Sąd Okręgowy w Siedlcach
IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IV U 546/19
Data wyroku: 2020-02-04 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE
Sędziowie: Jerzy Zalasiński
Słowa kluczowe: Wysokość emerytury
Podstawa prawna: 477^14^§ 2 kpc
Teza: błąd organu rentowego nie obejmuje sytuacji, w której organ rentowe (w chwili wydania decyzji) działa na podstawie nie budzących wątpliwości interpretacyjnych przepisów ustawy, które bez wątpienia korzystają z domniemania konstytucyjności aż do chwili uznania ich przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją.

Sygn. akt IV U 546/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 lutego 2020r.
Sąd Okręgowy w Siedlcach IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSO Jerzy Zalasiński

Protokolant

st. sekr. sądowy Iwona Chojecka

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2020r. wS.
odwołańT. S.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wS.
z dnia 24 kwietnia 2019 r. Nr(...)i z dnia 14 czerwca 2019 r. Nr(...)
w sprawieT. S.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wS.
o wysokość emerytury
zmienia obie zaskarżone decyzje i poprzedzającą je decyzję z dnia 18 marca 2013 r. w ten sposób, że ustala wysokość emeryturyT. S.na dzień 15 marca 2013 r. na kwotę(...),50 (dwa tysiące osiemset trzydzieści cztery i 50/100) zł brutto miesięcznie, z możliwością wypłaty po dokonaniu waloryzacji od dnia 1 kwietnia 2019r.
Sygn. akt IV U 546/19UZASADNIENIE
Decyzją z 24 kwietnia 2019r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.na podstawieart.151§2w związku zart.146§1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnegoodmówiłT. S.uchylenia decyzji z 18 marca 2013r. (o przyznaniu emerytury) i stwierdził jej wydanie z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że zgodnie zart.146§1 kpauchylenie decyzji z powodu orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności aktu normatywnego zKonstytucją, na podstawie którego została wydana decyzja, nie może nastąpić jeżeli od dnia doręczenia decyzji upłynęło pięć lat. W takim przypadku, zgodnie zart.151§2 kpa, organ administracji publicznej ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazuje okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji. Z uwagi na to, że od dnia doręczenia zaskarżonej decyzji z 18 marca 2013r. upłynęło pięć lat nie jest możliwe jej uchylenie. Dlatego organ rentowy odmówił uchylenia powyższej decyzji i stwierdził jej wydanie z naruszeniem prawa (decyzja z 24 kwietnia 2019r. k.12 akt emerytalnych za wnioskiem z 5 marca 2013r.).
Następnie decyzją z 14 czerwca 2019r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.na podstawieustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń SpołecznychodmówiłT. S.przeliczenia emerytury wskazując, że ubezpieczona nie przedłożyła nowych dowodów i nie ujawniła nowych okoliczności istniejących przed wydaniem decyzji o przyznaniu emerytury z dnia 18 marca 2013r., które uzasadniałyby ponowne obliczenie wysokości jej emerytury (decyzja z 14 czerwca 2019r. k.14 akt emerytalnych za wnioskiem z 5 marca 2013r.).
Odwołania od w/w decyzji złożyła ubezpieczonaT. S.wnosząc o ponowne ustalenie wysokości emerytury w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019r. (odwołania k.1-3 i 12-13 akt sprawy).
W odpowiedzi na odwołania organ rentowy wniósł o ich oddalenie wskazując na argumentację podniesioną w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji (odpowiedź organu rentowego na odwołanie k.4 i 14-15 akt sprawy).
Postanowieniem z 17 września 2019r. Sąd na podstawieart.219 kpcpołączył sprawy z obu odwołań ubezpieczonej celem łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygnaturą akt IV U 546/19 (postanowienie z 17 września 2019r. k.17 akt sprawy).

Sąd ustalił, co następuje:
UbezpieczonaT. S.urodziła się w dniu (...)W dniu 23 stycznia 2008r. ubezpieczona wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wS.z wnioskiem o emeryturę. Decyzją z 31 stycznia 2008r. organ rentowy na podstawie art.46 ustawy emerytalnej przyznał ubezpieczonej emeryturę od(...). ,tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego (wniosek o emeryturę i decyzja z 31 stycznia 2008r. o przyznaniu emerytury k.1 i 29-30 akt emerytalnych za wnioskiem z 23 stycznia 2008r.).
