Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
II Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: II Ca 2/19
Data wyroku: 2019-02-04 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: w SO Grzegorz Ślęzak, Paweł Hochman, w SO Stanisław Łęgosz
Słowa kluczowe: Rozdzielność majątkowa
Podstawa prawna: art. 52 kro.

Sygn. akt II Ca 2/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 lutego 2019 roku
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Tryb. Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący

SSO Paweł Hochman (spr.)

Sędziowie

SSA w SO Stanisław Łęgosz
SSA w SO Grzegorz Ślęzak

Protokolant

st. sekr. sąd. Alicja Sadurska

po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2019 roku w Piotrkowie Trybunalskim
na rozprawie sprawy z powództwaI. K.
przeciwkoM. K.
o ustanowienie przez sąd rozdzielności majątkowej
na skutek apelacji powódki
od wyroku Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb.
z dnia 16 października 2018 roku, sygn. akt III RC 355/18
oddala apelację.
Sygn. akt II Ca 2/19

UZASADNIENIE
Pozwem z 23 sierpnia 2018 roku powódkaI. K.wniosła o ustanowienie rozdzielności majątkowej małżeńskiej między nią a pozwanymM. K.z dniem 30 sierpnia 2016 roku oraz zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych.
PozwanyM. K.uznał powództwo.
Wyrokiem z dnia 16 października 2018 r. Sąd Rejonowy w Piotrkowie Tryb. oddalił wniesione powództwo i zniósł wzajemnie koszty procesu między stronami.
Podstawę powyższego wyroku stanowiły następując ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego:
Strony pozostają w związku małżeńskim, który zwarli 2 września 2006 roku przed Kierownikiem USC wP..
Aktem notarialnym z 14 sierpnia 2018 roku repertorium A nr(...)strony zawarły umowę majątkową małżeńską, na mocy której, z dniem zawarcia aktu notarialnego wyłączyły wspólność majątkową małżeńską.
W następstwie powyższych ustaleń Sąd Rejonowy uznał, że żądanie strony powodowej ustanowienia rozdzielności majątkowej małżeńskiej między nią a pozwanym z dniem 30 sierpnia 2016 roku nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd zważył, że z treściart. 52 § 1 KROwynika, iż z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej.
Zdaniem Sądu, w sprawie niniejszej, nie zostały spełnione przesłanki wynikające z powołanego przepisu. Z zacytowanego przepisu wynika bowiem, iż w chwili wniesienia powództwa między małżonkami musi istnieć wspólność majątkowa małżeńska. W sprawie niniejszej taka sytuacja nie zachodzi. Strony zawarły umowę majątkową małżeńską, na mocy której wyłączyły wspólność majątkową małżeńską z dniem zawarcia aktu notarialnego tj. z dniem 14 sierpnia 2018 roku. Następnie, po wyłączeniu wspólności majątkowej małżeńskiej, powódka 23 sierpnia 2018 roku wniosła pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej małżeńskiej z datą wsteczną – z dniem 30 sierpnia 2016 roku. W chwili wniesienia pozwu do Sądu między stronami nie istniała już wspólność majątkowa małżeńska, a tym samym Sąd nie może ustanawiać rozdzielności majątkowej małżeńskiej, bowiem takiej wspólności między stronami już nie ma. W uzupełnieniu powyższej argumentacji Sąd I instancji w powołał się na stanowisko zawarte w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 1996 r., III CZP 54/96, OSNC 1996, nr 10, poz. 130, w której wskazano, że ”umowne wyłączenie wspólności ustawowej w czasie trwania małżeństwa wyklucza powództwo zart. 52 § 1 KROdotyczące okresu poprzedzającego zawarcie umowy”. Przywołał również wyrok Sądu Najwyższego z 14 kwietnia 2011 r., IV CSK 460/2010 Biul. SN 2011, nr 6, w którym wyjaśniono, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie uniemożliwia ustanowienia rozdzielności majątkowej z dniem wcześniejszym, niż wytoczenie powództwa, pod warunkiem, iż było ono wytoczone przed zawarciem takiej umowy. Wyjaśnił, że sprawie niniejszej taka sytuacja nie miała miejsca. Strony najpierw zawarły umowę majątkową małżeńską, a dopiero po kilku dniach, powódka wniosła powództwo w sprawie niniejszej.
