Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I AGa 416/18
Data wyroku: 2020-03-11 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON

Sygn. akt I AGa 416/18
Sygn. akt I AGz 385/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 11 marca 2020 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Sławomir Jamróg (spr.)

Sędziowie:

SSA Marek Boniecki
SSA Regina Kurek

Protokolant:

st. sekr. sądowy Paulina Klaja

po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2020 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwaT. R.
przeciwko Przedsiębiorstwu(...)spółce jawnej wK.

o zapłatę
na skutek apelacji obu stron
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie
z dnia 13 marca 2018 r. sygn. akt IX GC 482/16
oraz na skutek zażalenia powoda na zawarte w tym wyroku postanowienie o kosztach procesu
1. w częściowym uwzględnieniu apelacji powoda zmienia zaskarżony wyrok:

    - w punkcie II w ten sposób, że punktowi I nadaje treść: „zasądza od Przedsiębiorstwa(...)spółki jawnej wK.na rzeczT. R.kwotę 28.101,25 zł (dwadzieścia osiem tysięcy sto jeden złotych dwadzieścia pięć groszy);”,

- w punkcie III poprzez zastąpienie kwoty 5.532 zł kwotą 4.483,40 zł (cztery tysiące czterysta osiemdziesiąt trzy złote czterdzieści groszy);
2. oddala apelację powoda w pozostałej części;
3. oddala apelację strony pozwanej w całości;
4. nie obciąża powoda kosztami postępowania apelacyjnego;
5. umarza postępowanie zażaleniowe.
SSA Regina Kurek  SSA Sławomir Jamróg  SSA Marek Boniecki
Sygn. akt I AGa 416/18

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 14 kwietnia 2016r.T. R.domagał się zasądzenia od strony pozwanej Przedsiębiorstwa(...)spółki jawnej wK.kwoty 93.904,10 zł. W uzasadnieniu wskazał, iż strony w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej zawarły w dniu 30 kwietnia 2012 r. umowę o roboty budowlane – wykonanie prac instalacyjnych wod. – kan. i c.o. w budynku mieszkalnym przyul. (...)wK.. Powód wskazał, że termin zakończenia prac upływał 31grudnia 2012 r., kwota wynagrodzenia wynosiła 570.000 zł. Powód podkreślił opóźnienie w przekazywaniu frontu robót po stronie zamawiającego, czego konsekwencją było, że powód realizował prace z przeniesieniem zakupów na pozwanego, na co pozwany się zgodził. Powód wskazał, że wykonał całość prac, a budynek został odebrany przez Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego. Powód podał, że w kwocie kontraktu ujął wszystkie materiały wraz z robocizną i nie miał wpływu na ceny materiałów, jakie dostarczał pozwany. Powód podniósł, że wykonał całość prac, a pozwany – niezależnie od dostaw materiałowych, jest zobowiązany do zapłaty wynagrodzenia w kwocie dochodzonej pozwem. W toku procesu powód sprecyzował, że dochodzona kwota stanowi różnicę pomiędzy wynagrodzeniem umownym, a wynagrodzeniem zafakturowanym i zapłaconym, pomniejszonym o kwotę 133.248,92 zł netto, będącą uznaną kwotą zakupu materiałów, wykazaną przez pozwanego i wskazał, że w 2012 r. samodzielnie kupował materiały celem wykonania prac, w 2013 r. zakupił materiał na kwotę 15.564,25 zł, w 2014 r. – na kwotę 3.778,77 zł, w 2015 r. – na kwotę 459,02 zł.
W odpowiedzi na pozew z dnia 20 września 2016 r. strona pozwana(...)L. G.,K. G.s.j. wK.wniosła o oddalenie powództwa w całości, wskazując, że powód nie wykazał swojego roszczenia, a pozwany w całości rozliczył się z powodem. Strona pozwana podniosła, że w związku z opóźnieniami spowodowanymi przez powoda, strona pozwana podjęła decyzję o sfinansowaniu zakupu materiałów, urządzeń i wyposażenia niezbędnego dla wykonania umowy. Strona pozwana wskazała, że w całości sfinansowała zakup materiałów i urządzeń potrzebnych do zawarcia umowy. Strona pozwana zaprzeczyła, by doszło do opóźnień w zakresie przekazania frontu robót, zaprzeczyła, by doszło do rozszerzenia zakresu prac oraz podniosła, że powód zgłosił zakończenie prac w dniu 14 maja 2015 r. i na tej podstawie doszło do złożenia wniosku o dopuszczenie do użytkowania w dniu 21 maja 2015 r., a odbiór budynku przez nadzór budowlany nastąpił 2 czerwca 2015 r., przy czym decyzja uprawomocniła się w dniu 4 lipca 201 r. Strona pozwana zarzuciła, że powód dla niewiadomej inwestycji pobrał materiały instalacji sanitarnych z hurtowniD. K.na adres pozwanej i materiały te nie zostały rozliczone. Strona pozwana przyznała, że doszło do uzgodnienia zakupu materiałów przez stronę pozwaną, przy czym było to spowodowane opóźnieniami w wykonaniu prac. Strona pozwana wskazała, że hurtownię materiałów wskazał sam powód, a łączna kwota zakupów dokonanych przez stronę pozwaną wyniosła 220.925,61 zł, na którą to kwotę złożyły się ceny zakupu z faktur wymienionych w odpowiedzi. Strona pozwana wskazała, że łączna kwota wynagrodzenia wypłacona przez pozwaną spółkę wyniosła 356.400 zł, a zatem do zwrotu na rzecz pozwanej od powoda pozostaje kwota 7.911,66 zł. Strona pozwana podniosła ponadto, że roszczenie w zakresie kwoty 7.128 zł jest przedwczesne, bowiem trzyletni okres gwarancji można obliczać najwcześniej od czerwca 2015 r., kiedy to zostało wydane pozwolenie na użytkowanie obiektu. Strona pozwana podniosła również zarzut przedawnienia roszczeń, mając na uwadze trzyletni termin, liczony od umownej daty zakończenia prac.
