Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VI Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VI Ka 96/19
Data wyroku: 2019-08-06 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Ludmiła Tułaczko
Słowa kluczowe: Przywłaszczenie
Podstawa prawna: art. 284 § 1 kk

Warszawa, dnia 6 sierpnia 2019 r.
Sygn. akt VI Ka 96/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VI Wydział Karny Odwoławczy w składzie :
Przewodniczący: Sędzia Ludmiła Tułaczko
protokolant: protokolant sądowy – stażysta Anna Jabłońska
przy udziale prokuratora Iwony Zielińskiej
po rozpoznaniu dnia 30 lipca 2019r. w Warszawie
sprawyZ. J., synaJ.iJ.,ur. (...)wN.
oskarżonego o przestępstwo zart. 291 § 1 kkw zw. zart. 12 kk
na skutek apelacji wniesionych przez obrońcę oskarżonego i oskarżyciela posiłkowego
od wyroku Sądu Rejonowego w Nowym Dworze Mazowieckim
z dnia 24 października 2018 r. sygn. akt II K 103/16
I. zaskarżony wyrok zmienia w ten sposób, że:
1.ustala iż oskarżonyZ. J.w okresie od dnia 25 maja 2010 roku do dnia 10 czerwca 2010 roku wN., woj.(...), działając w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, udzielił pomocyE. K. (1)do przywłaszczenia samochodu markiO. (...)onr. rej. (...)o wartości nie mniejszej niż 11 200 złotych stanowiącego własność zmarłego w dniu 25 maja 2010r.J. W. (1)poprzez przechowywanie pojazdu na terenie zamieszkiwanej przez siebie posesji, a następnie nawiązanie kontaktu z nabywcą pojazdu i fizyczne przekazanie samochodu temu nabywcy i czyn ten kwalifikuje zart.  18 § 3 k.k.w zw. zart. 284 § 1 k.k.w zw. zart. 12 kk;
2.na podstawieart. 18 § 3 k.k.w zw. zart. 284 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.skazuje go zaś na podstawieart. 19 § 1 k.k.w zw. zart. 284 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.wymierza mu w miejsce orzeczonej kary grzywny karę 3 (trzech) miesięcy pozbawienia wolności;
3. na podstawieart. 69 § 1 i 2 k.k.iart. 70 § 1 k.k.w zw. zart. 4 § 1 k.k.w brzmieniu obowiązującym w dniu 10 czerwca 2010r. wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesza na okres 2 (dwóch) lat próby;
4. na podstawieart. 46 § 2 k.k.orzeka od oskarżonego na rzecz oskarżyciela posiłkowegoJ. W. (2)nawiązkę w kwocie 2.000 zł.
II. w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy;
III. zwalnia oskarżonego od uiszczenia kosztów sądowych w sprawie przejmując wydatki na rachunek Skarbu Państwa;
IV. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw.D. J.kwotę 516.60 zł obejmującą wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną oskarżycielowi posiłkowemu z urzędu w instancji odwoławczej oraz podatek VAT.
Sygn. akt VI Ka 96/19

UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Nowym Dworze Mazowieckim wyrokiem z dnia 24 24 października 2018 r. po rozpoznaniu sprawy sygn. II K 103/16Z. J.oskarżonego o to, że :w okresie od dnia 25 maja 2010 roku do dnia 11 czerwca 2010 roku wN., woj.(...), działając w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, udzielił pomocy do zbycia rzeczy uzyskanej za pomocą czynu zabronionego tj. przywłaszczenia, w postaci samochodu markiO. (...)onr. rej. (...)o wartości 8000 zł poprzez przechowywanie pojazdu na terenie zamieszkiwanej przez niego posesji, a następnie nawiązanie kontaktu z jego nabywcą i fizyczne przekazanie samochodu nabywcy, to jest o czyn zart. 291 § 1 kkw zw. zart. 12 kk;

I
oskarżonegoZ. J.uznał za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu i za to na podstawieart. 291 § 1 kkw zw. zart. 12 kkskazał go, zaś a na podstawieart. 291 § 1 kkw zw. zart. 37a kkwymierzył mu karę grzywny w wysokości 100 (stu) stawek dziennych po 20 (dwadzieścia) złotych każda;

I
na podstawieart. 628 pkt. 1 kpkzasądził od oskarżonegoZ. J.na rzecz oskarżyciela posiłkowegoJ. W. (2)323,15 (trzysta dwadzieścia trzy 15/100) złotych tytułem zwrotu poniesionych wydatków postępowania;

II
na podstawieart. 618 § 1 pkt.11 kpkprzyznał adwokatowiD. J.z sum Skarbu Państwa kwotę 1343,16 złotych za pomoc prawną udzieloną oskarżycielowi posiłkowemu z urzędu, w tym kwotę 251,16 złotych tytułem podatku od towarów i usług;

III
na podstawieart. 624 § 1 k.p.k.zwolnił oskarżonego od ponoszenia kosztów sądowych, przejmując je w całości na rachunek Skarbu Państwa .

