Sąd Apelacyjny w Katowicach
V Wydział Cywilny
Sygnatura akt: V ACa 73/20
Data wyroku: 2020-03-10 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Katarzyna Żymełka, Wiesława Namirska, Zofia Kołaczyk
Słowa kluczowe: Nieważność postępowania
Podstawa prawna: art. 379 pkt 5 kpc

Sygn. akt V ACa 73/20

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 marca 2020 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Wiesława Namirska

Sędziowie :

SA Zofia Kołaczyk
SA Katarzyna Żymełka (spr.)

po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2020 r. w Katowicach
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwaP. G.iA. G.
przeciwko(...) Spółce AkcyjnejwW.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanej
od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach
z dnia 10 maja 2019 r., sygn. akt I C 117/19
uchyla zaskarżony wyrok w punkcie 5. co do kwoty 40.000 (czterdzieści tysięcy) złotych i odsetek od niej oraz w punktach 7. i 8., znosi w tej części postępowanie przed Sądem Okręgowym w Gliwicach od 7 marca 2019 r. i przekazuje sprawęw powyższym zakresie temu Sądowi do ponownego rozpoznania i orzeczeniao kosztach postępowania apelacyjnego.

SSA Katarzyna Żymełka  SSA Wiesława Namirska  SSA Zofia Kołaczyk
Sygn. akt V ACa 73/20