Wyrokiem z dnia 13 marca 2018 r. sygn. akt IX GC 482/16 Sąd Okręgowy w Krakowie zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 20.973,25 zł ( pkt I), oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt II),zasądził od powodaT. R.na rzecz strony pozwanej kwotę 5.532 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt III) i oddalił wniosek o nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności (pkt IV).
Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowił następujący stan faktyczny:
Strony zawarły w dniu 30 kwietnia 2012 r. umowę na wykonanie robót sanitarnych w branży wod. – kan. i c.o. w obiekcie „Budynek mieszkalny wielorodzinny przyul. (...)wK.”. Zakres robót obejmował: wykonanie instalacji wody zimnej, ciepłej, cyrkulacji, centralnego ogrzewania, kanalizacji sanitarnej, kanalizacji opadowej wg zał. nr 1”. Termin rozpoczęcia został wyznaczony na 7 maja 2012 r., zakończenia na 31 grudnia 2012 r. W § 2 zastrzeżono, że wykonawca wykona zakres w/w prac budowlanych według dokumentacji technicznej, PNB i zgodnie ze sztuką budowlaną. W § 3 ust. 1 zastrzeżono wynagrodzenie w kwocie 570.000 zł netto + VAT. Zakres robót sanitarnych został określony w zał. nr 1, stanowiącym integralną część umowy. W § 3 ust. 5 i 6 zastrzeżono możliwość pobrania kaucji przez zleceniodawcę, przy czym termin zwrotu kaucji został określony na 3 lata, liczony od odbioru końcowego budynku. Warunkiem zwrotu kaucji było: dokonanie bezusterkowego przeglądu gwarancyjnego, złożenie wniosku o zwrot kaucji, sporządzenie protokołu zwolnienia kaucji gwarancyjnej, uzyskanie akceptacji przez dział techniczny, dział księgowości oraz prezesa zarządu. W § 5 ust. 3 zastrzeżono, że do wystawienia faktury konieczny jest bezusterkowy protokół odbioru robót budowlanych, podpisany przez kierownika budowy i inspektora nadzoru robót branżowych. Za roboty wykonane zleceniodawca miał uregulować należność w ciągu 30 dni od daty otrzymania faktury (ust. 4).
W załączniku nr 1 do umowy (k. 511 – 513) wskazano, że: roboty w zakresie kanalizacji sanitarnej obejmują poziomy do pierwszej studni zewnętrznej; poziomy c.o. należy pomalować farbą i izolować pianką; kanalizacja opadowa obejmuje zakup i montaż separatora z osadnikiem wraz z pompą i rurociągiem tłocznym, montaż pionów kanalizacji opadowej wraz z jej izolacją, odprowadzenie wód z pionu do kanalizacji opadowej w poziomie i podłączenie do zewnętrznej studzienki kanalizacji opadowej; prace w wymiennikowni obejmują m.in. montaż zlewu, doprowadzenie wody i odpływu, montaż studzienki schładzającej z włazem żeliwnym, montaż zasobników c.w.u. wraz z osprzętem z podłączeniem do instalacji i izolacją (bez kosztu zasobników); przy przejściach przez ściany i stropy należy instalować przegrody ogniowe dla rur kanalizacji sanitarnej i opadowej o odporności ogniowej jak przebijana przegroda; przejścia kanalizacji sanitarnej i opadowej przez zewnętrzne ściany garażu wykonać jako gazoszczelne i wodoszczelne. W załączniku nr 3 został zawarty harmonogram rzeczowo – finansowy. W pkt IV.3 wskazano wykonanie studzienki schładzającej, w pkt IV.4 – wykonanie i montaż rozdzielaczy w wymiennikowni, w pkt IV.5 – montaż zasobników CWU wraz z osprzętem i podłączeniem. W latach 2012 – 2014 strona pozwanai (...) sp. z o.o.realizowały tylko jedną przedmiotową inwestycję.