W dniu 5 marca 2013r. ubezpieczona wystąpiła do organu rentowego z wnioskiem o emeryturę w powszechnym wieku emerytalnym. Decyzją z 18 marca 2013r. organ rentowy przyznał ubezpieczonej od(...). ,tj. od osiągniecia wieku emerytalnego emeryturę na podstawieart.24 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wysokość emerytury ubezpieczonej obliczona została wg zasad określonych w art.25 i 26 ustawy emerytalnej, w tym zgodnie z ówczesną regulacją art.25 ust.1b tej ustawy, na mocy której podstawę obliczenia emerytury pomniejszono o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranej przez ubezpieczoną emerytury przyznanej jej uprzednio na podstawie art.46 ustawy emerytalnej. Wysokość świadczenia na dzień 15 marca 2013r. ustalona została na kwotę 2 265,62 złotych brutto miesięcznie (decyzja z 18 marca 2013r. k.8 akt emerytalnych za wnioskiem z 5 marca 2013r.).
W dniu 16 kwietnia 2019r. wpłynął do organu rentowego wniosek ubezpieczonej o wznowienie postępowania i ponowne ustalenie wysokości emerytury w powszechnym wieku emerytalnym w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019r. sygnatura akt P 20/16 (wniosek ubezpieczonej z 16 kwietnia 2019r. k.10 akt emerytalnych za wnioskiem z 5 marca 2013r.).
Po rozpoznaniu powyższego wniosku, postanowieniem z 24 kwietnia 2019r. na podstawieart.149§1 i 2 kpaorgan rentowy wznowił postępowanie w sprawie decyzji z 18 marca 2013r. o przyznaniu emerytury, a następnie zaskarżoną decyzją z 24 kwietnia 2019r. powołując się na upływ pięciu lat od doręczenia decyzji z 18 marca 2013r. na podstawieart.151§2w związku zart.146§1 kpaodmówił ubezpieczonej uchylenia decyzji z 18 marca 2013r. i stwierdził jej wydanie z naruszeniem prawa (postanowienie i decyzja z 24 kwietnia 2019r. k.11-12 akt emerytalnych za wnioskiem z 5 marca 2013r.).
W dniu 5 czerwca 2019r. ubezpieczona wystąpiła do organu rentowego z ponownym wnioskiem o przeliczenie emerytury w powszechnym wieku emerytalnym wskazując, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019r. stanowi podstawę do przeliczenia jej emerytury. Nadto podniosła, że w sprawie winien znaleźć zastosowanie przepisart.114 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(wniosek ubezpieczonej z 5 czerwca 2019r. k.13 akt emerytalnych za wnioskiem z 5 marca 2013r.).
Rozpoznając wniosek ubezpieczonej organ rentowy wydał decyzją z 14 czerwca 2019r., którą odmówił ubezpieczonej przeliczenia emerytury w powszechnym wieku emerytalnym powołując się na brak podstaw do przeliczenia emerytury (decyzja z 14 czerwca 2019r. k.14 akt emerytalnych za wnioskiem z 5 marca 2013r.).

Sąd zważył, co następuje:
OdwołaniaT. S.od decyzji z 24 kwietnia 2019r. odmawiającej uchylenia decyzji z 18 marca 2013r. (o przyznaniu emerytury) oraz 14 czerwca 2019r., w której organ rentowy odmówił przeliczenia emerytury okazały się uzasadnione i skutkowały zmianą decyzji z 24 kwietnia 2019r. i 14 czerwca 2019r. oraz poprzedzającej je decyzji z 18 marca 2013r. o przyznaniu emerytury w części dotyczącej wysokości emerytury poprzez ustalenie, że wysokość emerytury ubezpieczonej na dzień nabycia prawa do świadczenia ,tj. na dzień 15 marca 2013r. wynosi 2 834,50 złotych brutto miesięcznie.
