Sąd Apelacyjnyw Warszawie
VI Wydział Cywilny
Sygnatura akt: VI ACa 1431/17
Data wyroku: 2019-01-23 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Agata Zając, Grażyna Kramarska, Ksenia Sobolewska – Filcek
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: art. 192 § 1 kkw

Sygn. akt VI ACa 1431/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 stycznia 2019 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący - Sędzia SA Ksenia Sobolewska – Filcek (spr.)
Sędziowie: SA Grażyna Kramarska
SA Agata Zając
Protokolant: sekretarz sądowy Olga Kamińska
po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2019 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwaP. W.

    przeciwko Skarbowi Państwa – Naczelnikowi(...)

o wydanie
na skutek apelacji powoda
od wyroku częściowego Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 20 czerwca 2017 r., sygn. akt XXV C 1351/15
zmienia zaskarżony wyrok w ten tylko sposób, że uchyla go w punkcie drugim, a w pozostałej części apelację oddala.
Sygn. akt VI ACa 1431/17

UZASADNIENIE
Powód -P. W.w pozwie skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Naczelnika(...)wniósł o:

I
nakazanie na podstawie 192§1 zd. 1 k.k.w.zwrotu na rzecz powoda:

1
mieszkania spółdzielczego własnościowego położonego przyAl. (...)wW.;

2
nieruchomości gruntowej o powierzchni 3090 m(

    2), położonej przyul. (...)wM., na którą składają się obecnie działki o numerach ewid.(...)oraz(...), dla których prowadzone są przez Sąd Rejonowy w Pruszkowie,(...)Wydział(...), księgi wieczyste o numerach odpowiednio(...),(...)i(...);

3
ruchomości oznaczonych, co do gatunku w postaci:

a
13 sztabek złota próby 0999 o łącznej wadze 1.300 g;

b
63 sztuk monet złotych dwudziestodolarowych, 2 monet złotych dziesięciodolarowych, 7 monet złotych pięciorublowych;

4
ruchomości oznaczonych, co do tożsamości w postaci:

a
złotej bransoletki zegarkowej próby 0583 o wadze 32,2 g;

b
złotej koperty od zegarka kieszonkowego próby 0583 o wadze 41,9 g;

II
ewentualnie, w razie niemożności zwrotu wszystkich lub części składników majątku wskazanych wpkt I, na podstawieart. 192 § 1 zd. 2 k.k.w.zasądzenie kwoty stanowiącej ekwiwalent wartości składników majątku, co do których zaistniała niemożność zwrotu;

