Sąd Okręgowy w Bydgoszczy
VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VI U 1203/19
Data wyroku: 2020-02-26 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Sędzia  Jan Kalinowski
Słowa kluczowe: Podstawa wymiaru składki
Podstawa prawna: art. 8 ust. 2A ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych
Teza: Na organie rentowym spoczywa ciężar dowodu iż pracownicy w ramach zawartych umów zlecenia z trzecim podmiotem w istocie wykonywały pracę na rzecz swojego pracodawcy

Sygn. akt.

VI U 1203/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia

26 lutego 2020r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

Sędzia Jan Kalinowski

Protokolant:

st. sekr. sądowy Hanna Kauczor

po rozpoznaniu w dniu

19 lutego 2020r.

wB.

odwołania

(...) Spółdzielni MieszkaniowejwB.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wB.

z dnia

4 marca 2019 r.

Nr

(...)
(...)
(...)
(...)

w sprawie
przy udziale

(...) Spółdzielni Mieszkaniowej
zainteresowanych:M. S.,M. K.,(...) S.A.wŁ.

przeciwko:

Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wB.

o składki

1
Zmienia decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.z dnia 4 marca 2019r. nr(...)i(...)w ten sposób, że:

a
podstawa wymiaru składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych nie uległa zmianie oraz że wymiaru tych składek nie ustala się od kwot przychodów uzyskiwanych przezM. K.iM. S.z tytułu zawartych przez te osoby umów zlecenia z(...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wŁ.

b
podstawa wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne i zdrowotneM. K.iM. S.z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika składek(...) Spółdzielni Mieszkaniowejnie uległa zmianie oraz że wymiaru tych składek nie ustala się od kwot przychodów uzyskiwanych przezM. K.iM. S.z tytułu zawartych przez te osoby umów zlecenia z(...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wŁ.

2
Zasądza od organu rentowego na rzecz odwołującej(...) Spółdzielni Mieszkaniowejkwotę 360 złotych tytułem kosztów zastępstwa prawnego

3
Zasądza od organu rentowego na rzecz zainteresowanego(...) S.A.wŁ.kwotę 360 złotych tytułem kosztów zastępstwa prawnego.

