Sąd Apelacyjny w Lublinie
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 198/19
Data wyroku: 2019-10-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Leszek Pietraszko, sędzia Barbara du Château, Jacek Michalski
Słowa kluczowe: Dyskryminacja, Rasizm, Zaostrzenie kary
Teza: "(...) skoro z woli ustawodawcy motywacja rasistowska, dyskryminacyjna, ksenofobiczna, wykluczająca, stała się znamieniem występków z art. 119 k.k. i 257 k.k., penalizujących akty agresji z powodu przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, politycznej, wyznaniowej lub   bezwyznaniowości danej osoby lub grupy osób, to oznacza, że nie jest możliwe jednoczesne przyjęcie, że zostały one popełnione „bez powodu lub z oczywiście błahego powodu” w rozumieniu art. 115 § 21 k.k."

Sygn. akt II AKa 198/19

Lublin, dnia 29 października 2019 r.

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Apelacyjny w Lublinie w II Wydziale Karnym w składzie:

Przewodniczący - sędzia

SA Barbara du Château (sprawozdawca)

Sędziowie:

SA Jacek Michalski
SA Leszek Pietraszko

Protokolant

st. sekr. sądowy Agnieszka Jarzębkowska

przy udziale prokuratora Cezarego Maja
po rozpoznaniu w dniu 29 października 2019 r.
sprawy:

1
P. K.synaR.iA. z domu M.,urodzonego (...)wR.,

oskarżonego zart. 119 § 1 k.k.w zb. zart. 257 k.k.w zb. zart. 157 § 2 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 57a § 1 k.k.

2
D. K. (1)synaZ.iE. z domu K.,urodzonego (...)wR.,

oskarżonego zart. 257 k.k.wart. 57a § 1 k.k.
z powodu apelacji wniesionej przez prokuratora
od wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu
z dnia 15 maja 2019 r., sygn. akt II K 28/19

I
utrzymuje zaskarżony wyrok w mocy;

II
wydatkami postępowania odwoławczego obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE
P. K.został oskarżony o to, że:

I
W dniu 9 lipca 2018 r. wR., działając publicznie i bez powodu, okazując rażące lekceważenie porządku prawnego, stosował przemoc w postaci uderzeń oraz groźby bezprawne spalenia lokalu wobec osób pochodzenia pakistańskiego tj. wobecZ.S.iZ. S.oraz znieważył ich słownie z powodu ich przynależności narodowej i wyznaniowej oraz naruszył ich nietykalność cielesną, a także zadając uderzenia rękoma i nogami wobecZ.S.spowodował u niego obrażenia w postaci obrzęku przedramienia prawego, obrzęku kciuka prawego, bolesności w okolicy pośladkowej lewej, kolana lewego oraz okolicy barku lewego, czym naruszył czynność narządów ciała na okres nie przekraczający 7 dni, tj. o czyn zart. 119 § 1 k.k.w zb. zart. 257 k.k.w zb. zart. 157§ 2 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 57a§ 1 k.k.;

II
w dniu 9 lipca 2018 roku wR., działając publicznie i bez powodu, okazując rażące lekceważenie porządku prawnego, dokonał uszkodzenia mienia w lokalu gastronomicznym poprzez uderzenie pięścią w szybę powodując jej wybicie, czym spowodował straty w wysokości 600 zł na szkodęA.S., tj. o czyn zart. 288 § 1 k.k.w zw. zart. 57a § 1 k.k.;

D. K. (1)został oskarżony o to, że:

III
w dniu 9 lipca 2018 roku wR., działając publicznie i bez powodu, okazując rażące lekceważenie porządku prawnego, znieważył słownie z powodu przynależności narodowej i wyznaniowej osoby pochodzenia pakistańskiegoZ.S.iZ. S., tj. o czyn zart. 257 k.k.w zw. zart. 57a§ l k.k.

Wyrokiem z dnia 15 maja 2019 roku Sąd Okręgowy w RadomiuP. K.uznał za winnego tego, że:

I
w dniu 9 lipca 2018 roku wR., działając publicznie i z powodu przynależności narodowej do społeczności pakistańskiej oraz przynależności do muzułmańskiej społeczności wyznaniowej, znieważyłZ.S.iZ. S., używając wobec nich słów powszechnie uznanych za obraźliwe oraz wypowiadał wobec nich groźby bezprawne spalenia lokalu gastronomicznego należącego do ich ojca które to groźby wzbudziły u nich uzasadnioną obawę ich spełnienia oraz stosował przemoc wobecZ.S.poprzez zadawanie uderzeń rękoma w twarz i ramie oraz kopnięcia w prawą rękę którą pokrzywdzony zasłonił swój tułów, czym spowodował obrażenia w postaci obrzęku przedramienia prawego i obrzęku kciuka prawego, które to obrażenia naruszyły czynności narządów ciała pokrzywdzonego na okres nie przekraczający siedmiu dni i czyn ten kwalifikując na podstawieart. 119§ 1 k.k.w zb. zart. 257 k.k.w zw. zart. 157§2 k.k.w zw. zart. 11§2 k.k.na tej podstawie skazał go, zaś na podstawieart. 119§1 k.k.w zw. zart. 11§3 k.k.wymierzył mu karę 8 miesięcy pozbawienia wolności;

I
uznał za winnego popełnienia czynu zarzuconego mu wpkt. IIa/o i za to na podstawieart. 288§1 k.k.w zw. zart. 57a§l k.k.skazał go i wymierzył mu karę 5 miesięcy pozbawienia wolności;

II
na podstawieart. 46§1 k.k.orzekł wobecP. K.za przypisane mu w pkt. II sentencji wyroku przestępstwo, obowiązek naprawienia wyrządzonej szkody poprzez zapłatę na rzeczA.S.kwoty 600 złotych;

III
na podstawieart. 85§1 i 2 k.k.iart. 86§1 k.k.wymierzoneP. K.kary pozbawienia wolności połączył i orzekł wobec niego karę łączna 1 roku pozbawienia wolności;

IV
na podstawieart. 69§1,2 i 4 k.k.iart. 70§1 k.k.wykonanie orzeczonej wobecP. K.łącznej kary 1 roku pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres 2 lat próby,

V
na podstawieart. 72§1 pkt 7ai § lak.k.zobowiązał w okresie próbyP. K., do powstrzymania się od zbliżania doZ.S.iZ. S.na odległość mniejszą niż 50 metrów;

VI
na podstawieart. 71§1 k.k.w zw. zart. 33§1 i 3 k.k.orzekł wobecP. K.grzywnę w wysokości 100 stawek dziennych po 10 złotych stawka;

VII
na podstawieart. 63§1 k.k.na poczet orzeczonej wobecP. K.grzywny, zalicza rzeczywiste pozbawienie wolności w niniejszej sprawie od 9 lipca 2018 r. godz. 20.00 do 11 lipca 2018 r. godz. 12:45, uznając grzywnę za uiszczoną do wysokości 4 stawek dziennych;

IX
D. K. (1)uznał za winnego popełnienia czynu zarzuconego mu w pkt. III a/o polegającego na tym, że w dniu 9 lipca 2018 roku wR.działając publicznie i z powodu przynależności narodowej do społeczności pakistańskiej oraz przynależności do muzułmańskiej społeczności wyznaniowej, znieważyłZ.S.iZ. S., używając wobec nich słów powszechnie uznanych za obraźliwe i czyn ten kwalifikując na podstawieart. 257 k.k.na tej podstawie skazał go i wymierzył mu karę 4 miesięcy pozbawienia wolności;

X
na podstawieart. 69 § 1 i 2 k.k.iart. 70 § 1 k.k.wykonanie orzeczonej

wobecD. K. (1)kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres 1 roku próby;

XI
na podstawieart. 72 § 1 pkt 7ai § lak.k.zobowiązał w okresie próbyD. K. (1), do powstrzymania się od zbliżania doZ.S.iZ. S.na odległość mniejszą niż 50 metrów;

XII
na podstawieart. 71 § 1 k.k.w zw. zart. 33 § 1 i 3 k.k.orzekł wobecD. K. (1)grzywnę w wysokości 50 stawek dziennych po 10 złotych stawka;

XIII
na podstawieart. 63 § 1 k.k.na poczet orzeczonej wobecD. K. (1)grzywny, zaliczył mu rzeczywiste pozbawienie wolności w sprawie od 9 lipca 2018 r. godz. 21.30 do 11 lipca 2018 r. godz. 13.15, uznając grzywnę za uiszczoną do wysokości 4 stawek dziennych;

XIV
na podstawieart. 627 k.p.k.zasądził na rzecz Skarbu Państwa odP. K.iD. K. (1)po 1819,40 zł tytułem zwrotu poniesionych w sprawie wydatków zwolnił oskarżonych od opłaty.