III
a także o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu swojego żądania powód wyjaśnił, że wyrokiem z 2 lutego 1965 r. jego ojciec –S. W.został skazany na karę śmierci, a ponadto orzeczono przepadek składników jego majątku wyszczególnionych w pozwie. Powyższe orzeczenie zostało uchylone przez Sąd Najwyższy wyrokiem z 27 lipca 2004 r., jako wydane z rażących naruszeniem przepisów prawa procesowego.
Zdaniem powoda, z chwilą uchylenia wyroku z 2 lutego 1965 r. odpadła podstawa prawna dokonanego przejęcia majątku skazanego, wobec czego podlega on zwrotowi na podstawieart. 192 k.k.w.Przy czym roszenie o zwrot powstało w momencie uchylenia wyroku przez Sąd Najwyższy. Zważywszy, że uprawnionemu mogą przysługiwać dwa roszczenia jednocześnie i może on dokonać między nimi wyboru, powód dochodzi swoich praw na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 k.c.) nie zaś z deliktu (art. 417 k.c.). Do instytucji tej mają zastosowanie przepisy ogólne dotyczące przedawnienia zart. 118 k.c., a w związku z zawezwaniem do próby ugodowej z dnia 6 czerwca 2014 r. doszło w ocenie powoda do przerwania biegu 10-letniego terminu przedawnienia.
Powód podniósł też, że sprawa niniejsza nie jest tożsama ze sprawą prowadzoną pod sygn. akt XXV C 1598/09, z uwagi na oparcie roszczeń na innej podstawie prawnej, to jest naart. 417 k.c.Przy czym roszczenia zart. 192 k.k.w.nie przedawniły się z uwagi na zastosowanie 10-letniego terminu przedawnienia zart. 118 k.c.Ponadto, podniesienie przez Skarb Państwa zarzutu przedawnienia jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Z uwagi natomiast na inną podstawę prawną roszczeń, brak podstaw do odrzucenia pozwu.
Pozwany - Skarb Państwa reprezentowany przez Naczelnika(...)wniósł o odrzucenie pozwu, ewentualnie o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów postępowania.
W pierwszym rzędzie pozwany podniósł zarzut powagi rzeczy osądzonej, odwołując się do tego, że w sprawie zakończonej przed Sądem Okręgowy w Warszawie pod sygn. akt XXV C 1598/09 rozpoznane już zostało żądanie matki powoda,T. W., w której miejsce powód wstąpił w toku procesu, jako jej następca prawny. Sprawa ta dotyczyła żądania zasądzenia od Skarbu Państwa odszkodowania za mienie objęte przepadkiem orzeczonym wyrokiem z 1965 r.
Pozwany podniósł też zarzut przedawnienia wskazując jako zdarzenie wywołujące szkodę wyrok z 2 lutego 1965 r. oraz stwierdził, że zastosowanie w sprawie niniejszej znajdą przepisyart. 417 i n. k.c.w brzmieniu sprzed nowelizacji z 17 czerwca 2004 r., co przesądza o 3-letnim terminie przedawnienia, liczonym od dowiedzenia się o szkodzie i 10–letnim terminie przedawnienia, liczonym od zdarzenia wywołującego szkodę (art. 442 k.c.). Zdaniem pozwanego, przyjmując nawet, że wydanie obydwu wyroków - z 2 lutego 1965 r. i z 27 lipca 2004 r. - stanowiło jeden stan prawny w rozumieniu art. 5 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o zmianieKodeksu cywilnegooraz niektórych innych ustaw, uznać trzeba, że przedawnienie nastąpiło z dniem 27 lipca 2007 r. Nie sposób też przyjąć, że postępowanie wszczęte przez matkę powoda w 7 marca 2005 r. na podstawieart. 552 § 2 i art. 556 § 1 k.p.k., a dotyczące zasądzenia odszkodowania (sygn.. akt VIII Ko 46/05 Sądu Okręgowego w Warszawie) lub pozew w sprawie cywilnej o odszkodowanie (XXV C 1598/09 Sądu Okręgowego w Warszawie) przerwały bieg terminu przedawnienia roszczenia podlegającego rozpoznaniu na podstawie 192k.k.w.
Postanowieniem z dnia 20 czerwca 2017 r.Sąd Okręgowy odrzucił pozew w zakresie żądania ewentualnego dotyczącego zapłaty kwoty stanowiącej ekwiwalent wartości składników majątku, co do których zaistniała niemożność zwrotu – z uwagi na powagę rzeczy osądzonej. Orzeczenie to zostało uchylone postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia 2019 r.
Wyrokiem częściowym z 20 czerwca 2017 r.Sąd Okręgowy oddalił powództwo w zakresie żądania wydania rzeczy i zasądził od powoda na rzecz pozwanego koszty zastępstwa procesowego.
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
Wyrokiem z 2 lutego 1965 r. Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy uznałS. W., ojca powoda, za winnego popełnienia przestępstwa zart. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciw własności społecznejw zw. zart. 1 § 1 lit. b ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. o wzmożeniu ochrony mienia społecznego przed szkodami wynikającymi z przestępstwa.S. W.został skazany na karę śmierci, którą wykonano. Obok kary śmierci orzeczono również, jako karę dodatkową, przepadek mieniaS. W., w całości, na zasadzieart. 2 ust. 3 dekretu o postępowaniu doraźnym.
Przepadek objął:

1
mieszkanie spółdzielcze własnościowe położone przyAl. (...)wW., w(...) Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej (...), do którego prawo przysługiwałoT. W.- matce powoda;

2
nieruchomość gruntową o powierzchni 3090 m2, położoną przyul. (...)wM.(...), dla której Sąd Powiatowy dla Warszawy Pragi w Warszawie,(...), prowadziłksięgę wieczystą nr (...)(dawniej(...)), która w dacie przepadku stanowiła własnośćM. K.- babki ciotecznej powoda;

3
ruchomości stanowiące własnośćM. K., tj. 13 sztabek złota próby 0999 o łącznej wadze 1.300 g, 63 sztuk monet złotych dwudziestodolarowych, 2 monety złote dziesięciodolarowe, 7 sztuk monet złotych pięciorublowych, złotą bransoletkę zegarkową próby 0583, o wadze 32,2 g oraz złotą kopertę od zegarka kieszonkowego próby 0583, o wadze 41,9 g.

