Sąd Okręgowy w Kielcach
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 1692/19
Data wyroku: 2020-03-09 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, DECISION, REASON
Sędziowie: Monika Kośka, Magdalena Bajor – Nadolska, Hubert Wicik
Słowa kluczowe: Księgi wieczyste
Podstawa prawna: art.17 i 18, ust.109 ustawy z dnia .06.VII.1982r o ksiegach wieczystych i hipotece

Sygn. akt II Ca 1692/19

POSTANOWIENIE
Dnia 9 marca 2020 roku
Sąd Okręgowy w Kielcach II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący:Sędzia SO Magdalena Bajor – Nadolska (spr.)
Sędziowie:SO Hubert Wicik
SO Monika Kośka
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym
w dniu 9 marca 2020 roku
sprawy z wnioskuJ. K.
z udziałemBanku (...) S.A.wW.
o wykreślenie wpisów w księgach wieczystych
na skutek apelacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia31 października 2019 roku,(...),(...),(...)i(...)
postanawia:
I. zmienić zaskarżone postanowienie w całości i wykreślić wpisy hipotek przymusowych wpisanych na rzecz(...) Bank S.A.wW.w działach IV (czwartych) ksiąg wieczystych:
-(...)i(...)w kwocie 211.669,96 (dwieście jedenaście tysięcy sześćset sześćdziesiąt dziewięć 96/100) złotych;
-(...)w kwocie 500.309,14 (pięćset tysięcy trzysta dziewięć 14/100) złotych;
2. zwrócićJ. K.z sum Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Kielcach kwotę 600 (sześćset złotych) tytułem kosztów sądowych;
II. zwrócićJ. K.z sum Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Kielcach kwotę 300 (trzysta złotych) tytułem opłaty od apelacji;
III. oddalić wniosek(...) Bank S.A.wW.o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.
II Ca 1692/19

UZASADNIENIE
Postanowieniem z 31 października 2019 roku Sąd Rejonowy w Kielcach oddalił wnioskiJ. K.z 7 czerwca 2019 roku i z 23 lipca 2019 roku o wykreślenie z działu czwartegoksięgi wieczystej (...)hipoteki przymusowej łącznej w kwocie 500 309,14 złotych oraz zksięgi wieczystej (...)iksięgi wieczystej (...)hipoteki przymusowej łącznej w kwocie 211 669,96 złotych, które zabezpieczały wierzytelnośćBanku (...) SAwW..
Sąd Rejonowy ustalił stan faktyczny, z którego wynika, żeksięga wieczysta (...)jest prowadzona dla nieruchomości położonej w miejscowościT., oznaczonej numerem(...)W dziale drugim wpisany jestJ. K., a w dziale czwartym hipoteka przymusowa łączna do kwoty 211 669,96 złotych.Księga wieczysta (...)jest prowadzona dla nieruchomości położonej w miejscowościW., oznaczonej numerem(...)W dziale drugim wpisany jestJ. K., a w dziale czwartym hipoteka przymusowa łączna do kwoty 500 309,14 złotych.Księga wieczysta (...)jest prowadzona dla nieruchomości położonej w miejscowościW., oznaczonej numerami(...)i(...). W dziale drugim wpisany jestJ. K., a w dziale czwartym hipoteka przymusowa łączna do kwoty 211 669,96 złotych, współobciążająca nieruchomość zksięgi wieczystej (...). Hipoteki te zostały wpisane na rzeczBanku (...) SAwW..
W dniu 5 lutego 2019 roku w dziale trzecimksięgi wieczystej (...)oraz w dziale trzecimksięgi wieczystej (...)dokonano wpisu roszczenia o przeniesienie własności nieruchomości objętych tymi księgami na rzeczJ. K., na podstawie przedwstępnej umowy sprzedaży nieruchomości objętej aktem notarialnym Rep.A(...), sporządzonym w kancelarii notariuszaP. T..W umowie tej zbywcaPHU (...) sp. z o.o.wK.i nabywca nieruchomości zobowiązali się do zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości oznaczonych numerami(...)i(...)objętychksięgą wieczystą (...)oraz nieruchomości oznaczonej numerem(...)objętejksięgą wieczystą (...). Ówczesny właściciel zobowiązał się do sprzedaży nieruchomości wolnych od obciążeń innych niż opisane w akcie notarialnym i w księgach wieczystych.
