Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII U 3818/19
Data wyroku: 2020-01-20 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Jarząbek
Słowa kluczowe: Emerytura (przepisy ogólne)
Podstawa prawna: art. 145 a par 2 kpa

Sygn. akt VII U 3818/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 stycznia 2020 r.
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracyi Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSO Małgorzata Jarząbek
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 stycznia 2020 r.
w Warszawie
sprawyK. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
o przeliczenie emerytury
na skutek odwołaniaK. K.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
z dnia 6 czerwca 2019 r. znak:(...)
oddala odwołanie.

UZASADNIENIE
W dniu 5 lipca 2019 r.K. K.złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z dnia 6 czerwca 2019 r., znak:(...)odmawiającej wznowienia postępowania w sprawie z uwagi na przekroczenie 30-dniowego terminu na złożenie skargi o wznowienie postępowania.
Odwołująca zaskarżyła powyższą decyzję w całości, wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie o wysokości emerytury bez uwzględnienia niezgodnego zKonstytucją RPart. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ewentualnie o zwrócenie sprawy do ponownego rozpoznania(odwołanie z dnia 5 lipca 2019 r., k. 4 – 6 a.s.).
W odpowiedzi na odwołanie z dnia 17 lipca 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.wniósł o jego oddalenie na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.Uzasadniając swe stanowisko organ rentowy wskazał, że w dniu 6 marca 2019r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, w brzmieniu obowiązującym do 30 września 2017r., w zakresie, w jakim dotyczyurodzonych w (...)r. kobiet, które przed 1 stycznia 2013r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy, jest niezgodny zart. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Zgodnie zart. 145a § 2 k.p.a.skargę o wznowienie postępowania można wnieść do organu rentowego w terminie miesiąca od dnia wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego tj. do dnia 23 kwietnia 2019 r. W przedmiotowej sprawie skarga o wznowienie została wniesiona w dniu 17 maja 2019 r. Z uwagi na przekroczenie ww. terminu organ rentowy odmówił wznowienia postepowania oraz jednocześnie odmówił przywrócenia terminu na wniesienie skargi uznając, że odwołująca nie wykazała, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Jednocześnie organ rentowy poinformował, że wysokość emerytury powszechnej po przeliczeniu na datę nabycia prawa tj. 1 kwietnia 2014 r. wyniosłaby 2 377,71 zł brutto (146 986,65 zł składki + 453 879,80 zł kapitał początkowy : 252,70 zł średnie dalsze trwanie życia), natomiast emerytura wcześniejsza na tę datę wynosiła 2 541,79 zł brutto(odpowiedź na odwołanie z dnia 17 lipca 2019 r., k. 13 – 13 verte a.s.).
Pismem procesowym z dnia 22 października 2019 r. ubezpieczona podniosła, że w pismach kierowanych do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wykazała przyczyny nie odwołania się od decyzji organu rentowego w terminie. Odwołująca zaznaczyła, że była ciężko chora i przebywała w szpitalu, co było dla niej wówczas najważniejszą kwestią. Ponadto ubezpieczona podniosła, że nie czyta gazet i nie ogląda telewizji, a więc nie słyszała o wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019r. Ponadto, zdaniem odwołującej, organ rentowy powinien wysłać jej informację o ww. orzeczeniu, aby mogła w terminie złożyć skargę o wznowienie postępowania(pismo procesowe z dnia 21 października 2019 r., k. 18 i k. 26 a.s.).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
K. K.,urodzona w dniu (...)ma przyznane prawo do wcześniejszej emerytury od dnia 8 listopada 2008 r. na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z dnia 3 listopada 2008 r.,znak: E(...). Wysokość emerytury obliczono na podstawie art. 53 w zw. z art. 46 ust. 1 i art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W kolejnych latach świadczenie było waloryzowane i przeliczane(decyzja ZUS z dnia 3 listopada 2008 r. – akta ZUS).
W dniu 28 kwietnia 2014 r.K. K.złożyła w ZUS(...)Oddział wW.wniosek o emeryturę w związku z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. Po rozpoznaniu wniosku organ rentowy decyzją z dnia 15 maja 2014 r. znak:(...)przyznał odwołującej prawo do emerytury powszechnej od dnia 1 kwietnia 2014 r. tj., od miesiąca w którym zgłoszono wniosek. Wysokość emerytury, obliczonej zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej, wyniosła 1.812,31 zł Jednocześnie organ rentowy wskazał, że emerytura ustalona wymienioną decyzją zostaje zawieszona, ponieważ jest świadczeniem mniej korzystnym i nadal będzie wypłacana emerytura ustalona według dotychczasowych zasad
    (wniosek o emeryturę z 28 kwietnia 2014 r. – akta ZUS, decyzja ZUS z dnia 15 maja 2014 r. – akta ZUS).