Od powyższego wyroku apelacje złożyli: obrońca oskarżonego oraz oskarżyciel posiłkowyJ. W. (2).
Obrońca oskarżonego zaskarżyła wyrok w całości. Przedmiotowemu wyrokowi zarzuciła:
1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia w zakresie uznania, iż w okresie od dnia 25 maja 2010r. do dnia 11 czerwca 2010r. samochód markiO. (...)onr rej. (...)stanowił rzecz uzyskaną za pomocą czynu niedozwolonego w sytuacji gdy zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w Nowym Dworze Mazowieckim z dnia 31 marca 2016r. sygn. akt II K 284/14 przywłaszczenie ww. rzeczy nastąpiło w związku z jego sprzedażą w dniach 25 maja 2010r. do dnia 11 czerwca 2010r. a następstwem którego to błędu było zastosowanieart. 291 § 1 k.k.pomimo braku podstaw prawnych wobec braku przedmiotu czynu zabronionego w okresie czynów objętych aktem oskarżenia skoro czyn przywłaszczenia poprzez sprzedaż nastąpił po działaniach oskarżonego a nie przed nimi;
2. naruszenie przepisu postępowania tj.art. 410 k.p.k.w zw. zart. 7 k.p.k.w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy wyrażający się w uznaniu oskarżonego za winnego udzielania pomocy do zbycia rzeczy uzyskanej za pomocą czynu zabronionego poprzez nawiązanie kontaktu z nabywcą pomimo poczynienia zgodnie z uzasadnieniem przedmiotowego wyroku ustalenia, iżP. B.nawiązał kontakt z paniąK.i to z nią jako sprzedającą następnie umówił się na spotkanie, przy jednoczesnym braku poczynienia jakichkolwiek ustaleń, iż oskarżony w jakikolwiek sposób nawiązał kontakt zP. B.;
3. naruszenie przepisu postępowania tj.art. 7 k.p.k.w zw. zart. 5 § 2 k.p.k.w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy poprzez uznanie, iż jedynym wytłumaczeniem dla zachowania oskarżonego (akceptacja użycia sfałszowanej antydatowanej umowy) był fakt, iż nie uważałE. K. (1)za spadkobiercę poJ. W. (1)w sytuacji gdy zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na poczynienie jakichkolwiek ustaleń w zakresie motywacji oskarżonego, w szczególności wobec faktu, iż nie można wykluczyć, iż właśnie akceptacja takiego zachowaniaE. K. (1), jako wyłącznego spadkobiercyJ. W. (1)i w konsekwencji postrzeganie jej jako osoby dysponującej pełnym prawem do rozporządzenia ww. samochodem osobowym, jako osoby, która w ocenie oskarżonego nabyła prawa do spadku w związku ze sporządzonym testamentem, którego był świadkiem;
Mając na uwadze powyższe zarzuty wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego oraz zasądzenie z sum Skarbu Państwa kosztów podjętej obrony wg norma przepisanych.
Oskarżyciel posiłkowyJ. W. (2)zaskarżył wyrok w całości zarzucając:
- błąd w ustaleniach faktycznych dotyczących wartości przedmiotu szkody, która powinna zostać określona w wysokości, co najmniej 11 200 zł;
-pominięcie kwestii zadośćuczynienia od oskarżonegoZ. J.oraz kwestii jego odpowiedzialności cywilnej za udział i pośrednictwo w sprzedaży pojazdu do kwoty realnej wartości pojazdu w dniu sprzedaży tj. w dniu 10 czerwca 2010 r. pomimo tego, że była ona wielokrotnie podnoszona w trakcie postępowania aE. K. (1)pomimo skazania nie zapłaciła pokrzywdzonemu kwot zasądzonych prawomocnym wyrokami II K 284/14 oraz I C 96/11;
- wymierzenie zbyt łagodnej, niewspółmiernej kary grzywny ( 2.000 zł) pomimo, że w toku pozostaje postępowanie Sądu Okręgowego sygn..VK 189/15 dotyczące fałszerstwa testamentu alograficznego spadkodawcy sporządzonego nawet bez podpisu testatora;
- zastosowanie nieprawidłowej kwalifikacji prawnej czynu podczas gdy poprawna to kwalifikacja zart. 286 § 1 k.k., która ma znacznie szerszy zakres niż przyjęta przez sąd I instancji kwalifikacja zart. 291 § 1 k.k.;
Wniósł o zasądzenie przez sąd odwoławczy zadośćuczynienia do kwoty rzeczywistej wartości pojazdu z czerwca 2010r. tak jak w wyrokach w sprawie II K 284/14, IV Ca 1845/15 i I C 96/ 11 solidarnie od oskarżonegoZ. J.iE. K. (2)na zasadzie powództwa adhezyjnego oraz o zwrot faktycznie poniesionych i udokumentowanych w aktach sprawy kosztów postępowania od dnia 27 lipca 2010r. tj. od dnia złożenia zawiadomienia do prokuratury w sprawie I Ds. 795/10, w tym kosztów licznej korespondencji z prokuraturą w toku postępowania przygotowawczego bezpośrednio z sum Skarbu Państwa.