Po rozpoznaniu kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyśćS. W., wyrokiem z 27 lipca 2004 r. Sąd Najwyższy uchylił wyrok z 2 lutego 1965 r. i umorzył postępowanie wobecS. W.z powodu jego śmierci i przedawnienia karalności czynów. W ocenie Sądu Najwyższego wyrok ten został wydany z rażącym naruszeniem przepisów prawa procesowego. Jednak poza sporem pozostaje, że oskarżony dopuścił się czynów zabronionych prawem i to czynów o bardzo poważnym charakterze i dużym stopniu społecznej szkodliwości. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy nie uniewinnił oskarżonego.
Pierwotnie powód wraz matką dochodzili roszczeń w trybie postępowania karnego. Wyrokiem z 26 października 2005 r. Sąd Okręgowy w Warszawie(...)Wydział(...)(sygn. akt VIII Ko 46/05) zasądził na podstawieart. 552 i n. k.p.k.na rzeczT. W.iP. W.m.in. po 124.396 zł tytułem odszkodowania za wykonanie wobecS. W.kary przepadku mienia w postaci: mieszkania spółdzielczego własnościowego położonego przyAl. (...)wW., działki z domkiem wM., ruchomości i biżuterii oraz książeczki(...)z wkładem oszczędnościowym. Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z 9 lutego 2006 r. ( sygn. akt II AKa 490/05) uchylił wyrok z 26 października 2005 r. w zakresie, w jakim dotyczył on roszczenia o odszkodowanie za wykonanie kary przepadku mienia wobecS. W.i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia sąd II instancji stwierdził, że istotą spraw toczących się w trybieart. 552 i n. k.p.k.jest rozpoznawanie roszczeń dotyczących cywilnoprawnej odpowiedzialności Skarbu Państwa. Przy czym w sprawie tej nie znajduje zastosowaniaart. 168 k.k.w. z 1969 r., aniart. 192 § 1 k.k.w. z 1997 r.Po ponownym rozpoznaniu sprawy wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z 24 maja 2007 r. (sygn. akt VIII Ko 30/06) wnioski powoda i jego matki w zakresie odszkodowania za utracone mienie zostały oddalone. Powyższy wyrok został utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 20 września 2007 r. (sygn. akt II AKa 256/07). Sądy obu instancji stanęły na stanowisku, że kara przepadku mienia orzeczona została wobecS. W.zgodnie z obowiązującymi przepisami, a Sąd Najwyższy nie wydał orzeczenia uniewinniającegoS. W.od popełnienia zarzucanych czynów.
Kasacja od wyroku sądu II instancji została oddalona postanowieniem Sądu Najwyższego z 10 czerwca 2008 r., w którym wskazano, że roszczenie o odszkodowanie związane z wykonaniem kary dodatkowej przepadku mienia winno być dochodzone na drodze procesu cywilnego.
Powód jest spadkobiercąT. W., która z kolei była spadkobierczyniąM. K..
W dniu 8 grudnia 2008 r.T. W.wystąpiła z powództwem o odszkodowanie za mienie objęte przepadkiem na podstawie wyroku z 1965 r, na drodze procesu cywilnego. Postępowanie obejmowało odszkodowanie z tytułu utraty nieruchomości położonej wM., lokalu mieszkalnego wW.przyAl. (...)oraz ruchomości w postaci: dwóch sztabek złota o wadze 200 g, ośmiu sztabek złota o łącznej wadze 800 g., trzech sztabek złota o łącznej wadze 300 g, 63 sztuk złotych monet pięciorublowych, złotej bransoletki zegarkowej, złotej koperty od zegarka kieszonkowego.
