Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1828/19
Data wyroku: 2019-12-09 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Sędzia Marek Procek (spr.), Sędzia Jolanta Pietrzak, Sędzia Beata Torbus
Słowa kluczowe: Emerytura
Podstawa prawna: art. 184 ustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt III AUa 1828/19

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 2 lipca 2019 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach oddalił odwołanie ubezpieczonegoB. D.od decyzji organu rentowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.z dnia 15 lutego 2019 r. odmawiającej prawa od –opisanej treścią działającart.184 i art.39 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych– emerytury w obniżonym wieku.
Sąd Okręgowy ustalił, iż ubezpieczonyB. D.(urodzony (...))nie jest członkiem OFE. Do ogólnego stażu pracy organ rentowy zaliczył ubezpieczonemu następujące okresy:
-  od 1 września 1975 r. do 1 września 1976 r. – jako uczeń nauki zawodu wZakładach (...)wB.;
-  od 7 października 1977 r. do 31 sierpnia 1979 r. – okres zatrudnienia w OHP;
-  od 23 października 1979 r. do 13 września 1994 r. – jako górnik mechanik podziemią;
-  od 1 stycznia 1995 r. do 31 grudnia 1998 r. – jako pracownik ochrony wG.Sp. z o.o.
Decyzją z 12 czerwca 2015 r. organ rentowy odmówił ubezpieczonemu prawa do emerytury górniczej z art. 50a ustawy emerytalnej. Od decyzji tej ubezpieczony wniósłodwołanie, które zainicjowało postępowanie przed tutejszym Sądem pod sygn. akt VIII U 1184/15. W dniu 8 stycznia 2016 r. tutejszy Sąd oddalił odwołanie, natomiast w dniu 23czerwca 2016 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach (sygn. akt III AUa 678/16) oddalił apelację ubezpieczonego. W uzasadnieniu Sąd drugiej instancji wskazał, że ubezpieczony posiada13 lat, 5 miesięcy i 17 dni pracy górniczej, przy czym po doliczeniu dniówekpółtorakrotnych w wymiarze 4 lat, 18 dni i 17 lat, legitymuje się on stażem pracy górniczejlub okresów równorzędnych z pracą górniczą w wymiarze 17 lat, 6 miesięcy i 5 dni.
W dniu 1 lutego 2019 r. ubezpieczony wniósł o przyznanie mu prawa do emeryturyw obniżonym wieku.
Organ rentowy uwzględnił ubezpieczonemu na dzień 1 stycznia 1999 r. okresy składkowe w wymiarze 20 lat, 2 miesięcy i 3 dni oraz nieskładkowe w wymiarze 1 roku, 7 miesięcy i 23 dni, czyli łącznie 21 lat, 9 miesięcy i 26 dni. Jednocześnie do stażu wszczególnych warunkach uwzględnił 13 lat, 5 miesięcy i 17 dni.
W zaskarżonej decyzji z 15 lutego 2019 r. organ rentowy odmówił ubezpieczonemu prawa do spornego świadczenia, ponieważ na dzień 1 stycznia 1999 r. nie udowodnił on co najmniej 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych.
Od powyższej decyzji ubezpieczony wniósł odwołanie, które zainicjowało niniejsze postępowanie.
Według Sądu Okręgowego przedmiotem sporu w niniejszej sprawie pozostawało ustalenie, czy ubezpieczony spełnia przesłanki do nabycia emerytury z obniżonego wieku w związku z wykonywaniem pracy górniczej.
Zatem Sąd ten, przytaczając przepisyart. 184 ust. 1 i 2, art. 39 oraz art. 27 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z FunduszuUbezpieczeń Społecznych(tekst jednolity Dz.U. z 2018 r., poz. 1270 – dalej jako ustawa emerytalna), podniósł, że jednym z niezbędnych warunków prawa do emerytury z art. 39ustawy emerytalnej jest posiadanie na dzień 1 stycznia 1999 r. dwudziestopięcioletniegookresu składkowego i nieskładkowego. Sąd Okręgowy podkreślił przy tym, że doopisanego okresu składkowego i nieskładkowego nie wlicza się dniówek w wymiarze półtorakrotnym, albowiem jest to okres liczony do uprawnień do emerytury górniczej (art.50 d ustawy emerytalnej), a nie ustalenia okresów składkowych czy nieskładkowych przy ustalaniu prawa do emerytury, na podstawie art. 39 ustawy emerytalnej (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 6 sierpnia 2015 r., III AUa 1545/14). Jednocześnie –zdaniem tegoż Sądu - bez znaczenia pozostaje fakt, że ubezpieczony w latach 1976-1977pracował w gospodarstwie rolnym rodziców, gdyż nawet ewentualne uwzględnienie tegookresu nie skutkowałoby zmianą rozstrzygnięcia, bowiem w dalszym ciągu nie zostałaby spełniona przesłanka 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Skoro zaśubezpieczony nie spełnił jednej z koniecznych przesłanek prawa do emerytury, to nieprzysługuje mu prawo do dochodzonego świadczenia.
