Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1013/19
Data wyroku: 2020-11-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Magdalena Balion-Hajduk
Słowa kluczowe: Ustalenie wstąpienia w stosunek najmu
Podstawa prawna: art.691 kc

Sygn. akt III Ca 1013/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 listopada 2020 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący - Sędzia Sądu Okręgowego Magdalena Balion - Hajduk
Tomasz Pawlik
Leszek Dąbek
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 września 2020r. w Gliwicach
sprawy z powództwaA. D.
przeciwko GminieR.
o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu
na skutek apelacji pozwanej
od wyroku Sądu Rejonowego w Raciborzu
z dnia 7 maja 2019r., sygn. akt I C 33/19

1
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że :

a) oddala powództwo,

b
zasądza od powódki na rzecz pozwanej 900 (dziewięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu;

2
zasądza pod powódki na rzecz pozwanej 490 (czterysta dziewięćdziesiąt) złotych z tytułu zwrotu kosztów postępowania odwoławczego.

SSO Leszek Dąbek SSO Magdalena Balion - Hajduk SSO Tomasz Pawlik
Sygn. akt III Ca 1013/19

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z 7 maja 2019 roku Sąd Rejonowy w Raciborzu ustalił, że powódkaA. D.wstąpiła z mocy prawa z dniem 2 października 2007 roku w stosunek najmu lokalu mieszkalnego położonego wR.przyulicy (...)w miejsce dotychczasowego najemcyS. R.i zasądził od pozwanej GminyR.na rzecz powódki 1117 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.
Sąd Rejonowy ustalił, że decyzją z dnia 24 maja 1972 roku GminaR.przydzieliłaS. R.lokal zastępczy położony wR.przyulicy (...). Do najmowanego lokalu uprawieni byli również członkowie rodzinyS. R.: żonaA. R., dzieci:L. R.,H. R.,A. D.(wtedy:R.).
W dniu 2 czerwca 1972 roku GminaR.zawarła zeS. R.umowę najmu tego lokalu mieszkalnego na czas oznaczony w przydziale lokalu.
Pismem z dnia 18 marca 2004 rokuMiejski Zarząd (...)wR.skierował doS. R.wypowiedzenie umowy najmu lokalu mieszkalnego położonegowR., przyulicy (...). W piśmie zawarto informację, że dniem wypowiedzenia jest 1 stycznia 2004 roku, a wypowiedzenie odniesie skutek w dniu 30 września 2004 roku.
S. R.zmarł w dniu 2 października 2007 roku wB.E.(Republika Federalna Niemiec).
A. D.regulowała opłaty za lokal mieszkalny położony wR., przyulicy (...)przelewami z dnia: 2 maja 2018 roku na kwotę 126,34 zł, 5 lipca 2018 roku na kwotę 113,48 zł, 5 września 2018 roku w kwotę 113,48 zł, 8 listopada 2018 roku 113,48 zł.
Sąd I instancji ustalił także, że w lokalu mieszkalnym położonym wR., przyulicy (...)mieszkała rodzinaR.:S. R.z małżonkąA. R.oraz ich dzieci:H. R.,L. R.,A. D.(wtedy:R.).A. D.wyprowadziła się z mieszkania w latach 80-tych XX wieku, po wyjściu za mąż. Również jej bracia –H. R.iL. R.wyprowadzili się i założyli własne rodziny. Z czasem stan zdrowiaS. R.pogorszył się – cierpiał na niewydolność nóg. Po roku 2000A. D.stale przychodziła do lokalu mieszkalnego przyulicy (...), aby pomagać w opiece nad ojcem.A. R.była osobą schorowaną, wątłej postury. Nie była w stanie samodzielnie opiekować się mężem, który był postawny, nie była w stanie go podnosić. W końcuA. D.na stałe zamieszkała z rodzicami, przeniosła swoje rzeczy do lokalu mieszkalnego przyulicy (...). Jedno z jej dzieci było wtedy pełnoletnie, a drugim – młodszym opiekował się jej bratP. D. (1), mieszkały one pod innym adresem.
S. R.wyjeżdżał na emeryturze domiejscowości B.E.w Niemczech. Wyjazdy te miały miejsce 2-3 razy w roku na okresy miesięczne i były podyktowane względami zdrowotnymi. W tym czasieS. R.mieszkał u swoich znajomych.A. R.wyjeżdżała razem z nim albo zostawała w Polsce. W tym czasieA. D.mieszkała w przedmiotowym lokalu. Podczas jednego z takich wyjazdów w dniu 2 października 2007 roku wB.E.S. R.zmarł. W chwili śmierciS. R.w spornym lokalu mieszkalnym mieszkałyA. R.iA. D..Po śmierciS. R.w powyższym lokalu mieszkał jego wnukP. D. (1).
