Sąd Apelacyjny w Poznaniu
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 37/20
Data wyroku: 2020-06-24 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Dorota Goss-Kokot, sędzia Małgorzata Woźniak-Zendran
Słowa kluczowe: Wysokość emerytury
Podstawa prawna: art. 21 ust 1 ustawy z 19.12.2008r. o emeryturach pomostowych

Sygn. aktIII AUa 37/20

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 czerwca 2020 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Małgorzata Woźniak-Zendran
Sędziowie: Dorota Goss-Kokot
Wiesława Stachowiak
Protokolant: Alicja Karkut
po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2020 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym
sprawyA. O. (1)
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wP.
o wysokość emerytury
na skutek apelacjiA. O. (1)
od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu
z dnia 13 listopada 2019 r. sygn. akt VII U 206/19

1
oddala apelację:

2
przyznaje od Skarbu Państwa- Sądu Okręgowego w Poznaniu na rzecz radcy prawnegoS. P.kwotę 240zł. podwyższoną o kwotę należnego podatku od towarów i usług- tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej wnioskodawczyni z urzędu.

Wiesława Stachowiak

Małgorzata Woźniak-Zendran

Dorota Goss-Kokot

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 28 grudnia 2018 r. o znaku(...), na podstawie przepisówustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 ze zm.), Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wP.po rozpoznaniu wniosku z dnia 19 grudnia 2018 r., przeliczył od 1 grudnia 2018 r. emeryturęA. O. (1). Emerytura, ustalona dotychczas w kwocie 2.176,03 zł brutto, została zwiększona o kwotę, wynikającą z podzielenia składek zewidencjonowanych na koncie po dniu ponownego ustalenia wysokości emerytury do końca miesiąca, poprzedzającego miesiąc zgłoszenia wniosku o ponowne ustalenie wysokości emerytury, z uwzględnieniem ich waloryzacji, przez dalsze trwanie życia, ustalone dla wieku wnioskodawczyni w dniu złożenia wniosku, tj. 19 grudnia 2018 r. Emerytura po ponownym ustaleniu wyniosła 2.197,36 zł brutto.
Od powyższej decyzji odwołanie wniosłaA. O. (1), która po ustanowieniu dla niej pełnomocnika z urzędu i po ostatecznym zmodyfikowaniu stanowiska wniosła o uchylenie decyzji z dnia 28 grudnia 2018 r. w części, w jakim odmówiono przeliczenia emerytury ponad kwotę 2.197,39 zł brutto i orzeczenie przez Sąd w tym zakresie co do istoty sprawy oraz wskazała, że wnosi odwołanie od decyzji z dnia 10 stycznia 2018 r. o odmowie przeliczenia emerytury z uwzględnieniem rekompensaty.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania.
Sąd Okręgowy w Poznaniu, Wydział VII Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z dnia 13 listopada 2019 roku wydanym w sprawie o sygn. akt VII U 206/19 oddalił odwołanie (punkt 1) oraz orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez radcę prawnego.
Powyższy wyrok zapadł w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:

