Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1311/19
Data wyroku: 2019-12-23 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Klauzule niedozwolone
Podstawa prawna: art. 385^1^kc

Sygn. akt III Ca 1311/19

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2019 roku, wydanymw sprawie z powództwa(...) S.A.wB.przeciwkoE. P.o zapłatę, Sąd Rejonowy dla Łodzi Widzewa w Łodzi:

1
uchylił nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym przez Sąd Rejonowy dla Łodzi Widzewa w Łodzi w dniu 6 września 2017 r.w sprawie o sygn. akt VIII Nc 7459/17 w całości,

2
umarzył postępowanie w zakresie kwoty 150 złotych,

3
zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 847 złotych z odsetkami umownymi w wysokości dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 22 lipca 2017 r. do dnia zapłaty,

4
oddalił powództwo w pozostałej części,

5
zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 3 600 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.

Apelację od powyższego wyroku złożył powód, który zakwestionował oddalenie powództwa w zakresie opłaty przygotowawczej (759 zł)i wynagrodzenia umownego (848 zł), a także rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, oczekując zmiany orzeczenia w tej części.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
apelacja jest zasadna praktycznie w całości.
Rację ma skarżący, że Sąd Rejonowy zupełnie bezpodstawnie zakwestionował uprawnienie powoda do dochodzenia opłaty przygotowawczej i wynagrodzenia umownego. Stanowisko to tylko pozornie dotyczy przedmiotowej pożyczki. W rzeczywistości odwołuje się do schematycznego rozumienia pozaodsetkowych kosztów pożyczki jako co do zasady niegodziwych praktyk rynkowych.
Naliczenie opłaty przygotowawczej zostało uznane przez Sąd I instancji za niedopuszczalne z dwóch powodów. Po pierwsze, jej wysokość nie została udowodniona, gdyż nie wykazano, że czynności związane z przygotowaniem umowy pożyczki pociągały za sobą wydatek rzędu 759 zł. Po drugie, postanowienia umowne ją przewidujące stanowią niedozwolone klauzule umowne w myślart. 3851§ 1 k.c.Pierwszy z przytoczonych argumentów nie uwzględnia okoliczności, że istota prowizji nie polega na pokryciu kosztów przygotowania konkretnej umowy, ale – co słusznie podnosi skarżący – odnosi się do kosztów funkcjonowania działalności gospodarczej w zakresie udzielania pożyczek podmiotom o niskiej wiarygodności kredytowej. Pożyczki udzielane są w ramach zorganizowanej działalności gospodarczej, która ze swej istoty nakierowana jest na osiągnięcie zysku. Musi więc uwzględniać ryzyko niewypłacalności pożyczkobiorców i wydatki na koszty prowadzenia działalności. Obciążeń tych nie można kalkulować osobno dla każdego kontraktu. Są one przerzucane na poszczególnych klientów proporcjonalnie do wysokości wypłacanych im środków. W tym sensie wysokość opłaty przygotowawczej odpowiada kosztom wykonania czynności związanychz zawarciem umowy. Rozumowanie zaprezentowane przez Sąd I instancji, związane z uwypukleniem okoliczności, że pożyczkodawca nie podejmuje działań sprawdzających klienta, a sama umowa jest szablonowa, prowadzi do wniosku, iż prowizja w ogóle nie może być naliczana lub jej wysokość powinna być symboliczna, pozbawiona ekonomicznego bez znaczenia. Drugaz podniesionych kwestii, a więc abuzywność postanowień umownych dotyczących prowizji, została przez Sąd I instancji przyjęta z przywołaniem stosownego przepisu prawa, ale zabrakło uzasadnienia tego stanowiska.
Trzeba przyznać skarżącemu rację, że doszło do naruszeniaart. 3851§ 1 i 4 k.c., choć nie w pełni w sposób przywołany w apelacji. Nie można bowiem wykluczyć zastosowaniaart. 