Wyrokiem Sądu Rejonowego w Raciborzu z dnia 10 lutego 2009 roku, sygn. aktI C 117/06 w sprawie z powództwa GminyR.przeciwkoS. R.iP. D. (1)orzeczono eksmisję pozwanegoP. D. (1)lokalu mieszkalnego położonego wR., przyulicy (...)w terminie do dnia 31 maja 2009 roku,nie przyznając uprawienia do lokalu socjalnego oraz umorzono postępowanie wobec pozwanegoS. R..
A. D.iA. R.nadal mieszkają w lokalu mieszkalnym przyulicy (...).
Pismem z dnia 18 stycznia 2006 rokuB. R.iJ. R., mieszkający wR., przyulicy (...)zwrócili się doMiejskiego Zarządu (...)wR.o podjęcie „stosownych czynności” wobec sąsiadów zamieszkujących lokal położonych przyulicy (...), oświadczając w tym piśmie, żeS. R.od kilkunastu lat nie mieszka w Polsce. Pismo to zawiera dopisek „potwierdzamC. F.”.
Z notatek służbowychMiejskiego Zarządu (...)z dnia 27 lutego i 7 marca 2006 roku wynika, żeS. R.w dacie ich sporządzenia przebywał od kilku lub kilkunastu lat w Niemczech.
Wezwanie dlaA. D.do stawiennictwa w Sądzie RejonowymwR.w sprawie o sygn. akt I C 117/06 w dniu 8 maja 2007 roku w charakterze świadka w sprawie z powództwa GminyR.przeciwkoS. R.iP. D. (1)o eksmisję skierowano na adres:R.,ulica (...). Wezwanie powyższeA. D.odebrała osobiście w dniu 2 marca 2007 roku. Z kolei wezwanie z dnia 10 lipca 2008 roku skierowane pod powyższy adresA. D.odebrała osobiście w dniu 15 lipca 2008 roku.
Sąd Rejonowy oddalił wniosek o dopuszczenie dowodu z protokołu zeznań ze sprawy I C 117/06, uzasadniającże dowód z protokołu zeznań świadka przesłuchanego w innym postępowaniu jest dowodem z dokumentu urzędowego odzwierciedlającego treść tych zeznań w danym, konkretnym postępowaniu, a przeprowadzenie tego dowodu na okoliczność treści zeznań w innej sprawie narusza zasadę bezpośredniości i nie może zastępować merytorycznych zeznań ani ich modyfikować.
Sąd Rejonowy jako podstawę prawną rozstrzygnięcia powołałart. 189 k.p.c.orazart. 691 § 1 i 2 k.c.Wskazał, że  powódka w chwili wytoczenia powództwa miała interes prawny w żądaniu ustalenia, że wstąpiła w stosunek najmu lokalu mieszkalnego położonego wR., przyulicy (...)w miejsce zmarłego najemcyS. R., będącego ojcem powódki, albowiem strona pozwana odmówiła powódce potwierdzenia, że wstąpiła z mocy prawa w stosunek najmu przedmiotowego lokalu. Powódka spełniła także przesłankę wynikającą zart. 691 k.c.tj. jest stałego zamieszkiwania z najemcą do chwili jego śmierci. Powódka mieszkała co najmniej przez kilka lat przed śmierciąS. R.w przedmiotowym lokalu opiekując się nim, w lokalu tym znajdowały się jej rzeczy, powódka nadal mieszka w lokalu. Z zeznań świadków i powódki jednoznacznie wynika, że wyjazdy zagraniczneS. R.powodowane były jego złym stanem zdrowia i nie miał on nigdy zamiaru stałego pobytu w Niemczech, a pozwana nie wykazała, abyS. R.zamieszkiwał w Niemczech. Pozwana nie wypowiedziała także skutecznie umowy najmu z dnia 2 czerwca 1972 roku, gdyż nie przedstawiła żadnego dowodu doręczenia pisma z dnia 18 marca 2004 roku zawierającego oświadczenie o wypowiedzeniu umowyS. R..