A. O. (1)urodziła się (...)W dniu 13 czerwca 1981 r. odwołująca ukończyła(...)Szkołę(...)wP.(obecnie(...)wP.) z tytułem magistra sztuki w zakresie rzeźby.
Odwołująca w okresie od 15 września do 31 grudnia 1982 r. była zatrudniona wCentrum (...)wP.jako instruktor i rzemieślnik w Dziale(...)w niepełnym wymiarze czasu pracy (1/4 etatu). Następnie, w okresie od 9 lutego 1983 r. do 31 grudnia 1986 r. odwołująca pracowała jako instruktor(...)w(...)Ośrodku(...)wT.P.w niepełnym wymiarze czasu pracy (0,78 etatu), przy czym w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 1986 r. przebywała na urlopie wychowawczym.
Równocześnie,A. O. (1)w okresie od 1 lipca 1981 r. do 30 września 1990 r. podlegała zaopatrzeniu emerytalnemu twórców i ich rodzin.
Z dniem 1 września 1992 r.A. O. (1)podjęła pracę w charakterze nauczyciela w Szkole(...)wP.(następnie(...)Gimnazjum(...)wP.), gdzie pracowała do 31 sierpnia 2009 r.; w okresie od 1 września 2000 r. do 31 sierpnia 2014 r. odwołująca była nadto zatrudniona jako nauczyciel w Liceum(...)
U.wP.i od 1 września 2007 r. do 31 sierpnia 2014 r. – w Gimnazjum(...)U.. Odwołująca kontynuowała następnie pracę w(...)Szkół(...)wP.od 1 września 2014 r. do 31 sierpnia 2016 r. Organem prowadzącym wszystkich ww. szkół był(...)U.wP.. W toku powyższego zatrudnienia, odwołująca pracowała w wymiarze pełnego etatu (18/18) w okresie od 1 września 2000 r. do 31 sierpnia 2007 r.
Decyzją z dnia 12 listopada 2014 r. nr(...)organ rentowy ustaliłA. O. (1)kapitał początkowy na dzień 1 stycznia 1999 r. na kwotę 71.183,31 zł.
W dniu 13 kwietnia 2016 r.A. O. (1)wystąpiła do ZUS z wnioskiem o przyznanie prawa do emerytury.
Decyzją z dnia 20 kwietnia 2016 r. o znaku(...)organ rentowy ponownie ustalił wartość kapitału początkowego na dzień 1 stycznia 1999 r., który wyniósł 71.795,68 zł. Do ustalenia wartości organ rentowy przyjął łącznie 15 lat, 6 miesięcy i 25 dni okresów składkowych, 4 lata, 5 miesięcy i 18 dni okresów nieskładkowych oraz 1 rok, 3 miesiące i 17 dni okresów sprawowania opieki nad dzieckiem, nadto wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego – 34,72%, obliczony z 10 kolejnych lat kalendarzowych w okresie od 1 stycznia 1989 r. do 31 grudnia 1998 r.
Zwaloryzowany w latach 1999-2016 (I kwartał) kapitał początkowy wyniósł 246.310,75 zł. Suma zwaloryzowanych na potrzeby emerytury składek wyniosła 273.459,88 zł.
Decyzją z dnia 21 kwietnia 2016 r. o znaku(...)Zakład Ubezpieczeń społecznych I Oddział wP.na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, po rozpatrzeniu wniosku z dnia 13 kwietnia 2016 r., przyznałA. O. (1)emeryturę od(...)r., tj. od osiągniecia wieku emerytalnego. Do obliczenia wysokości emerytury ZUS przyjął kwotę składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego z uwzględnieniem waloryzacji składek i kapitału początkowego, zewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przyznano emeryturę. Obliczona kwota emerytury wyniosła 1.947,77 zł. Wypłata tej emerytury uległa jednakże zawieszeniu, albowiemA. O. (1)pozostawała w zatrudnieniu.
Decyzją z dnia 12 lipca 2016 r. o znaku(...)organ rentowy na wniosek z dnia 4 lipca 2016 r. podjął wypłatę emeryturyA. O. (1)w związku z przedłożeniem świadectwa pracy. Od 1 sierpnia 2016 r. emerytura odwołującej wyniosła 2.074,10 zł brutto.
