Sąd Apelacyjny w Lublinie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 900/18
Data wyroku: 2019-05-30 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Elżbieta Gawda, Elżbieta Czaja, Małgorzata Pasek
Podstawa prawna: art. 370 k.p.c.

Sygn. akt III AUa 900/18
Sygn. akt III AUz 23/19

POSTANOWIENIE
Dnia 30 maja 2019 r.
Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Małgorzata Pasek

Sędziowie:

SA Elżbieta Czaja (spr.)
SA Elżbieta Gawda

Protokolant:

sekretarz sądowy Krzysztof Wiater

po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2019 r. na posiedzeniu jawnym
sprawy z wnioskuS. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wB.
o wysokość świadczenia i odsetki
na skutek apelacjiS. K.od wyroku Sądu Okręgowegow Zamościu
z dnia 24 sierpnia 2018 r. sygn. akt IV U 1317/17
i zażaleniaS. K.
na postanowienia zawarte w punktach I i III wyroku

p o s t a n a w i a:

I

odrzucić apelację;

II

odrzucić zażalenie.

Elżbieta Gawda Małgorzata Pasek Elżbieta Czaja

Sygn. akt III AUa 900/18
Sygn. akt III AUz 23/19

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.w sprawieS. K.:
1) decyzją z dnia 27 października 2017 r. przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury w powszechnym wieku emerytalnym od dnia 1 października 2017 r., przy przyjęciu podstawy wymiaru dotychczas przyznanej emerytury wcześniejszej, ustalił jej wysokość wraz ze zwiększeniem z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników i wypłacił wnioskodawcy wyrównanie świadczenia za okres od 1 października 2017 r. do 30 listopada 2017 r., wstrzymując wypłatę pobieranej wcześniej emerytury.
2) decyzją z dnia 20 lutego 2018 r. przeliczył wnioskodawcy wysokość emerytury od dnia 1 lutego 2015 r., tj. za okres 3 lat poprzedzających miesiąc wydania decyzji, przy zastosowaniu wskaźnika wysokości podstawy wymiaru - 77,34% i wypłacił wyrównanie świadczenia za okres od 1 lutego 2015 r. do 28 lutego 2018 r.
Wnioskodawca w odwołaniu od decyzji z dnia 27 października 2017 r. wniósł o uwzględnienie wszystkich jego okresów zatrudnienia i rzeczywistych zarobków, a w odwołaniu od decyzji z dnia 20 lutego 2018 r. o wyrównanie emerytury za okres od(...), tj. za okres 3 lat wstecz od miesiąca zgłoszenia wniosku oraz wypłatę odsetek od(...).
Wyrokiem z 24 sierpnia 2018 roku Sąd Okręgowy w Zamościu umorzył postępowanie w części dotyczącej odwołania od decyzji z 27 października 2017 roku ( pkt I), zmienił zaskarżoną decyzję z 20 lutego 2018 roku w ten sposób, że ustaliłS. K.prawo do ponownego ustalenia wysokości emerytury przy uwzględnieniu wskaźnika podstawy wymiaru - 77,34% od(...)(pkt II), wniosekS. K.o ustalenie prawa do odsetek z tytułu opóźnienia w wypłacie wyrównania emerytury od(...)roku przekazał do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych w Oddziałowi wB.(pkt III wyroku).
Podstawa były następujące ustalenia:
S. K.,ur. (...), do dnia 20 listopada 2009 r. pozostawał w zatrudnieniu wPrzedsiębiorstwie (...)J. S.wK.. Od dnia 1 grudnia 2009 r. organ rentowy przyznał mu prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym w związku z zatrudnieniem w szczególnych warunkach. Podstawę wymiaru tej emerytury ustalił na podstawie wynagrodzeń wnioskodawcy z 20 lat z okresu 1969 - 1995 (wwpw - 40,47%). Od dnia 1 marca 2010 r. organ rentowy przeliczył wnioskodawcy wysokość emerytury, ustalając podstawę wymiaru w oparciu o wynagrodzenia z innych 20 lat z okresu 1974-1994 (wwpw - 68,72%).
