Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I AGa 148/19
Data wyroku: 2020-11-06 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grzegorz Krężołek, Jerzy Bess, Paweł Czepiel
Słowa kluczowe: Skarga pauliańska
Podstawa prawna: art 83 § 1 kc, 527 kc

Sygn. akt I AGa 148/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 6 listopada 2020 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Paweł Czepiel

Sędziowie:

SSA Grzegorz Krężołek (spr.)
SSA Jerzy Bess

Protokolant:

st. sekr. sądowy Grzegorz Polak

po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2020 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwa(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwŚ.
przeciwko(...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąwK.
o stwierdzenie nieważności czynności prawnej ewentualnie o stwierdzenie bezskuteczności czynności prawnej
na skutek apelacji strony pozwanej
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie
z dnia 18 kwietnia 2019 r. sygn. akt IX GC 1026/16
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Krakowie do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego.
SSA Grzegorz Krężołek SSA Paweł Czepiel SSA Jerzy Bess
Sygn. akt I AGa 148 /19

UZASADNIENIE
W ostatecznie sprecyzowanym żądaniu pozwu skierowanego przeciwko(...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąwK.- powódka(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwŚ., domagała się stwierdzenia nieważności zdziałanej w ramach czynności prawnej z dnia 12 sierpnia 2011r , objętej  aktem notarialnym Rep.(...), sporządzonym przez asesora notarialnegoW. W., zastępcę notariuszaB. K. (1)- umową powołaniaspółki z ograniczoną odpowiedzialnością (...)- czynności , [ także sporządzonej w formie aktu notarialnego Rep(...)przez tego samego notariusza w tym samym dniu ],
którąK. K. (1)wniósł do tej spółki w formie aportu :
- udział wynoszący 1/4 część w prawie użytkowania wieczystego gruntu, stanowiącego działki o numerach:(...)obręb(...)o łącznej powierzchni 0,5415 ha , położonego wZ., zabudowanego budynkiem dworca autobusowego, objętegoksięgą wieczystą Kw nr (...),
- udział wynoszący 1/4 część w prawie własności nieruchomości stanowiącejdziałkę nr (...)o powierzchni 0,1246 ha , objętejksięgą wieczystą Kw nr (...).
Jako ewentualne sformułowała żądanie uznania tej czynności wobec siebie za bezskuteczną.
W motywach żądań twierdziła, że jest dłużnikiem rzeczowym wobecbanku (...) SA, który udzieliłK. K. (1), w dniu 30 listopada 2010r kredytu. Zobowiązanie to nie było przez dłużnika osobistego spłacane , a egzekucja przeciw niemu , wdrożona przez bank, okazała się nieskuteczna.
Wobec tego kredytodawca wystąpił przed Sąd Okręgowy wN.przeciwko powódce o zapłatę tego zobowiązania. Jego roszczenie zostało określone na sumę 946.736,07 zł wraz z ustawowymi odsetkami.
Sąd Okręgowy wN.wyrokiem z dnia z 27 czerwca 2016 r., w sprawie o sygnaturze(...), zasądził od powódki tę należność wraz z kosztami sporu.
Tym samymspółka (...)ma roszczenie zwrotne , obejmujące tę wierzytelność wobec dłużnika osobistego. Nie może jej jednak zaspokoić w warunkach, h gdy doszło do kwestionowanej czynności w następstwie którejK. K. (1)wyzbył się składników majątkowych z których do jej zaspokojenia mogłoby dojść.
Powódka podnosiła , że w zamian za przedmiot aportu dłużnik osobisty banku objął 2 500 udziałów w nowo powstałej spółce , każdy o nominalnej wartości 100 złotych. Ich ogólna wartość 250 000 złotych , była w sposób oczywisty niższa aniżeli rzeczywista wartość praw do gruntu , które wspólnik wniósł do spółki.
Zatem dłużnik działał z pokrzywdzeniem swoich wierzycieli w tym powódki. Spółka zeŚ.twierdziła także , że kwestionowana czynność jest nieważna z uwagi na swoją pozorność.

K. K. (1)ani strona pozwana nie mieli rzeczywistego zamiaru wywołania skutku nabycia udziałów w prawie użytkowania wieczystego i w prawie własności przez(...)albowiem z uwagi na powiązania osobowe i kapitałowe wnoszącego aport nie utracił on wpływu na dysponowanie tymi udziałami. Przeciwnie , nadal decydował o tym w jaki sposób są wykorzystywane. Jedynym celem czynności z 12 sierpnia 2011 było to aby K.K. (1)uniknął egzekucji swoich zobowiązań wobec wierzycieli , w tym powódki.
Stanowisko strony pozwanej , które szczegółowo odnosiło się do kolejnych zmian żądań strony przeciwnej można podsumować następująco :
- powództwo podlega oddaleniu zarówno w zakresie żądania głównego jak i ewentualnego , a powódka powinna zostać obciążona kosztami procesu.
