Sąd Rejonowy w Gdyni
IV Wydział Pracy
Sygnatura akt: IV P 396/18
Data wyroku: 2019-05-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Joanna Wojnicka-Blicharz

Sygn. akt IV P 396/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 maja 2019 roku
Sąd Rejonowy w Gdyni IV Wydział Pracy
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSR Joanna Wojnicka-Blicharz
Protokolant: starszy sekretarz sądowy Grażyna Mrozik
po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2019 roku w Gdyni
na rozprawie
sprawy z powództwaA. H.
przeciwko Morskiej Służbie Poszukiwania i(...)wG.
o premię

I
oddala powództwo;

II
zasądza od powodaA. H.na rzecz pozwanej Morskiej(...)Poszukiwania i(...)wG.kwotę 67, 50 złotych /sześćdziesiąt siedem złotych i pięćdziesiąt groszy/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;

III
przenosi na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Gdyni koszty sądowe.

SSR Joanna Wojnicka-Blicharz
Sygn. akt IV P 396/18

UZASADNIENIE
PowódA. H.wniósł pozew o zasądzenie od pozwanej Morskiej(...)Poszukiwania i(...)wG.kwoty 363, 60 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty 162 złotych od dnia 1 stycznia 2017 roku do dnia zapłaty oraz od kwoty 201, 60 złotych od dnia 1 stycznia 2018 roku do dnia zapłaty. W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że na dzień wprowadzenia zarządzenia Morskiej(...)Poszukiwania i(...)numer 3 z 14 stycznia 2003 roku z dniem 1 stycznia 2003 roku wprowadzono Regulamin tworzenia i podziału funduszu uznaniowo – motywacyjnego. Na podstawie par 7 zmienionegoaneksem numer (...)z 2 września 2009 rok podstawą naliczenia premii dla załóg pływających są płace zasadnicze powiększone o kwotę ustaloną w uzgodnieniu ze związkami zawodowymi. Na dzień wprowadzenia aneksu kwota ta wynosiła 855 złotych.
W ocenie powoda, w myśl porozumień i aneksu do zarządzenia podstawą naliczania premii dla załóg jest płaca zasadnicza zwiększona o kwotę wynikającą z wynagrodzenia za pogotowie oraz 15 dni strawnego. Wysokość strawnego będąca podstawą obliczania premii od 2012 roku jest niezmienna, natomiast wynagrodzenia za czas pozostawania w pogotowiu wzrastała wraz ze wzrostem płacy zasadniczej. Pozwany dokonując obliczenia wysokości premii jako podstawę przyjmował płace zasadniczą powiększoną o kwotę 855 złotych. Premia pracownikom jest naliczana w wysokości około 10 procent miesięcznie w skali roku, co daje odpowiednio kwotę 13, 50 złotych miesięcznie w 2016 roku oraz 16, 80 złotych miesięcznie w 2017 roku. W ocenie powoda, pozwana dokonała błędnego naliczenia należnej powodowi premii, która winna być powodowi wyrównana.
W odpowiedzi na pozew pozwana wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów według norm przypisanych. W uzasadnieniu pozwana podała, że intencją pozwanego było podwyższenie wynagrodzenia za pracę załogą pływającym mając na względzie gwarancję równego traktowania pracowników. Zmiana wysokości kwot strawnego czy pogotowie zgodnie z Regulaminem miała nie spowodować wzrostu kwoty, którą pozwany doliczy do podstawy premii. Kwota 855 złotych to kwota zwiększenia wyłącznie podstawy premii.
Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
Regulaminem z 14 października 2003 roku sporządzonym w uzgodnieniu ze związkami zawodowymi ustalono, iż dyrektor ustala wysokość funduszu uznaniowo – motywacyjnego przy zachowaniu obowiązujących przepisów dotyczących gospodarki finansowej państwowych jednostek budżetowych. Z funduszu wypłacane są premie i nagrody. Zgodnie z zapisem paragrafu 7 Regulaminu podstawą naliczenia premii są płace zasadnicze. Zgodnie z paragrafem 12 Regulaminu nagrody i premie przyznane na podstawie Regulaminu mają charakter uznaniowy i nie podlegają roszczeniom ze stosunku pracy.
