Sąd Rejonowy w Dzierżoniowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 8/18
Data wyroku: 2020-02-17 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Radosław Florek
Słowa kluczowe: Czyny niedozwolone
Podstawa prawna: art 435 § 1 kc, art. 822 § 1 kc

Sygn. akt I C 8/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 lutego 2020 roku
Sąd Rejonowy w Dzierżoniowie I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSR Radosław Florek
Protokolant: Marta Chęcińska
po rozpoznaniu 17 lutego 2020 roku w Dzierżoniowie
na rozprawie
sprawy z powództwaT. C. (1)
przeciwko(...) Spółce AkcyjnejwS.
o zadośćuczynienie pieniężne w kwocie 5 000 zł

I
oddala powództwo;

II
zasądza od powódkiT. C. (1)na rzecz strony pozwanej(...) Spółki AkcyjnejwS.kwotę10,38 złtytułem zwrotu kosztów procesu;

III
odstępuje od obciążenia powódkiT. C. (1)wydatkami tymczasowo poniesionymi przez Skarb Państwa.

Sygn. aktI C 8/18

UZASADNIENIE
CZĘŚĆ WSTĘPNA

1
PowódkaT. C. (1)wystąpiła o zasądzenie na jej rzecz od strony pozwanej(...) Spółki AkcyjnejwS.5000 zł wraz z odsetkami ustawowymi od 16 sierpnia 2015 roku do 31 grudnia 2015 roku i ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia pieniężnego zart. 446 § 4 k.c.

Na uzasadnienie tego żądania wskazała, że 13 maja 2015 roku naulicy (...)weW.doszło do wypaku drogowego, w którym w wyniku zderzenia z tramwajem należącym do(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąweW.śmierć poniosła kierująca roweremK. C.. Podała, że w momencie zdarzenia(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąweW.była objęta ochroną ubezpieczeniową w zakresie odpowiedzialnośći cywilnej, na podstawie umowy ubezpieczeniowej nr(...)zawartej ze stroną pozwaną(...) Spółką AkcyjnąwS.. Oświadczyła, że w piśmie z 6 lipca 2015 roku jej pełnomocnik wystąpił do pozwanej Spółki o wypłatę na jej rzecz odpowiedniego zadośćuczynienia pieniężnego na podstawieart. 446 § 4 k.c., a pismem z 17 lipca 2015 roku strona pozwana odmówiła uznania tego roszczenia wobec braku podstaw do przyjęcia odpowiedzialności cywilnej po stronie ubezpieczonego czyli(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąweW.. Wskazała, że(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąweW.odpowiada za to zdarzenie na podstawieart. 435 § 1 k.c., wedle którego prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody (pary, gazu, elektryczności, paliw płynnych itp.) ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu, wyrządzoną komukolwiek przez ruch przedsiębiorstwa lub zakładu, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności. Podkreśliła, że między ruchem tramwaju a śmierciąK. C.zachodzi adekwatny związek przyczynowy, albowiem rowerzystka zginęła wskutek potrącenia przez tramwaj wchodzący w składprzedsiębiorstwa (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąweW.. Oświadczyła, że wyłączna wina poszkodowanego jako okoliczność egzoneracyjna występuje wówczas, gdy zawinione działanie poszkodowanego było jedyną przyczyną wypadku. Podała, że taka sytuacja nie występuje, jeżeli przyczyną wypadku była nie tylko wina poszkodowanego, ale gdy składają się na nią także inne elementy podmiotowe i przedmiotowe, gdyż konstrukcjaart. 435 k.c.polega na przeciwstawieniu źródeł powstania szkody w płaszczyźnie przyczynowości, a nie winy. Wskazała, że dokładna analiza okoliczności zdarzenia prowadzi do wniosku, iżK. C.nie ponosi wyłacznej winy za jego zaistnienie. Podała, że układ hamulcowy tramwaju nie był sprawny, albowiem jeden z ośmiu hamulców szynowych nie opadał na szynę w trakcie badania. Podkreśliła, że rejestrator zdarzeń(...)był uszkodzony, co uniemożliwia ustalenie, jakiego rodzaju hamulca w chwili zdarzenia użył motorniczy i czy w tym czasie użył on dzwonka ostrzegawczego. W związku z tym podniosła, że konieczne jest ustalenie, czy przy w pełni sprawnym układzie hamulcowym, dojazd tramwaju do miejsca wypadku zostałby opóźniony na tyle, abyK. C.zdążyła opuścić tor ruchu tramwaju. Uznała dodatkowo, żeK. C.w sposób znaczny przyczyniła się do zaistnienia wypadku, w zwiazku z czym dokonała zmniejszenia należnej jej sumy zadośćuczynienia o 50%. Podała, że jest babciąK. C., a ze zmarłą łączyła ją szczególna więź emocjonalna, oparta na miłości i przyjaźni. Oświadczyła, że zmarła była oddaną i kochającą wnuczką, która stanowiła dla niej wsparcie i pocieszenie. Podkreśliła, że nie pogodziła się ze śmiercią ukochanej wnuczki, a jej śmierć była dla niej ogromnym i niespodziwanym ciosem. W ocenie powódki, w świetle tych okoliczności przysługuje jej zadośćuczynienie pieniężne w kwocie 10 000 zł, które w związku z przyczynieniem sięK. C.do tego zdarzenia podlega obniżeniu do 5000 zł.
2.W odpowiedzi na pozew z 12 lutego 2018 roku, strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości.
Motywując swoje stanowisko przyznała, że doszło do wypadku opisanego w pozwie, a ona w okresie od 1 stycznia 2015 roku do 31 grudnia 2015 roku ubezpieczała od odpowiedzialności cywilnego(...) Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnościąweW.w ramach ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej lub użytkowania mienia. Zarzuciła, że stan zagrożenia oraz sytuację wypadkową spowodowała wyłącznie kierująca rowerem, albowiem nie ustąpiła pierwszeństwa jadącemu z tego samego kierunku tramwajowi oraz nie zachowała wymaganej szczególnej ostrożności podczas wykonywania manewru zmiany kierunku jazdy w prawo. Podkreśliła, że motorniczy swoim zachowaniem nie przyczynił się do powstania szkody, gdyż tramwaj poruszał się z dozwoloną w tym miejscu prędkością, a motorniczy zareagował na zachowanie rowerzystki, gdy była jeszcze na pasie drogowym. Podała również, że niesprawność w zakresie jednego hamulca była praktycznie bez znaczenia.