W toku wykonywania umowy strony ustaliły, że strona pozwana będzie dostarczać materiały celem wykonania umowy przez powoda. Po tym uzgodnieniu powód dokonywał wyboru hurtowni i zamawiał samodzielnie materiały, przy czym cena była uiszczana przez(...) sp. z o.o.pomniejszając automatycznie wynagrodzenie strony pozwanej jako podwykonawcy.W. K.dokonywał adnotacji na odwrocie faktury, że materiał dotarł na budowę i na potrzeby jakiej budowy był zamawiany. Dostawą materiałów zajmował się kierownik budowy –W. K., który odnotowywał wydanie towaru pracownikom powoda. Powód jednak dokonywał także samodzielnie zakupu części materiałów na potrzeby inwestycji w hurtowniach:P.–K.,H.,I.. W 2012 r. powód kupował materiały konieczne do wykonania umowy na swój koszt, w 2013 r. dokonał zakupu tych materiałów na kwotę 15.564,25 zł, w 2014 r. – na kwotę 3.778,77 zł, w 2015 r. – na kwotę 459,02 zł.
Powód wykonał całość prac objętych umową. Powód nie wykonywał jednak przyłącza zewnętrznego, nie wykonywał otworów – przejść przez stropy. Zgłosił zakończenie prac w dniu 14 maja 2015 r. i na tej podstawie doszło do złożenia przez inwestora wniosku o dopuszczenie do użytkowania w dniu 21 maja 2015 r. Decyzją z dnia 17 czerwca 2015 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego wK.udzielił inwestorowi(...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąwK.pozwolenia na użytkowanie budynku mieszkalnego wielorodzinnego z garażem podziemnym i wewnętrznymi instalacjami wod. – kan., c.o., wentylacji mechanicznej i elektryczną oraz wymiennikownią. Decyzja stała się ostateczna dnia 4 lipca 2015 r.
Strona pozwana zapłaciła powodowi z tytułu wykonania robót kwotę 356.400 zł netto. W piśmie z dnia 20 stycznia 2016 r. strona pozwana przesłała powodowi rozliczenie robót sanitarnych według umowy z dnia 30 kwietnia 2012 r., przy czym określiła wartość materiałów poniesionych przez siebie na kwotę 233.632,76 zł, obniżających o nią wysokość wynagrodzenia ryczałtowego określonego w umowie.
Sąd Okręgowy wskazał, że strona pozwana w 2012 r. dostarczyła powodowi, celem wykonania przez niego prac, materiały, objęte fakturami VAT i rachunkami: rachunek nr(...)
(...)(...)
(...)
(...), na łączną kwotę 16.670,47 zł. Ponadto strona pozwana dostarczyła w 2013 r. – na potrzeby wykonania prac przez powoda – materiały objętefakturami VAT nr (...), a łączny koszt zakupu materiałów w 2013r. wyniósł 15.011,95 zł. Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania kosztów dostarczenia materiałów, skoro ich cena została uwidoczniona w fakturach VAT, a powód w żaden sposób nie wykazał, by ceny te były zawyżone w stosunku do tych, które powód mógł osiągnąć oraz by informował stronę pozwaną o możliwości uzyskania niższych cen w przypadku dokonania zamówienia bezpośrednio przez powoda. Niesporne też było dostarczenie przez stronę pozwaną w 2014 r., celem wykonania prac przez powoda, materiałów, objętych następującymi fakturami VAT:(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...)
(...),(...),(...),(...),(...),(...)(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...)(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...)(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...). Powód zakwestionował jedynie materiały objętefakturami VAT nr (...)(jako obejmujące zasobniki wody, które od początku dostarczyć miała strona pozwana na swój koszt) oraz 2026–03–14 (jako obejmującą usługę cięcia otworów, będącą pracą nieobjętą umową stron), co zostało wyjaśnione na rozprawie w dniu 24 stycznia 2017 r., podczas której powód wskazał, że nie kwestionuje pozostałych pozycji 1 – 35. Niesporny był także zakup objętyfakturami (...).
Ponadto Sąd wskazał, że strona pozwana dostarczyła w 2014 r. – na potrzeby wykonania prac przez powoda – materiały i usługi objętefakturami VAT nr (...)(poza kosztem zasobników, 8.273,68 zł),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...)(poza brzeszczotem, który stanowi narzędzie za kwotę 0,81 zł),(...),(...),(...),(...)a łączny koszt zakupu materiałów i usług w 2014 r. wyniósł 101.402,28 zł. Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania kosztów dostarczenia tych materiałów i usług, skoro ich cena została uwidoczniona w fakturach VAT, a powód w żaden sposób nie wykazał, by ceny te były zawyżone w stosunku do tych, które powód mógł osiągnąć oraz by informował stronę pozwaną o możliwości uzyskania niższych cen w przypadku dokonania zamówienia bezpośrednio przez powoda.