-Spółka (...)nie dowiodła aby czynności dokonane w dniu 12 sierpnia 2011 miały charakter pozorny w rozumieniuart. 83 §1 kc .
O tym , że przesłanki zastosowania tego przepisu nie zostały zrealizowane świadczy przede wszystkim to , że to pozwana po uzyskaniu tytułu do gruntu zajętego pod dworzec autobusowy wZ., wynajmowała go i czerpała stąd wymierne i systematyczne korzyści o czym świadczą umowy najmu , zawierane z podmiotami trzecimi. Dochód w ten sposób osiągany współdecydował o powodzeniu ekonomicznym pozwanej,
- powódka nie dowiodła , że istniała twierdzona przez nią różnica pomiędzy wartością aportu i udziałów objętych w nowo powołanej spółce przezK. K. (1). Fakty , które wynikają z przedłożonych dokumentów [ a w toku sporu także z relacji przesłuchanego w charakterze świadkaK. K. (1)oraz w charakterze strony pozwanejB. K. (2)] pozwalają potwierdzić , że ówcześnie , na datę dokonywania kwestionowanej czynności , wartość udziałów w prawie własności nieruchomości oraz w prawie użytkowania wieczystego odpowiadała wartości udziałów objętych przez osobistego dłużnika banku,
- (...) spółka z o. o.wŚ.nie ma legitymacji do żądania stwierdzenia nieważności czynności z dnia 12 sierpnia 2011r albowiem podmiotami mającymi tę legitymację łącznie są wszyscy uczestnicy / strony tej czynności / , a do zakończenia postępowania nie brał w nim udziału w charakterze stronyK. K. (1),
- powódka nie udowodniła , że ma interes prawny , w rozumieniuart. 189 kpc, w dochodzonym przez nią ustaleniu.
W odniesieniu do żądania ewentualnegospółka (...)podnosiła , że przeciwniczka procesowa nie określiła wierzytelności , którą chce chronić na podstawie skargi pauliańskiej.
Ponadto wskazywała , iż podlega ono oddaleniu dlatego , że przed wytoczeniem powództwa upłynął pięcioletni , materialnoprawny termin jego dochodzenia o którym mowa wart. 534 kc.
Czynność objęta skargą została dokonana w dniu 12 sierpnia 2011r , a powództwo zostało wniesione 29 września 2016r. Roszczenie pauliańskie zatem wygasło.
Podczas postępowania rozpoznawczego powódka dwukrotnie ; w dniach 14 lutego 2019r / k. 551 akt / i 17 kwietnia 20219r / k. 577 in. akt / składała wnioski o wezwanie do udziału w sprawie w charakterze pozwanegoK. K. (1). Dwukrotnie wnioski te były przez Sąd I instancji oddalone, w uznaniu , iż w rozstrzyganej sprawie po stronie pozwanej nie zachodzi współuczestnictwo konieczne , a udział K.K. (1)prowadziłby jedynie do powstania stanu zwłoki w postępowaniu.
Wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2019r , Sad Okręgowy w Krakowie :
- stwierdził nieważność czynności prawnej dokonanej aktem notarialnym sporządzonym przez asesora notarialnegoW. W., zastępcę notariuszaB. K. (1), Rep.(...)z dnia 12 sierpnia 2011 roku - umowąspółki z ograniczoną odpowiedzialnością (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwK., aktem notarialnym sporządzonym przez asesora notarialnegoW. W., zastępcę notariuszaB. K. (1), Rep.(...)z dnia 12 sierpnia 2011 roku , polegającej na przeniesieniu przezK. K. (1)na stronę pozwaną - wniesienie aportem dospółki (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwK.:
- udziału wynoszącego 1/4 część w prawie użytkowania wieczystego gruntu, stanowiącego działki o numerach:(...)o łącznej powierzchni 0,5415 ha (pięćdziesiąt cztery ary piętnaście metrów kwadratowych), położonego wZ., gmina(...)M., powiat(...), województwo(...), obręb(...), zabudowanego budynkiem dworca autobusowego, objętegoksięgą wieczystą Kw nr (...)oraz
- udziału wynoszącego 1/4 część w prawie własności nieruchomości składającej się zdziałki nr (...)(...)o powierzchni 0,1246 ha (dwanaście arów czterdzieści sześć metrów kwadratowych), objętejksięgą wieczystą Kw nr (...)[ pkt I ],
- zasądził od strony pozwanej na rzecz strony powodowej kwotę 64.482 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania [ pkt II sentencji wyroku ].