W dniu 10 października 2017 r.A. O. (1)wystąpiła do organu rentowego z wnioskiem o ponowne ustalenie wysokości emerytury. Decyzją z dnia 26 października 2017 r. o znaku(...)organ rentowy przeliczył świadczenie odwołującej i emeryturę, ustaloną w dotychczasowej wysokości 2.084,10 zł zwiększył o kwotę wynikającą z podzielenia składek zewidencjonowanych na koncie po dniu ponownego ustalenia wysokości emerytury do końca miesiąca, poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku o ponowne ustalenie wysokości emerytury, z uwzględnieniem ich waloryzacji, przez średnie dalsze trwanie życia, ustalone dla wieku ubezpieczonej w dniu złożenia wniosku, tj. 10 października 2017 r. Od 1 grudnia 2017 r. obliczona emerytura brutto wyniosła 2.113,06 zł.
W piśmie z dnia 7 grudnia 2017 r.A. O. (1)wniosła o przeliczenie emerytury z rekompensatą argumentując, że pracowała w charakterze nauczyciela.
Decyzją z dnia 10 stycznia 2018 r. o znaku(...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wP.odmówił odwołującej prawa do przeliczenia emerytury z uwzględnieniem rekompensaty w oparciu o przepisart. 21 ustawy o emeryturach pomostowychargumentując, że wnioskodawczyni nie wykazała 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Organ rentowy wyjaśnił, że uznał za udowodniony w powyższym zakresie jedynie okres zatrudnienia od 11 kwietnia 2007 r. do 13 kwietnia 2007 r.
Powyższa decyzja stanowi przedmiot zaskarżenia w niniejszym postępowaniu.
W dniu 19 grudnia 2018 r. do organu rentowego wpłynął nowy wniosekA. O. (1)o ponowne obliczenie emerytury, do którego odwołująca dołączyła świadectwa pracy z dnia 22 czerwca 2018 r. i z dnia 31 sierpnia 2018 r., dokumentujące nowy okres zatrudnienia łącznie od 1 września 2017 r. do 31 sierpnia 2018 r.
Decyzją z dnia 28 grudnia 2018 r. o znaku(...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wP.przeliczył od 1 grudnia 2018 r. emeryturęA. O. (1). Emerytura, ustaloną dotychczas w kwocie 2.176,03 zł brutto, została zwiększona o kwotę, wynikającą z podzielenia składek zewidencjonowanych na koncie po dniu ponownego ustalenia wysokości emerytury do końca miesiąca, poprzedzającego miesiąc zgłoszenia wniosku o ponowne ustalenie wysokości emerytury, z uwzględnieniem ich waloryzacji, przez dalsze trwanie życia, ustalone dla wieku wnioskodawczyni w dniu złożenia wniosku, tj. 19 grudnia 2018 r. Emerytura po ponownym ustaleniu wyniosła 2.197,36 zł brutto.
Powyższa decyzja również stanowi przedmiot zaskarżenia w niniejszym postępowaniu.
A. O. (1)udokumentowała łączny staż pracy w szczególnym charakterze, o którym mowa w przepisieart. 21 ustawy o emeryturach pomostowych z dnia 19 grudnia 2008 r., w wymiarze 6 lat w okresach od 1 września 2000 r. do 31 sierpnia 2001 r. i od 1 września 2002 r. do 31 sierpnia 2007 r., zamiast wymaganych 15 lat.
Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd I instancji uznał odwołanie za nieuzasadnione.
Stosownie do przepisuart. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz.U. z 2018 r. poz. 1270 j.t. ze zm. – dalej ustawa emerytalna), w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość.
W myśl przepisu art. 108 ust. 1 ustawy emerytalnej, jeżeli po dniu, od którego przyznano emeryturę określoną w art. 24 lub 24a, emeryt podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, wysokość świadczenia ulega ponownemu ustaleniu w sposób określony w ust. 2, tj. emerytury obliczone według zasad określonych w art. 26 powiększa się o kwotę wynikającą z podzielenia składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego po dniu ustalenia prawa do emerytury, o której mowa w art. 24 i 24a, i zwaloryzowanych zgodnie z art. 25 przez wyrażone w miesiącach średnie dalsze trwanie życia ustalone dla wieku danego ubezpieczonego w dniu złożenia wniosku o przeliczenie wysokości emerytury, z uwzględnieniem ust. 4 i 5. Ponowne ustalenie wysokości emerytury następuje na wniosek zgłoszony nie wcześniej niż po upływie roku kalendarzowego lub po ustaniu ubezpieczeń emerytalnego i rentowych (por. art. 108 ust. 3). Podstawę obliczenia emerytury stanowi kwota składek zaewidencjonowanych od miesiąca, od którego została podjęta wypłata emerytury po raz pierwszy, do miesiąca poprzedzającego miesiąc zgłoszenia wniosku o ponowne ustalenie emerytury (por. art. 108 ust. 4).
