychczas nieustalonymi osobami, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadziłJ. H.,B. B. (2)iM. B.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w łącznej kwocie 44.060 złotych oraz 7.000 USD (stanowiących równowartość 28.014,70 złotych), w ten sposób że nakłoniłS. T. (1)przekazując mu telefon komórkowy wraz z instrukcją dalszego postępowania do odbioru pieniędzy od uprzednio wprowadzonej w błąd pokrzywdzonejJ. H.w trakcie rozmów telefonicznych przez nieustalonych mężczyzn co do tożsamości i pełnionej funkcji, podających się za krewnego i funkcjonariusza(...)prowadzącego czynności przeciwko grupie oszustów oraz wywołaniu fałszywego przekonania o konieczności przekazania pieniędzy w ramach współpracy z(...), któreS. T. (1)odebrał czterokrotnie odJ. H.stanowiące jej własność oraz pieniądze stanowiące własnośćB. B. (2)iM. B., któreJ. H.jako upoważniona wypłaciła z kont bankowych należących do w/w, a przekazanych przyul. (...)w kwocie 21 360 złotych i 2000 USD (stanowiących równowartość ok. 8 004,20 złotych) na szkodęM. B., w okolicyul. (...)pieniędzy w kwocie 11 100 złotych na szkodęJ. H.i pieniądze w kwocie 11.600 złotych na szkodęB. B. (2), przyPL. (...)pieniądze w kwocie 4.000 USD (stanowiących równowartość ok. 16.008,40 złotych) na szkodęJ. H., przyAl. (...)II 61 pieniędzy w kwocie 1000 USD (stanowiących równowartość ok. 4 002,10 złotych) na szkodęJ. H., które to pieniądze we wskazanych kwotach następnie odebrał odS. T. (1), przy czym zarzucanego mu czynu dopuścił się w ciągu 5 lat od odbycia co najmniej 6 miesięcy kary pozbawienia wolności za umyślne przestępstwo podobne,
tj. o czyn zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.
5. w dniu 25 listopada 2015 roku wW.przy skrzyżowaniuul. (...)iul. (...)działając wspólnie i w porozumieniu zS. T. (1)i dotychczas nieustalonymi osobami, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadziłR. B.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 28.000 złotych, w ten sposób że nakłoniłS. T. (1)przekazując mu telefon komórkowy wraz z instrukcją dalszego postępowania do odbioru pieniędzy od uprzednio wprowadzonego w błąd pokrzywdzonego w trakcie rozmów telefonicznych przez nieustalonych mężczyzn co do tożsamości i pełnionej funkcji, podając się za krewnego i funkcjonariusza(...)prowadzącego czynności przeciwko grupie oszustów oraz wywołaniu fałszywego przekonania o konieczności przekazania pieniędzy w ramach współpracy z(...), które to pieniądze we wskazanej kwocie następnie odebrał odS. T. (1), przy czym zarzucanego mu czynu dopuścił się w ciągu 5 lat od odbycia co najmniej 6 miesięcy kary pozbawienia wolności za umyślne przestępstwo podobne,
tj. o czyn zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.
6. w dniu 25 listopada 2015 r. wW.przyul. (...)działając wspólnie i w porozumieniu zS. T. (1)i dotychczas nieustalonymi osobami, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadziłD. R.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 30.000 złotych w ten sposób że nakłoniłS. T. (1)przekazując mu telefon komórkowy wraz z instrukcją dalszego postępowania do odbioru pieniędzy od uprzednio wprowadzonej w błąd pokrzywdzonej w trakcie rozmów telefonicznych przez nieustalonych mężczyzn co do tożsamości i pełnionej funkcji, podających się za krewnego i funkcjonariusza Policji prowadzącego czynności przeciwko grupie oszustów oraz wywołaniu fałszywego przekonania o konieczności przekazania w ramach współpracy z Policją, które to pieniądze we wskazanej kwocie następnie odebrał odS. T. (1), przy czym zarzucanego mu czynu dopuścił się w ciągu 5 lat od odbycia co najmniej 6 miesięcy kary pozbawienia wolności za umyślne przestępstwo podobne
tj. o czyn zart. 286.§ 1 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.
7. w dniu 30 listopada 2015 roku wW., działając wspólnie i w porozumieniu zM. S. (2)iA. K. (1)oraz dotychczas nieustalonymi osobami, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadziłS. K.iK. K. (1)do niekorzystnego rozporządzenia mieniem własnym znacznej wartości w kwocie 105.000 USD oraz 120.000 złotych w ten sposób, że po uprzednim wprowadzeniu w błąd pokrzywdzonych w trakcie rozmowy telefonicznej co do tożsamości oraz pełnionej funkcji przez nieustalonego mężczyznę podającego się za funkcjonariusza Policji prowadzącego akcję przeciwko oszustom oraz wywołaniu fałszywego przekonania o konieczności przekazania pieniędzy w ramach współpracy z Policją, poleciłM. S. (2)odebranie od pokrzywdzonejK. K. (1)pieniędzy w kwocie 105.000 USD (stanowiących równowartość kwoty 423.150 złotych), które to pieniądze zostały mu następnie przekazane przezM. S. (2), przy czym zarzucanego mu czynu dopuścił się w ciągu 5 lat od odbycia co najmniej 6 miesięcy kary pozbawienia wolności za umyślne przestępstwo podobne, orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego w Wołominie z dnia 04.12.2012 r. w sprawie o sygn. V K 463/11,
tj. o czyn zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.
8. w dniu 07 grudnia 2015 roku wW.przyul. (...)działając wspólnie i w porozumieniu zW. Z.i dotychczas nieustalonymi osobami, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej usiłował doprowadzićW. K.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem własnym w kwocie 30.000 zł, w ten sposób, że nakłoniłW. Z.przekazując mu uprzednio telefon komórkowy wraz z instrukcjami dalszego postępowania co do odbioru od pokrzywdzonego gotówki w w/w kwocie w imieniu osoby podającej się za funkcjonariusza Policji, która uprzednio wprowadziła pokrzywdzonego w błąd w trakcie rozmowy telefonicznej co do swojej tożsamości oraz wywołała fałszywe przekonanie o konieczności przekazania pieniędzy w celu pomocy w akcji policyjnej, które to pieniądze następnie sam miał odebrać odW. Z., czym działał na szkodę w/wym., jednak zamierzonego celu nie osiągnął z uwagi na zatrzymanie przez funkcjonariuszy PolicjiW. Z., przy czym zarzucanego mu czynu dopuścił się w ciągu 5 lat od odbycia co najmniej 6 miesięcy kary pozbawienia wolności za umyślne przestępstwo podobne,
tj. o czyn zart. 13 § 1 k.k.w zw. zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.
M. S. (2)został oskarżony o to, że:
- w dniu 30 listopada 2015 roku wW., działając wspólnie i w porozumieniu zM. S. (1)iA. K. (1)oraz dotychczas nieustalonymi osobami, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadziłS. K.orazK. K. (1)do niekorzystnego rozporządzenia mieniem własnym znacznej wartości w kwocie 105.000 USD oraz 120.000 złotych w ten sposób, że po uprzednim wprowadzeniu w błąd pokrzywdzonych w trakcie rozmowy telefonicznej co do tożsamości oraz pełnionej funkcji przez nieustalonego mężczyznę podającego się za funkcjonariusza Policji prowadzącego czynności przeciwko oszustom oraz wywołaniu fałszywego przekonania o konieczności przekazania pieniędzy w ramach współpracy z Policją, odebrał od pokrzywdzonejK. K. (1)pieniądze w kwocie 105.000 USD (stanowiące równowartość kwoty 423.150 złotych), a następnie przekazał jeM. S. (1),
tj. o czyn zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.
A. K. (1)została oskarżona o to, że:
W dniu 30 listopada 2015 r. wW.działając wspólnie i w porozumieniu zM. S. (1)iM. S. (2)oraz dotychczas nieustalonymi osobami, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadziłaS. K.iK. K. (1)do niekorzystnego rozporządzenia mieniem własnym znacznej wartości w kwocie 105.000 USD oraz 120.000 złotych w ten sposób, że po uprzednim wprowadzeniu w błąd pokrzywdzonych w trakcie rozmowy telefonicznej co do tożsamości oraz pełnionej funkcji przez nieustalonego mężczyznę podającego się za funkcjonariusza Policji prowadzącego czynności przeciwko oszustom oraz wywołaniu fałszywego przekonania o konieczności przekazania pieniędzy w ramach współpracy z Policją, odebrała od w/w pokrzywdzonych pieniądze w łącznej kwocie 120.000 złotych, a następnie przekazała je innej nieustalonej dotychczas osobie,
tj. o czyn zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.
Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem w dniu 31 stycznia 2018 r. sygn. akt XII K 257/16:
1. oskarżonegoM. S. (1)uznał za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu w pkt I aktu oskarżenia i za to na podstawieart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.skazał go zaś na podstawieart. 286 § 1 k.k.wymierzył mu karę 3 (trzech) lat pozbawienia wolności;
2. na podstawieart. 46 § 1 k.k.zasądził od oskarżonegoM. S. (1)na rzeczA. K. (2)obowiązek naprawienia szkody w kwocie 18.278,66 zł (osiemnaście tysięcy dwieście siedemdziesiąt osiem złotych 66/100);
3. oskarżonegoM. S. (1)uznał za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu w pkt II aktu oskarżenia i za to na podstawieart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.skazał go zaś na podstawieart. 286 § 1 k.k.wymierzył mu karę 3 (trzech) lat pozbawienia wolności
4. na podstawieart. 46 § 1 k.k.zasądził od oskarżonegoM. S. (1)na rzeczC. B.obowiązek naprawienia szkody w kwocie 12.500,00 zł (dwanaście tysięcy pięćset złotych),
5. oskarżonegoM. S. (1)uznał za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu w pkt III aktu oskarżenia i za to na podstawieart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.skazał go zaś na podstawieart. 286 § 1 k.k.wymierzył mu karę 3 (trzech) lat pozbawienia wolności;
6. na podstawieart. 46 § 1 k.k.zasądził od oskarżonegoM. S. (1)na rzeczE. M.obowiązek naprawienia szkody w kwocie 3.000,00 zł (trzech tysięcy);
7. oskarżonegoM. S. (1)uznał za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu w pkt IV aktu oskarżenia i za to na podstawieart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.skazał go zaś na podstawieart. 286 § 1 k.k.wymierzył mu karę 3 lat i 6 miesięcy (trzech lat i sześciu miesięcy) pozbawienia wolności;
8. na podstawieart. 46 § 1 k.k.zasądził od oskarżonegoM. S. (1)obowiązek naprawienia szkody przyjmując: na rzeczJ. H.kwotę 15.555,25 zł. (piętnaście tysięcy pięćset pięćdziesiąt pięć złotych 25/100); na rzeczB. B. (2)kwotę 5.800,00 zł (pięć tysięcy osiemset złotych), na rzecz spadkobiercówM. B.kwotę 14.682,10 (czternaście tysięcy sześćset osiemdziesiąt dwa złote 10/100);
9. oskarżonegoM. S. (1)uznał za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu w pkt V aktu oskarżenia i za to na podstawieart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.skazał go zaś na podstawieart. 286 § 1 k.k.wymierzył mu karę 3 (trzech) lat pozbawienia wolności;
10. na podstawieart. 46 § 1 k.k.zasądził od oskarżonegoM. S. (1)na rzeczR. B.obowiązek naprawienia szkody w kwocie 14.000,00 zł (czternaście tysięcy złotych);
11. oskarżonegoM. S. (1)uznał za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu w pkt VI aktu oskarżenia i za to na podstawieart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.skazał go zaś na podstawieart. 286 § 1 k.k.wymierzył mu karę 3 (trzech) lat pozbawienia wolności;
12. na podstawieart. 46 § 1 k.k.zasądził od oskarżonegoM. S. (1)na rzeczD. R.obowiązek naprawienia szkody w kwocie 15.000,00 zł (piętnaście tysięcy złotych);
13. oskarżonegoM. S. (1)uznał za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu w pkt VII aktu oskarżenia i za to na podstawieart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.skazał go zaś na podstawieart. 294 § 1 k.k.wymierzył mu karę 4 (czterech) lat pozbawienia wolności;
14. oskarżonegoM. S. (1)uznał za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu w pkt VIII aktu oskarżenia i za to na podstawieart. 13 § 1 k.k.w zw. zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 64 § 1 k.k.skazał go zaś na podstawieart. 286 § 1 k.k.wymierzył mu karę 3 (trzech) lat pozbawienia wolności;
15. na podstawieart. 46 § 1 k.k.zasądził od oskarżonegoM. S. (1)na rzeczW. K.obowiązek naprawienia szkody w kwocie 15.000,00 zł (piętnaście tysięcy złotych );
16. na podstawieart. 85 § 1 i 2 k.k.w zw. zart. 86 §1 k.k.połączył wymierzone wobec oskarżonegoM. S. (1)kary pozbawienia wolności i wymierzył mu karę łączną 10 (dziesięciu) lat pozbawienia wolności;
17. oskarżonegoM. S. (2)uznał za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu w akcie oskarżenia i za to na podstawieart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.skazał go zaś na podstawieart. 294 § 1 k.k.wymierzył mu karę 3 (trzech) lat pozbawienia wolności;
18. oskarżonąA. K. (1)uznał za winną popełnienia zarzucanego jej czynu w akcie oskarżenia i za to na podstawieart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.skazał ją zaś na podstawieart. 294 § 1 k.k.wymierzył jej karę 3 (trzech) lat pozbawienia wolności;
19. na podstawieart. 46 § 1 k.k.zasądził od oskarżonych:M. S. (1),M. S. (2),A. K. (1)obowiązek naprawienia szkody w kwotach po 145.050,00 zł (sto czterdzieści pięć tysięcy pięćdziesiąt złotych), na rzeczS. K.iK. K. (1)- wierzycieli solidarnych;
20. na podstawieart. 63 § 1 k.k.na poczet orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności zaliczył oskarżonemuM. S. (1)okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie od dnia 08 grudnia 2015 r. do dnia 31 stycznia 2018 r.;
21. na podstawieart. 63 § 1 k.k.na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności zaliczył oskarżonemuM. S. (2)okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie od dnia 19 grudnia 2015 r. do dnia 31 stycznia 2018 r.;
22. zasądził od oskarżonegoM. S. (1)na rzecz Skarbu Państwa kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem opłaty oraz kwotę 10.046,67 zł (dziesięć tysięcy czterdzieści sześć złotych 67/100) tytułem kosztów sądowych;
23. zasądził od oskarżonegoM. S. (2)na rzecz Skarbu Państwa kwotę 400 (czterysta złotych) tytułem opłaty oraz kwotę(...),33 (jeden tysiąc czterysta dziewięćdziesiąt trzy złote 33/100) tytułem kosztów sądowych;
24. zasądził od oskarżonejA. K. (1)na rzecz Skarbu Państwa kwotę tytułem opłaty 400 (czterysta złotych ) oraz kwotę 1.213,33 (jeden tysiąc dwieście trzynaście złotych 33/100) tytułem kosztów sądowych;
25. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw.M. S. (3)kwotę 3060,00 zł (trzy tysiące sześćdziesiąt złotych ) tytułem świadczenia pomocy prawnej z urzęduM. S. (2);
26. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw.P. D.kwotę 1.440,00 zł (jeden tysiąc czterysta czterdzieści złotych) tytułem świadczenia pomocy prawnej z urzęduM. S. (1)
Apelacje od wyroku wnieśli obrońcy oskarżonychM. S. (1)iM. S. (2)oraz prokurator.