Wyrokiem z 24 sierpnia 2010 r. Sąd Okręgowy w Warszawie (sygn. akt XXV C 1598/09) oddalił powództwo uznając je za przedawnione. Sąd II instancji podtrzymał to stanowisko wskazując, że nawet przyjmując, najkorzystniej dla powoda, że bieg przedawnienia uległ zawieszeniu, roszczenie to przedawniło się z dniem 1 stycznia 1993 r. (trzyletni termin przedawnienia zart. 442 § 1 k.c.) lub z dniem 1 stycznia 2001 r. ( z uwagi naart. 231 kkw zw. z art. 2 ust 1 i 2 ustawy z 18.12.1998 r. o IPN Dz. U. z 2007 nr 63 poz. 424 - z uwagi naart. 442 §2 k.c.). Przy czym, zgłoszenie roszczenia w dniu 7 marca 2005 r. w trybie postępowania karnego nie przerwało biegu przedawnienia, bowiem sąd karny nie był powołany do rozpoznania tego typu sprawy. Ponadto, zarzut naruszenia prawa (art. 5 k.c.) przez pozwanego wobec podniesienia zarzutu przedawnienia nie zasługiwał na uwzględnienie. Powód nie wskazał bowiem nawet zasad współżycia społecznego, jakie miałyby zostać powyższym naruszone, zaś sama sprawa ma charakter jedynie majątkowy. Dodatkowo, niewiedza powoda co do terminów przedawnienia i znaczne opóźnienie w złożeniu pozwu nie uzasadniają uwzględnienia podniesionego zarzutu.
Żądane przez powoda ruchomości weszły w skład depozytu nr(...)złożonego w(...)Oddziale(...)wW.. Następnie, 10 lipca 1965 r., depozyt ten został przekazany do centrali(...), gdzie nadano mu numer(...). W dniach 23 i 24 sierpnia 1965 r. Komisja(...)Skarbu Państwa pobrała go w celu sprawdzenia oraz oszacowania, po czym sporządzono protokół szacunkowy nr(...)nadając sprawie numer(...). Po dokonaniu czynności sprawdzających stwierdzono, że w skład depozytu weszły następujące ruchomości:
- 11 sztabek złotych próby 999,9 każda o masie 100 g, których wartość Komisja Likwidacyjna oszacowała na 4.950 zł. W dniu 3 września 1965 r. Komisja włączyła sztabki do zapasu złota. Według zapisów w „Kartotece przedmiotów depozytowych", w dniu 10 września 1965 r. otrzymano potwierdzenie wpływu należności na konto Komisji Likwidacyjnej;
- 2 sztabki - złom złoty próby 999,9 waga 200 g (waga netto 199,98 g) - kwota wyceny l zł. W dniu l września 1965 r. Komisja Likwidacyjna przejęła ww. sztabki w celu ich włączenia do zapasu złota w grupie 999,9. Wpływ należności na konto Komisji Likwidacyjnej nastąpił w dniu 22 grudnia 1965 r.
- złom złoty - koperta od zegarka - próby 550, waga brutto 41,8 g (netto 22,99 g) wyceniono na l zł. W dniu l września 1965 r. Komisja Likwidacyjna przejęła ww. złom celem połączenia z zapasem złota w grupie 550. Wpływ należności na konto Komisji Likwidacyjnej nastąpił w dniu 22 grudnia 1965 r.
- 63 złote monety o nominale 20 dolarów amerykańskich oraz 2 złote monety o nominale 10 dolarów amerykańskich, których wartość wyceniono na 8.666,88 zł. W dniu 3 września 1965 r. monety te włączono do zapasu złota. Wpływ należności na konto Komisji Likwidacyjnej nastąpił w dniu 7 września 1965 r.;
- 7 złotych monet o nominale 5 rubli wycenionych na 121,94 zł. W dniu 3 września 1965 r. monety te włączono do zapasu złota. Wpływ należności na konto Komisji Likwidacyjnej nastąpił w dniu 7 września 1965 r.;
- bransoletka złota do zegarka 14 karatów, waga 32,2 g, wyceniona na 5.500 zł. Wydano Centrali(...). Wpływ należności na konto Komisji Likwidacyjnej nastąpił w dniu 26 kwietnia 1966 r.
Na podstawie decyzji Wojewody z 24 grudnia 1992 r. GminaM.nabyła na własność działkę o powierzchni 2.711 m(