Sąd I instancji ustalił następujące fakty istotne dla rozstrzygnięcia :
DłużnikK. K. (1)posiadając liczne zobowiązania, w tym wobecBanku (...) S.A., którego dłużnikiem rzeczowym jest powódka , w dniu 12 sierpnia 2011 roku zawarł, aktem notarialnym sporządzonym przez asesora notarialnegoW. W.zastępcę notariuszaB. K. (1)Repetytorium(...)nr(...), umowęspółki z ograniczoną odpowiedzialnością (...)wK.i w zamian za udziały o łącznej wartości nominalnej w wysokości 250.000 zł wniósł aportem - objętym aktem notarialnym sporządzonym przez asesora notarialnegoW. W.zastępcę notariuszaB. K. (1)Repetytorium(...)nr(...)z dnia 12 sierpnia 2011 roku warte nie mniej niż 1.954.844 zł:
- udział wynoszący 1/4 część w prawie użytkowania wieczystego gruntu, stanowiącego działki o numerach:(...), o łącznej powierzchni 0,5415 ha , położonego wZ., gminaZ.M., powiat(...), województwo(...), obręb(...), zabudowanego budynkiem dworca autobusowego, objętegoksięgą wieczystą Kw nr (...),
- udział wynoszący 1/4 część w prawie własności nieruchomości składającej siędziałki nr (...)o powierzchni 0,1246 ha , objętejksięgą wieczystą Kw nr (...).
Umową z dnia 10 listopada 2012 r.,K. K. (1)zbył te udziały na rzecz spółki prawa słowackiego(...)za kwotę 250 000 złotych.
WierzycielK. K. (1),Bank (...) S.A.dochodził od(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwŚ.jako dłużnika rzeczowego, kwoty 946.736,07 zł wraz z odsetkami ustawowymi i kosztami procesu.
Powodowa spółka jest dłużnikiem rzeczowym(...) S.Az tytułu hipoteki ustanowionej dla zabezpieczenia umowy kredytuP.nr(...), udzielonego w dniu 30 listopada 2010 r.,K. K. (1).
Stanowiące zabezpieczenie jego spłaty przez dłużnika osobistego, hipoteki na rzecz banku : łączna umowna zwykła w kwocie 1 000 000 zł i łączna umowna kaucyjna, do kwoty 500 000 zł , zostały ustanowione na:
- nieruchomości położonej wZ.składającej się z działki onumerze ewidencyjnym (...)o powierzchni 0,0958 ha,(...)o powierzchni 0,0958 ha, objętej , KW nr(...)której powodowa spółka jest właścicielem ,
- nieruchomości położonej wZ.składającej się z działki onumerze ewidencyjnym (...)o powierzchni 0,2030 ha, objętejksięgą wieczystą nr KW (...)do powódce przysługuje prawo użytkowania wieczystego oraz prawo własności budynku stanowiącego odrębną nieruchomość.
W dacie ustanawiania hipotek , opisane prawa do tych realności przedmiotowe należały dospółki z ograniczoną odpowiedzialnością (...).
Zobowiązanie kredytowe w związku z którym ustanowiono hipoteki nie został spłacony , a wierzytelność banku jest wymagalna.
Została stwierdzona tytułem wykonawczym – bankowym tytułem egzekucyjnym nr(...)z dnia 20.03.2014 r., wystawionym przeciwkoK. K. (1), zaopatrzonym klauzulą wykonalności , nadaną postanowieniem Sądu Rejonowego dlaK.wK.z dnia 4 kwietnia 2014 r., w sprawie o sygnaturze(...)
Na podstawie tego tytułubank (...) S.A.prowadził nieskutecznie egzekucję przeciwko dłużnikowi osobistemu przed komornikiem sądowym przy Sądzie Rejonowym wK.,R. W., w sprawie oznaczonej sygnaturą(...)Wierzyciel w tym postępowaniu nie odzyskał od dłużnika jakiejkolwiek części długu.
Z dalszej części ustaleń wynika , że Sąd Okręgowy wN.wyrokiem z dnia 27 czerwca 2016 r., w sprawie oznaczonej sygnaturą(...)zasądził od(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwŚ.na rzeczBanku (...) S.A.kwotę 946.737,07 wraz z ustawowymi odsetkami oraz kosztami procesu w kwocie łącznej 54.554 zł.
(...)R.ma, wobecK. K. (1), jako dłużnik rzeczowy jego zobowiązania, wierzytelność obejmującą całą tę należność.
Wynosi ona[ w dacie rozstrzygania soporu ] łącznie  1.001.297,07 zł na którą składają się: należność główna , odsetki ustawowe od  kwoty 946.737,07 zł:
- od kwoty 804.680,45 zł od dnia 17 lutego 2015 r., do dnia zapłaty,
- od kwoty 141.965,62 zł od dnia 21 sierpnia 2015 r., do dnia zapłaty
- od kwoty 90 zł od dnia 8 września 2015 r., do dnia zapłaty oraz sumę 54 554 zł z tytułu kosztów procesu [przed Sądem Okręgowym wN.]