ObrońcaM. S. (1)zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
A. na zasadzieart. 438 pkt. 2 k.p.k.obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia, tj.art. 410 k.p.k.w zw. zart. 7 k.p.k.poprzez bezkrytyczne uznanie wyjaśnień oskarżonegoM. S. (2)złożonych w toku postępowania przygotowawczego za wiarygodne i jednoczesne odmówienie wiary wyjaśnieniom złożonym na późniejszym etapie, podczas gdy wyjaśnienia złożone w toku postępowania przygotowawczego mają charakter pomówienia i w tym zakresie nie zostały potwierdzone innymi dowodami, nie są ze sobą spójne, zaś okoliczności osobiste dotyczące oskarżonegoM. S. (2), interes związany z przerzuceniem odpowiedzialności na inną osobę podważają wiarygodność złożonych przez oskarżonegoM. S. (4)wyjaśnień;
B. na zasadzieart. 438 pkt 2 k.p.k.obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia, tj.art. 410 k.p.k.w zw. zart. 7 k.p.k.poprzez bezkrytyczne uznanie zeznań świadkaW. Z.za wiarygodne, podczas gdy zeznania te mają charakter pomówienia oskarżonego i w tym zakresie nie zostały potwierdzone innymi dowodami, nie są ze sobą spójne, logiczne, zaś okoliczności osobiste dotyczące świadkaW. Z.- uzależnienia oraz schorzenia związane z przebytym poważnym urazem czaszki, interes związany z przerzuceniem odpowiedzialności na inną osobę podważają wiarygodność złożonych przez świadkaW. Z.zeznań;
C. na zasadzieart. 438 pkt 2 k.p.k.obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia, tj.art. 410 k.p.k.w zw. zart. 7 k.p.k.poprzez bezkrytyczne uznanie zeznań świadkaS. T. (1)za wiarygodne, podczas gdy zeznania te mają charakter pomówienia oskarżonego i w tym zakresie nie zostały potwierdzone innymi dowodami, nie są ze sobą spójne, logiczne, zaś okoliczności osobiste dotyczące świadkaS. T. (1)- uzależnienia, wcześniejsza przynależność do świata przestępczego, interes procesowy związany z przerzuceniem odpowiedzialności na inną osobę i dostarczeniem organom ścigania nowych informacji o okolicznościach popełnienia przestępstwa podważają wiarygodność złożonych przez świadkaS. T. (1)zeznań;
D. na zasadzieart. 438 pkt 2 k.p.k.obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia, tj.art. 410 k.p.k.w zw. zart. 7 k.p.k., w zw. zart. 424 § 1 pkt. 1 k.p.k.poprzez uznanie za wiarygodne ustaleń czynionych na podstawie materiałów operacyjnych, podczas gdy czynności operacyjne nie były przeprowadzone w oparciu o zgodę właściwych organów, nie zostały odpowiednio udokumentowane, mają nieprzejrzysty charakter, nie poddają się weryfikacji innymi zgromadzonymi dowodami, a nadto w uzasadnieniu nie zostało wykazane o jakie materiały operacyjne chodzi oraz jakie fakty uznano na ich podstawie za udowodnione;
E. w zakresie pkt 13 sentencji na zasadzieart. 438 pkt 2 k.p.k.obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia, tj.art. 410 k.p.k.w zw. zart. 7 k.p.k.orazart. 4 k.p.k.poprzez dowolną ocenę wyjaśnieńA. K. (1)i pominięcie tej części wyjaśnień, które przemawiają na korzyść oskarżonegoM. S. (1)w konsekwencji powyższego na zasadzieart. 438 pkt 3 k.p.k.błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia mający wpływ na treść orzeczenia poprzez bezzasadne przyjęcie, iż oskarżonyM. S. (1)działał wspólnie i w porozumienia zA. K. (1)w popełnieniu czynu, o którym mowa w pkt 7 aktu oskarżenia, podczas gdy brak jest dowodów wskazujących na udziałM. S. (1)w tym czynie, a w szczególności działanie wspólnie i w porozumieniu zA. K. (1);
F. na zasadzieart. 438 pkt 2 k.p.k.obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia, tj.art. 170 § 1 pkt 5 k.p.k.poprzez niesłuszne oddalenie wniosku dowodowego o przesłuchanie świadkaP. K. (2)i uznanie, iż wniosek ten w oczywisty sposób zmierza do przedłużenia postępowania, podczas gdy Sąd I instancji w toku rozprawy dostrzegł konieczność przeprowadzenia dowodu z zeznań tego świadka i podjął próbę wezwania go na rozprawę, niemniej jednak po bezskutecznym doręczeniu wezwania zaniechał dalszych czynności związanych z ustaleniem adresu świadka, wezwaniem go na rozprawę, pomimo iż świadek posiadał istotne wiadomości dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, w tym jego zeznania mogły stanowić alibi dla oskarżonegoM. S. (1)co do jednego z zarzuconych mu aktem oskarżenia czynów;
G. na zasadzieart. 438 pkt 2 k.p.k.obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia, tj.art. 170 § 1 pkt 2, 3, 5 k.p.k.poprzez niesłuszne oddalenie wniosku dowodowego o przesłuchanieR.T.,D. C.iK. G.uznając, iż okoliczność, która ma być udowodniona nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, dowód jest nieprzydatny do stwierdzenia danej okoliczności, a także dowód w oczywisty sposób zmierza do przedłużenia postępowania, podczas gdy osoby te miały informacje o funkcjonowaniu świadkaT., które były istotne dla oceny wiarygodności jego pomawiających zeznań;
H. na zasadzieart. 438 pkt 2 k.p.k.obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia, tj.art. 170 § 1 pkt 5 k.p.k.poprzez niesłuszne oddalenie wniosku dowodowego o przesłuchanie świadkaP. W.i uznanie, iż wniosek ten w oczywisty sposób zmierza do przedłużenia postępowania, podczas gdy osoba ta w świetle zeznańS. T. (2)miała być rzekomym naocznym świadkiem przyjmowania przez oskarżonegoS.pieniędzy pochodzących z przestępstwa, zaś w świetle wniosku dowodowego oskarżonegoS.przeprowadzenie tego dowodu zmierzało do oceny dowodu zeznań świadkaT., którymi został pomówiony o dokonanie przestępstw;
I. na zasadzieart. 438 pkt 2 k.p.k.obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia, tj.art. 167 k.p.k..art. 170 5 3 k.p.k.,art. 118 5 1 i 2 k.p.k.,art. 6 k.p.k.poprzez nierozpoznanie wniosków dowodowych zawartych w szczególności na kartach 1111, 1180, 1181, 1187, 1190, 1194, 1198, 1201, 1202, 1206, 1207, 1248, 1379, 1526, podczas gdy pisma oskarżonegoM. S. (1)stanowiły wnioski dowodowe, względnie winny być traktowane jako wnioski dowodowe, o ile nie wynikało to wprost z treści pisma, albowiem zawierały informacje o źródłach dowodowych mających znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, na podstawie których oskarżonyM. S. (1)chciał wykazać wiarygodność złożonych przez siebie wyjaśnień oraz twierdzeń o nieprzyznaniu się do winny;
J. w konsekwencji zarzutów podniesionych w punktach A, B, C, D, E, F, G, H, I na zasadzieart. 438 pkt 3 k.p.k.błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mający wpływ na treść zaskarżonego wyroku poprzez wadliwe ustalenie, iż oskarżonyM. S. (1)brał udział w procederze dokonywania oszustw na tzw. „policjanta” oraz był organizatorem tego procederu;
K. w zakresie pkt 18 sentencji wyroku (z uwagi na błędną numerację dookreślam, że chodzi o rozstrzygnięcie dot. zasądzenia od oskarżonegoM. S. (1)na rzecz Skarbu Państwa opłaty sądowej oraz kosztów sądowych, s. 8 wyroku) na zasadzieart. 438 pkt 2 k.p.k.obrazę przepisów postępowania mającą istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.art. 624 § 1 k.p.k.poprzez zaniechanie zwolnienia oskarżonegoM. S. (1)z kosztów sądowych stanowiących opłatę w wysokości 600 zł oraz koszty sądowe w wysokości 10.046,67 zł, podczas gdy z materiału dowodowego wynika, iż oskarżony ma trudną sytuację osobistą, od dłuższego czasu jest tymczasowo aresztowany, nie może pracować, nie posiada majątku, ciążą na nim zobowiązania alimentacyjne, cierpi na schorzenia wymagające leczenia ambulatoryjnego, operacyjnego, tym samym uiszczenie kosztów sądowych jest dla oskarżonego zbyt uciążliwe;
L. z ostrożności procesowej w przypadku nieuwzględnienia powyższych zarzutów, w zakresie pkt 15 sentencji wyroku na zasadzieart. 438 pkt 3 k.p.k.błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mający wpływ na treść orzeczenia poprzez błędne ustalenie, iż doszło do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przezW. K., a więc do powstania szkody w jego majątku, podczas gdyW. K.nie wypłacił środków pieniężnych z rachunku bankowego i nie przekazał ich sprawcom, tym samym nie doszło do niekorzystnego rozporządzenia mieniem oraz powstania jakiejkolwiek szkody majątkowej;
M.  z ostrożności procesowej w przypadku nieuwzględnienia powyższych zarzutów na zasadzieart. 438 pkt 4 k.p.k.rażącą niewspółmierność orzeczonych kar wpkt 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 14oraz środków kompensacyjnych w postaci obowiązku naprawienia szkody orzeczonych wpkt 2, 4, 6, 8, 10, 12, 15.
Mając na uwadze treść postawionych zarzutów skarżący wniósł o:
I. zmianę zaskarżonego wyroku w zakresie pkt 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 14 i uniewinnienie oskarżonegoM. S. (1)od zarzuconych mu czynów;
II. uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie pkt 2, 4, 6, 8, 10, 12, 15, 16 (tego dot. kary łącznej), 16 (tego dot. zaliczenia tymczasowego aresztowania), 18 (tego dot. kosztów postępowania).