W związku z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego, wnioskodawca w dniu(...)zgłosił w organie rentowym wniosek o przyznanie prawa do nowej emerytury, w którym wskazał, aby do obliczenia tej emerytury przyjąć „zarobki pozwalające na ustalenie najkorzystniejszej kwoty świadczenia”. Po rozpoznaniu tego wniosku organ rentowy zaskarżoną decyzją z dnia 27 października 2017 r., przyznał wnioskodawcy przedmiotowe świadczenie, przyjmując do obliczenia jego wysokości, dotychczasową podstawę wymiaru (wwpw - 68,72% ).
W toku postępowania odwoławczego organ rentowy wydał drugą z zaskarżonych decyzji z dnia 20 lutego 2018 r., na podstawie której przeliczył wnioskodawcy wysokość emerytury od dnia 1 lutego 2015 r., ustalając podstawę wymiaru w oparciu o wynagrodzenia z 20 lat z okresu 1972 - 1994 (wwpw - 77,34%) i wypłacając wyrównanie z odsetkami.
Różnica w wysokościach emerytury wskazanych w zaskarżonych decyzjach wynikała z faktu, że w decyzji z dnia 27 października 2017 r. organ rentowy do ustalenia podstawy wymiaru przyjął wynagrodzenia za lata: 1974 - 1988, 1990 - 1994 (wwpw - 68,72%, k. 136 a.e.), a w decyzji z dnia 20 lutego 2018 r. za lata: 1972 - 1988, 1991, 1993 - 1994 (wwpw - 77,34%, k. 11, 12 a.e.).
Przy wydawaniu pierwszej z wymienionych decyzji z dnia 27 października 2017 r. organ rentowy, wskutek błędu, pominął wynagrodzenie wnioskodawcy osiągnięte w latach 1972 - 1974 w Kooperacyjnej(...)Spółdzielni Produkcyjnej wD., a błąd w tym zakresie naprawił przez wydanie drugiej z zaskarżonych decyzji z dnia 20 lutego 2018 r. i wtedy ustalił najkorzystniejszy dla wnioskodawcy wariant podstawy wymiaru emerytury.
Zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu wnioskodawcy w Kooperacyjnej(...)Spółdzielni Produkcyjnej wD.z dnia 5 sierpnia 2003 r., jest zamieszczone w aktach kapitału początkowego wnioskodawcy i zostało złożone przez wnioskodawcę w dniu 24 października 2003 r.
Aktualnie przy ustaleniu podstawy wymiary pominięte są lata 1990 (wskaźnik 37,35%) i 1992 (wskaźnik 50,01%), a przyjęte w ich miejsce korzystniejsze lata 1972 (wskaźnik 95,85%) i 1973 (wskaźniki 145%) natomiast wynagrodzenie za 1974 r. zostało zwiększone o kwotę 7.260 zł uzyskaną przez wnioskodawcę w(...)Spółdzielni(...)wD.(dotychczasowy wskaźnik za 1974 - 62,91%, a obecny po doliczeniu w/w kwoty - 81,91%).
Wnioskodawcy przy ustalaniu wysokości do emerytury od 1 grudnia 2009 r., jest przyznane i wypłacane od tej daty, zwiększenie z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników, obliczone według zasad jak część składkowa emerytury rolniczej. Przy ustalaniu wysokości emerytury organ rentowy uwzględnił wszystkie wykazane przez wnioskodawcę okresy składkowe i nieskładkowe.
Powyższych ustaleń faktycznych Sąd dokonał na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach emerytalnych i kapitału początkowego wnioskodawcy.
Wobec nieprzedstawienia przez wnioskodawcę konkretnych zarzutów, co do prawidłowości wyliczenia przez organ rentowy wysokości emerytury Sąd nie uwzględnił jego wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego księgowego na okoliczność wyliczenia wysokości tej emerytury.
Sąd Okręgowy uznał, że postępowanie w części dotyczącej odwołania od decyzji z dnia 27 października 2017 r., podlega umorzeniu, zasadne jest odwołanie wnioskodawcy od decyzji z dnia 20 lutego 2018 r., a wniosek wnioskodawcy o ustalenie prawa do odsetek z tytułu opóźnienia w wypłacie wyrównania emerytury od dnia(...)., podlega przekazaniu do rozpoznania organowi rentowemu.
