Sąd Okręgowy w Warszawie
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II C 487/19
Data wyroku: 2020-06-10 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Magdalena Antosiewicz

Sygn. akt II C 487/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 czerwca 2020 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie II Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący:

Sędzia SO Magdalena Antosiewicz

Protokolant:

sekretarz sądowy Karolina Dąbrowska

po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2020 r. w Warszawie
na rozprawie sprawy z powództwaP. T.iK. T.
przeciwko(...) S.A.z siedzibą wW.
o zapłatę

I
ustala, iżumowa nr (...)o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych(...)waloryzowany kursem CHF z dnia 5 czerwca 2007r. zawarta przez powodówP. T.iK. T.z pozwanym(...) S.A.z siedzibą wW.jest nieważna;

II
zasądza od(...) S.A.z siedzibą wW.solidarnie na rzeczP. T.iK. T.kwotę 55.966,88 zł (pięćdziesiąt pięć tysięcy dziewięćset sześćdziesiąt sześć i 88/100) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 28 kwietnia 2017r. do dnia zapłaty;

III
oddala powództwo w pozostałym zakresie;

IV
ustala, iż koszty procesu w 74% winien ponieść pozwany(...) S.A.z siedzibą wW., a w 26% winni ponieść solidarnie powodowieP. T.iK. T., zaś szczegółowe wyliczenie kosztów procesu pozostawia referendarzowi sądowemu po uprawomocnieniu się orzeczenia w sprawie.

Sygn. akt II C 487/19

UZASADNIENIE
PowodowieP. T.iK. T.w dniu 24 maja 2017r. wnieśli do Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie przeciwko pozwanemu(...) S.A.wW.powództwo o zapłatę na ich rzecz kwoty 59.324,06 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 28 kwietnia 2017 r. do dnia zapłaty, wskutek nieważności umowy kredytowej. Nadto powodowie wnieśli o zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Ewentualnie na wypadek nieuwzględnienia żądania głównego, powodowie wnieśli o zasądzenie od pozwanego łącznie na rzecz powodów kwoty 58.896,85 zł wskutek uznania niektórych zapisów umowy za bezskuteczne wobec powodów wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 28 kwietnia 2017 r. do dnia zapłaty.
Uzasadniając powodowie wskazali, że zawarli z pozwanym umowę o kredyt hipoteczny na kwotę 300.000 zł waloryzowany do CHF. Mając na względzie postanowienia umowy (§ 3 ust. 3, § 1 ust. 3A, § 10 ust. 4, § 12 ust. 5 oraz § 15 ust. 3), w chwili podpisywania umowy wysokość zobowiązań powodów była waloryzowana miernikiem wartości wyznaczonym swobodnie przez pozwanego. Kredyt miał być bowiem waloryzowany kursem kupna CHF wg tabeli kursowej(...) Banku S.A.Spłata kredytu miała następować w PLN po uprzednim ich przeliczeniu według kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej(...) Banku S.A., obowiązującego na dzień spłaty kredytu z godziny 14:50 w miesięcznych ratach kapitałowo-odsetkowych. Kwota kredytu, wysokość rat spłaty kredytu oraz zadłużenia z tytułu niespłaconego kredytu nie została określona w umowie, ani też nie została uzależniona od miernika obiektywnego, lecz została pozostawiona do swobodnego uznania pozwanego, który nie był ograniczony żadnymi postanowieniami umownymi lub ustawowymi. Takie zapisy umowne należy uznać za nieważne, ewentualnie bezskuteczne wobec powodów. Umowa naruszała bowiem przepisyart. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankoweoraz przepisykodeksu cywilnego, w tym zasadę nominalizmu.
W zakresie żądania ewentualnego powodowie wskazali, że postanowienia umowne - ubezpieczenia niskiego wkładu i klauzule indeksacyjne mają treść analogiczną do treści klauzul uznanych przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolona i zakazane w obrocie. Linia orzecznicza SOKiK wskazuje, że niedozwolone są takie postanowienia, które pozwalają bankom na dowolne i swobodne ustalanie kursów walut używanych następnie do wyznaczania wielkości zobowiązań kredytobiorców. Postanowienia takie rażąco naruszają interes konsumentów, są sprzeczne z dobrymi obyczajami i są zakazane w obrocie z konsumentami. Powodowie wnieśli zatem ewentualnie o uznanie tych klauzul za bezskuteczne wobec nich i zasądzenie kwoty wskazanej w petitum pozwu. (pozew k. 1-33)
W odpowiedzi na pozew(...) S.A.wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu pozwany zaprzeczył, aby jednostronnie i arbitralnie modyfikował wskaźnik wg którego obliczana była wysokość zobowiązania kredytobiorcy, zaprzeczył, żeby kursy u niego nie odwoływały się do wskaźników rynkowych i były określane w sposób dowolny, aby spread był ukrytą przed konsumentem prowizją dla banku. Zaprzeczył również, aby dochodziło do podwójnej waloryzacji oraz by średni kurs NBP był kursem rynkowym, a także twierdzeniu, że kursy publikowane przez bank nie są kursami rynkowymi. Dalej pozwany zaprzeczył, aby nienależycie wykonywał umowę, a przez to doprowadził do powstania szkody w majątku powodów. Podniósł również zarzut nieudowodnienia roszczeń powodów.
Pozwany wskazywał, że powodowie błędnie zarzucają naruszenie zasady nominalizmu bowiem waluta obca może być miernikiem wartości na mocyart. 3581§ 2 k.c.Powodowie błędnie również nadali odsetkom od kredytu funkcję waloryzacyjną. Świadczenie wzajemne kredytobiorcy polega na zapłacie odsetek uwzględniających koszt udostępnienia środków w CHF.