/dowód: Regulamin karta 12- 14/
Aneksem numer (...)do Regulaminu tworzenia i podziału funduszu uznaniowo – motywacyjnego w uzgodnieniu ze związkami zawodowymi zmieniono paragraf 1, 5 i 7 Regulaminu wprowadzając do niego nowe zapisy. Cytowany zapis paragrafu 7 stwierdzający pierwotnie, że podstawą naliczenia premii są płace zasadnicze zmieniono w ten sposób, że zapisano, iż „Podstawą naliczenia premii są: dla pracowników lądowych – płace zasadnicze, zaś dla załóg pływających – płace zasadnicze powiększone o kwotę ustaloną w uzgodnieniu ze związkami zawodowymi. Na dzień wprowadzenia niniejszego aneksu kwota ta wynosi 855 złotych. W nawiasie wskazano, że jest to suma kwot 15 dni wynagrodzenia za pogotowie ratownicze i 15 dni strawnego. Pod aneksem podpisali się dyrektorM. D., PrzewodniczącyZwiązku Zawodowego (...)–D. K.oraz Przewodniczący(...).
W dniu 9 września 2009 roku te same osoby podpisały porozumienie kończące spór zbiorowy, którego załącznikiem był protokół z 1 września 2009 roku w sprawie podwyżek wynagrodzeń. W treści protokołu wskazano, że podstawa premiowania dla załóg pływających zostanie zwiększona o kwotę wynikającą z wynagrodzenia za pogotowie i 15 dni strawnego.
/dowód: aneks numer 17 karta 15-16, porozumienie kończące spór zbiorowy karta 17-19/
Aneksem numer (...)z 20 czerwca 2012 roku postanowiono /par. 4/, iż podwyższa się strawne do kwoty 42 dziennie. W dniu 20 czerwca 2012 roku dyrektor pozwanejM. D.wraz z Przewodniczącym(...) Związku Zawodowego (...)zawarli porozumienie w którym wskazali, iż w związku z podwyższeniem strawnego z 35 do 42 złotych dziennie podwyższa się płace zasadnicze służb lądowych o 80 procent proporcjonalnie do wysokości etatu. W paragrafie 3 porozumienia wskazano, że od wzrostu strawnego o 7 złotych nie będzie naliczana premia dla załóg pływających.
/dowód: porozumienie karta 22/
W dniu 2 września 2009 roku dyrektor pozwanejM. D.wraz ze związkami zawodowymi wydał zarządzenie numer 5, zgodnie z którego paragrafem 5 wysokość wynagrodzenia za czas pozostawania w pogotowiu została ustalona na 22 złotych. W dniu 29 stycznia 2016 roku ustalono natomiast, że wysokość wynagrodzenia za czas pozostawania w pogotowiu do podjęcia akcji ratowniczej za miesiąc styczeń wynosi 31 złotych dziennie. W dniu 16 stycznia 2017 roku po dyrektoraJ. M.wydał zarządzenie zgodnie z którym wysokość wynagrodzenia za czas pozostawania w pogotowiu do podjęcia akcji ratowniczej wynosi 33, 20 złotych.
/dowód: zarządzenia i porozumienia karta 23 – 27/
Pomiędzy 2009 rokiem a 2012 nie wystąpiła zmiana wysokości strawnego. Premia w pozwanej była przyznawana wszystkim pracownikom w jednakowej wysokości. Pracownicy nie składają wniosków o premię od wielu lat.
/dowód: zeznania świadkaK. W.e protokół karta 94 – 97, dvd 105/
I. F.była kierownikiem Biura Służb Pracowniczych w czasie sporu zbiorowego zakończonego podpisaniem porozumienia i aneksu.I. F.była autorem zapisów układu zbiorowego pracy jak i zarządzeń dotyczących pracy biura to jest wynagrodzeń, wyżywienia jak i autorem regulaminu dotyczącego funduszu motywacyjnego – uznaniowego. Premia z funduszu w tytule nazywana premią motywacyjną stała się premią regulaminową, gdyż wszyscy otrzymywali tą premię. Premia ta wchodziła w skład wynagrodzenia liczonego jako ekwiwalent za urlop wypoczynkowy.I. F.była również autoremaneksu numer (...)z 2 września 2009 roku. Aneks powstał w czasie sporu zbiorowego zakończonego porozumieniem ze związkami zawodowymi. W ramach sporu zbiorowego oprócz podwyżki wynagrodzenia ustalono jakie składniki są brane pod uwagę w zakresie premii w odniesieniu do pracowników lądowych i załóg pływających. Wcześniej, gdy wskaźnik premii był wysoki to płace zasadnicze załóg pływających były niższe niż pracowników lądowych. Pracownicy służb lądowych otrzymywali wyższą premię i aby zniwelować tą różnicę została wprowadzona kwota 855 złotych, która podwyższała płacę zasadniczą załóg pływających. Kwota 855 wynikała z wyliczenia różnicy pomiędzy wynagrodzeniami załóg pływających a lądowych. Wyliczenia tej kwoty wykonywałaI. F.. Całe porozumienie podpisane w 2009 roku opiera się na uznaniu, że wyrównane zostają przychody i zostało zdecydowane które składniki brane są pod uwagę. Kwota 855 złotych została wprowadzona do porozumienia jako kwota stała, niejako sztuczny twór, który był dodawany do podstawy dla załóg pływających. Świadek brała również udział w negocjacjach porozumienia z 20 czerwca 2012 roku i sporządziła jego projekt. W punkcie 3 tego porozumienia wynikała z tego, aby zaznaczyć, że poprzednie porozumienie jest respektowane i zmiana wysokości strawnego nie rzutuje na kwotę 855 złotych. Związki zawodowe nie podpisałyby porozumienia z 2012 roku gdyby negowano porozumienie z 2009 roku.
