Sąd Okręgowy w Olsztynie
VII Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VII Ka 1210/18
Data wyroku: 2019-01-16 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Dariusz Firkowski
Słowa kluczowe: Postępowanie odwoławcze
Podstawa prawna: art. 437 §2 kpk

Sygn. akt VII Ka 1210/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 stycznia 2019 r.
Sąd Okręgowy w Olsztynie w VII Wydziale Karnym Odwoławczym
w składzie:
Przewodniczący: SSO Dariusz Firkowski
Protokolant: st. sekr. sądowy Monika Tymosiewicz
przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Joanny Syczyło
po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2019 r.
sprawyW. B. (1)ur. (...)wO., synaJ.iB.z domuC.
oskarżonego z art. 218§1akk
na skutek apelacji wniesionej przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego(...) OddziałwO.
od wyroku Sądu Rejonowego wO.z dnia 18 października 2018 r., sygn. akt(...)
I ustalając, iż oskarżonyW. B. (1)w okresach od listopada 2011 r. do lipca 2012 r. i od września 2012 r. do sierpnia 2014 r. prowadząc działalność gospodarczą pod nazwąPrzedsiębiorstwo Handlowe (...)z siedzibą(...)-(...) O.ul. (...)jako płatnik nie dopełniał w przewidzianym przepisami terminie obowiązku opłacania za pracownikaP. P. (1)wynikających ze stosunku pracy i ubezpieczenia społecznego składek na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 15.618,64 zł, składek za ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 6.463,63 zł oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 2.127,26 zł, które to zachowanie wyczerpuje dyspozycjęart.98ust.1pkt1a iust.3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychuchyla zaskarżony wyrok i na podstawieart.5§1pkt4kpww zw. zart.45§1kw umarza postępowanie wobecW. B. (1),
II koszty postępowania w sprawie ponosi Skarb Państwa.
Sygn. akt VII Ka 1210/18

UZASADNIENIE
W. B. (1)został oskarżony o to, że w okresie od listopada 201 lr. do lipca 2012r. i od września 2012r. do sierpnia 2014r. prowadząc działalność gospodarczą pod nazwąPrzedsiębiorstwo Handlowe (...)z siedzibą(...)-(...) O.ul. (...)uporczywie naruszał prawa pracowniaP. P. (1)wynikające ze stosunku pracy i ubezpieczenia społecznego poprzez niedopełnienie ustawowego obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 15.618,64 zł, ubezpieczenie zdrowotne pracownika w łącznej kwocie 6.463,63 zł oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 2.127,26 zł
tj. o przestępstwo zart. 218§ lak.k.

    Sąd Rejonowy wO.wyrokiem z dnia 18 października 2018 r. w sprawie(...)

I oskarżonegoW. B. (1)uznał za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu i za to z mocyart. 218 § 1 a kkskazuje go na karę grzywny w wymiarze 100 (stu) stawek dziennych ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 10 (dziesięciu) zł.
II na podstawieart. 627 kpkzasadził od oskarżonego na rzecz oskarżyciela posiłkowego Zakładu(...)kwoty 840 (osiemset czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu
III na podstawie art. 624 § 1 k.p,k. zwolnił oskarżonego od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych w całości.
Powyższy wyrok w czyści dotyczącej braku orzeczenia przez Sąd I instancji obowiązku naprawienia szkody przez oskarżonegoW. B. (1)na rzecz(...) OddziałwO.- na niekorzyść oskarżonego zaskarżył oskarżyciel publiczny i zarzucił mu:
1/ obrazę przepisów prawa materialnego a mianowicieart.46§1 kk, poprzez jego niezastosowanie i niezobowiązanie oskarżonegoW. B. (1)do naprawienia szkody w postaci obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem, o jakim mowa wart.218§ lakkw całości na rzecz Zakładu(...)Oddział wO.- poprzez zapłatę na rzecz Zakładu(...)Oddział wO.kwot należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 34.755,74 zł.- według informacji o stanie należności na dzień 5.10.2018r.