Zdaniem Sądu Okręgowego strona pozwana nie wykazała natomiast, by pianka do studni była używana do doszczelnienia konkretnych przejść na klatce schodowej- biegły bowiem uznał w opinii, że zakup tego materiału dotyczył prac zewnętrznych, a opinia w tym zakresie nie została podważona. Sąd Okręgowy nie uwzględnił także zakupów wskazanych wfakturze nr (...), w konsekwencji Sąd nie uwzględnił samych kosztów zasobników tj. 8.273,68 zł netto, bowiem pozostały osprzęt był po stronie powoda. Sąd uznał więc, że koszty te musiał ponieść powód, skoro prace wchodziły w zakres zawartej umowy. Sąd uznał także, że strona pozwana nie wykazała, by koszty cięcia otworów wynikające zfaktury nr (...)obciążały powoda na kwotę 350 zł oraz nie wykazała, że mogła obciążyć powoda kosztami brzeszczotu, bowiem było to narzędzie, a nie materiał. Nadto nie uwzględnił kosztu trzech dodatkowych opakowań pianki, bowiem pozwany nie wykazał, że powód wykorzystał te materiały w całości.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że strony łączyła umowa o roboty budowlane. Mimo zapisu § 5 umowy i braku protokołu odbioru powodowi należy się wynagrodzenie. Skoro bowiem roboty zostały faktycznie odebrane i obiekt został przekazany inwestorowi, to zgodnie zart. 647KCi654 KCroszczenie o zapłatę wynagrodzenia powstało i stało się wymagalne. Sąd Okręgowy uznał, że powód może domagać się wynagrodzenia powiększonego o podatek VAT mimo, że nie wystawił faktury VAT, bowiem obowiązek jej wystawienia i odprowadzenia podatku spoczywa na powodzie, niezależnie od wystawienia tego dokumentu, a zatem należne wynagrodzenie musi uwzględniać podatek od towarów i usług (w tym wypadku powód domagał się doliczenia podatku w stawce 8%), a doliczenie do kwoty wynagrodzenia podatku VAT było przewidziane w § 3 ust. 1 i 2 umowy. Sąd Okręgowy zwrócił przy tym uwagę, że pozwana nie podnosiła żadnych zarzutów z tytułu rękojmi czy żadnych zarzutów opartych na nienależytym wykonaniu zobowiązania przez powoda co do jakości lub terminu. Nie miała więc żadnego znaczenia okoliczność, z jakich przyczyn i w jakim zakresie powód opóźnił się z wykonaniem prac.
Sąd Okręgowy podkreślił, że w kwocie kontraktu ujęto wszystkie materiały wraz z robocizną . Wynagrodzenie umowne wynosiło 570.000 zł netto, a kwota wynagrodzenia wypłacona powodowi na podstawie wystawionych faktur VAT to 356.400 zł, do zapłaty pozostała kwota 213.600 zł netto. Dla obliczenia ostatecznej wysokości wynagrodzenia, od kwoty wynagrodzenia umownego należało jednak odjąć – zgodnie z ustaleniami stron – materiały zakupione przez pozwanego na poczet wykonania prac przez powoda, o ile prace te były przedmiotem umowy stron. Powód bowiem sam w ten sposób obliczył wynagrodzenie, uwzględniając część zakupów dokonanych przez pozwanego (w kwotach netto), a także pozwany nie kwestionował tej zasady obliczenia wynagrodzenia, podnosząc jedynie, że od wynagrodzenia powinna być odjęta wyższa suma w związku z poniesionymi kosztami materiałowymi. Uzgodnione więc zostało, że wynagrodzenie powoda miało być pomniejszane o koszty materiałów przeznaczonych na przedmiotową budowę i wykonanie prac objętych umową z powodem.
Sąd pierwszej instancji uznał, że strona pozwana mogła zgodnie z ustaleniami stron odliczyć koszty materiałów dostarczonych powodowi celem wykonania prac, ale tylko w wysokości 194.180,32 zł (z czego powód uznawał za zasadną kwotę 133.248,92 zł, k. 418), co oznacza, że do zapłaty pozostała kwota 19.419 zł + 8% VAT czyli 20.973,25 zł. Nie mogła natomiast obciążyć powoda kosztami materiałów dotyczących prac nieprzewidzianych umową. Zdaniem Sądu powód natomiast nie wykazał, że strona pozwana zakupiła materiały droższe niż w projekcie. Wykazano jedynie zakup za zgodą powoda innych grzejników, ale nie zostało wykazane, że zmienione grzejniki były droższe. Powód nie wykazał też , że sam mógł kupić taniej te materiały, a miał on wpływ na wybór hurtowni i niejednokrotnie samodzielnie składał zamówienie. Nie wykazał więc zwiększonych nakładów materiałowych.