    2)onumerze ewidencyjnym (...). Natomiast nieruchomość, dla której Sąd Rejonowy w Pruszkowie(...)Wydział(...)prowadziksięgę wieczystą (...), stanowiąca działkę onumerze ewidencyjnym (...), została nabyta przez GminęM.w drodze darowizny. Zaś nieruchomość gruntowa, dla której Sąd Rejonowy w Pruszkowie(...)Wydział(...)prowadziksięgę wieczystą (...), obejmująca działkę onumerze ewidencyjnym (...), została w dniu 4 października 1999 r. nabyta przezTowarzystwo Budowlane (...) S.A.wW.. Z kolei działka onumerze ewidencyjnym (...), została wydzielona z nabytej przez GminęM.działki o nr ewidencyjnym(...)i nadal stanowi jej własność, co potwierdza treść wpisów w dziale IIksięgi wieczystej Nr (...), prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Pruszkowie(...)Wydział(...). Tym samym żadna z wyżej opisanych nieruchomości nie stanowi obecnie własności Skarbu Państwa.
Spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu mieszkalnego nr (...)wW.przyAl. (...)przysługuje od 11 października 1996 r. osobie trzeciej.
Powód złożył w dniu 6 czerwca 2014 r. wniosek o zawezwanie Skarbu Państwa do próby ugodowej w przedmiocie zwrotu mienia na podstawieart. 192 § 1 k.k.w.Skarb Państwa nie dokonał jednak stosowanego zwrotu i nie był reprezentowany na posiedzeniu pojednawczym.
W dniu 16 czerwca 2015 r. powód skierował do Naczelnika(...)wezwanie do zwrotu majątku odebranego jego poprzednikom prawnym, na podstawieart. 192 § 1 k.k.w.Po wyjaśnieniu sprawy, w piśmie z 5 sierpnia 2015 r. Naczelnik(...)stwierdził, że nie może spełnić żądania z uwagi na przedawnienie.
Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił w oparciu o dowody z dokumentów, którym dał wiarę, a które nie były kwestionowane przez strony. Sąd ten oddalił wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego rzeczoznawcy celem wyceny wartości rzeczy, których zwrotu domagał się powód, jako nie mający znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie.
W ocenie Sądu Okręgowegopowództwo dotyczące żądania wydania rzeczy podlegało oddaleniu.
Aktualnie swoje roszczenia powód oparł naart. 192 § 1 k.k.w.W myśl jego§ 3w zakresie nieuregulowanym wKodeksie karnym wykonawczymdo odpowiedzialności, o której mowa w§ 1, stosuje się przepisyKodeksu cywilnego.
Sąd Okręgowy stwierdził też, że nie jest związany wskazaną przez powoda podstawą prawną powództwa. Nie ulega jednak wątpliwości, że wskazanie przez stronę przepisów prawa, z których wywodzi swoje żądanie, dookreśla i konkretyzuje granice dochodzonych roszczeń.
Sąd Okręgowy stwierdził, że aktualnie przepadek mienia nie jest środkiem karnym, gdyż nowelizacją z 20 lutego 2015 r. został usunięty z ich katalogu, a jego regulacja pozostała wart. 44 k.k., który znalazł się w rozdziale Va zatytułowanym "Przepadek i środki kompensacyjne". Oznacza to, że nie jest ani środkiem karnym, ani środkiem kompensacyjnym. Instytucja przepadku odnosi się do rzeczy bezpośrednio pochodzących z przestępstwa lub pośrednio z nim związanych. Tymczasem w przypadkuS. W.nałożona kara przepadku odnosiła się do mienia w całości.
Istotnym jest też, że roszczenia powoda w zakresie odszkodowania za wykonanie kary przepadku mienia (stanowiące przedmiot niniejszej sprawy) dochodzone w trybie procedury karnej zostały ostatecznie oddalone. Nadto, Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 lipca 2004 r. stwierdził, że poza sporem pozostaje, iż oskarżony dopuścił się czynów zabronionych prawem, czynów o bardzo poważnym charakterze, o dużym stopniu społecznej szkodliwości i dlatego w orzeczeniu następczym Sąd Najwyższy nie uniewinnił go, a jedynie umorzył postępowanie wobec przedawnienia i śmierci oskarżonego.Gdyby bowiem Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy procedował w sposób odpowiadającym prawu, toS. W.zostałby skazany na inną karę (art. l § l lit. b ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. i art. 2 § l ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r.), natomiast kara dodatkowa – konfiskaty mienia zostałby orzeczona. Tyle, że w trybie obligatoryjnym.
W ocenie Sądu Okręgowego powołanie się przez powoda naart. 192 k.k.w.nie było więc zasadne dlatego, że przepis ten nie dotyczy kary dodatkowej przepadku mienia, tylko przepadku przedmiotów pochodzących z przestępstwa, orzekanej na podstawie obecnie obowiązującegoart. 44 k.k.
Gdyby jednak przyjąć, że powód prawidłowo powołałart. 192 § 1 k.k.w., jako podstawę prawną żądania wydania składników mienia, to i tak nie zostały wypełnione przesłanki jego zastosowania. Wykładania literalna i celowościowa tego przepisu odnosi się do stanów uchylenia, darowania lub zwolnienia rzeczy w wyniku wniesionego powództwa. Zatem chodzi o sytuacje, w których istnieją przesłanki zwrotu wobec uprzedniego np. uwzględnienia kasacji, wznowienia postępowania, ułaskawienia. Chodzi o merytoryczne przesłanki, które wskazują na uprzedni brak podstaw do orzeczenia przepadku. W niniejszej sprawie nie zachodzi taka okoliczność ponieważ wobecS. W.bez wątpienia zostałaby orzeczona kara dodatkowa przepadku mienia.