Sędzia Jan Kalinowski

Sygn. akt VI U 1203/19

UZASADNIENIE
Decyzjami z dnia 4 marca 2019r. nr(...)oraz(...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.stwierdził, że podstaw wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne odpowiednioM. K.orazM. S.z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w(...) Spółdzielni MieszkaniowejwB.w okresach odpowiednio od stycznia 2014r. do czerwca 2015r. (zainteresowanaK.) oraz od lipca 2015r. do lipca 2018r. (zainteresowanaS.-S.) powinna być zwiększona o dochód, który zainteresowane otrzymywały w spornych okresach z tytułu umów zlecenie, łacących je z(...) Spółką akcyjną. W decyzjach tych ZUS ustalił kwoty podstawy wymiaru tych składek w każdym miesiącu spornego okresu. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zainteresowane uzyskując przychody z tytułu umów zlecenia łączących je z(...).U.SA. wykonywały bezpośrednio pracę na rzecz(...)Spółdzielni Mieszkaniowej- tj. na rzecz swojego pracodawcy i to pracodawca powinien zadeklarować składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne od przychodu, który w ramach tych zleceń zainteresowane otrzymały.
Odwołania od obu decyzji złożył płatnik,(...) Spółdzielnia MieszkaniowawB., zaskarżył je w całości i wniósł o zmianę decyzji poprzez stwierdzenie, że podstaw wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne i zdrowotne zainteresowanych z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u odwołującej się spółdzielni nie uległa zmianie oraz, że wymiaru tych składek nie ustala się od kwot przychodów uzyskiwanych przez zainteresowane z tytułu umów zlecenia zawartych przez nie z(...).U. S.A. wŁ.. Odwołująca spółdzielnia wniosła także o zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującej kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu odwołań odwołująca podkreśliła, że wszystkie czynności na rzecz(...) S.Abyły podejmowane przez zainteresowane pracownice odwołującej poza zakresem obowiązków wynikających z zatrudnienia w Spółdzielni. Czynności te były szczegółowo określone w odrębnych umowach zlecenia zawartych przez pracowników z(...) S.A.Spółdzielnia nie nadzorowała prawidłowości i terminowości wykonania zadań zleconych pracownikom przez(...) S.A.Takie uprawnienia przysługiwały wyłącznie(...) S.Azgodnie z odrębnie zawartymi z tymi pracownikami umowami zlecenia. Spółdzielnia nie planowała i nie organizowała pracy pracowników, którzy zawarli umowy z(...) S.ANależy również podkreślić, że beneficjentem tej pracy była(...) S.A, która zawierała indywidualne umowy ubezpieczenia z mieszkańcami Spółdzielni, a nie Spółdzielnia.
Podkreśliła, że okoliczność, że otrzymywała w ramach własnej umowy z(...) S.Awynagrodzenie prowizyjne nie oznacza, że jej pracownice w ramach indywidualnych umów zawartych z(...) S.Awykonywały bezpośrednią pracę na jej rzecz jako ich pracodawcy. Wskazała, że w ostatecznym rozrachunku rezultaty pracy pracowników świadczących usługi na podstawie odrębnych umów zlecenia uzyskiwała(...) S.A.w postaci zawartych indywidualnych umów ubezpieczenia. Pełna składka opłacana przy „czynszu" z tytułu zawartej z(...) S.Aumowy ubezpieczenia była bowiem przekazywana co miesiąc na rachunek(...) S.A.
Zarządzeniem z dnia 14 czerwca 2019r. sprawy z obu odwołań zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygnaturą Vi U 1203/19.
W dniu 4 listopada 2019r. wpłynęło oświadczenie(...) spółki akcyjnejwŁ.o przyłączeniu się do niniejszej sprawy w charakterze zainteresowanego. ZaineresowaneTowarzystwo (...)oświadczyło również, iż popiera stanowisko procesowo odwołujące oraz wniosło o zasądzenie na swoją rzecz od ZUS kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:
(...) Spółdzielnia MieszkaniowawB.w dniu 27 kwietnia 2012 roku zawarła z(...) S.A.z siedzibą w łodziumowę nr (...)w sprawie technicznej obsługi ubezpieczenia mieszkań „przy czynszu". kolejna umowa zawarta pomiędzy stronami w dniu 1 stycznia 2016 roku dotyczyła tego samego rodzaju działalności, dodatkowo rozszerzając przedmiot umowy o usługę wspierania przez spółdzielnię działań marketingowych i prewencyjnych prowadzonych przez(...) S.A.w zasobach mieszkaniowych Spółdzielni. Na podstawie tych umów Spółdzielnia zobowiązała się do świadczenia na rzecz(...) S.A.czynności o charakterze pomocniczym mającym na celu realizację zawartych umów ubezpieczenia mieszkań „przy czynszu”, w tym informowanie o ubezpieczeniu mieszkań „przy czynszu”, przyjmowanie od ubezpieczanych miesięcznej składki wraz z opłatami za używanie lokali mieszkalnych, sporządzania wykazów ubezpieczonych wraz z danymi na temat wysokości składki i wariantu ubezpieczenia, oraz przekazywanie składki na rachunek ubezpieczyciela. Z umowy wynikało, że spółdzielnia może powierzyć wykonywanie umowy innej osobie. Za wykonywanie na rzecz(...) SA. Usług spółdzielnia miała otrzymywać wynagrodzenie w wysokości 5% sumy miesięcznych składek ubezpieczeniowych przekazanych na rachunek bankowy(...) S.A.w danym miesiącu.