Za niezasadny Sąd Okręgowy uznał zarzut przedawnienia , gdyż nie wykazano by prace zostały zakończone przed datą 14 maja 2015 r.
Sąd Okręgowy wskazał, że oddalił jako przedwczesne roszczenie o zasądzenie kwoty 7.128 zł tytułem zwrotu kaucji gwarancyjnej, bowiem na dzień zamknięcia rozprawy nie upłynął jeszcze termin jej zwrotu, wynikający z umowy (§ 3 ust. 6), tj. 3 lata od odbioru, ponadto powód nie wykazał spełnienia dodatkowych warunków wymagalności zwrotu kaucji, określonych w § 3 ust. 7.
W konsekwencji częściowego uwzględnienia powództwa Sąd pierwszej instancji na podstawieart. 100 KPCstosunkowo rozdzielił koszty między stronami
Apelację od tego wyroku wniosły obie strony
Powód w swej apelacji zarzucił, że Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił, iż powodowi należy się również kaucja . Na skutek wyroku powód narażony jest na dodatkowy proces i koszty w sytuacji gdy strona pozwana nie podnosiła żadnych roszczeń z rękojmi. Ponadto powód zarzucił, że Sąd Okręgowy błędnie przyjął, iż miał on obowiązek interesowania się cenami materiałów zakupionych przez pozwanego, w sytuacji gdy nie miał on obowiązku i żadnej możliwości wykazania że pozwany zakupuje materiały w określonej cenie. Sam fakt przyjęcia na siebie przez pozwanego zakupu materiałów wskazywał, że wszelkie ryzyko zmian cen przejmuje strona pozwana świadomie dokonała zakupu innych grzejników niż przewidywał to projekt ( projektowanychK., a zakupionychR.). Wyrok z jednej strony przyznaje więc rację powodowi, z drugiej zaś został on ukarany kosztami wynikającymi z niezapłaconych środków za robociznę związaną z montażem. Powód podniósł ponadto, że gdyby doszło do przygotowania frontu prac w 2012.r. i pozwana dokonałaby zapłaty zgodnie z ustaleniami, to nie doszłoby do stanu , w którym powód nie posiadał środków na zakup. Zdaniem powoda Sąd nie dostrzegł, że pozwany nie dokonywał żadnych zakupów w 2013,r. i częściowo w 2014r.
Wadliwość rozstrzygnięcia wynikała także według powoda ze stosunkowego rozliczenia kosztów sądowych i uwzględnienia kosztów zastępstwa procesowego. Powód ponadto wniósł zażalenie na postanowienie o kosztach procesu wskazując, że Sąd obciążył go kosztami w 78% w sytuacji gdy powód wniósł zasadne powództwo. W takiej sytuacji jego zdaniem koszty powinien ponieść pozwany.
Strona pozwana w swej apelacji zaskarżyła orzeczenie w punkcie I, zarzucając:
1. błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie iż w 2012 r. powód kupował materiały konieczne do wykonania umowy na swój koszt, w 2013 r. dokonał zakupu tych materiałów na kwotę 15.564,25 zł, w 2014 roku na kwotę 3,778,77 zł, w 2015 roku na kwotę 459,02 zł, podczas gdy to pozwana od samego początku finansowała zakup materiałów i powód poza fakturami nie przedstawiał żadnego dowodu świadczącego o tym iż finansował zakup materiałów na przedmiotową budowę,
2. błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, iż jeden właz był montowany przez powoda w sytuacji, gdy świadekU.zeznał jedynie, że w wymiennikowni był jeden taki właz ale nie wie kto go zakupił. Powód zaś przedłożył jedynie fakturę;
3. naruszenie przepisów postępowania cywilnego, a toart. 233 KPCpoprzez dowolną (a nie swobodną) ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie i nieuzasadnione przyjęcie iż powód wykazał w sposób należyty iż kupował z własnych środków materiały na budowę przy ul.(...)K.w okresie 2012 2015 roku podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego należało wysnuć wniosek przeciwny albowiem:
a) powód nie przedstawił żadnych dowodów w postaci atestów, gwarancji na żadne materiały które rzekomo miał we własnym zakresie zakupić, w tym także za materiały które według sądu powód był zobowiązany zakupić zgodnie z umową -, co wskazuje, ze takie materiały nie zostały zakupione,
b) na żadnej z faktur za materiały wskazanych w piśmie powoda datowanym na dzień 20 marca 2017 roku które rzekomo miał nabywać na poczet przedmiotowych prac nie ma adnotacji potwierdzających ich przyjęcie przez pozwanego mimo iż taka adnotacja powinna być ujęta na w fakturach zgodnie z umową co tym samym potwierdza zarzuty pozwanego iż wskazane faktury nie dotyczą przedmiotowej inwestycji,