Ponadto obrońca wniósł o przeprowadzenie dowodów z zeznań świadków:
1)P. W., po uprzednim ustaleniu adresu świadka, na okoliczność weryfikacji prawdziwości zeznańS. T. (2).
2)P. K. (3), po uprzednim ustaleniu adresu świadka, na okoliczność alibi oskarżonegoM. S. (1).
3)R.T.;
4)D. C.;
5)K. G.;
po uprzednim ustaleniu adresów świadków, na okoliczność zachowania świadkaS. T. (2), dysponowania przez niego dużą ilością pieniędzy, zachowywania się oskarżonegoM. S. (1).
6) zwrócenie się do Komendy Powiatowej Policji wW.o nadesłanie akt dozoru oskarżonegoM. S. (1).
ObrońcaM. S. (2)wyrokowi zarzucił:
1. obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na jego treść, mianowicieart. 5 § 1, art. 7, art. 410w zw. zart. 424 § 1 k.p.k.:
1.1. przez dowolną ocenę, że osk.M. S. (2), który w wykonaniu instrukcji telefonicznej nieustalonego mężczyzny tylko odebrał od pokrzywdzonejK. K. (1)pieniądze, świadomie uczestniczył w oszustwie;
1.2. przez niewskazanie w uzasadnieniu wyroku dowodu, który świadczyłby o tym, że osk.M. S. (2)miał świadomość ilości i wartości pieniędzy - oprócz kwoty 10.000 dolarów amerykańskich - przekazanych mu przez pokrzywdzonąK. K. (1)w zamkniętej blaszanej puszce i torbie foliowej, mimo iż kwestia ta wymagała należytego rozważenia w orbicieart. 294 § 1w zw. zart. 9 § 1 k.k.;
2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za jego podstawę, który mógł mieć wpływ na jego treść, a polega na niesłusznym uznaniu, że zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na niebudzące wątpliwości uznanie osk.M. S. (2)za winnego działania wspólnie i w porozumieniu ze współoskarżonymiM. S. (1)iA. K. (1)oraz z innymi nieustalonymi osobami z zarzuconą i przypisaną mu świadomością doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem nie tylko pokrzywdzonejK. K. (1), ale także pokrzywdzonegoS. K.;
3. rażącą niewspółmierność wymierzonej osk.M. S. (2)kary 3 lat pozbawienia wolności. 
W konkluzji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego mu czynu lub o uchylenie zaskarżonego wyroku i o przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Prokuratorzaskarżył powyższy wyrok w zakresie orzeczonych środków kompensacyjnych:
1. na korzyść oskarżonegoM. S. (1)w zakresie orzeczonego środka kompensacyjnego w postaci obowiązku naprawienia szkody wobecW. K., podczas gdy przestępstwo zostało popełnione w fazie usiłowania;
2. na niekorzyść oskarżonych:M. S. (1),A. K. (1)orazM. S. (2)w zakresie orzeczonego w zbyt niskiej w stosunku do wartości szkody całkowitej kwocie środka kompensacyjnego w postaci obowiązku naprawienia szkody na rzeczS. K.orazK. K. (1)- wierzycieli solidarnych.
Wyrokowi zarzucił:
1. obrazę przepisów prawa materialnego określonych wart. 46 § 1 k.k., poprzez orzeczenie względem oskarżonegoM. S. (1)środka kompensacyjnego w postaci obowiązku naprawienia szkody na rzecz pokrzywdzonegoW. K.w kwocie 15.000 zł., podczas gdy Sąd przypisał oskarżonemu popełnienie czynu w fazie usiłowania, który to czyn nie doprowadził do powstania po stronie pokrzywdzonego szkody materialnej, wobec czego powyższy przepis nie powinien znaleźć zastosowania;
2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę orzeczenia i mający wpływ na jego treść, polegający na zaniżeniu, na skutek omyłki rachunkowej, wysokości kwot objętych obowiązkiem naprawienia szkody orzeczonym wobec oskarżonychM. S. (1),M. S. (2)iA. K. (1)na rzeczS. K.orazK. K. (1)- wierzycieli solidarnych, przy prawidłowym ustaleniu całkowitej wysokości szkody, która zgodnie z intencją Sądu winna być zrekompensowana w pełnej wysokości.
W konkluzji wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez:
- uchylenie rozstrzygnięcia dotyczącego obowiązku naprawienia szkody przez oskarżonegoM. S. (1)poprzez zapłatę na rzeczW. K.kwoty 15.000,00 zł,
- zasądzenie od oskarżonychM. S. (1),M. S. (2),A. K. (1)na podstawieart. 46 § 1 kkobowiązku naprawienia szkody w kwotach po 181.050,00 zł (sto osiemdziesiąt jeden tysięcy pięćdziesiąt złotych) na rzeczS. K.iK. K. (1)- wierzycieli solidarnych, w miejsce omyłkowego rozstrzygnięcia zasądzającego od każdego z oskarżonych niższą kwotę, to jest 145.050,00 zł.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja obrońcy oskarżonegoM. S. (2)jest niezasadna w całości, zaś apelacja obrońcy oskarżonegoM. S. (1)zasadnie kwestionuje jedynie oparte na podstawieart. 46 § 1 kkrozstrzygnięcie zawarte w punkcie 15 zaskarżonego wyroku, którym bezpodstawnie obciążono tego oskarżonego obowiązkiem naprawienia szkody na rzeczW. K., przy czym trafny zarzut w tym zakresie podniósł w swojej apelacji prokurator.
Pozostałe zarzuty wywiedzione we wniesionym na korzyść tego oskarżonego środku odwoławczym nie mogą być uznane za skuteczne i powadzić do rozstrzygnięć postulowanych w jegopetitum.
Na początek, dla klarowności wywodu wskazać należy, że omyłkowa numeracja kolejnych rozstrzygnięć wyroku Sądu I instancji została sprostowana w trybieart. 105 § 1 kpkw drodze prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 16 lipca 2018 r., w następstwie czego punktem odniesienia Sądu Apelacyjnego stała się numeracja prawidłowa (po sprostowaniu).
Za chybiony uznać należy zarzut obrazyart. 7 kpkiart. 410 kpk, jaki obrońcaM. S. (1)wysuwa w odniesieniu do podjętej przez Sądmeritioceny wyjaśnień oskarżonegoM. S. (2).
Nie jest prawdą, jakoby dowód pochodzący z tego źródła osobowego Sąd orzekający przyjął bezkrytycznie, skoro to właśnie w wyniku krytycznej analizy płynących zeń treści, za niewiarygodne uznano wyjaśnienia złożone przezM. S. (2)na rozprawie, a podstawą ustaleń faktycznych uczyniono jego pierwotne wyjaśnienia, złożone w postępowaniu przygotowawczym w dniu 20 grudnia 2015 r., a następnie potwierdzone podczas przesłuchania w prokuraturze.
Nie sposób skutecznie kwestionować racjonalność takiej oceny w sytuacji, gdy owe pierwotne wyjaśnienia oskarżonegoM. S. (2)pozostają w koherencji z depozycjami procesowymiS. T. (1),P. K. (1)iW. Z.co do odbierania pieniędzy od starszych osób w ramach oszukańczego procederu, spójnie nakreślając zarówno liczne elementy tożsamegomodus operandi,jak i rolę w tych zdarzeniachM. S. (1).
Wbrew wskazaniom logiki i życiowego doświadczenia byłoby zakładanie przypadkowości takich zbieżnych okoliczności, wynikających z relacji wszystkich tych osób, jak przekazywanie przez oskarżonego każdemu z „kurierów” nowego aparatu telefonicznego tej samej firmy producenckiejM.(przyW. Z.nowy aparat tej marki nawet znaleziono podczas jego przeszukania, po zatrzymaniu pod blokiem, w którym mieszkał pokrzywdzonyW. K.) wraz z nowymi kartami SIM oraz tożsamymi instrukcjami w zakresie dalszego postępowania. Wedle ich spoistych relacji, to właśnie przezM. S. (1)byli oni każdorazowo informowani, że skontaktuje się z nimi telefonista, udzielając dalszych instrukcji co do miejsca i okoliczności odbioru przesyłki, i to jemu przekazywali odbierane pieniądze, otrzymując w zamian zapłatę. Zbieżność opisywanych w tych relacjach okoliczności dotyczy nawet miejsca wieńczących akcję spotkań zM. S. (1), które zazwyczaj odbywały się na terenieZ., w pobliżu straży pożarnej.
WyjaśnieniaM. S. (2)dotyczące jego asysty przy odbiorze pieniędzy przezS. T. (1)na szkodęE. M.potwierdził ten ostatni, natomiastP. K. (1)uwiarygodnił w swoich zeznaniach podawany przezM. S. (2)motyw przystania na rolę „kuriera”, wskazując na jego dług wobecM. S. (1)za zakupioną marihuanę („na marginesie” wskazać warto, że z relacji świadkaS. G.wynika, iż policjanci mieli podejrzenia wobec oskarżonegoS., że uczestniczy w rozprowadzaniu środków odurzających).
Wreszcie zarównoS. T. (1), jak iP. K. (1)podali, iż toM. S. (1)podzielił się z nimi informacją, że dobrze zarobił, boM. S. (2)dostarczył mu 100.000 USD, co w oczywisty sposób łączy obydwu oskarżonych z przestępstwem popełnionym na szkodęK.iS. K., uzupełniając pierwotne wyjaśnieniaM. S. (2)i tworząc wraz z nimi spójny i logiczny układ zdarzeń, z jednoczesnym spozycjonowaniem w nich roliM. S. (1).
Odnośnie tego zdarzeniaM. S. (2)również podkreślał wysoką wartość odebranych pieniędzy, do których dorzucona przez pokrzywdzoną w jego obecności kwota 10.000 USD stanowiła jedynie dodatek, twierdząc, żeM. S. (1)w jego obecności otworzył blaszane pudełko z walutą, kiedy wracali samochodem zW., bowiem oskarżonyS.denerwując się oczekiwaniem, właśnie z racji bogatego łupu, zmienił miejsce spotkania, czekając na niego podSzpitalem (...), zamiast wZ..
Skoro zatem wyjaśnieniaM. S. (2)co do przebiegu zajścia znajdują potwierdzenie w zeznaniachK. K. (1), co do odebranej w dolarach wysokiej kwoty w relacjachP. K. (1)iS. T. (1), a co do sposobu działania oraz roli w procederzeM. S. (1)również w relacjach innych „kurierów”, to sprzeczne ze wskazaniami wiedzy, logicznego rozumowania i życiowego doświadczenia byłoby dopiero odmówienie im waloru wiarygodności w tym zakresie, co podniesiony w apelacji zarzut obrazyart. 7 kpkczyni niezasadnym.
Nie dając natomiast wiary, zmienionej w późniejszej fazie procesu, wersji wyjaśnieńM. S. (5), Sąd Okręgowy nie naruszył bynajmniej normyart. 410 kpk. Obraza tego przepisu ma miejsce wówczas, gdy orzekający w sprawie Sąd opiera się w wyrokowaniu na okolicznościach nieujawnionych na rozprawie albo pomija w swoim wnioskowaniu okoliczności na niej ujawnione, przy czym skuteczny zarzut apelacyjny ma rację bytu w takim wypadku jedynie wówczas, gdy uchybienie mogło mieć wpływ na treść wyroku (art. 438 pkt. 2 kpk). Jednocześnie ani przepisart. 410 kpk, ani żaden inny nie dopuszcza możliwości oparcia orzeczenia na dowodzie niewiarygodnym.
Powzięta przez Sąd Okręgowy ocena wyjaśnieńM. S. (2)jest tymczasem w pełni uzasadniona również przez pryzmat podawanych przez oskarżonego powodów zmiany ich treści, gdzie on sam w zasadzie wskazuje, że zmiana wynikała z zawodu podyktowanego przedłużającym się, pomimo postawy oskarżonego, jego tymczasowym aresztowaniem, na uchylenie którego liczył („skoro i tak siedzę, to nie będę nikogo obciążał”).Trudno zatem tę woltę postrzegać inaczej, aniżeli w kategoriach pewnego rodzaju presji, ale też odwetu za niedocenienie przez organy ścigania faktu ujawnienia przez oskarżonego osoby współsprawcy.