Pozwana w apelacji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miały na wynik sprawy to jest:
-art. 232 k.p.c.przez przyjęcie, że pozwana nie wiązała się z obowiązku udowodnienia okoliczności, z których wywodzi skutki prawne , iż powódka nie zamieszkiwała stale zeS. R.w chwili śmierci w lokalu mieszkalnym przyulicy (...)wR., podczas gdy pozwana zaoferowała dowody w postaci wyroku Sądu Rejonowego w Raciborzu 10 lutego 2009 roku wydanego w sprawie eksmisyjnej, w której sąd rozpoznający ustalił, że w tym lokalu mieszkalnym zamieszkiwał w chwili śmierciS. R.jedynie syn powódki, a wnukS. R.P. D. (1), oświadczeń właścicieli sąsiednich lokali, z których wynika fakt zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu jedynieP. D. (2), protokołu rozprawy z 8 maja 2007 roku w sprawie o sygn. I C 117/06 zawierającego treść zeznańA. D.iP. D. (1), jednoznacznie wskazujących na fakt zamieszkiwania w lokaluP. D. (1), potwierdzeń odbioru przezA. D.w tej sprawie korespondencji sądowej 2 marca 2007 roku oraz 15 lipca 2008 roku nadanych na adresul. (...)wR.,
-art. 233 § 1 k.p.c.przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, dokonanej wybiórczo, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, polegające na pominięciu dla oceny faktu stałego zamieszkania powódki zeS. R.chwili jego śmierci wskazanych wyżej dowodów, pominięciu przy dokonywaniu ustaleń stanu faktycznego przedłożonych przez powódkę potwierdzeń przelewu z 10 sierpnia 2017 roku, 2 października 2018 w roku, 27 listopada 2018 roku dokonanych przezP. D. (1)tytułem czynszu za lokal przyulicy (...), który z kolei w treści zeznań w niniejszej sprawie stwierdził, że obecnie mieszka przyulicy (...), a jedynie wzięciu pod uwagę kilku przelewów powódki dla oceny faktu ewentualnego zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu przez powódkę, przyznanie przymiotu wiarygodności zeznaniom świadkówF. C.B. R.,K. D., których to zeznania są sprzeczne z treścią złożonych przez nich oświadczeń z 2006 roku. 2. Osoby te złożyły oświadczenia 13 lat temu to jest w chwili, kiedy miały miejsce wydarzenia opisane w tych oświadczeniach i ocenę ich zeznań należy dokonać przez pryzmat treści złożonych przez nich oświadczeń,
- brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i ustalenie, że zeznania świadków występujących w niniejszej sprawie są spójne i wiarygodne podczas gdy zeznaniaB. R.iF. C.nie są spójne,
-art. 216 § 1 i 3 k.p.c.w związku zart. 227 k.p.c.przez niedopuszczenie zgłoszonego prawidłowo dowodu z protokołu rozprawy z 8 maja 2007 roku w sprawie o sygn. akt I C 117/06 toczącej się przed Sądem Rejonowym w Raciborzu , zawierającego zeznaniaA. D.iP. D. (1)na okoliczność niezamieszkiwania przezA. D.w chwili śmierciS. R.w lokalu mieszkalnym przyulicy (...)wR.,
- naruszenieart. 230 k.p.c.przez pominięcie okoliczności, że fakt prawidłowego doręczenia wypowiedzenia stosunku najmu łączącego pozwaną zeS. R.został przyznany przez powódkę w sposób konkludentny wobec niekwestionowania przez powódkę tego faktu w toku procesu, a w konsekwencji naruszeniaart. 229 k.p.c.
-art. 233 k.p.c.przez błędne zastosowanie i uznanie, że niedopuszczalne jest powołanie dowodu z protokołu rozprawy zawierającego treść zeznań złożonych w innym postępowaniu z uwagi na naruszenie zasady bezpośredniości, podczas gdy dowód protokołu rozprawy miał być przeprowadzony przez sąd rozstrzygający niniejszą sprawę, wobec czego nie ma nie mamy do czynienia z naruszeniem zasady bezpośredniości, a ponadto protokół ze sprawy jest dowodem z dokumentu i powinien być dopuszczony przez sąd i oceniony zgodnie z zasadami oceny dowodów,
- naruszenie prawa materialnego to jestart. 691 k.c.przez nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że doszło do spełnienia przesłanek do wstąpienia przez powódkę stosunek najmu po zmarłym ojcu.