c) świadekB. K.na rozprawie w dniu 28 marca 2017 roku zeznał iż kiedy były znaczące opóźnienia w płatnościach zostali skierowani na inną budowę naul. (...), gdzie też robili instalację wod.kan, kanalizacyjną i CO, co oznacza iż powód w tym samym czasie wykonywał roboty obejmujące też instalacje Wod. kan. i CO, a zatem kupował też materiały na inne budowy,
d) powód wykonał prace na łączną kwotę 356 400,00 zł netto (robocizna) i na tę kwotę wystawił do strony pozwanej faktury VAT, w sytuacji gdy faktury tylko i wyłącznie opiewały na robociznę a nie na materiały,
e) przyjęcie należności za materiały dla powoda co do okresu za 2014 rok jest tym bardziej nieuzasadnione, skoro sam powód przyznał iż na przełomie 2013/2014 materiały zapewniała strona pozwana choć strona pozwana cały czas podnosi iż finansowała zakup materiałów od samego początku; potwierdza to też świadekM. U.( na rozprawie 28 marca 2017 roku ),
4. naruszenie przepisów postępowania cywilnego, a toart. 233 KPCpoprzez dowolną (a nie swobodną) ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie i nieuzasadnione przyjęcie iż od wynagrodzenia umownego strona pozwana, zgodnie z ustaleniami stron, mogła odliczyć koszty materiałów dostarczonych powodowi celem wykonania prac, w wysokości 194.180,32 zł, co dało wskazana przez Sąd Okręgowy kwotę 19.419 zł + 8% VAT = 20.973,25 zł podczas, gdy kwota powinna być wyższa i wynosić 220,925,61 zł netto. Zdaniem pozwanej należało ująć w rozliczeniu także zakwestionowane przez Sąd Okręgowy faktury przedłożone przez stronę pozwaną, a w zakresie faktur i rachunków (tj.faktura nr (...),rachunek nr (...)k. 275, faktura VAT k. 286, faktura VAT k. 289, koszt pianki k. 256,faktura (...)kosztem zasobników 8273,68 zł, koszty cięcia otworów wynikające zfaktury nr (...)/14 350 zł, koszt brzeszczotu z faktury, k. 229, jako koszty obciążające powoda,
5. błędne przyjęcie iż strona pozwana ma jeszcze zapłacić powodowi pieniądze za materiały w sytuacji gdy w trakcie trwania umowy zmieniły ustnie ustalenia co do sposobu rozliczenia stron materiały miała kupować strona pozwana i atak też się to odbywało a powodowi wypłacono tylko za robociznę wynagrodzenie za robocizną powód w całości otrzymał co też powód sam przyznał.
Pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu, przy uwzględnieniu kosztów postępowania apelacyjnego.
Rozpoznając apelację Sąd Apelacyjny uznał za własne ustalenia Sądu Okręgowego i zważył co następuje:
Sąd Okręgowy dokonał właściwej wykładni umowy skoro obie strony wyraźnie wskazywały, że doszło do modyfikacji ustaleń zawartych w dokumencie pisemnym, w ten sposób, iż zakupy materiałowe miał dokonywać pozwany. Kwestia kto odpowiada za przejęcie obowiązku dostarczenia materiałów jest bez znaczenia w sytuacji, gdy przedmiotem sporu nie były roszczenia odszkodowawcze czy też potrącenia kar umownych za opóźnienie lecz rozliczenie umowne robót przy wykonaniu obiektu, który został przekazany inwestorowi i wydano decyzje o pozwoleniu na użytkowanie (k.144). W kwestii sposobu rozliczenia doszło również do porozumienia pomiędzy stronami i słusznie Sąd pierwszej instancji zwracał uwagę, że sposób obliczenia wynagrodzenia był między stronami bezsporny, skoro powód sam obliczał wynagrodzenie, uwzględniając część zakupów dokonanych przez pozwanego (w kwotach netto), a pozwany również nie kwestionował tej samej zasady obliczenia wynagrodzenia, podnosząc jedynie, że od wynagrodzenia powinna być odjęta wyższa kwota tj 220925,61zł (k.100). Niesporne też było, że powód otrzymał wcześniej kwotę 356.400zł. Skoro jednak powód w toku procesu budowlanego także zakupywał materiały to nie można było pominąć tej okoliczności, i błędne było stanowisko strony pozwanej, która uznawała za podstawę rozliczenia jedynie wynagrodzenie za wykonanie bez materiałów skoro strony nie uzgodniły sposobu rozliczenia czystej wartości robocizny lecz przyjęły inny sposób rozliczenia polegający na odliczeniu od wynagrodzenia zakupów pozwanej. Dodatkowo nie wykazano czystej wartości robocizny. Na marginesie Sąd Apelacyjny tylko zauważa, że zgodnie z umową termin rozpoczęcia robot wskazywano na 7 maja 2012r., a protokół przekazania frontu robot sporządzono 30 listopada 2012r. co nie potwierdza tezy, że za opóźnienie odbioru odpowiada wyłącznie powód.