STAN FAKTYCZNY
I.Najbliższy członek rodziny
1.PowódkaT. C. (2) z domu K.jest matkąP. C..
Dowód:
odpis skrócony aktu urodzenia sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego wD.o oznaczeniu(...)– k. 196,
odpis skrócony aktu małżeństwa sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego wŁ.o oznaczeniu(...)– k. 202.
2.K. C.była córkąP. C..
Dowód:
odpis skrócony aktu zgonu sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego weW.o oznaczeniu(...)– k. 205.
II.Przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody
1.(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąweW.świadczy usługi przewozu w ramach komunikacji miejskiej na terenie miastaW..
Fakt bezsporny.
III.Umowa ubezpieczenia

1
W okresie od 1 stycznia 2015 roku do 31 grudnia 2015 roku,(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąweW.była objeta umową ubezpieczenia odpowiedzielności cywilnej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej zawartą ze stroną pozwaną(...) Spółką AkcyjnąwS..

Dowód:
odpispolisy nr (...)- akta szkody o numerze(...).
IV.Przebieg zdarzenia
1.W dniu 13 maja 2015 roku, około godziny 19.20 weW., kierująca roweremK. C.jechałaulicą (...)w kierunkuulicy (...)i w trakcie wykonywania manewru skrętu w prawo w drogę wewnętrzną prowadzącą do budynku Akademii Wychowania Fizycznego nie ustapiła pierwszeństwa jadącemu w tym samym kierunkutramwajowi linii numer (...).
Dowód:
notatka urzędowa z 13 maja 2015 roku – k. 1-5 akt Prokuratury Rejonowej dla Wrocławia-Śródmieście weW.o sygnaturze PR1 Ds. 2874/15,
protokół przesłuchania świadkaJ. S.z 13 maja 2015 roku – k. 7-9 akt Prokuratury Rejonowej dla Wrocławia-Śródmieście weW.o sygnaturze PR1 Ds. 2874/15,
protokół przesłuchania świadkaZ. K.z 14 maja 2015 roku – k. 23-24 akt Prokuratury Rejonowej dla Wrocławia-Śródmieście weW.o sygnaturze PR1 Ds. 2874/15,
protokół przesłuchania świadkaK. Z.z 28 maja 2015 roku – k. 36-38 akt Prokuratury Rejonowej dla Wrocławia-Śródmieście weW.o sygnaturze PR1 Ds. 2874/15,
rekonstrukcyjna opinia biegłego Nr 5/06/15 z 23 czerwca 2015 roku – k. 86-98 akt Prokuratury Rejonowej dla Wrocławia-Śródmieście weW.o sygnaturze PR1 Ds. 2874/15,
opinia pisemna biegłego sądowego z zakresu techniki samochodowejŁ. G.z 17 czerwca 2018 roku - k. 214-245,
opinia pisemna łączna biegłego sądowego z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowychJ. W.i biegłego sądowego z zakresu medycyny sądowejM. B.z 2 września 2019 roku - k. 331-367,
ustne wyjaśnienia opinii pisemnej biegłego sądowego z zakresu techniki samochodowejŁ. G.- k. 270,
ustne wyjaśnienia opinii pisemnej łącznej biegłego sądowego z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowychJ. W.- k. 411.

2
Przed wykonaniem tego manewruK. C.nie upewniła się, czy może go wykonać i nie zasygnalizowała zamiaru wykonania tego manewru. Gdy tylko motorniczy dostrzegł, żeK. C.zamierza skręcić w prawo, uruchomił hamowanie awaryjne i dzwonek zewnętrzny.K. C.dostrzegła tramwaj i wówczas delikatnie podniosła się z siedzenia, aby docisnąć pedała roweru i ucieć przed tramwajem.