Pozwana wniosła o uchylenie wyroku przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie powództwa oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania za obie instancje. P pozwana wniosła o uzupełnienie postępowania dowodowego i kontrolne na mocyart. 380 k.p.c.postanowienia sądu pierwszej instancji z 13 kwietnia 2019 roku oddalającego wniosek pozwanej zgłoszony na rozprawie o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z protokołu rozprawy z 8 maja 2007 roku w sprawie(...)oraz dopuszczenie dowodu zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez pozwana i jej syna.
Powódka wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie na swoją rzecz kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym, a także oddalenie wniosku dowodowego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja zasługiwała na uwzględnienie, a wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się trafne.
Sąd odwoławczy przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe, uwzględniając wnioski dowodowe zawarte w apelacji i w oparciu o wszystkie zebrane w sprawie dowody dokonał odmiennej ich oceny i odmiennych ustaleń co do okoliczności zamieszkiwania przez powódkę zeS. R.w chwili jego śmierci. Sąd Rejonowy z naruszeniemart. 233 § 1 k.p.c.dokonał błędnej, wybiórczej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności jako nieprawidłowe uznać należy oddalenie wniosku dowodowego pozwanej o przeprowadzenie dowodu z dokumentów w postaci protokołu rozprawy w sprawie o eksmisję z 7 lipca 2007 roku, w którym znajdowały się zeznania powódki orazP. D. (1)istotne dla dokonania oceny wiarygodności ich zeznań w niniejszej sprawie i ustalenia przesłanek wynikających zart. 691 k.c.
Powódka w toku sprawy o eksmisję prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Raciborzu pod sygn. I C 117/06 na rozprawie 8 maja 2007 roku zeznała, że jest matką i córką pozwanych w tamtej sprawie to jestP. D. (1)iS. R.i obecnie w tym mieszkaniu mieszkają ojciecS. R.oraz synP. D. (1)od 2000 lub 2001 roku. Nikt więcej tam nie mieszka, ojciec przebywa w Niemczech na leczeniu od zeszłego roku, zeznała również, że ojciec ma coś z nogami, ale nie może dokładnie powiedzieć co i nie może samodzielnie się poruszać. Ojca widziała 2 lata temu w Niemczech, a rok temu był latem w Polsce.P. D. (1)zeznał, że od 2000 lub 2001 roku mieszka naulicy (...)wyłącznie z dziadkiem, jest tam zameldowany na stałe, a wcześniej mieszkał z mamą. Początkowo bywał w mieszkaniu zarówno dziadka jak i u rodziców, a potem zamieszkał wyłącznie z dziadkiem, sprawuje nad dziadkiem opiekę z uwagi na jego stan zdrowia.
Z akt tej sprawy wynika także, że wszelka korespondencja doA. D.była przez nią odbierana po adresemR.ulica (...). Postępowanie w sprawie o eksmisję zostało w stosunku doS. R.umorzone z uwagi na jego śmierć w toku postępowania, natomiast w stosunku doP. D. (1)orzeczono eksmisję.
Strona pozwana jako dowód powołała także notatki służboweMiejskiego Zarządu (...)wR., które również były przedmiotem dowodu w sprawie o eksmisję. Z notatki z 27.05.2006 roku, wynika, że sąsiadkaB. R.poinformowała, że w mieszkaniu przy ulicy(...)przebywaP. D. (1), aS. R.od kilkunastu lat przebywa w Niemczech. Właściciele poruszali problem zamieszkiwania wnuka panaR.na zebraniu wspólnoty mieszkaniowej kilkakrotnie. W piątki i soboty odbywały się spotkania towarzyskie młodych ludzi, była bardzo głośno muzyka, interweniowała też Policja.
Z notatki urzędowejMiejskiego Zarządu (...)wR.z 27 lutego 2006 roku wynika, że paniF. C.poinformowała, że panS. R.od 13 lat przebywa w Niemczech. W piątki soboty i często w tygodniu wnuczekP. D. (1)robili imprezy, w nocy zakłócają ciszę nocną, biegają po schodach, puszczają głośną muzykę i zapraszają kilkoro młodych ludzi.
W toku niniejszego postępowania zeznania złożyli świadkowieK. D.,B. R.iF. C..
K. D.zeznała, że jest sąsiadką powódki, mieszka w przyulicy (...)od 25 lat. Powódka stale tam mieszkała zeS. R.i swoją matką i mieszkał tam równieżP. D. (1). Nie pamięta kto mieszkał w tym mieszkaniu.
