Sąd Apelacyjnyw Białymstoku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I AGa 139/19
Data wyroku: 2020-03-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jadwiga Chojnowska, Jarosław Marek Kamiński, Krzysztof Chojnowski
Słowa kluczowe: Bezumowne korzystanie
Podstawa prawna: art. 224 k.c.

Sygn. akt I AGa 139/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 marca 2020 r.
Sąd Apelacyjny w Białymstoku I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący

:

SSA Jarosław Marek Kamiński (spr.)

Sędziowie

:

SA Krzysztof Chojnowski
SA Jadwiga Chojnowska

Protokolant

:

Justyna Stolarewicz

po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2020 r. w Białymstoku
na rozprawie
sprawy z powództwaK. P.
przeciwkoZ. K.
o zapłatę
na skutek apelacji obu stron
od wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku
z dnia 19 sierpnia 2019 r. sygn. akt VII GC 131/18

I
oddala obie apelacje;

II
zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 4050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów instancji odwoławczej.

(...)

UZASADNIENIE

P.K. P.(...)w pozwie skierowanym przeciwkoZ. K.
(...)domagał się zasądzenia kwoty 89.495,88 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Podał, że strony w dniu 3 kwietnia 2014 r. zawarły umowę najmu, na mocy której pozwana zobowiązała się płacić miesięczny czynsz najmu. Od kwietnia 2016 r. pozwana zaprzestała jednak regulowania faktur i pomimo wezwań nie uiściła kwoty dochodzonej pozwem.
Pozwana wnosiła o oddalenie powództwa. Podała, że powód niezasadnie żąda zapłaty na podstawie umów, które zostały przez niego wypowiedziane pismem z 20 października 2015 r. ze skutkiem natychmiastowym i bez zachowania terminu wypowiedzenia. Niezależnie od powyższego wskazała, że w trakcie współpracy gospodarczej z powodem, część powierzchni magazynowej, lokalowej i pomieszczenia socjalnego została zajęta i wykorzystywana przez(...) Sp. z o.o., której jedynym udziałowcem i członkiem zarządu jestK. P.. Dodała, że na rzecz(...) Sp. z o.o.świadczyła liczne usługi takie jak: nadzór nad produkcją, prace załadunkowe, rozładunkowe, zapewnienie rynku zbytu i rynku zaopatrzenia, za które powód do dnia dzisiejszego nie rozliczył się. Ponadto w czasie użytkowania lokalu, jeszcze przed wypowiedzeniem umowy, powód wielokrotnie podejmował czynności uniemożliwiające korzystanie z lokalu zgodnie z jego przeznaczeniem m.in. wyłączał prąd w sytuacji, gdy był on niezbędny do prowadzenia działalności gospodarczej. Następnie w piśmie z 23 sierpnia 2018 r. pozwana podniosła zarzut przedawnienia roszczeń powoda.
Wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2019 r. Sąd Okręgowy w Białymstoku zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 58.578,70 zł z ustawowymi odsetkami w stosunku rocznym za opóźnienie od dnia 27 kwietnia 2018 r. do dnia zapłaty; oddalił powództwo w pozostałym zakresie; zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 6.884,41 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
Orzeczenie to zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne.
K. P.jest właścicielem budynku o przeznaczeniu biurowo –magazynowym, o łącznej powierzchni 5.480 m2, położonego wB.przyul. (...).
W dniu 3 kwietnia 2014 r. strony zawarły umowę najmu, na mocy której powód oddałZ. K.w najem pomieszczenie magazynowe o powierzchni 157 m2. Tytułem wynagrodzenia za korzystanie z przedmiotu najmu pozwana zobowiązała się płacić miesięczny czynsz w kwocie 13 zł/m2netto, czyli 2.041 zł netto oraz podatek VAT. Umowa została zawarta na czas nieokreślony, z możliwością jej rozwiązania przez każdą ze stron za 1 – miesięcznym wypowiedzeniem.