Nie kwestionując relacji pokrzywdzonych, co skarżący klarownie zaznacza w uzasadnieniu apelacji, autor środka odwoławczego winien mieć na uwadze, że korespondują one z relacjami przywołanych wyżej „kurierów”, w tym równieM. S. (2). Skoro zatemM. S. (2)już na wstępie, w sposób koherentny z innymi dowodami, wyjawił fakty dotyczące jego niekwestionowanej roli w przestępstwie na szkodę małżeństwaK.oraz przyznał asystowanieS. T. (1)podczas odbierania pieniędzy wyłudzonych odE. M., to nie sposób uznać, aby jego wyjaśnienia były nakierowane na zrzucenie z siebie odpowiedzialności naM. S. (1), wszak ich role były zupełnie inne.
Oskarżony ten nie miał też żadnych obiektywnie uzasadnionych powodów, abyM. S. (1)pomawiać, zwłaszcza w sytuacji, gdy zarówno on sam, jak i świadkowieS. T. (1)iW. Z., deklarowali daleko idący respekt przed oskarżonymS., który bywał agresywny, i o którym wiedzieli, że w przeszłości był karany za zabójstwo. Wskazania wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego dyktują wniosek, że zarówno oskarżonyM. S. (2), jak i pozostali obciążającyM. S. (1)„kurierzy”, nie ryzykowaliby narażania się na konsekwencje jego odwetu za nieprawdziwe pomówienie, w szczególności, że obracali się w tych samych lokalnych kręgach towarzyskich.
Należy przy tym podkreślić, żeM. S. (2)nie tylko opisał oskarżonego, podając jego imię i pseudonim ((...)), ale też rozpoznał jego osobę podczas okazania, jak również szczegółowo przedstawił jego zachowanie oraz sposób komunikacji, opisując włożenie przez oskarżonego nowej karty do przekazanego jemu telefonu, polecenie wyrzucenia darowanego telefonu po akcji, zapewnienie o anulowaniu długu i dodatkowej zapłacie, przekazanie 100 złotych na taksówkę oraz zmianę przez oskarżonego miejsca spotkania, gdy niecierpliwił się oczekiwaniem na powrót stojącego w korkach komunikacyjnych „kuriera”.
JednocześnieM. S. (6), jako osobę z otoczeniaM. S. (1)o pseudonimie(...)jednoznacznie zidentyfikowali zarównoW. T., jak iP. K. (1).
Brak jest zatem racjonalnych powodów bezpodstawnego pomówienia oskarżonego przezM. S. (2)w szczególności, że on sam takich nie przytoczył, a wyjaśnienia sprzeczności w złożonych wyjaśnieniach odmówił.
Bezsporna okoliczność, że żaden z pokrzywdzonych nie zidentyfikowałM. S. (1), w żadnej mierze nie dezawuuje wiarygodności tych dowodów, które na jego udział w poszczególnych przestępstwach wskazywały, jak i nie przeczy ich depozycjom. Odzwierciedlony w zarzutach przestępczy proceder charakteryzuje wszak zaawansowany poziom organizacyjny, gdzie istnieje podział ról, w którymM. S. (1)miał pozycję współsprawcy nie narażającego się na bezpośredni kontakt z pokrzywdzonymi, a tym samym na ryzyko rozpoznania przez nich, co ze zgodnych w tej kwestii relacji „kurierów” klarownie wynika. Nie wynika z nich również, aby to oskarżony miał telefonować do pokrzywdzonych.
Bezprzedmiotowe pozostają w tym kontekście dywagacje autora apelacji dotyczące niezachowania procedur technicznych przewidzianych w oparciu oart. 173 § 4 kpkpodczas przesłuchiwania pokrzywdzonych na rozprawie, w szczególności, że Sąd Okręgowy nie poczynił na tej podstawie żadnych ustaleń dotyczących udziałuM. S. (1)w zajściu, zwłaszcza zaś nie przypisał jemu zarówno roli „kuriera”, jak i „telefonisty”.
Oczywiście rację ma skarżący podnosząc, że w sprawie nie ujawniono pełnego kręgu współsprawców, co jednak nie może stanowić zarzutu zdolnego wzruszyć zaskarżony wyrok, skoro Sąd I instancji w orzekaniu swoim ograniczony był podmiotowymi i przedmiotowymi granicami skargi i w tych granicach wydał rozstrzygniecie.
Z przyczyn podobnych, jak w przypadku dowodu z wyjaśnieńM. S. (2), Sąd I instancji w sposób w pełni uzasadniony podstawą ustaleń faktycznych uczynił depozycje procesoweS. T. (1)iW. Z., nie uchybiając bynajmniej przepisomart. 7 kpk, czyart. 410 kpk.
Trzeba przy tym zaznaczyć, że te relacje, w przeciwieństwie do wyjaśnieńM. S. (2), nie zostały nawet zmienione, pozostając w toku całego postępowania konsekwentnymi co do udziałuM. S. (1)w opisywanych przez nich zdarzeniach.
Również w przypadku tych świadków nie można przyjąć, aby zadziałał mechanizm przerzucenia odpowiedzialności na oskarżonegoS., któremu wyżej wskazani przypisywali inną rolę, niż sobie, a jednocześnie każdy z nich niezależnie, w ten sam sposób opisywał udziałM. S. (1)w akcji.
WyjaśnieniaS. T. (1)korespondują nie tylko z pierwszymi wyjaśnieniamiM. S. (2), ale potwierdził je również świadekP. K. (1), który w tożsamy sposób opisał okoliczności związane z odebraniem koperty z pieniędzmi od pokrzywdzonejC. B., przy czym spójność ta dotyczy nawet tak marginalnych kwestii, jak fakt zaparkowania samochodu przezT.na sąsiednim względemul. (...)osiedlu oraz niezastania go przezK.przy samochodzie, w którym miał on czekać na powrót kompana z kopertą. RelacjeS. T. (1)iP. K. (1)są też zgodne w kwestii przekazaniaM. S. (1)odebranych wówczas pieniędzy na terenieZ., w okolicach straży pożarnej, gdzie oskarżony zamieszkiwał.
Kontestując ocenę wyjaśnień i zeznań świadkaS. T. (1), skarżący nie przedstawia żadnych racjonalnych argumentów na rzecz tezy, jakoby wyżej wymieniony pomawiałM. S. (1), zaś sam bezsporny fakt łączących ich więzi rodzinnych (bracia cioteczni) wyraźnie z nią nie koreluje.
Odwołując się z kolei do skorzystania przezS. T. (1)w odrębnym postępowaniu z dobrodziejstwaart. 60 § 3 kk, skarżący nie przytacza żadnych racjonalnie uzasadnionych powodów, dla których wyżej wymieniony miałby narażać się kłamliwymi wyjaśnieniami na utratę szansy skorzystania z tej instytucji. Zarówno bowiem zeznanie nieprawdy, jak i zatajenie prawdy, skutkuje utratą materialnoprawnych korzyści wynikających zart. 60 § 3 kk, wykluczając zminimalizowanie karalności za przestępstwa, w którychS. T. (1)uczestniczył i które ujawnił. Tym samym wskazania logicznego rozumowania dyktują wniosek, że w jego interesie było wyjawienie posiadanej wiedzy o przestępstwach oraz osób biorących w nich udział, w tym również spokrewnionego z nim oskarżonegoM. S. (1).
Nie jest natomiast prawdą, jakoby relacjeW. Z.nie mogły mieć mocy dowodowej, jak i to, że zaniechano oceny ich sprzeczności. Przede wszystkim bowiem świadekZ.nie złożył na rozprawie relacji sprzecznej z depozycjami złożonymi w postępowaniu przygotowawczym, a jedynie twierdził, że obecnie nie pamięta okoliczności zdarzenia. W tej sytuacji jego zeznania złożone przed Sądem nie zawierały treści referujących zdarzenie, które mogłyby stanowić materiał dla jakichkolwiek ustaleń faktycznych. Trafnie zatem Sąd Okręgowy oparł się na wyjaśnieniachW. Z.złożonych bezpośrednio po zajściu, które w pełni korespondowały z wynikającymi z innych dowodów okolicznościami jego zatrzymania.
Faktu przekazania telefonuW. Z., ujawnionegonota benepodczas jego przeszukania, nie negował nawet oskarżonyM. S. (1)(k. 120), acz – jak słusznie uznał Sąd I instancji - opatrzył go nielogiczną wersją co do własnego wejścia w jego posiadanie.
Godzi się zauważyć, że na etapie postępowania przygotowawczegoW. Z.konsekwentnie w kolejnych relacjach opisywał swoją znajomość zM. S. (1), jak również fakt otrzymania od niego telefonuM.wraz z instrukcjami co do dalszych działań oraz poleceniem oddania jemu odebranej koperty.
Mający na etapie śledztwa status podejrzanegoW. Z., został poddany badaniom sądowo-psychiatrycznym, w toku których biegli nie stwierdzili u niego choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego, ani innego zakłócenia czynności psychicznych, które wpływałyby na ograniczenie jego poczytalności, a uczestnicząca w jego przesłuchaniu biegła psychologB. S.nie stwierdziła w ujawnionych depozycjach świadka elementów świadczących o konfabulacji, czy sugestii (k. 3524). Należy przy tym zaznaczyć, że badającW. Z., biegli lekarze psychiatrzy w opinii z dnia 13 kwietnia 2016 r., uwzględniając przebyty uraz głowy, wykluczyli cechy uszkodzenia(...), zaburzenia świadomości, zachowania i pamięci oraz potwierdzili jego pełną zdolność do udziału w czynnościach procesowych.
W tych okolicznościach próba zdyskredytowania przez autora apelacji wiarygodności tych relacji przez pryzmat przebytego przezW. Z.urazu czaszki, została podjęta kontra specjalistycznym dowodom, ale też w oderwaniu od dyrektywart. 7 kpk, skoro wyżej wymieniony wykazał się konsekwencją podczas 3 kolejnych przesłuchań w postępowaniu przygotowawczym (w dniach 8 grudnia 2015 r., 9 grudnia 2015 r. i 17 maja 2016 r.), a jego logiczne depozycje korespondują z innymi dowodami, w tym m.in. z zeznaniami świadkówG. S.orazM. S. (7), policjantów którychW. Z.zapytał oul. (...), gdzie znajdowała się placówkabanku (...) S.A., w której pokrzywdzonyW. K.miał rachunek i dokąd tego dnia udał się po pieniądze.
Oczekiwania skarżącego, że spójne relacje „kurierów” odnośnie roliM. S. (1)w poszczególnych przestępstwach Sąd uzna za dowolne pomówienia tylko dlatego, że wpisywałoby się to w wersję obronną oskarżonego są, delikatnie rzecz ujmując, odległe każdej z określonych wart. 7 kpkreguł wnioskowania, do których odwołuje się autor apelacji.
Oceniając poszczególne dowody Sąd Okręgowy zobligowany był poddać je ocenie uwzględniającej całokształt ujawnionych na rozprawie okoliczności, analizując ich wzajemne powiązanie i właśnie takie kryteria ocenne trafnie podyktowały wniosek o wiarygodności dowodów, które posłużyły w wyroku za podstawę ustaleń faktycznych.
Zauważyć przy tym trzeba, że Sąd Okręgowy nie bezkrytycznie bynajmniej i nie ze względu na wysoką ocenę walorów moralnych świadkówT.iZ., przyjął ich relacje za podstawę ustaleń faktycznych, skoro w pisemnych motywach jasno wskazał, w jakich innych dowodach znajdują one potwierdzenie, bądź spójne uzupełnienie.
Wbrew twierdzeniu skarżącego depozycje „kurierów” nie mają bynajmniej charakteru poszlak, ale stanowią samoistne dowody uzyskane ze źródeł osobowych bezpośrednio zaangażowanych w realizację poszczególnych przestępstw, co nadaje im rangę dowodów bezpośrednich, których nie można zdezawuować z tej tylko przyczyny, że pozostają w opozycji do wyjaśnieńM. S. (1).
Odnośnie podniesionego zarzutu obrazyart. 424 § 1 kpk, Sąd Apelacyjny zauważa, iż immanentnie następczy względem wyroku charakter jego uzasadnienia sprawia, że treść pisemnych motywów orzeczenia nie może mieć realnego wpływu na treść poprzedzającego je wyroku (por.: postanowienie Sądu Najwyższego z 21 września 2017 r., Prok.i Pr.-wkł. 2017/12/12).
Dostrzegając pewne mankamenty pisemnych motywów, wskazać należy, że nawet w sytuacji, gdy uzasadnienie nie spełnia wymogów określonych wart. 424 kpk, na przeszkodzie uchyleniu zaskarżonego wyroku z tego powodu stoi przepisart. 455a kpk.