2) obrazę przepisów postępowania, tj.art.415 § 1 zd. 2 k.p.k., mającą wpływ na treść orzeczenia, poprzez jego błędną wykładnię, - a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie-, poprzez uznanie, iż za roszczenie będące przedmiotem innego postępowania należy rozumieć również należności składkowe, podczas gdy należności te nie mają charakteru cywilistycznego lecz danin publicznych oraz nie były dochodzone w postępowaniu cywilnym.
Wskazując na powyższe zarzuty- na podstawieart.427 §1 kpkiart.437 §2 kpkskarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w części i orzeczenie obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem, o jakim mowa w art. .218§ 1 a kkw całości - na rzecz pokrzywdzonego Zakładu(...)O/O., poprzez zapłatę przez oskarżonegoW. B. (1)na rzecz pokrzywdzonego Zakładu(...)Oddział wO.kwot należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 34.755,74 zł. - według informacji o stanie należności na dzień 5.10.2018 r. Ww. kwota zostanie uaktualniona według stanu przed terminem rozprawy w II instancji; alternatywnie o uchylenie wyroku Sądu I Instancji i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania w celu orzeczenia obowiązku naprawienia szkody na rzecz(...)w kwocie 34.755,74 zł, według informacji o stanie należności na dzień 5.10.2018 r. z uwzględnieniem uaktualnienia stanu należności.
Sąd Okręgowy zważył , co następuje:
Apelacja oskarżyciela posiłkowego nie mogła spowodować postulowanego rozstrzygnięcia a to z uwagi na przyjęcie, że zachowanie oskarżonego co do zasady stanowi wykroczenie a nie występek zart.218§1a kk.
Na wstępie należy zauważyć, iż nie budzi zastrzeżeń ustalenie przez Sąd I instancji, że oskarżony faktycznie nie opłacał składek za zatrudnionego przez siebie pracownika, do czego był zobowiązany ale przyczyną niewykonywania obowiązku opłacania składek zaP. P.pracownik była trudna sytuacja finansowa prowadzonego przedsiębiorstwa.W. B.powyższego w istocie nie kwestionował i zawarł z(...)porozumienie co spłaty zaległych składek- porównaj k.391odw.-392.
Przestępstwo zart. 218§1aKKmoże być popełnione umyślnie z zamiarem bezpośrednim, nacechowanym dodatkowo szczególny nastawieniem podmiotowym w postaci złośliwości lub uporczywości. Zatem tylko z takim nastawieniem wskazane naruszenie może skutkować przyjęciem bezprawności zachowania pracodawcy. W doktrynie dominuje pogląd, zgodnie z którym do momentu wypełnienia znamienia uporczywości sprawca popełnia wykroczenie zart. 98ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Tymczasem zachowanie oskarżonego wskazuje, że intencją jego jako pracodawcy nie było uchylanie się od całkowitego uiszczenia składek zatrudnionego pracownika. To zaś powoduje, że to nie pracownik a płatnik składek jest dłużnikiem organu ubezpieczeniowego i z tego tytułu zatrudniony nie ponosi negatywnych konsekwencji. Zatem konieczne jest aby pracodawca działał ze świadomością wyrządzenia szkody prawom pracowników a istniejącego wobec ZUS długu nie można bezpośrednio przekładać na występek przeciwko interesom zatrudnionego pracownika.
O uporczywości na gruncieart. 218§1akknie świadczy tymczasem tylko okres, czy wielokrotność zachowań,ale także element woli ukierunkowanej na działanie w zamiarze naruszenia praw pracowników.Z wyjaśnień oskarżonego wynika, że wstrzymywał się z uiszczeniem należnych i naliczonych składek, gdyż nie pozwalała na to jego sytuacja finansowa i absolutnie nie kierowała nim chęć dokuczenia pracownikowi, który przecież był jego krewnym.
