Sąd Okręgowy w Krakowie
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 1811/18
Data wyroku: 2019-04-17 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Paweł Styrna, Anna Koźlińska, Joanna Ćwik-Bielińska
Słowa kluczowe: Nieważność postępowania
Podstawa prawna: art.98 k.r.o. art. 379 plt 5 k.p.c.

Sygn. akt II Ca 1811/18

POSTANOWIENIE
Dnia 17 kwietnia 2019 r.
Sąd Okręgowy w Krakowie II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Joanna Ćwik - Bielińska

Sędziowie:

SO Anna Koźlińska
SR del. Paweł Styrna (sprawozdawca)

Protokolant: sekr. sądowy Dorota Gąsior
po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2019 r. w Krakowie
na rozprawie sprawy z wnioskuS. M. (1)
przy uczestnictwieM. M.,E. M.orazP. M. (2)

o stwierdzenie nabycia spadku
na skutek apelacji uczestnikaP. M. (2)
od postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa – Śródmieścia w Krakowie z dnia20 kwietnia 2018 r., sygnatura akt VI Ns 616/17/S
postanawia:
uchylić zaskarżone postanowienie znosząc w całości postępowanie przed Sądem I instancjii sprawę przekazać Sądowi Rejonowego dla Krakowa – Śródmieścia w Krakowie do ponownego rozpoznania.

SSO Anna Koźlińska SSO Joanna Ćwik - Bielińska SSR del. Paweł Styrna
Sygn. akt II Ca 1811/18