K. W.nie był w 2009 roku uczestnikiem aktywnym negocjacji. Negocjacje z ramienia oficerów były prowadzone przezD. K.. Powód w negocjacjach uczestniczył jako wolny słuchacz.
Wszystko co dotyczy wynagrodzenia musi być negocjowane ze związkami zawodowymi, co jest napisane w regulaminie premiowania z 2003 roku.
/dowód: zeznania świadkaI. F.karta 98-103, dvd karta 105/
Premia w pozwanej była naliczana jako procent od pensji zasadniczej. W momencie uruchomienia premii przychód pracownika na lądzie był nieco wyższy niż marynarzy. Celem wzoru było skompensowanie różnicy. Po zastosowaniu wzoru polegającego na podwyższeniu pensji zasadniczej marynarzy o 855 złotych kwota uzyskanej premii przez obie grupy była taka sama. Kwota została ujęta w porozumieniu i zaakceptowana przez obie strony. Kwota wynegocjowana mogła zawsze ulec zmianie. Ustalenia co do zmiany były takie, że dokonywana miała ona być ze związkami zawodowymi. W 2012 roku dyrektor pozwanej ze związkami zawodowymi potwierdził w porozumieniu, że podwyżka jednego składnika nie będzie powodowała zmiany całej kwoty. W trakcie negocjacji w 2009 roku negocjatorem ze strony związków zawodowych oficerów był jedynieD. K.z którym rozmawiał dyrektor pozwanej. Na dzień ustalenia kwoty 855 złotych na kwotę tą wchodziła wysokość strawnego oraz dodatek za pogotowie, które to składniki nie były doliczane przy ustaleniu wysokości premii. Wprowadzenie kwoty 855 złotych było założeniem porozumienia, inaczej nie byłoby ono podpisane. Celem wprowadzenia zapisu w nawiasie o treści /jest to suma kwot 15 dni wynagrodzenia za pogotowie i 15 dni stawnego, była informacja skąd dokonano wyliczenia kwoty 855 złotych. Kwota ta została wprowadzona jako stała. Intencją porozumienia było zapewnienie takich samych praw marynarzom w porównaniu za załogami lądowymi.
/dowód: zeznania świadkaM. D.karta 143 – 150, e protokół, dvd k. 157/
W 2009 roku przychód załóg pływających był niższy od osób zatrudnionych na lądzie. Przy porównaniu tych samych stanowisk w marcu 2018 roku, pracownicy morscy otrzymują przychód znacznie przekraczający osoby pracujące na lądzie. Obecnie kwota 855 złotych powinna zostać wyzerowana z uwagi na różnicę przychodów między dwoma rodzajami pracowników. Do likwidacji powyższej kwoty wymagane jest zawarcie porozumienia pomiędzy związkami a dyrektorem.
/dowód: zeznania dyrektora pozwanejM. Z.karta 154-155/
Sąd Rejonowy dokonał następującej oceny dowodów:
Dowody z dokumentów Sąd uznał za wiarygodne, albowiem nie były one kwestionowane przez żadną ze stron postępowania, a ponadto nie budzą wątpliwości co do autentyczności.
Sąd uznał za wiarygodne w całości zeznania świadkówM. D.orazI. F., albowiem były one spójne wewnętrznie oraz wzajemnie się uzupełniały. W ocenie Sądu, zeznania świadków mają walor wiarygodności również z tego względu, że świadkowie w żadnej mierze nie mają interesu, aby nie zeznawać prawdy. ŚwiadekM. D.jest byłym dyrektorem pozwanej, który już nie pracuje w zakładzie pracy, zaś świadekI. F.również ma status byłego pracownika pozwanej. Sąd nie znajduje żadnej przyczyny zatem, aby osoby te, które w głównej mierze uczestniczyły w negocjacjach porozumienia z 2009 roku miały jakikolwiek cel w pomijaniu prawdy.