W takiej sytuacji bez znaczenia – w ocenie tegoż Sądu - pozostaje czyubezpieczony spełnia pozostałe przesłanki prawa do emerytury. Gdy ubezpieczony niespełnia jednego z kumulatywnych warunków uzasadniających przyznanie emerytury, sąd zwolniony jest od badania pozostałych warunków, gdyż te w ostatecznym rozrachunku nie doprowadzą i tak do przyznania ubezpieczonemu świadczenia.
Sąd Okręgowy stwierdził także, iż ubezpieczony nie spełnia warunków doprzyznania emerytury na podstawie art. 46 w związku z art. 39 ustawy emerytalnej.
Otóż bowiem wskazać należy, iż art. 184 i art. 46 ustawy emerytalnej stanowią autonomiczne i odrębne względem siebie podstawy nabycia prawa do emerytury dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed dniem 1 stycznia 1969 r.(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2016 r., sygn. akt I UK 151/15).Przepisy te w odmienny sposób normują prawo do emerytury w obniżonym wieku i niezawierają odesłania jeden do drugiego, zatem nie mogą być stosowane łącznie i wybiórczoco do poszczególnych przesłanek. Przepis art. 46 ustawy emerytalnej ma niejako charakter przejściowy w tym sensie, że dotyczy wąskiej grupy ubezpieczonych, gwarantując imprawo do wcześniejszej emerytury, mimo że prawo to nie jest przewidziane przez nowysystem emerytalno-rentowy.
Ubezpieczony nie spełnia wszystkich przesłanek, o których mowa w art. 46 wzwiązku z art. 39 ustawy emerytalnej. Aby zaś ubezpieczony mógł otrzymać emeryturę w obniżonym wieku emerytalnym w oparciu o art. 46, musiałaby spełnić wszystkieprzesłanki z art. 39 ustawy emerytalnej na dzień 31 grudnia 2008 r. Zdaniem SąduOkręgowego ubezpieczony nie spełnia warunków do emerytury na podstawie art. 46albowiem nie osiągnął wieku obniżonego z tytułu pracy górniczej, czyli 53 lata i 6miesięcy na dzień 31 grudnia 2008 r. (powszechny wiek emerytalny obniżony wedługalgorytmu z art. 39 o 6 miesięcy za każdy rok pracy górniczej, czyli łącznie o 6 lat i 6miesięcy). Ubezpieczonyw dniu (...) ukończył 48 lat, natomiast przepis art.46 ustawy emerytalnej daje prawo do emerytury tym ubezpieczonym, którzy wszystkiewarunki określone wart. 29,32,33 i 37 azatem również wiek emerytalny spełnili do dnia31 grudnia 2008 r. Tym samym ubezpieczony nie nabył również prawa do emerytury na podstawie art. 46 w związku zart. 39 ustawy o emeryturach i rentach z FunduszuUbezpieczeń Społecznych.
Mając na uwadze przedstawione okoliczności, Sąd Okręgowy, na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c., oddalił odwołanie.
W apelacji od zaprezentowanego rozstrzygnięcia ubezpieczony, zarzucając Sądowi pierwszej instancji błędna ocenę uprawnienia do emerytury górniczej w obniżonym wieku,wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie odwołania.
Skarżący domagał się obniżenia wieku emerytalnego o każde 6 miesięcy z tytułu zatrudnienia pod ziemią oraz zaliczenie dniówek w wymiarze półtorakrotnym do pracygórniczej w obniżonym wieku. Ponadto wniósł o ustalenie ewentualnych uprawnieńemerytalnych po ukończeniu 60 roku życia.
Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje:
Przyjmując ustalenia poczynione przez sąd pierwszej instancji jako własne, uznał,że apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie rozważań należy wskazać, iż Sąd Apelacyjny, w związku z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 listopad 2019 r. w sprawachpołączonych C-585/18; C-624/18 oraz C-625/18 oraz wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia5 grudnia 2019 r., II PO 7/18 oraz nominacją w dniu 16 października 2019 r. SędziegoBeaty Torbus do pełnienia stanowiska sędziego w Sądzie Apelacyjnym w Katowicach, bezpośrednio poprzedzonej stałą (bezterminową) delegacją do orzekania w SądzieApelacyjnym na podstawie decyzji Ministra Sprawiedliwości od dnia 1 listopada 2015 r.na czas nieokreślony, stwierdza, że skład wyznaczony do rozpoznania niniejszej sprawyjest prawidłowo obsadzony i nie zachodzą przesłanki określone wart. 379 pkt 4 k.p.c.
Odnosząc się zaś do zarzutów apelacji podnieść trzeba, że ubezpieczony wewniosku z dnia 22 października 2018 r. , domagał się emerytury górniczej, w związkuz obniżeniem wieku emerytalnego o 6 miesięcy za każdy przepracowany rok pracy podziemią, przy uwzględnieniu, iżna dzień 31 grudnia 1998 r. wnioskodawca osiągnąłwymagany staż emerytalny wynoszący 25 lat i 10 miesięcy razem z zaliczanymi czteremalatami półtorakrotności zaliczanymi do pracy górniczej.
W decyzji z dnia 15 lutego 2019 r. organ rentowy Zakład Ubezpieczeń
  Społecznych Oddział wC.odmówił ubezpieczonemu prawa od – opisanej treścią działającart. 184 i art. 39 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych– emerytury w obniżonym wieku.
Tak więc, skoro zarzuty apelacji skierowane są również na ustalenie ewentualnych uprawnień emerytalnych przez ubezpieczonego po ukończeniu 60 roku życia (co nastąpi wlipcu 2020 r.), a w związku z tym, że przedmiotem zaskarżonej decyzji była wyłącznieocena uprawnień emerytalnych na datę tejże decyzji, to zarzuty te nie mogą wywrzeć wniniejszej sprawie zamierzonego przez skarżącego skutku. Otóż bowiem w postępowaniu sądowym, wywołanym odwołaniem od decyzji organu rentowego, zgodnie z systememorzekania w sprawach z tego zakresu, sąd rozstrzyga o prawidłowości zaskarżonej decyzji.Sąd nie działa w zastępstwie organu rentowego, w związku z czym nie ustala kwestiinieobjętych zakresem decyzji i jego rozstrzygnięcie odnosi się wyłącznie do zaskarżonejdecyzji. Należy przy tym powtórzyć za Sadem Najwyższym, iż przeniesienie sprawy nadrogę sądową przez wniesienie odwołania od decyzji organu rentowego ogranicza się do okoliczności uwzględnionych w decyzji, a między stronami spornych. Poza tymiokolicznościami spór sądowy nie może zaistnieć. Przed sądem ubezpieczony może żądaćjedynie korekty stanowiska zajętego przez organ rentowy i wykazywać swoją rację,odnosząc się do przedmiotu sporu objętego zaskarżoną decyzją, natomiast nie może żądaćczegoś, o czym organ rentowy nie decydował (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19września 2017 r., II UK 413/16). Zatem kontrolna rola sądu musi korespondować zzakresem rozstrzygnięcia dokonanego w decyzji administracyjnej, bowiem sąd rozstrzygao prawidłowości zaskarżonej decyzji w granicach jej treści i przedmiotu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 2010 r., II UK 309/09).
Odnosząc się zaś do materii sporu wynikającej z wniosku i zaskarżonej decyzjipodnieść trzeba, że w sprawie bezsporne jest, iż ubezpieczonyB. D., urodzony(...)