Bank podnosił, że powodowie nie wykazali sprzeczności umowy kredytu z przepisamiprawa bankowegoani z przepisamikodeksu cywilnego. Umowa zawierała wszystkie elementy wymagane przepisami prawa. Znowelizowane (w 2011 r.) przepisy wprowadziły możliwość wyeliminowania z obrotu prawnego postanowień umownych zawierających niejasne reguły przeliczenia należności kredytowych zarówno na przyszłość jak i w odniesieniu do wcześniej zawartych umów w części nie spłaconej. Kredytobiorca może dokonywać spłaty kredytu bezpośrednio w walucie do jakiej kredyt denominowano omijając kurs walutowy banku (tzw. spread). Nadto klienci pozwanego od 1 lipca 2009 r. mieli możliwość spłaty zaciągniętego kredytu bezpośrednio w walucie obcej z pominięciem kursów ustalanych przez bank.
Dalej pozwany wskazał, że wbrew twierdzeniom powodów, waloryzacja nie ma charakteru wieloetapowego, a charakter jednorazowy – następuje w momencie uruchomienia kredytu poprzez przeliczenie wypłaconych środków w PLN na walutę CHF.
W zakresie średniego kursu NBP pozwany wskazał, że NBP ustala kursy walutowe za wskaźniki obiektywne i niezależne od woli banku, stosując przy ustalaniu metodologię identyczną jak pozwany i pozostałe banki komercyjne. Kurs NBP nie jest kursem transakcyjnym, czyli kursem wykorzystywanym w transakcjach (innymi słowy rynkowym), jest to kurs wykorzystywany w księgowości.
W zakresie indywidualnego uzgodnienia umowy, pozwany wskazał, że powodowie zawnioskowali o taki kredyt, a waloryzacja kredytu i zabezpieczenie części kredytu w postaci ubezpieczenia niskiego wkładu zostały między stronami uzgodnione indywidualnie.
Umowa, zdaniem pozwanego, nie była również sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Pozwany podkreślił, że powód został poinformowany o ryzyku związanym z kredytem waloryzowanym kursem waluty obcej.
Powodowie nie wykazali spełnienia przesłanek zart. 3851§ 1 k.c.zarówno w zakresie umowy kredytu jak i w zakresie zabezpieczenia kredytu hipotecznego poprzez ubezpieczenie niskiego wkładu własnego.
Na koniec pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia powodów w całości. Żądanie zwrotu raty z tytułu udzielonego kredytu jest roszczeniem okresowym, a zatem jego termin wynosi 3 lata. (odpowiedź na pozew k. 152-184)
Pismem z 12 marca 2019 r. powodowie rozszerzyli powództwo w zakresie roszczeń w pkt 1 i 2 pozwu, wnosząc o ustalenie, żeumowa nr (...)o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych(...)waloryzowany kursem CHF z dnia 5 czerwca 2007 r. zawarta przez powodów z pozwanym jest nieważna i zasądzenie od pozwanego solidarnie na rzecz powodów kwoty 180.606,47 zł jako zwrotu świadczeń nienależnych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 28 kwietnia 2017 r. do dnia zapłaty. Ewentualnie powodowie wnieśli o ustalenie, że zapisy umowy - § 1 ust. 3, § 1 ust. 3A, § 10 ust.4, § 12 ust. 5, § 15 ust. 3 i § 3 ust. 3 są bezskuteczne wobec powodów i zasądzenie od pozwanego solidarnie na rzecz powodów kwoty 58.896,85 zł wskutek pobrania przez pozwanego od powodów zawyżonych rat spłaty kredytu przez stosowanie bezskutecznych zapisów umowy wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 28 kwietnia 2017 r. do dnia zapłaty.
Uzasadniając wysokość roszczenia powodowie wskazali, że dochodzą zwrotu wszystkich kwot zapłaconych przez nich nienależnie na rzecz pozwanego tytułem spłaty rat kredytu od dnia zawarcia umowy kredytu do dnia 15 grudnia 2016 r. w wysokości wyliczonej przez biegłą sądową tj. w kwocie 175.935,20 zł oraz kwoty 4.671,27 zł tytułem nienależnie zapłaconej składki na poczet ubezpieczenia niskiego wkładu własnego. (pismo k. 789-792)
Postanowieniem z 28 marca 2019 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie, VI Wydział Cywilny na podstawieart. 192 § 2 k.p.c.w zw. zart. 17 pkt 4 k.p.c.stwierdził swoją niewłaściwość rzeczową i przekazał sprawę tut. Sądowi do rozpoznania. (postanowienie k. 795)
Zajmując aktualne stanowisko pozwany zakwestionował powództwo co do zasady i wysokości również w rozszerzonej części. Podniósł, że w razie uznania umowy za nieważną powodowie byliby zobowiązani do zwrotu kwoty powiększonej o zmianę wartości pieniądza w czasie, gdy korzystali z kapitału banku, zakupili nieruchomość za środki pochodzące z kredytu, co w konsekwencji spowodowałoby, że powodowie w dalszym ciągu byliby dłużnikami pozwanego. (pismo k. 806-807)
Na terminie rozprawy w dniu 4 marca 2020 r. powodowie oświadczyli, że rozumieją skutki stwierdzenia nieważności umowy i są gotowi na zwrot świadczeń. (protokół k. 822)
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Powodowie w 2007r. rozpoczęli starania o przyznanie kredytu, ale w większości banków odmawiano im przyznania kredytu złotówkowego. Proponowano powodom kredyt indeksowany do obcej waluty. W pozwanym banku powodowie byli na 2-3 spotkaniach. Po pierwszym spotkaniu powodom e-mailem przesłano projekt umowy kredytu. (przesłuchanie powoda k. 620v-321, przesłuchanie powódki k. 621-621v)
Wnioskiem o udzielenie planów finansowych z 23 maja 2007 r. powodowie wnieśli o udzielenie kredytu w kwocie 300.000 zł w walucie CHF na okres 30 lat. We wniosku wskazali, że mają zobowiązanie w postaci kredytu gotówkowego w(...)w kwocie 4.200 zł. PowódkaK. T.wskazała ponadto, że osiąga miesięczny dochód netto w wysokości(...)zł. (