Uznanie jako wiarygodnych zeznań świadkówM. D.iI. F.nie pozwala na przyjęcie za prawdziwych zeznańK. W.w części w jakiej po pierwsze twierdził, że negocjował porozumienie z 2009 roku a ponadto wskazywał, iż interpretacją przyjętą była ta, która nie pozwalała na uznanie kwoty 855 złotych jako stałej. ZarównoM. D.osoba podpisana pod porozumieniem negocjująca jego zapisy jak i autorka zapisów jednoznacznie wskazali, że po pierwszeK. W.uczestniczył w negocjacjach jako słuchacz, a nie negocjator, a ponadto zapis mówiący o kwocie 855 złotych miał charakter zapisu stałego. Zauważyć należy, że świadekK. W.ma interes w odmiennym przedstawianiu zdarzeń z 2009 roku, skoro obecnie jest przewodniczącym związku zawodowego zrzeszających załogi pływające i może mieć świadomość, że de facto wobec podwyżki strawnego i wynagrodzenia za pogotowie ratownicze może zaistnieć sytuacja konieczności wyeliminowania kwoty 855 złotych jako dodatku pozwalającego załodze uzyskać podwyższoną kwotę premii.
Sąd nie uznał jako wiarygodnych także zeznań powodaA. H., albowiem były one sprzeczne z zeznaniamiM. D.iI. F., z których zeznań wynika między innymi to, że powód nie brał udziału w negocjacjach, a jedynie był obecny jako słuchacz. W ocenie Sądu, skoro powód nie był uczestnikiem negocjacji to nie może w sposób wiarygodny zeznawać na okoliczności treści porozumienia zawartego pomiędzy stronami oraz tego co strony rozumiały podpisując porozumienie, albowiem nie był on jego stroną.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo jako niezasadne podlegało oddaleniu.
Zgodnie zart. 9 par 1 kodeksu pracyilekroć wkodeksie pracyjest mowa o prawie pracy rozumie się przez to przepisykodeksu pracyoraz innych ustaw i aktów wykonawczych, a także postanowienia układów zbiorowych pracy i innych porozumień zbiorowych. Postanowienia układów zbiorowych pracy i innych opartych na ustawie porozumień i układów zbiorowych naruszające zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, nie obowiązują.
Podstawową zasadą prawa pracy jest obowiązek równego traktowania pracowników, określony wart. 112kodeksu pracy. W praktyce istotny jest problem niejednakowego traktowania pracowników przez pracodawców oraz niejednakowego kształtowania ich sytuacji prawnej w przepisach prawa. Równe traktowanie pracowników dotyczy także równości w wynagrodzeniu przy wykonywaniu przez pracowników pracy tego samego rodzaju.
W kontekście powyższych rozważań należy dodatkowo poczynić kilka uwag dotyczących treściart. 65 kodeksu cywilnegomającego w tej sprawie zastosowanie, który stanowi o tym jak tłumaczyć oświadczenie woli.
Zgodnie zart. 65 par 1 kcoświadczenie woli należy tak tłumaczyć jak tego wymaga ze względu na okoliczności w których złożone zostało zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje. Zgodnie zart. 65 par 2 kcw umowach należy raczej badać jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu.
W literaturze, a także w orzecznictwie, poszczególne dyrektywy wykładni umów porządkuje się wyróżniając tzw. metody wykładni. Celem wykładni umów i reguł interpretacyjnych jest wywiedzenie rzeczywistej intencji (woli) osoby podejmującej zachowania kwalifikowane jako złożenie oświadczenia woli oraz zaufanie, jakie zachowanie to wzbudza u uczestników obrotu (adresata oświadczenia). Dyrektywy wykładni nastawione na poznanie intencji (rzeczywistej woli) składającego oświadczenie składają się na tzw. metodę subiektywną (subiektywno-indywidualną). Z kolei metoda grupująca dyrektywy nastawione na ochronę zaufania innych uczestników obrotu nazywana jest metodą obiektywną. W przypadku umów literatura i orzecznictwo przyjmuje bez zastrzeżeń, że podlegają one wykładni dokonywanej według reguł tzw. metody kombinowanej. Stosownie do jej nazwy, metoda ta zakłada możliwość uwzględnienia w procesie wykładni zarówno rzeczywistych intencji, jak i zaufania stron umowy. Jako taka obejmuje ona dyrektywy właściwe dla wykładni obiektywnej oraz dyrektywy typowe dla wykładni subiektywnej. Stosowanie metody kombinowanej w oczywisty sposób wiąże się z koniecznością ustalenia, kiedy należy się posługiwać dyrektywami wykładni subiektywnej, a kiedy – obiektywnej. Podstawą wyboru między tymi dyrektywami jest przepisart. 65 KC, na podstawie którego wyodrębnia się dwa etapy wykładni umowy: pierwszy – wykładni subiektywnej – oraz drugi – wykładni obiektywnej.
