Sąd Apelacyjny w Łodzi
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 86/19
Data wyroku: 2019-08-02 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Iwona Szybka, Jacek Zajączkowski, Anna Szczepaniak-Cicha
Słowa kluczowe: Deputaty i ich ekwiwalenty
Podstawa prawna: art. 12 ust. 7 ustawy z 7.09.2007 r. o funkcjonowaniu górnictwa (Dz. U. nr 192, poz. 1379)

Sygn. akt III AUa 86/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 2 sierpnia 2019 r.
Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:
Przewodniczący: SSA Jacek Zajączkowski
Sędziowie: SSA Anna Szczepaniak-Cicha
SSA Iwona Szybka (spr.)
Protokolant: sekr. sąd. Kamila Zientalak
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 sierpnia 2019 r. wŁ.
sprawyG. D.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.
o wypłatę ekwiwalentu za deputat węglowy
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.
od wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim
z dnia 3 grudnia 2018 r. sygn. akt V U 480/18

oddala apelację.
Sygn. akt III AUa 86/19

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 14 maja 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.odmówiłG. D.prawa do przeliczenia renty rodzinnej poprzez doliczenia ekwiwalentu pieniężnego za węgiel za okres przekraczający 3 lata od dnia złożenia wniosku.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosłaG. D.domagając się wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za węgiel od dnia 1 marca 2011r. wraz z odsetkami.
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 3 grudnia 2018 roku Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim zmienił decyzję w ten sposób, że zobowiązał Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wT.do wypłatyG. D.deputatu węglowego w formie ekwiwalentu pieniężnego za okres od dnia 9 września 2011 roku do dnia 31 grudnia 2014 roku z ustawowymi odsetkami liczonymi od poszczególnych kwot ekwiwalentu za okres od września 2011 roku do dnia zapłaty.
Sąd Okręgowy oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach i rozważaniach:C. D., zmarły mąż wnioskodawczyni, uprawniony był od dnia 1 marca 1999 r. do emerytury górniczej. Dnia 23 września 1999 r. wystąpił do organu rentowego o wypłacenie ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla przysługującego emerytom i rencistom i doliczenie go do emerytury. Decyzją z dnia 30 listopada 1999 r. ZUS podjął wypłatę ekwiwalentu pieniężnego za deputat węglowy ustalając wysokość tego ekwiwalentu i wypłacił również wyrównanie.C. D.zmarł 9 września 2011 r. Decyzją z dnia 28 października 2011 r. ZUS przyznałG. D.rentę rodzinną po mężu. Ustalając wysokość renty nie uwzględnił kwoty ekwiwalentu.
W dniu 22 stycznia 2018 r.G. D.wystąpiła do ZUS o wypłacenie deputatu węglowego, do którego uprawniony był jej mąż. Od organu rentowego uzyskała informację, że nie był on uwzględniony przy obliczaniu wysokości renty rodzinnej. Decyzją z dnia 16 lutego 2018 r. ZUS przeliczył rentę rodzinnąG. D.za okres lat 3 poprzedzających bezpośrednio miesiąc, w którym złożono wniosek poprzez doliczenie ekwiwalentu za deputat węglowy i wypłacił jej z tego tytułu wyrównanie za okres od 1 stycznia 2015 r. do 28 lutego 2018 r. W dniu 19 kwietnia 2018 r.G. D.wystąpiła o wyrównanie ekwiwalentu z tytułu deputatu za węgiel za okres 6 lat, a nie 3 lat, jak to uczynił organ rentowy. Wniosła o wyrównanie jej tego ekwiwalentu od dnia przyznania renty rodzinnej po mężu. W odpowiedzi na powyższy wniosek ZUS wydał zaskarżoną decyzję z dnia 14 maja 2018 r.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał odwołanie za uzasadnione. Wskazał, że bezspornie organ rentowy przyznał się do błędu, albowiem decyzją z dnia 16 lutego 2018 r. wypłacił skarżącej wyrównanie ekwiwalentu za okres 3 lat, co oznacza, iż poczynając od daty przyznania renty rodzinnej była do tego składnika renty uprawniona. Zdaniem Sądu Okręgowego błędnie jednak organ rentowy powołał się na art. 133 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ograniczający jego odpowiedzialność do 3 lat wstecz od dnia zgłoszenia wniosku. Sąd Okręgowy wyjaśnił, że prawo do deputatu węglowego w formie ekwiwalentu pieniężnego zostało uregulowane w ustawie z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacjiprzedsiębiorstwa państwowego (...)(Dz.U. Nr 84, poz. 948). Z art. 74 ust. 1 powołanej ustawy wynika, że byłemu pracownikowi kolejowemu pobierającemu emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy, przyznaną na podstawie przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin lub przepisów ustawy dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. z 1983 r. poz. 144 ze zm.) albo przepisówustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz.U. z 2017 r. poz. 1383), a także członkom rodziny tego pracownika pobierającym po nim rentę rodzinną przyznaną na podstawie wymienionych przepisów, przysługuje prawo do deputatu węglowego w ilości 1.800 kg węgla kamiennego rocznie, w formie ekwiwalentu pieniężnego. Prawo do deputatu węglowego w formie ekwiwalentu pieniężnego przysługuje począwszy od dnia przyznania prawa do emerytury lub renty (art. 74 ust. 10).
Sąd I instancji przypomniał, że mąż wnioskodawczyni nabył prawo do ekwiwalentu od 1999 r. i w trakcie pobierania świadczenia nie została wydana decyzja pozbawiająca go tego prawa.G. D., jako żona uprawnionego do ekwiwalentu zmarłego męża, winna zatem mieć doliczony ten ekwiwalent już w pierwszorazowej decyzji o przyznaniu renty rodzinnej po mężu. Tymczasem dopiero decyzją z dnia 16 lutego 2018 r. organ rentowy na wniosek skarżącej i po stwierdzeniu swojego błędu, przyznał jej prawo do przedmiotowego świadczenia, ale tylko za trzy lata wstecz od daty wniosku. W ocenie Sądu Okręgowego nie ma normatywnej podstawy do w niniejszej sprawie ograniczenia wynikającego z art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Podstawy nabycia prawa i wypłaty deputatu węglowego w formie ekwiwalentu pieniężnego normuje bowiem wyczerpująco ustawa o komercjalizacji w rozdziale 11. Ustawa ta nie zawiera przepisu analogicznego do art. 133 ust. 1 pkt 2 i nie zawiera też odesłania do tego przepisu. Ekwiwalent pieniężny jest wypłacany przez Zakład z dotacji celowej z budżetu państwa (art. 74 ust. 5 ustawy o komercjalizacji). Jest zatem świadczeniem przyznawanym z budżetu państwa. Brak odesłania do art. 133 ustawy w przepisach rozdziału 11 ustawy o komercjalizacji wskazuje jednoznacznie na brak woli ustawodawcy do stosowania w sprawach o deputat węglowy przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Ponadtoart. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychenumeratywnie wymienia świadczenia, do których ma zastosowanie Wśród wskazanych świadczeń nie został wymieniony deputat węglowy, co oznacza, że zamiarem ustawodawcy nie było poddanie przedmiotowego świadczenia regulacjom wynikającym z ustawy emerytalno – rentowej. Prawo do przedmiotowego świadczenia zostało unormowane w ustawie z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacjiprzedsiębiorstwa państwowego (...), a zatem aktem prawnym spoza zakresu prawa ubezpieczeń społecznych. Powyższe uzasadnia także pośrednio, brak podstaw do analogicznego stosowania – w sprawach o deputat węglowy – przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Ubezpieczona pobiera rentę rodzinną po zmarłym mężu od 9 września 2011 r., a Zakład nie wypłacił jej za cały ten okres deputatu węglowego ograniczając jego wypłatę za okres lat 3 czyli od 1 stycznia 2015 r. Dlatego też zasadnym było żądanie wnioskodawczyni wyrównania deputatu węglowego za okres sporny, tj. od 9 września 2011 r. do 31 grudnia 2014 r. Zasadne było też żądanie przyznania odsetek ustawowych od kwot wyrównania świadczenia. Terminy wypłaty deputatu w formie ekwiwalentu pieniężnego normuje przepis art. 74 ust. 5 o komercjalizacji orazart. 85 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W niniejszej sprawie odmowa wypłaty świadczeń i brak ich realizacji w spornym okresie jest konsekwencją błędu Zakładu, za który organ ponosi odpowiedzialność. Dlatego Zakład jest obowiązany wypłacić ubezpieczonej również odsetki ustawowe od każdej niewypłaconej kwoty ekwiwalentu, które winny być zrealizowane w terminach przewidzianych art. 74 ust. 5.