Sąd Okręgowy stwierdził też, że roszczenie powoda nie może być uwzględnione na podstawieart. 222 § 1 k.c.skoro pozwany nie jest w posiadaniu i nie włada spornymi ruchomościami i nieruchomościami. Niewątpliwie też powód nie jest legitymowany czynnie do domagania się zwrotu nieruchomości, skoro nie stanowią jego własności i nie służy mu do nich żaden tytuł prawny. Nieruchomość wM.przeszła w części na własność GminyM., a w części została nabyta przezTowarzystwo Budowlane (...) S.A.wW., zaś spółdzielcze własnościowe prawo dolokalu mieszkalnego nr (...)wW.przyAl. (...)przysługuje od 11 października 1996 r. osobie trzeciej. Również rzeczy ruchome nie są w posiadania pozwanego, bowiem zostały spieniężone. Z wyjątkiem bransoletki i koperty od zegarka były to rzeczy oznaczone co do gatunku. Koperta od zegarka i sztabki zostały przetopione przez NBP, a bransoletka sprzedana.
W sprawie tej nie znajduje również zastosowaniaart. 405 k.c.ponieważ nabycie spornych rzeczy przez Skarb Państwa, ich przejęcie i spieniężenie, nastąpiło na podstawie prawomocnego wyroku z 2 lutego 1965 r. A skoro pozwany nie jest ich posiadaczem, nie może ich wydać powodowi. Nie jest też racjonalnym domaganie się, aby pozwany je odkupił i zwrócił powodowi.
W ocenie Sądu Okręgowego zasadny jest ponadto, w odniesieniu do rzeczy ruchomych, ponoszony przez pozwanego zarzut przedawnienia. Jak bowiem wynika zart. 223 § 1 k.c.a contrario, roszczenia o wydanie rzeczy ruchomych podlegają przedawnieniu stosownie doart. 118 k.c., w terminie 10 lat. Za początek biegu terminu przedawnienia należy przyjąć w tej sprawie dzień 31 grudnia 1989 r., kiedy doszło do zmianyKonstytucji, a tym samym zmian ustrojowych w Polsce. Termin ten upłynął zatem z dniem 31 grudnia 1999 r. Zaś przed jego upływem poprzednik prawny powoda nie podejmował działań, które prowadziłyby do przerwania biegu przedawnienia.
W apelacjiod powyższego wyroku, zaskarżając go w całości, powód -P. W.zarzucił Sądowi Okręgowemu naruszenie prawa materialnego, tj.art. 192 § 1 k.k.w.(w zw. zart. 44 k.k.), poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na:
- przyjęciu, że nie dotyczy on kary dodatkowej przepadku mienia orzeczonej wyrokiem Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z 2 lutego 1965 r. (sygn. akt IV K. dor. 155/64), gdy tymczasemart. 192 k.k.w.odnosi się do każdego przejęcia składnika majątkowego na podstawie wyroku skazującego, który następnie uchylono;
- przyjęciu, że przepis ten uniemożliwia zwrot mienia objętego przepadkiem w sytuacji, gdy pomimo uchylenia orzeczenia przepadku - w ocenie sądu cywilnego rozpoznającego powództwo wniesione na podstawieart. 192 k.k.w.- kara dodatkowa przepadku powinna była jednak zostać orzeczona wobec podsądnego, tymczasem istnienia takiej pozaustawowej przesłanki w żadnym wypadku nie uzasadnia wykładniaart. 192 § 1 k.k.w.;
Skarżący zarzucił też naruszenie:
-art. 222 § 1 k.c.iart. 405 k.c., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że stan faktyczny niniejszej sprawy powinien być oceniany w oparciu o zasady regulujące roszczenie windykacyjne określone wart. 222 k.c.lub bezpodstawne wzbogacenie określone wart. 405 k.c., gdy tymczasem żądanie pozwu i ustalony przez Sąd Okręgowy stan faktyczny wypełniają dyspozycję normy wynikającej zart. 192 § 1 k.k.w., w oparciu o którą powód w pozwie złożonym w niniejszej sprawie żądał udzielenia ochrony prawnej;
-art. 118 k.c.(w zw. zart. 223 § 1 k.c.) w zw. zart. 120 § 1 k.c., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że roszczenie objęte pozwem uległo przedawnieniu, gdy tymczasem żądanie zwrotu składników mienia wypełniające dyspozycjęart. 192 § 1 k.k.w., w oparciu o którą powód w pozwie złożonym w niniejszej sprawie żądał udzielenia ochrony prawnej, nie uległo przedawnieniu, bowiem przedawnienie rozpoczęło swój bieg z dniem uchylenia wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z 2 lutego 1965 r. (sygn. akt IV K. dor. 155/64) na mocy wyroku Sądu Najwyższego z 27 lipca 2004 r. (sygn. akt II KK 332/03), a następnie zgodnie zart. 123 § 1 pkt 1 k.c.bieg ten został przerwany zawezwaniem do próby ugodowej z 6 czerwca 2014 r., a zatem przedawnienie rozpoczęło swój bieg na nowo 21 października 2014 r.
Skarżący wniósł też o rozpoznanie na zasadzieart. 380 k.p.c.podjętego na rozprawie 20 czerwca 2017 r. postanowienia Sądu Okręgowego oddalającego wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych na okoliczność wartości ekwiwalentu przejętych składników majątku - w razie niemożności ich zwrotu - i w konsekwencji wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z opinii biegłych: rzeczoznawcy majątkowego z zakresu wyceny nieruchomości i rzeczoznawcy majątkowego z zakresu wyceny wartości złota i monet, na okoliczności wskazane odpowiednio w punkcie X i XI petitum pozwu.
W konsekwencji podniesionych zarzutów skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie powództwa określonego pozwem oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania przed sądami obu instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o pozostawienie sądowi I instancji rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego.