W pierwszej kolejności wykładnia umowy powinna uwzględniać zgodny zamiar jej stron. Na tym etapie, przy użyciu dyrektyw wykładni subiektywnej, sąd przypisuje umowie znaczenie odpowiadające sposobowi jej rozumienia podzielanemu przez strony. Taki sposób działania sądu jest oczywisty w tych sytuacjach, w których strony w chwili sporu sądowego jednakowo rozumieją treść umowy (dając temu wyraz np. w oświadczeniach składanych w pismach procesowych). W związku z tym, waga pierwszej fazy wykładni (i używanych w jej ramach dyrektyw wykładni subiektywnej) uwidacznia się przede wszystkim wówczas, gdy w toku postępowania treść dokonanej w umowie regulacji okazuje się sporna. Wówczas etap ten polega na prowadzeniu dowodów na okoliczność tego, jak strony rozumiały umowę w chwili miarodajnej dla wykładni, tj. w chwili jej zawarcia (wyr. SA w Krakowie z 14.1.2015 r., I ACa 1384/14,L.). Przypisanie umowie znaczenia zgodnego z rzeczywistymi intencjami jednej ze stron może nastąpić w razie ustalenia, że w tej chwili druga strona takie intencje podzielała (tzn. obie strony miały zamiar wywołania dzięki zawarciu umowy tych samych skutków prawnych) lub przynajmniej była ich świadoma).
Jeżeli w postępowaniu nie uda się ustalić, że w chwili zawarcia umowy strony rozumiały ją jednolicie, sąd przechodzi do drugiego etapu wykładni, tj. do fazy wykładni obiektywnej (wyr. SN z 20.1.2011 r., I CSK 193/10,L.; wyr. SN z 31.1.2008 r., II CSK 406/07,L.; wyr. SN z 7.3.2007 r., II CSK 489/06,L.; wyr. SN z 12.4.2013 r., IV CSK 569/12,L.; wyr. SA w Szczecinie z 3.7.2014 r., I ACa 247/14,L.; wyr. SA w Białymstoku z 27.3.2015 r., I ACa 885/14,L.; wyr. SA w Warszawie z 28.10.2013 r., VI ACa 911/13,L.). Źródłem dyrektyw tego etapu wykładni jestart. 65 § 1 KC, z którego wynika reguła, zgodnie z którą umowę należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których została zawarta, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje. Na tym etapie celem wykładni jest odtworzenie sensu konwencjonalnego (normatywnego) umowy, a nie sensu rzeczywiście nadawanego jej przez strony. Rezultatem wykładni jest nadanie postanowieniom umowy znaczenia ustalonego według wzorca obiektywnego, czyli takiego, jakie powinno zostać im przypisane przez rozsądną osobę, która z należytą starannością dokonuje wykładni umowy z uwzględnieniem kontekstu jej zawarcia. Innymi słowy, na tym etapie wykładni sąd nie docieka, jak strony rozumiały postanowienia umowy, ale jak powinny je były – obiektywnie rzecz biorąc – rozumieć w świetle okoliczności, które były – lub powinny im być wiadome przy dołożeniu przez nie należytej staranności .
Sąd orzekający podziela zasadę zgodnie z którą umowa podlega wykładni zawsze, niezależnie od jej ewentualnej jednoznaczności na gruncie reguł językowych. W sytuacji konfliktu co do sposobu rozumienia danej klauzuli umownej, nawet jeżeli w chwili zawarcia umowy strony rzeczywiście przypisywały jej taki sam sens, trudność udowodnienia tego faktu bardzo często i tak prowadzić musi do zastosowania przez sąd metody obiektywnej. Nie należy jednak wykluczać zupełnie możliwości zastosowania tzw. wykładni subiektywnej. Jak podkreślono wyżej, sąd może bowiem stwierdzić, że między stronami doszło do porozumienia (strony zgodnie rozumiały treść umowy), również w razie sporu między stronami.
Zauważyć przy tym należy, że  dla ustalenia, że dane postanowienie umowne jest oświadczeniem woli, jak i dla określenia treści wyrażonej w nim regulacji, wykładni podlega całość dokumentu umownego wraz z okolicznościami towarzyszącymi jego sporządzeniu (w tym także wypowiedziami stron nieujętymi w dokumencie). Uwzględnienie brzmienia językowego umowy nie kończy bowiem jej wykładni. W literaturze i orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że prawidłowa wykładnia oświadczenia woli wymaga uwzględnienia również jego językowego i sytuacyjnego kontekstu (wyr. SN z 20.1.2011 r., I CSK 173/10,L.; wyr. SN z 29.1.2002 r., V CKN 679/00,L.; wyr. SN z 24.6.2014 r., I CSK 392/13,L.; wyr. SN z 3.12.2014 r., I CSK 318/13,L.; wyr. SA w Lublinie z 8.9.2015 r., I ACa 208/15,L.). Interpretacja konkretnego postanowienia nie może się więc odbywać w oderwaniu od pozostałych postanowień danej umowy (por. wyr. SN z 12.4.2013 r., IV CSK 569/12,L./. Podane reguły dotyczące przedmiotu wykładni świadczą o odrzuceniu akceptowanego w starszym orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądu jakoby wykładnia oświadczeń woli podlegała zasadzie wyrażonej w paremii clara non sunt interpretanda. Zgodnie z nią, postanowienia umowy niebudzące wątpliwości w ogóle nie podlegają wykładni i nie stosuje się do nichart. 65 KC.Obecnie dominujące w literaturze i orzecznictwie jest podejście wręcz odwrotne. Za obowiązującą uważa się zasadę omnia sunt interpretanda, co oznacza, że wykładni podlegają wszystkie oświadczenia nawet te które zdają się być jasne.