W dniu 11 lutego 2019 rokuBank (...) SAwW.złożył wniosek o dokonanie wpisu hipoteki przymusowej wksiędze wieczystej (...)do kwoty 500 309,14 złotych w oparciu o sądowy nakaz zapłaty. Wpisu dokonano 7 marca 2019 roku.
W dniu 25 kwietnia 2019 rokuBank (...) SAwW.złożył wniosek o dokonanie wpisu hipoteki przymusowej wksiędze wieczystej (...)do kwoty 211 669,96 złotych w oparciu o sądowy nakaz zapłaty. Wpisu dokonano 16 maja 2019 roku.
W dniu 26 kwietnia 2019 rokuPHU (...) sp. z o.o.wK.iJ. K.zawarli umowę sprzedaży nieruchomości, na mocy którejJ. K.nabył własność nieruchomości oznaczonych jakodziałki numerami (...), powstałych zdziałki (...), objętejksięgą wieczystą (...)oraz własność nieruchomości oznaczonej jakodziałka (...), powstałej zdziałki (...), objętejksięgą wieczystą (...).
Na wniosekJ. K.zawarty w akcie notarialnym Rep. A(...), w dniu 5 czerwca 2019 roku została założona dla nabytych nieruchomościksięga wieczysta (...), do której z urzędu został przeniesiony wpis hipoteki przymusowej do kwoty 211 669,96 złotych. Wksiędze wieczystej (...)ujawniono hipotekę przymusową łączną i księgę współobciążoną(...). Wksiędze wieczystej (...), po odłączeniu części nieruchomości ujawniono hipotekę przymusową łączną do kwoty 500 309,14 złotych i księgę współobciążoną(...).
W dniu 7 czerwca 2019 rokuPHU (...) sp. z o.o.wK.iJ. K.zawarli umowę sprzedaży nieruchomości, na mocy którejJ. K.nabył własność nieruchomości oznaczonej jakodziałka (...), objętejksięgą wieczystą (...)oraz nieruchomości oznaczonej jakodziałka (...), objętejksięgą wieczystą (...). W obejmującym tę umowę akcie notarialnym Rep.(...)został zawarty wniosekJ. K.o wykreślenie z działu IVksięgi wieczystej (...)hipoteki przymusowej łącznej do kwoty 211 669,96 złotych oraz o wykreślenie z działu IVksięgi wieczystej (...)hipoteki przymusowej łącznej do kwoty 500 309,14 złotych. W dniu 23 lipca 2019 rokuJ. K.złożył wniosek o wykreślenie hipoteki przymusowej łącznej do kwoty 211 669/96 złotych z działu IVksięgi wieczystej (...)oraz z działu IVksięgi wieczystej (...).
WnioskiJ. K.zostały zarejestrowane pod numerami DzKw(...)i DzKw(...)oraz DzKw(...), a następnie połączone do wspólnego rozpoznania pod numerem DzKw 20824/19.
Sąd Rejonowy uznał wnioski (błędnie w orzeczeniu wskazano „wniosek”) za niezasadne. Zdaniem Sądu Rejonowego przytoczony przez wnioskodawcę przepisart. 18 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, dotyczy wykreślenia praw kolidujących z prawem objętym ujawnionym w księdze wieczystej roszczeniem, przy czym prawem kolidującym nie może być prawo nabyte na innej podstawie niż czynność prawna, w szczególności przepis ten nie stosuje się do hipoteki przymusowej. Sąd Rejonowy przytoczył też pogląd z orzecznictwa Sądu Najwyższego, zgodnie z którym, ustanowiona wart. 17u.k.w.h. zasada pierwszeństwa roszczenia ujawnionego w księdze wieczystej w stosunku do praw nabytych po jego ujawnieniu odnosi się tylko do praw nabytych w drodze czynności prawnych, nie ma więc zastosowania do hipoteki przymusowej łącznej wpisywanej do nowoutworzonej księgi wieczystej z urzędu. Jeżeli nieruchomość została obciążona hipoteką na rzecz osoby trzeciej, wbrew umowie przedwstępnej, to zobowiązany z umowy przedwstępnej nie może bez zgody tej osoby przenieść własności na rzecz uprawnionego z umowy przedwstępnej, bez obciążenia hipoteką. W razie podziału nieruchomości hipoteka ją obciążająca utrzymuje się na wszystkich nieruchomościach utworzonych w drodze podziału (art. 76 ust.1u.k.w.h.).W ocenie Sądu Rejonowego nie zachodzi kolizja pomiędzy wpisem hipoteki a wpisem prawa własności. Wpis hipoteki nie jest sprzeczny z tym prawem ani go nie narusza w inny sposób. Wykładniaart. 18u.k.w.h. prowadzi do wniosku, że wpisy hipotek i innych ograniczonychpraw rzeczowychnie są sprzeczne z wpisem prawa własności lub użytkowania wieczystego. Sam wpis hipoteki nie powoduje niemożności wykonywania prawa własności. Sąd Rejonowy wskazał również, że przepisart. 76 ust. 1u.k.w.h. chroni interes wierzycieli, których wierzytelności zostały zabezpieczone hipotekami, uniezależniając zakres zabezpieczenia hipotecznego od późniejszych działań właścicieli obciążonej nieruchomości. W razie podziału nieruchomości hipoteka obciążająca nieruchomość utrzymuje się na wszystkich nieruchomościach utworzonych w drodze podziału do czasu całkowitego wygaśnięcia wierzytelności. W razie założenia nowej księgi dla części obciążonej nieruchomości, bądź przeniesienia części obciążonej nieruchomości do innej księgi wieczystej, sąd z urzędu przenosi do współobciążenia wszystkie prawa, roszczenia i inne ciężary lub ograniczenia ciążące na nieruchomości.