Zgodnie zart. 2 pkt 5 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1924 – dalej ustawa pomostowa), rekompensata stanowi odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.
Stosownie do art. 21 ust. 1 ww. ustawy, rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat.
W myśl art. 21 ust. 2 ww. ustawy, rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Białymstoku w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 stycznia 2018 r. sygn. III AUa 673/17, sformułowanie ustępu 2 art. 21 jest niezręczne i wymaga doprecyzowania, że jego istota sprowadza się nie do nabycia jakiejkolwiek emerytury na podstawie wspomnianej ustawy, lecz nabycia emerytury wcześniejszej, a zatem w obniżonym wieku emerytalnym.
Zgodnie z art. 23 ustawy pomostowej, ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę (ust. 1). Rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (ust. 2).
Jak wynika to ze stanu faktycznego w sprawie,A. O. (1)pozostawała długo czynna zawodowo i nigdy nie wnioskowała o przyznanie emerytury w obniżonym wieku lub też emerytury nauczycielskiej w myśl przepisu art. 88 Karty Nauczyciela. Z dniem 6 kwietnia 2016 r. odwołująca nabyła natomiast od razu prawo do emerytury powszechnej z art. 24 ustawy emerytalnej. Jako, że emerytura w trybie przepisu art. 88 Karty Nauczyciela jest traktowana jak emerytura wcześniejsza, można o nią wnioskować jedynie przez ukończeniem powszechnego wieku emerytalnego, co nie powinno budzić wątpliwości.
Sąd Okręgowy wskazał, iżA. O. (1), jak wynika to z odwołania, czuła się rozżalona faktem, iż z tytułu długoletniej pracy dydaktycznej z dziećmi i młodzieżą, nie przysługują jej żadne profity emerytalne. Z tych przyczyn, odwołująca wnioskowała o przyznanie prawa do rekompensaty w świetle przepisów ustawy pomostowej, jako dodatku do kapitału początkowego.
Przeprowadzona w toku niniejszego postępowania analiza świadectw pracy odwołującej i umów o pracę, ujawniła błędy formalne w świadectwie pracy z(...)Gimnazjum(...)wP.z dnia 31 sierpnia 2009 r. Upływ czasu oraz likwidacja ówczesnego pracodawcy jako samodzielnej jednostki organizacyjnej spowodowały niemożność sprostowania tego świadectwa pracy. Aktualny dysponent archiwalnej dokumentacji osobowej –(...)Szkół(...)potwierdził jednakże błędne dane, zawarte w tym świadectwie pracy i w piśmie z dnia 30 kwietnia 2019 r. (k. 55-56) sporządził zestawienie wymiarów czasu pracyA. O. (1)w okresie od 1 września 1992 r. – 31 sierpnia 2009 r., które nie zostało zakwestionowane przez żadną ze stron.
Złożone do akt zestawienie pozwoliło na ustalenie, żeA. O. (1)udokumentowała na dzień 1 stycznia 2009 r. 6 lat pracy w szczególnych warunkach, w rozumieniu cytowanego wyżej przepisu art. 21 ustawy pomostowej, zamiast wymaganych 15 lat. Z ustaleniem tym zgodził się następnie pozwany organ rentowy w piśmie z dnia 8 lipca 2019 r.
Jednocześnie, wbrew twierdzeniom strony odwołującej, do wymaganego 15-letniego stażu pracy w szczególnych warunkach, koniecznego do uzyskania prawa do rekompensaty, niemożliwe jest doliczenie okresu pracy odwołującej od 1 lipca 1981 r. do 30 września 1990 r., albowiemA. O. (1)podlegała wówczas ubezpieczeniom społecznym na gruncie przepisówustawy z dnia 27 września 1973 r. o zaopatrzeniu emerytalnym twórców i ich rodzin(Dz. U. z 1998 r. nr 162, poz. 1018 ze zm.). Odwołująca pracowała wówczas na własny rachunek, nie pozostając w zatrudnieniu w oparciu o umowę o pracę, a tylko takie zatrudnienie w świetle przepisów ustawy pomostowej i stosowanych odpowiednio przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz. U z 1983 r nr 8 poz. 43 ze zm.), wespół z wymogiem, ażeby była to praca stała i w pełnym wymiarze czasu, daje możliwość ubiegania się o przyznanie prawa do rekompensaty.