W dniu 12 sierpnia 2011 r.,K. K. (1)objął w pozwanej spółce 2500 udziałów o wartości nominalnej 100 zł każdy i łącznej wartości nominalnej 250.000 zł, pokrywając je wkładem niepieniężnym – aportem w postaci praw do opisanych wyżej nieruchomości – którego wartość przekraczała i przekracza wartość nominalną obejmowanych udziałów.
Transakcja ta, w swoim rezultacie, uczyniła dłużnika powódki niewypłacalnym. Wniesienie do majątku spółki opisanych składników nastąpiło po rażąco niskiej cenie i w sposób , jak określił to Sąd I instancji -oczywisty - zostało zdziałane z pokrzywdzeniem wierzyciela – powódki.
Pozwana spółka musiała o tym wiedzieć, jako że udziałowcami w niej , w czasie zawierania tej czynności był zarównoK. K. (1)jak i jego żonaB. K. (2), która pełniła funkcje prezesa jej zarządu.
Dłużnik działał z zamiarem pokrzywdzenia wierzycielki . Wyzbył się w ten sposób jedynych wartościowych składników swojego majątku, wykluczając tym samym możliwość zaspokojenia wierzytelności , którą(...)P.dysponuje wobec niego.
Jak ponadto ustalił Sąd niższej instancji ,
wartość tych składników znacząco przekracza wartość nabywanych udziałów co wynika zarówno z opinii biegłego sądowego mgr. inżM. M.opracowanej w ramach postępowania prowadzonego przez Sąd Rejonowy wZ., w sprawie o sygn. akt(...), mającej za przedmiot zniesienie współwłasności z inicjatywy n strony pozwanej jak również opinii biegłego sądowegoK. J.opracowanej w rozstrzyganej sprawie.
Spółka (...)rozpoczęła działalność operacyjną we wrześniu 2011r. W roku 2012 wykazała z działalności zysk w kwocie 242.037,99 zł. Został przeznaczony na fundusz rezerwowy W 2013 r., zysk ten wyniósł 20.873,74 zł, który został przeznaczony na kapitał rezerwowy spółki w kwocie 16.596,34 zł i na pokrycie straty za 2011 r., w kwocie 4.277,40 zł.
W roku kolejnym była to suma 814.124,55 zł, która została przeznaczona na kapitał rezerwowy spółki.
Analiza dokumentacji księgowej strony pozwanej wskazuje, iż majątkiem przynoszącym jej ten zysk były udziały w prawach do gruntu wniesionych przez dłużnika powódki  W postępowaniu o zniesienie współwłasności , przed Sądem Rejonowym wZ.spółka (...)określała warto nieruchomości na sumę łączną 10 000 000 złotych.
Przeprowadzony w tamtym postępowaniu dowód z opinii biegłego – rzeczoznawcy majątkowegoM. M.potwierdził , że na datę sporządzania opracowania [12 stycznia 2015r ] wartość obu nieruchomości wZ.wynosiła 8.045.900zł, zatem wartość 1/4 udziałów to 2.011.475 zł.
Zgodnie z wnioskami opinii biegłego sporządzonej na potrzeby rozstrzyganego sporu [ autor mgrK. J.] , na dzień dokonania czynności prawnej (12 sierpnia 2011 r.) wartość obu[ jako całości zamykała się kwotą 7.819.375 zł, zatem wartość 1/4 udziałów wyniosła 1.954.844 zł.
Porównując je z równowartością nominalną objętych wówczas przezK. K.udziałów , Sąd I instancji skonstatował , że są one wzajemnie niewspółmierne, świadcząc o bardzo znacznym zaniżeniu wartości tego , co dłużnik powódki otrzymał w zamian za wniesiony aport, świadcząc o nie ekwiwalentności obu tych świadczeń wzajemnych .
W ramach zwięzłej argumentacyjnie oceny prawnej roszczenia , zgłoszonego ostatecznie jako główne , Sąd uznał je za w całości uzasadnione przyjmując , że powódka wykazała nieważność umowy z dnia 12 sierpnia 2011 z powodu jej pozorności.
Wskazując , iż przedmiotem tego żądaniaspółki (...)była [ dokonana w ramach umowy powołującej stronę pozwaną , której ważności powódka wedle Sądu nie podważała ] , było uznanie za nieważne umowy przeniesienia na pozwaną udziałów w użytkowaniu wieczystym i własności udziałów w obu nieruchomościach położonych wZ.stwierdził , że podziela stanowiskospółki (...)co do tego , że czynność ta jest nieważna z przyczyny przez nią podnoszonej.
Tej jej cechy upatrywał w tym , że ustalenia dokonane w sprawie potwierdziły , iżK. K. (1)pomimo wywołania u osób trzecich przeświadczenia o przeniesieniu własności i użytkowania wieczystego na podmiot trzeci, w celu uniemożliwienia w ten sposób zaspokojenia ich wierzytelności, faktycznie nadal włada tymi prawami do gruntu , które miał wnieść aportem do majątku strony pozwanej.
