Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1043/18
Data wyroku: 2019-02-05 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Roman Troll, Artur Żymełka, Leszek Dąbek
Słowa kluczowe: Dział spadku
Podstawa prawna: art. 628 § 3 kpc w zw. z art. 686 kpc

Sygn. akt III Ca 1043/18

POSTANOWIENIE
Dnia 5 lutego 2019 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:
Przewodniczący - Sędzia  SO Leszek Dąbek (spr.)
Sędziowie:    SO Artur Żymełka
SO Roman Troll
Protokolant   Aldona Kocięcka
po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2019 r. w Gliwicach na rozprawie
sprawy z wnioskuJ. F.(poprzednioJ.)
z udziałemA. J.,Z. J.iK. J.
o podział majątku wspólnegoE. J.iA. J.oraz dział spadku poE. J.
na skutek apelacji uczestników postępowania
od postanowienia Sądu Rejonowego wT. (...)
z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt I Ns 648/15
postanawia:

1
uchylić zaskarżone postanowienie w punkcie X - w części oddalającej wniosek o rozliczenie pożytków uzyskanych przez wnioskodawczynię z nieruchomości położonej wK.przyul. (...)oraz w punkcie XI i w tym zakresie przekazać sprawę Sądowi Rejonowemu wT. (...)do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego;

2
oddalić apelację w pozostałej części.