    wniosek o udzielenie planów finansowych k. 204-206)
W dniu 30 maja 2007 r.(...) Bank S.A.wydałdecyzję kredytową nr (...)dot. wniosku kredytowego, zgodnie z którą powodom został przyznany kredyt hipoteczny w kwocie 300.000 zł waloryzowanej kursem CHF. (decyzja kredytowa k. 207-208)
Powodowie oświadczyli, że zapoznali się z ofertą, w tym ofertą kredytu w PLN i dokonali wyboru oferty kredytu hipotecznego denominowanego w walucie obcej mając pełną świadomość ryzyka związanego z tym produktem, a w szczególności tego, że niekorzystna zmiana kursu waluty spowoduje wzrost comiesięcznych rat spłaty kredytu hipotecznego oraz wzrost całego zadłużenia oraz że jest świadomy ponoszenia obu rodzajów ryzyk związanych z wybranym produktem kredytowym. Przedstawiciel(...)Banku S.A. poinformował kredytobiorców również o kosztach obsługi kredytu w wypadku niekorzystnej zmiany kursu walutowego oraz zmiany stopy procentowej, tj. możliwości wzrostu raty kapitałowo-odsetkowej. (
    oświadczenie k. 209, k. 210)

P. T.iK. T.zawarli 5 czerwca 2007 r. wW.z(...) Bankiem S.A.wW.(obecnie(...) S.A.)umowę nr (...)o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych(...)waloryzowany kursem CHF. Umowa była zgodna z przesłanym w formie wiadomości e-mail projektem. Jako cel kredytu wskazano „zakupdziałki budowlanej nr (...)położonej w miejscowościS.I, gm.N.oraz refinansowanie poniesionych nakładów” (§ 1 ust. 1). Kwota kredytu została ustalona na 300.000 zł (§ 1 ust. 3) oraz wyrażona w CHF na koniec dnia 29 maja 2007 r. wg kursu kupna waluty z tabeli kursowej(...)Banku w wysokości - 132.234,31 CHF (§ 1 ust. 2 i 3), a okres kredytu na 360 miesięcy tj. od 5 czerwca 2007 r. do 15 czerwca 2037 r. (§ 1 ust. 4). W § 1 ust. 3A umowy zapisano, że „Kwota kredytu wyrażona w walucie waloryzacji na koniec dnia 2007-05-29 według kursu kupna waluty z tabeli kursowej(...) Banku S.A.wynosi 132.234,31 CHF. Kwota niniejsza ma charakter informacyjny i nie stanowi zobowiązania Banku. Wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu, może być różna od podanej w niniejszym punkcie”. Jako wariant spłaty kredytu wskazano „równe raty kapitałowo-odsetkowe”, a jako termin spłaty „15 dzień każdego miesiąca” (§ 1 ust. 5 i 6).
Zabezpieczeniami kredytu (§ 3) była hipoteka kaucyjna wpisana na pierwszym miejscu do kwoty 450.000 zł ustanowiona na nieruchomości nabywanej oraz ubezpieczenie niskiego wkładu własnego kredytu w(...) S.A.na 36-miesięczny okres ubezpieczenia. Jeżeli z upływem 36 miesięcy okresu ubezpieczenia nie nastąpiłaby całkowita spłata kredytu, umowa ta ulegała automatycznemu przedłużeniu, przy czym łączny okres ubezpieczenia nie mógł przekroczyć 108 miesięcy, licząc od miesiąca, w którym nastąpiła wypłata kredytu.
Powodowie przystąpili również do grupowego ubezpieczenia na życie i od całkowitej trwałej niezdolności do pracy Bezpieczny Kredyt (§ 3 ust. 4).
Ponadto powodowie zobowiązali się przedłożyć oświadczenie o poddaniu się egzekucji do kwoty 600.000 zł (§ 4 ust. 1).
Wypłata kredytu miała nastąpić w ten sposób, że kwota 270.000 zł miała być przekazana na rachunek wskazany w akcie notarialnym (rachunek zbywcy nieruchomości), a kwota 30.000 zł miała być pozostawiona do dyspozycji kredytobiorcy tytułem refinansowania poniesionych nakładów na zakup nieruchomości gruntowych (§ 5 ust. 1).
Kredyt oprocentowany był wg zmiennej stopy procentowej, która w dniu zawarcia umowy ustalona została na 3,45% (plus 1,50 p.p. w okresie ubezpieczenia tj. do czasu wpisania hipoteki łącznej kaucyjnej do kwoty 450.000 zł), w tym marża banku 1,10% (§ 1 ust. 8). Wysokość zmiennej stopy procentowej w dniu podpisywania umowy kredytowej ustalona została jako stawka LIBOR 3M z dnia 27 kwietnia 2007 r. wynosząca 2,35% powiększona o stałą w całym okresie kredytowania marżę banku – 1,10% (§ 9 ust. 2).
Bank co miesiąc miał dokonywać porównania aktualnie obowiązującej stawki bazowej ze stawkę ogłaszaną przedostatniego dnia roboczego poprzedniego miesiąca i dokonywał zmiany wysokości oprocentowania kredytu w przypadku, gdy stawka bazowa zmieni się o co najmniej 0.10 p.p. w porównaniu do obowiązującej stawki bazowej (§ 9 ust. 3). Zmiany wysokości oprocentowania kredytu bank miał dokonywać najpóźniej piątego dnia roboczego miesiąca, następującego po miesiącu, w którym dokonana została zmiana stawki bazowej (§ 9 ust. 4). Zmiana wysokości oprocentowania kredytu, zmiana oprocentowania dla uruchomionego kredytu następować miała w dniu spłaty najbliższej raty wynikającej z harmonogramu spłat, której płatność wypada po dniu, od którego obowiązuje zmienione oprocentowanie w(...)(§ 9 ust. 8).
Kredytobiorcy zobowiązali się do spłaty kredytu wraz z odsetkami miesięcznie w ratach kapitałowo-odsetkowych określonych w § 1 ust. 5, w terminach i kwotach zawartych w harmonogramie spłat (§ 10 ust. 1).
Zgodnie z § 10 ust. 4 umowy „Raty kapitałowo-odsetkowe spłacane są w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej(...) Banku S.A.obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50”. W § 12 ust. 5 umowy zapisano, że „Wcześniejsza spłata całości Kredytu lub raty kapitałowo-odsetkowej, a także spłata przekraczająca wysokość raty powoduje, że kwota spłaty jest przeliczana po kursie sprzedaży CHF, z tabeli kursowej(...) Banku S.A., obowiązującym w dniu i godzinie spłaty”.
Zgodnie z § 15 ust. 3 umowy „Z chwilą wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego/od dnia wytoczenia powództwa o zapłatę wierzytelności Banku z tytułu Umowy kredytowej, Bank dokonuje przeliczenia wierzytelności na złote po kursie sprzedaży CHF z tabeli kursowej(...) Banku S.A.z dnia wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego lub wytoczenia powództwa”.
W § 29 umowy kredytu powodowie oświadczyli, że zostali dokładnie zapoznani z kryteriami zmiany stóp procentowych kredytów obowiązującymi w(...)oraz zasadami modyfikacji oprocentowania kredytu i że w pełni je akceptują. Kredytobiorcy oświadczyli również, że zostali dokładnie zapoznani z warunkami udzielania kredytu złotowego waloryzowanego kursem waluty obcej, w tym w zakresie zasad dotyczących spłaty kredytu i że w pełni je akceptują. Kredytobiorcy oświadczyli ponadto, że są świadomi, że z kredytem waloryzowanym związane jest ryzyko kursowe, a jego konsekwencje wynikające z niekorzystnych wahań kursu złotego wobec walut obcych mogą mieć wpływ na wzrost kosztów obsługi kredytu. (umowa o kredyt hipoteczny k. 36-39, przesłuchanie powoda k. 620v-321, przesłuchanie powódki k. 621-621v)
Oświadczeniem z 5 czerwca 2007 r. powodowie wyrazili zgodę na wgląd(...) S.A.i (...) S.A.w dokumentację kredytową oraz wyrazili zgodę na prowadzenie przez te podmioty działań regresowych w przypadku wypłacenia przez banku odszkodowania z tytułu ubezpieczenia spłaty udzielonego im kredytu. (oświadczenie k. 211)
Oświadczeniem z 5 czerwca 2007 r. powodowie oświadczyli również, że nie skorzystali z produktu kredytowego wykazanego w BIK z 12 stycznia 2007 r. w kwocie 275.335 zł. Oświadczyli również, że ilość osób w gospodarstwie domowym wynosi 2. (oświadczenie 2012)
Powodowie nie mieli możliwości negocjowania postanowień umowy. Umowa została zawarta w oparciu o wzór umowy. (przesłuchanie powoda k. 620v-321, przesłuchanie powódki k. 621-621v)
W myśl ww. regulaminu - rozdziału II § 1 ust. 7,(...) S.A.udzielał kredytów i pożyczek złotowych waloryzowanych kursem następujących walut wymienialnych: USD/EUR/CHF/GBP według tabeli kursowej banku. W rozdziale II Regulaminu § 1 ust. 8 wskazano, że kredyt hipoteczny waloryzowany udzielany jest w złotych, przy jednoczesnym przeliczeniu na wybraną przez kredytobiorcę walutę. Przeliczenia kredytu na walutę waloryzacji bank dokonywał wg kursu kupna danej waluty z tabeli kursowej(...) Banku S.A.obowiązującej w dniu i godzinie uruchomienia kredytu. Szczegółowe informacje o wysokości kursu zastosowanego do uruchomienia kredytu kredytobiorca mógł uzyskać u pracownika banku lub za pośrednictwem infolinii. Regulamin w § 23 ust. 2 przewidywał, że wysokość każdej raty odsetkowej lub kapitałowo-odsetkowej kredytu waloryzowanego kursem przyjętej waluty określona jest w tej walucie, natomiast jej spłata dokonywana jest w złotych po uprzednim jej przeliczeniu wg kursu sprzedaży danej waluty, określonym w tabeli kursowej(...) Banku S.Ana dzień spłaty. W § 23 ust. 3 wskazano, że wysokość rat odsetkowych i kapitałowo – odsetkowych kredytu waloryzowanego wyrażona w złotych, ulega comiesięcznej modyfikacji w zależności od kursu sprzedaży waluty, według tabeli kursowej(...) Banku S.A.na dzień spłaty. § 24 ust. 1 określał natomiast, że kredytobiorca w trakcie trwania okresu kredytowania mógł złożyć pisemny wniosek o zmianę waluty, w której następuje spłata rat kredytu bezpośrednio na walutę waloryzacji, bez przeliczania wysokości raty na złote. (