O trafności rozstrzygnięcia nie decyduje bowiem jego uzasadnienie, lecz materiał stanowiący podstawę orzeczenia, z którym każde rozstrzygnięcie musi zostać skonfrontowane, a uzasadnienie stanowi jedynie punkt wyjścia do dokonania takiej konfrontacji w ramach kontroli odwoławczej, ułatwiając zbadanie zasadności i ocenę werdyktu. Ta ostatnia nie jest wszak niemożliwa nawet wówczas, gdy – jak w przedmiotowej sprawie – duża ogólnikowość motywacji pociąga za sobą konieczność sięgania do szczegółowej treści dowodów, stanowiących podstawę rekonstrukcji faktów. Te tymczasem zostały w pisemnych motywach wyroku wskazane, choć dla pełnej klarowności wyprowadzonych wniosków konieczna jest niekiedy bardziej wnikliwa analiza dowodów, co nie wywołuje jednakowoż stanu braku możliwości skontrolowania rezultatu tegoż wnioskowania.
Powyższe, podnoszony w apelacjach zarzut obrazyart. 424 kpkczyni z gruntu nieskutecznym w aspekcie unormowaniaart. 438 pkt 2 kpki w żadnej mierze nie rzutuje na ocenę, iż przypisując oskarżonemuM. S. (1)winę w zakresie wszystkich zarzucanych czynów, Sąd Okręgowy ustalił tylko takie fakty, które znajdują umocowanie w treści całokształtu okoliczności ujawnionych na rozprawie i wynikających z dowodów trafnie obdarzonych wiarą.
Wysuwanie jednocześnie zarzutu obrazyart. 424 § 1 kpkorazart. 7 kpkiart. 410 kpkw kontekście nieokreślonych w apelacji, za to w przekonaniu obrońcy nielegalnych czynności operacyjnych, urąga wymogom wynikającym zart. 427 § 2 kpkw zw. zart. 438 pkt 2 kpk. Stawiając wymóg sporządzenia apelacji od wyroku sądu okręgowego przez profesjonalny podmiot (art. 446 § 1 kpk), ustawodawca dążył do wymuszenia wyższych standardów w sprawach z zakresu właściwości rzeczowej tegoż sądu z racji ich przedmiotu.
Tymczasem zarzut sformułowany w punkcie D (tak samo, jak w punkcie I, o czym niżej), nie spełnia ich nawet w minimalnym zakresie.
Sam skarżący wywodzi, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie wskazano materiałów operacyjnych, na których Sąd I instancji czyniłby ustalenia faktyczne, jak też nie wskazano faktów, które zostałyby zrekonstruowane na podstawie jakichkolwiek materiałów operacyjnych.
Wysuwając zatem powyższy zarzut, skarżący winien był sam wykazać, że pomimo braku takiej informacji w pisemnych motywach skarżonego orzeczenia w istocie rozstrzygnięcie oparto na materiałach operacyjnych, ustalając na ich podstawie fakty niewynikające z innych dowodów, jak również dowieść nielegalności tych materiałów.
Brak nawet przybliżonej konkretyzacji tegoż zarzutu, czyni go oczywiście bezzasadnym i niepoddającym się jakiejkolwiek kontroli, a trzeba przypomnieć podmiotowi fachowemu, że skuteczność zarzutu uzależniona jest najpierw od wykazania określonego uchybienia , a następnie od przedstawienia przynajmniej możliwości jego wpływu na treść wyroku.
Sąd Apelacyjny nie stwierdził natomiast takich ustalonych w zaskarżonym wyroku faktów, które nie znajdowałyby umocowania w treści dowodów ujawnionych na rozprawie, a w szczególności nie doszukał się choćby jednej istotnej dla rozstrzygnięcia okoliczności, którą Sąd I instancji ustaliłby w oparciu o czynności operacyjne, w dodatku dopuszczalne jedynie na podstawie zgody, zwłaszcza, że skarżący zaniechał nawet wskazania, jakiż to organ i na jaką czynność owej zgody miałby udzielić, aby czynność tę legitymizować.
Nietrafny jest też zarzut odnoszący się do oceny wyjaśnieńA. K. (1), którą skarżący uważa za dowolną i dokonaną z pominięciem korzystnych dla oskarżonegoS.fragmentów jej wyjaśnień.
Oskarżona przyznała się do czynu i opisała swój w nim udział, a fakt, że z jej wyjaśnień nie wynika, aby bezpośrednio zetknęła się zM. S. (1), nie uwalnia tego oskarżonego od odpowiedzialności za przypisane jemu przestępstwo na szkodę małżeństwaK..
Niekwestionowana bynajmniej przez Sąd I instancji okoliczność, że oskarżonaM. S. (1)nie spotkała, nie oznacza, iż w tym wypadku nie koordynował on akcji tak, jak czynił to w pozostałych.
Przeciwnie prawidłowe ustalenie współdziałania w ramach tego przestępstwaM. S. (1)zM. S. (2)oraz z innymi osobami (w tym bezspornie z niezidentyfikowanym „telefonistą”, który skontaktował się z „kurierem” na przekazany mu przez oskarżonegoS.telefon, jak też w czasie jego wizyty w domu pokrzywdzonych utrzymywał połączenie zK. K. (1)), świadczy o oczywistym aktywnym zaangażowaniu wszystkich oskarżonych w realizację znamion oszustwa, co do którego każde z nich miało świadomość uzupełniania swoim działaniem, podporządkowanych oszukańczemu celowi poczynań innych osób.
W świetle ujawnionych okoliczności była to akcja skoordynowana, gdzie w ramach jednego planu równolegle wyłudzano środki pieniężne od obydwojga pokrzywdzonych.M. S. (2), na polecenie oskarżonegoS.udał się wszak doK. K. (1)po deklarowaną przez nią kwotę 105.000 USD pod nieobecność jej męża, który w tym czasie został skierowany do banku, aby wypłacić pieniądze, które przekazałA. K. (1). Pokrzywdzona była zaś zapewniana, że jej mąż właśnie składa zeznania na komisariacie, jak też ewidentnie obserwowana, na co wprost wskazuje relacja oskarżonegoS.(„telefonista” domagał się odprawienia kuzynki, której samochód stał na podjeździe). Pokrzywdzeni byli zatem równolegle monitorowani przez sprawców, co pozwoliło pozbawić ich wzajemnego wsparcia i utrzymywać w przekonaniu o udziale w akcji policyjnej, a co wymagało zsynchronizowania działań przestępczych (współdziałania w ramach porozumienia). Wskazuje na to nieodparta logika faktów
Immanentnym jest przy tym, że powszechnie znany mechanizm sprawczy tzw. oszustw „na policjanta”, czy „na wnuczka”, opiera się na wspólnej akcji kilku osób działających w ramach podziału ról, czego wykonawcy poszczególnych mają świadomość. Wprost wyartykułowała to oskarżonaA. K. (1), wyjaśniając: „jak odbierałam pieniądze 30 listopada 2015 r., to wiedziałam, że odbieram wyłudzone pieniądze od starszych ludzi”(k. 1358),choć jej rola ograniczała się do odbioru części zamierzonego łupu.
Istotą współsprawstwa jest akceptacja własnego wkładu współsprawcy w realizację przestępnego celu oraz świadomość uzupełniania tym samym działań innych osób. Warunku przyjęcia współsprawstwa nie stanowi natomiast znajomość wszystkich współwykonawców czynu, czy też bezpośrednie zetknięcie się z nimi.
Nie ma zatem błędu w ustaleniu Sądu I instancji, że oskarżonyS.współdziałał zarówno zM. S. (2), jak i zA. K. (1), a nadto i z innymi nieustalonymi osobami, skoro to dopiero ich uzupełniające się zachowania doprowadziły do osiągnięcia przestępczego skutku, ze szkodą dlaS.iK. K. (1), po uprzednim wprowadzenia obydwojga małżonków w błąd co do wykorzystania ich oszczędności w innym zupełnie celu, niż faktycznie zamierzony.
Sąd Apelacyjny nie podziela również sformułowanych w punktach F, G oraz H zarzutów obrazyart. 170 § 1 kpkz odpowiednimi punktami, przy czym wobec jednoczesnego powielenia wniosków dowodowych w apelacji, Sądad quemodniósł się do celowości przeprowadzenia tych dowodów w postanowieniu wydanym na rozprawie odwoławczej, oddalając wnioski obrońcy.
Należy dostrzec, że kwestionując nieprzesłuchanie w charakterze świadkaP. K. (2), skarżący dość enigmatycznie wskazuje na możliwość dostarczenia przez świadka alibi oskarżonemuS.odnośnie jednego z czynów, wskazując wprawdzie w uzasadnieniu apelacji, że chodzi o czyn zarzucany w akcie oskarżenia jako 7, ale nie wyjawiając jakiej okoliczności zeznania te miałyby dotyczyć. Dla treści rozstrzygnięcia nie ma przy tym znaczenia, czy Sąd orzekający podjął (nieskutecznąnota bene) próbę wezwania wnioskowanej osoby, a jedynie to, czy w świetle całokształtu okoliczności ujawnionych na rozprawie dowód ten jawił się przydatnym dla poczynienia ustaleń faktycznych.
Na tak postawione pytanie odpowiedź jest jednak negatywna. O ile bowiem osobaP. K. (2)w istocie pojawia się w sprawie, to jest wymieniana przezP. K. (1), któremu wyżej wskazany miał raz towarzyszyć podczas podróży zZ.doW.i z powrotem, gdy on sam udał się po odbiór koperty. Z relacji tej nie wynika jednak, abyP. K. (2)był świadkiem odbierania tej koperty, jak i jej przekazywania oskarżonemuS.. Co więcej zdarzenie to nie zostało objęte aktem oskarżenia, a zatem prowadzenie dowodów na jego okoliczność przekraczałoby wyznaczone skargą publiczną przedmiotowe ramy postępowania, rozszerzając zakres ustaleń w kierunku dla oskarżonego niekorzystnym.
Postulowany dowód jest zatem nieprzydatny do potwierdzenia lub wykluczenia współdziałania oskarżonego w popełnieniu jakiegokolwiek przestępstwa stanowiącego przedmiot postępowania w niniejszej sprawie, a twierdzenie obrońcy, że dotyczy on czynu 7, w konfrontacji z okolicznościami ujawnionym i w sprawie, jest dowolne, wszak w apelacji również nie wywiedzione. Co za tym idzie, choć Sąd I instancji nader lakonicznie oddalenie wniosku tego uzasadnił, to finalnie słusznie uznał, że wniosek ten w oczywisty sposób zmierza do przedłużenia postępowania, co zarzut apelacji czyni niezasadnym.
Co zaś się tyczy wniosku o przesłuchanie w charakterze świadków pracownicsalonu (...)wZ.R.T.,D. C.iK. G.na okoliczność - jak wskazuje w apelacji obrońca - funkcjonowaniaS. T. (1), to żadna z tych osób nie była świadkiem żadnego z czynów, do których odnosiły się jego depozycje, a zachowanie świadkaT.w salonie gier nie jest miarodajne dla oceny jego procesowych depozycji, z którymi Sąd orzekający miał możliwość zetknąć się bezpośrednio.
W szczególności zaś powoływana przez oskarżonego kwestia znacznych kwot pieniężnych, jakimi świadek dysponował w salonie, nie może mieć żadnego wpływu na kształt istotnych dla rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych, bo niezależnie od tego, czy świadek miał mało, czy dużo pieniędzy, nie określałoby to źródła ich pochodzenia. Świadek, będąc hydraulikiem, miał natomiast możliwości zarobkowe, a pewne zyski odnosił też z popełnianych przestępstw, czego bynajmniej nie krył.
Wobec powyższego oddalenie również tych wniosków dowodowych przez Sąd I instancji, nie stanowi uchybienia mogącego mieć wpływ na treść wyroku.
Podobnie rzecz się ma z oddaleniem wniosku o przesłuchanie w charakterze świadkaP. W., o którym wedługM. S. (1)miał mówić świadekT.na karcie 1862 akt sprawy. Tyle, że w relacji świadka nigdy nie pada nazwiskoP. W., jak też nie wynika z jego depozycji, aby taka osoba bezpośrednio asystowała przy odbieraniu lub przekazywaniu przez niego pieniędzy w związku z którymkolwiek z przestępstw objętych aktem oskarżenia w niniejszej sprawie.
Tym samym postulowany dowód jest nieprzydatny do weryfikacji depozycjiS. T. (1).
Dalekie od wymogu sformułowania zarzutu i wykazania możliwości wpływu uchybienia na treść wyroku są też uogólnione kontestacje zawarte w punkcie I omawianej apelacji.
Ograniczając się do wskazania numerów kart z akt sprawy w kontekście zarzutu nierozpoznania przez Sąd I instancji zawartych na nich wniosków dowodowych, skarżący najwyraźniej nawet nie zadał sobie trudu zaznajomienia się z ich treścią, wszak należy zakładać, że uczyniwszy to, zapewne doszedłby do przekonania, iż nie sposób skutecznie wykazać w aspekcie wymogówart. 438 pkt 2 kpkuchybienia polegającego na „niezwróceniu uwagi” przez Sąd I instancji na fakt nieprzesłuchania nieżyjącegoA. M.(k. 3526, przed zmianą numeracji k. 1526), czy nierozpoznaniu wniosku o skontrolowanie niedookreślonych uchybień postępowania przygotowawczego.