Apelację od tego postanowienia złożył wnioskodawca. Zaskarżył postanowienie w całości i zarzucił:1)nierozpoznanie istoty sprawy wobec wskazanie w sentencji postanowienia, że sąd oddala wniosek, gdy tymczasem sprawa w wyniku połączenia dotyczyła trzech wniosków;2)naruszenie przepisów prawa materialnego tj.art. 17 i art. 18 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, polegające na błędnym uznaniu, że: a) ustanowiona wart. 17u.k.w.h. zasada pierwszeństwa roszczenia ujawnionego w księdze wieczystej w stosunku do prawa nabytego po jego ujawnieniu odnosi się tylko do praw nabytych w drodze czynności prawnych i nie ma zastosowania do hipoteki przymusowej łącznej, b)art. 18u.k.w.h. nie stosuje się do hipoteki przymusowej, która nie może zostać wykreślona na podstawie powołanego przepisu, c) nie zachodzi kolizja między wpisem hipoteki a wpisem prawa własności – wpis hipoteki nie jest sprzeczny z wpisem prawa, którego dotyczyło roszczenie, ani w inny sposób go nie narusza;3)naruszenia prawa materialnego – art. 76 ust.5 u.k.w.h. przez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy ja stanowi ten przepis, art. 76 ust.1 cytowanej ustawy nie znajduje zastosowania w przypadku nieruchomości utworzonych przez podział, które wydzielono w wyniku zadośćuczynienia roszczeniu ujawnionemu w księdze wieczystej przed powstaniem hipoteki, co za tym idzie błędne uznanie, iż w sposób prawidłowy dokonane zostało przeniesienie wpisu hipoteki przymusowej do nowozakładanej księgi dla części nieruchomości odłączonej zksięgi wieczystej (...);4)naruszenie przepisów postepowania –art. 6268§2 k.p.c.przez brak zbadania dokumentów spełniających wymogi zart. 31 ust. 1u.k.w.h., na które powoływał się wnioskodawca.
Skarżący wniósł o wykreślenie hipoteki przymusowej łącznej na kwotę 211 669,96 złotych zksięgi wieczystej (...)i zksięgi wieczystej (...)oraz o wykreślenie hipoteki przymusowej łącznej na kwotę 500 309,14 złotych zksięgi wieczystej (...). Nadto wniósł o zwrot opłat od wniosków, skargi na orzeczenie referendarza oraz opłaty od apelacji. Ewentualnie domagał się uchylenia postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
(...) Bank (...) SAwW.wniósł o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Apelacja zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności wskazać jednak należy na niezasadność zarzutu dotyczącego nierozpoznania przez Sąd Rejonowy istoty sprawy z uwagi na wyrzeczenie w formule sentencji o „oddaleniu wniosku” w sytuacji gdy przedmiotem rozpoznania powinny być objęte trzy wnioskiJ. K.. W ocenie Sądu Okręgowego, doszło ze strony Sądu Rejonowego do popełnienia oczywistej niedokładności przez użycie słowa „wniosek”.W istocie, Sąd Rejonowy poddał ocenie wszystkie wnioski złożone przez wnioskodawcę, co jednoznacznie wynika z treści pisemnego uzasadnienia. Nie ulega wątpliwości, że wszystkie trzy wnioski zarejestrowane pod numerami DzKw(...)DzKw(...)i DzKw(...)zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia w sprawie pod numerem DzKw(...)w której zapadło zaskarżone postanowienie. Postanowienie to odnosi się do wszystkich wymienionych wniosków, a zatem prawidłowo Sąd Rejonowy powinien był oddalić wnioski a nie wniosek. Wskazana wadliwość nie daje jednak podstawy do uznania, iż doszło do nierozpoznania istoty sprawy.