W dniu 1 grudnia 2014 r. strony zawarły kolejną umowę najmu, na mocy której powód oddał w najem część nieruchomości gruntowej o pow. 300 m2. Czynsz najmu ustalono na 1,50 zł/m2, czyli 450 zł netto oraz podatek VAT.
Następnie, 1 maja 2015 r. strony zawarły umowę najmu pomieszczenia socjalnego z łazienką o pow. 40 m2za czynsz 13 zł/m2netto, czyli 520 zł netto oraz podatek VAT.
Powód zgodnie z tymi umowami wystawiał pozwanej faktury VAT.
Z uwagi na zwłokę w terminowej zapłacie czynszu, w dniu 20 października 2015 r. powód wypowiedział umowy najmu z 3 kwietnia 2014 r. i 1 grudnia 2014 r. – ze skutkiem natychmiastowym, bez zachowania terminu wypowiedzenia umowy. Jednocześnie wezwał pozwaną do spłaty zaległego czynszu.
W dniu 18 listopada 2015 r.Z. K.złożyła do BurmistrzaC.wniosek o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach na realizację przedsięwzięcia, polegającego na wytwarzaniu poprodukcyjnych odpadów z tworzyw sztucznych na nieruchomości położonej w(...).
Z historii rachunku bankowego powoda wynika, iż na jego konto pozwana dokonywała szeregu przelewów tytułem opłat za faktury wystawione przez powoda w listopadzie i grudniu 2015 r.
Korespondencją mailową z 15 czerwca 2016 r. pozwana wezwała powoda do włączenia zasilania energii elektrycznej. W odpowiedzi powód stwierdził, że pozwana bezumownie korzysta z jego lokalu, bowiem wypowiedzenie umów zostało jej doręczone.
Pismem z 19 lutego 2018 r.K. P.wezwał pozwaną do zapłaty kwoty 210.619 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie szczegółowo opisanymi w treści pisma.
Z kolei, pismem z 12 marca 2018 r. powód poinformował pozwaną o zaległościach z zapłatą czynszu, wynikającego z umów najmu pomieszczenia magazynowego, pomieszczenia socjalnego z łazienką oraz gruntu. Jednocześnie powód ponownie wypowiedział umowy najmu – bez zachowania okresu wypowiedzenia oraz wezwał pozwaną do opróżnienia oraz wydania przedmiotu najmu w terminie do 28 lutego 2018 r.
Pismem z 20 czerwca 2018 r. powód ponownie wezwał pozwaną do opróżnienia lokalu – w terminie 29 czerwca 2018 r.
W tak ustalonym stanie faktycznym, Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że powództwo zasługiwało na częściowe uwzględnienie.
Wskazał, że strony łączyły trzy umowy najmu (pomieszczenia magazynowego, nieruchomości gruntowej oraz pomieszczenie socjalnego z łazienką), które zostały skutecznie wypowiedziane przez powoda pismem z 20 października 2015 r. Tym samym na skutek wypowiedzenia pozwana utraciła prawo do zajmowania przedmiotowych nieruchomości i w spornym okresie (od 20 października 2015 r. do 31 marca 2018 r.) zajmowała je bez tytułu prawnego.
Sąd zwrócił jednak uwagę, że powód zgłosił także roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie ze spornej nieruchomości za powyższy okres. Zgodnie zaś zart. 224 § 2 k.c.w zw. zart. 225 k.c.iart. 230 k.c.od chwili, w której samoistny posiadacz w dobrej wierze dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, jest on obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i jest odpowiedzialny za jej zużycie, pogorszenie lub utratę, chyba że pogorszenie lub utrata nastąpiła bez jego winy.
Celem ustalenie wartości wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości, Sąd Okręgowy dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego, rzeczoznawcy majątkowegoA. R.. Biegły ten opracował dwie wersje wynagrodzenia, gdzie w pierwszej zakładając, że pozwana korzystała w 90% z magazynu oraz w 50% z pomieszczenia socjalnego (ilość podmiotów, które dzieliło pomieszczenie), oszacował należne powodowi wynagrodzenia na 76.407 zł (90.330 zł x 84,6%). Wersja druga opinii przyjmowała, że pozwana w 100% korzystała z magazynu i pomieszczenia socjalnego i w takiej sytuacji wynagrodzenie za bezumowne korzystanie określił na 90.330 zł. Zaznaczył przy tym, że przyjęta wartość rynkowa wynagrodzenia (bez energii elektrycznej) nie zawiera podatków, ani innych opłat, jakie należy ponieść w związku z dokonaniem transakcji sprzedaży, podatków, w tym podatku VAT.