Skarżący nie wskazał, jakież to wady wyroku miałyby wynikać z braku odniesienia się przez Sądmeritido pytania oskarżonego, czy prokurator wiedział o jego planowanej operacji, z czegoM. S. (8)wywodził brak obawy ucieczki (k. 3190, wcześniej 1190), bądź czemu miałoby służyć ustalenie stanu konta depozytowego tymczasowo aresztowanego oskarżonego (k. 3191, wcześniej 1191). Nie wnikając nawet w sposób ewentualnego podziału i zagospodarowania niebagatelnych korzyści uzyskanych z przestępstwa, trudno wszak oczekiwać, aby stojąc pod zarzutem popełnienia licznych oszustw, oskarżony miał się afiszować znacznymi kwotami na swoim rachunku. Zatem brak pokaźnych sum w depozycie, a nawet ich brak całkowity, nie mógłby podważać poczynionych w wyroku ustaleń.
Skarżący nie wskazał również, na czym miałoby polegać zaniechanie przesłuchania w charakterze świadka konkubiny oskarżonegoM. W., która skorzystała z prawa do odmowy złożenia zeznań, wszak wydaje się, że dopiero jej przesłuchanie w tej sytuacji mogłoby prowadzić do rażącego naruszenia reguł procedowania. Z tych też przyczyn niedopuszczalne, bo objęte zakazemart. 186 § 1 kpkin fine,było także wnioskowane przez oskarżonegoS.odczytanie zeznańM. W., złożonych zanim skorzystała z tego prawa.
Wniosek o ustalenie przez Sąd I instancji, co oskarżony robił na wolności (k. 3198 i 3202, wcześniej k. 1198, 1202 i liczne inne, wobec wielokrotnego jego powtarzania w kolejnych pismach), mógł mieć znaczenie jedynie w zakresie podyktowanym zarzutami i w tym obszarze postulat został spełniony, co z treści wyroku skazującego wprost wynika.
Natomiast wykonywanie przez oskarżonego obowiązków podyktowanych dozorem Policji (pismo na k. 3248-3249, przed korektą k. 1248-1249), którego przecież Sąd I instancji nigdy nie negował, w żadnej mierze nie dezawuuje poczynionych ustaleń co do sprawstwaM. S. (8)w zakresie zarzucanych jemu czynów. Skoro wszak dozór nie stanowił dla oskarżonego przeszkody w załatwianiu formalności związanych z rejestrowaniem działalności gospodarczej, zapomogi, czy w odwiedzaniu lokalnego salonu gier (na które to okoliczności oskarżony sam się powoływał w swoich wnioskach), to trudno racjonalnie uznać go za przeszkodę w odbieraniu kopert z pieniędzmi w okolicy miejsca jego zamieszkania, czy na terenie pobliskiej stolicy, jak i za barierę w utrzymywaniu telefonicznych kontaktów ze współsprawcami przestępstw. Takie same uwagi odnieść należy do wskazywanej przez oskarżonego możliwości odwiedzin konkubiny w szpitalu, wszak pomijając nawet realną niewykonalność uzyskania po upływie ponad 3 lat zapisów monitoringu osób wchodzących do placówki medycznej, również potwierdzenie takich odwiedzin nie mogłaby podważyć treści poczynionych ustaleń faktycznych w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia.
Jakkolwiek Sąd Okręgowy nie rozpoznał wniosku o przesłuchanie w charakterze świadkaP. B.w kontekście urzędowych notatek policyjnych odnoszących się do jego osoby, to pozostaje to bez żadnego wpływu na treść wyroku, skoro ani te notatki nie stanowiły podstawy żadnych ustaleń faktycznych, ani też potrzeba czynienia jakichkolwiek ustaleń co doP. B.nie wynikała z zakresu przedmiotowo-podmiotowego niniejszej sprawy. Do osoby tej odnosił się jedynie świadekS. T. (1), który zaprzeczył jakiejkolwiek wiedzy o udzialeP. B.w relacjonowanych zdarzeniach, a sam oskarżonyS.na jego związek z zarzucanymi czynami także nigdy nie wskazywał.
W obiektywnej ocenie całkowicie zbędny dla rekonstrukcji zdarzeń był też wykaz ulic, o którego zażądanie z Urzędu Miasta postulował oskarżony, aby określić położenie na terenieZ.adresów zamieszkania jego oraz matkiS. T. (1). Fakt bliskości tych lokalizacji wprost wynika z innych dowodów, w tym m.in. z niekwestionowanych co do wiarygodności zeznań świadkaS. G., a zatem okoliczność ta została udowodniona zgodnie z twierdzeniem oskarżonego. Jest ona jednak nieprzydatna do ustalenia dat, w których zamieszkujący wW.świadekT.tam przebywał, a niezależnie od tego fakt logowania się jego telefonu do pobliskiej obu tym adresom stacji(...)jest nieprzydatny do ustalenia, czy świadek odwiedzał w tym czasie matkę, czy spotkał się w relacjonowanym przez niego celu z oskarżonymS.(nota benejedno nie wyklucza drugiego).
Wyraźnie trzeba jednak podkreślić, że „przepisart. 427 § 2 kpkobliguje do wskazania w apelacji wszystkich zarzutów stawianych zaskarżonemu rozstrzygnięciu i nie uprawnia odwołania się w tym przedmiocie do treści pism procesowych składanych w toku postępowania” (vide: wyrok SA w Krakowie z dnia 6 listopada 2008 r., II AKa 160/08, KZS 2008/12/37). Stawiając orzeczeniu zarzut obrazyart. 167 kpk, również w zw. zart. 170 § 3 kpk, skarżący ma zatem powinność wskazania w apelacji konkretnych dowodów, które nie zostały przeprowadzone przez Sąd z urzędu lub w wyniku nierozpoznania wniosku strony, a także wykazać możliwość ich przeprowadzenia i wpływ tego uchybienia na treść wyroku.
W kontekście przywołanych wyżej okoliczności, jedynym powodem, dla którego tak postawionych zarzutów w apelacji zabrakło, jawi się brak możliwości racjonalnego wykazania związku pomiędzy niespełnieniem zawartych w pismach oskarżonego oczekiwań z treścią rozstrzygnięcia w sprawie, w szczególności, że znaczna ich część sprowadza się do zaprezentowania przez autora własnej oceny materiału dowodowego oraz do wyrażenia ogólnikowych wątpliwości co do prawidłowości stosowanych procedur.
Nie sposób przy tym zgodzić się z obrońcą, aby składanie przez oskarżonego pism tej ostatniej kategorii miało wymagać od Sądu jakiejkolwiek aktywności, gdy oskarżony został pouczony o treściart. 175 kpkoraz w toku postępowania korzysta z pomocy profesjonalnego obrońcy, jak też miał zapewnioną możliwość udziału w rozprawie oraz składania wyjaśnień i zajmowania stanowiska w swojej obronie na każdym jej etapie.
Ogólnikowe wskazanie skarżącego na nieprawidłowość oddalenia na podstawieart. 170 § 1 pkt 5 kpkponawianych wniosków dowodowych, które wcześniej już były rozpoznane, jakkolwiek nie konkretyzuje żadnego z takich przypadków, jest z gruntu niezasadne. Co do zasady bowiem nie sposób oczekiwać od Sądów obu instancji, aby ponownie rozpoznawały wielokrotnie ponawiane wnioski oskarżonego w tym samym przedmiocie, przy niezmiennych okolicznościach i braku jakiegokolwiek uzasadnienia przydatności dowodu dla rozstrzygnięcia, kiedy bądź to prokurator w postępowaniu przygotowawczym, bądź Sąd orzekający już się do nich odniósł albo, gdy sposób odniesienia się do nich przez Sąd I instancji został zakwestionowany w środku odwoławczym, stanowiąc przedmiot rozpoznania w postępowaniu apelacyjnym. Jest to bowiem jedynie przejaw taktyki oskarżonego, w istocie w oczywisty sposób zmierzającej do przedłużania postępowania. Jej jaskrawym przykładem jest powielanie wniosku o przesłuchanie niejakiego(...), o którym oskarżony mówił w swoich, uznanych przez Sąd Okręgowy za niewiarygodne wyjaśnieniach, w sytuacji braku jakichkolwiek danych mogących identyfikować konkretną osobę. Postulat poszukiwania „R.zZ.” jest w praktyce niewykonalny, czego każda rozsądna osoba ma pełną świadomość, a celebrowanie procedur nie może prowadzić do absurdu.
W konsekwencji niezasadność zarzutów podniesionych na płaszczyźnieart. 438 pkt 2 kpk, prowadzi do uznania za bezpodstawne również zarzuty sformułowane w oparciu o podstawę prawnąart. 438 pkt 3 kpk.
Sąd Okręgowy ustalił wszak tylko takie fakty, które znajdują umocowanie w treści wiarygodnych dowodów, uwzględniając przy tym całokształt ujawnionych na rozprawie okoliczności, co zarzut błędu w ustaleniach faktycznych czyni chybionym.
Prawidłowo przeprowadzone i w sposób nienaruszający regułart. 7 kpkocenione dowody stwarzały asumpt do odrzucenia wersji oskarżonegoM. S. (1)i wbrew niej przyjęcia takiej jego roli w poszczególnych zarzucanych jemu czynach, jaka została mu w zaskarżonym wyroku przypisana.
W świetle obdarzonych wiarą depozycji „kurierów” prawidłowe jest też ustalenie, że oskarżonyM. S. (1)był jednym z organizatorów oszukańczego procederu, o czym świadczy powtarzalność jego udziału w aż ośmiu odrębnych czynach przestępczych na szkodę różnych pokrzywdzonych oraz charakter jego w nich aktywności. Przypisanie oskarżonemu roli organizatora odnosi się w oczywisty sposób do określonego pułapu tej organizacji, wszak materiał dowodowy nie dostarczył podstaw do ustalenia, czy i z kim oskarżony dzielił zyski oraz z kim personalnie i na jakich szczegółowych zasadach nadzorował przedsięwzięcie. Oczywistym w świetle całokształtu ujawnionych okoliczności jest natomiast to, że angażował on i nadzorował „kurierów” w ramach przypisanych jemu czynów („S.werbował do tej działalności kogo się dało” – zeznania świadkaS. T. (1), k. 3076 verte), dostarczał im narzędzi do komunikacji, udzielał instrukcji, kontaktował się z nimi w czasie akcji i na koniec przejmował łupy oraz opłacał ich udział.M. S. (1)w świetle wyjaśnieńM. S. (2)miał też wiedzę co do przebiegu akcji odbierania pieniędzy, skoro wiedząc z innego niż „kurier” źródła, że przewozi on większą kwotę niż zazwyczaj wyłudzano, zmienił miejsce jej odbioru.
W kontekście podstaw kwestionowanego ustalenia co do roliM. S. (1)w oszukańczym procederze, przywołać należy zeznaniaP. K. (1), który nie miał w tym zakresie wątpliwości: „Mężczyzna, który udzielał mi instrukcji, gdzie mam jechać kiedyś powiedział: jak czegoś nie wiesz zadzwoń do bossa. Ja wiedziałem, że chodzi oM.ponieważ nie miałem do nikogo innego telefonu opróczM.” (k. 2449).
Zatem, jeśli nawet oskarżony ten nie miał roli kierowniczej w organizacji pełnej skali przestępczego procederu, czego mu przecież nie przypisano, to bezspornie był organizatorem odbioru pieniędzy w zarzucanych przypadkach.
Sąd I instancji nie popełnił również błędu, o jakim mowa w zarzucie L omawianej apelacji, bowiem w wyroku prawidłowo przyjął za aktem oskarżenia, żeW. K.usiłowano jedynie doprowadzić do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, co jednak nie nastąpiło wobec zatrzymaniaW. Z.przez Policję.
Nieprawidłowe jest natomiast orzeczenia na podstawieart. 46 § 1 kkobowiązku naprawienia szkody, która w tym przypadku niezaistniała, co trafnie zarzucił w swojej apelacji również prokurator i co zostało w ramach kontroli instancyjnej skorygowane.
Nie podzielając zarzutów apelacji obrońców, Sąd Apelacyjny stoi na stanowisku, że zaskarżony wyrok zapadł w wyniku prawidłowego ustalenia faktów, które należycie podpisano pod subsumpcję właściwych przepisów materialno-karnych.