3851k.c.do zastrzeżenia prowizji, która nie jest świadczeniem głównym. Prowizja obliczana w stosunku do podlegającej spłacie kwoty pożyczki, płatna miesięcznie przez cały czas trwania pożyczki, co do zasady podlega kontroli abuzywności. Jednakw okolicznościach niniejszej sprawy nie wykazano, że uregulowania umowne w zakresie prowizji kształtują prawa klienta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i jednocześnie rażąco naruszają jego interesy. Nie można wykluczyć, że nawet w indywidualnych negocjacjach powódka, mając świadomość podwyższonego ryzyka udzielenia pożyczki osobie bez zdolności kredytowej, przystałaby na prowizję w wysokości niespełna 19% pożyczanego kapitału i to nawet z uwzględnieniem innych pozaodsetkowych kosztów pożyczki. W konsekwencji nie można przyjąć, że pożyczkodawca naruszył obowiązek traktowania konsumenta w sposób sprawiedliwy i słuszny (patrz wyrok(...)z 14 marca 2013 r.,A., C-415/11, EU:C:2013:164, pkt 69). Umowa jest jasna, nie powołano się na żadne okoliczności ograniczające swobodę konsumenta w przyjęciu na siebie ciężarów umownych. Słusznie też podnosi skarżący, że ocena warunków spornego kontraktu może pomocniczo odwoływać się do aktualnie obowiązujących rozwiązań zart. 36a ustawyz dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim(tj. Dz.U. z 2019 r. poz. 1083). Regulacja ta nie dotyczy wprost analizowanej umowy, jako zawartej przed 11 marca 2016 roku (patrz: art. 9 ustawy z dnia z dnia 5 sierpnia 2015 roku o zmianie ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2015 r. poz. 1357), ale nie można nie zauważyć, że koszty ze spornego kontaktu nie przekraczają aktualnych limitów ustawowych. Tymczasem wartości maksymalne przewidziane wustawie o kredycie konsumenckimustalono w oparciu o analizę danych dotyczących działalności kredytodawców, odzwierciedlających realia rynku kredytowego.
Apelujący słusznie podważa także stanowisko Sądu Rejonowego oznaczające uznanie zastrzeżenia wynagrodzenia umownego za zmierzające do obejścia prawa i w konsekwencji nieważne z mocyart. 58 § 1 k.c.Sąd ten nie dostrzegł, że zgodnie z umową spłata pożyczki następowała bez odsetek umownych. W tej sytuacji wynagrodzenie umowne oznaczało jedyną zapłatę za korzystanie z pożyczonego kapitału. Ocena skali tego wynagrodzenia musi uwzględniać okoliczność, że pożyczki udzielono na okres czterech lat, a nie na rok, co diametralnie zmienia sposób patrzenia na wynagrodzenie wynoszące ok. 20% pożyczonej kwoty za cały okres umowy.
Wobec powyższego należało podwyższyć kwotę zasądzoną w punkcie 3. wyroku od pozwanej na rzecz powódki o 1 607 zł (759 zł opłaty przygotowawczej i 848 zł wynagrodzenia) – zmniejszając w ten sposób zakres oddalenia powództwa w punkcie 4. – ale z odsetkami maksymalnymi za okres od 22 lipca 2017 roku, a nie od 22 marca 2017 roku, jak wnioskowanow apelacji wychodząc ponad żądanie pozwu.
Korekta meritum orzeczenia wywoływała potrzebę przeliczenia kosztów postępowania zgodnie z zasadą stosunkowego ich rozdzielenia zart. 100 zd. 1 k.p.c.Niestety Sąd Rejonowy przeoczył okoliczność, że pozwana korzystała z pomocy prawnej świadczonej z urzędu – kwota zasądzona w punkcie 5. wyroku dotyczy kosztów, których pozwana nie poniosła. Kwota ta została wyliczona na podstawie niewłaściwych przepisów. Naprawiając ten błąd, tak żeby nie naruszać interesów pełnomocnika z urzędu pozwanej, dotychczasowe rozstrzygnięcie rozbito na dwa podpunkty. W podpunkcie a) zasądzono od pozwanej kwotę odpowiadającą 21 % kosztów procesu, bow takich rozmiarach przegrała ona sprawę (2 604/12 166,91; uwzględniając cofnięcie pozwu w zakresie 150 zł zapłaconych w toku procesu). Koszty procesu wyniosły 3 762 zł (wynagrodzenie pełnomocnika 3 600 zł i opłata od pozwu 162 zł; opłaty skarbowej od pełnomocnictwa nie uiszczono – pełnomocnictwo ogólne), a więc 21 % z tej kwoty daje 790 zł. W podpunkcie b) przyznano wynagrodzenie pełnomocnikowi z urzędu pozwanej - § 8 pkt 5w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 68).
Z tych wszystkich względów, na podstawieart. 386 § 1 k.p.c., zmieniono zaskarżony wyrok w sposób opisany w sentencji, z tym że z mocyart. 385 k.p.c.oddalono apelację w zakresie dalej idącego żądania odsetek maksymalnych.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 100 zd. 2 k.p.c., uznając iż powódka wygrała sprawę w tej instancji praktycznie w całości. Na koszty te złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 450 zł - § 2 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.) i opłata od apelacjiw wysokości 30 zł. O kosztach pomocy prawnej świadczonej pozwanejz urzędu orzeczono na podstawie § 8 pkt 3 w zw. z § 16 ust. 1 pkt 1 i § 4 ust. 3 cyt. rozporządzenia 3 października 2016 roku.