Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 197/20
Data wyroku: 2020-06-30 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Paweł Hochman, Stanisław Łęgosz
Słowa kluczowe: Stwierdzenie nabycia spadku
Podstawa prawna: art. 963 kc

Sygn. akt II Ca 197/20

POSTANOWIENIE
Dnia 30 czerwca 2020 r.
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym:
Przewodniczący: Paweł Hochman
Sędziowie: Stanisław Łęgosz
Grzegorz Ślęzak
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 czerwca 2020 r.
sprawy z wnioskuE. P. (1)
z udziałemS. W.
o stwierdzenie nabycia spadku
na skutek apelacji wniesionej przez uczestnika
od postanowienia Sądu Rejonowego w Opocznie z dnia 19 grudnia 2019 r. sygn. akt I Ns 463/18

postanawia: oddalić apelację.

Paweł Hochman

Stanisław Łęgosz Grzegorz Ślęzak
Sygn. akt II Ca 197/20

UZASADNIENIE
We wniosku z dnia 14 sierpnia 2018 r.E. P. (1)wnosiła o otwarcie i ogłoszenie testamentuI. W. (1)zmarłej dnia(...)r. wO., ostatnio zamieszkałej wO., stwierdzenie, że spadek poI. W. (1)zmarłej(...)r. wO.nabyli na mocy testamentu: wnioskodawczyniE. P. (1)orazS. W., zasądzenie od uczestnika na swoją rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu wniosku podała, że spadkodawczyniI. W. (1)zmarła w dniu(...)r. wO., w dacie śmierci była wdową i miała dwoje dzieci: wnioskodawczynię i uczestnika. Spadkodawczyni pozostawiła testament spisany dnia 05.06.2018 r. wO., na mocy którego do spadku powołana zostałaE. P. (1)orazS. W.. Do kręgu spadkobierców ustawowych należąE. P. (1)orazS. W., jako dzieci spadkodawczyni. Innych spadkobierców nie miała. W skład spadku nie wchodzi gospodarstwo rolne, a spadkobiercy nie składali oświadczeń o przyjęciu spadku lub jego odrzuceniu i za życia spadkodawczyni nie zrzekali się dziedziczenia po niej.
Pismem z dnia 27 grudnia 2018 r. (data wpływu do Sądu) uczestnik postępowaniaS. W.wyjaśnił, że nie zgłasza żadnych uwag dotyczących przedstawionego testamentu spisanego przez jego mamęI. W. (1).
W piśmie z dnia 21 lutego 2019 r. (data wpływu do Sądu) wnioskodawczyniE. P. (1)określiła proponowaną wartość nieruchomości położonej przyul. (...)na 134.400,00 zł a proponowaną wartość nieruchomości położonej wO.przyul. (...)na kwotę 110.000,00 zł. Podała ona, że te nieruchomości wchodzą w skład spadku poI. W. (1).
W piśmie z dnia 15 marca 2019 r. (data wpływu do Sądu) uczestnik postępowaniaS. W.wyjaśnił, iż zgadza się w całości co do wartości składników majątku spadkowego ustalonego przez jego siostręE. P. (1)dotyczących nabycia spadku po mamieI. W. (1). Następnie, pismem z dnia 8 kwietnia 2019 r. (data nadania) uczestnik postępowania wycofał swoje wcześniejsze wyjaśnienia i wniósł o zobowiązanie wnioskodawczyniE. P. (1)do dokonania na jego rzecz spłaty w kwocie 30.000,00 zł w terminie miesiąca, tj. do dnia 06.05.2019 r. tytułem różnicy pomiędzy wartością mieszkań wyszczególnionych w testamencie sporządzonym przezI. W. (1).
Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2019 r. Sąd Rejonowy w Opocznie stwierdził, że spadek poI. W. (2) z domu K.c.J.iJ., zmarłej dnia(...)r. wO., ostatnio zamieszkałej wO.na podstawie testamentu z dnia 5 czerwca 2018 roku otwartego i ogłoszonego w Sądzie Rejonowym w Opocznie w sprawie sygn. akt I Ns 68/19 nabyły dzieci córkaE. P. (2) z domu W.c.A.iI.w 117045/234429 (sto siedemnaście tysięcy czterdzieści pięć - dwieście trzydzieści cztery tysiące czterysta dwadzieścia dziewięć) częściach i synS. W.s.A.iI.w 117384/234429 (sto siedemnaście tysięcy trzysta osiemdziesiąt cztery - dwieście trzydzieści cztery tysiące czterysta dwadzieścia dziewięć) częściach. Sąd zasądził od uczestnika postępowaniaS. W.na rzecz wnioskodawczyniE. P. (1)kwotę 1.527,50 złotych tytułem zwrotu połowy kosztów postępowania; nie obciąża stron kosztami sądowymi - wydatkami poniesionymi tymczasowo ze Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Opocznie.