W dniu 6 marca 2019r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie o sygn.P 20/16, w którym orzekł o niezgodności zart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2019r. poz. 39 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym do 30 września 2017r., w zakresie, w jakim dotyczyurodzonych w (...)r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy. Powyższe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego zostało opublikowane w dniu 21 marca 2019r.(okoliczność bezsporna).
W dniu 17 maja 2019 r.K. K.wniosła do ZUS(...)Oddział wW.skargę o wznowienie postępowania wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej złożenia(pismo z dnia 17 maja 2019 r. – akta ZUS).
K. K.w dniu 30 maja 2019 r. została przyjęta w Szpitalnym Oddziale RatunkowymM.Szpitala (...)wW., gdzie była hospitalizowana do dnia 10 czerwca 2019 r.(karta informacyjnaM.Szpitala (...)wW., k. 24 a.s.).
Po rozpoznaniu powyższego wniosku ZUS(...)Oddział wW.wydał w dniu6 czerwca 2019 r. decyzję (znak:(...), w której odmówił wznowienia postępowania w sprawie. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019r. wszedł w życie 21 marca 2019r., a zgodnie zart. 145a § 2 k.p.a.odwołująca mogła wnieść skargę o wznowienie postępowania w terminie do 23 kwietnia 2019r., uwzględniając dni wolne od pracy (Święta Wielkanocne). Jednocześnie organ rentowy podkreślił, żeK. K.nie uprawdopodobniła we wniosku, że uchybienie powyższemu terminowi nastąpiło bez jej winy, wobec czego odmówiono jego przywrócenia
    (decyzja ZUS z 6 czerwca 2019 r. – akta ZUS).

Powyższy stan faktyczny, który nie był sporny między stronami, Sąd ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach organu rentowego, których wiarygodność nie budziła wątpliwości.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
OdwołanieK. K.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z dnia 6 czerwca 2019 r., znak:(...)podlegało oddaleniu.
Rozpoznanie sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym. Taką możliwość dajeart. 1481§ 1 k.p.c.(Dz. U. z 2019r., poz. 1460), który przewiduje, że sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, sąd uzna – mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych – że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. W przedmiotowej sprawie okoliczności faktyczne nie były sporne, a zatem nie zachodziła potrzeba przeprowadzania dowodów. Spór dotyczy jedynie prawa. Ponadto strony nie wniosły o przeprowadzenie rozprawy. W tych okolicznościach Sąd na podstawie powołanego przepisu ocenił, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne, co w konsekwencji pozwoliło na rozpoznanie sprawy i wydanie rozstrzygnięcia na posiedzeniu niejawnym.
Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji, na wstępie należy przypomnieć, że spór w przedmiotowej sprawie koncentrował się wokół tego, czy w przypadkuK. K.zachodzą podstawy do przywrócenia terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania w związku z wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 6 marca 2019r., sygn. akt P 20/16. We wskazanym orzeczeniu TK orzekł o niezgodności zart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przepisuart. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2019r. poz. 39 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym do 30 września 2017r., w zakresie, w jakim dotyczyurodzonych w (...)r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy. Jego publikacja w Dzienniku Ustaw nastąpiła w dniu 21 marca 2019r.
Zgodnie zart. 145a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego(tekst jedn. Dz. U. z 2018r. poz. 2096 – dalej jako „k.p.a.”)można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego zKonstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja.Art. 145a § 2 k.p.a.wskazuje natomiast, że w sytuacji określonej wart. 145a § 1 k.p.a.skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. To oznacza, że skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019r. został opublikowany w Dzienniku Ustaw w dniu 21 marca 2019r., to zgodnie miesięczny termin do złożenia skargi o wznowienie postępowania administracyjnego przed ZUS upłynął w dniu 21 kwietnia 2019r. Przy tym dni 21 i 22 kwietnia 2019r. (kolejno niedziela i poniedziałek) przypadały odpowiednio na pierwszy i drugi dzień Świąt Wielkiej Nocy, które są ustawowo wolne od pracy. Podzielić należy zatem stanowisko organu rentowego co do tego, że zgodnie zart. 57 § 3 i 4 k.p.a.termin na złożenie wniosku o wznowienie postępowania upływał w dniu roboczym następującym po dniu wolnym od pracy, a więc 23 kwietnia 2019r. (wtorek). Odwołująca natomiast złożyła skargę o wznowienie postępowania dopiero w dniu 17 maja 2019 r., a więc z przekroczeniem terminu przewidzianego na jego złożenie.