Wydanie przez organ rentowy w toku postępowania zaskarżonej decyzji z dnia 20 lutego 2018 r., stanowi uwzględnienie żądań wnioskodawcy zawartych w odwołaniu od decyzji z dnia 27 października 2018 r., dotyczących uwzględnienia jego rzeczywistych zarobków.
Zgodnie z art.art. 47713§ 1zd. pierwszek.p.c., zmiana przez organ rentowy zaskarżonej decyzji przed rozstrzygnięciem sprawy przez sąd - przez wydanie decyzji uwzględniającej w całości lub w części żądanie strony - powoduje umorzenie postępowania w całości lub w części. Wydanie przez organ rentowy decyzji z dnia 20 lutego 2018 r. ustalającej wysokość emerytury od dnia 1 lutego 2015 r. (wwpw - 77,34%), jest korzystną dla wnioskodawcy zmianą decyzji z dnia 27 października 2017 r., ustalającej wysokość tego świadczenia od 1 października 2017 r. (wwpw - 68,72%).
W tej sytuacji postępowanie w części dotyczącej decyzji z dnia 27 października 2017 r., podlegało umorzeniu. Podstawę umorzenia postępowania w tej części można również wywodzić z normyart. 355 § 1 k.p.c., zgodnie z którym sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania m.in. w sytuacji, gdy wydanie wyroku stało się zbędne. Wydanie przez organ rentowy decyzji z dnia 20 lutego 2018 r. skutkuje że orzekanie co do istoty w sprawie z odwołania od decyzji z dnia 27 października 2017 r., stało się zbędne.
Stosownie do treściart. 15 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2018 r., poz.1270 ze zm.):
Podstawę wymiaru emerytury i renty stanowi ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne na podstawie przepisów prawa polskiego w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych, wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę (ust. 1); Na wniosek ubezpieczonego podstawę wymiaru emerytury lub renty może stanowić ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresie 20 lat kalendarzowych przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku, wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu (ust. 6).
W myśl art. 133 ust. 1 cyt. ustawy:
W razie ponownego ustalenia przez organ rentowy prawa do świadczeń lub ich wysokości, przyznane lub podwyższone świadczenia wypłaca się, poczynając od miesiąca, w którym powstało prawo do tych świadczeń lub do ich podwyższenia, jednak nie wcześniej niż:
-od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydano decyzję z urzędu, z zastrzeżeniem art. 107a ust. 3 (pkt 1);
- za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio miesiąc, o którym mowa w pkt 1, jeżeli odmowa lub przyznanie niższych świadczeń były następstwem błędu organu rentowego lub odwoławczego (pkt 2).
Wniosek o przyznanie emerytury, przy przyjęciu zarobków pozwalających na ustalenie najkorzystniejszej kwoty świadczenia, wnioskodawca złożył w dniu(...). Dotychczas pobierał emeryturę w zaniżonej kwocie. Wynikało to z błędu organu rentowego, który ustalił podstawę wymiaru z zastosowaniem wwpw - 68,72%, zamiast prawidłowego, najkorzystniejszego dla wnioskodawcy wwpw - 77,34%.
W tych okolicznościach wnioskodawcy przysługuje prawo do wyższego świadczenia nie od 1 lutego 2015 r., jak przyjął organ rentowy (3 lata wstecz od miesiąca wydania nowej decyzji), a od(...)(3 lata wstecz od miesiąca zgłoszenia przez wnioskodawcę wniosku o ponowne ustalenie wysokości emerytury).