    Regulamin udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych dla osób fizycznych w ramach(...)k. 227-235)
Kredyt został wypłacony w dniu 18 czerwca 2007 r. (zaświadczenie k. 142) Pierwsza rata spłaty raty kapitałowo-odsetkowej została ustalona na dzień 15 sierpnia 2007 r. (opinia biegłego k. 703-716)
Powodowie dokonali wcześniejszej spłaty rat kredytu i odsetek w dniu 13 sierpnia 2007 r. w kwocie 3.000,02 zł i w dniu 14 września 2007 r. w kwocie 1.900,58 zł. W okresie od 18 czerwca 2007 r. do 15 grudnia 2016 r. powodowie spłacili - wg wyliczeń banku - łącznie kwotę 172.934,79 zł wartości kredytu. (zaświadczenie k. 137-141)
W okresie od 18 czerwca 2007 r. do 15 grudnia 2016 r. - zgodnie z wyliczeniami banku - powodowie zapłacili koszty z następujących tytułów:
- prowizja za udzielenie kredytu - 6.000 zł;
- prowizja za ubezpieczenie - 600 zł;
- składki na ubezpieczenie NNW - 4.671,47 zł;
- składki ubezpieczeniowe na życie - 17.467,47 zł;
- zapłacone odsetki - 51.295,61 zł.
(zaświadczenie k. 143)
Gdy raty zaczęły rosnąć w związku ze wzrostem waluty powodowie nie podjęli żadnych działań, nie zawarli aneksu do umowy, nie chcieli spłacać kredytu w CHF. (przesłuchanie powoda k. 620v-321, przesłuchanie powódki k. 621-621v)
Pismem z 12 kwietnia 2017 r. powodowie wezwali pozwanego w terminie 7 dni od otrzymania wezwania do zwrotu kwoty 175.890,20 zł nienależnie od nich pobranej w związku z tym, że umowa kredytowa jest nieważna, albo zwrotu kwoty 54.225,58 zł tytułem nienależnie pobranych rat spłaty kredytu w zawyżonej wysokości, w związku z tym, że umowa kredytowa zawiera nieuczciwe postanowienia umowne bezskuteczne wobec powodów. (wezwanie k. 40-41)
Pismem z 23 czerwca 2017 r.Towarzystwo (...) S.A.weW.potwierdziło objęcie ochroną ubezpieczeniową oraz opłacenie przez(...)składek ubezpieczeniowych z tytułu ubezpieczenia niskiego wkładu własnego dlaumowy kredytowej nr (...)za okres ubezpieczenia od 18 czerwca 2007 r. do 31 maja 2010 r. (składka 2.100 zł); za okres ubezpieczenia od 1 czerwca 2010 r. do 31 maja 2013 r. (składka 1.844,52 zł) oraz za okres ubezpieczenia od 1 czerwca 2013 r. do 31 maja 2016 r. (składka 726,75 zł). (zaświadczenie k. 213)
Łączne kwota faktycznie pobranych w PLN przez pozwanego rat kapitałowo-odsetkowych w okresie od 18 czerwca 2007 r. do 15 grudnia 2016 r. po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej(...)obowiązującego na dzień spłaty z godz. 14:50 wynosiła 1
    75.935,20 zł, w tym kapitał 124.639,59 zł oraz odsetki 51.295,61 zł. (
    opinia biegłego k. 703-716, opinia uzupełniająca k. 742-757)
Łączna kwota hipotetycznych rat kapitałowo-odsetkowych jakie powodowie uiściliby na rzecz pozwanego w okresie od czerwca 2007 r. do 15 grudnia 2016 r. przy założeniu, że początkowe saldo kredytu wynoszące 300.000 zł nie uległo waloryzacji do waluty CHF, a kredyt jest oprocentowany wg stawki i marży pozwanego wskazanej w umowie kredytowej i podlega spłacie w ratach wskazanych w tej umowie po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej(...)obowiązującego na dzień spłaty z godz. 14:50 wynosiła
    121.846,88 zł, w tym kapitał 81.788,74 zł oraz odsetki 40.058,14 zł. (
    opinia biegłego k. 703-716, opinia uzupełniająca k. 742-757)
Stan faktyczny sprawy Sąd ustalił na podstawie powołanych dokumentów, których prawdziwość nie była kwestionowana w toku postępowania. Pozostałe dokumenty przedkładane przez strony, które nie zostały przywołane powyżej, nie miały znaczenia dla rozpoznania niniejszej sprawy.
Sąd oparł się również na opinii biegłej sądowej z zakresu ekonomii, finansów i zarządzania. Należy wskazać, iż opinia biegłego podlega, jak inne dowody, ocenie wedługart. 233 § 1 k.p.c., lecz odróżniają ją pod tym względem inne, szczególne dla tego dowodu kryteria jego oceny, które stanowią: poziom wiedzy biegłego, podstawy teoretyczne opinii, sposób motywowania sformułowanego w niej stanowiska oraz stopień stanowczości wyrażonych w niej ocen, a także zgodność logiki i wiedzy powszechnej. Zdaniem Sądu opinia biegłej ma charakter kompletny, jest całościowa, a także rzetelna. W związku z tym Sąd uznał ją za wiarygodną oraz przydatną do ustalenia okoliczności, dla których dowód ten został dopuszczony. Wobec kwestionowania opinii podstawowej, Sąd dopuścił dowód z opinii uzupełniającej. Biegła w opinii uzupełniającej odniosła się do okoliczności kwestionowanych oraz przytoczyła dodatkowe argumenty na potwierdzenie wniosków wynikających z opinii podstawowej dokonując odpowiedniej korekty wyliczeń.
Przy ustalaniu stanu faktycznego Sąd wziął pod uwagę również dowód z przesłuchania stron przeprowadzonego na podstawieart. 299 k.p.c.i ograniczonego do przesłuchania powodów. Z przesłuchania powodów wynika jednoznacznie, że nie negocjowali oni zapisów umowy i że pozostawali w przekonaniu, że produkt, który im bank oferuje, jest produktem bezpiecznym. Powodowie przyznali, że zdawali sobie sprawę z ryzyka, jakie wiązało się ze zmianą kursu CHF. Wskazywali również, że odbyły się 2-3 spotkania i już po pierwszym spotkaniu otrzymali na emaila projekt umowy, którą później zawarli.
Sąd oddalił wniosek powoda o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań świadkaM. D.w oparciu oart. 242 k.p.c.oraz fakt, że świadek trzy razy nie stawił się na wezwanie Sądu, zwłaszcza, że na poprzednim terminie rozprawy ustalono ze świadkiem termin przesłuchania. (protokół k. 629)
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo podlegało w całości w zakresie żądania o ustalenie oraz częściowo w zakresie żądania o zapłatę.
W niniejszej sprawie ostatecznie powodowie domagali się zapłaty od pozwanego kwoty 180.606,47 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 28 kwietnia 2017 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu świadczenia nienależnego jakim było spełnienie świadczenia na podstawie nieważnej umowy kredytu.
W pierwszej kolejności należało odnieść się do najdalej idącego zarzutu pozwanego, tj. przedawnienia roszczenia. Pozwany podniósł, że umowa została zawarta 5 czerwca 2007 r. i była świadczeniem okresowym, a zatem upłynął już 3-letni termin przedawnienia.
Stosownie do treściart. 118 k.c., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia roszczeń wynosi 10 lat. W okolicznościach niniejszej sprawy nie było podstaw do stosowania innego niż wymieniony terminu przedawnienia. W szczególności nie było podstaw, aby uznać, że świadczenie, którego dochodzi powód, a które zdaniem Sądu było dla pozwanego świadczeniem nienależnym, miało charakter okresowy, co skróciłoby termin przedawnienia do trzech lat. Skoro umowa stron okazała się nieważna, to nie było podstaw do przekazania pozwanemu żadnej kwoty z otrzymanych przez niego rat kapitałowo-odsetkowych. Dziesięcioletni termin przedawnienia rozpoczął bieg najwcześniej z chwilą, kiedy powodowie mogli domagać się zwrotu każdej wpłaty. Pierwsza wpłata z tytułu rat kapitałowo-odsetkowych w niniejszej sprawie została zrealizowana 13 sierpnia 2007 r., zaś pozew w niniejszej sprawie został wniesiony 26 maja 2017 r., zatem przed upływem dziesięciu lat od rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia.