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2018 roku Sąd Rejonowy dla Krakowa Śródmieścia w Krakowie stwierdził, że spadek poP. M. (1), ostatnio stale zamieszkałym wK., zmarłym w dniu 12 czerwca 2017 roku wK., nabyły na podstawie testamentu z dnia 18 maja 2010 roku żonaS. M. (1)i córkaM. M.po 1/2 części (pkt I) oraz stwierdził, że wnioskodawczyni i uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (pkt II).
Z ustaleń poczynionych przez Sąd wynikało, żeP. M. (1)zmarł w dniu 12 czerwca 2017 roku wK.. Był żonaty w dacie śmierci zS. M. (1). Jego ostatnim stałym miejscem zamieszkania byłK..
Spadkodawca miał troje dzieci - jedno pozamałżeńskie -P. M. (2)z nieformalnego związku zE. B.i dwoje ze związku małżeńskiego zS. M. (1)–M.M.iE. M.. Spadkodawca pozostawił po sobie testament notarialny sporządzony w dniu 18 maja 2010 roku przed notariuszemK. I., w którym powołał do spadku żonęS. M. (1)i córkęM.
M.po 1/2 części każda. Testament nie został odwołany, a spadkodawca nie pozostawił żadnych innych testamentów. W dacie sporządzenia testamentu spadkodawca nie znajdował się w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji oraz oświadczenie woli. Nie toczyło się inne postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku poP. M. (1), ani nie został sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia. Żaden ze spadkobierców nie składał oświadczenia o odrzuceniu lub przyjęciu spadku poP. M. (1). Przez ostatnie siedem lat spadkodawca mieszkał w kraju, ale ze względu na pracę podróżował międzyP.aE. A..P. M. (1)zwierzył się swojemu bratuA. M., że sporządził testament notarialny z dnia 18 maja 2010 roku. Nigdy ani przedA. M., ani przed swoją matkąB. M.oraz przed drugim bratemP. M. (3)nie sporządzał testamentu ustnego, nie wyrażał swojej ostatniej woli, ani nie oświadczał, że zmienia testament notarialny. Nie mówił im też, że sporządził testament ustny.
W rozmowie zE. B.spadkodawca jedynie wspominał o zabezpieczeniu przyszłości swojego niepełnosprawnego 13 –letniego synaP. M. (2). Przed śmierciąP. M. (1)mieszkał z żonąS. M. (1)wD..
Matka małoletniego uczestnikaP. M. (2)–E.B.zwróciła się do notariuszaA. K.o dokonanie czynności poszukiwania informacji o wpisie do notarialnego rejestru testamentów NORT, który twierdził, że w systemie nie odnalazł informacji o wpisie do tego rejestru testamentu sporządzonego przezP. M. (1). Celem kontynuowania poszukiwańE. B.złożyła w dniu 28 września 2017 roku pismo do Prezesa Rady Izby Notarialnej wK.z wnioskiem o opublikowanie na wewnętrznych stronach Rady Notarialnej wK.informacji o poszukiwaniu testamentu zmarłegoP. M. (1). Pismem z dnia 8 lutego 2018 roku Rada Izby Notarialnej wK.udzieliła informacji, że nie publikuje na swoje stronie internetowej informacji o poszukiwanych testamentach.
Sąd stwierdził testamentowy porządek dziedziczenia, wskazując że spadkodawca pozostawił testament notarialny z dnia 18 maja 2010 roku, sporządzony przed notariuszemK. I., Repertorium A nr(...), mocą którego powołał do dziedziczeniaS. M. (1), orazM.M.każdą po ½ części. Sąd podkreślał, że nie przedstawiono dowodów wskazujących na to, że doszło do odwołania tego testamentu, lub rozrządzono spadkiem na rzecz innych osób niż wymienione w testamencie notarialnym z dnia 18 maja 2010 roku O kosztach orzeczono na podstawieart. 520 § 1 k.p.c.
W apelacji od postanowienia małoletni uczestnikP. M. (2)zastępowany przez przedstawiciela ustawowego zarzucił naruszenieart. 233 §1 k.p.c., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez dokonanie sprzecznej z regułami logiki i doświadczenia życiowego oceny materiału dowodowego przez przyjęcie, że działania matki małoletniegoP. M. (2)w zakresie poszukiwania testamentu nie są dowodem na sporządzenie przez spadkodawcę testamentu zgodnie z zapewnieniami składanymiE. B., naruszenieart. 670 k.p.c.przez jego pominięcie i nie zbadanie z urzędu kto jest spadkobiercą, pominięcie wezwania do złożenia testamentu osoby, u której taki testament mógł zostać złożony na terenieP.lubZ. A., do którego to badania Sąd był obowiązany z urzędu. Wskazując na powyższe apelujący domagał się uchylenia postanowienia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji z pozostawieniem mu rozstrzygnięcia o kosztach sądowych i kosztach zastępstwa procesowego za obie instancje.
W odpowiedzi na apelację wnioskodawczyni domagała się jej oddalenia i zasądzenia od skarżącego na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Apelacja skutkowała uchyleniem postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa Śródmieścia w Krakowie z dnia 20 kwietnia 2018r, chociaż z innych przyczyn niż wskazane w zarzutach apelacyjnych.
Stronami w niniejszej sprawie byli:S. M. (1), dwoje jej małoletnich dzieci tj.M. M.iE. M.oraz małoletniP. M. (2)reprezentowany przez swoją matkęE. B.. Zgodnie zartykułem 98 § 1 i § 2 pkt 2 krorodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską, jednak żadne z rodziców nie może reprzentować dziecka przy czynnościach prawnych między dzieckiem, a jednym z rodziców lub jego małżonkiem, chyba że czynność prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka albo dotyczy należnych dziecku środków utrzymania i wychowania. Ograniczenia te, zgodnie z § 3 powołanego przepisu stosuje się odpowiednio w postępowaniu przed sądem. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 marca 2018 r. IV CSK 426/17 wskazał, że zgodnie zart. 98 krorodzice w zasadzie zawsze mogą przed sądem reprezentować dziecko, ile nie jest to sprawa dotycząca czynności prawnych między dziećmi pozostającymi pod ich władzą rodzicielską albo między dzieckiem, a jednym z rodziców lub jego małżonkiem. Żaden z rodziców nie może, więc reprezentować dziecka w sprawie, w której występują, jako strony lub uczestnicy postępowania łącznie rodzice i dzieci, w sprawach, w których może dojść do sprzeczności interesów między nimi. W takiej sytuacji sąd rozpoznający sprawę ma obwiązek zwrócić się na podstawieart. 70 § 1 i art. 572 k.p.c.do Sądu opiekuńczego o ustanowienie kuratora dla dziecka. W postanowieniu z dnia 9 kwietnia 1993r. II CRN 29/93, Sąd Najwyższy wskazał, że w sytuacji, gdy w testamencie pominięto małoletnie dziecko zaś powołanym do spadku jest jego matka, nie może ona reprezentować pominiętego dziecka w sprawie o stwierdzenia nabycia spadku. W takiej sytuacji, zdaniem Sądu Najwyższego nie ustanowienie kuratora dla małoletniego, pozbawia go możliwości obrony swoich praw. Tak, więc w sytuacji tak zwanego konfliktu interesów pomiędzy rodzicem, a małoletnim dzieckiem, w przypadku nie ustanowienia kuratora do reprezentowania interesów małoletniego, zrealizowana zostaje przyczyna nieważności postępowania przewidziana wartykule 379 pkt. 5 k.p.c., a polegająca na pozbawieniu możności obrony praw małoletniego.
W niniejszym postępowaniu jak wyżej wskazano, małoletniaE. M.córka spadkodawcyP. M. (1)zmarłego 12 czerwca 2017r., którą pominięto w testamencie notarialnym z 18 maja 2010r. w toku postępowania sądowego była reprezentowana przez matkęS. M. (1), która jest beneficjentem tego testamentu. Z okoliczności tych wynika jednoznacznie, że pomiędzyS. M. (1), a jej małoletnią córkąE. M.zachodzi oczywista sprzeczność interesów, która w myślart. 98 § 2 pkt 2 oraz § 3 k.r.o.wyklucza możliwość reprezentowania małoletniejE. M.przez matkęS. M. (1). W tym stanie rzeczy doszło do nieważności całego postępowania toczącego się przed sądem I instancji, gdyż zgodnie z treściąart. 379 pkt. 5 k.p.c.małoletniaE. M.została pozbawiona możliwości obrony swoich interesów, wskutek niewłaściwej reprezentacji. Sąd Okręgowy rozpoznający apelację uwzględnił z urzędu, wskazaną nieważność postępowania i zgodnie zartykułem 386 § 2 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.uchylił zaskarżone orzeczenie, zniósł postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Rejonowy ponownie rozpoznając sprawę zapewni małoletniejE. M.prawidłową reprezentację stosującart. 98 § 2 i § 3 kroorazart. 99 krow związku zart. 572 § 1 i § 2 kpc.
Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji postanowienia z dnia 17 kwietnia 2019 r.

SSO Anna Koźlińska SSO Joanna Ćwik – Bielińska SSR del. Paweł Styrna