Podstawę powyższego ustalenia stanowiły następujące Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
I. W. (1)zmarła(...)r. wO., gdzie stale zamieszkiwała przed śmiercią. W dacie śmierci była wdową. Jako spadkobierców ustawowych pozostawiła dzieci:E. P. (1)iS. W.. Dzieci pozamałżeńskich ani przysposobionych spadkodawczyni nie pozostawiła. Nikt nie składał oświadczeń woli o przyjęciu lub odrzuceniu spadku i nie został uznany za niegodnego dziedziczenia. Nikt nie zrzekł się dziedziczenia. Spadkodawczyni pozostawiła testament.
I. W. (1)sporządziła własnoręczny testament dnia 5 czerwca 2018 r. Przedmiotowy testament został otwarty i ogłoszony w Sądzie Rejonowym w Opocznie dnia 11 lutego 2019 r. w sprawie sygn. akt I Ns 68/19. W testamencie sporządzonym dnia 5 czerwca 2018 r.I. W. (1)powołała do spadku córkęE. P. (1), której przekazała mieszkanie znajdujące się wO.przyul. (...)oraz synaS. W., któremu przekazała nieruchomość gruntową zabudowaną budynkiem mieszkalnym położoną wO.przyul. (...).
W skład spadku poI. W. (1)wchodząlokal mieszkalny nr (...)położony wO.przyul. (...)w budynku posadowionym na działce oznaczonej w ewidencji gruntów numerem(...)usytuowany na III piętrze o powierzchni użytkowej(...)m(
    2)wraz z udziałem wynoszącym(...)części we wspólnych częściach budynku i jego urządzeń, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli poszczególnych lokali oraz w takich samych częściach w prawie użytkowania wieczystegodziałki oznaczonej numerem (...), oraz nieruchomość zabudowana położona wO.przyul. (...)w obrębie(...)oznaczona w ewidencji gruntów numeremdziałki (...)o powierzchni(...)ha.
Łączna wartość zabudowanej nieruchomości położonej wO.przyul. (...)w obrębie(...)oznaczonej w ewidencji gruntów numeremdziałki (...)wynosi 74.174,00 zł + 43.210,00 zł, czyli łącznie 117.384,00 zł. Nakłady poczynione na tę nieruchomość przezS. W., według oświadczeniaE. P. (1), wynoszą 9.887,00 zł. Wartośćlokalu mieszkalnego nr (...)położonego wO.przyul. (...)wynosi 117.045,00 zł.
Zabudowana nieruchomość oznaczona w ewidencji gruntów numeremdziałki (...)położona jest przy drodze asfaltowej, na obrzeżach miasta w jego wschodniej części w sąsiedztwie zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej. Nieruchomość posiada kształt o konfiguracji regularnej zbliżonej do wydłużonego prostokąta o szerokości ok. 8 m. Teren działki jest równy. Od stronyul. (...)(północ) zlokalizowany jest na niej murowany parterowy budynek mieszkalny nie podpiwniczony, wykonany z cegły ceramicznej. Jest to budynek wykonany w 1946 r. metodą tradycyjną murowaną połączony z budynkiem mieszkalnym na działce sąsiedniej (ul. (...)) na fundamentach betonowych, podłogi w pomieszczeniach - gumoleum oraz płytki ceramiczne w łazience (nakładyS. W.), strop konstrukcji drewnianej, dach jednospadowy, więźba dachowa konstrukcji drewnianej, pokrycie dachu - blacha, otwory okienne plastikowe, drzwi drewniane. Elewacja zewnętrzna tzw. „częściowa” z dociepleniem styropianem (strona północna, zachodnia i południowa budynku) wykonana przezS. W..
Budynek składa się z: pokoju o powierzchni użytkowej 21,90 m2, kuchni o powierzchni użytkowej 12,50 m2, łazienki o powierzchni użytkowej 3,10 m2- nakładyS. W., korytarza o powierzchni użytkowej 4,20 m2. Łączna powierzchnia użytkowa wynosi 41,70 m2.