Zatem jeszcze raz w tym miejscu zauważyć należy, że uchylanie się od tego obowiązku winno następować w sposób „uporczywy” bądź „złośliwy” albowiem to wynika ze znamion przestępstwa zart. 218 §1a kk. Tym samym sam fakt niewykonywania obowiązku nie jest równoznaczny z uchylaniem się od niego. W pojęciu „uchyla się” zawarty jest bowiem negatywny stosunek psychiczny osoby zobowiązanej do świadczenia oraz determinacja w jego działaniu, co prowadzi do tego, że sprawca nie dopełnia obowiązku, pomimo że ma obiektywną możliwość jego wykonania. Natomiast „złośliwość” oznacza działanie sprzeczne z interesem pracowników, podjęte bez racjonalnego wytłumaczenia. Zwrot ten określa stronę podmiotową sprawcy, wskazując na jego motywację, sprowadzającą się do chęci wyrządzenia danej osobie krzywdy, nieprzyjemności, poniżenia.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, mając na uwadze tak treść wyjaśnień oskarżonego jak i zeznań pracownikaP. P.( krewnegoW. B. (1)) oraz twierdzeniaA. M.( pracownika(...)) Sąd Okręgowy uznał i przyjął, że oskarżony nie wyczerpał koniecznych znamionart.218§1a kkalbowiem nie uchylał się w sposób złośliwy i uporczywy od płacenia składek na rzecz zatrudnianego pracownika. Ponadto podzielono to stanowisko doktryny, według którego nie jest możliwe naruszenie w ten sposób praw pracownika do emerytury co dodatkowo eliminuje możliwość wyczerpania znamion czynu zabronionego zart. 218§1a kk. Zwrócić bowiem uwagę należy, że

    na wysokość świadczenia emerytalnego w przypadku ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, nie ma wpływu kwota składek uiszczonych, lecz zaewidencjonowanych jako należne –porównaj J. Lachowski, „Odpowiedzialność karna płatnika składek - wybrane zagadnienia PiZS rok 2004, nr 12, s. 25)”. Tym samym, w razie zadeklarowania właściwej kwoty należnych składek, prawo do emerytury nie zostaje naruszone, a szkoda pracownika, na moment zachowania sprawcy, wyraża się w utraconej przewidywanej korzyści dotyczącej wysokości przyszłej emerytury. Zatem w momencie popełnienia czynu szkoda ma charakter przyszły i potencjalny, a tym samym jedynie zagraża, a nie narusza chronione dobro. W konsekwencji takie zagrożenie pozostaje natomiast poza zakresem regulacji zart. 218 § 1a kka nieodprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne tak wcale jak i nie we właściwej wysokości nie wypełnia znamion czynu zart. 218 § 1a kklecz stanowi jedynie wykroczenie z

art. 98 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W tym zakresie wypowiadał się również Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 18 listopada 2010 r. w sprawie
    P 29/09między innymi wskazał, że: „prawo pracownika do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego i macierzyńskiego, rentowego oraz wypadkowego nie jest uzależnione od opłacenia przez płatnika składek na te ubezpieczenia. Od sumy zaewidencjonowanych i zwaloryzowanych składek na indywidualnym koncie ubezpieczonego zależy natomiast wysokość emerytury – zarówno tej uzyskiwanej z ZUS (
art. 25ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 153,
    poz. 1227ze zm.), jak i kapitałowej (
art. 24ustawy z 21.11.2008 r. o emeryturach kapitałowych, t.j. Dz.U. z 2014 r.
    poz. 1097). Prawdą jest przy tym, że w przypadku ubezpieczonych pracowników, za których składki opłaca pracodawca jako płatnik, na ich indywidualnych kontach, co do zasady, ewidencjonuje się składki należne, a nie tylko wpłacone (
art. 40 ust. 1 pkt 1SysUbSpołU). Oznacza to, że, w zasadzie, nieopłacenie składki emerytalnej przez płatnika nie powinno mieć wpływu na wysokość emerytury pracownika". Także wobec powyższego judykatu podkreślenia wymaga, że sam fakt nieopłacenia niezgłoszonej składki powoduje jedynie zagrożenie, a nie naruszenie prawa pracownika do emerytury we właściwej wysokości.