Dowód: umowa z 27.04.2012r. – k. 437-439 akt kontroli, umowa z dnia 1.01.2016r. – k. 447-441 akt kontroli.
Umowa generalna miała na celu umożliwienieTowarzystwu (...)prowadzenia działań akwizycyjnych w celu zawarcia umów ubezpieczenia z mieszkańcami - członkami Spółdzielni. Produktem, które oferowałoTowarzystwo (...)mieszkańcom, było tzw. ubezpieczenie mieszkania przy czynszu, czyli ubezpieczenia ze składką płaconą w ratach i pobieraną wraz z opłatą czynszu należnego do spółdzielni. W tym zakresie Spółdzielnia zobowiązywała się udostępniać Towarzystwu przestrzeń na rozwieszanie i rozkładanie ulotek oraz umożliwiała agentowi bezpośrednią akwizycję produktów ubezpieczeniowych w mieszkaniach spółdzielców i lokatorów. Drugim elementem umowy generalnej łączącej(...) S.A.z(...)było obsługa techniczna zawartych z mieszkańcami umów, polegająca na czynnościach w postaci: doliczenia do należności czynszowej lokatora, który zawarł z agentemU.umowę o ubezpieczenie mieszkania, składki ubezpieczeniowej z tytułu tej umowy, wydrukowanie lokatorowi nowego czynszu oraz raz w miesiącu przekazanie na rzeczTowarzystwa (...)zapłaconych składek wraz z wykazem lokatorów i wysokością składki. To za te usługi spółdzielnia otrzymywała miesięczne wynagrodzenie prowizyjne, wynosiło w spornym okresie średnio 500 zł miesięcznie (ok 6.000 zł rocznie). Kwota ta stanowiła promil obrotu spółdzielni, który w spornym okresie wynosił ok. 80.000.000 zł i w całości pokrywała koszty spółdzielni z tytułu obsługi tej umowy, które średnio miesięcznie wynosiły kilkaset złotych (koszt korzystania z oprogramowania i sprzętu spółdzielni, koszt mediów i materiałów biurowych). Czynności te z ramienia spółdzielni wykonywały pracownice działu czynszów i windykacji.
Dowód: zeznania świadków:R. K.,M. Z.– zapis AV na płycie CD- k . 75 akt, świadkaA. P.– zapis AV na płycie CD- k. 86 oraz dowód z zeznań stron ograniczony do zainteresowanych – zapis AV na płycie CD- k. 58 akt oraz prezesa zarządu SpółdzielniT. S.zapis AV na płycie CD- k . 75 akt.
Spółdzielnia wyraziła zgodę na zawarcie tej umowy nie względów ekonomicznych - umowa nie przynosiła żadnego zysku w znaczeniu gospodarczym, a jedynie ze względów prewencyjnych. Jako podmiot zarządzający zbiorem mieszkaniowym i mający obowiązek dbać o interes swoich członków,(...) Spółdzielnia Mieszkaniowachciała, aby jak najwięcej lokalów mieszkalnych, będących w jej zasobach, było ubezpieczonych.Produkt T. (...)w postaci umowy ubezpieczenia lokalu mieszkalnego ze składką rozłożoną na raty, płatną przy czynszu, był w opinii zarządu spółdzielni wartościowy, wygodny i atrakcyjny finansowo dla lokatorów.
Dowód: zeznania prezesa zarządu SpółdzielniT. S.zapis AV na płycie CD- k . 75 akt.
Umowa ta była umową modelową, szablonową.U. T..U. S.A. w skali kraju współpracuje z ok. 1500 podmiotami w postaci spółdzielni i wspólnot mieszkaniowych, w zakresie oferowania mieszkańcom, których mieszkania znajdują się w zasobach tych podmiotów, ubezpieczenia mieszania „przy czynszu”, płatnego w ratach.
Dowód: zeznania świadków:R. K.,M. Z.– zapis AV na płycie CD- k . 75 akt
Z ramienia zainteresowanej(...) S.A.z(...) Spółdzielnią MieszkaniowąwB.umowę podpisał ówczesny dyrektor oddziałuL. J., ale za treść umowy oraz jej obsługę odpowiedzialny był ówczesny ekspert oddziału ds. współpracy z mieszkalnictwem-A. P.. W celu zwiększenia ilości zawartych z lokatorami umów oraz obsługi technicznej tych umówA. P.w imieniuU.zawierał z pracownikami spółdzielni umowy zlecenia. Przedmiotem jednych z nich były czynności promujące produktyTowarzystwa (...)- rozkładanie do skrzynek ulotek ofertowych i wniosków o zawarcie umowy ubezpieczenia, odwiedzanie lokatorów w celu przekazania im wniosków, ewentualnego ich wspólnego wypełnienia itd. Te umowy zawierał z paniami sprzątającymi, które wykonywały zlecone czynności po godzinach pracy w spółdzielni, popołudniami. Zlecenia te nie miały stałego charakteru, były realizowane sezonowo, w ramach akcji promocyjnych. Towarzystwo zawarło również umowy zlecenia z pracownicami działu windykacji i czynszów spółdzielni, które to umowy miały stały charakter.