SSO Roman Troll SSO Leszek Dąbek SSO Artur Żymełka
Sygn. akt III Ca 1043/18

UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy wT. (...)w postanowieniu z dnia 13 12 2017r. ustalił, że w skład majątku wspólnego spadkodawczyniE.J.oraz uczestnika postępowaniaA. J.wchodzi samochód osobowy markiD. (...)i samo-chód osobowy markiS. (...)o łącznej wartości 16.600zł, a w skład spadku
poE. J.udziały po ½ części w prawie własności tych samochodów
oraz w prawie własności samochodumarki F. (...), prawa własności opisanych
w sentencji nieruchomości położonych wK.przyul. (...)i przyul. (...), środki pieniężne: na rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowym(...)w(...) Bank (...) Spółce Akcyjnejw kwocie 33,91zł oraz środki pieniężne na rachunkach wskazanych
w sentencji lokal w kwocie 40.000zł i w kwocie 5.186,50zł. Ustalił, że prawo własności wskazanych powyżej nieruchomości są przedmiotem zapisów dokonanych przez spadkodawczynię odpowiednio na rzecz uczestnika postępowaniaZ. J.
i wnioskodawczyniE. J.. Dokonał podziału majątku wspólnego oraz działu spadku w ten sposób, że przyznał: wnioskodawczyni prawo własności nieruchomości położonej wK.przyul. (...), udział w ½ części w prawie własności samochodu osobowego markiS. (...), uczestnikowi postępowaniaA. J.udziały w ½ części w prawach własności samochodów osobowych markiD. (...)iS. (...)a uczestnikowi postępowaniaZ. J.prawo własności nieruchomości położonej wK.przyul. (...). Oddalił wniosek w pozostałej części oraz zasądził od uczestnika postępowaniaA. J.na rzecz wnioskodawczyni dopłatę w kwocie 425zł,
a na rzecz uczestników postępowaniaZ. J.iK. J.spłaty
w kwotach po 2.625zł. Oddalił wnioski o rozliczenie nakładów i pożytków czynionych na nieruchomościach będących przedmiotami zapisów oraz ustalił, że wnioskodawczyni i uczestnicy postępowania ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.
W ustalonym stanie faktycznym w motywach orzeczenia przywołał wskazane
w uzasadnieniu postanowienia regulacje prawne. Orzekając o zasadności zgłoszonych wniosków o rozliczenie nakładów czynionych na nieruchomościach będących przedmiotem zapisów i pożytków z nich czerpanych przywołał regulacje:art. 207 k.c.,art. 201 k.c.iart. 209 k.c.Ocenił, że nakłady poczynione przez wnioskodawczynię na nieruchomości położonej wK.przyul. (...)nie były nakładami koniecznymi, poczynionymi w celu zachowania substancji rzeczy, uznał że z tego powodu nie podlegają one rozliczeniu w niniejszym postępowaniu. Następnie wskazał, że zainteresowani nie sprecyzowali w sposób stanowczy swoich roszczeń z tytułu rozliczenia pożytków czerpanych z nieruchomości i uznał, że uniemożliwia mu to „zbadanie ich zasadności”.
O kosztach postępowania orzekał stosując regulacjeart. 520 §1 k.p.c.
Orzeczenie zaskarżyliuczestnicy postępowaniaA. J.,Z. J.iK. J.„w części oddalającej wniosek o rozliczenie pożytków z nieruchomości będącej przedmiotem zapisu na rzeczJ. F., w części zasadzającej
od uczestnikaA. J.na rzecz dopłaty w celu wyrównania ich udziałów w spadku a nadto w części dotyczącej ponoszenia kosztów postępowania w sprawie (tj. odpowiednio punkty VI, VII, X, XI orzeczenia). Wnosili o uchylenie postanowienia w zaskarżonej części i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania.
Zarzucali, że przy ferowaniu zaskarżonych rozstrzygnięć naruszono wskazane
w apelacji przepisy prawa procesowego w sposób w niej podany, w tym między innymi regulacje:
-art. 224 § 1 k.p.c.,art. 394 § 1 pkt 1 in fine k.p.c.w związku zart. 13 §2 k.p.c.poprzez przedwczesne zamknięcie przewodu sądowego i w efekcie zamknięcie drogi do złożenia zażalenia na postanowienie wydane na rozprawie 13 12 2017r. a dotyczące wyłączenia do odrębnego rozpoznania sprawy z powództwaK. J.przeciwkoJ. F.o zapłatę kwoty 380zł tytułem renty, przez co pozbawiono uczestnika postępowaniaK. J.możliwości obrony swych praw związanych z dochodzonym w niejszym postępowaniu zapisem testamentowym,
-art. 686 k.p.c.poprzez nierozpoznanie kwestii zapisu uczynionego przez spadkodawcę na rzeczK. J.i bezzasadne przekazanie w/w roszczenia do odrębnego rozpoznania oraz bezzasadne uznanie, że zainteresowani nie sprecyzowali w sposób stanowczy swoich roszczeń z tytułu pożytków i innych przychodów osiąganych przez wnioskodawczynię z nieruchomości położonej wK.przyul (...),
co uniemożliwia zbadanie ich zasadności, podczas gdy roszczenie to zostało sprecyzowane w sposób jasny i czytelny już w odpowiedzi na wniosek (na co w uzasadnieniu powołuje się sam Sąd), a następnie konsekwentnie podtrzymywali w całym toku postępowania a w celu jego wykazania uczestnicy złożyli stosowne wnioski dowodowe, które po części zostały uwzględnione.
-art. 520 § 1 k.p.c.poprzez jego wadliwe zastosowanie, w sytuacji, gdy uczestnicy są
w różnym stopniu zainteresowani w wyniku postępowania, a ich interesy były co do zasady sprzeczne, zaś wnioskodawczyni niesumiennie i niewłaściwie wykonywała zobowiązania sądu, utrudniając tym samym postępowanie dowodowe w zakresie roszczeń związanych z pożytkami i innymi przychodami osiąganymi z nieruchomości położonej wK.przyul (...).
Ponadto zarzucili, że naruszono prawo materialne, regulacje:
-art. 206 k.c.,art. 207 k.c.,art. 224 § 2 k.c.iart. 225 k.c.w związku zart. 1035 k.c.iart. 977(a contrario) poprzez ich niezastosowanie, podczas gdy uczestnikom postępowania, jako spadkobiercom po zmarłejE. J.przysługuje roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie przez zapisobiercę z rzeczy oznaczonej co do tożsamości, stanowiącej przedmiot zapisu zwykłego, za okres wymagalności roszczenia o wykonanie zapisu,
-art. 212 § 1 i 3 k.c.przez niewłaściwe wyliczenie dopłat wyrównujących udziały w spadku, co jest skutkiem braku uwzględnienia rozliczeń z tytułu pożytków i innych przychodów osiąganych przez wnioskodawczynię z nieruchomości położonej wK.przyul (...).