B. R.zeznała, że powódka jest córką państwaR., którzy mieszkali po sąsiedzku, potem panR.wyjechał zagranicę i nie wie dokładnie kto zajmował mieszkanie poS. R.. Od czasu do czasu widywała powódkę. Świadek przebywała całymi dniami na działce. Często widywała w mieszkaniuP. D. (1), zeznała że myśli, że przez jakiś czasP. D. (1)mieszkał w tym mieszkaniu, obecnie nie wie, kto tam mieszka, słychać, że ktoś bywa, ale nie wie kto.
ŚwiadekF. C.zeznała, że powódka mieszkała tam z rodzicami i wyprowadziła się jak wyszła za mąż.S. R.wyjeżdżał do Niemiec, to przeważnie przychodził tamP.. Świadek zeznała, że matka powódki jest schorowana i przychodzi tamA., nie wiem, gdzie ona teraz mieszka. JakS. R.był chory, to zajmowała się nim żona. Powódka mieszkała naulicy (...)jak jeszcze żyłS. R..
Z zeznań tych samych świadków - sąsiadówS. R.zamieszkałych przyulicy (...)w żadnym razie nie można wywieść wniosku, że powódka stale mieszkała w mieszkaniu razem z ojcem do chwili jego śmierci. Świadkowie osoby już w poważnym wieku znają powódkę, która mieszkała w sąsiedztwie ze swoimi rodzicami i wyprowadziła się, kiedy wyszła za mąż. Z tych zeznań nie wynika , że powódka ponownie wprowadziła się do ojca, natomiast z zeznań oraz oświadczeń złożonych przez nich 2006 roku wynika że, mieszkał tam stałe wnuk panaR.P. D. (1). W świetle tych zeznań oraz oświadczeń, biorąc pod uwagę zeznania złożone w toku sprawy o eksmisję zeznania powódki iP. D. (1)nie są wiarygodne.
P. D. (1)zupełnie odmiennie niż w sprawie o eksmisję zeznał, że mieszkanie naulicy (...)zajmował wyłącznie w czasie nieobecności mamy i kiedy dziadek wyjeżdżał do Niemiec.
P. D. (1)w związku w kierowanymi do niego wezwaniami do natychmiastowego opuszczenia i wydania lokalu przyulicy (...)kierował doMiejskiego Zarządu (...)pismo z 16 lutego 2006 roku, znajdujące się w aktach sprawy o eksmisję w którym stwierdza, zamieszkuje tam jako wnuk opiekujący się schorowanym i nieskłonnym do samodzielnej egzystencji dziadkiemS. R.oraz gospodarstwem domowym także podczas obecności dziadka podczas jego pobytów w różnych placówkach dla poratowania zdrowia. Opłaty za czynsz i media regulowane są na bieżąco, niejednokrotnie nawet z wyprzedzeniem i nie zgadza się z wezwaniem i odmawia wydania lokalu.
Zgodnie zart. 691§ 1 k.c.w razie śmierci najemcy lokalu mieszkalnego w stosunek najmu lokalu wstępują: małżonek niebędący współnajemcą lokalu, dzieci najemcy i jego współmałżonka, inne osoby, wobec których najemca był obowiązany do świadczeń alimentacyjnych, oraz osoba, która pozostawała faktycznie we wspólnym pożyciu z najemcą.
§ 2. Osoby wymienione w § 1 wstępują w stosunek najmu lokalu mieszkalnego, jeżeli stale zamieszkiwały z najemcą w tym lokalu do chwili jego śmierci.
Sąd Okręgowy, dokonując oceny z zebranego w sprawie materiału dowodowego uzupełnionego w toku postępowania odwoławczym, uznał iż powódka nie wykazała przesłanek wynikających z cytowanej powyżej regulacji i nie zamieszkiwała zeS. R.w chwili jego śmierci to jest 2 października 2007roku.
Sąd Okręgowy w związku z powyższym na mocyart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo oraz zasądził od powódki na rzecz pozwanej koszty procesu tj. wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 900zł. Na mocyart. 98 k.p.c.zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik postępowania również orzekł o kosztach postępowania odwoławczego, zasądzając je powódki na rzecz pozwanej, a złożyły się na nie opłata od apelacji oraz wynagrodzenie pełnomocnika.
SSO Leszek Dąbek SSO Magdalena Balion – Hajduk SSO Tomasz Pawlik