Przypomnieć należy, że w chwili nabycia przez ubezpieczoną prawa do emerytury w powszechnym wieku emerytalnym (w dniu 15 marca 2013r.) obowiązywał przepisart.25 ust.1b ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychnakazujący pomniejszenie - w przypadku osób, które uprzednio pobierały emeryturę przyznaną na podstawie art.46 tejże ustawy - podstawy obliczenia emerytury, o której mowa w art.24, o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Organ rentowy zastosował wówczas powyższy przepis, co skutkowało ustaleniem wysokości emerytury ubezpieczonej w niższej kwocie. W dniu 6 marca 2019r. zapadł wyrok Trybunał Konstytucyjnego, w którym Trybunał stwierdził, żeart.25 ust.1b ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychw brzmieniu obowiązującym do 30 września 2017r. w zakresie, w jakim dotyczyurodzonych w (...)r. kobiet, które przed 1 stycznia 2013r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art.46 tej ustawy, jest niezgodny zart.2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
W oparciu o powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019r. opublikowany w Dzienniku Ustaw Nr 539 z 21 marca 2019r., ubezpieczona wystąpiła do organu rentowego z wnioskiem o wznowienie postępowania i ponowne ustalenie wysokości jej emerytury w powszechnym wieku emerytalnym z pominięciem niekonstytucyjnego przepisu art.25 ust.1b ustawy emerytalnej (wniosek o wznowienie postępowania k.10 akt emerytalnych za wnioskiem z 5 marca 2013r.). Jak wynika z przedstawionych wyżej ustaleń, organ rentowy po rozpoznaniu wniosku ubezpieczonej, postanowieniem z 24 kwietnia 2019r. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją z 18 marca 2013r. o przyznaniu emerytury w powszechnym wieku emerytalnym, ale decyzją z 24 kwietnia 2019r. odmówił jej uchylenia poprzestając na ustaleniu, że decyzja z 18 marca 2013r. została wydana z naruszeniem prawa. Kolejną decyzją z 14 czerwca 2013r. organ rentowy odmówił ubezpieczonej przeliczenia emerytury w powszechnym wieku emerytalnym (vide: ustalenia faktyczne).
W ocenie Sądu decyzje organu rentowego z 24 kwietnia 2019r. i 14 czerwca 2019r. są nieprawidłowe. Organ rentowy odmawiając uchylenia decyzji z 18 marca 2013r. w części dotyczącej ustalenia wysokości emerytury ubezpieczonej – gdyż to jest istotą sporu w sprawie - powołał się na regulacjęart.146§1 kpa, zgodnie z którą uchylenie decyzji z przyczyny określonej wart.145a kpanie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia decyzji upłynęło pięć lat. Zauważyć jednak należy, że organ rentowy nie wskazał w jaki sposób ustalił, że od doręczenia ubezpieczonej decyzji z 18 marca 2013r. upłynęło pięć lat. Analiza akt emerytalnych ubezpieczonej pokazuje, że decyzja z 18 marca 2013r. została przekazana do wysłania do ubezpieczonej w dniu 26 marca 2013r. (vide: adnotacja na decyzji z 18 marca 2013r. k.9v akt emerytalnych). Brak jest natomiast zwrotnego potwierdzenia odbioru przedmiotowej decyzji, które pozwoliłby ustalić datę doręczenia jej adresatce, co powoduje, że nieudowodnione jest twierdzenie organu rentowego, iż od doręczenia ubezpieczonej decyzji z 18 marca 2013r. upłynęło pięć lat. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie zart.71a ust.1 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(t.j. Dz.U. z 2019r., poz.300) Zakład Ubezpieczeń Społecznych może przesyłać pisma i decyzje listem zwykłym, ale w myśl ust.2 tego przepisu w razie sporu ciężar doręczenia pisma lub decyzji (i co za tym idzie również daty doręczenia) spoczywa na Zakładzie. Dodatkowo wskazać należy, że granica pięciu lat - przewidziana wart.146§1 kpa- od doręczenia decyzji, której dotyczy skarga o wznowienie postępowania oparta na orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego, po przekroczeniu której to granicy czasowej nie jest możliwe uchylenie (zmiana) niekorzystnego rozstrzygnięcia, jest dwa razy krótsza od przewidzianej wart.408 kpc, który przewiduje, że nie można żądać wznowienia postępowania (poza określonym w tym przepisie przypadkiem), jeżeli od dnia uprawomocnienia się wyroku upłynęło dziesięć lat. Tak różne regulacje w zakresie granicy czasowej, do której możliwa jest zmiana niekorzystnego rozstrzygnięcia opartego na niekonstytucyjnym przepisie, w sposób niekorzystny kształtuje sytuację ubezpieczonych (kobieturodzonych w (...)r.), które po ustaleniu prawa do emerytury na podstawie art.24 ustawy emerytalnej, nie kwestionowały na drodze sądowej ustalonej wysokości emerytury, w porównaniu do tych ubezpieczonych – kobieturodzonych w (...)r., które odwoływały się w przeszłości od decyzji o przyznaniu emerytury w części dotyczącej wysokości świadczenia i w stosunku do których zapadły wyroki sądowe oddalające ich odwołania (z uwagi na ówczesny stan prawny).