Stosowanie metody kombinowanej wykładni wiąże się z koniecznością ustalenia, kiedy należy się posługiwać dyrektywami wykładni subiektywnej, a kiedy – obiektywnej. Podstawą wyboru między tymi dyrektywami jest przepisart. 65 KC, na podstawie którego wyodrębnia się dwa etapy wykładni umowy: pierwszy – wykładni subiektywnej – oraz drugi – wykładni obiektywnej. Podstawą wyboru między tymi dyrektywami jest przepisart. 65 KC, na podstawie którego wyodrębnia się dwa etapy wykładni umowy: pierwszy – wykładni subiektywnej – oraz drugi – wykładni obiektywnej.
W pierwszej kolejności,wykładnia umowy powinna uwzględniać zgodny zamiar jej stron. Na tym etapie, przy użyciu dyrektyw wykładni subiektywnej, sąd przypisuje umowie znaczenie odpowiadające sposobowi jej rozumienia podzielanemu przez strony. Taki sposób działania jest oczywisty w tych sytuacjach, w których strony w chwili sporu sądowego jednakowo rozumieją treść umowy (dając temu wyraz np. w oświadczeniach składanych w pismach procesowych). W większości takich sytuacji aktywność sądu sprowadza się w zasadzie do uznania za ustalony faktu nadania przez strony jednolitego znaczenia ustanowionej w umowie regulacji (art. 229 KPC). Ze względu na ten fakt, znaczenie takie, zgodnie zart. 65 § 2 KCzostaje przypisane umowie jako doniosłe prawnie. W związku z tym, waga pierwszej fazy wykładni (i używanych w jej ramach dyrektyw wykładni subiektywnej) uwidacznia się przede wszystkim wówczas, gdy w toku postępowania treść dokonanej w umowie regulacji okazuje się sporna. Wówczas etap ten polega na prowadzeniu dowodów na okoliczność tego, jak strony rozumiały umowę w chwili miarodajnej dla wykładni, tj. w chwili jej zawarcia (wyr. SA w Krakowie z 14.1.2015 r., I ACa 1384/14,L.).
Jeżeli w postępowaniu dowodowym nie uda się ustalić, że w chwili zawarcia umowy strony rozumiały ją jednolicie, sąd jest zobowiązany do przeprowadzenia drugiego etapu wykładni, tj. do fazy wykładni obiektywnej (wyr. SN z 20.1.2011 r., I CSK 193/10,L.; wyr. SN z 31.1.2008 r., II CSK 406/07,L.). Źródłem dyrektyw tego etapu wykładni jestart. 65 § 1 KC, z którego wynika reguła, zgodnie z którą umowę należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których została zawarta, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje. Na tym etapie celem wykładni jest odtworzenie sensu konwencjonalnego (normatywnego) umowy, a nie sensu rzeczywiście nadawanego jej przez strony.
Spornym w niniejszej sprawie jest sposób naliczania premii wywodzony zaneksu numer (...)z 2 września 2009 roku do zarządzenia z 14 stycznia 2003 roku. W powyższym dokumencie w uzgodnieniu ze związkami zawodowym w trakcie sporu zbiorowego związki zawodowe oraz pracodawca doszli do porozumienia zgodnie z którym wcześniej obowiązujący zapis paragrafu 7 regulaminu premiowania stanowiący o tym, że podstawą naliczenia premii jest wynagrodzenie zasadnicze, zastąpiono zapisem, iż premia będzie naliczana dla pracowników lądowych od płacy zasadniczej, zaś dla załóg pływających od płacy zasadniczej powiększonej o kwotę ustaloną ze związkami zawodowymi.Aneks numer (...)wyraźnie w zdaniu pierwszym punktu 3 dotyczącego paragrafu 7 Regulaminu wskazuje na kwotę ustaloną jako sposób obliczania premii a nie na składniki wchodzące w daną kwotę. Zgodnie z zapisami aneksu, kwota ustalona miała zostać każdorazowo ustalana ze związkami zawodowymi. Na dzień wprowadzenia aneksu kwotą tą było 855 złotych i w nawiasie podano, że jest to suma kwot 15 dni wynagrodzenia za pogotowie i 15 dni strawnego.