Przez spółki powiązane –(...)w której jest 100% udziałowcem oraz(...)w której(...)posiada 2500 z 2800 udziałów w kapitale zakładowym, pozostaje- jak wskazuje Sąd I instancji - właścicielem tych nieruchomości.
Tym samym usprawiedliwionym jest wniosek , iż celem działania stron zaskarżonej czynności prawnej było przeniesienie / pozornie / tych praw na inny podmiot, jednak bez zamiaru wywołania skutków rzeczowych , skoro dłużnik w istocie cały czas posiada pełną kontrolę nad wskazanymi w pozwie realnościami. Takie następstwa czynności z 12 sierpniowa 2011r., wypełniają przesłanki przepisuart. 83 §1 kc.
Jej dokonanie miało jeden cel, aby  ewentualne egzekucje z majątkuK. K. (1)nie mogły objąć tych składników majątkowych , które były przedmiotem aportu do(...). Wykluczał on możliwość zaspokojenia się z nich przez wierzycieli dłużnika.
Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach procesu była normaart. 98 §1 i 3 kpc.
Apelację od tego wyroku złożyła strona pozwana przy czym przybrała ona formę dwóch pism procesowych z dat wpływu do Sądu I instancji 28 i 30 maja 2019r./ k. 643 i n. oraz 674 i n./ Ponadto argumentacja powołana w niej została później uzupełniona dodatkowo pismem , z daty wpływu do Sądu Apelacyjnego 4 lutego 2020r / k. 839 i n. akt/.
Spółka (...)złożyła odpowiedź na apelację , także w formie dwóch pism procesowych z dat wpływu do Sądu I instancji 24 czerwca 2019 / k. 727 i n./ oraz 28 czerwca 2019 / k.738 i n. / podejmując w nich odrębna polemikę z każdym z zarzutów , które zostały sformułowane w pismach(...). Odniosła się również, w tej samej formie do uzupełnienia środka odwoławczego. / k. 927 i n. akt/ zadając jej oddalenia jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw oraz obciążenia przeciwniczki procesowej kosztami postępowania apelacyjnego.
Zarzuty, na których opiera się środek odwoławczyspółki (...)zostaną przedstawione łącznie:
Są one następujące :
- zarzut naruszenia prawa procesowego, w sposób mający dla treści zaskarżonego wyroku istotne znaczenie , a to :
1/art. 233 §1 kpc, jako następstwa nieprawidłowej oceny zgromadzonych dowodów i przyjęcie , żeK. K. (1), w chwili zawierania kwestionowanej umowy, był niewypłacalny mimo , że ocena prawidłowa powinna doprowadzić do wniosku , że obok wniesionych aportem udziałów w prawach do nieruchomości , dysponował innymi elementami majątku , co wykluczało poprawność takiej oceny jego wiarygodności finansowej.
Zarzucany błąd miał polegać także na uznaniu , żespółka (...)nie dysponowała przeniesionymi na nią przez dłużnika udziałami , w warunkach gdy to one przynosiły jej zysk i pozwalały na finansowanie działania.
Ponadto polegał on również na tym ,że Sąd I instancji odmówił wiarygodności części zeznańK. K. (1)iB. K. (2), obdarzył natomiast tym walorem relację świadkaK. M.mimo , że nie miał żadnych istotnych dla relewantnych faktów , własnych wiadomości .
Nieprawidłowość postępowania Sądu miała polegać także na przyjęciu , że dłużnik świadomie zaniżył wartość nieruchomości udziały w których były przedmiotem aportu.
Podnoszone błędy oceny doprowadziły , w ocenie skarżącej, do niepoprawnych ustaleń i wniosku prawnego , kwalifikującego czynność z 12 sierpnia 2011r jako pozorną , w ramach której strony zgodnie nie chciały wywołać skutków prawnych , a jedynie przeświadczenie u osób trzecich o przejściu praw do udziałów na spółkę.
Wadliwość ustaleń miała dotyczyć także konstatacji faktycznej Sądu I instancji zgodnie z którąK. K. (1)posiadał liczne zobowiązania, mimo braku dla takiego wniosku faktycznego podstaw w zgromadzonym materiale dowodowym , podobnie jak i do wniosku , iż pomimo kwestionowanej umowy dokonujący aportu zachował władztwo nad jego przedmiotem,
2/art. 328 §2 kpc, jako następstwa braku w motywach zaskarżonego wyroku analizy i oceny zarzutów obronnych strony pozwanej oraz wypełnienia motywów wyroku w istocie jedynie odwołaniem się do uzasadnienia postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 11 maja 2017r w sprawie(...), wydanego na skutek rozpoznawania zażalenia na decyzję w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia roszczeniu powódki.
