Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III S 5/19
Data wyroku: 2019-05-28 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Grażyna Czyżak, Daria Stanek, Beata Golba-Kilian
Słowa kluczowe: Skarga na przewlekłość
Podstawa prawna: art. 2 , 12 ust. 1 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony

Sygn. akt III S 5/19

POSTANOWIENIE
Dnia 28 maja 2019 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Daria Stanek (spr.)
Sędziowie: SA Grażyna Czyżak
SO del. Beata Golba-Kilian
po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2019 r. w Gdańsku
na posiedzeniu niejawnym
przy udziale Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Okręgowego w Elblągu
skargiM. B.
o naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki w sprawie prowadzonej przed Sądem Rejonowym w Ostródzie (sygn. akt IV P 66/17) oraz przed Sądem Okręgowym w Elblągu (IV Po 5/17)

postanawia:
oddalić skargę.
SSA Daria Stanek SSA Grażyna Czyżak SSO del. Beata Golba-Kilian
Sygn. akt III S 5/19

UZASADNIENIE
M. B.wywiódł skargę o naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawyw postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki w sprawie prowadzonej przed Sądem Rejonowym w Ostródzie pod sygnaturą akt IV P 66/17. Skarżący zarzucił nieuzasadnioną bezczynność od dnia złożenia pozwu do chwili obecnej, wskazując na nieprzekazanie pozwu i jego uzasadnienia pozwanemu. Stwierdził również, że przewłoka miała miejsce także w postępowaniu przed Sądem Okręgowym w Elblągu, który zajmował się sprawą, akceptując taki stan rzeczy. Niedoręczenie pozwu przez ponad półtora roku skutkowało szeregiem negatywnych konsekwencji, np. brakiem możliwości zabezpieczenia odpowiednich dowodów. Skarżący wniósł o stwierdzenie nieuzasadnionej bezczynności (przewlekłości) oraz o zasądzenie kwoty 20.000 zł tytułem zadośćuczynienia.
Prezes Sądu Okręgowego w Elblągu zgłosił swój udział w sprawie i wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
SkargaM. B.jako niezasadna podlega oddaleniu.
Skarga na tzw. przewlekłość postępowania jest instrumentem prawnym, który został wprowadzony do polskiego systemu prawnego m. in. wskutek wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 26 października 2000 r. w sprawie nr 30210/96 Kudła przeciwko Polsce (LexPolonica nr 384839). Trybunał - stwierdzając niezgodność krajowego systemu prawnego w zakresie minimalnego standardu rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie (art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie 4 listopada 1950 r., ratyfikowanej przez Polskę 15 grudnia 1992 r., Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), stwierdził, że państwo musi zapewnić skuteczny środek odwoławczy na przewlekłość postępowania, czym faktycznie wymusił wprowadzenie aktu prawnego w formie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej
zwłoki (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz.75 ze zm.; dalej ustawa).
Geneza skargi na przewlekłość postępowania jest o tyle istotna, że przepisy ustawywinny być interpretowane przez pryzmat wymagań konwencyjnych oraz z uwzględnieniem stanowiska Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.
Stosownie do treści art. 6 ust. 1 zd. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowiekai Podstawowych Wartości każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy„w rozsądnym terminie”przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiuo jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżeniaw wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej.
Definicję przewlekłości postępowania zawiera art. 2 ust. 1 ustawy. W świetle tego przepisu podstawą skargi jest okoliczność, że postępowanie w sprawie trwa dłużej niż jest to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla jej rozstrzygnięcia. Szczegółowe kryteria, według których ocenia się, czy dane postępowanie cechuje się przewlekłością zawiera art. 2 ust. 2 ustawy, który nakazuje uwzględniać w tym zakresie terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęciado chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ocenie podlegają zatem działania sądu zmierzające do rozstrzygnięcia sprawy z ustaleniem, czy zabierały one odpowiednią ilość czasu i czy nie wskazywały na bezczynność sądu lub bezproduktywność jego działań.
W realiach niniejszej sprawy podkreślenia wymaga, że pierwszoplanowe znaczenie dla oceny, czy zachodzi przewlekłość postępowania ma czas trwania całości postępowania, a nie terminowość podejmowania przez sąd poszczególnych czynności - chyba że opóźnienie w wykonaniu tych czynności jest tak znaczne, iż powoduje przewlekłość całego postępowania. Przewlekłość zachodzi wtedy, gdy okres ten przekracza rozsądne granice („rozsądny termin”).
Ustalenie zaistnienia przewlekłości postępowania nie jest zależne jedynie od upływu czasui subiektywnych odczuć skarżącego, a jest wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami przewidującymi prowadzenie określonych procedur. Przewlekłość oznacza bowiem, że jakieś zdarzenia, czy stanysą nadmiernie rozciągnięte w czasie, rozwleczone i przedłużają się. Jest to oczywiście pojęcie względne, a zatem zawsze musi być odnoszone do konkretnych realiów sprawy i przyjętego trybu postępowania. Przewlekłość postępowania zachodzi wówczas, gdy jest ono długotrwałe, prowadzone rozwlekle i trwa ponad konieczność wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych do końcowego rozstrzygnięcia, będących w związku przyczynowym z działaniem lub bezczynnością sądu (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 22 marca 2007 r., II S 1/07, KZS 2007/3/42).