Apelację od powyższego wyroku wniósł organ rentowy zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenieart. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy z 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychpoprzez i ego błędną wykładnię i w konsekwencji nieuprawnione niezastosowanie się do jego treści poprzez uznanie, że w przypadku ekwiwalentu za deputat węglowy nie obowiązuje jakiekolwiek ograniczenie czasowe dla wypłaty wyrównania tego świadczenia, w tym w szczególności okres 3 lat poprzedzających miesiąc zgłoszenia wniosku, prowadzącą do przyznania wnioskodawczyni wyrównania wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za deputat węglowy za cały okres, tj. od daty przyznania renty rodzinnej po mężu - od 9 września 2011r. do 31 grudnia 2014r., podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu wskazuje na to, że, w przypadku błędu organu rentowego, wyrównanie ekwiwalentu pieniężnego za deputat węglowy, wypłacanego ze świadczeniem rentowym, jest ograniczona czasowo i może nastąpić maksymalnie za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio miesiąc złożenia wniosku.
Wskazując na powyższe organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu organ rentowy podniósł, że realizacja wypłaty deputatu przez organ rentowy na rzecz określonej kategorii emerytów i rencistów, następuje w oparciu o treśćart. 71 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, natomiast zasady i sposób realizacji uprawnienia do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla, przysługującego osobom uprawnionym zatrudnionym na kolei określaustawa z 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe"(Dz. U. z 2018r., poz. 1311). Wypłata należnego świadczenia za cały okres, za który przysługiwało, tj. za okres poprzedzający 3 lata, nie jest możliwa, albowiem przepisyustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychustanawiają zasadę wyrównywania świadczeń niewypłaconych lub zaniżonych na skutek błędu organu rentowego maksymalnie za trzy lata wstecz (art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy).. Przepisy prawa ubezpieczeń społecznych nie klasyfikują błędów, a więc każdy błąd organu rentowego, niezależnie od jego rodzaju, źródeł, stopnia zawinienia uzasadnia wypłatę świadczenia jedynie w sposób określony w art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja jest bezzasadna i podlega oddaleniu albowiem Sąd Okręgowy wydał trafne rozstrzygnięcie.