Sąd Okręgowy opinię ocenił jako rzetelną i fachową. Stwierdził jednocześnie, że zebrane w sprawie dowody wskazują, iż pozwana nie mogła i nie korzystała z całości powierzchni nieruchomości określonej w umowach najmu. Dlatego też podzielił stanowisko biegłego, iż korzystała ona w 90% z magazynu oraz w 50% z pomieszczenia socjalnego. Wyjaśnił także, że z uwagi na fakt, iż roszczenie powoda dotyczyło okresu od kwietnia 2016 r. do końca lutego 2018 r., należne mu za ten okres wynagrodzenie powinno wynieść 58.578,70 zł (76.407 zł - 17.828,30 zł kwotę opłat za okres od października 2015 r. do marca 2016 r.).
O odsetkach ustawowych orzekł na mocyart. 481 § 1 k.c., zasądzając je od dnia następującego po dacie doręczenia odpisu pozwu pozwanej.
O kosztach procesu postanowił na podstawieart. 100zd. pierwszek.p.c.w zw. z § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz z § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie, dokonując ich stosunkowego rozdzielenia w zależności od stopnia wygrania/przegrania sprawy przez każdą ze stron (69,02 % - 30,98%).
Wyrok ten zaskarżyły obie strony.
Powód kwestionował rozstrzygnięcie w części oddalającej powództwo w zakresie kwoty 26.291 zł, zarzucając Sądowi I instancji naruszenie:
1)art. 233 § 1 k.p.c.zw. zart. 245 k.p.c.przez dokonanie dowolnej oceny dowodów, co doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych jakoby w dniu 20 kwietnia 2015 r. doszło do wypowiedzenia wszystkich trzech łączących strony umów najmu, w sytuacji gdy umowa najmu pomieszczenia socjalnego z 1 maja 2015 r. nie została rozwiązana w drodze wypowiedzenia, które dotyczyło wyłącznie umów z 3 kwietnia 2014 r. i 1 grudnia 2014 r.;
2) art. 10 ust. 1 ustawy z 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych przez oddalenie powództwa w zakresie żądania zasądzenia kwoty 4.626,88 zł, pomimo że stanowi ona wielokrotność 40 euro żądanych od każdej z transakcji handlowych, których elementem był czynsz najmu z tytułu umowy z 1 maja 2015 r., która wiązała strony do marca 2018 r. oraz opłaty za energię elektryczną związaną z korzystaniem z przedmiotu najmu;
3)art. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 278 k.p.c.przez dokonanie dowolnej oceny dowodów, co doprowadziło do pominięcia tego, że wskazana w opinii biegłego wartość rynkowa wynagrodzenia za bezumowne korzystanie nie zawiera podatków, ani innych opłat jakie należy ponieść w związku ze świadczeniem usług;
4)art. 233 § 1 k.p.c.przez dokonanie dowolnej oceny dowodów i w konsekwencji pominięcie zeznań świadkówK. G. (1),A. S.iJ. C., w części, w jakiej potwierdziły, iż korzystanie z pomieszczenia magazynowego przez pracowników(...) sp. z o.o.miało charakter incydentalny i w żaden sposób nie ograniczało pozwanej w korzystaniu z zajmowanej powierzchni;
5)art. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 230 k.p.c.przez dokonanie dowolnej oceny dowodów i pominięcie złożonych do akt dokumentów tj.faktur VAT nr (...).(...), co w konsekwencji doprowadziło do nieobciążenia pozwanej kosztami zużytej energii elektrycznej;
6)art. 225 k.c.w zw. zart. 5 ust. 1 pkt. 1w zw.art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od towarów i usługprzez zasądzenie od pozwanej kwoty odpowiadającej wynagrodzeniu za bezumowne korzystanie, bez jego powiększenia o kwotę należnego podatku od towarów i usług;