W niniejszej sprawie, dokonując pierwotnej interpretacjianeksu numer (...)oraz porozumienia kończącego spór zbiorowy należy zważyć kontekst sytuacyjny zawarcia porozumienia oraz intencję i zamiar stron porozumienia. Postępowanie dowodowe wykazało, żeaneks numer (...)został wypracowany w ramach sporu zbiorowego pracodawcy i związków zawodowych. Spór zbiorowy dotyczył w głównej mierze różnic w wysokości wynagrodzeń pomiędzy pracownikami lądowymi a załogami pływającymi, które wówczas zarabiały mniej od pracowników lądowych. Z zeznań świadkaI. F.iM. D.wynika, że skutkiem negocjacji było zawarcie aneksu i porozumienia, które wypracowały strony między sobą, a który to akt zmierzał do podwyższenia wynagrodzenia załogą pływającym oraz podwyższenia premii. Sposobem na podwyższenie premii dla załóg pływających było zastosowanie przez strony wzoru matematycznego polegającego na dodaniu w sposób sztuczny do wynagrodzenia zasadniczego załogi pływającej kwoty 855 złotych jako sumy stałej, od której naliczana była premia. Poprzez podwyższenie kwoty wynagrodzenia zasadniczego w ten sposób pracownicy załóg pływających otrzymywali wyższą premię. Celem takiego działania było zrównanie wynagrodzeń, co w ocenie Sądu było nie tylko zgodne zart. 112kodeksu pracy, ale pożądane, w świetleart. 9 par 4 kodeksu pracy. Wyraźnie wskazać należy bowiem, że postanowienia regulaminów bądź układów zbiorowych pracy, naruszające zasadę równego traktowania w zatrudnieniu nie obowiązują, a skoro tak postanowienia, które wprowadzałyby nierówność w wynagrodzeniu jako nieważne nie podlegałyby stosowaniu. W procesie interpretacji rzeczywistych intencji stron szczególne znaczenie nabierają zeznania osób bezpośrednio tworzących zapisy aneksu i porozumień oraz bezpośrednich negocjatorów. W tej sprawie, z przyczyn losowych, z uwagi na śmierć świadka, brak było możliwości przesłuchaniaD. K.wnioskowanego przez stronę pozwaną, który był negocjatorem zapisów aneksu i porozumienia kończącego spór zbiorowy. Przesłuchanie natomiast ówczesnego dyrektora negocjującego aneks oraz osoby przygotowującej aneks i biorącej udział w negocjacjach pozwalało na ustalenie, że strony rozumiały powyższy zapis jako podwyższenie premii dla załóg pływających o ustaloną ze związkami zawodowymi kwotę, a nie pewien wzór który będzie fluktuował w zależności od wysokości strawnego u pozostawania w pogotowiu. Kwota ustalona wynikała, jak zeznała świadek - autor porozumienia- z różnic pomiędzy wynagrodzeniami załóg pływających a lądowych i miała charakter stały. Z zeznań świadków bezpośrednio uczestniczących i przygotowujących dokumenty związane ze sporem wynika koherentnie, że kwota ustalona miała charakter stały i każda jej zmiana mogła być dokonana poprzez prowadzenie kolejnych negocjacji. W ocenie Sądu, mając na uwadze kontekst sytuacyjny powyższe rozumienie zapisów aneksu jest zrozumiałe i zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Skoro bowiem kwota ta miała zniwelować różnice między wynagrodzeniami to nie można było uznać że nie ma ona charakteru stałego tylko jest wzorem matematycznym polegającym na każdorazowym wzroście kwoty w razie wzrostu przykładowo strawnego, gdyż taka sytuacja w sposób logiczny prowadziłaby do wzrostu wynagrodzenia załóg pływających, które przy wzroście strawnego dwukrotnie zyskałyby w stosunku do pracowników lądowych, albowiem ich przychód wzrósłby zarówno o strawne jak i o kwotę należnej premii. Taka treść porozumienia z mocyart. 9 par 4 kodeksu pracynie korzystałaby z ochrony prawnej.