W ocenie Sądu Apelacyjnego w sprawie prowadzonej przed Sądem Rejonowym w Ostródzie pod sygn. akt IV P 66/17 oraz przed Sądem Okręgowym w Elblągu w sprawie IV Po 5/17 nie doszłodo przewlekłości postępowania w rozumieniu art. 2 ustawy.
Stwierdzić należy, że już łączny czas trwania postępowania od momentu wniesienia pozwu – 15 maja 2017 r. do dnia rozpoznania skargi - tj. ok. 2 lat - nie daje podstaw do stwierdzenia,że postępowanie w sprawie prowadzone było przewlekle.
Zauważyć można, że m. in. w wyroku z dnia 10 lipca 1984 r. w sprawieGuinchov. PortugaliaEuropejski Trybunał Praw Człowieka wskazał, że co prawda nie ma ogólnych wskazówek co do czasu dozwolonego przez art. 6 EKPC, należy jednak stanąć na stanowisku, że czas ten zależy głównie od liczby instancji sądowych. Co do zasady, sprawa będzie podlegała surowszemu badaniu przez Trybunał, jeśli trwa w jednej instancji dłużej niż trzy lata, pięć lat w dwóch instancjach i sześć lat w trzech instancjach. Porównując okres rozpoznania sprawy w niniejszej sprawie z orientacyjnym okresem 3 lat wskazanym przez Trybunał dla rozpoznania sprawy w jednej instancji, nie ma podstaw do stwierdzenia, aby miała miejsce przewlekłość postępowania. Skoro bowiem całe dotychczasowe postępowanie od wniesienia pozwu do rozpatrzenia skargi trwało ok. dwóch lat, w ocenie Sądu Apelacyjnego nie jest uprawnione twierdzenie, iż czas postępowania przekracza rozsądny termin rozpoznania sprawy.
O braku możliwości stwierdzenia przewlekłości postępowania świadczy również fakt, że Sąd Okręgowy podejmował kolejne czynności procesowe zgodnie z prawnie przewidzianymi procedurami i terminowo. Jeżeli na badanym etapie postępowania czas jego trwania mieści się w granicach wyznaczonych charakterem czynności podjętych przez sąd i nie rzutuje - w sensie przewlekłości -na bieg postępowania sądowego, to w żadnym wypadku nie można uznać, że doszło do nieuzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu sprawy.
Analiza akt sprawy IV P 66/17 wskazuje, że powódkaI. K.dnia 15 maja 2017 r. skierowała pozew do Sądu Rejonowego w Ostródzie przeciwko pozwanemuM. B.o zapłatę zaległego wynagrodzenia i godziny nadliczbowe.
Na skutek zgłoszenia przez sędziów Sądu Rejonowego w Ostródzie wnioskówo wyłączenie od rozpoznania sprawy, zarządzeniem z dnia 13 czerwca 2017 r. akta sprawy zostały przekazane Sądowi Okręgowemu w Elblągu. Sprawa o wyłączenie sędziów wpłynęła do Sądu Okręgowego w Elblągu dnia 20 czerwca 2017 r., została zarejestrowana pod sygnaturą IV Po 5/17. Postanowieniem z dnia 26 lipca 2017 r. Sąd Okręgowy w Elblągu wyłączył od rozpoznania sprawyIV P 66/17 sędziów Sądu Rejonowego w Elblągu i na mocyart. 44 k.p.c.wyznaczyłdo rozpoznania sprawy zamiast Sądu Rejonowego w Ostródzie - Sąd Rejonowy w Olsztynie.
W dniu 25 sierpnia 2017 r. wpłynęło zażalenie pozwanego na ww. postanowienie wrazz wnioskiem o doręczenie uzasadnienia postanowienia. Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2017 r. Sąd Okręgowy w Elblągu odrzucił wniosek pozwanego o sporządzenie uzasadnienia postanowienia z dnia 26 lipca 2017 r. oraz odrzucił zażalenie pozwanego na ww. postanowienie.
Dnia 29 września 2017 r. pozwany złożył zażalenie na postanowienie z dnia 29 sierpnia 2017 r. Po uzupełnieniu braków formalnych zażalenia, po rozpoznaniu wniosku pozwanego o zwolnienieod opłaty od zażalenia i doręczeniu odpisu zażalenia akta zostały przesłane 27 marca 2018 r. do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, który orzeczeniem z dnia 23 maja 2018 r. oddalił zażalenieM. B.. Akta zostały zwrócone Sądowi Okręgowemu w Elblągu dnia 27 czerwca 2018 r.