Sporna umowa, zatytułowana „Umowa o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych(...)waloryzowany kursem CHF”, została zawarta pomiędzy powodami, zwanymi w umowie kredytobiorcą oraz pozwanym, określonym w umowie jako kredytodawca. Zgodnie z jej postanowieniami pozwany bank udzielił powodom kredytu w kwocie 300.000 zł na zakup działki budowlanej i refinansowanie poniesionych nakładów. Kredytobiorca zobowiązał się zaś do spłaty kredytu wraz z odsetkami oraz opłatami i prowizjami wynikającymi z umowy i aktualnego cennika w oznaczonych terminach spłaty. Tak określone podstawowe prawa i obowiązki stron nie pozostawiały miejsca na wątpliwości, że będąca przedmiotem sporu umowa to umowa o kredyt.
Zgodnie bowiem zart. 69 ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe(Dz. U. z 2017 r., nr 1876 j.t ze zm.) przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.
Jak stanowiust. 2 art. 69 prawa bankowego, umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: strony umowy, kwotę i walutę kredytu, cel, na który kredyt został udzielony, zasady i termin spłaty kredytu, w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje i warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.
Powodowie zarzucali w niniejszej sprawie nieważność umowy. O nieważności czynności prawnej decyduje jej treść lub cel. Przepisart. 58 k.c.dotyczy tylko zgodności z ustawą i zasadami współżycia społecznego treści oraz celu czynności prawnej. Oceniając ważność czynności prawnej nie można przypisywać dominującego znaczenia ani okolicznościom poprzedzającym zawarcie umowy, ani sposobowi jej wykonania. O ważności umowy orzeka się oceniając jej treść i cel z daty zawarcia umowy, a nie sposób jej faktycznego wykonania.
Stosownie doart. 353 § 1 k.c., zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić. Stosownie zaś doart. 3531k.c., strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Przepis ten stanowi o naczelnej zasadzie prawa zobowiązań - zasadzie swobody umów.
Istotą umowy jest złożenie przez strony zgodnych oświadczeń woli, których treść określa prawa i obowiązki stron. Umowa powstaje, gdy zostanie uzgodniony katalog istotnych dla danej umowy obowiązków stron i odpowiadających im uprawnień.
Nie jest dopuszczalne, aby postanowienia umowne dawały jednej ze stron uprawnienie do kształtowania według swojej woli zakresu obowiązków drugiej strony. Byłoby to sprzeczne z naturą umowy. Gdy oznaczenie świadczenia zostałoby pozostawione jednej ze stron, powinno być ono w zasadzie oparte na obiektywnej podstawie, a nie pozostawione do swobodnego uznania strony, w przeciwnym razie zobowiązanie w większości przypadków byłoby nieważne, jako naruszająceart. 3531k.c.
Zdaniem Sądu przedmiotowa umowa kredytu jest nieważna i powinna być traktowana jako nie zawarta, czego nie sanują późniejsze czynności faktyczne i prawne, a wszelkie czynności dokonywane po zawarciu umowy powinny podlegać rozliczeniu na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.
Na podstawie stanu faktycznego ustalonego przez Sąd, a w szczególności na podstawie treści umowy kredytu, stwierdzić należy, iż strony nie umówiły się co do głównych świadczeń umowy. Brak określenia w umowie głównych świadczeń umowy, zdaniem Sądu, prowadzi do stwierdzenia, że umowa jest w całości nieważna. Zarówno indeksacja, jak odesłanie do tabel kursowych stanowią przedmiot główny umowy, przy czym nie zostały one sformułowane jednoznacznie (brak wskazania zasad ustalania kursów, brak rzetelnej informacji o ryzyku walutowym przy jednoczesnym wykreowaniu poprzez indeksację takiego ryzyka oraz rodzaje kursów prowadzące do dalszych niejednoznaczności).
Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 1 kwietnia 2011 r. (III CSK 206/10, Legalis nr 419249) wskazał, że jeśli świadczenie nie jest oznaczone, zobowiązanie nie istnieje. Sąd Najwyższy stwierdził, że do istotnych elementów stosunku zobowiązaniowego należy obowiązek świadczenia, natomiast samo świadczenie jest jedynie realizacją tego obowiązku. Świadczenie musi być oznaczone, gdyż oznaczenie świadczenia w połączeniu z oznaczeniem sposobu zachowania się dłużnika pozwala na ustalenie treści stosunku zobowiązaniowego. Jeśli świadczenie nie zostanie oznaczone, nie można mówić o istnieniu zobowiązania ze względu na brak istotnego elementu stosunku zobowiązaniowego.
Natomiast w postanowieniu z 17 stycznia 2003 r., sygn. akt III CZP 82/02, Sąd Najwyższy stwierdził, że jeżeli brakująceessentialia negotiiuzupełnił w umowie sam bank, to składając swoje oświadczenie woli kredytobiorcy nie objęli nim tych istotnych postanowień umowy i skoro nigdy nie wyrazili na to zgody, nie doszło do zawarcia umowy o kredyt. Przywołane orzeczenie dotyczyło niewpisania w dacie zawarcia umowy do jej treści kwoty udzielanego kredytu, która następnie została dopisana przez bank. W okolicznościach niniejszej sprawy strony uzgodniły kwotę kredytu i wpisały ją do umowy. Nie doszło natomiast do uzgodnienia wysokości świadczenia kredytobiorcy. Brak określenia tego świadczenia wynikał z pozostawienia bankowi swobody w określaniu kursów waluty, do której kredyt był indeksowany i nieokreśleniu wysokości części kapitałowej w poszczególnych ratach, co uniemożliwiało wyliczenie wysokości każdej z rat. Jak wprost wynika z umowy świadczenie kredytobiorcy miało zostać określone co do wysokości przez bank po jej zawarciu, a następnie przekazane do wiadomości kredytobiorcy.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, w tym zasadą swobody umów, powodowie w chwili podpisania umowy powinni wiedzieć jaka jest kwota ich kredytu. Tymczasem w dniu uruchomienia kredytu początkowa kwota kredytu wyrażona w złotych polskich jest przeliczana na CHF. Poprzez jednostronne określanie kursu CHF przez bank, powodowie dowiedzieli się o wysokości kredytu w CHF przy jego wypłacie, po zastosowaniu dowolnie ustalonego przez pozwanego kursu CHF.
Zobowiązanie powodów ustalane było przez bank w walucie CHF, która w okresie spłaty kredytu była podstawą określania wysokości kapitału pozostałego do spłaty oraz odsetek. Oznacza to, że nie tylko wysokość kapitału kredytu była jednostronnie ustalona przez pozwanego, lecz w każdym okresie trwania kredytu(...) S.A.naliczał dodatkowo odsetki od kapitału powstałego w wyniku zastosowania dowolnie ustalonego kursu CHF.
W tym miejscu wskazać należy na sprzeczność przedmiotowej umowy zart. 69 ust. 1 i 2 ustawy Prawo bankowew brzmieniu z dnia zawarcia umowy, który jest przepisem bezwzględnie obowiązującym, a więc jego naruszenie powinno również skutkować stwierdzeniem nieważności umowy.
Umowa kredytu jest umową dwustronnie zobowiązującą – z jednej strony bank zobowiązuje się do udzielenia kredytu, a następnie uprawniony jest do uzyskania spłaty tej kwoty, która była oddana do dyspozycji kredytobiorcy, a kredytobiorca ma prawo domagać się od banku wypłaty środków, a następnie obciążony jest obowiązkiem ich zwrotu. Przedmiotem kredytu, zgodnie z przytoczonym wyżej przepisem musi być określona kwota pieniężna. Co za tym idzie, kredytobiorca obowiązany jest do zwrotu ściśle określonej kwoty środków pieniężnych, którą oznacza kwota kapitału udostępnionego i wykorzystanego przez kredytobiorcę. Umowa kredytu ma również charakter odpłatny z uwagi na obciążenie kredytobiorcy obowiązkiem zapłacenia kredytodawcy odsetek i prowizji, które stanowią wynagrodzenie za korzystanie ze środków pieniężnych udostępnionych przez bank i konsensualny, gdyż wymaga uzgodnienia jej treści przez strony.