Dowód: zeznania świadkaA. P.- zapis AV na płycie CD- k zapis AV na płycie CD- k. 86.
W dniu 11 maja 2012r. została zawarta umowa zlecenie na czas nieokreślony pomiędzyU. T..U. S.A. wŁ.aM. K., której przedmiotem była techniczna obsługa ubezpieczeń mieszkań „przy czynszu” w sposób samodzielny, bez nadzoru i kierownictwa zleceniodawcy za miesięcznym wynagrodzeniem w wysokości 3% wartości polisy.
Dowód: umowa z 11.05.2012r.- k . 435 akt kontroli.
W dniu 3 lipca 2015r. została zawarta umowa zlecenie na czas nieokreślony pomiędzyU. T..U. S.A. wŁ.aM. S., której przedmiotem była techniczna obsługa ubezpieczeń mienia ze składką płatna miesięcznie w zasobach zarządzanych przez(...) Spółdzielnię Mieszkaniowąw sposób samodzielny, bez nadzoru i kierownictwa zleceniodawcy za miesięcznym wynagrodzeniem w wysokości 3% wartości polisy.
Od dnia 1 kwietnia 2016r. stronyU. T..U. S.A. wŁ.iM. S.łączyłaumowa nr (...)r. na mocy której zaineresowana zobowiązała się wykonać na rzeczTowarzystwa (...)czynności w zakresie wykonywania umów ubezpieczenia mienia ze składką płatną miesięcznie zawartych przez mieszkańców zasobów mieszkaniowych zarządzanych przez(...), polegające m.in. na sporządzaniu miesięcznych wykazów ubezpieczających /ubezpieczonych, którzy opłacili składkę na ubezpieczenie i przekazywaniu ich do(...).U. oraz aktualizacji bazy danych w systemach informatycznych POS a także inne dodatkowe czynności zlecone przez Zleceniodawcę. Zainteresowana zobowiązywała się na mocy postanowień umowy do wykonywania tych czynności w sposób samodzielny, bez nadzoru i kierownictwa zleceniodawcy za wynagrodzeniem miesięcznym w wysokości 3% przekazanej na rzecz TU kwoty składki z tytułu umów ubezpieczenia mienia ze składką płatną miesięcznie.
W okresie od 12.10.2016r. do 20.20.2016r. strony:U. T..U. S.A. wŁ.iM. S.łączyła umowa zlecenie, na mocy której zainteresowana zobowiązała się do dystrybucji materiałów marketingowych dotyczących ubezpieczenia mienia będącego w ofercie(...) S.A.w ramach akcji marketingowych oraz przekazywanie zainteresowanym ogólnych informacji o możliwości zawierania umów ubezpieczenia mienia ze składką płatną miesięcznie dla mieszkańców zasobów mieszkaniowych zarządzanych rzez(...). Za wynagrodzeniem w wysokości odpowiadającej kwocie stanowiącej równowartość pierwszej miesięcznej składki jaka została wpłacona do zleceniodawcy jako ubezpieczyciela w danym miesiącu.
Od 1 stycznia 2017r. przedmiotem umowy pomiędzy stronami:U. T..U. S.A. wŁ.iM. S., zgodnie zaneksem nr (...)r. były zarówno czynności w zakresie wykonywania umów ubezpieczenia (jak poprzednio) ale także przeprowadzanie akcji marketingowych.
W okresie od 8 marca 2018r. do 14 marca 2018r. strony:U. T..U. S.A. wŁ.iM. S.łączyła umowa zlecenie, na mocy której zainteresowana zobowiązała się do pomocy w organizacji i kontroli prawidłowego przebiegu kampanii marketingowej i prewencyjnej w zasobach mieszkaniowych zarządzanych przez(...), udostepnienie na żądanie mieszkańców wniosków o przystąpienie do ubezpieczenia, pomoc mieszkańcom w prawidłowym uzupełnieniu dokumentacji, wytypowanie osób odpowiedzialnych w administracji(...)za dystrybucję materiałów marketingowych i prewencyjnych dla mieszkańców wynagrodzeniem w kwocie 1000 zł brutto.
Dowód: umowa z 3.07.2015r. –k. 417- 415,umowa nr (...)r.- k. 421-419, umowa z 12.10.2016r.- k. 425-423,aneks nr (...).01/2017r. z załącznikiem- k. 429- 427, umowa z 8.03.2018r.- k. 433-431 akta kontroli.
W istocie faktyczny zakres zlecenia obu zainteresowanych polegał po pierwsze na tym, że przyjmowały od lokatorów wypełnione wnioski o zawarcie umowy ubezpieczenia – które następnie pakowały w kopertę i raz miesiącu przekazywałyA. P., po drugie udzieliły zgłaszającym się do nich o informację w zakresie oferty ubezpieczeniowej lokatorom – niezbędne informacje lub przekazywały kontakt do agenta lub ekspert T.U.A. P.przeprowadził szkolenie zainteresowanych w zakresie oferty ubezpieczeniowej T.U.U.i zainteresowane miały wiedzę w tym przedmiocie. Zainteresowane zobowiązane były również w ramach umowy zlecenia do tego, aby raz w miesiącu, po tym jak otrzymały odA. P.plikE.zawierający dane lokatorów, którzy zawarli umowy ubezpieczenia – wprowadzić do systemu księgowego spółdzielni zaktualizowane dane w tym zakresie.