Dowód:
protokół przesłuchania świadkaK. Z.z 28 maja 2015 roku – k. 36-38 akt Prokuratury Rejonowej dla Wrocławia-Śródmieście weW.o sygnaturze PR1 Ds. 2874/15,
rekonstrukcyjna opinia biegłego Nr 5/06/15 z 23 czerwca 2015 roku – k. 86-98 akt Prokuratury Rejonowej dla Wrocławia-Śródmieście weW.o sygnaturze PR1 Ds. 2874/15,
opinia pisemna biegłego sądowego z zakresu techniki samochodowejŁ. G.z 17 czerwca 2018 roku - k. 214-245,
opinia pisemna łączna biegłego sądowego z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowychJ. W.i biegłego sądowego z zakresu medycyny sądowejM. B.z 2 września 2019 roku - k. 331-367,
ustne wyjaśnienia opinii pisemnej biegłego sądowego z zakresu techniki samochodowejŁ. G.- k. 270,
ustne wyjaśnienia opinii pisemnej łącznej biegłego sądowego z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowychJ. W.- k. 411.

3
K. C.wjechała jednak bezpośrednio pod przód tego tramwaju i została przez niego potrącona.

Dowód:
odpis skrócony aktu zgonu sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego weW.o oznaczeniu(...)– k. 205,
notatka urzędowa z 13 maja 2015 roku – k. 1-5 akt Prokuratury Rejonowej dla Wrocławia-Śródmieście weW.o sygnaturze PR1 Ds. 2874/15,
protokół przesłuchania świadkaK. Z.z 28 maja 2015 roku – k. 36-38 akt Prokuratury Rejonowej dla Wrocławia-Śródmieście weW.o sygnaturze PR1 Ds. 2874/15,
opinia pisemna biegłego sądowego z zakresu techniki samochodowejŁ. G.z 17 czerwca 2018 roku - k. 214-245,
opinia pisemna łączna biegłego sądowego z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowychJ. W.i biegłego sądowego z zakresu medycyny sądowejM. B.z 2 września 2019 roku - k. 331-367.

4
W momencie zdarzenia tramwaj poruszał się z prędkością około 49 km/h, a w miejscu zdarzenia obowiązywało wówczas ograniczenie prędkości do 50 km/h.

Dowód:
protokół przesłuchania świadkaK. Z.z 28 maja 2015 roku – k. 36-38 akt Prokuratury Rejonowej dla Wrocławia-Śródmieście weW.o sygnaturze PR1 Ds. 2874/15,
rekonstrukcyjna opinia biegłego Nr 5/06/15 z 23 czerwca 2015 roku – k. 86-98 akt Prokuratury Rejonowej dla Wrocławia-Śródmieście weW.o sygnaturze PR1 Ds. 2874/15,
uzupełniająca opinia biegłego Nr 5b/06/15 z 21 marca 2016 roku – akta Prokuratury Rejonowej dla Wrocławia-Śródmieście weW.o sygnaturze PR1 Ds. 2874/15,
opinia pisemna biegłego sądowego z zakresu techniki samochodowejŁ. G.z 17 czerwca 2018 roku - k. 214-245,
ustne wyjaśnienia opinii pisemnej łącznej biegłego sądowego z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowychJ. W.- k. 411.
V.Pojazd uczestniczący w zdarzeniu
1.Tramwaj uczestniczący w tym wypadku stanowił własność(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąweW..
Dowód:
notatka urzędowa z 13 maja 2015 roku – k. 1-5 akt Prokuratury Rejonowej dla Wrocławia-Śródmieście weW.o sygnaturze PR1 Ds. 2874/15.

2
Tramwaj ten posiada osiem hamulców szynowych.

Dowód:
opinia dotycząca oceny technicznej pojazdów 1/06/2015/OT z 12 czerwca 2015 roku – k. 67-81 akt Prokuratury Rejonowej dla Wrocławia-Śródmieście weW.o sygnaturze PR1 Ds. 2874/15,
opinia pisemna biegłego sądowego z zakresu techniki samochodowejŁ. G.z 17 czerwca 2018 roku - k. 214-245,
ustne wyjaśnienia opinii pisemnej biegłego sądowego z zakresu techniki samochodowejŁ. G.- k. 270.

3
W dniu 15 maja 2015 roku, przeprowadzono ocenę stanu technicznego tego pojazdu i stwierdzono, że jeden hamulec szynowy na drugim wózku z lewej strony nie opadał, dzwonki zewnętrzne były sprawne i dobrze słyszalne, a w chwili wypadku rejestrator zdarzeń(...)był niesprawny.