7)art. 225 k.c.w zw. zart. 224 § 2 k.c.przez nieprawidłowe przyjęcie, iż incydentalne przejścia przez osoby trzecie przez pomieszczenie magazynowe będące przedmiotem bezumownego korzystania pozwanej, wpływa na wysokość wynagrodzenia należnego właścicielowi rzeczy;
8)art. 225 k.c.w zw. zart. 224 § 2 k.p.c.przez niewłaściwe przyjęcie, iż pozwana nie jest zobowiązana do ponoszenia kosztów energii elektrycznej, zużytej w związku z bezumownym korzystaniem z pomieszczenia magazynowego.
Wnosił o zmianę wyroku i uwzględnienie powództwa w całości.
Z kolei pozwana zaskarżyła wyrok w części uwzgledniającej powództwo, zarzucają mu naruszenie:
1)art. 227 k.p.c.w zw. zart. 299 k.p.c.przez nieprzeprowadzenie wnioskowanego dowodu z przesłuchania stron, mającego istotne znaczenie dla ustalenia warunków umowy najmu oraz powierzchni wykorzystywanej przez nią oraz oparcie rozstrzygnięcia na podstawie wyjaśnień informacyjnych, które nie mogą być zaliczone w poczet materiału dowodowego;
2)art. 227 k.p.c.w zw. zart. 286 k.p.c.przez nieprzeprowadzenie wnioskowanego dowodu z opinii innego biegłego, pomimo że sporządzona w sprawie opinia jest niejasna, zawiera luki, a biegły nie odniósł się do istotnych okoliczności zakreślonych w postanowieniu dowodowym;
3)art. 207 § 6 k.p.c.w zw. zart. 217 § 2 k.p.c.w zw. zart. 278 k.p.c.w zw. zart. 236 k.p.c.przez dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu szacowania nieruchomości, choć wniosek powoda o przeprowadzenie tego dowodu był spóźniony, bowiem nie zgłoszony został w pozwie;
4)art. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c.przez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego przejawiająca się w niesłusznym uznaniu, iż umowy najmu były wiążące w okresie, za który powód żąda zapłaty.
Wnosiła o zmianę wyroku przez oddalenie powództwa w całości albo jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Powód wnosił o oddalenie apelacji pozwanej i o zasądzenie od pozwanej na swoją rzecz kosztów postępowania apelacyjnego, według norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Obie apelacje nie zasługiwały na uwzględnienie.
Sąd Apelacyjny podziela i przyjmuje za własne ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji, jako że znajdują one oparcie w zgromadzonym w niniejszej sprawie materiale dowodowym, rozważonym i ocenionym zgodnie ze wskazaniami zart. 233 § 1 k.p.c.Nie mógł zatem zyskać aprobaty Sądu Odwoławczego, stawiany w apelacjach obu stron, zarzut naruszenia tegoż przepisu. Trzeba podkreślić, że skuteczne postawienie zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, lub też nie uwzględnił wszystkich przeprowadzonych w sprawie dowodów, jedynie to może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2004 r., III CK 245/04). Jeżeli zaś z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawało się wysnuć wnioski odmienne. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej, albo wbrew zasadom doświadczenia życiowego nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo – skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 27 września 2002 r., IV CKN 1316/00 i z dnia 14 stycznia 2000 r., I CKN 1169/99).
Poddając analizie poprawność rozumowania Sądu I instancji według wskazanych powyżej kryteriów, Sąd Apelacyjny nie znalazł przesłanek mogących podważyć prawidłowość oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, dokonanej przez Sąd Okręgowy. W szczególności za trafną należało uznać konstatację, że skierowane do pozwanej, datowane na 20 października 2015 r., pismo zawierające oświadczenie o wypowiedzeniu obejmowało wszystkie łączące strony niniejszego sporu umowy najmu (zawarte odpowiednio w dniu 3 kwietnia 2014 r., 1 grudnia 2014 r. oraz 1 maja 2015 r.). I jakkolwiek w piśmie tym wskazano, że wypowiedzenie to dotyczyć miało jedynie umów z dnia 3 kwietnia 2014 r. oraz z dnia 1 