Sąd Okręgowy podkreślił, żeratio legisustanowienia przez ustawodawcę instytucji rekompensaty było, jak wynika z definicji tego pojęcia, dążenie do wyrównania szkody, spowodowanej wejściem w życieustawy o emeryturach pomostowych, poniesionej przez osoby legitymujące się 15-letnim stażem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, a nie spełniające innych warunków do ustalenia im wcześniejszej emerytury do 1 stycznia 2009 r. i jednocześnie nie spełniające warunków do ustalenia im emerytury pomostowej po tej dacie. Dla powstania prawa do rekompensaty koniecznym więc jest, by ubezpieczony poniósł szkodę, poprzez utratę możliwości wcześniejszego przejścia na emeryturę z tytułu pracy w warunkach szczególnych na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z FUS, wskutek odebrania mu tego przywileju przez ustawodawcę (wyrok SA w Rzeszowie z 13 października 2010 r., III AUa 645/10). Utrata możliwości nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku, która definiuje rekompensatę, odnosi się zatem do utraty przywileju nabycia prawa do przedmiotowego świadczenia na skutek zmian ustawodawczych. Nie stanowi zaś odszkodowania za pracę w szczególnych warunkach dla osób, które mając taką możliwość, tzn. spełniając ustawowe warunki, nie skorzystały z prawa do nabycia emerytury w obniżonym wieku. Utrata możliwości nabycia prawa, nie oznacza świadomego czy nawet nieświadomego nieskorzystania z tego prawa wtedy, gdy ubezpieczony spełniał warunki jego uzyskania.
Zasygnalizowana powyżej kwestia pełnego wymiaru czasu pracy, ujęta w ww. § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów, była wielokrotnie przedmiotem wykładni sądów powszechnych i Sądu Najwyższego. W ocenie Sądu, najdobitniej kwestię tę ujmuje jedno z ostatnich orzeczeń Sądu Najwyższego:skoro przepisy art. 32 ust. 2 i 4 ustawy emerytalnej w związku z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. uznają za pracę w szczególnych warunkach wyłącznie zatrudnienie przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia, wykonywane stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku, to oznacza to, że krótsze dobowo (nie w pełnym wymiarze obowiązującego czasu pracy na danym stanowisku) lub periodyczne (okresowe), a nie stałe świadczenie pracy w warunkach narażających na szybszą utratę zdolności do zarobkowania wyklucza dopuszczalność uznania pracy za świadczoną w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2019 r. I UK 491/17).
Reasumując powyższe,A. O. (1)nie udokumentowała 15-letniego stażu pracy w szczególnych warunkach przed dniem 1 stycznia 2009 r., z tych przyczyn nie spełnia jednego z obligatoryjnych warunków do uzyskania prawa do rekompensaty, a tym samym ustalenia prawa do wyższej emerytury.
Mając na uwadze powyższe, odwołaniaA. O. (1)jako niezasadne podlegały oddaleniu, na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.
O kosztach zastępstwa procesowego Sąd Okręgowy orzekł w punkcie 2 sentencji, zgodnie z przepisem § 15 ust 2 rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2019 r. poz. 68 j.t.) w podwójnej stawce, z uwagi na dwie decyzje organu rentowego, zaskarżone w toku niniejszej sprawy.
Od powyższego wyroku apelację wywiodła odwołująca, zaskarżając go w zakresie punktu 1.
Zaskarżonemu orzeczeniu apelująca zarzuciła:

1
naruszenie prawa materialnego, tj.art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowychw zw. zart. 32 ust. 3 pkt 3, art. 33 i art. 46 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

2
błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż odwołująca nie wykonywała pracy w szczególnym charakterze w okresie od 1 września 2001 r. do 31 sierpnia 2002 r., podczas gdy w rzeczywistości w tym czasie była zatrudniona jako nauczyciel w wymiarze przekraczającym pełny etat.

Wskazując na powyższe zarzuty apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w punkcie 1 poprzez ustalenie, że przysługuje jej prawo do przeliczenia emerytury z uwzględnieniem rekompensaty, o której mowa wart. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, a ewentualnie o jego uchylenie i przekazaniem sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania bądź uchylenie wyroku Sądu i poprzedzających go decyzji organu rentowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania bezpośrednio organowi rentowemu. Ponadto apelacja zawierała wniosek o zasądzenie kosztów od organu rentowego na rzecz odwołującej, a w przypadku nieuwzględnienia apelacji o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja wnioskodawczyni nie zasługiwała na uwzględnienie, pomimo częściowej zasadności zarzutów.
Na wstępie Sąd Apelacyjny wskazuje, że środek zaskarżenia złożono po dniu 7 listopada 2019 r., nie zawierając w jego treści wniosku o rozpoznanie sprawy na rozprawie, co skutkowało wydaniem wyroku na posiedzeniu niejawnym w oparciu o przepisart. 374 k.p.c.
Przechodząc domeritumsprawy należy przede wszystkim wyjaśnić, że apelująca w istocie nie sformułowała zarzutów zmierzających do podważenia prawidłowości ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji. Jakkolwiek bowiem apelacja ubezpieczonej zawiera zarzut błędnego ustalenia, że w okresie od 1 września 2001 r. do 31 sierpnia 2002 r. odwołująca nie wykonywała pracy w szczególnym charakterze, to jednak w istocie jest to zarzut błędnej oceny prawnej, albowiem stwierdzenie, czy badany okres zatrudnienia i podejmowane w ramach niego czynności, stanowią pracę w szczególnym charakterze -zależne jest od właściwego zastosowania norm prawa materialnego. Zatem apelująca nie podważyła stanu faktycznego leżącego u podstaw zaskarżonego wyroku, a i sąd odwoławczy nie dopatrzył się żadnych uchybień w tym zakresie.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd I Instancji przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe, a zebrany materiał poddał wszechstronnej ocenie z zachowaniem granic swobodnej oceny dowodów przewidzianej przezart. 233 § 1 k.p.c.Na tej podstawie Sąd Okręgowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, z których wyprowadził prawidłowe wnioski, a sąd odwoławczy w pełni je podziela i uznaje za własne, bez potrzeby ich ponownego przytaczania.
Kolejno należy wskazać, że istota niniejszej sprawy sprowadzała się do rozstrzygnięcia o zasadności żądania przyznania ubezpieczonej rekompensaty przewidzianej wart. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1924), a tym samym żądania ustalenia wyższej wysokości emerytury.
Należy bowiem odnotować, że ubezpieczona zaskarżyła decyzję z dnia 28 grudnia 2018 r. w zakresie, w jakim nie ustalono jej wysokości z uwzględnieniem rekompensaty, a nadto wywiodła odwołanie od decyzji z dnia 10 stycznia 2018 r. odmawiającej przeliczenia emerytury z uwzględnieniem rekompensaty.
Stosownie do treściart. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Wymaga przy tym wyjaśnienia, że według art. 2 pkt 5 tej ustawy, rekompensata stanowi odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. W świetle powyższych przepisów nie budzi zatem wątpliwości, że prawo do rekompensaty przewidziane jest dla tych osób, które wykonywały pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w wymaganym 15-letnim okresie, przy czym nie nabyły tego prawa wskutek kolejnych zmian prawa i niespełnienia innych przesłanek koniecznych do nabycia emerytury w obniżonym wieku emerytalnym przewidzianych w przepisachustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1270) oraz w przepisachustawy o emeryturach pomostowych.