Sąd Okręgowy w tej sprawie przeprowadził postępowanie dowodowe dotyczące zakresu rozdziału zakupów materiałowych, wyjaśnił wszystkie istotne sporne kwestie, ocenił zgromadzony materiał w świetle wskazań wiedzy, doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania. Skuteczne postawienie zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 KPCwymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logiki i doświadczenia życiowego . Żadna zaś ze stron zaś tego nie wykazała. Sąd Okręgowy w przekonujący sposób wyjaśnił dlaczego nie uwzględnił części faktur dotyczących zakupów dokonywanych przez pozwaną. Wyjaśnił też logicznie dlaczego ustalił, że część zakupów dokonywał również powód na swój koszt i tę ocenę Sąd drugiej instancji podziela. Wbrew zarzutom pozwanej brak dokumentów atestów sam w sobie nie przesadza, że zakupy nie zostały dokonane przez powoda. Brak dokumentacji czy atestów, certyfikatów, które powinny być wydane kupującemu oznacza natomiast ewentualną wadę, która mogła być przedmiotem roszczeń z rękojmi. Brak tych dokumentów nie wpływał jednak w tym przypadku na kwestię odbioru skoro obiekt przekazano inwestorowi. Zeznania świadkaM. U.potwierdzają, że na początku robót powód zakupywał materiały. Wbrew zarzutom strony pozwanej także świadekK.potwierdził, że powód kupował materiały skoro świadekK.rozliczał się właśnie z powodem w sytuacji gdy ten dokonywał zakupów. Świadek ten również potwierdzał, że roboty instalacyjne powód wykonywał tylko na jednej budowie. Wbrew zarzutom apelacji świadekU.zeznał, że nie wie, czy powód prowadził inne budowy. Uznanie zaś za wiarygodne zeznańW. K.nie naruszało zasad oceny dowodów. ŚwiadekW. K.również potwierdzał, że częściowo na tę budowę materiały zapewniał powód a jego zeznania wskazują, że była to jedyna budowa prowadzona wówczas przez powoda. Również korespondencja pomiędzy stronami (k67) potwierdza, że także powód dokonywał nakładów materiałowych. Sąd Okręgowy dokonał więc przekonującej oceny, które z zakupów dokonanych miało charakter niezbędny dla zakresu prac wykonanych przez powoda i nie naruszył w tym zakresieart. 233§1 KPC, w zw. zart. 230 KPC. Należy ponadto ponieść, że nie wykazano by materiały zakupywane przez powoda objęte zestawieniem w piśmie z dnia 23 marca 2017r. i fakturami k 552-650 były nieprzydatne dla tej budowy, nie wynikały z kosztorysów, lub że były dublowane w zakupach dokonywanych przez pozwaną. Tylko bowiem celowe zakupy strony pozwanej dokonywane w związku z realizacja umowy zawartej z powodem mogły zgodnie z porozumieniem stron wpłynąć na obniżenie wynagrodzenia określonego w umowie. Powód zaś za pomocą opinii biegłego częściowo skutecznie zakwestionował przydatność części materiałów zakupywanych przez pozwaną. Ma to istotne znaczenie w sytuacji, że zakup pozwanej mógł być wykorzystany poza zakresem umowy realizowanej przez powoda.
Nie ma jednak racji powód, że to strona pozwana miała wykazać wzrost cen materiałów względem jego kalkulacji stanowiącej podstawie określenia wynagrodzenia w umowie. Ciężar dowodu w tym względzie ciążył na powodzie, skoro to on z tej okoliczności chce wywodzić korzystne dla siebie skutki prawne (art. 6 KCi232 KPC). Jeżeli kwoty zakupów materiałów miały być odliczane od wynagrodzenia, to w jego interesie było kontrolować zakupy pozwanej lub wykazać, że wartość zakupów odbiegała od cen przeciętnych w obrocie. Zauważyć też trzeba, że także powód dokonując samodzielnie w toku procesu budowlanego zakupów musiałby w ramach ceny ryczałtowej ponosić ryzyko wzrostu cen materiałów koniecznych dla realizacji procesu budowlanego. Sąd Okręgowy ustalił, że wykazano jedynie zakup innych grzejników niż wynikało to z umowy, ale powód wyraził na to zgodę. Prawidłowo Sąd Okręgowy ocenił też, że nie zostało wykazane, że zamienne grzejniki były droższe. Same zeznania powoda wskazują, że zmiana grzejników nie wywołała znaczących nakładów materiałowych z jego strony. Roboty zaś dodatkowe nie były objęte podstawą faktyczną powództwa. Jak zaś wyżej wskazano żadna ze stron nie podnosiła roszczeń z tytułu nienależytego wykonania zobowiązania, stąd kwestia czy opóźnienie w przekazaniu frontu robot wpłynęło na wzrost cen materiałów nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia. Powód też nie wskazywał w podstawach faktycznych roszczeń odszkodowawczych.