W pierwszej kolejności wskazać jednak trzeba, że podstawy prawnej nabycia przez ubezpieczoną prawa do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla nie stanowi powołana przez Sąd Okręgowy, a także w apelacji przez organ rentowy, ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacjiprzedsiębiorstwa państwowego (...)(Dz.U. Nr 84, poz. 948), a ustawa z dnia 7 września 2007r. o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego. Przypomnieć bowiem należy, że zmarłyC. D.był uprawniony do emerytury górniczej (co zresztą prawidłowo ustalił Sąd Okręgowy), a nie do emerytury kolejowej. Wynika to bezpośrednio z akt rentowychC. D., a konkretnie z decyzji z dnia 30 marca 1999r. (k. 56v.; pismo ZUS k. 57). Także w decyzji z dnia 16 lutego 2018r. przyznającej ubezpieczonej ekwiwalent pieniężny organ rentowy wskazał, że do renty przysługuje „ekwiwalent węglowy górniczy”. Ponadto z aktC. D.wynika, że w dniu 23 września 1999r. pracodawca– Kopalnia (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwW.- w likwidacji, wystąpiła do ZUS z wnioskiem o wypłatę ekwiwalentu pieniężnego za węgiel na podstawieart. 55 ustawy z dnia 26 listopada 1998r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych(Dz.U. Nr 162, poz. 1112) i rozporządzenia Ministra Gospodarki w sprawie szczegółowych zasad przyznawania ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla i wypłacania tego ekwiwalentu oraz zasad refundowania kosztów deputatu węglowego i rent wyrównawczych z dnia 30 kwietnia 1999 r. (Dz.U. Nr 42, poz. 427) wskazując, że ekwiwalent przysługuje od dnia 1 stycznia 1999r. (k. 60 akt rentowych). Decyzją z dnia 30 listopada 1999r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.podjął wypłatę ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla od dnia 1 stycznia 1999r. podając, że czyni to na podstawie w/w rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 1999r.C. D.do dnia 1 marca 1999r. pobierał rentę górniczą, a od dnia 1 marca 1999r. emeryturę górniczą (decyzje k. 54 i 56v.). Jak wynika z decyzji znajdujących się w aktach rentowych,(...) OddziałwS.co miesiąc wypłacałC. D.„ekwiwalent węglowy”. Po zmianie miejsca zamieszkania,C. D.złożył do(...) OddziałwT.wniosek o emeryturę i decyzją z dnia 28 czerwca 2011r. organ rentowy przyznał emeryturę obliczoną na podstawie art. 26 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Ekwiwalentu za węgiel nie przyznał (decyzja k. 24). Emeryturę bez tego dodatku wypłacał do dnia śmierci. Prawo do ekwiwalentu pieniężnego od dnia 1 stycznia 2008r. reguluje ustawa o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego z dnia 7 września 2007 r. (Dz.U. Nr 192, poz. 1379), która w art. 12 ust. 1 stanowi, że byłemu pracownikowi kopalni postawionej w stan likwidacji przed dniem 1 stycznia 2007 r., uprawnionemu do bezpłatnego węgla, który uzyskał emeryturę lub rentę przed tym dniem, jest wypłacany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, oprócz emerytury lub renty, ekwiwalent pieniężny. Natomiast w ust. 5 stanowi, że byłemu pracownikowi kopalni postawionej w stan likwidacji przed dniem 1 stycznia 2007 r., uprawnionemu do bezpłatnego węgla, który uzyskał rentę przed dniem wejścia w życie ustawy i który po dniu 31 grudnia 2006 r. uzyska emeryturę, jest wypłacany przez ZUS, oprócz emerytury, ekwiwalent pieniężny. Stosownie zaś do art. 27 przepisy art. 12, art. 26 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 oraz przepisy wydane na podstawieart. 15stosuje się do ekwiwalentów pieniężnych przyznanych i wypłacanych przez ZUS na podstawieustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych(Dz.U. Nr 162, poz. 1112) orazustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w latach 2003-2006(Dz.U. Nr 210, poz. 2037). Prawo zmarłego do ekwiwalentu pieniężnego za węgiel uznał organ rentowy przyznając ubezpieczonej ten ekwiwalent jako dodatek do renty rodzinnej. Podstawę prawną nabycia przez ubezpieczoną ekwiwalentu pieniężnego stanowi powołana wyżej ustawa z dnia 7 września 2007r. ustawa o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego z dnia 7 września 2007 r., która w art. 12 ust. 