Dowód: zeznania  świadkaA. P.– zapis AV na płycie CD- k. 86 oraz dowód z zeznań stron ograniczony do zainteresowanych – zapis AV na płycie CD- k. 58 akt.
W zakresie umowy zlecenia obie zainteresowane kontaktowały się wyłącznie zA. P.i kontakt ten odbywał się raz w miesiącu. Czynności w postaci przyjmowania wniosków od lokatorów były czynnością czysto techniczną, nie wymagająca wykorzystania zasobów pracodawcy. Zainteresowane robiły to wprawdzie w godzinach pracy – bo tylko w tych godzinach spółdzielnia była otwarta dla lokatorów, ale odbywało się to niejako „przy okazji” ich pracy, w żaden sposób jej nie zakłócając. W tym zakresie obie zainteresowane były jedynie punktem kontaktowym, „okienkiem pocztowym”, w którym można było zostawić taki wniosek, który następnie raz w miesiącu odbierał ekspert. Zainteresowane nie zawierały umów ubezpieczenia, nawet nie pośredniczyły w tym zakresie, a jedynie wykonywały czynność przekazania wniosku pracownikowiTowarzystwa (...). Zarząd Spółdzielni oraz bezpośrednia przełożona zainteresowanych wiedziała o tym, że łączy je umowa cywilno-prawna z(...).U. S.A., jednak nie ingerowali ani w jej treść, ani też nie sprawowali nadzoru, czy kontroli nad czynnościami wykonywanymi w ramach tej umowy. Nie sprzeciwili się również temu, aby zainteresowane w ramach godzin pracy przyjmowały wnioski, o ile czynności te nie zakłócały im wykonywana obowiązków w ramach stosunku pracy. Takich wniosków było w miesiącu średnio 3-5, najwięcej w miesiącu było ich ok. 30, ale zdarzyło się tak raz. W zakresie tych czynności- przyjmowania wniosków, udostępniania ulotek informowania o numerze kontaktowych do agenta- (...).U mogła zatrudnić na umowę zlecenie osobę, która nie była pracownikiem spółdzielni, jednak ze względów logistycznych i finansowych korzystniejsze było zlecenie tego zadania pracownicy spółdzielni.
Czynność w postaci uzupełnienia systemu księgowego spółdzielni danymi w zakresie wysokości składki ubezpieczeniowej przypisanej do konkretnego lokatora, przekazanymi od eksperta, była wykonywana przez zainteresowane raz w miesiącu, za zgodą pracodawcy na należącym do niego sprzęcie i - w zależności od ilości danych do wpisania - w czasie przerwy śniadaniowej lub po godzinach pracy.
Dowód: zeznania  świadkaA. P.– zapis AV na płycie CD- k. 86 oraz dowód z zeznań stron ograniczony do zainteresowanych – zapis AV na płycie CD- k. 58 akt oraz prezesa zarządu SpółdzielniT. S.zapis AV na płycie CD- k . 75 akt.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych wyżej umów, znajdujących się w aktach kontroli organu rentowego oraz na podstawie zeznań wskazanych powyżej świadków i stron z ograniczeniem do zainteresowanych i prezesa zarządu spółdzielni, które Sąd uznał za szczere, ponieważ składane były spontanicznie, były ze sobą zbieżne, wzajemnie się uzupełniały i znajdowały potwierdzenie w materiale dowodowym w postaci powołanych umów – generalnej i umów zlecenia.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Biorąc pod uwagę tak ustalony stan faktyczny stwierdzić należało, że odwołania(...) Spółdzielni Mieszkaniowejbyły zasadne, co skutkowało zmianą zaskarżonych decyzji.
Zgodnie zart.8 ust.2austawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(t.j.: Dz.U. z 2020r., poz. 266) za pracownika, w rozumieniu ustawy, uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie zKodeksem cywilnymstosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. Przepis ten rozszerza pojęcie pracownika dla celów ubezpieczeń społecznych poza sferę stosunku pracy. Rozszerzenie to dotyczy również sytuacji ma miejsce wykonywanie pracy na podstawie jednej z tych umów przez osobę, która umowę taką zawarła z osobą trzecią, jednakże w jej ramach wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. W konsekwencji, nawet, gdy osoba ta (pracownik) zawarła umowę cywilnoprawną z osobą trzecią, to pracę w jej ramach wykonuje faktycznie dla swojego pracodawcy. Można też wskazać, że art.8 ust.2austawy systemowejdotyczy z reguły takiej pracy wykonywanej na podstawie umowy cywilnoprawnej na rzecz pracodawcy, która mogłaby być świadczona przez jej wykonawcę w ramach stosunku pracy z tym pracodawcą, z tym, że musiałby on wówczas przestrzegać przepisów o godzinach nadliczbowych, powierzeniu pracownikowi do wykonywania pracy innej niż umówiona i innych ograniczeń i obciążeń wynikających z przepisów prawa pracy (vide: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 września 2009 roku; II UZP 6/09).