grudnia 2014 r. (k. 153-154), tym niemniej, mając na względzie dyrektywy wykładni oświadczeń woli, zawarte wart. 65 k.c., a zwłaszcza regułę, przewidującą by przy wykładni tych oświadczeń nie opierać się wyłącznie na ich dosłownym brzmieniu, lecz uwzględniać również zamiar stron oraz cel czynności prawnej (która to reguła może być odnoszona do wszelkich oświadczeń woli, składanych innej osobie, a nie wyłącznie do umów – por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 1995 r., III CZP 66/95, OSNC 1995, nr 12, poz. 168 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2000 r., V CKN 38/00, Legalis nr 83645), Sąd Apelacyjny doszedł do przekonania, że rzeczywistym zamiarem i wolą powoda, wyrażoną w powołanym oświadczeniu o wypowiedzeniu, było rozwiązanie wszystkich, wskazanych powyżej umów najmu. Wskazuje na to przede wszystkim zachowanie stron. Uwagę zwraca, że powód polecił pozwanej opuszczenie i opróżnienie zajmowanej nieruchomości (por. pismo zawierające oświadczenie o wypowiedzeniu umów najmu – k. 153-154 wespół ze złożonymi na rozprawie z dnia 2 lipca 2018 r. wyjaśnieniami informacyjnymi pozwanej – znacznik czasu od 00:45:21 oraz powoda – znacznik czasu od 00:59:37). Z kolei pozwana rozpoczęła starania o pozyskanie nowego lokum, w którym mogłaby kontynuować prowadzoną ówcześnie działalność gospodarczą (por. m.in. zeznania świadkaE. M.złożone na rozprawie przeprowadzonej w dniu 13 sierpnia 2018 r., znacznik czasu od 00:19:13). Poza tym, w ocenie Sądu Apelacyjnego, odstąpienie przez powoda od wypowiedzenia pozwanej samej tylko umowy najmu pomieszczenia socjalnego, przy jednoczesnym rozwiązaniu umów najmu powierzchni magazynowych (a więc służących w istocie prowadzonej przez pozwaną działalności gospodarczej) byłoby zabiegiem pozbawionym jakiejkolwiek racjonalności, zwłaszcza jeśli zważyć, że po stronie powoda nie występowała wola utrzymywania istniejącego stanu rzeczy z uwagi na zaleganie przez pozwaną z uregulowaniem czynszu i opłat eksploatacyjnych.
Przyjmując zatem, że wszystkie trzy, przywołane powyżej umowy najmu, zostały skutecznie wypowiedziane przez powoda pismem datowanym na 20 października 2015 r., w sprawie nie było podstaw do zasądzenia na jego rzecz żądanej kwoty 14.710,86 zł tytułem czynszu najmu pomieszczenia socjalnego wraz z łazienką za okres od kwietnia 2016 r. do końca lutego 2018 r. W konsekwencji, jako niezasadne ocenić również należało roszczenie skarżącego, zgłoszone w oparciu o art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, jako że żądana przez niego rekompensata, stanowiąca równowartość 40 euro, przysługuje z tytułu transakcji handlowej (art. 10 ust. 3 tej ustawy), a więc umowy (art. 4 pkt 1 ustawy). Tymczasem – jak już zasygnalizowano – we wskazanym okresie, strony nie były związane umową, z której wynikałoby uprawnienie pozwanej do korzystania z objętej sporem nieruchomości.
Zważywszy jednak, że w spornym okresie pozwana zajmowała niniejszą nieruchomość bez tytułu prawnego, prawidłowo Sąd Okręgowy zasądził od niej na rzecz powoda wynagrodzenie z tytułu bezumownego korzystania w oparciu oart. 230 k.c.w zw. zart. 225 i art. 224 k.c.(nie zaś jak to sugeruje w apelacji skarżącą – z tytułu czynszu najmu), odpowiadające sumie ujętej w sporządzonej w sprawie opinii biegłego sądowego rzeczoznawcy majątkowego (k. 464-481), pomniejszonej jednak o kwotę opłat za okres nieobjęty roszczeniem powoda.
Nie ma przy tym racji powód, gdy twierdzi, że Sąd ten wadliwie określił wysokość należnego mu z tego tytułu wynagrodzenia z tej przyczyny, że korzystanie z pomieszczenia magazynowego przez pracowników(...) Sp. z o.o.miało charakter jedynie incydentalny i w żaden sposób nie ograniczało pozwanej w korzystaniu z zajmowanej powierzchni, a nadto – że wynagrodzenie to wadliwie nie zostało powiększone o kwotę podatku od towarów i usług.