Kierując się zasadą słuszności wynikającą zart 102 KPC, Sąd koszty postępowania między stronami wzajemnie zniósł.
Apelację od powyższego orzeczenia wniosła powódka, zaskarżając go w zakresie oddalenia powództwa.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
- naruszenie przepisów prawa materialnego tj.art. 47 § 1 KROorazart. 52 § 2 KROpoprzez przyjęcie przez Sąd I instancji, że umowne wyłączenie wspólności ustawowej wyklucza powództwo o zniesienie wspólności majątkowej z datą wsteczną,
- pozostawanie w oczywistej sprzeczności z jego pisemnym uzasadnieniem, bowiem przywołany w uzasadnieniu wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 2011 r., IV CSK 460/10, prezentuje stanowisko, które stanowi uzasadnienie niniejszej apelacji,
- naruszenie przepisów postępowania procesowego poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego, a wręcz nie rozstrzygnięcie o losie zgłoszonych wniosków dowodowych w ogóle, czego nie da się uzasadnić uznaniem powództwa przez pozwanego, bowiem zgodnie zart. 431 KPCw związku zart. 452 KPC, w sprawie o ustanowienie rozdzielności nie można oprzeć rozstrzygnięcia wyłącznie na uznaniu powództwa.
W konkluzji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania sądowego w tym kosztach postępowania apelacyjnego.
Sąd Okręgowy zważył co następuje.
Apelacja jest nieuzasadniona.
Kluczowa dla rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie pozostaje odpowiedzi na pytanie o dopuszczalność wytoczenia powództwa o zniesienie małżeńskiej wspólności ustawowej po zawarciu przez strony umowy wprowadzającej rozdzielność majątkową.
Sąd Okręgowy rozpoznający przedmiotową sprawę podziela pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, wskazując że co do zasady zniesienie małżeńskiej wspólności ustawowej jest dopuszczalne jedynie w przypadku gdy wskazany ustrój małżeński majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami.
Zasadą wynikającą z zawarcia związku małżeńskiego jest pozostawanie małżonków w małżeńskiej wspólności ustawowej. Wyjątki w tym zakresie są szczegółowo reglamentowane. Poza umownym wyłączeniem wspólności majątkowejKROprzewiduje w przypadku trwania związku małżeńskiego jej ustanie wypadkach zniesienia jej wyrokiem (art. 52), ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków (art. 53), separacji (art. 615). Ponadto małżeńska wspólność ustawowa ustaje na skutek rozwodu (art. 58 § 3), unieważnienia małżeństwa (art. 21) lub śmierci małżonka.
W wskazanych przypadkach może dojść do sytuacji w których roszczenie o zniesienie małżeńskiej wspólności ustawowej zostanie zgłoszone po ustaniu wspólności z innych przyczyn. W takich przypadkach wskazane roszczenie nie może zostać uwzględnione, nawet w przypadku gdy obejmuje żądanie zniesienia tej wspólności z datą wsteczną wskazaną przed ustaniem małżeńskiej wspólności ustawowej. W ocenie Sądu Okręgowego, oznaczenie dnia, z którym ustaje wspólność, nie jest samodzielnym przedmiotem żądania, lecz tylko koniecznym elementem podstawowego rozstrzygnięcia, jakim jest ustanowienie rozdzielności w trybie przewidzianym wart. 52 KRO. Powyższe oznacza, że podstawową przesłanką materialno - prawną omawianego żądania jest istnienie małżeńskiej wspólności ustawowej przynajmniej w dacie jego zgłoszenia ( a więc w dacie wniesienia pozwu ). Nie można bowiem orzec o ustaniu nieistniejącego stanu prawnego.