W związku ze złożeniem przez pozwanego wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędudo wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, akta w dniu9 lipca 2018 r. zostały przesłane Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku. Po zwrocie akt przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku, akta sprawy IV P 66/17 zgodnie z treścią postanowienia z dnia 26 lipca 2017 r. zostały przekazane Sądowi Rejonowemu w Olsztynie w dniu 28 stycznia 2019 r.
Po wpływie akt sprawy 4 lutego 2019 r. Sąd Rejonowy w Olsztynie nadał sprawie sygn. aktIV P 31/19. Podjęto czynności zmierzające do uzupełnienia braków pozwu przez powódkę i w dniu26 lutego 2019 r. doręczono pozwanemu odpis pozwu. Powódka w dniu 2 marca 2019 r. wykonała zobowiązanie. Pozwany w dniu 11 marca 2011 r. złożył pismo procesowe i został wezwanydo uzupełnienia jego braku formalnego poprzez złożenie jego odpisu. Pozwany w dniu 12 marca2019 r. złożył wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu i został wezwany do usunięcie braków formalnych tego wniosku. Po uzupełnieniu tych braków przez pozwanego Sąd Rejonowy w Olsztynie postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2019 r. ustanowił mu pełnomocnika z urzędu. Po wydaniu zarządzenie o doręczeniu pism pozwanego powódce, zarządzeniem z dnia 19 kwietnia 2019 r. został wyznaczony termin rozprawy na dzień 11 czerwca 2019 r.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, opisany wyżej przebieg postępowania, przy uwzględnieniu terminów podejmowania przez sądy kolejnych czynności oraz zasadności i poprawności ich podejmowania, nie daje podstaw do ustalenia, jakoby postępowanie prowadzone było w sposób przewlekły w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy.
Jeśli chodzi o podnoszoną przez skarżącego kwestię doręczenia mu pozwu, co nastąpiłona skutek zarządzenia z dnia 4 lutego 2019 r., należy podkreślić, że z uwagi na okoliczność,iż po wpłynięciu pozwu sędziowie Sądu Rejonowego w Ostródzie złożyli żądania wyłączenia ichod rozpoznania sprawy IV P 66/17, w pierwszej kolejności należało rozpoznać te żądania. W tym zakresie Sąd Okręgowy w Elblągu niezwłocznie wydał postanowienie. Przesłanie zaś akt sprawy Sądowi Rejonowemu w Olsztynie do rozpoznania sprawy dopiero w dniu 28 stycznia 2019 r. spowodowane było toczącymi się postępowaniami wywołanymi zażaleniami skarżącegoM. B.na postanowienia Sądu Okręgowego w Elblągu oraz w związku ze złożonym przez niego wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Z chwilą ukończenia postępowania wywołanego ww. wnioskiem akta sprawy zostały przesłane Sądowi Rejonowemu w Olsztynie, który niezwłocznie nadał sprawie bieg.
Mając na uwadze powyższe, nie można przyjąć, że czynności dokonywane od momentu wpływu pozwu były podejmowane z opóźnieniem wynikającym z bezczynności sądu bądź też, aby były one bezproduktywne. Wręcz przeciwnie, były one niezbędne do prawidłowego – obiektywnegoi bezstronnego - rozstrzygnięcia sporu i podejmowano je bez zbędnej zwłoki. Podkreślić należy,że konieczność szybkiego i sprawnego zakończenia postępowania nie może odbywać się kosztem niewypełnienia zadań przewidzianych przez ustawodawcę dla danego postępowania. Zasada szybkości i sprawności nie może kolidować z zasadą rzetelności i konieczności rozpatrywania wszelkich składanych w sprawie pism. W rozpoznawanym przypadku dotyczyło to wniosków sędziów Sądu Rejonowego w Ostródzie o wyłączenie od rozpoznania sprawy, rozpoznania zażaleniaM. B.na postanowienie wyłączające sędziów od rozpoznania sprawy i wyznaczające sąddo rozpoznania sprawy, a następnie na kolejne zażalenie pozwanego na postanowienie wydane w tym zakresie. Zażalenie to obarczone było brakami formalnymi, co skutkowało koniecznością ich uzupełnienia przez skarżącego, poza tym zgłosił on wniosek o zwolnienie od opłaty od zażalenia, który również wymagał rozpoznania. Nadto, akta sprawy zostały udostępnione Sądowi Apelacyjnemuw Gdańsku w związku z kolejnym wnioskiem skarżącego - o ustanowienie pełnomocnika do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. W ocenie Sądu Apelacyjnego czynności podejmowane przez sądy na skutek wskazanych wniosków i zażaleń pozwanego prowadzone były prawidłowo i terminowo. Jak już wyżej wskazano, szybkość orzekania nie może stanowić przeszkody we właściwym funkcjonowaniu wymiaru sprawiedliwości, co dotyczy m. in. rozpatrywania wniosków i środków zaskarżenia wnoszonych przez strony postępowania.
W tym stanie rzeczy, uznając skargęM. B.na naruszenie prawa stronydo rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki za niezasadną, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy orzekł, jak w sentencji postanowienia.
SSA Daria Stanek   SSA Grażyna Czyżak   SSO del. Beata Golba-Kilian