Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1590/18
Data wyroku: 2019-02-25 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Eksmisja
Podstawa prawna: art. 14 ustawy o ochronie praw lokatorów

III Ca 1590/18

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 17 maja 2018 r., wydanym w sprawie z powództwaSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wŁ.przeciwkoA. P.iD. P.z udziałem interwenienta ubocznego MiastaŁ.o opróżnienie lokalu mieszkalnego, Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi nakazał pozwanym opróżnienielokalu mieszkalnego Nr (...)położonego wŁ.przyulicy (...)wraz z mieniem, którym władają, ustalił, że nie przysługuje im uprawnienie do lokalu socjalnego, zasądził od nich solidarnie tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz powódki kwotę 457,00 zł, a na rzecz interwenienta ubocznego kwotę 280,00 zł; ponadto ustalił, że wyrok w stosunku doD. P.jest zaoczny i nadał mu w pkt 1 rygor natychmiastowej wykonalności w stosunku do tego pozwanego.
Sąd I instancji stwierdził, żelokal mieszkalny Nr (...)przyulicy (...)wŁ.wchodzi w skład zasobuSpółdzielni Mieszkaniowej (...)wŁ.. Na mocy uchwały zarządu tej Spółdzielni z dnia 17 stycznia 2011 r.,A. P.została przyjęta w poczet członków Spółdzielni, natomiast uchwałą rady nadzorczej Spółdzielni z dnia 25 kwietnia 2017 r. została wykreślona z rejestru członków Spółdzielni z uwagi na zaleganie z opłatami za lokal od dnia 1 stycznia 2014 r. Pozwana zamieszkuje w przedmiotowym lokalu i od 22 marca 2018 r. jest zarejestrowana w PUP wŁ.jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, nie korzysta ze świadczeń MOPS wŁ., nie ma prawa do renty ani emerytury, utrzymuje się z prac dorywczych, korzysta również z pomocy finansowej synaD. P.oraz brataM. D..A. P.ma wykształcenie średnie, z zawodu jest ekspedientką, ma 45 lat, nie cierpi na żadne schorzenia i nie ma orzeczonego stopnia niepełnosprawności. Utrzymuje bliskie relacje z bratem, który zamieszkuje wraz z narzeczoną wlokalu nr (...)położonym wŁ.przyul. (...)i składającym się z 2 pokoi i kuchni.
W oparciu o tak ustalony stan faktyczny, Sądmeritiwywiódł, że żądanie pozwu znajduje podstawę prawną w treściart. 222 k.c., zgodnie z którym właściciel może żądać od każdego, kto jego rzeczą włada, aby ta rzecz została mu wydana. Pozwana aktualnie zajmuje przedmiotowy lokal bez tytułu prawnego, gdyż prawomocnie wykreślono ją z rejestru członków Spółdzielni na podstawie § 114 ust. 2 pkt d) Statutu Spółdzielni, zgodnie z którym wykreślenie może nastąpić w szczególności wówczas, gdy członek zalega z zapłatą należności za używanie lokalu co najmniej za sześć okresów płatności. Przy orzekaniu o braku uprawnienia pozwanej do lokalu socjalnego Sąd Rejonowy, powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2001 r., III CZP 66/01 (OSNC 2002, Nr 9, poz. 109), stwierdził, iż miał na uwadze, żeart. 14 i 15 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego(Dz. U. z 2018 r., poz. 1234 ze zm.), zwanej dalej „u.o.p.l.”, mają zastosowanie w sprawach o opróżnienie lokalu przeciwko osobom, które były lokatorami w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Sąd wywiódł, że zgodnie z treściąart. 14 ust. 1 i 3u.o.p.l., w wyroku nakazującym opróżnienie lokalu należy orzec o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego bądź o braku takiego uprawnienia wobec osób, których nakaz dotyczy, biorąc pod uwagę dotychczasowy sposób korzystania przez nie z lokalu oraz ich szczególną sytuację materialną i rodzinną. Mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, Sąd I instancji uznał, że pozwana jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoje potrzeby mieszkaniowe, gdyż jest osobą samodzielną, ma wykształcenie średnie, z zawodu jest ekspedientką, nie ma nikogo na utrzymaniu, a z jej zeznań nie wynika, by miała jakiekolwiek problemy ze zdrowiem, które mogłyby utrudniać czy uniemożliwiać podjęcie pracy. Wpływ na orzeczenie o braku uprawnienia pozwanej do lokalu socjalnego miał również dotychczasowy sposób korzystania przez nią z zajmowanego lokalu, tj. konsekwentne nieuiszczanie opłat za lokal, a Sąd uwzględnił ponadto fakt, żeA. P.utrzymuje bliskie kontakty z bratemM. D., który wraz z narzeczoną zajmuje dwupokojowy lokal mieszkalny, zatem ma ona możliwość zamieszkania w owym lokalu choćby przez pewien czas. Wobec powyższego, Sąd, nakazując pozwanej opuszczenie zajmowanego dotychczas lokalu mieszkalnego, nie zastosował wobec niejart. 14 ust. 4 pkt 5u.o.p.l., natomiast o kosztach postępowania orzekł na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.orazart. 107 k.p.c., zasądzając zwrot kosztów poniesionych przez powoda i interwenienta ubocznego.