Wymieniony termin jest terminem o charakterze procesowym, wobec czego ma do niego zastosowanie instytucja przywrócenia terminu(por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.z dnia 24 listopada 2010r., sygn. akt II SA/Go 710/10, LEX 753130). W przepisachKodeksu postępowania administracyjnegoinstytucja ta jest uregulowana wart. 58 § 1 i 2, który stanowi, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin.
Wraz ze skargą o wznowienie postępowania odwołująca w dniu 17 maja 2019 r. złożyła w ZUS wniosek przywrócenie terminu do złożenia przedmiotowej skargi. Organ rentowy uznał, że odwołująca nie uprawdopodobniła braku winy w niezachowaniu terminu.
Odwołując się od decyzjiK. K.wskazywała na okoliczności, które w jej ocenie miały uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminowi. Stanowisko odwołującej koncentrowało się przede wszystkim na stwierdzeniu, że nie mogła dowiedzieć się o orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego i jego wejściu w życie z uwagi na pobyt w szpitalu.
Sąd Okręgowy na podstawie złożonej do akt sprawy karty informacyjnej z leczenia szpitalnego ustalił, żeK. K.w dniu 30 maja 2019 r. została przyjęta w Szpitalnym Oddziale RatunkowymM.Szpitala (...)wW., gdzie była hospitalizowana do dnia 10 czerwca 2019 r. Ubezpieczona nie przedłożyła w toku sprawy innych dokumentacji medycznych mogących potwierdzić jej ciężki stan zdrowia w okresie poprzedzającym hospitalizację, który uniemożliwiałby jej złożenia skargi o wznowienie postepowania w przepisanym terminie. Wobec powyższego Sąd stwierdził, że powoływane przez ubezpieczoną fakty nie mogły stanowić potwierdzenia czy uprawdopodobnienia, że do uchybienia terminowi doszło bez jej winy, ponieważ hospitalizacja miała miejsca dopiero od dnia 30 maja 2019 r., a więc po upływie okresu 30-dni na złożenie skargi o wznowienie postępowania w sprawie, który mijał w dniu 23 kwietnia 2019r.
W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu w rozumieniuart. 58 § 1 k.p.a.wiąże sięz obowiązkiem strony zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu może mieć miejsce, gdy uchybienie terminowi nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Oznacza to, że przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony, okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie. Można więc termin przywrócić, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. W orzecznictwie podkreśla się także, że jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy a contrario zatem, przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa(por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2019r., I OSK 401/18). W kontekście powyższego sama okoliczność braku wiedzy o wydaniu wyroku przez Trybunał Konstytucyjny co do zasady nie może zostać uznana za przesłankę uzasadniającą przywrócenie terminu, ponieważ orzeczenia Trybunału, jako akty powszechnie obowiązujące, podlegają niezwłocznemu i obowiązkowemu ogłoszeniu w dzienniku urzędowym. Publikacja w dzienniku urzędowym stanowi główną i nadrzędną formę ogłoszenia aktów normatywnych i orzeczeń, a przez to również ich upublicznienia, w celu stworzenie możliwości zapoznania się z treścią danego aktu lub orzeczenia przez ogół społeczeństwa. Tym samym publikacja orzeczenia w dzienniku urzędowym stwarza domniemanie powszechnej znajomości prawa. Nie wyklucza to potencjalnych sytuacji, kiedy strona z przyczyn obiektywnych nie miała możliwości uzyskania wiedzy co do faktu wydania i wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego(por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2017r.,(...); z dnia 31 maja 2017r.,(...)).
W świetle zaprezentowanych poglądów judykatury, w przypadku powoływania się na brak wiedzy o wyroku Trybunału Konstytucyjnego, uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu na złożenie skargi ulega pewnej modyfikacji, polegającej na konieczności podniesienia takich okoliczności, które obiektywnie uzasadniałyby brak możliwości dowiedzenia się przez stronę o wejściu w życie takiego orzeczenia. W ocenie Sądu, w przypadku odwołującej takie okoliczności nie zachodziły. Przytaczane przez odwołującą okoliczności, takie jak choroba, pobyt w szpitalu w okresie od 30 maja 2019 r. do 10 czerwca 2019 r. oraz nie czytanie dzienników nie mogły jednoznacznie przesądzać o braku możliwości powzięcia informacji o ogłoszeniu powyższego orzeczenia.