(...)r., nie posiada prawa do emerytury górniczej opisanej treściąart. 50a ustawa zdnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Jakzaś wskazuje Sąd Najwyższym, ustawa emerytalna zawiera w swej treści prawo doobniżenia powszechnego wieku emerytalnego z tytułu wykonywania pracy górniczej dlaosób, które nie spełniają warunków do nabycia prawa do emerytury górniczej, napodstawie art. 50a ustawy emerytalnej. Jednakże, z obniżenia wieku emerytalnego z tytułu wykonywania określonej pracy górniczej różne grupy ubezpieczonych (w zależności oddaty urodzenia) mogą skorzystać po spełnieniu różnych przesłanek. I tak urodzeni przeddniem 1 stycznia 1949 r. korzystają z tego prawa wyłącznie na zasadach określonych w art.39 ustawy emerytalnej. Natomiast ubezpieczeni urodzeni – tak jak ubezpieczony - po 31grudnia 1948 r. mogą skorzystać z tego prawa na zasadach wynikających z art. 184 ust. 1w związku z art. 39 ustawy emerytalnej, po spełnieniu warunków określonych w art. 184ust. 1 pkt 1 i 2 tej ustawy (na dzień wejścia w życie ustawy emerytalnej, czyli na dzień 1stycznia 1999 r.). Wreszcie, ubezpieczeni urodzeni po dniu 31 grudnia 1948 r., a przeddniem 1 stycznia 1969 r., którzy nie spełniają warunków wynikających z art. 184 ustawy emerytalnej mogą skorzystać z uprawnienia, o którym mowa w art. 39 ustawy emerytalnejpo spełnieniu dodatkowych warunków z art. 46 tej ustawy (por. wyrok Sądu Najwyższegoz dnia 10 kwietnia 2018 r., I UK 63/17).
Jak trafnie zatem wskazał Sąd Okręgowy zgodnie z treściąart. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychubezpieczonym urodzonympo dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego wart. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy (tj. 1 stycznia 1999 r.) osiągnęli:
1)  okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wiekuniższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz;
2)  okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 (w przypadkumężczyzn 25 lat).
Ubezpieczony nie spełnił warunku dysponowania na dzień 1 stycznia 1999 r.łącznym stażem ubezpieczeniowym w wymiarze 25 lat.
Odnosząc się do twierdzeń skarżącego, podnieść trzeba za Sądem Najwyższym, iż |przy ustalaniu prawa do emerytury na podstawie art. 39 w związku z art. 184 ustawyemerytalnej, okresów pracy górniczej wymienionej w art. 50d tej ustawy nie zalicza sięw wymiarze półtorakrotnym. Taki uprzywilejowany sposób uwzględniania okresów pracy górniczej możliwy jest jedynie przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury.Rekonstrukcja przesłanek warunkujących uzyskanie prawa do emerytury na podstawie przepisu art. 39 emerytalnej, nie jest możliwa bez uwzględnienia stażu składkowego inieskładkowego oraz wieku emerytalnego określonego w art. 27 pkt 1 ustawy emerytalnej(por. postanowienie Sądu najwyższego z dnia 24 kwietnia 2018 r., I UK 278/17). Ponadtowypada dodać, że Relacja zachodzącą między art. 27 pkt 1 i art. 39 ustawy emerytalnej,polega na tym, że pierwszy z nich przewiduje, że prawo do emerytury przysługuje ubezpieczonemu mężczyźnie, z chwilą ukończenia wskazanego wieku (pkt 1), gdylegitymuje się co najmniej 25-letnim stażem składkowym i nieskładkowym (pkt 2).Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, należy podkreślić, że w dniu złożenia wniosku 1 lutego 2019 r. ubezpieczony miał udokumentowane, na dzień 1stycznia 1999 r. 21 lat, 9 miesięcy i 26 dni okresów składkowych i nieskładkowych, w tym13 lat, 5 miesięcy i 17 dni pracy górniczej. Tym samym, warunek posiadania 25-letniegostażu ubezpieczeniowego nie został spełniony.
Ponadto, Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, iż do nabycia prawa do emeryturyna podstawieart. 46w związku zart. 39 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach irentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychniezbędne jest spełnienie wszystkichwarunków określonych w tym ostatnim przepisie do 31 grudnia 2008 r., w tym równieżrównież osiągnięcie obniżonego wieku emerytalnego, dla ubezpieczonego wynoszącego:53 lata i 6 miesięcy, w sytuacji, gdy do dnia 31 grudnia 2008 r., ubezpieczony osiągnąłwiek 48 lat.
Konkludując, Sąd drugiej instancji uznał apelację za bezzasadną i na mocyart. 385k.p.c., orzekł o jej oddaleniu.
/-/Jolanta Pietrzak /-/Marek Procek (ref.) /-/Beata Torbus
(Sędzia) (Sędzia) (Sędzia)