W wyroku z dnia 6 lutego 2014 r. II UK 279/13 LEX nr 1436176 SN wskazał, iżdla celów ubezpieczeń społecznych zarówno wykonywanie pracy na podstawie umów cywilnoprawnych zawartych z pracodawcą, jak i zawartych wprawdzie z osobą trzecią, ale gdy praca wykonywana jest na rzecz pracodawcy, jest traktowane tak jak świadczenie pracy w ramach klasycznego stosunku pracy łączącego jedynie pracownika z pracodawcą. Przepis ten został wprowadzony z dniem 30 grudnia 1999 r. (ustawą z dnia 23 grudnia 1999 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych; Dz. U. z 1999 r. Nr 110, poz. 1256), po to, aby wyeliminować sytuacje, gdy w ramach umowy cywilnoprawnej ubezpieczony wykonywałby te same obowiązki, które świadczył w ramach umowy o pracę, wskutek czego pracodawca nie musiałby zatrudniać pracownika w większym wymiarze czasu pracy lub w godzinach nadliczbowych i odprowadzać składki na ubezpieczenie społeczne od wyższego wynagrodzenia(wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 6 czerwca 2013 r. III AUa 1924/12).
W niniejszym postępowaniu na organie rentowym spoczywał zatem obowiązek wykazania, iż w istocie stan faktyczny w sprawie w odniesieniu do obu zainteresowanych pracownic(...) Spółdzielni Mieszkaniowejwypełnia przesłanki określone w art. 8 ust. 2 austawy systemowej,to znaczy, że w ramach umów zlecenie zawartych przezM. K.orazM. S.z(...).U. S.A. wŁ., w istocie wykonywały one pracę na rzecz swojego pracodawcy czyli(...) Spółdzielni Mieszkaniowej, z którą w tym samym czasie łączyły je umowy o pracę. Stosownie bowiem do treściart. 6 k.c.ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. W myśl natomiastart. 232 k.p.c.strony są zobowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Zgodnie z zasadą kontradyktoryjności ciężar dowodu spoczywa na stronach postępowania cywilnego. To one, nie sąd, są wyłącznym dysponentem toczącego się postępowania i one wreszcie ponoszą odpowiedzialność za jego wynik
Na gruncie przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że ciężarowi temu organ rentowy nie podołał. Wnioski, do których doprowadziło pozwany organ rentowy przeprowadzone w spółdzielni postępowanie kontrolne, jakoby beneficjentem pracy zainteresowanych wykonywanej na podstawie umów cywilnoprawnych był ich pracodawca, a właściwych powodem zawierania umów cywilnoprawnych było obejście przepisów o wypłacie nadgodzin- nie potwierdziły się w postępowaniu dowodowym przed Sądem.
Istotą sporu w sprawie niniejszej było ustalenie, czyM. K.orazM. S.podlegały - na podstawie przepisówart. 8 ust. 2aw zw. zart. 6 ust. 1 pkt 1ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych- obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym w okresach szczegółowo wskazanych w zaskarżonych decyzjach z uwagi na fakt, iż w tym czasie wykonywały pracę na podstawie umowy zlecenie na rzecz(...).U. S.A. wŁ., zważywszy na to, że jednocześnie były one zatrudnione na umowę o pracę w odwołującej się spółdzielni. Rozstrzygnięcie sporu wymagało zatem dokonania m.in. ustaleń w zakresie tego: jakie czynności były wykonywane przez zainteresowane w ramach umów cywilnoprawnych a jakie - w ramach umów o pracę i kto był ich beneficjentem, kiedy zainteresowane wykonywały umowy o pracę, a kiedy realizowały obowiązki wynikające z umów zlecenie oraz co wchodziło w ich zakres, a także czy prace świadczone na podstawie umów zlecenie były powiązane z pracami wykonywanymi w związku z zatrudnieniem na podstawie umowy o pracę, kto prace zlecał, kto koordynował. Przede wszystkim sąd jednak zobligowany był do ustalania reguł, na jakich oba podmioty –Spółdzielnia i Towarzystwo (...)prowadziły współpracę, zakresu i zasad tej współpracy, bowiem ustalania w tym przedmiocie miały zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia.