Sąd odwoławczy zważył, co następuje:
Każda z wniesionych apelacji jest częściowo zasadna.
Podzielając argumenty obrońcy zawarte w apelacji dotyczące znamion przestępstwa paserstwa zart. 291 § 1 k.k.należy dojść do wniosku, że sąd I instancji dopuścił się obrazy prawa materialnego i przy prawidłowych ustaleniach faktycznych zachowania oskarżonego zastosował nieprawidłową kwalifikację prawną uznając, żeZ. J.popełnił przestępstwo paserstwa w postaci pomocnictwa do zbycia rzeczy pochodzącej z czynu zabronionego. Prawidłowa kwalifikacja prawna, zgodna z ustaleniami faktycznymi, których sąd I instancji dokonał oceniając zgromadzony materiał dowodowy na podstawie logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i wskazań wiedzy, obejmuje pomocnictwo do przywłaszczenia cudzej rzeczy ruchomej poprzez jej sprzedaż. Należy powołać się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2007 r. sygn. III KK 9/07 i zawartą w nim tezę: „Aby doszło do wypełnienia znamion przestępstwa zart. 291 KKzrealizowanie jednej ze wskazanych w tym przepisie czynności sprawczych musi nastąpić po dokonaniu czynu zabronionego w stosunku do rzeczy stanowiącej przedmiot działania sprawcy paserstwa i bez uprzedniego porozumienia. Paserstwo jest bowiem swoistą formą pomocy udzielonej osobie, która uzyskała rzecz „za pomocą czynu zabronionego”, realizowaną po dokonaniu owego czynu. Identyczne działania podjęte w realizacji porozumienia ze sprawcą będą podlegały ocenie w płaszczyźnie współsprawstwa lub pomocnictwa.” ŚwiadekE. K. (1)zadysponowała rzeczą - samochodemO. (...)nr rej. (...)w dniu 10 czerwca 2010r. poprzez jego sprzedaż. Dopiero wtedy uzewnętrznił się jej zamiar przywłaszczenia tego pojazdu, stanowiącego rzecz cudzą, gdyż należał do zmarłego w dniu 25 maja 2010r.J. W. (1)a po jego śmierci wchodził w skład masy spadkowej, przy czymE. K. (1)wiedziała o tym, że nie jest powołana do spadku i nie ma uprawnień do rozporządzenia tą rzeczą. Oskarżony pomagałE. K. (1)w przywłaszczeniu samochodu. Wiedział o tym, że pojazd ten wchodzi w skład masy spadkowej po zmarłymJ. W. (1)aE. K. (1)nie jest powołana do tego spadku. Ten słuszny wniosek wyprowadził sąd I instancji z analizy wyjaśnień oskarżonego iE. K. (1), zeznań świadkówP. B.,K. G.iP. P.. Z dowodów tych wynika, że bezpośrednio po śmierciJ. W. (1)w dniu 25 maja 2010r.E. K. (1)poszukiwała testamentu, którego nie odnalazła. Pomagali jej członkowie rodziny i przyjaciele, w tym także oskarżonyZ. J.. Z zeznań świadkaP. P.należy wyprowadzić wniosek, że sens rozmowy z prawnikiem w dniu śmierciJ. W. (1)sprowadzał się do ustalenia uprawnień osoby, która wprawdzie nie dziedziczy, jednak do dnia śmierci zamieszkiwała razem ze spadkodawcą w jego domu i odnosił się do sytuacji jego ciotkiE. K. (1). Ponadto o świadomości oskarżonego, żeE. K. (1)nie dziedziczy po zmarłymJ. W. (1)świadczą podane przezP. B.okoliczność nabycia przez niego samochoduO. (...)nr rej. (...)w powiązaniu z wyjaśnieniami oskarżonego, który potwierdził, że znał treść umowy sprzedaży, którą zawarłaE. K. (1). Z tych dowodów sąd I instancji wyprowadził słuszne wnioski. Po pierwsze, że oskarżony miał pełną