W świetle wyżej wskazanej normy bank mógł zatem czerpać zysk z umowy kredytu wyłącznie w postaci odsetek oraz prowizji. Natomiast bank w umowie zastrzegł na swoją rzecz dodatkowy zysk w postaci marży na kursie, który bank uzyskiwał poprzez dokonywanie przeliczeń waluty w oparciu o dowolnie ustalany przez siebie banku kurs waluty.
W umowie określona została wyłącznie kwota uruchomienia kredytu, tj. zobowiązanie banku do wypłaty określonej kwoty wyrażonej w PLN. Nie zostały tam jednak określone świadczenia powodów, tj. wysokość salda kredytu, sposób jego wyliczenia oraz zasady, w oparciu o które miały być określone zobowiązania w postaci spłaty rat. W konsekwencji powodowie według stanu na dzień zawarcia umowy w żaden sposób nie byli w stanie określić wysokości swojego zadłużenia (salda kredytu) i to nawet przy założeniu, że zarówno oprocentowanie, jak i kurs średni NBP waluty CHF były niezmienne przez cały okres trwania umowy.
Wysokość zobowiązania powodów według postanowień umowy mógł bowiem dowolnie kształtować pozwany bank i wyłącznie od jego woli zależała wysokość tych świadczeń.
W przypadku określenia wysokości świadczenia w wyniku waloryzacji należy przyjąć, że miernik wartości służący tejże waloryzacji (indeksacji), powinien być określany w sposób precyzyjny. To znaczy taki, aby możliwe było jego obiektywne oznaczenie. W przeciwnym razie nie zostanie spełniony wymóg oznaczoności świadczenia. Pozostawienie jednej ze stron możliwości swobodnego kształtowania wskaźnika waloryzacji skutkowałoby w istocie brakiem określenia wysokości świadczenia, a zatem – jak zasadnie wskazała strona powodowa – brakiem uzgodnienia tego elementu umowy.
Zatem, strony nie określiły w umowie wzajemnych głównych świadczeń stron, a taka sytuacja jest sprzeczna z naturą stosunku umowy, której istotą jest uzgodnienie jej postanowień przez strony (art. 3531k.c.). Konstrukcja przyjęta przez bank we wzorcu umownym jedynie stwarzała pozory uzgodnienia z powodami istotnych warunków umowy. Podkreślić przy tym należy, że nawet bank przy zawarciu umowy nie znał jej dokładnych warunków, a tym samym nie znał jej treści. Bank nie posiadał bowiem żadnego sprecyzowanego mechanizmu ustalania marży doliczanej do kursu bazowego. W umowie nie zostały ponadto określone zasady spłaty kredytu. Umowa nie precyzowała bowiem w jaki sposób bank będzie ustalał kursy w tabelach, które miały mieć zastosowanie do dokonywanych przez powodów spłat w walucie PLN. Kursy te w świetle umowy mogły być ustalane przez pozwanego w sposób dowolny. Przyjmując zatem, że klauzula waloryzacyjna określała główne świadczenia stron przedmiotowa umowa nie została nigdy skutecznie zawarta.
Zdaniem Sądu, sprzeczność treści takiej umowy wynika zart. 3531k.c.iart. 69 ust. 1 i 2 ustawy Prawo bankowe, a w konsekwencji w świetleart. 58 § 1 k.c.umowa jest nieważna. Warunkiem powstania ważnego zobowiązania, którego treścią jest obowiązek spełnienia świadczenia przez dłużnika na rzecz wierzyciela, jest dokładne określenie treści tego świadczenia albo przesłanek pozwalających na jego dokładne określenie.
Powodowie podnosili, iż te same postanowienia umowy kredytu (opisane powyżej) mogą być zakwalifikowane jako niedozwolone. Prowadzi to jednak do tego samego wniosku- umowa jest nieważna jako, że nie można jej wykonać.
W ocenie Sądu przedmiotowa umowa jest nieważna z przyczyn przytoczonych powyżej. Nieważność umowy wynikająca zart. 58 k.c.w zw. zart. 69 ust. 1 i 2 prawa bankowegow związku zart. 3531k.c., wyprzedza przepisy o abuzywności poszczególnych postanowień umowy.
W takiej sytuacji jak niniejsza gdy powodowie mają możliwość powołania się zarówno na nieważność umowy oraz abuzywność postanowień prowadzących do ustalenia nieważności umowy, to oni decydują czy korzystają jedynie z ochrony wynikającej z przepisów art.. 3851k.c.i nast. Zatem jedynie dla porządku należy przytoczyć, iż sporne postanowienia umowy były abuzywne.
W myślart. 3851§ 1 k.c.postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidulanie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
Powodowie wywodzili, że niedozwolone są klauzule wprowadzające nieokreślony bliżej mechanizm przeliczania waluty PLN na CHF według kursu ustalonego samodzielnie przez pozwany bank w tabeli kursów i wskazywali, że takie postanowienia umowy skutkują nieważnością umowy. Jak zostało już wyżej wskazane w kwestionowanych przez powodów postanowieniach pozwany przyznał sobie prawo do jednostronnego regulowania wysokości salda kredytu, jak również wysokości rat kredytu waloryzowanego kursem franka szwajcarskiego, poprzez dowolne niczym nieograniczone wyznaczanie w tabelach kursów kupna lub sprzedaży franka szwajcarskiego. Dotyczyło to tak uruchomienia kredytu, jak i jego spłaty. Jednocześnie prawo banku do ustalania kursu waluty w świetle umowy nie doznawało żadnych formalnych ograniczeń. Bank przyznał sobie prawo do jednostronnego określania zobowiązań umownych, a to wysokości salda kredytu oraz rat kredytowych, a tym samym i wysokości świadczeń powodów. Pozwany zapewnił sobie możliwość uzyskania znaczących korzyści finansowych stanowiących dla powodów dodatkowe koszty kredytu, których oszacowanie nie było możliwe. Czynniki obiektywne, a zatem sprawdzalne z punktu widzenia konsumenta, jak w szczególności wysokość rynkowych kursów wymiany franka szwajcarskiego, tylko częściowo wpływają na ostateczny koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, skoro kurs kupna lub sprzedaży waluty obcej określony w tabeli kursowej banku zawiera marżę kupna lub marżę sprzedaży, która to wartość jest zależna wyłącznie od woli banku. Niewątpliwie zatem regulacja ta stanowi o naruszeniu przez bank dobrych obyczajów, które nakazują, aby ponoszone przez konsumenta koszty związane z zawarciem umowy były możliwe do przewidzenia.
W przedmiotowej umowie wysokość świadczenia określona została w ten sposób, że kwotę kredytu przeliczano najpierw ze złotych polskich na franki szwajcarskie, po kursie wskazanym przez bank (uzyskując równowartość kredytu w walucie obcej), a następnie, bezpośrednio przy określaniu każdej kolejnej raty, przeliczano wskazywaną przez bank kwotę franków szwajcarskich na złotówki znów po kursach ustalanych przez bank na podstawie jego tabel, przy czym pierwsza z tych operacji odbyła się w oparciu o kurs kupna, a pozostałe dotyczące spłat rat po kursie sprzedaży. Co istotne, kurs kupna był niższy od kursu sprzedaży, a co za tym idzie, bank dokonując dwukrotnego przeliczenia kwoty zobowiązania (najpierw w momencie jego wypłaty po niższym kursie, a następnie w momencie jego spłaty po kursie wyższym) uzyskuje nadwyżkę (tzw. spread), a więc dodatkowe wynagrodzenie banku, wysokości którego w momencie zawierania umowy kredytu, konsument nie jest w stanie w żaden sposób oszacować.