Apelację od tego wyroku wywiodła pozwana, zaskarżając go w części dotyczącej rozstrzygnięcia o jej uprawnieniu do lokalu socjalnego i zarzucając naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.poprzez dowolne, sprzeczne z zasadą swobodnej oceny dowodów, ustalenie, że pozwana ma obiektywną możliwość chociażby czasowego zamieszkania ze swoim bratemM. D., co w konsekwencji doprowadziło do naruszeniaart. 14 ust. 4 pkt 5 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego(tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1234 ze zm.) poprzez jego niezastosowanie. W oparciu o te zarzuty apelująca domagała się zmiany kwestionowanego rozstrzygnięcia poprzez ustalenie, że przysługuje jej prawo do lokalu socjalnego oraz nakazanie na podstawieart. 14 ust. 6u.o.p.l. wstrzymania wykonania opróżnienia zamieszkiwanego przez nią lokalu do czasu złożenia jej przez MiastoŁ.oferty najmu lokalu socjalnego, jak również zasądzenia od powódki na swoją rzecz kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Sądem II instancji. Skarżąca wniosła również o dopuszczenie dowodu z dokumentu w postaci zaświadczenia z dnia 6 lipca 2018 r. wydanego przez PUP wŁ.– na okoliczność przysługującego jej statusu osoby bezrobotnej.
W odpowiedzi na apelację, interwenient uboczny domagał się oddalenia apelacji w całości oraz zasądzenia od pozwanej na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja okazała się w zasadna, w związku z czym skutkować musiała zmianą kwestionowanego rozstrzygnięcia.
Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie będącej przedmiotem kontroli instancyjnej prowadzi bowiem do wniosku, iż Sądmeriti, czyniąc ustalenia w kwestii tego, czy pozwana spełnia warunki do przyznania jej lokalu socjalnego, bezzasadnie pominął treść 14ust. 4 pkt 5 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego(t.j. Dz. U. 2018 r., poz. 1234 ze zm.) i w konsekwencji uznał, że pozwanej takie uprawnienie nie przysługuje. Jak stanowi przywołany przepis, sąd nie może orzec o braku uprawnienia do otrzymania lokalu socjalnego wobec osoby posiadającej status bezrobotnego – chyba że osoba ta może zamieszkać w innym lokalu niż dotychczas używany. W pierwszej kolejności podnieść zatem należy, iż pozwana ów status posiada – od dnia 22 marca 2018 r. jest zarejestrowana jako bezrobotna bez prawa do zasiłku w Powiatowym Urzędzie Pracy wŁ.. Jeśli natomiast chodzi o możliwość zamieszkania przezA. P.w innym lokalu, to stwierdzić trzeba na wstępie, że obligatoryjne przyznanie uprawnienia do najmu socjalnego jest wyłączone nie tylko wtedy, gdy osoba wymieniona w art. 14 ust. 4 u.o.p.l. ma samodzielny tytuł prawny do lokalu (np. prawo własności, prawo obligacyjne), ale także wówczas, gdy przysługuje jej ekspektatywa uzyskania takiego tytułu, która się spełni do czasu realnego wykonania orzeczenia o eksmisji. Ta ostatnia przesłanka zaistnieje także wówczas, gdy wobec osoby eksmitowanej ciążą na innych obowiązki alimentacyjne i eksmitowany ma realną możliwość zamieszkać u owej innej osoby. Aby wyjątek przewidziany w art. 14 ust. 4 in fineu.o.p.l. zachodził, możliwość zamieszkania przez eksmitowanego w innym lokalu niż dotychczasowy musi być realna, więc nie będzie zachodziła wtedy, gdy lokal, w którym potencjalnie miałaby zamieszkać osoba eksmitowana, jest już zamieszkały przez inne osoby i przez to nie ma w nim miejsca dla kolejnego lokatora albo też gdy były lokator mógłby co prawda zamieszkać u osób, na których ciąży wobec niego obowiązek alimentacyjny, lecz osobom tym przysługuje do lokalu tytuł prawny niepozwalający na przyjęcie do lokalu kolejnej osoby bez zgody właściciela (tak np. Zawadzka [w:] „Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Komentarz” pod red. K. Osajdy, 2018, tezy 64 i 65 do art. 14).