Ustosunkowując się do tych twierdzeń wskazać trzeba, że po myśliart. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają m.in. odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Według zaś treści art. 8 ust. 1 tej ustawy przez świadczenie usług, o którym mowa wart. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również: przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej; zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji; świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa. Usługę, na gruncie niniejszej ustawy, stanowi zatem każde świadczenie, niebędące dostawą towarów. Jak wskazuje się przy tym w piśmiennictwie, owe świadczenie winno być rozumiane jako działanie, przynoszące drugiej stronie korzyści, a stosunek prawny łączący strony musi wiązać się ze świadczeniem wzajemnym. Jeśli natomiast usługa wykonywana jest bez jakiegokolwiek stosunku prawnego, mogącego być podstawą świadczenia, nie można mówić o świadczeniu usług w rozumieniu przepisów(...)(por. Komentarz do art. 8 ustawy o podatku od towarów i usług [w:]Komentarz do ustawy o podatku od towarów i usługpod red. W. Modzelewskiego, 2020, dostęp Legalis). Aby więc określoną czynność uznać za opodatkowaną VAT, koniecznym jest, by pomiędzy stronami istniała umowa, czyli wzajemny stosunek zobowiązaniowy oznaczający, że jeden podmiot, w zamian za wynagrodzenie, zobowiązany jest do spełnienia określonego świadczenia na rzecz innego podmiotu. Usługę podlegającą opodatkowaniu – co do zasady – stanowić zatem może jedynie czynność, która została wykonana na skutek woli usługodawcy i usługobiorcy. Wobec tego, za odpłatne świadczenie usług nie może zostać uznany przypadek bezumownego korzystania. Nie zmienia tego stanu rzeczy naliczenie i zapłata kary za bezumowne korzystanie, gdyż kara ta ma charakter odszkodowania, a nie wynagrodzenia z tytułu świadczenia usługi (por. Komentarz do art. 8 ustawy o podatku od towarów i usług [w;]VAT. Komentarz,T. Michalik, 2019, dostęp Legalis).
W podobnym tonie wypowiedział się również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 września 2013 r., sygn. akt I FSK 1315/12, w którym Sąd ten rozważał sprawę opodatkowania podatkiem VAT odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości w sytuacji, gdy po upływie okresu, na jaki została zawarta umowa dzierżawy, dzierżawca, mimo żądań wydzierżawiającego, nie wydał mu nieruchomości i w dalszym ciągu ją użytkował. Wydzierżawiający naliczył wówczas odszkodowanie za bezumowne korzystanie z rzeczy, które to odszkodowanie organy podatkowe uznały za wynagrodzenie z tytułu świadczenia usługi. Naczelny Sąd Administracyjny przyjął jednak, że w takiej sytuacji nie doszło do świadczenia usługi. Wywiódł bowiem, że „nie można mówić o odpłatnym świadczeniu usług w rozumieniu art. 8(...), w sytuacji, kiedy stosunek zobowiązaniowy łączący strony (umowa dzierżawy) ustał, brak jest woli stron, co do kontynuowania tego stosunku, a brak wydania przedmiotu umowy jest wynikiem zwłoki jednej ze stron, która to zwłoka rodzi po stronie właściciela gruntu możliwość domagania się odszkodowania. Zwłaszcza, kiedy właściciel gruntu podejmuje wszelkie dostępne prawem działania dla odzyskania posiadania gruntu nieobciążonego określonymi wadami. Trafnie w związku z tym sąd pierwszej instancji stwierdził, że opłata za bezumowne korzystanie z cudzego gruntu – z uwagi na swój odszkodowawczy charakter i sposób ustalania nie może być uznana za wynagrodzenie za usługę, nie ma tu bowiem charakteru ekwiwalentności”.