Budynek jest zamieszkały, wyposażony w energię elektryczną, wodę (ujęcie komunalne), kanalizację sanitarną (gminna oczyszczalnia ścieków), ogrzewanie piecowe - piec kaflowy. Jest to budynek o niskim standardzie wykończenia.
W kierunku południowym od w/w murowanego budynku mieszkalnego znajduje się szopa na węgiel o konstrukcji murowano - drewnianej o wysokim stopniu zużycia technicznego i funkcjonalnego, kwalifikująca się do rozbiórki. Pozostałą część działki stanowi grunt z nasadzeniami drzew owocowych w wieku powyżej 40 lat nie stanowiących wartości użytkowej. Część nieruchomości, jako tzw. działka siedliskowa ogrodzona jest w następujący sposób: od stronyul. (...)(północ) znajduje się brama wjazdowa z furtką o konstrukcji stalowej pokryta całkowicie blachą stalową przymocowana do słupków stalowych. Pozostała część ogrodzenia z płyt żelbetowych nie wchodzi w skład nieruchomości.
Lokal mieszkalny nr (...)położony jest wO.przyul. (...)w budynku wielolokalowym przy drodze asfaltowej. Nieruchomość ta położona jest w centralnej części miasta i w sąsiedztwie zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej, zabudowy handlowo - usługowej oraz obiektów użyteczności publicznej. Budynek wielomieszkaniowy elewacją frontową zwrócony jest w kierunku ulicy. Jest to budynek w zabudowie wolno stojącej, składający się z czterech kondygnacji nadziemnych, podpiwniczony. Przedmiotowylokal mieszkalny nr (...)składa się z przedpokoju, kuchni, trzech pokoi, łazienki i wc. Łączna powierzchnia użytkowa lokalu wynosi 48,17 m2. Lokal eksploatowany z częściowym zachowaniem prawidłowej gospodarki remontowej, o średnim standardzie użytkowania i wykończenia. Ściany wewnętrzne pomalowane farbą klejową w kolorach różnych, pokrycia podłóg: w łazience, wc - płytki ceramiczne, w pozostałych pomieszczeniach - gumoleum, otwory okienne plastikowe, drzwiowe - drewniane.
I. W. (1)posiadała w(...) Bank (...) S.A.rachunek bankowy, gdzie stan oszczędności na dzień 23.07.2018r. wynosił 34,60 zł.
W następstwie powyższych ustaleń Sąd Rejonowy uznał, że wniosek zasługuje na uwzględnienie. Wyjaśnił, że stosownie doart. 922 § 1 k.c.prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisówksięgi IV kodeksu cywilnego- spadki. Powołanie do spadku wynika z ustawy albo testamentu (art. 926 § 1 k.c.). Rozrządzić majątkiem na wypadek śmierci można jedynie przez testament (art.941 k.c.). Przepisykodeksu cywilnegoprzewidują różne formy testamentu m. in. testament własnoręczny, spadkodawca może sporządzić testament, w ten sposób, że napisze go w całości pismem ręcznym, podpisze i opatrzy datą -art. 949 § 1 k. c.
SpadkodawczyniI. W. (1)sporządziła testament dnia 5 czerwca 2018 r. który zawiera wszystkie cechy testamentu ręcznego i który nie został zakwestionowany przez jej spadkobierców. W tej sytuacji powołanie do spadku następuje na podstawie testamentu.
Z przepisuart. 961 k.c.wynika, że jeżeli spadkodawca przeznaczył oznaczonej osobie w testamencie poszczególne przedmioty majątkowe, które wyczerpują prawie cały spadek, osobę poczytuje się w razie wątpliwości nie za zapisobiercę, lecz za zapisobiercę powołanego do całego spadku. Jeżeli takie rozrządzenie testamentowe zostało dokonane na rzecz kilku osób, osoby poczytuje się w razie wątpliwości za powołany do całego spadku w częściach ułamkowych odpowiadających stosunkowi wartości przeznaczonych im przedmiotów.