Sąd Okręgowy ustalił i zważył co następuje:
Sąd pierwszej instancji trafnie zakwalifikował wniosek lecz wadliwe rozpoznał sprawę.
Uczestnicy postępowania w odpowiedzi na pozew wymienili bowiem wśród składników majątkowych podlegających działowi w ramach działu spadku poE. J.między innymi „przychody uzyskiwane z tytułu najmu lokalu użytkowego
w wysokości 2.000zł miesięcznie usytuowanego na nieruchomości położonej wK.przyulicy (...)… w wysokości 110.000zł (wyliczonej od dnia otwarcia spadku do lutego 2016r.) oraz dalsze należności za kolejny okres, aż do uprawomocnienia się orzeczenia w niniejszej sprawie” oraz przychody uzyskiwane z tytułu 14 lokali mieszkalnych w wysokości 250zł miesięcznie usytuowanych w nieruchomości położonej wK.przy u. Cynkowej 30 w wysokości 192.500zł (wyliczonej od dnia otwarcia spadku do lutego 2016r.) oraz dalszych należności za kolejne okresy do uprawomocnienia się orzeczenia w niniejszej sprawie”.
Na rozprawie w dniu 18 05 2016r. uczestnik postępowaniaZ. J.
w imieniu swego brata uczestnika postępowaniaK. J.wnosił o zasądzenie
od wnioskodawczyni na rzecz brata „5% dochodu uzyskiwanego z nieruchomości, zgodnie z treścią testamentu” a pełnomocnik uczestników postępowania podtrzymał wniosek „w przedmiocie rozliczenia pożytków uzyskiwanych przez wnioskodawczynię z nieruchomości” (k. 164-165 akt) a następnie na rozprawie w dniu 21 10 2016r. wnosił o ustanowienie na rzeczK. J.„stałej renty w wysokości 1000zł miesięcznie”, dodając, że „podstawa prawną tego żądania „są stanowienia testamentu, z których wynika, żeK. J.ma partycypować w zyskach uzyskanych z kamienicy, która ma przypaść wnioskodawczyni, jednakże z uwagi na to, że kamienica nie przynosi zysków wnioskuje o ustanowienie renty na rzecz ubezwłasnowolnionegoK. J.” i wnosił o jej zasądzenie od dnia złożenia wniosku o dział spadku” (k. 1143 akt).
Następnie pełnomocnik uczestników postępowania w piśmie z dnia 21 12 2016r. wnosił o „ugodowe ustanowienie na rozprawie stałej renty przez wnioskodawczynię dla uczestnika postępowaniaK. J.przez zmianę zobowiązania testamentowego po zmarłejE. J.5% udziału w dochodach z kamienicy położonej przyulicy (...)wK.” (k. 1161 akt), a w kolejnym piśmie z dnia 24 04 2017r. wnosił o zasądzenie w postanowieniu kończącym sprawę odJ. J. (2)
na rzeczK. J.kwoty 25.840zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pisma do dnia zapłaty i kwot po 380zł miesięcznie począwszy od dnia 24 kwietnia 2017r. płatne najpóźniej do 10-tego dnia każdego miesiąca do rąk opiekuna prawnego uprawnionego –Z. J.wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie braku zapłaty którejkolwiek z rat”, twierdząc, że „K. J.– zgodnie z treścią zapisu - uprawniony jest do uzyskiwania równowartości 5% dochodów uzyskiwanych z nieruchomości, którą mocą zapisu przypadła wnioskodawczyni…”.
Mając zatem powyższe na uwadze przyjąć należy, iż uczestnicy postępowania domagali się rozstrzygnięcia przez Sąd – w oparciu o regulacjęart. 686 k.p.c.– o pożytkach pobranych przez wnioskodawczynię z wchodzącej w skład spadku nieruchomości położonej wK.przyulicy (...), a uczestnik postępowaniaK. J.o istnieniu poczynionego na jego rzecz przez spadkodawczynię zapisu i jego wykonaniu w drodze zasądzenia żądanych świadczeń.
Obligowało to Sąd Rejonowy do rozpoznania tych roszczeń w ramach niniejszej sprawy, czego w przypadku roszczeń o rozliczenie pobranych pożytków bezzasadnie zaniechano (z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że z powodu „nie sprecyzowania ich w sposób stanowczy” Sąd Rejonowy zaniechał „zbadania ich zasadności”), gdyż wskazywane przez Sąd Rejonowy nieprawidłowości w sformułowania
przez skarżących roszczenia o rozliczenie pożytków mogły i powinny być bowiem sanowane poprzez ich wezwanie do usunięcia braków formalnych wniosku (przy zastosowaniu regulacjiart. 130 § 1 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.)
Natomiast roszczenia uczestnika postępowaniaK. J.o istnieniu ustanowionych na jego rzecz zapisów i ich wykonanie zostały wadliwie wyłączone
do odrębnego rozpoznania.
Należy przy tym podkreślić, że skutki powyższych decyzji Sądu Rejonowego są dotkliwe dla uczestników postępowania, którzy po wydaniu prawomocnego postanowienia o dziale spadku nie będą mogli dochodzić tych roszczeń w odrębnych postępowaniach (art. 618 § 3 k.p.c.).
Powoduje to, że w tej części apelacja była uzasadniona, a nie rozpoznania
w tym zakresie istoty sprawy czyniło koniecznym przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania w oparciu o regulacjęart. 386 § 4 k.p.c.
w związku zart. 13 § 2 k.p.c.
W pozostałej części apelację oddalono stosując regulacjęart. 385 k.p.c.
w związku zart. 13 § 2 k.p.c., gdyż o wskazanych powyżej roszczeniach sąd orzeka
w odrębnych wyrzeczeniach, które nie powinny być kumulowane z opartymi na odrębnych podstawach prawnych wyrzeczeniami o dopłatach czy spłatach ( są one w zaskarżonym postanowieniu prawidłowe).
Reasumując z podanych względów orzeczono jak sentencji na mocy wskazanych powyżej regulacji prawnych.
Sąd Rejonowy rozpoznając ponownie sprawę uwzględni zawartą powyżej ocenę prawną i uznając ponownie, że występują nieprawidłowości w sformułowaniu przez skarżących roszczenia o rozliczenie pożytków wezwie skarżących do ich usunięcia - przy zastosowaniu regulacjiart. 130 § 1 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.– pod sankcją zawieszenia postępowania.
Ponadto rozważy czy obecnie jest możliwe uchylenie postanowienia o wyłączeniu do odrębnego rozpoznania roszczeń uczestnika postępowaniaK. J.z tytułu poczynionego na jego rzecz przez spadkodawczynię zapisu (będzie to możliwe tylko wtedy, gdy wszczęte na podstawie tej decyzji postępowanie nie zostało zakończone) i rozpozna je w ramach niniejszej sprawy.

SSO Roman Troll SSO Leszek Dąbek SSO Artur Żymełka