Organ rentowy przyznał wnioskodawcy zwiększenie za okres opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników, gdyż zgodnie z art. 56 ust. 4 ustawy, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe nie zostały uzupełnione okresami wymienionymi w art. 10, emerytura ulega zwiększeniu za okres opłacania składek na Fundusz Emerytalny(...), Fundusz Ubezpieczenia Społecznego(...)i ubezpieczenie emerytalno-rentowe(...). Zwiększenie to ustala się według zasad wymiaru przewidzianych dla części składkowej w przepisach, o których mowa w ust. 3, czyli jest to  kwota odpowiadającą części składkowej emerytury ustalonej według zasad wymiaru określonych w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Sąd podniósł, że wnioskodawca - na wymagane dla przyznania emerytury 25 lat - wykazał ponad 27 lat okresów składkowych i nieskładkowych, a zatem w jego przypadku nie zachodziła potrzeba uzupełniania stażu emerytalnego, okresem ubezpieczenia społecznego rolników lub okresem pracy w gospodarstwie rolnym.
Wniosek wnioskodawcy o odsetki z tytułu opóźnienia w wypłacie wyrównania emerytury od(...)jest nowym wnioskiem zgłoszonym na etapie postepowania odwoławczego, stąd ten wniosek - na podstawieart. 47710§ 2 k.p.c.- należało przekazać do rozpoznania organowi rentowemu.
Z tych względów Sąd Okręgowy, w oparciu o powołane wyżej przepisy iart. 47714§ 2 k.p.c.orzekł jak w sentencji.
Od powyższego orzeczenia apelację złożyłS. K.zaskarżając je w całości. Zarzucił niezgodność ustaleń faktycznych sądu z materiałem dowodowym w sprawie, w szczególności poprzez przyjęcie, że wyliczenie wysokości świadczenia dokonane przez ZUS jest prawidłowe, a także bezzasadne oddalenie wniosku dowodowego o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu księgowości a tym samym nierozpoznanie istoty sprawy, wnosił o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego księgowego celem obliczenia wysokości emerytury według najkorzystniejszego wariantu, ewentualnie o uchyleniu wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Zamościu.
W piśmie procesowym z dnia 6 grudnia 2018 roku wnioskodawca oświadczył, że zaskarża również rozstrzygnięcia zawarte w punkcie I i III wyroku.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje :
Apelacja i zażalenie podlegają odrzuceniu.
W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że na postanowienia dotyczące umorzenia postępowania (pkt I) oraz w przedmiocie przekazania organowi rentowemu wniosku o ustalenie prawa do odsetek z tytułu opóźnienia w wypłacie emerytury (pkt III przysługuje zażalenie). Zażalenie przysługuje także wtedy, gdy postanowienia te zostały zamieszczone w wyroku, bowiem o rodzaju i dopuszczalności środka odwoławczego decyduje przedmiot rozstrzygnięcia, a nie forma orzeczenia. W niniejszej sprawie od obu postanowień wnioskodawcy przysługiwało zatem zażalenie, które powinno być wniesione z zachowaniem wiążących się z tym środkiem reguł procesowych. Na rozprawie, po ogłoszeniu orzeczenia Sąd I instancji prawidłowo pouczył wnioskodawcę o sposobie, terminach wniesienia zarówno apelacji jak i zażalenia.