Wobec powyższego należało przede wszystkim ustalić, czy odwołująca legitymowała się przynajmniej 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
W ocenie Sądu Apelacyjnego nie budzi wątpliwości, że nie wyklucza możliwości uznania danego okresu zatrudnienia jako okresu pracy w szczególnym charakterze okoliczność wykonywania tego rodzaju pracy u kilku pracodawców w niepełnym wymiarze czasu pracy, podczas gdy łącznie praca w szczególnym charakterze u wszystkich pracodawców wykonywana jest w pełnym wymiarze czasu pracy. Odmowa uwzględnienia takich okresów tylko z tego względu, że u poszczególnych pracodawców praca nie była wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy niezaprzeczalnie byłoby niewłaściwe. Każdorazowo należy bowiem badać, czy ubezpieczony wykonywał taką pracę stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, czego nie zmienia fakt wykonywania jej w tych samych okresach na rzecz różnych pracodawców. Wymaga wyraźnego podkreślenia, że sytuacja takiego ubezpieczonego co do zakresu realizowanych czynności i związanego z tym obciążenia dla organizmu nie różni się od obciążenia dla osoby wykonującej taką samą pracę dla jednego pracodawcy.
Wobec powyższego, nie można w żadnej mierze zgodzić się ze stanowiskiem pozwanego organu rentowego, które zaaprobował Sąd I instancji i zarzut apelującej, błędnego niezaliczenia do stażu pracy w szczególnym charakterze okresu zatrudnienia od 1 września 2001 r. do 31 sierpnia 2002 r., należało uznać za uzasadniony.
Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że w tym okresie odwołująca pracowała w Szkole(...)w wymiarze 6/18 etatu i jednocześnie w Gimnazjum w wymiarze 15/18 etatu, a zatem sumarycznie pracowała w wymiarze przenoszącym pełny etat. W konsekwencji powyższego, Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko odwołującej o zasadności uwzględnienia tego okresu. W wyniku doliczenia tego okresu ubezpieczona legitymowała się okresem pracy w szczególnym charakterze wynoszącym 7 lat i 3 miesiące. Zatem w dalszym ciągu brakuje jej 7 lat i 9 miesięcy do osiągnięcia wymaganego okresu 15 lat.
W zakresie z kolei dopuszczalności doliczenia spornego okresu od 1 lipca 1981 r. do 30 września 1990 r., to w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że brak charakteru zatrudnienia pracowniczego nie wyklucza możliwości uwzględnienia tego okresu. W tym kontekście należy wskazać, że zgodnie z art. 33 ustawy emerytalnej, osoby urodzone przed dniem 1 stycznia 1949 r., ubezpieczone z tytułu działalności twórczej lub artystycznej, mają prawo do emerytury w wieku określonym dla pracowników wykonujących działalność twórczą lub artystyczną. Należy zwrócić uwagę na to, że wyrażenie "pracowników wykonujących działalność twórczą lub artystyczną" nawiązuje wprost do takiego samego określenia w art. 32 ust. 3 pkt 3 i ust. 4 ustawy. Wynika stąd, że ubezpieczeni twórcy, niebędący pracownikami, wykonujący działalność twórczą lub artystyczną w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (art. 32 ustawy) mogą nabyć prawo do emerytury w wieku i na zasadach dotyczących nabywania uprawnień emerytalnych przez pracowników wykonujących działalność twórczą lub artystyczną. Wobec tego, pomimo niepracowniczego charakteru zatrudnienia twórców lub artystów, ich praca na warunkach określonych w § 12 rozporządzenia z 1983 r., traktowana jest jak wykonywana w szczególnym charakterze, a ubezpieczonemu przysługuje emerytura w niższym wieku tak, jak pracownikom wykonującym działalność twórczą lub artystyczną. Wniosek ten znajduje potwierdzenie zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 22 października 2003 r., II UZP 9/03, OSNP 2004 nr 3, poz. 49; także uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 22 czerwca 2005 r., I UK 350/04, OSNP 2006 nr 5-6, poz. 89), jak i w doktrynie (zob. K. Antonów, M. Bartnicki: Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz, 2007, wyd. II, komentarz do art. 33).