W doktrynie prawa cywilnego wskazuje się, że pojęcie „dobrych obyczajów'” na gruncieart. 3851§ 1 k.c.powinno zostać odniesione do „szeroko rozumianego szacunku drugiego człowieka,, wskutek czego sprzeczne z nimi są działania wykorzystujące m.in. niewiedzę, brak doświadczenia drugiej strony, naruszenie zasady równorzędności stron” (K. Zgrobelny [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Wydanie 2; red. E. Gniewek; Warszawa 2006, s. 593, nb 9). Powyższe stanowisko jest tożsame z zapatrywaniami wyrażonymi w orzecznictwie, w tym m.in. w wyroku Sądu Najwyższego z 13 lipca 2005 r. (I CK 832/2004), zgodnie z którym działanie wbrew dobrym obyczajom (w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego) oznacza tworzenie przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową stron stosunku. Do dobrych obyczajów zalicza się przede wszystkim wymaganie od przedsiębiorcy wysokiego poziomu świadczonych usług oraz stosowania we wzorcach umownych takich zapisów, aby dla zwykłego konsumenta były one jasne, czytelne i proste, a ponadto by postanowienia umowy w zakresie łączącego konsumenta z przedsiębiorcą stosunku prawnego należycie zabezpieczały interesy konsumenta i odwzorowywały przysługujące mu uprawnienia wynikające z przepisów prawa. W orzecznictwie przyjmuje się, że jako sprzeczne z dobrymi obyczajami kwalifikowane są w szczególności wszelkie postanowienia, które zmierzają do naruszenia równorzędności stron umowy, nierównomiernie rozkładając uprawnienia i obowiązki między partnerami stosunku obligacyjnego.
Powodowie nie posiadali możliwości kontroli sposobu wykonywania przez bank przedmiotowej umowy w kwestionowanym w toku niniejszego postępowania zakresie, a w szczególności w zakresie wysokości salda kredytu i wysokości rat kredytowych. Małżonkowie zawierając umowę, nie mogli również określić potencjalnego ryzyka z tym związanego, także nie mógł oszacować całkowitych kosztów związanych z kredytem. Co istotne, bank nie ponosił żadnego ryzyka, gdyż w każdej sytuacji ewentualne ryzyku kursowe mógł zniwelować poprzez dowolne ustalenie kursu w tabeli bankowej. Podkreślić przy tym należy, że powodowie na dzień zawarcia umowy nie znali wysokości swoich świadczeń na rzecz banku. Strony nie określiły w jaki sposób zostaną wyliczone te świadczenia - w świetle umowy decydował o tym wyłącznie pozwany. Wysokość świadczeń kredytobiorców zależała zatem wyłącznie od woli banku.
Powyższe skutkuje naruszeniem zasady ekwiwalentności wzajemnych świadczeń powodów oraz banku. Pozwany w całości bowiem przeniósł na nich ryzyko kursowe, zabezpieczając w ten sposób wyłącznie swoje interesy, bez przyznania w zamian jakichkolwiek korzyści na rzecz powodów oraz możliwości kontrolowania przez nich działań podejmowanych przez bank w przedmiotowym zakresie.
Jednocześnie wskazać należy, że wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 27 grudnia 2010 r, (sygn. akt XVII AmC 1531/09), za klauzulę niedozwoloną zostało uznane stosowane przez bank postanowienie „Raty kapitałowo-odsetkowe oraz raty odsetkowe spłacane są w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej(...) Banku S.A.obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50”. Powyższe stanowisko zostało w pełni potwierdzone przez Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 21 października 2011 r. (sygn. akt VI ACa 420/11).
Ocena klauzul waloryzacyjnych zawartych w umowie jako abuzywne i jednocześnie brak możliwości zastąpienia jej innymi klauzulami, skutkuje brakiem zgodnych oświadczeń woli stron w chwili zawarcia umowy w tym zakresie, a zatem skutek prawny jest taki sam jak przy stwierdzeniu nieważności na podstawieart. 69 ust. 1 i 2 ustawy Prawo bankowew związku z 3531k.c.iart. 58 § 1 k.c.
Biorąc pod uwagę nieważność umowy na podstawieart. 58 § 1 k.c., stronie powodowej przysługuje roszczenie o zwrot wszystkich świadczeń uiszczanych przez nich na rzecz banku w związku z umową.
Z umowy nie wynikało, aby kurs waluty wpisywany do tabeli kursów obowiązującej w banku w dniu przeliczania całej kwoty kredytu na CHF, a następnie w dniu spłaty każdej kolejnej raty musiał przybrać wartość rynkową albo jakąkolwiek wartość możliwą do ustalenia i przewidzenia przez drugą stronę umowy. Umowa, w tym regulamin, nie przewidywała żadnych kryteriów, wedle których miałby być ustalony kurs z tabeli. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia był szczegółowy opis zawarty w odpowiedzi na pozew, w jaki sposób pozwany, jego zdaniem, dokonywał określania kursów wpisywanych następnie do tabeli obowiązującej w banku. Żadne ograniczenia swobody kształtowania kursu nie wynikały bowiem z umowy, zatem stosowanie jakichkolwiek praktyki w określaniu kursu waluty było swobodną decyzją pozwanego jako kredytodawcy i w każdej chwili mogło być dowolnie zmienione.
Pozwany podniósł, że nie mógł ustalać dowolnych kursów walut w tabelach kursów obowiązujących w banku, gdyż działa na konkurencyjnym rynku i musi liczyć się z realnymi kursami tychże walut, jakie na tym rynku się kształtują. W odniesieniu do tego stanowiska warto zauważyć, że ani umowa stron, ani przepisy prawa, nie ograniczały pozwanego w możliwości prowadzenia różnych tabel kursów wymiany walut.
Nade wszystko wskazać należy, że ewentualna rynkowość kursów pozostaje bez związku z niniejszą sprawą. Rynkowość odnosi się bowiem do sposobu wykonywania umowy a nie ukształtowania praw i obowiązków kredytobiorców.
Pozwany bank mógł zatem dwukrotnie, w aspekcie kształtowania kursu, wpływać w sposób dowolny na wysokość świadczenia kredytobiorcy. Pierwszy raz po wypłacie kredytu przeliczając kwotę udzielonego kredytu na CHF po kursie ustalonym przez siebie.
Również świadomość stron nie ma znaczenia dla oceny ważności umowy w kontekście jej zgodności/niezgodności z prawem, gdyż niezależnie od jej istnienia nieważna umowa nie staje się ważna. Nie ma zatem znaczenia czy powodowie i pozwany rozumieli mechanizm indeksacji i zmiany wartości kapitału oraz rat na skutek zmiany kursu waluty.
Brak możliwości określenia ścisłej wysokości części kapitałowej każdej raty przesądzał o niemożności precyzyjnego określenia części odsetkowej. Odsetki bowiem powinny być naliczane od aktualnego salda zadłużenia, co wymaga wiedzy na temat wysokości salda zadłużenia po spłacie każdej kolejnej raty. Nie można w sposób rzetelny policzyć wysokości odsetek nie wiedząc, w jakich częściach w każdej racie ma dojść do spłaty kapitału.
Zwrócić uwagę należy na fakt, iż sama umowa wskazuje na to, że w istocie ustalenie wysokości rat zostało pozostawione kredytodawcy, o czym świadczy zapis § 10 ust. 2 umowy, w myśl którego, po uruchomieniu kredytu bank wysyła kredytobiorcy harmonogram spłat kredytu w CHF. Bez uznaniowego ustalenia wysokości części kapitałowej pierwszej raty trudno bowiem w świetle umowy wskazać, w jaki sposób wyliczyć część kapitałową i odsetkową każdej raty.