Niezależnie od powyższego wskazać należy, że od chwili wpływu do sądu ubezpieczeń społecznych odwołania osoby ubezpieczonej od decyzji organu rentowego, sprawa ma charakter sprawy cywilnej. Sąd ubezpieczeń społecznych zobowiązany jest do stosowania przepisów prawa materialnego z zakresu ubezpieczeń społecznych. Dlatego wniosek ubezpieczonej o wznowienie postępowania i ponowne ustalenie wysokości emerytury w powszechnym wieku emerytalnym winien być oceniony na podstawieart.114 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. I tak, zgodnie zart.114 ust.1 pkt 1powyższej ustawy w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. W ocenie Sądu, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019r. stwierdzający niezgodność zKonstytucją RPuregulowania ustawy emerytalnej, na podstawie którego ustalono wysokość emerytury ubezpieczonej, może być uznany za nową okoliczność ujawnioną po wydaniu decyzji o przyznaniu emerytury z 18 marca 2013r., ale istniejącą przed wydaniem tej decyzji, gdyż niesporne jest, że zakwestionowany przez Trybunał przepis ustawy emerytalnej był niezgodny zKonstytucjąod chwili jego uchwalenia. Z kolei wust.1 pkt 6powyższego przepisu przewidziano, że uchylenie lub zmiana decyzji i ponowne ustalenie wysokości świadczenia następuje, jeżeli nieprawidłowe obliczenie wysokości świadczenia nastąpiło na skutek błędu organu rentowego. W ocenie Sądu błędne ustalenie wysokości świadczenia daje prawo stronie do ponownego ustalenia jego wysokości niezależnie od przyczyny takiego nieprawidłowego (błędnego) obliczenia. Dodać należy, że przepis art.114 ust.1e ustawy emerytalnej wprowadza terminy liczone od daty wydania decyzji, po upływie których nie jest możliwe uchylenie lub zmiana tej decyzji. Jednakże w myśl kolejnego ustępu – ust.1f pkt 1 art.114 ustawy emerytalnej, przepisu art.114 ust.1e tej ustawy nie stosuje się jeżeli w wyniku uchylenia lub zmiany decyzji z przyczyn określonych wust.1osoba zainteresowana nabędzie świadczenie w wyższej wysokości. Tak jest w niniejszej sprawie, gdyż jak wynika z wyliczeń organu rentowego (vide: pismo – stanowisko komórki merytorycznej organu rentowego k.26 akt sprawy) ustalona na nowo wysokość emerytury ubezpieczonej w powszechnym wieku emerytalnym wynosi 2 834,50 złotych, a zatem jest wyższa od ustalonej pierwotnie w decyzji z 18 marca 2013r.
Mając na uwadze powyższe okoliczności na podstawieart.47714§2 kpcSąd zmienił zaskarżone decyzje z 24 kwietnia 2019r. i 14 czerwca 2019r. oraz poprzedzającą je decyzję z 18 marca 2013r. i ustalił wysokość emerytury ubezpieczonej na dzień 15 marca 2013r. z możliwością wypłaty po dokonaniu waloryzacji od dnia 1 kwietnia 2019r., tj. od miesiąca, w którym ubezpieczona złożyła wniosek o wznowienie postępowania. Należy uznać, że mimo wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 6 marca 2019r. decyzja z 18 marca 2013r. nie utraciła mocy obowiązującej. Wypłata emerytury w prawidłowej wysokości jest możliwa dopiero po wzruszeniu tej decyzji na skutek wniosku o wznowienie postepowania. Zgodnie z art. 133 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS podwyższone świadczenie wypłaca się nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jednocześnie Sąd Okręgowy podziela stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w uzasadnieniu postanowienia z 10 stycznia 2014r. w sprawie III UZP 3/13 (LEX 1455747), że w wypadku zakwestionowania aktu prawnego przez Trybunał Konstytucyjny nie zachodzi błąd organu rentowego.
Kończąc wskazać jeszcze należy, że rozstrzygnięcie Sądu dotyczy zmiany decyzji o przyznaniu ubezpieczonej emerytury w powszechnym wieku emerytalnym poprzez ustalenie wysokości świadczenia - z pominięciem niekonstytucyjnego przepisu - na datę przyznania tego świadczenia. Rozstrzygnięcie takie jest zdeterminowane zakresem wniosku ubezpieczonej z 16 kwietnia 2019r. o wznowienie postępowania poprzez ustalenie na nowo wysokości świadczenia emerytalnego i zakresem zaskarżonej decyzji.