Korekty wymagał opis czynu zarzucanego oskarżonemuM. S. (1)w punkcie 4 wstępnej części wyroku, a przypisanego w punkcie 7, bowiem z całokształtu okoliczności ujawnionych na rozprawie, w tym przede wszystkim wynikających z zeznań pokrzywdzonejJ. H., wiadomym jest, że to ta konkretnie pokrzywdzona została doprowadzona w ustalony w wyroku sposób do niekorzystnego rozporządzenia mieniem zarówno własnym, jak też mieniem swojej matkiB. B. (2)i ojczymaM. B., do których rachunków miała upoważnienie.B. B. (2)iM. B., choć ponieśli szkodę, to o całym zdarzeniu dowiedzieli siępost factum,nie uczestnicząc w nim bezpośrednio w żaden sposób, w tym zwłaszcza nie podejmując żadnych decyzji rozporządzających mieniem, co –nota bene -z ustaleń poczynionych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wprost wynika.
Z przyczyn wyżej już przywołanych w odniesieniu do apelacji obrońcyM. S. (1), za nieskuteczny uznać należy także podniesiony w apelacji obrońcy oskarżonegoM. S. (2)zarzut obrazyart. 424 § 1 kpk, skoro nawet stwierdzenie uchybień w tym względzie, zgodnie z zakazem wyrażonym wart. 455a kpknie może prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku.
Niemniej materiał dowodowy stanowiący podstawę skazaniaM. S. (2)w konfrontacji z rozstrzygnięciem, nie pozostawia wątpliwości co do jego słuszności, niwecząc skuteczność wysuwanych na korzyść tego oskarżonego zarzutów obrazyart. 5 § 1 kpk,art. 7 kpk,art. 410 kpk, jak też błędnych ustaleń faktycznych.
Skoro Sąd orzekający ma obowiązek w swoim wnioskowaniu kierować się wskazaniami wiedzy, logicznego rozumowania i życiowego doświadczenia, do których odwołuje się obrońca, to właśnie prawidłowe wykorzystanie tych reguł (art. 7 kpk), przy należytym uwzględnieniu całokształtu okoliczności ujawnionych na rozprawie (art. 410 kpk), doprowadziło do uznania winyM. S. (2)w zakresie zarzucanego jemu czynu za udowodnioną.
Nie zmienia tego fakt, że sam oskarżony w sposób nader enigmatyczny odnosił się do tej kwestii, twierdząc w instrumentalnie pomijanych przez obrońcę wyjaśnieniach z dnia 5 grudnia 2015 r.: „byłem świadomy, że dokonałem oszustwa, ale dokonałem tego nieświadomie” (k. 1030).
Ewidentna sprzeczność tego zapewnienia, z oczywistych względów nie mogła stanowić podstawy ustaleń faktycznych, co nie oznacza bynajmniej, że zabrakło dowodowych podstaw do zrekonstruowania zamiaru oskarżonego. Jednocześnie treść jego powołanej wyżej wypowiedzi uprawniała konstatację Sądu I instancji, że oskarżony po części przyznał się do czynu, zwłaszcza, że nigdy nie negował faktu odebrania waluty odK. K. (1). Nie można wszak świadomie dokonać oszustwa, a jednocześnie nie mieć świadomości jego dokonania.
Świadomość w tym względzieM. S. (2), który wedługP. K. (1)często towarzyszyłM. S. (1), wynika z samych okoliczności jego aktywnego udziału w zdarzeniu polegającym na wyłudzeniu pieniędzy od małżonkówK., ale też z relacji świadkaS. T. (1), któremu oskarżonyS.10 dni wcześniej asystował pod bankiem podczas odbioru pieniędzy wyłudzonych odE. M.. Zgodnie z zeznaniami tego świadka,M. S. (2)miał wówczas zobaczyć, jak odbiera się koperty, acz w tym wypadku przesyłka została pozostawiona przez pokrzywdzonego w koszu na śmieci, a aktywność oskarżonego ograniczyła się do obserwacji poczynań kompana. Nie zmienia to jednak faktu, że odbiór koperty zostałM. S. (2)zaprezentowany na polecenieM. S. (1), „aby wiedział, jak to się robi”,czego późniejsze, samodzielne udanie się oskarżonego po pieniądze do domu pokrzywdzonychK., stanowi logiczne następstwo. Immanentnym jest przy tym, że odebranie prywatnej przesyłki, o ile nie stanowi elementu przestępstwa, nie wymaga żadnego przygotowania, ani zwłaszcza kamuflażu.
Słusznie podnosząc nienaturalność odbioru przesyłki z kosza na śmieci, skarżący zdaje się zapominać, że poprzedzał on odbiór pieniędzy odK. K. (1), stanowiąc doń przygotowanie i odbywał się pod bankiem, skąd wyszedł starszy mężczyzna z kopertą, co z racji okoliczności i chronologii tych zdarzeń tym bardziej uzasadnia przekonanie o uświadomieniu przez oskarżonego udziału w przestępstwie.
Przyznając rację obrońcy, że uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brak jest precyzji w kwestii, czy oskarżonyS.był przeszkolony przez świadkaT.raz, czy wielokrotnie (acz w kontekście wywodu na karcie 32 uzasadnienia niejasnym jest, czy Sąd miał na myśli wielokrotny udział w przestępczej akcji oskarżonegoS., czy oskarżonegoS.), jest to okoliczność nieistotna, skoro w efekcie przypisano jemu współudział w jednym tylko przestępstwie, a owa niespójnie przytaczana okoliczność wielokrotności szkoleń, w żadnej postaci nie została uwzględniona przy wymierzaniu kary.
Dla jasności trzeba jednak wyraźnie podkreślić, że w świetle uznanych za wiarygodne dowodów, brak jest podstaw do przyjęcia, aby owo przeszkolenie odbywało się więcej niż jednorazowo w dniu 20 listopada 2015 r., co wszelako również spełnia kryteria przygotowywania się oskarżonego do popełnienia przestępstwa, za które oskarżony został skazany. Nawet w kontekście jednorazowego uprzedniego przysposobienia, oskarżonyS., sam udając się 10 dni później po odbiór pieniędzy, musiał wiedzieć, że uczestniczy w procederze oszustwa, którego ofiarami są osoby starsze. Doskonale wiedzieli toS. T. (1),P. K. (1)iA. K. (1), która wprost przyznała „jak odbierałam pieniądze 30 listopada 2015 r., to wiedziałam, że odbieram wyłudzone pieniądze od starszych ludzi”(k. 1358). Wbrew zdrowemu rozsądkowi byłoby zakładać, że spośród „kurierów”M. S. (1)tylko oskarżonyS.myślał, że dokonuje legalnego doręczenia.
O ile na taki stan świadomości sprawcy wskazuje trafnie przywoływana przez Sąd I instancji powszechna popularność procederu tzw. oszustw „na wnuczka”, czy „na policjanta”, przed którymi szeroko przestrzegała Policja, również za pośrednictwem mediów, różnorakich akcji społecznych, a nawet parafialnych ogłoszeń w kościołach i o których oskarżonyS.również wcześniej słyszał (co jednoznacznie przyznał w swoich wyjaśnieniach), to Sąd Okręgowy wnioskując w tym zakresie słusznie podkreślił, żein concretooskarżony otrzymał na akcję telefon z kartą SIM do jednorazowego użytku, a odbierając pieniądze od zaawansowanej wiekowo pokrzywdzonej występował jako fałszywy policjant pod fikcyjnym nazwiskiemK.. Oskarżony sam wreszcie przyznawał, że pozostając w kontakcie z „telefonistą”, jednocześnie słyszał w słuchawce rozmowę z pokrzywdzoną, w tym zapytanie o stojący na podjeździe pojazd i polecenie, aby kuzynka stamtąd odjechała.
Jakkolwiek za ewidentną omyłkę uznać należy, trafnie dostrzeżone przez skarżącego, wskazanie w pisemnych motywach wyroku, jakoby to oskarżony kazał pokrzywdzonej udać się pod bank, wszak w istocie uczynił to telefonicznie, tuż po jego wyjściu nieustalony sprawca (zeznaniaK. K. (1)), to same pozostałe aspekty zachowania oskarżonego w zaistniałych okolicznościach nie pozostawiają wątpliwości co do jego zamiaru, wszak gdyby nie miał on świadomości współdziałania w przestępstwie oszustwa, nie miałby też powodu występować jako policjant i podszywać się pod cudze nazwisko, a obecność kuzynki nie stanowiłaby przeszkody w odebraniu przesyłki, gdyby ta nie stanowiła zamierzonego celu oszustwa. Tymczasem podszywanie się przez oskarżonego pod inną osobę stanowi w tym wypadku również element wprowadzenia pokrzywdzonej w błąd w celu uzyskania jej pieniędzy (dokonania czynności faktycznego rozporządzenia mieniem). Oczywistym jest wszak, że pokrzywdzona nie wydałaby ich wiedząc, że oskarżony nie jest policjantemK.uczestniczącym w akcji przeciwko nieuczciwym rzekomo pracownikom banku.
Zasadne w świetle treści ujawnionych dowodów oraz określonych wart. 7 kpkreguł wnioskowania jest też ustalenie Sądu I instancji, że oskarżony swoim zamiarem bezpośrednim obejmował również fakt, iż współdziała w wyłudzeniu pieniędzy stanowiących mienie znacznej wartości.
Należy przypomnieć, że pokrzywdzonaK. K. (1)dopiero po przekazaniu oskarżonemu w blaszanym pudełku kwoty głównej, zapytana czy to wszystko, jako dodatek wręczyła oskarżonemu jeszcze 10.000 USD, co oszacował on w oparciu o doświadczenia z pracy polegającej na liczeniu pieniędzy (jak sam wyjaśnił). Skoro zatem 10.000 USD stanowiło jedynie załącznik do kwoty zasadniczej, to tylko w świetle tego faktu oczywistym było, że w pudełku znajduje się kwota po wielokroć wyższa.
Z wyjaśnień oskarżonegoM. S. (2)wprost nadto wynika, że wiedział od oskarżonegoS., iż ze względu na wysokość przejętej kwoty odbierze ją wW., a nie wZ.(„przez telefon się dowiedziałem, że to dużo pieniędzy…” k. 2874). Z tego też powodu, oskarżonyS.miał pojechać po odbiór pieniędzy taksówką, za którąM. S. (1)zapłacił, a co w świetle relacjiS. T. (1), nie należało do standardowych działań.
Wreszcie oskarżonyS.przyznał, że widział zawartość pudełka, gdyM. S. (1)w jego obecności je otworzył, aby sprawdzić zawartość.
Z takim stanem rzeczy korespondują depozycjeP. K. (1)orazS. T. (1), którzy wiedzieli odM. S. (1), żeM. S. (2)dostarczył mu 100.000 USD, a także wysokość gratyfikacji, jaką otrzymał oskarżony, znacząco przekraczającą jej standardową kwotę.
Tym samym prawidłowe jest ustalenie Sądu I instancji, że oskarżonyS.miał świadomość wszystkich znamion przestępstwa, w popełnieniu którego współuczestniczył i w pełni je akceptował, choć bezpośrednio realizował tylko część jego znamion, acz bardzo istotną, by nie rzec kluczową, dla osiągnięcia zamierzonego oszukańczego celu, jakim było osiągnięcie korzyści majątkowej pochodzącej z niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez pokrzywdzonych.
W konsekwencji zasadnie przypisano oskarżonemuM. S. (2)współdziałanie w popełnieniu przestępstwa zart. 286 § 1 kkw zw. zart. 294 § 1 kk, a warunkiem jego współsprawstwa nie jest bynajmniej znajomość danych wszystkich osób współdziałających, ani bezpośrednia styczność z nimi, ale świadomy wkład w realizację przestępnego celu poprzez uzupełnianie tym samym działań innych współsprawców, które wspólnie składają się na zespół znamion czynu zabronionego.
Współsprawstwa oskarżonego nie dezawuuje okoliczność, że nie wypełnił on „własnoręcznie” wszystkich czynności sprawczych, jakie złożyły się na ostateczny skutek w postaci rozporządzenia przez pokrzywdzonych własnym mieniem wspólnym. Nie podważa go zatem i to, że to nie on, ale inna osoba (A. K. (1)) odbierała od pokrzywdzonych pozostałe kwoty, skoro działania współsprawców były nakierowane na doprowadzenie pokrzywdzonych do rozporządzenia mieniem w maksymalnym rozmiarze, co oskarżonyS.sam zamanifestował, gdy po otrzymaniu pieniędzy w pudełku, upewniał się, czy to wszystkie pieniądze, którymi pokrzywdzona dysponuje w domu, a następnie przyjął i przekazałM. S. (1)także dodane przez nią 10.000 USD (po tym, jakM. S. (1)zmienił miejsce odbioru ze względu na wysokość wyłudzonej kwoty).