Sąd Okręgowy zważył, że przedmiotowy wyrok Trybunału został nie tylko ogłoszony, lecz również opublikowany w Dzienniku Ustaw RP jeszcze przed wyjazdem odwołującej za granicę, odpowiednio w dniach 6 i 21 marca 2019r. Sąd miał przy tym na względzie, że informacje o wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 6 marca 2019r. zostały opublikowane nie tylko w dzienniku urzędowym, lecz były również rozpowszechniane za pomocą różnych środków medialnych, w tym w telewizji, w prasie oraz na portalach internetowych. Poza tym istotne jest to, że - jak wskazuje się w orzecznictwie - wyjazd za granicę nie może być uznany za okoliczność samą w sobie uzasadniającą brak winy w nieterminowym dokonaniu czynności. Sytuacja taka może co najwyżej świadczyć o wadliwym zabezpieczeniu własnych interesów w kraju, co ściśle wiąże się pojęciem winy, o jakiej mowa wart. 58 § 1 k.p.a.(wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wP.z dnia 19 grudnia 2018r.,(...) SA/Po 948/18; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wS.z dnia 22 listopada 2017r.,(...) SA/Sz 572/17; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego weW.z dnia 22 września 2017r., II SA/Wr 536/17; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 listopada 2018r., II GZ 416/18).
Co prawda odwołująca w swoich pismach procesowych wskazywała na to, że nie czyta gazet i nie ogląda telewizji, jednakże okoliczność ta nie zwalniała jej z należytego dbania o własne sprawy, jakiej należy oczekiwać od ubezpieczonych. Nie wykracza poza zakres dbania o własny interes poszukiwanie informacji istotnych dla własnej sytuacji prawnej, w tym też dotyczących potencjalnej zmiany stanu prawnego na skutek zmiany przepisów lub związanych z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego(zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 31 sierpnia 2017r., III AUa 109/16).
Odnosząc się do podniesionego w toku postępowania zarzutu braku informacjize strony ZUS o wydaniu orzeczenia, należy wskazać, że na organie rentowym nie ciąży obowiązek informowania ubezpieczonych o każdej o zmianie stanu prawnego, jak równieżo treści orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny. Niemniej jednak,w przypadku wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019r. na stronie internetowej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu 28 marca 2019r. opublikowano informację o przedmiotowym orzeczeniu, jego skutkach oraz kręgu zainteresowanych osób, których orzeczenie to dotyczy, jednocześnie wskazując na możliwość wniesienia skargi o wznowienie postępowania zarówno przed organem rentowym, jak i przed sądem,ze wskazaniem terminów, w jakich należy wnieść skargi.
W tych okolicznościach Sąd Okręgowy uznał zatem, że zaskarżona decyzja organu rentowego odpowiada prawu, gdyż odwołująca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak jej winy w uchybieniu terminu. Odwołanie podlegało więc oddaleniu na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.
Na marginesie powyższych rozważań, Sąd wskazuje, że problematyka stanowiąca przedmiot rozstrzygania przez Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 6 marca 2019r. skutkowała podjęciem przez ustawodawcę inicjatywy w zakresie uregulowania sposobu przeliczania emerytury z uwzględnieniem braku w aktualnym stanie prawnymart. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W dniu 15 maja 2019r. wniesiono senacki projekt ustawy mający na celu przywrócenie większej podstawy obliczenia emerytury ubezpieczonym, którzy pobrali wcześniejszą emeryturę bez obiektywnej wiedzy, że kwoty wcześniej pobranej emerytury pomniejszą emeryturę powszechną. Projekt ten z dniem 15 lipca 2019r. przekazano do Sejmu w celu kontynuowania prac legislacyjnych, które ostatecznie nie zostały zakończone przed końcem VIII kadencji Sejmu. Na dzień 13 listopada 2019r. Marszałkowi Senatu RP przedłożono jednak tożsamy do wspomnianego powyżej senacki projekt ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ((...)nr 12), co pozwala zakładać, że kwestia ustalania emerytur powszechnych dla osóburodzonych w (...)roku, omówiona w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019r., będzie przedmiotem działań legislacyjnych ustawodawcy w ramach kolejnej kadencji Parlamentu RP.
Zarządzenie:Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć(...)