Skoro zaś strona pozwana nie wykazała by jej nakłady materiałowe były wyższe niż wynikało to z ustaleń to rozstrzygnięcie w zakresie sposobu wyliczenia wynagrodzenia było prawidłowe.
Należy jednak wskazać, że w § 3 ust. 5 i 6 zastrzeżono możliwość pobrania kaucji przez zleceniodawcę, przy czym termin zwrotu kaucji został określony na 3 lata, liczony od odbioru końcowego budynku. Jakkolwiek na chwilę orzekania Sądu Okręgowego roszczenie w tym zakresie słusznie zostało uznane za przedwczesne, to już jednak na chwilę orzekania Sąd Apelacyjnego termin uprawniający do zatrzymania kaucji upłynął. Skoro zaś nie wykazano, że wymagany przez umowę przegląd gwarancyjny stwierdził ewentualne usterki jak i nie wykazano żadnych okoliczności wskazujących na podstawy do zaliczenia kaucji na ewentualne skutki braku atestów, to należało uwzględnić roszczenie powoda także i w tej części. Wobec powyższego w częściowym uwzględnieniu apelacji Sąd drugiej instancji zmienił na podstawieart. 386§1 KPCzaskarżony wyrok podwyższając zasądzona kwotę do wysokości 28.101,25 zł.
Zmiana ta wywołała modyfikację rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Całość kosztów procesu wyniosła 13.112 zł, powód poniósł koszty opłaty w wysokości 4695 zł, pozwany koszty zaliczki w wysokości 1200 zł i koszty zastępstwa procesowego w wysokości 7.217 zł (§ 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2015 r. poz. 1804) w zw. z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości zmieniającego rozporządzenie z dnia 3 października 2016 r w sprawie opłat za czynności radców prawnych. (Dz.U. z 2016 r. poz. 1667)). Skoro powód powinien ponieść 70% kosztów, tj. 9178,40zł, a strona pozwana 30% tj 3933,60zł to powód powinien zwrócić na rzecz strony pozwanej 4483,40zł.
Dalej idącą apelację oddalono na podstawieart. 385 KPC.
Modyfikacja rozstrzygnięcia czyni zbędnym rozstrzygnięcie w przedmiocie zażalenia. Ponadto zażalenie powoda stało się niedopuszczalne wobec wniesienia apelacji. Z uwagi na datę wniesienia środka odwoławczego zastosowanie mają przepisy sprzed nowelizacji wprowadzonej ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2019r. poz. 1469). Zgodnie zart. 394§1 pkt 9 KPCzażalenie na koszty procesu przysługiwało jeżeli strona nie składała środka zaskarżenia co do istoty sprawy. W tym zaś przypadku powód wniósł apelację, obejmując zresztą jej zakresem także koszty postępowania. Skutkowało to umorzeniem postępowania zażaleniowego na podstawieart. 386§3KPCw zw. zart. 397§2 KPC. Ustosunkowując się jednak do zarzutów apelacji dotyczących kosztów procesu trzeba wskazać , że zastosowanie w sprawie miałart. 100 KPC. Jako strona przegrywająca proces w znacznej części powód winien partycypować w odpowiednim stosunku w łącznych kosztach poniesionych przez obie strony, według zasady odpowiedzialności za wynik sprawy. Rozliczeniowy gospodarczy charakter sprawy nie dawał podstawy do przyjęcia innych podstaw rozliczenia kosztów a okoliczność, że powód został na etapie apelacji zwolniony od opłaty sądowej jak i fakt, że powód nie był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika nie są wystarczające do odstąpienia od obciążenia powoda kosztami procesu, rozliczanymi na tamtym etapie stosunkowo w proporcjach w jakich uwzględniono powództwo.
Zasady słuszności zastosowano natomiast na etapie postępowania apelacyjnego. Upływ terminu do zwrotu kaucji mógł wywołać u powoda przekonanie o zasadności środka odwoławczego. Do tego należy uwzględnić sytuację finansową powód, podniesione podczas rozprawy apelacyjnej problemy związane z odzyskaniem należności oraz fakt, że działał on bez pełnomocnika, co utrudniło mu określenie zakresu zaskarżenia. Doprowadziło to zresztą do ustalenia wartości przedmiotu zaskarżenia przez Sąd drugiej instancji. Przy rozstrzygnięciu o kosztach postępowania odwoławczego zastosowano więcart. 102 KPCw zw. zart. 391§1 KPC.
SSA Regina Kurek SSA Sławomir Jamróg SSA Marek Boniecki