    Pozwany - Skarb Państwa reprezentowany przez Naczelnika(...)
wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie od powoda kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja powoda nie zasługiwała na uwzględnienie, choć Sąd Apelacyjny nie w pełni podziela ocenę prawną żądania wydania rzeczy zaprezentowaną przez sąd I instancji. Ustalony przez ten sąd stan faktyczny sprawy nie jest kwestionowany w apelacji i odpowiada wynikom postępowania dowodowego. Zatem również Sąd Apelacyjny przyjął go za podstawę swojego rozstrzygnięcia.
Odnosząc się zaś do podniesionych w apelacji zarzutów naruszenia prawa materialnego Sąd Apelacyjny zważył, że nie było błędem badanie żądań powoda w świetle przepisów tego prawa innych, niż wskazane przez samego powoda. Sąd cywilny nie jest bowiem związany wskazaną w pozwie jego podstawą materialnoprawną. Nie może jedynie wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie (art. 321 § 1 k.c.) i jest związany granicami przedmiotu sporu – i orzekania – wyznaczonymi żądaniem powoda zgłoszonym w pozwie oraz w jego uzasadnieniu (art. 187 § 1 k.p.c.). Zatem dokonanie przez Sąd Okręgowy oceny, czy w stanie faktycznym niniejszej sprawy żądanie wydania rzeczy może być uwzględnione w oparciu o zasady regulujące roszczenie windykacyjne określone wart. 222 k.c.lub bezpodstawne wzbogacenie określone wart. 405 k.c.nie nie stanowi takiego naruszenia prawa, jakie zarzuca skarżący w apelacji.