Odpis wyroku Sądu Okręgowego z uzasadnieniem został doręczony wnioskodawcy w dniu 14 września 2018 r. (k. 64), przez co termin do wniesienia zażalenia upłynął z dniem 21 września a 2018 r., natomiast apelacja, którą powód zaskarżył również postanowienia zawarte w punkcie I i III sentencji orzeczenia , została wniesiona w dniu 28 września 2018 r. (k. 65), a więc po upływie terminu przewidzianego wart. 394 § 2 k.p.c.Zgodnie z tym przepisem termin do wniesienia zażalenia jest tygodniowy i liczy się od doręczenia postanowienia, a gdy strona nie zażądała w terminie przepisanym doręczenia postanowienia zapadłego na rozprawie - od ogłoszenia postanowienia.
W tej sytuacji zażalenie wnioskodawcy z mocyart. 373w zw. zart. 370 k.p.c.podlegało odrzuceniu, jako wniesione po upływie przepisanego terminu.
Odnośnie apelacji wskazać należy, że zgodnie zart. 370 k.p.c.Sąd pierwszej instancji odrzuci na posiedzeniu niejawnym apelację wniesioną po upływie przepisanego terminu, nieopłaconą lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również apelację, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Wskazać należy, że apelacja z innych przyczyn niedopuszczalna, to w szczególności apelacja w stosunku do orzeczenia nieistniejącego.
Zaskarżonym wyrokiem w punkcie II Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję z 20 lutego 2018 roku w ten sposób, że ustaliłS. K.prawo do ponownego ustalenia wysokości emerytury, przy uwzględnieniu wskaźnika podstawy wymiaru - 77,34% od(...). W sentencji tego wyroku brak było rozstrzygnięcia w przedmiocie oddalenia odwołania w pozostałej części.
Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego, w sytuacji gdy strona wniosła środek odwoławczy dotyczący przedmiotu nieobjętego rozstrzygnięciem w sentencji orzeczenia, to środek ten podlega odrzuceniu jako niedopuszczalny z powodu braku substratu zaskarżenia (por. postanowienia SN z dnia: 25 lutego 1997 r., II CKN 15/97, OSNC 1997 nr 6-7, poz. 89; 11 września 2002 r., V CKN 1165/00, LEX nr 57221; 19 lipca 2006 r., I CZ 35/06, LEX nr 584195; 10 listopada 2009 r., II PZ 19/09, LEX nr 574537; 4 lutego 2011 r., I UZ 174/10, LEX nr 1391158, 21 września 2011 r., II PK 34/11, LEX nr 1103014). Tak też wypowiedział się Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 14 stycznia 2015 r.( II UZ 60/14 LEX nr 1652391).
W ocenie Sądu Apelacyjnego brak w sentencji zaskarżonego apelacją wyroku rozstrzygnięcia oddalającego odwołanie, czyni wyrok w tym zakresie nieistniejącym i uniemożliwia skutecznego jego zaskarżenie w tej części. Wnioskodawca mógł wnieść o uzupełnienie wyroku Sądu Okręgowego w tej części czego nie uczynił.
Ubocznie zaznaczyć należy, że w toku procesu wnioskodawca nie przedstawiał, żadnych merytorycznych, konkretnych zarzutów, co do wysokości emerytury. Sąd Apelacyjny zaznacza, że potrzeba powołania biegłego powinna wynikać z okoliczności sprawy, a nie z samego przekonania strony, że wiedza fachowa biegłego danej specjalności jest konieczna dla wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 30 listopada 2017 r., sygn. akt III APa 9/17), LEX nr 2463415). W toku postępowania przed Sądem Okręgowym ubezpieczony nie przedstawił żadnych argumentów, ani też dodatkowej dokumentacji czy innych dowodów które mogłyby podważyć prawidłowość zaskarżonych decyzji i uzasadnić wniosek o powołanie biegłego.
W tym stanie rzeczy apelacja wnioskodawcy powinna być odrzucona przez Sąd Okręgowy. Zgodnie zart. 373 zd. 1 k.p.c.sąd drugiej instancji odrzuca na posiedzeniu niejawnym apelację, jeżeli ulegała ona odrzuceniu przez sąd pierwszej instancji.
Z tych względów, Sąd Apelacyjny orzekł jak w postanowieniu.