Dowód:
opinia dotycząca oceny technicznej pojazdów 1/06/2015/OT z 12 czerwca 2015 roku – k. 67-81 akt Prokuratury Rejonowej dla Wrocławia-Śródmieście weW.o sygnaturze PR1 Ds. 2874/15,
opinia pisemna biegłego sądowego z zakresu techniki samochodowejŁ. G.z 17 czerwca 2018 roku - k. 214-245,
opinia pisemna łączna biegłego sądowego z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowychJ. W.i biegłego sądowego z zakresu medycyny sądowejM. B.z 2 września 2019 roku - k. 331-367,
ustne wyjaśnienia opinii pisemnej biegłego sądowego z zakresu techniki samochodowejŁ. G.- k. 270.
4.Stan techniczny układu hamulcowego przedmiotowego pojazdu, pomimo jego częściowej niesprawności, spełniał wymagane normy.
Dowód:
opinia dotycząca oceny technicznej pojazdów 1/06/2015/OT z 12 czerwca 2015 roku – k. 67-81 akt Prokuratury Rejonowej dla Wrocławia-Śródmieście weW.o sygnaturze PR1 Ds. 2874/15,
opinia pisemna biegłego sądowego z zakresu techniki samochodowejŁ. G.z 17 czerwca 2018 roku - k. 214-245,
opinia pisemna łączna biegłego sądowego z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowychJ. W.i biegłego sądowego z zakresu medycyny sądowejM. B.z 2 września 2019 roku - k. 331-367,
ustne wyjaśnienia opinii pisemnej biegłego sądowego z zakresu techniki samochodowejŁ. G.- k. 270.
5.W tym pojeździe szynowym dzwonek zewnętrzny załączany jest automatycznie wraz z uruchomieniem hamulców awaryjnych.
Dowód:
opinia pisemna biegłego sądowego z zakresu techniki samochodowejŁ. G.z 17 czerwca 2018 roku - k. 214-245,
ustne wyjaśnienia opinii pisemnej biegłego sądowego z zakresu techniki samochodowejŁ. G.- k. 270.
VI.Skutki zdarzenia
1.W wyniku doznanych w tym zdarzeniu obrażeń ciałaK. C.poniosła śmierć na miejscu.
Dowód:
odpis skrócony aktu zgonu sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego weW.o oznaczeniu(...)– k. 205,
notatka urzędowa z 13 maja 2015 roku – k. 1-5 akt Prokuratury Rejonowej dla Wrocławia-Śródmieście weW.o sygnaturze PR1 Ds. 2874/15,
protokół przesłuchania świadkaK. Z.z 28 maja 2015 roku – k. 36-38 akt Prokuratury Rejonowej dla Wrocławia-Śródmieście weW.o sygnaturze PR1 Ds. 2874/15,
opinia pisemna biegłego sądowego z zakresu techniki samochodowejŁ. G.z 17 czerwca 2018 roku - k. 214-245,
opinia pisemna łączna biegłego sądowego z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowychJ. W.i biegłego sądowego z zakresu medycyny sądowejM. B.z 2 września 2019 roku - k. 331-367,
ustne wyjaśnienia opinii pisemnej łącznej biegłego sądowego z zakresu medycyny sądowejM. B.- k. 411.
2.Gdyby w trakcie zdarzenia były sprawne wszystkie hamulce szynowe, to opóźnienie hamowania tramwaju byłoby minimalnie większe iK. C.nie mogłaby uniknąć zderzenia z nim, a w efekcie śmierci.
Dowód:
opinia pisemna łączna biegłego sądowego z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowychJ. W.i biegłego sądowego z zakresu medycyny sądowejM. B.z 2 września 2019 roku - k. 331-367,
opinia pisemna łączna biegłego sądowego z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowychJ. W.i biegłego sądowego z zakresu medycyny sądowejM. B.z 2 września 2019 roku - k. 331-367,
ustne wyjaśnienia opinii pisemnej biegłego sądowego z zakresu techniki samochodowejŁ. G.- k. 270,
ustne wyjaśnienia opinii pisemnej łącznej biegłego sądowego z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowychJ. W.- k. 411.
3.Gdyby w trakcie zdarzeniaK. C.usłyszała dzwonek pojazdu szynowego, to nie uniknęłaby zderzenia z nim.
Dowód:
ustne wyjaśnienia opinii pisemnej biegłego sądowego z zakresu techniki samochodowejŁ. G.- k. 270.
VII.Zawiadomienie o szkodzie
1.Pismem z 6 lipca 2015 roku, pełnomocnik powódki zawiadomił pozwaną Spółkę o opisanym powyżej zdarzeniu i zażądał przyznania powódce zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę w kwocie 30 000 zł.
Dowód:
odpis pisma pełnomocnika powódki do strony pozwanej z 6 lipca 2015 roku - akta szkody o numerze(...).
2.Pismo to doręczono stronie pozwanej w dniu 13 lipca 2015 roku.
Dowód:
odpis pisma pełnomocnika powódki do strony pozwanej z 6 lipca 2015 roku - akta szkody o numerze(...).
VIII.Odmowa przyznania zadośćuczynienia pieniężnego

1
Pismem z 17 lipca 2015 roku, pozwana Spółka odmówiła przyznania powódce zadośćuczynienia pieniężnego uznając, że(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąweW.nie ponosi odpowiedzialności za przedmiotowe zdarzenie, albowiem doszło do niego wyłącznie z winyK. C..

Dowód:
odpis pisma strony pozwanej do pełnomocnika powódki z 17 lipca 2015 roku - akta szkody o numerze(...).
ROZWAŻANIA PRAWNE
I. Odpowiedzialność prowadzącego przedsiębiorstwo(punkt I wyroku)

1
Wedle przepisuart. 435 § 1 k.c., prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody (pary, gazu, elektryczności, paliw płynnych itp.) ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu, wyrządzoną komukolwiek przez ruch przedsiębiorstwa lub zakładu, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności.