    Przepis zart. 218 § 1 a kkmoże mieć zatem zastosowanie jedynie wówczas gdy naruszenie praw pracowniczych wywołuje natychmiastowy i odczuwalny przez pracownika efekt. Formą takiego naruszania praw pracowniczych jest np. opóźnienie wypłaty wynagrodzenia, odmowa udzielenia urlopu, wymuszanie pracy w dniach wolnych czy nadgodzinach.
    Nie jest natomiast taką formą naruszania praw pracowniczych zachowanie polegające na stworzeniu sytuacji, która na moment działania sprawcy jedynie zagraża realizacji określonych praw pracowniczych ze stosunku pracy lub ubezpieczenia społecznego w przyszłości.Zauważyć przy tym należy, że w takie sam sposób należy ocenić wpłaty na ubezpieczenie zdrowotne.
W realiach niniejszej sprawy przy ustaleniu, że zachowanieW. B. (1)stanowi wykroczenie z art.98ust.pkt1a i ust.3 powołanej ustawy oraz wobec tego, że zakończyło się ono z sierpniem 2014 r. z uwagi na treść art.45§1 kw doszło do przedawnienia karalności wykroczenia.
Mając powyższe na uwadze ustalając, iż oskarżonyW. B. (1)w okresach od listopada 2011 r. do lipca 2012 r. i od września 2012 r. do sierpnia 2014 r. prowadząc działalność gospodarczą pod nazwąPrzedsiębiorstwo Handlowe (...)z siedzibą(...)-(...) O.ul. (...)jako płatnik nie dopełniał w przewidzianym przepisami terminie obowiązku opłacania za pracownikaP. P. (1)wynikających ze stosunku pracy i ubezpieczenia społecznego składek na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 15.618,64 zł, składek za ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 6.463,63 zł oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 2.127,26 zł, które to zachowanie wyczerpuje dyspozycjęart.98ust.1pkt1a iust.3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznychuchylono zaskarżony wyrok i na podstawieart.5§1pkt4kpww zw. zart.45§1kw umorzono postępowanie wobecW. B. (1)–art.440 kpkw zw. zart.109§2 kpw.
Na podstawieart.119§2 kpwkoszty postępowania w sprawie ponosi Skarb Państwa.
Co do apelacji oskarżyciela posiłkowego zauważyć należy, że faktycznie Sąd I instancji nie uwzględnił wniosku ZUS o orzeczenie obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej zarzucanym oskarżonemu przestępstwem zart.218§1a kkna jego rzecz z tytułu nieopłaconych przez oskarżonego składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano, że nie orzeczono w tym zakresie albowiem ZUS posiadał już tytuł egzekucyjny do dochodzenia należności w postępowaniu egzekucyjnym i tym samym ma zastosowanieart. 415 § 1 k.pk., gdyż roszczenie wynikające z przestępstwa jest przedmiotem innego postępowania.
Sąd Okręgowy w tym zakresie podzielił argumentację zawartą w apelacji i zauważył, że Zakład(...)Oddział wO.nie dochodził na drodze cywilnej należności składkowych odW. B. (1)lecz jedynie czynił to na drodze egzekucji administracyjnej. Trafnie przy tym skarżący wskazał, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych powstają z mocy prawa, tj. na podstawie ustaw nakładających na płatnika obowiązek zapłaty składek w wyznaczonych terminach i są to należności publicznoprawne a nie roszczenie cywilistyczne. Na poparcie powyższego odwołać się należy do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19.01.2017 r. w sprawie o sygn. akt I KZP 15/16, (wydanego na skutek pytania prawnego Sądu Okręgowego w Olsztynie), zgodnie z którym „klauzula antykumulacyjna zart. 415 § 1 zd. 2 k.p.k.nie ma zastosowania do należności publicznoprawnych w postaci składek na ubezpieczenie społeczne uiszczanych na rzecz Zakładu(...)(cywilnoprawne postrzeganie roszczenia determinuje także rozumienie pozostałych członów rozważanego przepisu, tj. „jest przedmiotem innego postępowania” i „o roszczeniu tym prawomocnie orzeczono”).