Od opisanego wyżej wyroku apelację wniósłprokuratorzaskarżając go na niekorzyść oskarżonych w zakresie pkt I, IX i X wyroku, zarzucając:
obrazę przepisów prawa materialnego, tj. przepisówart. 57 a §1 i 2 k.k.poprzez ich niezastosowanie, a w konsekwencji zmianę opisu przypisanychP. K.pkt. I wyroku, aD. K. (1)w pkt IX wyroku czynów i wyeliminowanie z kwalifikacji prawnejart. 57 a § 1 k.k., w sytuacji ustalenia, że oskarżeni popełnili umyślne występki polegające na zamachu na zdrowie, cześć i nietykalność cielesną pokrzywdzonych, działając publicznie i bez powodu, okazując rażące lekceważenie porządku prawnego, a także- w następstwie zmiany kwalifikacji pranej czynów przypisanych oskarżonym- niezastosowanieart. 57 a § 2 k.k.i nieorzeczenie obligatoryjnej nawiązki na rzecz pokrzywdzonych oraz obrazę przepisuart. 69 §4 k.k.poprzez jego niewskazanie jako podstawy prawnej warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności wobecD. K. (1)i wniósł o :

1
uznanie, żeP. K.iD. K. (1)popełnili przestępstwa zarzucone im w pkt I i II aktu oskarżenia w warunkach określonych wart. 57 a § 1 k.k.,

2
wskazanie w pkt X wyroku jako podstawę zawieszenia wykonania kary wobecD. K. (1)art. 69 § 4 k.k.,

3
orzeczenie wobecP. K.nawiązki na podstawieart. 57 a § 2 k.k.w kwocie 1500 zł dlaZ.S.i 1000 zł dlaZ. S.,

4
orzeczenie wobecD. K. (1)nawiązki na podstawieart. 57 a §2 k.k.w kwocie 800 zł dlaZ.S.i 800 zł dlaZ. S..