W ocenie Sądu Okręgowego powyższe stanowisko odnosi się do wszystkich przypadków ustania małżeńskiej wspólności ustawowej. Nie budzi wątpliwości, że po prawomocnym orzeczeniu rozwodu ( vide: uchwała Sądu Najwyższego - Izba Cywilna i Administracyjna z dnia 10 lutego 1982 r., sygn. akt III CZP 62/81, w której wyjaśniono, że uprawomocnienie się wyroku orzekającego rozwód wyłącza dopuszczalność orzekania przez sąd na podstawieart. 52 § 2 KROo ustaniu wspólności majątkowej z mocą wsteczną) albo separacji, a także po prawomocnym unieważnieniu małżeństwa (art. 21), nie jest dopuszczalne wytoczenie powództwa o ustanowienie rozdzielności majątkowej. Podobnie brak jest podstaw aby uznać, że takie roszczenie można wytoczyć po śmierci jednego z małżonków.
Powyższe stanowisko uzasadniają nie tylko przywołane przez sąd pierwszej instancji orzeczenia Sądu Najwyższego. Wskazać należy na wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III CKN 545/01, w którym wskazano, że umowne wyłączenie wspólności ustawowej w czasie trwania małżeństwa wyklucza powództwo zart. 52 § 1 KRO, niezależnie od tego, jakiego okresu lub oznaczenia daty dotyczy późniejsze żądanie zniesienia wspólności majątkowej.
W uzupełnieniu powyższych uwag wskazać należy, że umowa wyłączająca wspólność majątkową małżeńską w pełni eliminuje ustrój wspólności ustawowej. Wspólność ta ustaje z chwilą zawarcia umowy lub z upływem późniejszego, oznaczonego przez strony terminu. Oznacza to, że zawierając umowę wyłączającą wspólność ustawową małżeńską, małżonkowie rezygnują z dalszych skutków zniesienia ustawowej wspólności majątkowej, przewidzianych wart. 52 § 1 KRO.
Powyższego stanowiska nie może podważyć również zawarta w skardze apelacyjnej argumentacja odwołująca się do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 2011 r., sygn. akt IV CSK 460/10.
Rację ma wprawdzie skarżący podnosząc, że przywołany wyrok zawiera w sobie stanowisko, według którego nie jest wykluczone dokonanie sądownego zniesienia wspólności majątkowej małżeńskiej z datą wsteczną, nawet jeżeli doszło wcześniej do zawarcia przez małżonków umowy znoszącej tę wspólność z inną datą ( późniejszą niż objęta żądaniem pozwu ). Uprawnie do wystąpienia z takim żądaniem Sąd Najwyższy ograniczył jednak do sytuacji, w których pozew wniesiono przed datą zniesienia małżeńskiej wspólności ustawowej. Jak już wskazano powyżej z przepisuart. 52 § 1 KROwynika, iż w chwili wniesienia powództwa między małżonkami musi istnieć wspólność majątkowa małżeńska. Żądanie przewidziane w powołanym przepisie, jak słusznie zaznaczył Sąd Najwyższy, dotyczy dwóch interesów, gdyż małżonek ubiega się nie tylko o samo ustanowienie rozdzielności, ale jednocześnie o to, by nastąpiło to w określonej, wcześniejszej chwili.
Obowiązkiem Sądu rozpoznającego sprawę jest każdorazowo przeprowadzenie dowodów na okoliczność faktów istotnych dla rozstrzygnięcia (art. 227 KPC). Pomijając dowody przywołane przez powódkę na okoliczność ważnych przyczyny uzasadniających zniesienie wspólności ustawowej Sąd Rejonowy niewątpliwie winien wydać w tym przedmiocie stosowne postanowienie dowodowe. Wskazane uchybienie procesowe nie ma jednak wpływu na treść rozstrzygnięcia. Dokonanie ustaleń we wskazanym zakresie było bowiem w świetle niewątpliwego faktu, że wnosząc pozew w trybieart. 52 § 1 KROpowódka nie pozostawała w małżeńskiej wspólności ustawowej zbędne. Brak wskazanej materialno - prawnej przesłanki wytoczenia powództwa zart. 52 § 1 KROw postaci istnienia małżeńskiej wspólności ustawowej dostatecznie uzasadniał oddalenie powództwa.
Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na podstawie przepisuart. 385 KPCorzekł o oddaleniu apelacji.