2
Odpowiedzialność na zasadzie ryzyka zart. 435 k.c.oparta jest na założeniu, że samo funkcjonowanie zakładu wprawianego w ruch za pomocą sił przyrody stwarza niebezpieczeństwo wyrządzenia szkody niezależnie od działania lub zaniechania podmiotu prowadzącego taki zakład. Dla przypisania odpowiedzialności podmiotowi, którego odpowiedzialność konstruowana jest na zasadzie ryzyka, zbędne jest rozważanie, czy można mu przypisać zawinienie lub bezprawne zaniedbania, a zatem odpowiedzialności tej nie wyłączy przeprowadzenie dowodu braku jego winy (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 16 lipca 2019 roku, III APa 12/19, LEX nr 2713564; wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 3 kwietnia 2019 roku, I AGa 201/18, LEX nr 2668201; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 19 grudnia 2018 roku, III APa 16/18, LEX nr 2605628; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 10 sierpnia 2018 roku, I ACa 1412/17, LEX nr 2635196).

3
Zakresem przedmiotowymart. 435 k.c.objęte są tylko takie przedsiębiorstwa, które dla prawidłowego funkcjonowania (dla osiągnięcia zakładanych celów) muszą opierać swą działalność na wykorzystaniu odpowiednio przetworzonych sił przyrody (pary, gazu, elektryczności itp.). Muszą być to zarazem siły odpowiednio przetworzone za pomocą różnego rodzaju maszyn i urządzeń mechanicznych (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 19 grudnia 2018 roku, III APa 16/18, LEX nr 2605628). W omawianym przepisie nie chodzi przy tym o przedsiębiorstwo, które jedynie wykorzystuje do realizacji części zadań urządzenia wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody, lecz o takie, które jako całość wprawiane jest w ruch za pomocą sił przyrody. Użyta siła przyrody powinna stanowić siłę napędową przedsiębiorstwa jako całości, tak aby jego istnienie oraz praca były uzależnione od wykorzystania sił przyrody, bez użycia których nie osiągnęłoby celu, do jakiego zostało utworzone. Ujęcie funkcjonalne, właściwe do zdefiniowania pojęcia przedsiębiorstwa poruszanego siłami przyrody w rozumieniuart. 435 § 1 k.c., oznacza przedsiębiorstwo, którego globalny cel funkcjonowania jest zależny od użycia sił przyrody, a korzystanie z nich stanowi warunek konieczny jego istnienia i funkcjonowania w tym sensie, że zarówno jego struktura, jak i system organizacji oraz wykonywania zadań jest dostosowany do sił przyrody i zależny od nich (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 20 stycznia 2020 roku, I ACa 498/19, LEX nr 2907150; wyrok Sądu Najwyższego z 27 września 2018 roku, III PK 77/17, LEX nr 2566510; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 10 sierpnia 2018 roku, I ACa 1412/17, LEX nr 2635196).

4
Przepisart. 435 § 1 k.c.wprowadza rozszerzoną odpowiedzialność przedsiębiorstw wprawianych w ruch za pomocą sił przyrody, opartą na zasadzie ryzyka, przy czym odpowiedzialność ta istnieje pod warunkiem, że szkoda istotnie pozostaje w normalnym związku przyczynowym z ruchem przedsiębiorstwa (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 20 stycznia 2020 roku, I ACa 498/19, LEX nr 2907150; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 8 maja 2019 roku, III APa 31/18, LEX nr 2684281). Nie istnieje domniemanie, że szkoda powstaje w związku z ruchem przedsiębiorstwa i okoliczność tę należy wykazać w procesie, przy czym ciężar dowodu tego faktu spoczywa zgodnie zart. 6 k.c.na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne, czyli na poszkodowanym (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 20 stycznia 2020 roku, I ACa 498/19, LEX nr 2907150).

5
Wyrządzenie szkody przez "ruch przedsiębiorstwa" ma miejsce zarówno wtedy, gdy szkoda jest bezpośrednim skutkiem użycia sił przyrody i pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym z niebezpieczeństwem wynikającym z zastosowania tych sił, jak i wtedy, gdy pozostaje w związku z samym tylko ruchem przedsiębiorstwa, jako całości. Ruch przedsiębiorstwa, w ujęciuart. 435 § 1 k.c., zatem to każda działalność tego przedsiębiorstwa, a nie tylko taka, która jest bezpośrednio związana z działaniem sił przyrody i która stanowi następstwo ich działania (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 8 maja 2019 roku, III APa 31/18, LEX nr 2684281; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 13 grudnia 2018 roku, I ACa 228/18, LEX nr 2669659; wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 30 października 2018 roku, I ACa 68/18, LEX nr 2624019).

6
Poza sporem pozostawał fakt, że(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąweW.świadczy usługi przewozu w ramach komunikacji miejskiej przy użyciu różnego rodzaju pojazdów wprawianych w ruch za pomocą sił przyrody, takich jak paliwa płynne, czy energia elektryczna. Jej funkcjonowanie jest więc uzależnione od użycia tych sił przyrody, a korzystanie z nich stanowi konieczny warunek jej istnienia i osiągnięcia celów, dla których została utworzona.

7
(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąweW.jest podmiotem prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody w rozumieniuart. 435 § 1 k.c.

8
Ruch przedsiębiorstwa prowadzonego przez(...) Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnościąweW.polega przede wszystkim na udziale w ruchu drogowym wchodzących w jego skład pojazdów.