Z powyższego wywieść zatem należało, że kwota wynagrodzenia za bezumowne korzystanie przez pozwaną z nieruchomości objętej sporem nie mogła być poczytywana jako wynagrodzenie za usługę na gruncie przepisów podatkowych. W tej sytuacji nie było więc podstaw do naliczania od tegoż wynagrodzenia podatku VAT i obciążenia pozwanej stawką tego podatku.
Jeśli zaś idzie o błędnie określony – zdaniem powoda – przez Sąd I instancji rzeczywisty zakres korzystania przez strony z objętej sporem nieruchomości, to zaakcentowania wymaga, iż z akt sprawy jasno wynika, że w niniejszej sprawie zachodziło współkorzystanie. Na taką okoliczność zeznawali słuchani w sprawie świadkowie, w tym m.in. świadekJ. C.(por. protokół rozprawy z dnia 5 listopada 2018 r., znacznik czasu od 00:26:02), świadekK. G. (2)(por. protokół rozprawy z dnia 10 stycznia 2019 r., znacznik czasu od 00:09:43) oraz świadekK. G. (1)(por. protokół rozprawy z dnia 10 stycznia 2019 r., znacznik czasu od 00:53:14), którzy wskazywali, iż pracownicy(...) Sp. z o.o.nie tylko korzystali z „przejścia” wytyczonego z części powierzchni magazynowej, zajmowanej przez pozwaną, ale przede wszystkim korzystali oni z pomieszczenia socjalnego. Powyższe okoliczności znalazły odzwierciedlenie we wnioskach sporządzonej w sprawie opinii biegłego sądowego rzeczoznawcy majątkowego, który w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowody oraz uwzględniając wszystkie czynniki mające wpływ na kształtowanie należnego stronie powodowej wynagrodzenia za bezumowne korzystanie przez stronę pozwaną z nieruchomości objętej sporem, w wariancie drugim przyjął, że z uwagi na owe przejście pozwana korzystała z magazynu w 90%, zaś z pomieszczenia socjalnego – w 50% (por. opinia zasadnicza, k. 464-481). Prawidłowości wniosków wypływających z przedmiotowej opinii nie kwestionował zresztą sam powód, który w piśmie procesowym datowanym na 3 kwietnia 2019 r. wyraźnie wskazał, iż nie wnosi zastrzeżeń do opinii biegłego. Powód wnosił jedynie o sprecyzowanie przez biegłego, czy ustalone w opinii kwoty wyrażają wartość brutto czy też netto (k. 491). Brak było więc podstaw do podważenia stanowiska opinii biegłego sądowegoA. R., zwłaszcza jeśli zważyć, że opinia ta jest wyczerpująca, szczegółowa a przy tym daje wyczerpujące odpowiedzi na pytania postawione przez Sąd w tezie dowodowej, a nadto w pisemnej opinii uzupełniającej (k. 518) – na zastrzeżenia pozwanej, zgłoszone do opinii zasadniczej.
W efekcie nie można więc było zgodzić się i ze skarżącą, że w sprawie zachodziła potrzeba powołania kolejnej opinii biegłego sądowego tożsamej specjalności. W tym kontekście warto jedynie dodać, że potrzeba taka nie może być wynikiem niezadowolenia strony z niekorzystnego dla niej wydźwięku konkluzji opinii. W innym bowiem wypadku Sąd byłby zobligowany do uwzględniania kolejnych wniosków strony dopóty, dopóki nie złożona zostałaby opinia w pełni ją zadowalająca, co jest niedopuszczalne (por. m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 7 grudnia 2016 r., V ACa 219/16, Legalis nr 1558625).
Analogicznie ocenić należało stanowisko apelującej, według którego Sąd I instancji naruszyć miał obowiązek, wynikający z obowiązujących w dacie wniesienia apelacji przepisówart. 207 § 6 k.p.c.w zw. zart. 217 § 2 k.p.c.poprzez dopuszczenie spóźnionego – zdaniem pozwanej – dowodu z opinii biegłego sądowego rzeczoznawcy majątkowego, zwłaszcza jeśli zważyć, że powód zgłosił rzeczony wniosek dowodowy już na pierwszym terminie rozprawy. Poza tym, uwadze ujść nie może, że m.in. wnioski wynikające z tej opinii pozwoliły Sądowi Okręgowemu na weryfikację zgłoszonych przez strony niniejszego sporu stanowisk procesowych. Nie mogła zatem zyskać aprobaty Sądu Odwoławczego argumentacja apelacji pozwanej, traktująca o nieuprawnionym przeprowadzeniu przez Sąd I instancji zgłoszonego przez powoda dowodu z opinii biegłego sądowego rzeczoznawcy majątkowego.