Oba podmioty łączyła umowa generalna, której przedmiotem było określenie zasad współpracy tych podmiotów w zakresie udostępniania lokatorom spółdzielni produktu ubezpieczeniowego w postaci ubezpieczenia mieszkania „przy czynszu”. Z ustaleń Sądu w sposób jednoznaczny wynika, że współpracę tą odwołująca się spółdzielnia podjęła motywowana wyłącznie interesem swoich lokatorów. Nie przynosiła ona żadnych wymiernych gospodarczych korzyści spółdzielni, jako podmiotowi gospodarczemu, spółdzielnia nie czerpała z okoliczności, żeTowarzystwo (...)zawierało umowy ubezpieczenia z lokatorami, żadnych profitów czy zysku, np. w postaci prowizji. Głównym motywem zawarcia takiej umowy była chęć realizacji jednego ze swych statutowych zobowiązań wobec członków spółdzielni- tj. podjęcie działań nastawionych na realizację tych potrzeb mieszkańców, które dotyczą prewencji w zakresie bezpieczeństwa mienia.
To w imię tego celu – tj. dbałości o realizację także innych niż jedynie mieszkaniowe, potrzeb spółdzielców,(...) Spółdzielnia MieszkaniowawB.podjęła współpracę zTowarzystwem (...), udostępniając mu przestrzeń do zawierania umów ubezpieczeniowych i częściowo wspomagającTowarzystwo (...)w tym zakresie poprzez świadczenie technicznej obsługi tej umowy w zakresie księgowania składki ubezpieczeniowej. Czynności te wykonywane były przez spółdzielnię za pośrednictwem pracowników działu czynszów, a uzyskiwane z tego tytułu wynagrodzenie było symboliczne i pozwalano jedynie na pokrycie kosztów koniecznych tej działalności.
Postępowanie dowodowe pozwoliło także na ustalanie, że obie zainteresowane pracownice Spółdzielni, poza zwykłymi czynnościami wynikającymi z zakresu ich pracowniczych obowiązków, wykonywały dodatkowe czynności, których ostatecznym beneficjentem była(...) S.A.Część z tych czynności miały obowiązek wykonywać w ramach stosunku pracy – wydrukowanie lokatorowi nowego czynszu, uwzględniającego składkę ubezpieczeniową, czy przesłanie raz w miesiącu na rachunek(...).U. S.A. pobranych od lokatorów składek. W tym zakresie bowiem wykonywały na rzecz pracodawcy czynności, do których pracodawca, jako strona umowy generalnej, zobowiązał się wobecTowarzystwa (...). Natomiast w ramach umowy zlecenia, którą zawierały z(...).U. S.A., zobowiązywały się świadczyć usługi, nazwane w umowie marketingowymi, a które sprowadzały się do przyjęcie wniosków ubezpieczeniowych w celu ich przekazania agentowi, udzielenia informacji ofertowej (w tym skierowanie do agenta) oraz raz w miesiącu zaktualizowanie danych w systemie spółdzielni odnośnie osób korzystających z ubroczenia przy czynszu.
Postępowanie dowodowe pozwoliło także na jednoznaczny wniosek, że czynności w ramach umowy zlecenia nie stanowiły powielenia czynności z umowy o pracę (w zakresie usług na rzecz(...)). Zlecone czynności wykonywane były w sposób samodzielny, bez nadzoru zleceniodawcy ani pracodawcy i nie pokrywały się z czynnościami wskazanymi w umowie o pracę z(...), ani w umowach generalnych zwartych przez(...)z(...). Wynagrodzenie dla(...)z tytułu umowy generalnej nie pozostawało w związku z pracami podejmowanymi przez jej pracowników z tytułu zawartych umów zlecenia. Czynności będące przedmiotem każdej z tych umów zlecenia nie miały punktów stycznych z umową generalną, jaką(...)zawarł z(...). Podobnie brak jest uzasadnienia dla twierdzenia, że prace objęte umowami zlecenia były wykonywane na rzecz pracodawcy, z którym zleceniobiorca związany był umową o pracę.(...)nie zajmuje się zawieraniem umów ubezpieczenia ani pośredniczeniem w ich zawieraniu, tak więc czynności wykonywane w ramach umów zlecenia, a dotyczące obsługi umów ubezpieczenia nie mogły być traktowane jako wykonywane na rzecz pracodawcy. Działalność ubezpieczeniowa i z nią związana leży daleko poza statutowym zakresem działania każdej spółdzielni ubezpieczeniowej. Statutowy zakres działalności spółdzielni mieszkaniowej określaart. 1 ust. 1,2 i 6ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowychi jest on związany z zapewnieniem potrzeb mieszkaniowych członkom spółdzielni.
Zlecone przez(...)usługi świadczone były na rzecz(...), a nie na rzecz pracodawcy, z którym zainteresowane pozostawały w stosunku pracy. To(...)miała interes prawny w wykonaniu czynności objętych umową zlecenia, bo to ubezpieczyciel zobowiązany jest do należytego wykonania umów ubezpieczenia zawartych z ubezpieczonymi mieszkańcami(...)i to ubezpieczyciel ma interes prawny w objęciu ochroną ubezpieczeniową nowych osób poszukujących ochrony.