UZASADNIENIE
PowodowieP. G.iA. G.wnieśli o zasądzenie na rzecz każdego z nich od pozwanej(...)Spółki Akcyjnej wW.kwot: 1) 100.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwot: a) 75.000 zł do 2 marca 2017 r., b) 25.000 zł od 26 listopada 2018 r. (P. G.) oraz 2) 80.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwot: a) 50.000 zł od 2 marca 2017 r., b) 30.000 zł od 26 listopada 2018 r. (A. G.) z tytułu zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę w związku ze śmiercią ojca i mężaR. K.oraz wnieśli o zasądzenie kosztów procesu.
Pozwana w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu.
Sąd Okręgowy dopuścił dowód z opinii biegłych sądowych, w tym z uzupełniającej opinii psychiatryczno-psychologicznej, której sporządzenie Sąd pierwszej instancji zlecił z uwagi na zarzuty pozwanej do opinii. Odpis opinii uzupełniającej nie został doręczony pozwanej. Pomimo zarządzenia o doręczeniu odpisów uzupełniającej opinii pełnomocnikom stron wraz ze zobowiązaniem do oświadczenia się przez nich w terminie tygodnia czy zgłaszają zastrzeżenia do opinii, pod rygorem uznania, że ich nie wnoszą, odpisy opinii zostały przesłane jedynie pełnomocnikom powodów, a to adw.A. Ł.i adw.K. P.. Świadczy o tym zarówno treść pism do tych pełnomocników (k. 222 i 223) oraz elektroniczne potwierdzenia odbioru przesyłek (k. 227).
Ponadto w sprawie odbyła się 7 maja 2019 r. rozprawa, na której po przesłuchaniu powódki, Przewodnicząca zamknęła rozprawę i podała, że ogłoszenie wyroku nastąpi 10 maja 2019 r. o godzinie 10.30. O terminie rozprawy nie został zawiadomiony pełnomocnik pozwanej.
Wyrokiem z 10 maja 2019 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach zasądził od pozwanej na rzecz powódkiA. G.50.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 2 marca 2017 r. (punkt 1), oddalił powództwo w pozostałym zakresie (punkt 2), zasądził od pozwanej na rzecz powódkiA. G.3.184 zł z tytułu kosztów procesu (punkt 3), nakazał pobrać na rzecz Skarbu Państwa od pozwanej 1.555,90 zł, zaś od powódkiA. G.z zasądzonego roszczenia 1.010 zł  z tytułu nieuiszczonych kosztów sądowych (punkt 4), zasądził od pozwanej na rzecz powodaP. G.70.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 2 marca 2017 r. (punkt 5), oddalił powództwo w pozostałym zakresie (punkt 6), zasądził od pozwanej na rzecz powodaP. G.5.791,80 zł z tytułu kosztów procesu (punkt 7), nakazał pobrać na rzecz Skarbu Państwa od pozwanej 1.301,40 zł, zaś od powodaP. G.z zasądzonego roszczenia 503 zł (punkt 8).
Apelację od wyroku wniosły obie strony.
Każdy z powodów zaskarżył wyrok w części oddalającej powództwo co do kwoty 30.000 zł – powódkaA. G.w punkcie 2, a powódP. G.w punkcie 6 – zarzucając naruszenieart. 448 k.c.w związku zart. 24 § 1 k.c.poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji zmiarkowanie sumy zadośćuczynienia jako adekwatnej do doznanej przez każdego z powodów krzywdy. Powodowie wnieśli o zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez zasądzenie na rzecz każdego z nich dalszej kwoty 30.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie oraz kosztów procesu stosownie do wyniku sprawy. Wnieśli o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.
Pozwana zaskarżyła wyrok w części zasądzającej, w punkcie 5 wyroku, na rzecz powodaP. G.kwoty 40.000 zł i zarzuciła naruszenie: a)art. 448 k.c.w związku zart. 24 § 1 k.c.poprzez znaczne zawyżenie kwoty zadośćuczynienia; b)art. 233 § 1 k.p.c.poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów polegające na zasądzeniu zadośćuczynienia nieodpowiadającego okolicznościom faktycznym, tj. nieuwzględnieniu, żeP. G.urodził się po śmierci ojca i wychowuje się w pełnej rodzinie. Pozwana wniosła o Pozwana wniosła o zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez obniżenie zasądzonej w punkcie 5 wyroku kwoty 70.000 zł do 30.000 zł, ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego.
Postanowieniem z 20 lutego 2020 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach odrzucił apelację powodów.
Sąd Apelacyjny rozpoznając sprawę na skutek apelacji pozwanej, zważył co następuje.
Apelacja okazała się o tyle uzasadniona, że zainicjowana nią kontrola instancyjna doprowadziła do uchylenia zaskarżonego wyroku, zniesienia postępowania i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania, bowiem wyrok w zaskarżonym apelacją pozwanej zakresie, jako wydany w warunkach nieważności postępowania, o której mowa wart.379 punkt 5 k.p.c., nie mógł się ostać.
Pozwana, wobec braku jej zawiadomienia o terminie rozprawy, została pozbawiona przez Sąd Okręgowy możności obrony swoich praw w trakcie rozprawy w dniu 7 maja 2019 r., do której zamknięcia doszło w tymże dniu.
Poszanowanie uprawnień pozwanej związanych z możnością podjęcia obrony w procesie cywilnym to konieczny warunek przeprowadzenia ważnego postępowania. Możność obrony praw polega na zagwarantowaniu pozwanej możności uczestniczenia w każdym etapie procesu, w tym podnoszenia twierdzeń i zarzutów aż do zamknięcia rozprawy. W niniejszym postępowaniu Sąd Okręgowy nie sprostał temu zadaniu, a przede wszystkim naruszyłart. 214 § 1 k.p.c., czym pozbawił pozwaną możności obrony. Chodzi przy tym o formalny brak możności obrony, bez względu na to, czy działanie strony w procesie mogłoby mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia meritum sporu.
W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że pozbawienie strony możności obrony należy oceniać przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy i chociaż nie każde naruszenie przepisów postępowania prowadzi do nieważności postępowania, to należy wziąć pod uwagę fakt, iż uczestnictwo w procesie, podejmowanie czynności procesowych, udział w rozprawach i innych czynnościach jest prawem strony, a nie jej obowiązkiem, natomiast obowiązkiem sądu jest zapewnienie stronie możliwości takiego uczestnictwa. W sytuacji, gdy nastąpiło naruszenie przepisów procesowych i miało ono wpływ na możność strony do działania w procesie, a nadto strona nie mogła realizować swoich uprawnień do zakończenia postępowania w danej instancji, należy przyjąć zaistnienie przesłanek jego nieważności określonych wart. 379 punkt 5 k.p.c.
W realiach sprawy nie sposób przyjąć, by złożenie przez pozwaną zarzutów do opinii biegłego, wyczerpywało uprawnienie pozwanej do podnoszenia zarzutów i udziału w procesie, tym bardziej, że pozwana w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa w całości. Sąd Okręgowy nie doręczając pozwanej odpisu uzupełniającej opinii psychiatryczno-psychologicznej pozbawił ją możliwości zapoznania się z nią oraz podniesienia ewentualnych uwag co do jej treści. Do zamknięcia rozprawy pozwanej odpis uzupełniającej opinii psychiatryczno-psychologicznej nie został doręczony. Pozwana nie zapoznała się z tą opinią. Co więcej na rozprawie, o której pozwana nie została zawiadomiona Sąd Okręgowy przeprowadził dowód z uzupełniającego przesłuchania powódkiA. G.także na okoliczności rozmiaru krzywdy małoletniegoP. G.. O ile dowód z przesłuchania stron unormowany przepisemart. 299 k.p.c.ma charakter uzupełniający i jego dopuszczenie przez sąd meritii nie jest obligatoryjne, o tyle prowadzenie postępowania dowodowego pod nieobecność strony, która nie została zawiadomiona o rozprawie, skutkuje nieważnością postępowania.
Pozwana została w ten sposób pozbawiony możności obrony i dlatego od 7 marca 2019 r. (wydania zarządzenia o doręczeniu odpisu uzupełniającej opinii psychiatryczno-psychologicznej) powstałe wady postępowania winny zostać zakwalifikowana jako przyczyna uchylenia wyroku w zaskarżonym apelacją pozwanej zakresie, na podstawieart. 386 § 2 k.p.c.przy zastosowaniuart.374 k.p.c., zniesienia postępowania od 7 marca 2019 r. i przekazania tej sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego, stosownie doart. 108 § 2 k.p.c.
Przy ponownym rozpoznaniu tej sprawy Przewodniczący w Sądzie Okręgowym powinien ponownie zarządzić doręczenie pozwanej odpisu uzupełniającej opinii psychiatryczno-psychologicznej wraz ze zobowiązaniem do ustosunkowania się do niej w terminie tygodnia pod rygorem przyjęcia, że nie zgłasza zastrzeżeń co do jej treści i w zależności od stanowiska pozwanej podjąć dalsze czynności, w tym – jeżeli uzna, że pozostały niewyjaśnione istotne fakty dla rozstrzygnięcia sprawy – przeprowadzić postępowanie dowodowe w zakresie rozpoznania roszczenia powodaP. G..
Mając powyższe na uwadze, na podstawie powołanych przepisów iart. 386 § 2 k.p.c., Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji.
SSA Zofia Kołaczyk SSA Wiesława Namirska SSA Katarzyna Żymełka