Polski porządek prawny dopuszcza możliwość zawierania umów o kredyt w walucie polskiej indeksowany do waluty obcej. Stanowi o tym wprostart. 69 ust. 2 pkt 4a i art. 69 ust. 3 ustawy Prawo bankowe. O tym, że umowa kredytu indeksowanego do waluty obcej mieści się w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego i stanowi jej możliwy wariant (art. 353 k.c.w zw. zart. 69 Prawa bankowego) wypowiedział się również Sąd Najwyższy w wyroku z 22 stycznia 2016 r. (sygn. akt I CSK 1049/14, Legalis 1450586). Jednak okoliczność, że polski system prawny dopuszcza zawieranie umów o kredyt denominowany lub indeksowany nie wyczerpuje, zdaniem Sądu, problematyki zgodności z prawem każdej umowy o kredyt indeksowany.
Klauzule waloryzacyjne opisujące mechanizm indeksacji stosowane w umowach kredytowych powinny być przedmiotem badania pod kątem ich zgodności zart. 3581§ 2 k.c.oraz pod kątem tego, czy mogą być uznane za rażąco naruszające interesy konsumentów i sprzeczne z dobrymi obyczajami (na podstawie 3851§ 1 k.c.)
Podsumowując, w niniejszej sprawie należało uznać, że umowa zawarta przez powodów z pozwanym bankiem 5 czerwca 2007 r. była nieważna – zgodnie zart. 58 § 1 k.c., w zw. zart. 69 ust. 1 i 2 pkt 2 prawa bankowegow zw. zart. 3531k.c.z uwagi jej istotną wadę prawną. W umowie brak było określenia wysokości świadczenia poprzez nieokreślenie kwot rat, w których miał być spłacany kredyt oraz nieokreślenie obiektywnego i jednolitego sposobu ich ustalenia. Wobec nieokreślenia kwoty kredytu, nie było możliwe określenie wysokości zobowiązania małżonków.
Nieważność umowy o kredyt zawartej przez strony skutkowała uznaniem za zasadne żądania powodów sformułowanych w piśmie z 12 marca 2019 r. Jak stanowiart. 410 § 2 k.c., świadczenie jest nienależne, jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. Tak właśnie stało się w okolicznościach niniejszej sprawy.
Wobec nieważności umowy aktualizuje się obowiązek zwrotu świadczeń na podstawieart. 410 § 1 i 2w związku zart. 405 k.c.
Powyższe nie oznacza jednak, że świadczenia powodów były w całości nienależne. W ocenie Sądu pozwany nie ma obowiązku zwrotu świadczenia w całości wobec treściart. 411 pkt 2 k.c., który przewiduje, iż nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego.
W ocenie Sądu, na gruncie niniejszej sprawy,art. 411 pkt 2 k.c.należy interpretować w ten sposób, że w świetle zasad współżycia społecznego trafne jest także świadczenie uzasadnione względami słuszności. Należy pamiętać, że zasady współżycia społecznego wyrażają ideę słuszności w prawie oraz odwołują się do powszechnie uznawanych w społeczeństwie wartości. Odmowa uwzględnienia żądania zwrotu nienależnego świadczenia musi więc być wsparta odpowiednią aprobatą moralną.
Nie można nie wspomnieć, iż powodowie otrzymali świadczenie ze strony pozwanego banku, które pozwoliło im osiągnąć zamierzony cel mieszkaniowy. Kwota kredytu otrzymana przez powodów wynosiła 300.000 zł. Świadczenie to było wzajemne, powodowie nie negowali konieczności jego zwrotu. Zdaniem Sądu trudno byłoby uznać za zrozumiały i społecznie akceptowany zwrot powodom całości wpłaconych przez nich należności, w sytuacji gdy powodowie nie spłacili kwoty otrzymanego kredytu. W ocenie Sądu w ten sposób powodowie uzyskaliby darmowe finansowanie, sprzeczne z celem umowy, zasadami słuszności i uczciwości. Zdaniem Sądu nie jest słusznym zobowiązanie do zwrotu przez pozwanego części tychże rat, które zostały przez niego już zaliczone na pokrycie przekazanego powodom kapitału.
Na podstawie umowy kredytu czynności powodowie świadczyli na rzecz pozwanego kwotę 175.935,20 zł z tytułu rat kapitałowo-odsetkowych, w tym kapitał 124.639,59 zł i odsetki 51.295,61 zł oraz kwotę 4.671,27 zł tytułem nienależnie zapłaconej przez powodów składki na poczet ubezpieczenia niskiego wkładu własnego, które nie były należne i powinny być zwrócone małżonkom. Kwota faktycznie pobranych w PLN przez pozwanego rat kapitałowo-odsetkowych w okresie od 18 czerwca 2007 r. do 15 grudnia 2016 r. została wyliczona przez biegłą sądową w opinii złożonej do niniejszej sprawy. Opinia ta była wiarygodna i dokładna, sporządzona została przez specjalistę w tej dziedzinie, zatem Sąd nie miał wątpliwości co do wniosków z niej płynących. Opinia nie została również zakwestionowana przez stronę powodową. W zakresie zarzutów strony pozwanej natomiast Sąd wskazuje, że zakwestionował on tę część opinii, w której biegła została zobowiązana do wyliczenia hipotetycznych rat kapitałowo-odsetkowych jakie powodowie uiściliby na rzecz pozwanego, przy założeniu, że początkowe saldo kredytu nie uległoby waloryzacji do waluty CHF. Pozwany nie zakwestionował zatem wyliczeń biegłej sądowej w zakresie kwoty faktycznie pobranych rat kapitałowo-odsetkowych. Toteż Sąd w zakresie wysokości należnego powodom roszczenia oparł się w całości na wnioskach biegłej sądowej.
Sąd pomniejszył zatem na podstawie art. art. 411 pkt 2 zwrot nienależnego świadczenia o kwoty zaliczone na poczet wypłaconego powodom i zwróconego kapitału (124.639,59 zł), uznając, że powodom należy się do zwrotu kwota odsetek – 51.295,61 zł.
W kwestii roszczenia o zwrot kwoty 4.671,27 zł uiszczonej tytułem składki na poczet ubezpieczenia niskiego wkładu własnego, to również ta kwota w całości podlegała uwzględnieniu. Jak wyżej wskazywano powodom, wobec nieważności umowy kredytu, powodom należny jest zwrot wszystkich świadczeń dokonanych na jej podstawie. Wysokość uiszczonej składki zaś wynikała z przedłożonego do akt sprawy zaświadczenia pozwanego banku z 28 grudnia 2016 r. (k. 143).
Podsumowując wysokość żądania powodów została wykazana w toku procesu i należnym było zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kwoty dochodzonej w wysokości 55.966,88 zł, na którą składały się kwota 51.295,61 zł z tytułu rat odsetkowych oraz kwota 4.671,27 zł tytułem nienależnie zapłaconej przez powodów składki na poczet ubezpieczenia niskiego wkładu własnego.
Roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia ma charakter bezterminowy. Na mocyart. 455 k.c., jeśli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. W niniejszej sprawie powodowie wystąpili z żądaniem zapłaty kwoty 175.890,20 zł pobranej od nich nienależnie wobec nieważności umowy oraz kwoty 4671,27 zł tytułem nienależnie pobranej stawki na ubezpieczenie niskiego wkładu własnego (łącznie 180.561,47 zł) w dniu 12 kwietnia 2017 r. Zgodnie z treścią wezwania, żądali spełnienia świadczenia w ciągu 7 dni od odebrania wezwania. Pozwany odebrał wezwanie w dniu 20 kwietnia 2017 r. zatem od 28 kwietnia 2017 r. pozostawał w zwłoce. Z tych przyczyn żądanie powodów o zapłatę odsetek ustawowych za opóźnienie, stosownie do regulacji zart. 481 k.c., było usprawiedliwione za okres od 28 kwietnia 2017 r. do dnia zapłaty.
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawieart. 100 k.p.c.dokonując stosunkowego ich rozdzielenia. Sąd ustalił, że pozwany powinien ponieść koszty procesu w 74%, a pozostałe koszty powinni ponieść powodowie solidarnie. Szczegółowe wyliczenie tych kosztów Sąd pozostawił referendarzowi sądowemu, stosownie do treściart. 108 § 1 zd. 2 k.p.c.
Mając na względzie powyższe rozważania, Sąd orzekł jak w wyroku.

Sędzia Magdalena Antosiewicz