świadomość tego, żeJ. W. (1)w chwili dokonywania transakcji już nie żył, a wpisana w treści umowy data nie jest prawdziwa; po drugie- nie mógł uważaćE. K. (1)za spadkobiercę po zmarłymJ. W. (1)gdyż w takim wypadku nie było potrzeby antydatowania umowy sprzedaży. Transakcja sprzedaży samochodu zbiegła się w czasie z żądaniami wydania spadku, z którymi wystąpił wobecE. K. (1)syn zmarłego –J. W. (2). Stało się więc jasne, że będzie domagać się wydania rzeczy należących do zmarłego ojcaJ. W. (1), powołując się na uprawnienia spadkobiercy. Oskarżony był przyjacielem rodziny. Za życiaJ. W. (1)często bywał w jego domu. Znał panujące tam relacje. Będąc świadomym, żeE. K. (1)nie ma praw do spadku poJ. W. (1)wykonał szereg działań ułatwiających jej sprzedaż samochodu, którym nie miała prawa rozporządzać. Jego działania w formie pomocnictwa umożliwiłyE. K. (1)bezprawne zadysponowanie samochodem, który dopiero w momencie sprzedaży stał się rzeczą pochodzącą z czynu zabronionego. Oskarżony popełnił w sposób ustalony przez sąd I instancji czyn, polegający na udzieleniu pomocyE. K. (1)do przywłaszczenia samochodu markiO. (...)onr. rej. (...)poprzez przechowywanie pojazdu na terenie zamieszkiwanej przez siebie posesji, a następnie nawiązanie kontaktu z nabywcą pojazdu i fizyczne przekazanie samochodu temu nabywcy czyli przestępstwo zart.  18 § 3 k.k.w zw. zart. 284 § 1 k.k.w zw. zart. 12 kk. Sąd I instancji prawidłowo ustalił okoliczności faktyczne dotyczące zachowania oskarżonego lecz dokonał nieprawidłowej oceny prawnej tego zachowania. Wobec powyższego sąd odwoławczy w trybieart. 437 § 1 k.p.k.zmienił zaskarżony wyrok dostosowując kwalifikację prawną do ustaleń sądu I instancji. Pozostałe zarzuty zawarte w apelacji obrońcy nie są zasadne. Niewątpliwie działania oskarżonego pomogłyE. K. (1)w sprzedaży samochodu bez wiedzy spadkobiercyJ. W. (2). Oskarżony samochód przeprowadził z posesji zmarłego na swoją posesję, co miało na celu ukrycie pojazdu przed domagającym się wydania spadkuJ. W. (2). Spadkobierca nie znał miejsca postoju samochodu, co miało uprawdopodobnić informacje o jego sprzedaży jeszcze za życiaJ. W. (1). Sąd odwoławczy nie podzielił zarzutów obrońcy, jakoby zmiana miejsca postoju samochodu została wymuszona koniecznością jego naprawy poprzez przykręcenie tłumika. Naprawy można było dokonać na posesji zmarłegoJ. W. (1)bez przemieszczania samochodu gdyż w jego garażu znajdował się kanał służący do tego typu napraw zaś tłumik przykręca się narzędziami, które z łatwością można przenieść. Ustalenia sądu I instancji, iż to oskarżony dysponując samochodem musiał nawiązać kontakt z kupcemP. B.są prawidłowe i opierają się na logicznym wnioskowaniu opartym na przeprowadzonych dowodach. Oskarżony znał numer telefonu doE. K. (1). Nabywca samochodu był kolegą jego syna więc to on musiał nawiązać kontakt z kupcem i przekazać mu numer telefonu doE. K. (1), która nie znałaP. B.ani syna oskarżonego. Ponadto świadekP. B.przed podpisaniem umowy oglądał samochód na posesji oskarżonego.Z. J.tym samochodem przywiózłE. K. (1)na miejsce transakcji więc posiadając kluczyki do tego pojazdu wydał go nabywcy.