A zatem czynności, które ubezpieczone realizowały w ramach umów zlecenie- wykonywane były wyłącznie na rzecz(...) S.A., a ich zakres różnił się od zakresu obowiązków w ramach stosunku pracy. Spółdzielnia w żaden sposób nie mogła być beneficjentem efektów ich pracy wykonywanej w ramach umowy cywilnoprawnej.(...)nie odnosiła żadnej korzyści z pracy zainteresowanych na rzecz(...).U. S.A., jedynie godziła się, aby ubezpieczone pracę taką wykonywały w siedzibie pracodawcy.
Zarówno umowa generalna, jak i umowy zlecenia zawarte przez ubezpieczone
zobowiązywały strony tych umów do działania wyłącznie w interesie płatnika(...) SA. Nie istnieje bezpośredni związek między korzyścią pracodawcy, która jest wymierna i związana z realizacja jego celów statutowych, a pracą wykonywaną przez ubezpieczone na podstawie umów zlecenia z(...) SA.
W sprawie niniejszej brak jest klasycznego trójkąta umów, o którym w kontekście brzmienia art. 8 ust 2austawy systemowejwspomina doktryna i orzecznictwo, w którym to istnieją 3 umowy: umowa o pracę, umowa zlecenia między pracownikiem a osobą trzecią oraz umowa o podwykonawstwo między pracodawcą i zleceniodawcą, na podstawie której pracodawca w wyniku umowy o podwykonawstwo przejmuje w ostatecznym rachunku rezultat pracy wykonanej na rzecz zleceniodawcy.
Postępowanie dowodowe w sposób wyraźny wykazało, że na gruncie niniejszej sprawy umowa generalna zawarta przez(...).U. S.A. z(...)wB.nie była umową o podwykonawstwo (to nie(...)była w tej umowie zleceniodawcą, a(...)), a także pozwoliło na kategoryczny wniosek, że(...) Spółdzielnia Mieszkaniowanie korzystała z wymiernych rezultatów pracy ubezpieczonych świadczonych w ramach umów zlecenia, za którą ubezpieczone były wynagradzane przez zleceniodawcę oraz, że środki na to wynagrodzenie nie pochodziły od pracodawcy.
Jeśli bowiem chodzi o przepływy finansowe pomiędzy oboma podmiotami - przepływ środków finansowych był jednokierunkowy- to(...)zlecała i płaciła, a(...)i zainteresowane przyjmowali zapłatę i świadczyli usługi na rzecz(...).(...)nie pozyskiwała żadnych środków od(...)wB., a sama z własnych środków wypłacała wynagrodzenie zarówno na rzecz samej spółdzielni w tytułu umowy generalnej, jak i na rzecz ubezpieczonych- z tytułu umów zlecenia
Biorąc powyższe pod uwagę, należy stwierdzić, że żaden warunek wskazany w przepisieart. 8 ust. 2austawy o systemie ubezpieczeń społecznychnie został w stanie faktycznym niniejszej sprawy spełniony- dlatego w rozumieniu tej ustawy nie można uznać ubezpieczonych za pracownika.
W związku z powyższym stwierdzić należy, że decyzje były błędne, a ustalania poczynione w toku kontroli przez ZUS, które stanowiły podstawę wydania decyzji, nie były prawidłowe. Tym samym ZUS nie wykazał, aby w odniesieniu doM. K.orazM. S.zachodziły okoliczności opisane wart. 8 ust. 2 austawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na podstawieart. 47714§ 2 k.p.c.orzekł jak w punkcie 1. a) i b) sentencji wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono w punkcie 2. wyroku na podstawie art. 98 w zw. z art. § 9 ust. 2Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. W sprawie niniejszej Sąd uwzględnił odwołania od 2 decyzji ZUS z dnia 4 marca 2019r. Przedmiotem postępowania w obu połączonych sprawach była kwestia podstawy wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne, niemniej jednak przesłanką dla ustalenia w zaskarżonych decyzjach właściwej podstawy wymiaru składek na to ubezpieczenie było uprzednie ustalenie obowiązku podlegania przez pracowników takiemu ubezpieczeniu, również z tytułu umów zlecenie. Tym samym stwierdzić należy, że niniejsza sprawa należy do spraw o podleganie ubezpieczeniom, w rezultacie przy ustalaniu kosztów zastępstwa prawnego należało stosować stawkę ryczałtową 180 zł. Jednocześnie należy wskazać, że w razie połączenia przez sąd kilku spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, zwrot kosztów procesu przysługuje stronie odrębnie w każdej z połączonych spraw(post. SN z dnia 3 lutego 2012r., I CZ 164/11, lex).
Organ rentowy jako strona przegrywająca spór, zobowiązany jest pokryć koszty zastępstwa prawnego stron przeciwnych – odwołującej oraz zainteresowanegoTowarzystwa (...)reprezentowanych przez radców prawnych. Mając na względzie cytowane powyżej przepisy, sąd ustalił wynagrodzenie dla obu pełnomocników: odwołującej się spółdzielni orazTowarzystwa (...). na kwotę po 360 zł (2 x 180 zł), o czym orzekał w punktach 2.i 3. Wyroku.
Sędzia Jan Kalinowski