Podobnie jak i zarzut, że Sąd Okręgowy zobowiązany był do przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron. Godzi się zauważyć, że dowód taki ma charakter subsydiarny, a potrzeba jego przeprowadzenia materializuje się dopiero wówczas, gdy w sprawie pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla jej rozstrzygnięcia. Według bowiemart. 299 k.p.c.przeprowadzenie w sprawie dowodu z przesłuchania stron dopuszczalne jest wyjątkowo, gdy w świetle oceny sądu, opartej na całokształcie okoliczności sprawy, brak jest w ogóle innych środków dowodowych albo gdy istniejące okazały się niewystarczające do wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 175/00, OSP 2001, z. 7-8, poz. 116 i z dnia 5 czerwca 2009 r., I PK 19/09, LEX nr 519171). Znamiennym jest przy tym, że przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony jest uprawnieniem sądu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2006 r., IV CSK 98/06, LEX nr 459229), zaś skorzystanie z takiego uprawnienia należy do zakresu swobodnej decyzji sądu orzekającego, opartej na analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w zakresie jego zupełności i spójności. Innymi słowy, dopuszczenie dowodu z przesłuchania strony nie ma charakteru obligatoryjnego, zaś jego przeprowadzenie konieczne jest wówczas, gdy nie ma możliwości przeprowadzenia innych dowodów lub gdy w sprawie brak jest dowodów (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2009 r., I PK 19/09, Legalis nr 265758). Tymczasem, w toku niniejszego postępowania przeprowadzone zostało wyczerpujące postępowanie dowodowe (Sąd Okręgowy przeprowadził bowiem m.in. dowód z zeznań świadków, złożonej do akt sprawy licznej dokumentacji czy wreszcie z opinii biegłego sądowego rzeczoznawcy majątkowego), które umożliwiło wyjaśnienie wszystkich istotnych w sprawie okoliczności. To zaś, że wynik tego postępowania nie pokrywa się z oczekiwaniami skarżącej, nie uzasadnia jeszcze stwierdzenia, że w sprawie zachodziła konieczność skorzystania z dowodu z przesłuchania stron.
Końcowo warto jeszcze dodać, że co do zasady nie są pozbawione racji wywody apelującej odnośnie tego, że składane podczas rozprawy wyjaśnienia informacyjne ze swej istoty nie mogą być zaliczone w poczet materiału dowodowego sprawy i w oparciu o tę czynność procesową sąd nie może dokonywać ustaleń, stanowiących podstawę faktyczną późniejszego rozstrzygnięcia o istocie sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 1999 r., II CKN 396/98, LEX nr 1213002). Uwadze pozwanej umyka jednak – a co już zasygnalizowano – że w sprawie został zgromadzony inny, omówiony powyżej, materiał dowodowy, w oparciu o który Sąd I instancji poczynił istotne dla sprawy ustalenia.
Wszystko to prowadzi do wniosku, że wyrok Sądu Okręgowego jest prawidłowy, a apelacje obu stron – bezzasadne. Dlatego też, w oparciu oart. 385 k.p.c.Sąd Apelacyjny apelacje te oddalił.
Kosztami postępowania odwoławczego Sąd Apelacyjny obciążył stronę pozwaną na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w zw. zart. 108 § k.p.c., uznając, że w postępowaniu tym nie było podstaw dla wzajemnego zniesienia kosztów (na etapie postępowania drugoinstancyjnego pozwana – w przeciwieństwie do powoda – nie była reprezentowana przez fachowego pełnomocnika procesowego). Zważywszy przy tym, że pozwana przegrała w instancji odwoławczej co do roszczenia głównego, Sąd Apelacyjny zasądził od niej na rzecz powoda kwotę 4.050 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym, ustaloną na podstawie§ 2 pkt 6w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 265).

(...)