Także apelacja oskarżyciela posiłkowego zasługuje tylko na częściowe uwzględnienie. Jest ona zasadna w zakresie ustalenia wartości szkody - samochodu markiO. (...)na kwotę co najmniej 11 200 zł. Taką wartość szkody ustalił Sąd Rejonowy w Nowym Dworze Mazowieckim w sprawie sygn. II K 284/14 przeciwko głównemu sprawcy przestępstwa przywłaszczenia samochodu -E. K. (1). Z uwagi na zmianę kwalifikacji prawnej czynu polegającej na przypisaniu oskarżonemuZ. J.pomocnictwaE. K. (1)do przywłaszczenia tego samochodu należało także prawidłowo określić jego wartość bazując na tych samych dowodach, które zostały przeprowadzone i ujawnione w sprawie II K 284/ 14. Wartość przywłaszczonej rzeczy ocenia się na podstawie wartości rynkowej w dacie przywłaszczenia a ta została wykazana w sprawie II k 284/14 przez oskarżyciela posiłkowegoJ. W. (2)na podstawie danych z tabeliE.. O tym, że wskazana kwota w istocie odpowiadała wartości tego pojazdu świadczą także zeznania świadkówP. B.iK. G., z których wynika, że samochód w chwili sprzedaży był w bardzo dobrym stanie. Z tych powodów wartość szkody należało określić na kwotę co najmniej 11 200 zł. Oskarżyciel posiłkowyJ. W. (2), jeszcze przed zamknięciem przewodu sądowego w dniu 15 październiku 2018r. (k- 947, Tom V) złożył wniosek o naprawienie szkody poprzez zobowiązanie oskarżonego do zapłaty na jego rzecz kwoty 3788,49 zł. Tak więc, wniosek ten podlegał rozpoznaniu z uwagi na zmianę kwalifikacji prawnej czynu, na przestępstwo skierowane przeciwko prawu własności. Sąd odwoławczy na podstawieart. 46 § 2 k.k.zamiast obowiązku naprawienia szkody orzekł nawiązkę w kwocie 2.000 zł na rzecz pokrzywdzonego gdyż zasądzenie obowiązku naprawienia szkody jest znacznie utrudnione. Utrudnienie wynika z faktu, iż kwestie naprawienia szkody rozstrzygały także procesy cywilne wobecE. K. (1), która zapłaciła oskarżycielowi posiłkowemu część kwoty szkody i wobec niej toczyło się postępowania egzekucyjne. W tej sytuacji sąd odwoławczy orzekł od oskarżonego nawiązkę w kwocie 2.000 zł jako rekompensatę dla oskarżyciela posiłkowego za zachowanie oskarżonego, które ułatwiło popełnienie przestępstwaE. K. (1). Wysokość nawiązki jest zbliżona do żądanie pokrzywdzonego lecz uwzględnia fakt, iż oskarżony nie odniósł korzyści z przywłaszczenia samochodu. Sąd odwoławczy uwzględnił także apelację oskarżyciela posiłkowego w zakresie zaostrzenia kary i zgodnie zart. 53 § 1 i 2 k.k.dostosował ją do zawinienia oskarżonego mając na uwadze to, że wykonywał zawód policjanta czyli zaufania publicznego a w związku z tym tym bardziej powinien przestrzegać prawa. W pozostałym zakresie apelacja oskarżyciela posiłkowego nie zasługuje na uwzględnienie. Nie jest zasadny zarzut nieprawidłowej kwalifikacji prawnej czynu, który według skarżącego wypełnia znamiona oszustwa zart. 286 § 1 k.k.Przestępstwo oszustwa polega na doprowadzeniu innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez wprowadzenie jej w błąd lub wyzyskanie tego błędu. Przy czym osoba pokrzywdzona sama rozporządza mieniem, co nie miało miejsca w tej sprawie. W zakresie podwyższenia kwoty zasądzonej od oskarżonego na rzecz oskarżyciela posiłkowego z tytułu poniesionych przez niego wydatków apelacja jest również niezasadna. Oskarżyciel nie wskazał, jakie wydatki zostały pominięte przez sąd I instancji. Porównanie materiałów ze spraw II K 284/ 14 i rozpoznawanej obecnie wskazuje, że w obu tych sprawach karnych oskarżyciel posiłkowy złożył te same rachunki za pomoc prawną udzieloną mu w związku z toczącymi się postępowaniami karnymi. Rachunki te zostały rozliczone w sprawie II K 284/14.
Mając powyższe na uwadze sąd odwoławczy orzekł jak w wyroku. O kosztach orzekł na podstawieart. 624 § 1 k.p.k.i na podstawie § 17 ust. 7 w związku z § 17 ust. 2 pkt 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu(Dz. U. z dnia 18 października 2016 r.)