Sąd Apelacyjny orzekający w tej sprawie uznaje jednak za trafny zarzut naruszeniaart. 192 § 1 k.k.w.w zakresie, w jakim sąd I instancji uznał, że przepis ten nie znajduje zastosowania do roszczeń powoda dlatego, że przepis ten nie dotyczy kary dodatkowej przepadku mienia, tylko przepadku przedmiotów pochodzących z przestępstwa, orzekanej na podstawie obecnie obowiązującegoart. 44 k.k.Sąd Apelacyjny podziela bowiem stanowisko Sądu Apelacyjnego w Katowicach wyrażone w wyroku z 18 sierpnia 2006 r. (I ACa 529/06),Biul.SAKa 2007/3/21,iż „okoliczność, że w oparciu o skazujący wyrok sądu karnego, następnie uchylony, odebrano osobie trzeciej określone składniki majątkowe, uzasadnia roszczenie jego spadkobiercy, wynikające zart. 192 § 1 zd. 2 k.k.w.Nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy kwestia rozróżnienia takich pojęć prawnych jak: konfiskata mienia, czy przepadek mienia od przepadku przedmiotu (art. 45 kk). Przepisart. 192 k.k.w.odnosi się do każdego przejęcia składnika majątkowego skazanego na podstawie wyroku skazującego, następnie uchylonego. Odmienne stanowisko prowadziłoby do stwierdzenia istnienia luki prawnej wobec uchylenia wcześniejszych regulacji prawno-karnych, normujących to zagadnienie.”
Rację ma też skarżący zarzucając naruszenieart. 118 k.c.(w zw. zart. 223 § 1 k.c.) w zw. zart. 120 § 1 k.c.przez przyjęcie, że jego roszczenie o wydanie rzeczy ruchomych uległo przedawnieniu z dniem 31 grudnia 1999 r. Skoro bowiem powód opiera swoje żądania na regulacjiart. 192 § 1 k.k.w.i wywodzi je z faktu uchylenia wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z 2 lutego 1965 r. (sygn. akt IV K. dor. 155/64) na mocy wyroku Sądu Najwyższego z 27 lipca 2004 r. (sygn. akt II KK 332/03), nie sposób przyjąć za początek biegu terminu przedawnienia daty 31 grudnia 1989 r. i wiązać go z faktem zmianyKonstytucji, a tym samym zmian ustrojowych w Polsce.
Apelacja powoda nie mogła jednak odnieść spodziewanego skutku w sytuacji, gdy zaskarżony wyrok (częściowy) rozstrzyga o żądaniu wydania przez pozwanego rzeczy ruchomych i nieruchomości, które – jak wynika z niespornych ustaleń sądu I instancji – od wielu lat nie znajdują się już w jego posiadaniu. Również bowiemart. 192 § 1 k.k.w.(jak teżart. 222 k.c.iart. 405 k.c.) nie daje podstaw do żądania od pozwanego wydania rzeczy objętych orzeczeniem o przepadku, które przeszły do majątku osób trzecich lub - jak również stało się w niniejszej sprawie - były rzeczami oznaczonymi co do tożsamości i zostały usunięte ze zbioru rzeczy, jakim był depozyt nr(...), a następnie spieniężone. Należy też podkreślić, że w takiej sytuacji art. 192 § 1 przewiduje w zdaniu 2, że w razie niemożności zwrotu składników mienia przejętych w trakcie wykonania przepadku Skarb Państwa odpowiada za szkodę, którą poniósł uprawniony.
W sytuacji zaś, gdy przedmiotem zaskarżonego wyroku było rozstrzygnięcie jedynie o żądaniu wydania rzeczy, nie było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o rozpoznanie na podstawieart. 380 k.p.c.decyzji sądu I instancji w przedmiocie odmowy dopuszczenia dowodu z opinii biegłego.
Zaskarżony wyrok odpowiada więc prawu, za wyjątkiem zawartego w nim rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Zgodnie bowiem zart. 108 § 1 k.p.c.o kosztach procesu sąd rozstrzyga w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji. Wyrok częściowy zaś do takich orzeczeń nie należy.
Z tych wszystkich względów Sąd Apelacyjny orzekł, jak w sentencji na zasadzieart. 385 i art. 386 § 1 k.p.c.orazart. 108 § 1 k.p.c.