9
K. C.kierując rowerem zderzyła się z uczestniczącym w ruchu drogowym tramwajem należącym do tego przedsiębiorstwa. W wyniku tego zdarzenia doznała obrażeń ciała, które skutkowały jej zgonem. Wystąpienie takich obrażeń, jak również będąca ich efektem śmierć poszkodowanego, są typowym i normalnym następstwem zderzenia człowiek z takim pojazdem jak tramwaj.

10
ZgonK. C.pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym z ruchem przedsiębiorstwa prowadzonego przez(...) Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnościąweW.

11
Wskazane okoliczności nie były kwestionowane przez pozwaną Spółkę.

12
W niniejszej sprawie spełniane są przewidziane wart. 435 § 1 k.c.przesłanki odpowiedzialności cywilnej(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąweW.za sporne zdarzenie.

II. Wyłączna wina poszkodowanego(punkt I wyroku)
1.Odpowiedzialność odszkodowawcza w przypadku zaistnienia przesłanek zart. 435 k.c.może zostać wyłączona jedynie przez wykazanie wystąpienia jednej z trzech przesłanek egzoneracyjnych tj. iż szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznej winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą przedsiębiorstwo nie ponosi odpowiedzialności (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 16 lipca 2019 roku, III APa 12/19, LEX nr 2713564; wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 3 kwietnia 2019 roku, I AGa 201/18, LEX nr 2668201).
2. Ocena winy poszkodowanego, jako okoliczności egzoneracyjnej, jest dokonywana w kategoriach adekwatnego związku przyczynowego, tj. przewidziana w tym przepisie wyłączna wina w spowodowaniu szkody występuje wtedy, gdy zawinione zachowanie poszkodowanego było jedyną przyczyną sprawczą. Istnieć więc musi normalny związek przyczynowy wyłącznie pomiędzy zawinionym zachowaniem się poszkodowanego i doznaną przez niego szkodą, a ruch przedsiębiorstwa jest tylko czynnikiem przypadkowym, który został włączony do postępowania poszkodowanego i umożliwił mu wyrządzenie sobie szkody. W konsekwencji, nie uchyla odpowiedzialności nawet ustalenie, że wina może być przypisana jedynie samemu poszkodowanemu, jeżeli równocześnie wystąpiły inne jeszcze przyczyny szkody w rozumieniu adekwatnego związku przyczynowego, choćby niezawinione przez prowadzącego przedsiębiorstwo (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 16 lipca 2019 roku, III APa 12/19, LEX nr 2713564; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 8 maja 2019 roku, III APa 31/18, LEX nr 2684281).
3.Ciężar udowodnienia wyłącznej winy poszkodowanego spoczywa na odpowiedzialnym, a zatem chcąc uwolnić się od odpowiedzialności, powinien on wykazać nie tylko winę poszkodowanego, ale zarazem brak jakiejkolwiek winy własnej i "wyłączny" związek przyczynowy między zachowaniem się poszkodowanego a wypadkiem (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 8 maja 2019 roku, III APa 31/18, LEX nr 2684281; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 10 sierpnia 2018 roku, I ACa 1412/17, LEX nr 2635196).
4. W świetle przepisówart. 25 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 roku - Prawo o ruchu drogowym(Dz.U. z 2012 roku, poz. 1137 z późn. zm.), pojazd szynowy, zarówno na skrzyżowaniu równorzędnym, jak i w przypadku przecinania się kierunków ruchu poza skrzyżowaniem, ma pierwszeństwo w stosunku do innych pojazdów, bez względu na to, z której strony nadjeżdża.
5.W niniejszej sprawie kierunek ruchu tramwaju, jak i kierunek ruchu rowerzystki, przecinały się w wyniku wykonania przez rowerzystkę manewru skrętu w prawo. Oznacza to, że tramwaj miał pierwszeństwo przejazdu, a w związku z tymK. C.była obowiązana ustąpić mu pierwszeństwo.
6.Przed wykonaniem tego manewruK. C.nie upewniła się, czy może go wykonać i nie zasygnalizowała zamiaru wykonania tego manewru. Doprowadziło to do tego, że nie ustąpiła mu pierwszeństwa i zderzyła się z tramwajem.
7.Takie zachowanieK. C.było niezgodne z prawem czyli miało charakter zawiniony, a zderzenie z tramwajem i jego konsekwencje dla jej życia były normalnym następstwem tego zawinionego działania.
8.Bezpośrednią przyczyną wypadku i będącego jego skutkiem zgonuK. C.było jej zawinione zachowanie.