W ocenie Sądu, nie zaprzeczeniem, ale potwierdzeniem powyższego rozumienia przez strony aneksu z 2 września 2009 roku było podpisane porozumienie z partnerami społecznymi z 20 czerwca 2012 roku, w którego paragrafie 3 wskazuje się, że od wzrostu strawnego nie będzie naliczana premia dla załóg pływających do odwołania. Powyższy zapis oznacza potwierdzenie zasady zaneksu numer (...)z 2009 roku, wskazującego, że kwota o którą wynagrodzenie się podwyższa nie składa się ze składników, ale z kwoty. Takie rozumienie tych zapisów porozumienia z 20 czerwca 2012 roku potwierdziła świadekI. F.oraz świadekM. D., którzy wskazali, że w 2012 roku po raz pierwszy wzrosła kwota strawnego i koniecznym było zapisanie i potwierdzenie, że od wzrostu strawnego nie będzie naliczana premia dla załóg pływających do odwołania. Powyższy zapis jak wskazali przesłuchani w sprawie autorzy tekstu i negocjatorzy miał na celu przypomnienie treścianeksu numer (...)z 2009 roku, co jest logicznym, skoro ustalona kwota na dzień sporządzenia aneksu z 2009 roku wynosiła 855 złotych i w nawiasie zapisano wzór stanowiący o 15 dniach strawnego i 15 dniach pozostawaniu w pogotowiu.
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że w tej sprawie metoda subiektywnej wykładni oświadczeń woli z 2009 roku jak i z 2012 roku pozwala na ustalenie rzeczywistej treści i intencji stron zawierających porozumienia i nie jest koniecznym dokonywanie wykładni obiektywnej opartej na treści dokumentów.
Sąd rozpoznający tą sprawę dokonał na kanwie ustalonego stanu faktycznego również analizy treści postanowień aneksu i porozumienia w oparciu o wykładnię obiektywną związaną z treścią poszczególnych postanowień umownych. Powyższe pozwalało Sądowi na uznanie, że rzeczywistą wolą stron wynikającą z aneksu z 2 września 2009 roku było powiększenie płacy zasadniczej dla załóg pływających o kwotę ustaloną w uzgodnieniu ze związkami zawodowymi. Zasadą zatem określoną w pierwszym zdaniu dotyczącym załóg pływającym było zastosowanie kwoty ustalonej w uzgodnieniu ze związkami zawodowymi. Strony uznały, że o wysokości powiększania płacy zasadniczej będzie decydowała kwota w określonej przez stronę pracodawcy i stronę związkową wysokości. W drugim zdaniu strony podały, że na dzień wprowadzenia aneksu kwota ta wynosi 855 i jest to suma kwot 15 dni wynagrodzenia za pogotowie ratownicze i 15 dni strawnego. Z treści zapisu aneksu wynika więc, że na dzień uzgodnienia kwoty 855 złotych stanowiła ona wynik powyższego działania matematycznego, co nie oznaczało, że w razie podjęcia przez partnerów nowych negocjacji kwota ustalona nie zostanie zmieniona, ale jedynie po przeprowadzeniu negocjacji.
W ocenie Sądu, z zastosowanego zapisu w porozumieniu nie można wywodzić innego znaczenia aniżeli to wynikające jasno ze zdania pierwszego, które wskazuje na kwotę ustaloną w uzgodnieniu z partnerami społecznymi. Również, zdaniem Sądu, z porozumienia z 20 czerwca 2012 roku nie można wywodzić innego znaczenia aniżeli to, które potwierdza rozumienie zapisu z 2009 roku w sposób jak wyżej, skoro strony wyraźnie wskazały, że od wzrostu strawnego nie będzie naliczana premia do odwołania - co oznacza, że ponownie zmianę wysokości kwoty i sposobu naliczania premii uzależnia się od uzgodnień ze związkami zawodowymi.
W kontekście powyższego stwierdzić należy, że roszczenie nie znajduje podstaw normatywnych, albowiem premia powoda była prawidłowo w 2016 i 2017 roku naliczana od wynagrodzenia zasadniczego powiększonego o kwotę 855 złotych. Wyliczenie premii powoda było więc zgodne nie tylko z treściąaneksu (...)ale również z porozumieniem z 20 czerwca 2012 roku jak i z zasadą równości pracowników w zakresie wysokości wynagrodzenia.
Z tych względów, na podstawieart. 9 par 4 kodeksu pracy,art. 112kodeksu pracyoraz par 7 Regulaminu tworzenia i podziału funduszu uznaniowo – motywacyjnego orzeczono jak w punkcie I wyroku, oddalając wytoczone powództwo.
O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono w punkcie II wyroku na podstawieart. 98 par 1 kpcto jest zasady odpowiedzialności za wynik procesu zgodnie z którą powód jako przegrywający jest zobowiązany do poniesienia kosztów w całości. Wysokość kosztów zastępstwa procesowego wynika z par 9 pkt 2 w zw. z par 2 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku wydanego w sprawie opłat za czynności adwokackie /Dz. U poz.1800 z zm/.
W punkcie III wyroku Sąd przeniósł na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Gdyni koszty sądowe sprawy, albowiem powód przegrał proces, zaś jako pracownik jest zwolniony od kosztów sądowych.
SSR Joanna Wojnicka – Blicharz