7 stanowi, że ekwiwalent pieniężny przysługuje również osobie, która po dniu wejścia w życie ustawy uzyska prawo do renty rodzinnej po emerycie lub renciście, który pobierał ekwiwalent pieniężny wypłacany przez ZUS. Szczegółowe zasady wypłacania ekwiwalentu pieniężnego regulowało natomiast od dnia 8 lipca 2008r. do dnia 29 czerwca 2016r. rozporządzenie Ministra Gospodarki w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i wykorzystania dotacji budżetowej przeznaczonej na finansowanie ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla, bezpłatnego węgla w naturze oraz rent wyrównawczych z dnia 27 czerwca 2008 r. (Dz.U. Nr 118, poz. 753), a od dnia 30 czerwca 2016r. Rozporządzenie Ministra(...)w sprawie dotacji budżetowej przeznaczonej na finansowanie ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla oraz rent wyrównawczych z dnia 27 czerwca 2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 931). W obu tych rozporządzeniach treść § 5 ust. 5 regulującego wypłatę ekwiwalentu pieniężnego jest taka sama i brzmi „w przypadku przyznania renty rodzinnej po emerycie lub renciście, ekwiwalent przysługuje po upływie okresu, za który został wypłacony emerytowi lub renciście”. Treść ustawy z dnia 7 września 2007r. i powyższych rozporządzeń prowadzi do jednoznacznego wniosku, że ekwiwalent pieniężny za węgiel wypłacany był zmarłemuC. D.z mocy prawa, bez jego wniosku (wskazują też na to akta rentowe zmarłego). W przypadku zaśG. D., uprawnionej do renty rodzinnej po emerycie pobierającym ekwiwalent pieniężny, ust. 5 art. 12 także nie wymagał żadnego wniosku. Ekwiwalent pieniężny przysługiwał jej bowiem po upływie okresu, za który został wypłacony emerytowi, co w stanie faktycznym sprawy oznacza, że powinien być naliczony przez ZUS z urzędu decyzją od dnia nabycia prawa do renty rodzinnej. Trafnie Sąd Okręgowy ustalił, że ustawa o emeryturach i rentach z FUS wymienia świadczenia, do których ma zastosowanie i pośród nich nie ma dodatku w postaci ekwiwalentu pieniężnego za węgiel. Oznacza to, że zamiarem ustawodawcy nie było poddanie przedmiotowego świadczenia regulacjom wynikającym z ustawy emerytalnej. Prawo do przedmiotowego świadczenia zostało unormowane w odrębnej ustawie, tj. ustawie o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego z dnia 7 września 2007 r., czyli w akcie prawnym spoza zakresu prawa ubezpieczeń społecznych, co nie uzasadnia możliwości analogicznego stosowania w sprawie o ekwiwalent pieniężny przepisów o emeryturach i rentach z FUS. Pominięcie ekwiwalentu pieniężnego przy przyznaniu renty rodzinnejG. D.stanowiło błąd organu rentowego. W przypadku jednak tego błędu nie ma zastosowania art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 4 czerwca 2019r., III AUa 1130/18, niepubl.; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 7 marca 2018r., III AUa 1256/17,L.; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 22 lutego 2019r., III AUa 1839/18, Internetowy Portal Orzeczeń). Ustawa z dnia 7 września 2007r., jak również cytowane powyżej rozporządzenia z dnia z dnia 27 czerwca 2008 r. i z 27 czerwca 2016 nie zawierają bowiem przepisu analogicznego do art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej, ani też odesłania do tego przepisu, uprawniającego do ograniczenia wypłaty ekwiwalentu pieniężnego do trzech lat wstecz w przypadku błędu organu rentowego. Jedyne odesłanie do przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS znajduje się w § 6 rozporządzeń, który stanowi, że przy dochodzeniu zwrotu nienależnie pobranego ekwiwalentu przepisy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dotyczące dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych, stosuje się odpowiednio. Ekwiwalent pieniężny jest wypłacany z dotacji budżetowej (art. 12 ust. 10 ustawy z dnia 7 września 2007r.), czyli stanowi świadczenie przyznawane z budżetu państwa, a brak odesłania do art. 133 ust. 1 pkt 2 świadczy o braku woli ustawodawcy do stosowania w sprawach o ekwiwalent przepisów ustawy emerytalnej.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Apelacyjny na podstawieart. 385 kpcorzekł jak w sentencji.