9.Motorniczy w trakcie zdarzenia zachował szczególną ostrożność i rozpoczął hamowania awaryjne, gdy tylko stwierdził, że może wystąpić stan zagrożenia. Jego reakcja była prawidłowa i ponadprzeciętnie szybka.
10.Reakcja motorniczego na stan zagrożenia wywołany przezK. C.nie stanowiła przyczyny tegoż zdarzenia.
11.Nie stwierdzono, aby w przedmiotowym tramwaju w chwili zdarzenia był niesprawny dzwonek zewnętrzny, a jest on załączany automatycznie wraz z uruchomieniem hamulców awaryjnych. Jego użycie potwierdził motorniczyK. Z..
12.Dynamika zdarzenia wskazuje, że nawet gdybyK. C.usłyszała dzwonek pojazdu szynowego, to nie uniknęłaby zderzenia z nim (k. 277 i 428 akt).
13.Nie ma podstaw do przyjęcia, aby przyczyną tego wypadku był brak użycia dzwonka zewnętrznego.
14. W momencie zdarzenia tramwaj poruszał się z prędkością około 49 km/h, a w miejscu zdarzenia obowiązywało wówczas ograniczenie prędkości do 50 km/h. Nie doszło więc do przekroczenia przez ten pojazd dopuszczalnej prędkości.
15.Przyczyną wypadku nie było przekroczenie prędkości przez pojazd szynowy.
16.Układ hamulcowy tego tramwaju był sprawny i spełniał wymagane normy.
17.Uszkodzenie jednego z ośmiu hamulców szynowych została stwierdzone dwa dni po wypadku. Brak jest dowodów na to, że już w trakcie zdarzenia był on niesprawny i nie można wykluczyć, iż wówczas funkcjonował prawidłowo. Do jego uszkodzenia mogło bowiem dojść po tym zdarzeniu, w trakcie podnoszenia tego pojazdu lub podczas jazdy do zajezdni (k. 341-342, 425-426 i 428 akt).
18.Ewentualna niesprawność jednego z hamulców szynowych w momencie wypadku nie miało wpływu na jego przebieg i skutki tego wypadku. Opóźnienie hamowania przy sprawności wszystkich ośmiu hamulców szynowych a nie tylko siedmiu, byłoby tylko minimalnie większe i nie spowodowałoby, żeK. C.uniknęłaby zderzenia z tramwajem i w efekcie śmierci (k. 276, 278-280, 426 i 432 akt).
19.Ewentualne uszkodzenie jednego z hamulców szynowych nie doprowadziło do takiego wydłużenia drogi hamowania, że skutkowało to wypadkiem i śmierciąK. C..
20.Jedyną przyczyną przedmiotowego zdarzenia i śmierciK. C.było jej zawinione działanie, gdyż nie można stwierdzić, aby jakiekolwiek inne okoliczności przyczyniły się do tego wypadku.
21.Sporny wypadek i zgonK. C.nastąpiły z wyłącznej winy poszkodowanejK. C..
22.(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąweW.nie ponosi odpowiedzialności za to zdarzenie.
III. Odpowiedzialność ubezpieczyciela(punkt I wyroku)
1.Przepisart. 822 § 1 k.c.stanowi, że przez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej ubezpieczyciel zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, względem których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo ubezpieczony.
2.Przewidziane wart. 822 § 1 k.c.ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej dotyczy zobowiązania ubezpieczonego z tytułu wyrządzenia innym szkody, za którą ponosi on odpowiedzialność. Przesłanką powstania obowiązku zapłacenia przez ubezpieczyciela, w granicach określonych umową ubezpieczenia, odszkodowania poszkodowanej osobie trzeciej jest istnienie cywilnoprawnej odpowiedzialności ubezpieczonego, którego obciąża zobowiązanie o charakterze odszkodowawczym. Ubezpieczyciel powinien spełnić swoje świadczenie w razie rzeczywistego powstania obowiązku świadczenia odszkodowawczego po stronie ubezpieczonego. Odpowiedzialność ubezpieczyciela nie może powstać, gdy ubezpieczony sprawca szkody nie ponosi odpowiedzialności wobec poszkodowanego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 22 maja 2019 roku, IV CSK 96/18, LEX nr 2671163).
3.W dniu przedmiotowego zdarzenia,(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąweW.była objęta umową ubezpieczenia odpowiedzielności cywilnej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej zawartą ze stroną pozwaną(...) Spółką AkcyjnąwS..
4.W takim samym zakresie jak(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąweW., na podstawie tej umowy ubezpieczenia, odpowiada za skutki tego wypadku pozwana Spółka.
5.Mając na uwadze, że(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąweW.nie ponosi odpowiedzialności za przedmiotowe zdarzenie, nie można takiej odpowiedzialności przypisać także jej ubezpieczycielowi czyli pozwanej Spółce.
6.Powództwo należało w całości oddalić.
IV. Koszty procesu(punkt II wyroku)