Należy jednak zauważyć, że nie każdy pracownik wykonujący działalność twórczą lub artystyczną może być uznany za pracownika w szczególnym charakterze. W tym kontekście należy bowiem wskazać na treść art. 32 ust. 4 ustawy emerytalnej ,zgodnie z którym wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Tymi przepisami są przepisyrozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. z 1983 r., Nr 8, poz. 43). Podkreślić należy, że zabieg polegający na włączeniu do regulacji ustawowej niektórych przepisów rozporządzenia dotyczy wyłącznie tych przepisów, które normują materię określoną w art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach, a więc wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na jakich osobom wykonującym te prace przysługuje prawo do emerytury. Są to przepisy § 4-8a rozporządzenia określające wiek emerytalny i okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach pracowników wykonujących prace wyszczególnione w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia, przepisy § 9-15 określające wiek emerytalny i warunki przechodzenia na emeryturę osób zatrudnionych w szczególnym charakterze, a ponadto przepis § 3 określający ogólny wymagany okres zatrudnienia oraz przepis § 2 ust. 1 stanowiący, że okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy (zob. wyrok SN z 22 kwietnia 2008 r., II UK 219/07, OSNP 2009/15-16/207).
Powołane rozporządzenie w § 12 precyzuje, jakie stanowiska uznawane są za pracę w szczególnym charakterze. Wymienione tam zostały , enumeratywnie, następujące stanowiska: tancerza, akrobaty, gimnastyka, ekwilibrysty, kaskadera, solisty wokalisty, muzyka grającego na instrumentach dętych, tresera zwierząt drapieżnych, artysty chóru, żonglera, komika cyrkowego, aktora teatru lalek, aktorki, dyrygentki, muzyka grającego na instrumentach smyczkowych, perkusyjnych oraz klawiszowych, operatora obrazu filmowego, fotografika. Tymczasem odwołująca nie wykonywała żadnej z tych prac, co wyklucza wprost możliwość uznania, że w okresie od 1 lipca 1981 r. do 30 września 1990 r. wykonywała ona pracę w szczególnym charakterze.
W konsekwencji, okres ten nie podlega zaliczenia do stażu pracy odwołującej w szczególnym charakterze i tym samym ubezpieczona nie legitymuje się wymaganym 15-letnim okresem pracy w szczególnym charakterze, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Należy zatem stwierdzić, że odwołująca nie spełniła podstawowego warunku koniecznego do nabycia prawa do rekompensaty przewidzianej wart. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych.
Z powyższych względów należy uznać, że zaskarżone decyzje nieuwzględniające do określenia wysokości emerytury wnioskodawczyni rekompensaty były w pełni prawidłowe, co znajduje usprawiedliwienie w powołanych powyżej przepisach prawa materialnego.
Dlatego też należy Sąd I instancji zasadnie oddalił odwołania w oparciu oart. 47714§ 1 k.p.c.Apelacja odwołującej nie dostarczyła argumentów podważających prawidłowość zaskarżonego wyroku.
Kierując się powyższymi względami, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 k.p.c.oddalił apelację wnioskodawczyni, uznając ją za bezzasadną.
O kosztach pomocy prawnej udzielonej odwołującej z urzędu przez radcę prawnegoS. P., która według oświadczenia pełnomocnika , nie została opłacona nawet w części, orzeczono w oparciu o przepis § 2, § 4 ust. 1, 2 i 3 oraz § 16 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu. W tym kontekście należy wyjaśnić, że w ocenie Sądu Apelacyjnego nakład pracy pełnomocnika odwołującego uzasadniał przyznanie wynagrodzenia w wysokości podwójnej stawki minimalnej przewidzianej przepisami powyżej powołanego rozporządzenia.

Wiesława Stachowiak

Małgorzata Woźniak-Zendran

Dorota Goss-Kokot