Nie ma zatem błędu w ustaleniu Sądu I instancji, że oskarżonyM. S. (2)współdziałał zarówno zM. S. (4), jak i zA. K. (1), a nadto i z innymi nieustalonymi osobami, skoro to dopiero ich uzupełniające się zachowania doprowadziły do osiągnięcia przestępczego skutku, ze szkodą dlaS.iK. K. (1), po uprzednim wprowadzenia obydwojga małżonków w błąd co do wykorzystania ich oszczędności w innym zupełnie celu, niż faktycznie zamierzony.
Podsumowując, zarzuty apelacji obrońcy oskarżonegoM. S. (2)również nie mogą prowadzić do rozstrzygnięć postulowanych we wniesionym na jego korzyść środku odwoławczym, przy czym chybiony jest również zarzut oparty na podstawieart. 438 pkt 4 kpk.
Za niezasadne Sąd Apelacyjny uznał również zarzuty rażącej niewspółmierności wymierzonychM. S. (1)kar jednostkowych oraz kary łącznej, a i skarżący nie przytoczył żadnych argumentów zdolnych ów zarzut wesprzeć.
Przypomnieć należy, że miarą surowości kary nie jest jej ilościowy wymiar, ale zakres wykorzystania sankcji karnej przewidzianej za dany typ przestępstwa.
Mając tymczasem na uwadze trafnie powołane przez Sąd Okręgowy okoliczności obciążające, wynikające z zaplanowanego, wyrafinowanego sposobu działaniaM. S. (1)w popełnieniu każdego z przestępstw, współdziałanie z innymi osobami, wysokość spowodowanych szkód, a w przypadkuW. K.szkody grożącej, a także uprzedniej karalności oskarżonego i działania w warunkach prawidłowo ustalonej recydywy (karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego w Wołominie z dnia 4 grudnia 2012 r., sygn. V K 463/11, za czyn zart. 278 § 1 kkw zw. zart. 64 § 1 kk, oskarżony odbywał w okresie od 7 czerwca 2013 r. do 7 grudnia 2014 r. – k. 1268-71), wymiar kar jednostkowych uznać należy za nieprzekraczający stopnia zawinienia sprawcy i społecznej szkodliwości poszczególnych czynów.
Trafnie podkreślił przy tym Sąd Okręgowy dobór osób pokrzywdzonych, będących osobami zaawansowanymi wiekowo, czy z ograniczeniami zdrowotnymi, dla których poniesione w wyniku przestępstw szkody stanowiły oszczędności gromadzone przez lata, aby mogły stanowić zabezpieczenie ich potrzeb w okresie utraty zdolności zarobkowania. Okoliczność ta, przy jednoczesnym wykorzystywaniu zaufania pokrzywdzonych i ich chęci wsparcia organów ścigania, podnosi ładunek społecznej szkodliwości czynów. Prawidłowo zaś ustalona, istotna organizacyjna rola oskarżonego w każdym z przypisanych jemu przestępstw, którego popełnienie zostało skrzętnie zaplanowane, decyduje o wysokim stopniu winyM. S. (1).
Nie sposób też zasadnie kwestionować w oparciu o zarzut rażącej niewspółmierności kary, oparty na regule asperacji wymiar kary łącznej, która mogła zostać orzeczona w granicach od 4 do 20 lat pozbawienia wolności. Ukształtowanie tej kary na poziomie 10 lat pozbawienia wolności spowodowało tak daleką redukcję kar jednostkowych, że brak jest jakichkolwiek racjonalnych argumentów na rzecz dalszego łagodzenia konsekwencji karnych sumy przestępczych zachowańM. S. (1). Byłoby to sprzeczne z celami, jakie kara ma osiągnąć w zakresie tak prewencji indywidualnej, jak i kształtowania prawnej świadomości społeczeństwa.
„Na marginesie” godzi się przy tym zauważyć, że Sąd Okręgowy nie przyjął w odniesieniu do pozostałych, poza skierowanym wobec mienia znacznej wielkości, przypisanychM. S. (1)przestępstw oszustwa, konstrukcjiart. 91 § 1 kk, a wobec braku zarzutu w tym zakresie na niekorzyść oskarżonego, regułareformationis in peiusstoi na przeszkodzie konwalidowaniu tej wady wyroku w instancji odwoławczej. Takie rozstrzygnięcie, przy nadal aktualnej konieczności orzeczenia kary łącznej (nie wszystkie wszak czyny można objąć ciągiem ze względu na różne podstawy wymiaru kary) stwarzałoby pogorszenie sytuacji oskarżonego.
Nie razi swoją surowością również orzeczona oskarżonemuM. S. (2)kara 3 lat pozbawienia wolności, skoro przypisany jemu czyn zagrożony jest karą tego rodzaju w granicach od roku do 10 lat. OskarżonyM. S. (2), współdziałając z innymi osobami, pełnił w nim rolę istotną dla realizacji przestępnego celu, a jego wkład w uzyskanie znacznej korzyści majątkowej był wydatny.
Fakt pokrzywdzenia osób w starszym wieku i uszczuplenie zabezpieczenia ich bytu na czas, gdy z racji wieku ograniczona lub wyłączona jest aktywność zawodowa, czyni przestępstwo wysoce szkodliwym społecznie, co należycie uwzględniono orzekając o karze. Jej wymiar należycie uwzględnia również złożenie przez oskarżonego wyjaśnień, które pozwoliły poczynić część odnoszących się do zarzucanego jemu czynu ustaleń faktycznych, acz nie można tej okoliczności nadać większego znaczenia w sytuacji, gdy wyjaśnienia te oskarżony w dalszej fazie procesu instrumentalnie zmienił.
Sąd Apelacyjny uwzględnił natomiast, słusznie podniesiony przez prokuratora na korzyść oskarżonegoM. S. (1), zarzut obrazyart. 46 § 1 kkw odniesieniu do orzeczenia z punktu 15 zaskarżonego wyroku, w którym niezasadnie orzeczono na rzecz pokrzywdzonego obowiązek naprawienia szkody, choć wobec zatrzymania się pochodu przestępstwa w fazie usiłowania, do jej powstania wcale nie doszło, co Sąd I instancji ustalił prawidłowo.
Mając zatem na uwadze, że orzeczenie obowiązku naprawienia niezaistniałej szkody w mieniuW. K.nastąpiło z ewidentną obraząart. 46 § 1 kk(przepis wprost mówi o szkodziewyrządzonejprzestępstwem), rozstrzygnięcie to Sąd Apelacyjny uchylił.
Jednocześnie Sąd Odwoławczy nie znalazł podstaw, aby kwestionować zasadność obciążenia oskarżonegoM. S. (1)obowiązkiem naprawienia szkód faktycznie wyrządzonych pozostałymi, popełnionymi przez niego przestępstwami, gdzie – poza przestępstwem z pokrzywdzeniem małżonkówK.- każdorazowo ukształtowano ten obowiązek na poziomie połowy wysokości ustalonej szkody (obowiązek naprawienia w połowie szkody na rzecz pokrzywdzonychA. K. (2),C. B.,E. M.,R. B.,D. R.,J. H.,B. B. (2)iM. B.orzeczono w wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy Śródmieścia w Warszawie z 21 marca 2017 r., sygn. II K 168/17, którym skazanoS. T. (1)).
Jedynie w odniesieniu do orzeczonego w punkcie 8 obowiązku naprawienia przez oskarżonegoM. S. (1)szkody w kwocie 14.682,10 zł na rzecz spadkobiercówM. B., Sąd Apelacyjny za konieczne uznał jego uchylenie z urzędu, co stanowi podyktowaną przezart. 440 § 1 kpkzmianę na korzyść oskarżonego. Skoro bowiem pokrzywdzonyM. B.zmarł w dniu 1 czerwca 2017 r. (co spowodowało też wygaśnięcie z chwilą śmierci pełnomocnictwa udzielonego przez oskarżyciela posiłkowego do reprezentowania jego w procesie), a żadna z uprawnionych osób nie wstąpiła na podstawieart. 52 kpkw jego prawa, brak było podstaw, aby orzekać ów obowiązek, w szczególności, że orzeczenie tegoż na rzecz spadkobierców w sytuacji, gdy z przedłożonych do akt pism procesowych wynikało, że postępowanie spadkowe nie zostało przeprowadzone, czyniłoby orzeczenie z gruntu niewykonalnym (k. 3304a, k. 3259).
Co do zasady słusznie też obciążono oskarżonych obowiązkiem naprawienia w częściach równych szkody na rzecz małżonkówK.. Jakkolwiek bowiem dochód „kurierów” z tego przestępstwa był marginalny w porównaniu z wysokością wyłudzonej sumy, to ich działanie było elementem decydującym o przejęciu pieniędzy w ramach zorganizowanej akcji przestępczej.
Wobec kompensacyjnego charakteru obowiązku naprawienia szkody, zarówno sytuacja materialna współsprawcy, jak i faktycznie uzyskana przez niego w wyniku podziału zysków korzyść majątkowa, nie ma istotnego znaczenia dla ustalenia zakresu tego obowiązku, skoro współdziałał on w wyrządzeniu przestępstwem realnej szkody, bez względu na to, czy korzyść odniósł on sam, czy inna osoba(art. 115 § 4 kk), a nawet niezależnie od tego, czy ktokolwiek na tym skorzystał. Przepisart. 46 § 1 kk, inaczej niż przepisart. 45 § 1 kk, nie mówi wszak o zwrocie osiągniętych korzyści, ale o naprawieniu wyrządzonej szkody.
Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw, aby nie podzielić podniesionego w apelacji prokuratora zarzutu w zakresie wysokości naprawienia szkody na rzeczK.iS. K.w związku ze skazaniem wszystkich oskarżonych za popełnione na ich szkodę przestępstwo oszustwa.
Zgodzić należy się z prokuratorem, że obciążając współsprawców tym obowiązkiem w częściach równych, Sąd dokonał błędnych obliczeń. Skoro bowiem przestępstwem tym sprawcy wyrządzili szkodę o wartości 543.150 zł (suma kwoty 120.000 zł oraz, stanowiącej w dacie popełnienia czynu równowartość 100.000 USD, kwoty 423.150 zł), to 1/3 tej sumy stanowi kwotę 181.050 zł, a nie – jak błędnie obliczył Sąd Okręgowy – kwotę 145.050 zł.
Powyższe skutkowało dokonaniem przez Sąd Odwoławczy postulowanej w apelacji prokuratora zmiany zaskarżonego wyroku w omawianym zakresie na niekorzyść wszystkich oskarżonych, poprzez odpowiednie podwyższenie zasądzonych należności.
Sąd Apelacyjny miał na uwadze, nieprawidłowe wobec informacji zawartych na karcie 3.831 akt, zaliczenie oskarżonemuM. S. (1)okresu tymczasowego aresztowania w sprawie na poczet rzeczonej kary, ale jednocześnie uwzględnił fakt, że zostało ono prawomocnie skorygowane w wydanym w trybieart. 420 § 1 kpkpostanowieniu Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2018 r.
Sąd Apelacyjny nie podzielił również zarzutu apelacji obrońcyM. S. (1)dotyczącego obciążenia tego oskarżonego w zaskarżonym wyroku kosztami sądowymi. Ich wysokość nie przekracza możliwości finansowych oskarżonego, które badać należy nie tylko przez pryzmat werbalnie deklarowanej sytuacji majątkowej sprawcy, ale też możliwości zarobkowych i zobowiązań rodzinnych, nie tracąc z pola widzenia korzyści odniesionych z przestępstw stanowiących przedmiot skazania zaskarżonym wyrokiem. Skarżący nie wykazał natomiast, aby oskarżony faktycznie nie był w stanie kosztów tych uiścić.
Nie znajdując podstaw do dalszej ingerencji w treść zaskarżonego wyroku zarówno przez pryzmat podniesionych w apelacjach zarzutów, jak też niezależnie od nich (na podstawieart. 440 kpkiart. 439 § 1 kpk), w pozostałej części zaskarżonej wyrok Sądu I instancji utrzymano w mocy.
Sąd Apelacyjny zwolnił oskarżonych od zapłaty kosztów sądowych za instancję odwoławczą mając na uwadze rozmiar obciążeń finansowych nałożonych na nich w wyroku Sądu I instancji, a w przypadkuM. S. (1)również ze względów słuszności, skoro niektóre z dotyczących jego rozstrzygnięć w zakresie środków kompensacyjnych były wadliwe i wymagały zmiany także na jego korzyść.
Wynagrodzenie obrońcom oskarżonych z urzędu przyznano wedle norm przepisanych, uwzględniając obecność obrońców na jednym terminie rozprawy odwoławczej.
Z tych wszystkich względów Sąd Apelacyjny orzekł, jak w sentencji.