1
Wedle przepisuart. 98 § 2 zd. 1 k.p.c., do niezbędnych kosztów procesu prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, zalicza się poniesione przez nią koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub jej pełnomocnika oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie.

2
Do kosztów procesu poniesionych przez stronę pozwaną należało zaliczyć: opłatę notarialną za poświadczenie odpisu pełnomocnictwa procesowego w kwocie 7,38 zł (k. 173 akt) oraz opłaty kancelaryjne w kwocie 3 zł (k. 198 i 318 akt), co daje łącznie 10,38 zł.

3.Zgodnie z przepisemart. 98 § 1 k.p.c., strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu).
4.W niniejszej sprawie powódka w całości przegrała proces.
5.Powódka jest obowiązana zwrócić stronie pozwanej poniesione przez nią koszty procesu w całości.
V. Wydatki tymczasowo poniesione przez Skarb Państwa(punkt III wyroku)
1.W rozpoznawanej sprawie Skarb Państwa – Sąd Rejonowy w Dzierżoniowie w związku z podejmowanymi z urzędu przez skład orzekający czynnościami poniósł tymczasowo wydatki na zwrot kosztów stawiennictwa na rozprawie biegłego sądowegoŁ. G.w kwocie 367,02 zł (k. 294 akt), wynagrodzenie biegłego sądowegoJ. W.za wydanie opinii pisemnej łącznej w kwocie 1975,79 zł (k. 371 akt) i wynagrodzenie biegłego sądowegoM. B.za wydanie opinii pisemnej łącznej w kwocie 1713,11 zł (k. 371 akt), co daje w sumie 4055,92 zł.
2.Wedle przepisówart. 113 ust. 1 i 2w zw.art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(tekst jednolity - Dz.U. z 2019 roku, poz. 785 z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą o kosztach sądowych”, wydatkami tymczasowo poniesionymi przez Skarb Państwa sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży strony, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu.
3.W rozpoznawanej sprawie, stosując odpowiednio przepisart. 98 § 1 k.p.c., co do zasady należało tymi wydatkami obciażyć powódkę jako stronę, która w całości przegrała ten proces.
4.Zgodnie z przepisami art. 113 ust. 4 w zw. z art. 83 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych, w przypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może odstąpić od przewidzianego w ust. 2-3a obciążenia tymi wydatkami.
5.Należy przyjąc, że zastosowanie przepisów art. 113 ust. 4 w zw. z art. 83 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych powinno być oceniane w całokształcie okoliczności, które by uzasadniały odstępstwo od podstawowych zasad decydujących o rozstrzygnięciu w przedmiocie zwrotu wydatków tymczasowo poniesionymi przez Skarb Państwa. Do kręgu tych okoliczności należy zaliczyć zarówno fakty związane z samym przebiegiem procesu, jak i fakty leżące na zewnątrz procesu, zwłaszcza dotyczące stanu majątkowego stron. Okoliczności te powinny być oceniane przede wszystkim z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 4 kwietnia 2017 roku, I ACa 1596/16, LEX nr 2480879; wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 30 listopada 2016 roku, I ACa 495/16, LEX nr 2191512; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 25 września 2015 roku, I ACa 533/15, LEX nr 1927636).
6. Za zastosowaniem przepisów art. 113 ust. 4 w zw. z art. 83 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych może przemawiać charakter żądania poddanego rozstrzygnięciu, jego znaczenie dla strony i subiektywne przekonanie strony o zasadności dochodzonych roszczeń (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 29 listopada 2017 roku, I ACa 422/17, LEX nr 2461420; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 25 maja 2017 roku, III AUa 1290/16, LEX nr 2304354; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 20 września 2016 roku, I ACa 276/16, LEX nr 2137004; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 28 kwietnia 2016 roku, I ACa 1034/15, LEX nr 2071830; wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 22 kwietnia 2016 roku, I ACa 1130/15, LEX nr 2041777). Jednakże subiektywne przekonanie o zasadności roszczenia musi być wsparte na obiektywnych podstawach związanych z charakterem rozstrzyganego sporu i jego szczególną zawiłością, które powodują, że usprawiedliwione jest bronienie rozbieżnych stanowisk co do podstaw i treści mającego zapaść orzeczenia (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 25 maja 2017 roku, III AUa 1290/16, LEX nr 2304354; wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 16 grudnia 2016 roku, I ACa 955/16, LEX nr 2191500; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 8 lipca 2016 roku, I ACa 1380, LEX nr 2090436; wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 18 maja 2016 roku, I ACa 173/16, LEX nr 2087807; wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 18 maja 2016 roku, I ACa 170/16, LEX nr 2087806; wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 16 marca 2016 roku, I ACa 1732/15, LEX nr 2023634; wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 10 grudnia 2015 roku, I ACa 930/15, LEX nr 1993140).
7. Niejasności co przyczyn przedmiotowego wypadku, w szczególności w zakresie stanu technicznego pojazdu szynowego, i niepełne ich wyjaśnienie w ramach postępowania karnego, mogły spowodować u powódki przekonanie o zasadności dochodzonego w niniejszej sprawie roszczenia. Należy przy tym podkreślić, że powódka nie był w stanie w żaden sposób zweryfikować swojego stanowiska w tym przedmiocie przed wytoczeniem powództwa, albowiem nie posiadał odpowiedniej wiedzy i możliwości, aby właściwie ocenić wpływ poszczególnych okoliczności na przebieg spornego zdarzenia. Dopiero pogłębiona analiza wszystkich okoliczności sprawy, wymagająca przeprowadzenia dowodów z opinii pisemnych kilku biegłych sądowych, pozwoliła na dokonanie prawidłowej oceny przyczyn tego zdarzenia.
8. Obciążenie powódki wydatkami poniesionymi tymczasowo przez Skarb Państwa w kwocie 4055,92 zł pogłębiałoby w jej przypadku poczucie krzywdy doznanej w związku ze śmiercią wnuczki.
9.Powódka znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej, co skutkowało zwolnieniem jej od kosztów sądowych (k. 94 akt).
10. W tych okolicznościach obciążenie powódki tymi wydatkami byłoby oczywiście niesłuszne, niesprawiedliwe i niezgodne z zasadami współżycia społecznego, a tym samym w niniejszej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek przemawiający za odstąpieniem od obciążenia nimi powódki.