Odnosząc się zatem do poglądu Sądu Rejonowego, żeA. P.może zamieszkać w innym lokalu niż dotychczas używany, a mianowicie u swojego brataM. D., Sąd odwoławczy stwierdza, że prognoza ta nie znajduje wystarczającego oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Z wyjaśnień pozwanej wynika jedynie, że jej brat zamieszkuje wraz z narzeczoną w lokalu mieszkalnym składającym się z 2 pokoi i kuchni i że relacje pozwanej i jej brata są na tyle bliskie, żeM. D.wspomaga ją finansowo. Sąd I instancji nie poczynił jednak żadnych ustaleń w kwestii ewentualnego obowiązku alimentacyjnegoM. D.wobec siostry, faktycznej możliwości jej zamieszkania w niewielkim lokalu zajmowanym już przez inne osoby, a także statusu prawnego owego lokalu, w związku z czym nie wiadomo, komu przysługuje prawo do ewentualnego wyrażenia zgody na – chociażby czasowe – zamieszkanie w nim pozwanej. Nawet gdyby przyjąć, że brat pozwanej jest właścicielem owego lokalu, to i tak – wobec niewykazania w toku postępowania, że jest on zobowiązany do alimentacjiA. P.– brak jest rzeczywistych podstaw do przyjęcia, że zgodziłby się na przyjęcie siostry pod swój dach. W przekonaniu Sądu II instancji Sądmeritinie dysponował jakimikolwiek przesłankami do przyjęcia, że pozwanej przysługuje możność skutecznego domagania się odM. D., by zezwolił mieszkać jej w zajmowanym przez siebie mieszkaniu, a zatem nie sposób stwierdzić, iż posiada ona ekspektatywę uzyskania prawa do lokalu. Nie ma też racji Sąd Rejonowy, wywodząc istnienie takiej ekspektatywy z faktu, iżA. P.jest osobą zdrową, samodzielną, posiadającą średnie wykształcenie i wyuczony zawód, co zdaniem Sądu, oznacza, że może z powodzeniem podjąć pracę zawodową i dzięki zarobionym pieniądzom uzyskać tytuł prawny do innego lokalu. Z przepisów u.o.p.l. wynika, że ustawodawca zdecydował się udzielić osobom pozostającym bez stałej pracy szczególnej ochrony przed bezdomnością, do uzyskania której wystarczające jest posiadanie statusu bezrobotnego w rozumieniuart. 2 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy(t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1265 ze zm.), natomiast przyjęcie za trafny punktu widzenia przedstawionego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku byłoby równoznaczne z ograniczeniem kręgu osób chronionych tylko do tych bezrobotnych, którzy w ocenie Sądu – ze względu na swoją sytuację zdrowotną, wykształcenie czy brak kwalifikacji – nie tylko obecnie nie mają pracy, ale nie będą w stanie znaleźć jej także w przyszłości. Treśćart. 14 ust. 4u.o.p.l. nie daje uzasadnionych podstaw do dokonywania takiej wykładni tego przepisu.
Wobec powyższego, stwierdzić należy, iż przekonanie Sądu I instancji o tym, że pozwana ma możliwość zamieszkania w innym lokalu, niż ten, który dotychczas zajmowała, jest błędne, a zatem Sąd ten nietrafnie uznał, iż zachodzi przewidziana prawem negatywna przesłanka zastosowaniaart. 14 ust. 4u.o.p.l. Konsekwencją tego jest konieczność dokonania zmiany zaskarżonego wyroku w oparciu oart. 386 § 1 k.p.c.poprzez ustalenie, żeA. P.przysługuje z mocy art. 14 ust. 4 pkt. 5 u.o.p.l. uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego, a w dalszej kolejności poprzez nakazanie w myśl art. 14 ust. 6 u.o.p.l. wstrzymania wykonania wobec niej opróżnienia lokalu opisanego w punkcie 1 wyroku do czasu złożenia jej przez MiastoŁ.oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. O kosztach procesu przed Sądem II instancji orzeczono na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c., wyrażającego zasadę odpowiedzialności za wynik procesu i z tego względu zasądzono od powódki – jako przegrywającej sprawę na tym jej etapie – na rzecz pozwanej kwotę 320,00 zł, na którą złożyły się: wynagrodzenie pełnomocnika pozwanej w kwocie 120,00 zł ustalone w oparciu o § 10 ust. 1 pkt 1 w związku z § 7 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.) oraz opłata od apelacji w kwocie 200,00 zł.