Brak wskazana powodów dla których uznał kwestionowaną czynność za pozorną, nie pozwala na odwoławczą polemikę z tym stanowiskiem jak również wyklucza instancyjną kontrolę tak umotywowanego wyroku ,
c/ naruszeniaart. 195 §1 kpcw zw zart. 72 §2 kpc, wobec zaniechania wezwania do udziału w sprawie w charakterze pozwanegoK. K. (1), mimo , że był współuczestnikiem koniecznym. Nie wezwanie go spowodowało , że pozwana nie ma legitymacji biernej do występowania w sprawie , a to usprawiedliwia to wniosek o oddalenie powództwa.
d/art. 189 kpcjako konsekwencji zaniechania przez Sąd I instancji oceny tego, czy powódka ma interes prawny w ustaleniu , którego żąda , [ a którego z uwagi na orzeczniczą wykładnię tego pojęcia , w okolicznościach ustalonych w sprawie , zdaniem skarżącej, nie dowiodła ] ,
- naruszenia prawa materialnego, wobec nieprawidłowej wykładni przez Sąd Okręgowyart. 83 §1 kci oceny , że spór o stwierdzenie ważności czynności prawnej może był prowadzony bez udziału wszystkich stron w ten sposób podważanej czynności.
Powołując się na te zarzuty , strona pozwana we wnioskach środka odwoławczego, domagała się pierwszej kolejności zmiany orzeczenia Sądu Okręgowego i oddalenia powództwa oraz obciążenia powódki kosztami postępowania przed obydwiema instancjami .
Jako wniosek ewentualny sformułowała postulat wydania przez Sąd Apelacyjny wyroku kasatoryjnego i przekazania sprawy Sądowi niższej instancji do ponownego rozpoznania.
Spółka (...)wraz z apelacją złożyła wnioski dowodowe z dokumentów , wnosząc o ich przeprowadzenie z nich dowodów dla wykazania , że faktycznie dysponowała i dysponuje przedmiotem aportu, korzystając z dochodów jakie przynosi wynajmowanie gruntu wZ.,aK. K.ma również inny majątek pozwalający na zaspokojenie wierzycieli.
Z kolei powódka wnioskowała o prowadzenie postępowania dowodowego zmierzającego do potwierdzenia , iż zawarła zbankiem (...) SAugoda na podstawie której spłaca ratalnie dług wynikający z prawomocnego orzeczenia Sądu Okręgowego wN.z dnia 27 czerwca 2016r w sprawie(...), a wobec tego wstąpiła w tym zakresie w prawa zaspokojonego wierzyciela wobecK. K. (1).
Na rozprawie apelacyjnej w dniu 6 listopada 2020r pełnomocnik powódki wskazał , że(...)(...)
(...)dopiero wystąpiła przeciwkoK.na drogę sądową o zapłatę spłaconego za niego zobowiązania , a jak dotąd nie doszło do zawisłości sporu.
Na tej rozprawie powódka złożyła także wnioski o prowadzenie dowodów z dokumentów ale na okoliczności , które nie okazały się być sporne. / zapis dźwiękowy rozprawy apelacyjnej minuty: 37-40- k. 1151 v akt/
Rozpoznając apelację , Sąd Apelacyjny rozważył :
Środek odwoławczy pozwanej jest uzasadniony , prowadząc do rozstrzygnięcia kasatoryjnego albowiem wydanie objętego nim wyroku Sądu I instancji nastąpiło w warunkach nierozpoznania istoty sprawy w rozumieniuart. 386 §4 kpc.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego , które podziela Sąd II instancji w składzie rozpoznającym sprawę , przyjmuje się , że sytuacja takiego nierozpoznania ma miejsce wówczas , gdy niezależnie od przyczyny , Sąd niższej instancji nie badał materialnych przesłanek żądania powoda do których przynależy również zagadnienie legitymacji procesowej stron sporu.
/ por. dla przykładu powołane w apelacji przez skarżącą postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2018r , sygn. IV CZ 11/ 18 /
Sąd I instancji odniósł się także do zarzutów obronnych strony pozwanej , co tym bardziej upewnia poprawność takiego wniosku.
Podzielając, stawiany w środku odwoławczym,spółki (...)zarzut procesowy naruszenia przez Sąd Okręgowyart. 195 §1 kpcw zw zart. 72 §2 kpc, Sąd Apelacyjny uznaje , że wskazany brak badania tej przesłanki należy utożsamić z sytuacją , która miała miejsce w rozstrzyganej sprawie.
Na skutek zupełnie nietrafnej oceny , której Sąd dał wyraz w motywach zaskarżonego orzeczenia , swoimi decyzjami procesowymi uniemożliwił takie ukształtowanie strony biernej sporu , która zapewniłaby konieczny udział w postępowaniu tym , którzy mają przymiot współuczestników - pozwanych- koniecznych.