Na rozprawie odwoławczej prokurator poparł wywiedzioną apelację lecz podniesiony zarzut obrazy prawa materialnego ograniczył wyłącznie do przepisuart. 57§1 i 2 k.k..
Sąd Apelacyjny w Lublinie zważył co następuje:apelacja jest niezasadna.
Prokurator, negując zastosowaną przez Sąd I instancji subsumpcję (niezastosowanie do czynu przypisanegoP. K.w pkt I, zaśD. K. (1)wpkt IX, przepisuart. 57a § 1 i 2 k.k.), czyni to w ramach zarzutu obrazy prawa materialnego (art. 438 pkt 1 k.p.k., w brzmieniu obowiązującym do dnia 4 października 2019 roku). Tymczasem winien tu być podniesiony zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanych w wymienionych punktach rozstrzygnięć, albowiem nie powołanie wspomnianego przepisuart. 57a k.k.w kwalifikacji prawnej owych czynów nie było efektem przeoczenia Sądu I instancji lecz jego świadomą i celową decyzją. U jej podstaw legło bowiem przekonanie, że występkom zart. 119 k.k.i257 k.k.nie można nadać przymiotu chuligańskiego charakteru z uwagi na szczególną motywację towarzyszącą poczynaniom sprawców, której to nie można potraktować, jako „działanie bez powodu albo z oczywiście błahego powodu”w rozumieniuart. 115§ 21 k.k.. Jasne zatem jest, że poprawnym zarzutem w omawianych realiach byłby ten oparty o podstawę wymienioną wart. 438 pkt 3 k.p.k..
Owa wadliwa konstrukcja apelacji nie przeszkodziła jednak Sądowi odwoławczemu w jej merytorycznym rozpoznaniu, albowiem treść uzasadnienia tego środka odwoławczego nie pozostawia wątpliwości w czym konkretnie skarżący prokurator upatruje uchybienia Sądu I instancji.
Otóż z dystansem odnosi się on do przedstawionych przez Sąd Okręgowy w Radomiu w motywach pisemnych racji, które za tym przemawiały i przedstawia własną, stanowiącą podstawę tezy aktu oskarżenia, argumentację w tym przedmiocie. Kontestując zajęte przez Sąd I instancji stanowisko odwołuje się do argumentu, że „występki zarzucone oskarżonym zostały popełnione - bez powodu - a jednocześnie - z powodu - przynależności narodowej i wyznaniowej”.W ocenie skarżącego prokuratora okoliczność, że pokrzywdzeni niczym nie prowokowali napastników, nie mieli z nimi wcześniej, jakichkolwiek konfliktów lecz zostali przez nich zaatakowani jedynie dlatego, że byli innej narodowości statuuje ich aktywność, jako podjętą „bez powodu”.
Przedstawione tu jedynie skrótowo stanowisko skarżącego prokuratora (w nim zawiera się istota jego argumentacji) nie przekonuje a powody tego stanu rzeczy są następujące.
W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że ustawodawca wyodrębnił wKodeksie karnymdwa typy przestępstw motywowane przez potencjalnego sprawcę pobudkami dyskryminacyjnymi i rasistowskimi. Pierwsze z nich zostało zawarte w przepisieart. 119 k.k., umieszczonym wrozdziale XVI, dotyczącym przestępstw przeciwko pokojowi, ludzkości) i penalizuje zachowania w postaci przemocy, czy groźby bezprawnej podejmowane wobec osób (grupy osób) z powodu jej (ich) przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, politycznej, wyznaniowej lub z powodu jej bezwyznaniowości. W odróżnieniu od występków zart. 190 §1 k.k., czy 217§1 k.k., które dotyczą podobnych zachowań ale nie motywowanych wymienionymi wyżej przesłankami i są zagrożone alternatywnie karą grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności (odpowiednio do 2 lat lub do roku), ustawodawca sięgnął tu po zdecydowanie surowszą sankcję (występek zart. 119 k.k.jest zagrożony karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat). Co więcej do tej kategorii przestępstw zagwarantowano tryb publicznoskargowy a przypomnieć trzeba, że występek zart. 190 k.k.jest ścigany na wniosek, zaś ten zart. 217 k.k.z oskarżenia prywatnego.
Podobnie rzecz się ma z występkiem zart. 257 k.k., zawartym wrozdziale XXXII, dotyczącym przestępstw przeciwko porządkowi publicznemu, który penalizuje zachowanie polegające na znieważeniu osoby (grupy osób) z powodu jej przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, wyznaniowej albo z powodu jej bezwyznaniowości. W odróżnieniu od występku zart. 216 k.k., ściganego z oskarżenia prywatnego i zagrożonego alternatywną sankcją, czyn zart. 257 k.k.jest ścigany z urzędu, zaś jego zagrożenie ustawowe to kara pozbawienia wolności do 3 lat.
Z powyższego zestawienia wynika, że ustawodawca nie bagatelizuje zachowań podejmowanych z powodów rasistowskich, ksenofobicznych, dyskryminacyjnych. Przeciwnie, czynności wykonawcze podejmowane z tych pobudek, które, co istotne,uczynił znamieniem czynu,wyodrębnia w szczególną kategorię przestępstw, obwarowuje je surowszą sankcją i wprowadza do nich tryb publicznoskargowy. Zatem nadaje owej motywacji tak istotne znaczenie, że nie jest możliwe przyjęcie, że działanie sprawcy, atakującego tylko z tego oto powodu dobra prawne wymienione w przepisieart. 115§21 k.k., było działaniem „bez powodu lub z oczywiście błahego powodu”, w rozumieniu tego przepisu.
O uznaniu konkretnego czynu za mający charakter chuligański decydują wszystkie, jednocześnie występujące, okoliczności podmiotowo-przedmiotowe, o których mowa wart. 115 § 21 k.k.. Każda przy tym z okoliczności, których jednoczesne występowanie w sprawie jest warunkiem sine qua non zastosowaniaart. 57a k.k., należy do kategorii ocennych i jako taka, winna wynikać z przebiegu zdarzenia, jak też z jego analizy, przez pryzmat wymagań przewidzianych w 115§21 k.k.. Tymczasem ustawodawca sam poddał napiętnowaniu pobudki działania, których podłożem jest przynależność narodowa, etniczna, rasowa, polityczna, wyznaniowa, czy bezwyznaniowość danej osoby, czego wyrazem jest sygnalizowana wyżej systematyka części szczególnejKodeksu karnego. W tych warunkach nie ma tu pola do jakichkolwiek innych, swobodnych i odmiennych ocen sądu.
Reasumując: skoro z woli ustawodawcy motywacja rasistowska, dyskryminacyjna, ksenofobiczna, wykluczająca, stała się znamieniem występków zart. 119 k.k.i257 k.k., penalizujących akty agresji z powodu przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, politycznej, wyznaniowej lub bezwyznaniowości danej osoby lub grupy osób, to oznacza, że nie jest możliwe jednoczesne przyjęcie, że zostały one popełnione „bez powodu lub z oczywiście błahego powodu” w rozumieniuart. 115 § 21 k.k..
W tych warunkach apelacja prokuratora, jako chybiona, nie podlegała uwzględnieniu.
Kierując się przedstawionymi wyżej racjami Sąd Apelacyjny w Lublinie orzekł, jak w wyroku.