Zdaniem Sądu meritii w sprawie zostało udowodnione stosownie doart. 6 k.c., że spadkodawczyniI. W. (1)pozostawiła zabudowaną nieruchomość położoną wO.przyul. (...)i lokal mieszkalny usytuowany wO.przyul. (...). Sąd przyjął, że składniki te wyczerpują prawie cały jej majątek, bo przy ich wartości kwota pozostawiona na rachunku bankowym w wysokości 34,60 zł jest niewielka. Wobec zastrzeżeń zgłoszonych przez uczestnika postępowaniaS. W., co do wartości składników majątkowych wchodzących w skład spadku poI. W. (1)zaproponowanych przez wnioskodawczyniE. P. (2), Sąd postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2019 r. dopuścił dowód z opinii biegłego ds. szacowania nieruchomości w osobieZ. R., któremu zlecił oszacowanie nieruchomości wchodzących w skład spadku poI. W. (1)tj. lokalu mieszkalnego położonego wO.przyul. (...)i zabudowanej nieruchomości położonej wO.przyul. (...)oznaczonej w ewidencji gruntów numeremdziałki (...)oraz wyliczenia części ułamkowych przeznaczonych przezI. W. (1)w testamencie z dnia 05.06.2016r. otwartym i ogłoszonym przez Sąd Rejonowy w Opocznie w sprawie syn. akt I Ns 68/19 odpowiadających stosunkowi wartości przeznaczonych przedmiotów osobom wymienionym w tym testamencie.
Biegły sądowyZ. R.sporządził opinię, która, w ocenie Sądu, jest pełna, przekonywująca i miarodajna. Podkreślenia wymaga obszerność tejże opinii, przeprowadzona w niej analiza i charakterystyka rynku lokalnego, charakterystyka poszczególnych składników majątku spadkowego oraz charakterystyka nieruchomości porównawczych.
Sąd wyjaśnił również, że uwzględniając wnioski zawarte w opinii biegłego określił udziały osób powołanych do dziedziczenia przez spadkodawczynięI. W. (1)stosując regułą zawartą wzdaniu drugimprzepisuart. 963 k.c.Podkreślił, że nie uwzględnił przy określaniu udziałów spadkobierców powołanych w testamencie do dziedziczenia, nakładów poczynionych przez uczestnika postępowaniaS. W.na nieruchomość położoną wO.przyul. (...)uznając, że takie nakłady podlegają ewentualnemu udowodnieniu i rozliczeniu w postępowaniu o dział spadku, a nie w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, że całość masy spadkowej poI. W. (1)zamyka się wartością(...), na którą składają się: wartość zabudowanej nieruchomości położonej wO.przyul. (...)i wartość lokalu mieszkalnego położonego wO.przyul. (...). Skoro zabudowana nieruchomość została przekazana rozrządzeniem testamentowym na rzeczS. W.to jego udział w spadku wynosi(...)a udziałE. P. (1)wynosi(...), bowiem ona w testamencie została powołana do dziedziczenia lokalu mieszkalnego.
Podstawę rozstrzygnięcia zawartego w pkt 2 postanowienia stanowi przepisart. 520 § 2 k.p.c., z którego wynika, że jeżeli uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani w wyniku postępowania lub interesy ich są sprzeczne, Sąd może stosunkowo rozdzielić obowiązek zwrotu kosztów lub włożyć go na jednego z uczestników w całości. To samo dotyczy kosztów postępowania wyłożonych przez uczestników.
Koszty postępowania w sprawie poniosła wnioskodawczyni w kwocie 3.055,00 zł (koszty opinii biegłego sądowego, opłata od wniosku i opłata za wpis do Krajowego Rejestru Notarialnego). Uwzględniając żądanie wnioskodawczyni Sąd zasądził połowę tych kosztów w kwocie 1.527,50 zł na jej rzecz od uczestnika postępowania.
Podstawę rozstrzygnięcia zawartego w pkt 3 postanowienia stanowi przepis art. 113 ust. 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
Apelację od powyższego orzeczenia wniósł uczestnik postępowania.
Z treści apelacji wynika, że co do zasady skarżący nie neguje potrzeby wydania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku oraz zasadności przyjęcia, że do dziedziczenia doszło na podstawie testamentu spadkodawczyni.
Skarżący zakwestionował jedynie prawidłowość ustalenia wysokości udziałów w majątku spadkowym ustalonych w toku postępowania, zarzucając wadliwość dowodu z opinii biegłego, który dokonał wyceny wchodzących w skład masy spadkowej nieruchomości.
Zgłosił również szereg zarzutów związanych z przebiegiem postępowania.
Sąd Okręgowy zważył co następuje.
Apelacja jest nieuzasadniona i podlega oddaleniu na podstawie przepisuart. 385 k.p.c.
Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa procesowego oraz prawa materialnego.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu dotyczącego błędnej wyceny nieruchomości położonej przyul (...)wO.i opartego na tym zarzucie stanowiska o rzekomym zawyżeniu jej wartości wyjaśnić należy, że tak sformułowany zarzut wynikać może tylko z niezrozumienia treści wydanego przez Sąd pierwszej instancji rozstrzygnięcia i sposobu ustalenia wielkości udziałów spadkobierców w majątku spadkowym. Przypomnieć należy, że spadkodawczyni w sporządzonym testamencie wskazany wyżej składnik majątkowy przyznała uczestnikowi. Odnosząc się do jego wartości ustalonej przez biegłego, Sąd Rejonowy określił udział spadkowy skarżącego. Powyższe oznacza, że ewentualne uwzględnienie zastrzeżeń do opinii i przyjęcie niższej wartości nieruchomości musiałoby prowadzić do zmniejszenia wielkości udziału spadkowegoS. W., a więc do zmiany orzeczenia na mniej korzystne dla skarżącego. Rozstrzygnięcie takie, w świetleart. 384 k.p.c.uznać należy za niedopuszczalne.
W związku z powyższym już tylko w uzupełnieniu zaprezentowanych uwag wyjaśnić należy, że Sąd drugiej instancji nie podziela argumentów skarżącego wskazujących na wadliwość wydanej w sprawie opinii biegłegoZ. R.. Wskazana opinia została sporządzona w sposób profesjonalny. Biegły zaprezentował w niej logiczny tok rozumowania i przyjął prawnie dopuszczalną metodę wyceny. Skarżący nie zakwestionował jednocześnie skutecznie przyjętego przez biegłego założenia, że częśćdziałki nr (...)o powierzchni 500 m2winna być oszacowana jako przeznaczona na cele budowlane i mogąca stanowić przedmiot odrębnego obrotu. W tym miejscu należy podkreślić raz jeszcze z całą stanowczością, że przyjmując zakwestionowany sposób wyceny biegły uzyskał wyższą wartość nieruchomości co skutkowało przyjęciem większego udziału skarżącego w majątku spadkowym. Zakwalifikowanie części wskazanej działki jak grunty rolne, skutkowałoby co oczywiste, ustaleniem że jej cena jest mniejsza i co za tym idzie zmniejszeniem wysokości udziału spadkowego należnego skarżącemu. Tym samym brak jest jakichkolwiek podstaw aby uznać, że zaliczając w poczet materiału dowodowego omawianą opinię i nie kwestionując jej treści Sąd pierwszej instancji dopuścił się naruszenia przepisuart. 233 § 1 k.p.c.
Wydając zaskarżone orzeczenie Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy brak było podstaw do przyznania skarżącemu pełnomocnika z urzędu, w pełni tym samym akceptując argumenty zawarte w postanowieniu z dnia 9 lipca 2019 r. (k. 107), uznając tym samym, że w sprawie nie doszło do naruszeniaart. 117 k.p.c.Podkreślić również należy, że uchybieniem procesowym nie były również odstąpienie od doprowadzenia uczestnika na termin rozprawy jawnej. Powyższe nie pozbawiło go z pewnością prawa do obrony skoro mógł w sposób swobodny prezentować swoje stanowisko w formie pisemnej i z powodzeniem z tego prawa korzystał.
Wydając zaskarżone postanowienie, Sąd rejonowy nie naruszył również przepisów prawa materialnego, w szczególnościart. 961 k.c.Ostatnią wolę spadkodawcy wyrażoną w testamencie należy tłumaczyć w taki sposób, aby zapewnić w możliwie najpełniejszym stopniu realizację jego rozporządzenia; w sytuacji, gdy możliwe jest różne rozumienie postanowień testamentu konieczne jest przyjęcie takiej wykładni, która pozwala utrzymać rozporządzenie spadkodawcy w mocy i nadać im rozsądną treść. W okolicznościach przedmiotowej sprawy nie może budzić, żadnej wątpliwości, że uczestnicy zostali powołani do spadku jako spadkobiercy, wielkość ich udziałów w majątku spadkowych stanowi konsekwencję wartości wchodzących w skład spadku składników majątkowych wskazanych w testamencie.
Mając powyższe na uwadze apelację jako całkowicie nieuzasadnioną należało oddalić.

  S. Łęgosz P. Hochman G. Ślęzak