Zawracając uwagę , że z uwagi na treśćart. 391 §1 kpc, w postepowaniu apelacyjnym uzupełnienie tej wady postępowania Sądu Okręgowego było wykluczone przypomnieć należy , że zgodnie z jego stanowiskiem , dwukrotnie składane przez powódkę wnioski o wezwanie do udziału w sprawie w charakterze pozwanegoK. K. (1)podlegały oddaleniu.
Jak stwierdził Sąd , już na wcześniejszym etapie postępowania [ przed żądaniami z 14 lutego i 17 kwietnia 2020r ] weryfikował zagadnienie legitymacji biernej i uznał , iżspółka (...)taka legitymację posiada.
Zupełnie przy tym nie dostrzegł , że ocena ta była dokonywana przez pryzmat pierwotnej wersji żądania powódki , w ramach którego domagała się uznania za bezskuteczną wobec siebie czynności prawnej dłużnika z pozwaną, dokonanej w dniu 12 sierpnia 2011r.
Potem jednak zdecydowała się zmienić to żądanie tak co do formuły jak i treści , skoro wnosiła , w pierwszej kolejności , o stwierdzenie [ ustalenie ] nieważności tej czynności / z powodu pozorności / a jako ewentualne formułowała roszczenie pauliańskie.
Argumentacja Sądu mająca przemówić za niewzywaniemK.K.do udziału w sprawie, nawiązująca do zwłoki postępowania , którą ten udział miałby wywołać , jest oczywiście chybiona.
Tak samo należy ocenić ten wniosek Sądu Okręgowego , na podstawie którego twierdził , że udziałK. K. (1)w postępowaniu w charakterze pozwanego , w warunkach gdy żądaniem głównym powódki jest ustalenie nieważności umowy , której był stroną , nie ma charakteru koniecznego.
Stanowisko orzecznictwa sądowego , w odniesieniu do tego zagadnienia , jest od lat ukształtowane i stabilne. Nie powołując nawet przykładowo judykatów Sądu Najwyższego potwierdzających tę tezę , w uznaniu , że jest to z przyczyn teleologicznych zbędne , stwierdzić należy , żeK. K. (1)musi brać udział w takim sporze w charakterze pozwanego albowiem jego wynik odnosić się będzie bezpośrednio do sfery prawnie chronionych jego praw i obowiązków.
Z argumentacji pozwanej mającej wspierać weryfikowany zarzut oraz z treści wniosku środka odwoławczego sformułowanego przez nią w pierwszej kolejności wynika , że spółka zK.uznaje , iż opisany brak w odniesieniu do legitymacji biernej powinien skutkować zmianą zaskarżonego wyroku i oddaleniem powództwa /głównego /. {W zakresie roszczenia pauliańskiego podstawą oddalenia miałoby być wygaśniecie roszczenia na skutek upływu pięcioletniego terminu o którym mowa wart. 534 kc.}.
Tego wniosku , w odniesieniu do żądania zgłoszonego jako główne podzielić jednak nie można dlatego , że do takiego niekorzystnego następstwa baraku legitymacji z punktu widzenia interesu procesowego powódki dojść by miało tylko i wyłącznie na skutek zupełnie podstawowego , mającego charakter oczywisty błędu Sądu I instancji.
Skutek ten mógłby mieć miejsce gdyby powódka nie odpowiedziała właściwie i w oznaczonym terminie , na wezwanie Sądu opisane wart. 195 §1 kpc.
Skoro jednakspółka (...)dwukrotnie domagała się wobec Sądu tego, abyK. K.został zapozwany do postępowania , spotykając się z odmową, nie może ponosić negatywnych konsekwencji zaniechania Sądu meriti , który zbagatelizował obowiązek , który wynika z brzmienia nie tylko§1ale także§2 art 195 kpc.
Już tylko ta wada postępowania Sądu niższej instancji ,której sanowanie czynnościami Sądu II instancji jest procesowo wykluczone , decydując o nierozpoznaniu istoty sprawy , skutkować musi uchyleniem wydanego w tych warunkach orzeczenia.
Ma również racje skarżąca, podnosząc zarzut naruszeniaart. 328 §2 kpc.
Analiza treści tylko pozornie rozbudowanego redakcyjnie uzasadnienia wyroku z 18 kwietnia 2019r , nie zawiera danych pozwalających prześledzić przesłanki faktyczne oraz wnioski prawne , które przywiodły Sąd do oceny ,iż żądanie wskazane ostatecznie jako główne, jest usprawiedliwione.
Ma rację apelantka, gdy w ramach tego zarzutu podnosi, iż główna część motywacyjna uzasadnienia sprowadza się do odwołania do treści motywów postanowienia Sądu Apelacyjnego wK.z dnia 11 maja 2017r w sprawie(...)
Nie zawiera natomiast oceny własnej , wspartej analiza ustalonych faktów[ {stanowisko Sądu Apelacyjnego było formułowane w odniesieniu do ocenianego wówczas żądania zabezpieczenia }, przez pryzmat przesłanek zastosowaniaart. 83 §1 kcw oparciu o który Sąd stwierdził nieważność czynności z 12 sierpnia 2011r.
Brak w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku weryfikacji zarzutów , które wobec stanowiska powódki, tak kwalifikującej tę czynność pomiędzyK. K. (1)ispółka (...), postawiła pozwana . W szczególności w odniesieniu do podnoszonego przez nią braku interesu prawnego(...)P.R.w żądaniu ustalenia tej treści oraz realizacji przesłanki pozorności [ czystej ] , w warunkach gdy pozwana korzystała po zawarciu umowy , z przedmiotu aportu.
Przeważająca część ustaleń powołanych w tych motywach oraz zdecydowana większość argumentacji prawnej, która posługuje się w uzasadnieniu Sąd Okręgowy została skupiona na weryfikacji żądania pauliańskiego , które z woli powódki zostało zakwalifikowane jako ewentualne , a zatem nie mogło podlegać ocenie , warunkach gdy Sąd uznał żądanie wskazane ostatecznie jako główne , za usprawiedliwione.
Te wady konstrukcyjne uzasadnienia kontrolowanego instancyjnie orzeczenia powodują , że w istocie nie można stwierdzić na jakiej podstawie [ szczególnie wobec braku analizy zarzutów pozwanej i ich, wspartych wnioskami dowodowymi motywów faktycznych ] Sąd Okręgowy uznał , że strony umowy z góry nie przyjmowały , że czynność prawna nie wywrzeć skutki prawne i taki był ich zgodny zamiar , a tylko takie wrażenie, co do uzyskania tytułu własnościowego do przenoszonych udziałów w nieruchomościach przez(...), mają odnosić osoby trzecie .
Ta nieprawidłowość łączy się ścisłe tak z zarzutem materialnym naruszeniaart. 83 §1 kcjak i zarzutem formalnie procesowym ale w istocie dotyczącym przesłanki materialnej roszczenia ustalającego , jakim jest interes prawny w jego uzyskaniu przez powódkę /art. 189 kpc/
Zarzut naruszenia pierwszej z tych norm należy podzielić z przyczyn już wyżej wskazanych albowiem nawet gdyby przyjąć , że nie doszło do przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów w ramach weryfikacji zeznań małżonkówK., to jednak materiał procesowy , oceniony przez Sąd niższej instancji niekompletnie , bo z pominięciem tej jego części , która mogłaby , potencjalnie , stanowić zaprzeczenie dla ustalenia , że strony umowy działały ze z góry powziętym zamiarem nie wywołania skutku prawnego przejścia udziałów w prawie do nieruchomości na pozwaną, czynił wniosek prawny o pozorności czynności prawnej z 11 sierpnia 2012r co najmniej przedwczesnym.
Zagadnieniu dysponowania przez powódkę interesem prawnym w żądanym ustaleniu Sąd I instancji nie poświecił żadnej uwagi , a tym bardziej nie prowadził jego oceny , w ramach zaprezentowanej oceny prawnej roszczenia zgłoszonego jako główne , co w samo w sobie czyni podstawę do podzielenia tego zarzutu strony skarżącej.
Zagadnienie legitymowania się przez powódkę tym interesem tym bardziej wymaga pogłębionej analizy opartej na dodatkowych ustaleniach faktycznych , że wedle niezaprzeczonych twierdzeń pozwanej , powódka jeszcze w czasie trwania sporu przed Sądem I instancji przestała być dłużnikiem rzeczowym banku kredytodawcy , którego dłużnikiem osobistym jestK. K. (1).
Ponadto , jak wynika z oświadczenia pełnomocnika(...)(...)R., złożonego na rozprawie apelacyjnej w dniu 6 listopada 2020r , dopiero wystąpiła ona przed Sąd Okręgowy wK.przeciwko niemu z roszczeniami majątkowymi w sprawie o sygnaturze(...), a spór ten nie ma , jak dotąd . statusu sporu zawisłego. / por. k. 1151 v akt /.
W warunkach gdy wada nierozpoznania istoty sprawy odnosiła się do żądania zgłoszonego jako główne , w ramach kontroli instancyjnej Sąd Odwoławczy nie był zobligowany się odnosić do zagadnień doniosłych dla roszczenia sformułowanego jako ewentualne.
Z podanych przyczyn w uznaniu , że w sprawie zachodzi powołana wyżej przyczyna kasatoryjna, [a ponadto Sąd niższej instancji popełnił opisane błędy trafnie wytknięte mu przez stronę apelującą] , Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawieart. 386 §4 kpc.
SSA Grzegorz Krężołek SSA Paweł Czepiel SSA Jerzy Bess