Rację ma natomiast skarżący zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego. Zgodzić się należy ze skarżącym, iż pogląd o zasadności stosowania art. 17 i art. 18 u.k.w.h. do hipoteki przymusowej jest obecnie dominujący w doktrynie jak i w najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego. Sąd Rejonowy powołał się na pogląd, zgodnie z którym wynikająca z przepisu art. 17 u.k.w.h zasada pierwszeństwa roszczenia ujawnionego w księdze wieczystej w stosunku do praw nabytych po jego ujawnieniu odnosi się tylko do praw nabytych w drodze czynności prawnej, a więc nie ma zastosowania do hipoteki przymusowej. Tymczasem w orzecznictwie podkreśla się, że celem art. 17 u.k.w.h. jest zapewnienie ochrony uprawnionemu z praw osobistych lub roszczeń w przypadku rozporządzenia nieruchomością, przez które rozumie się taką czynność prawną, której bezpośrednim skutkiem jest przeniesienie, obciążenie albo zniesienie prawa majątkowego. Wprawdzie z treści przepisu wynika ochrona przed zdarzeniami przybierającymi postać czynności prawnych, jednak w przypadku hipoteki przymusowej, o której mowa w art. 109 u.k.w.h., do jej powstania, oprócz wpisu (art. 667 u.k.w.h.) i tytułu wykonawczego (art. 109 uk.w.h.) konieczna jest inicjatywa wierzyciela, którą kwalifikuje się jako jego jednostronne oświadczenie. Przepis art. 17 u.k.w.h. stanowi podstawę skutecznego dochodzenia roszczenia zabezpieczonego przez wpis także w odniesieniu do wierzyciela hipotecznego, który uzyskał wpis po ujawnieniu roszczenia w księdze wieczystej. Taki pogląd został wyrażony przez Sąd Najwyższy, między innymi, w postanowieniu z 30 stycznia 2018 roku, IIICSK 385/16, Lex nr 2459679 i w postanowieniu z 29 maja 2018 roku IV CSK 624/17, Lex nr 2550126. Sąd Najwyższy podkreślił, że inna interpretacja cytowanego przepisu prowadziłaby do zniweczenia skutków zasady pierwszeństwa praw osobistych i roszczeń oraz ograniczonychpraw rzeczowychujawnionych w księdze wieczystej, a także rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Zasada pierwszeństwa na gruncie ustawy o księgach wieczystych sprowadza się to tego, że prawo wpisane później nie może być wykonywane z uszczerbkiem dla prawa wpisanego wcześniej, z wyjątkiem innych zasad pierwszeństwa wynikających z przepisów szczególnych. W odniesieniu do hipoteki przymusowej nie ma innych przepisów modyfikujących zasadę pierwszeństwa praw wpisanych w księdze wieczystej. Sąd Okręgowy rozpoznający niniejszą sprawę podziela rozważania Sądu Najwyższego wyrażone w cytowanych orzeczeniach.
W świetle przytoczonych rozważań, podkreślenia wymaga konieczność ochrony roszczenia wpisanego do księgi wieczystej, która była wolna od obciążenia. W przedmiotowej sprawie roszczenieJ. K.o przeniesienie własności nieruchomości zostało ujawnione w księgach wieczystych(...)i(...)w dniu 5 lutego 2019 roku, natomiast wniosekBanku (...)o wpis hipoteki przymusowej został złożony doksięgi wieczystej (...)w dniu 11 lutego 2019 roku, a doksięgi wieczystej (...)w dniu 25 kwietnia 2019 roku, a zatem w obu przypadkach w terminie późniejszym. Roszczenie wnioskodawcy było zatem skuteczne względem prawa nabytego przez uczestnika.
Zgodnie zart. 18u.k.w.h. równocześnie z wpisem prawa, do którego odnosi się ujawnione w księdze wieczystej roszczenie, wykreśla się z urzędu wpisy praw nabytych po ujawnieniu roszczenia, jeżeli wpisy te są sprzeczne z wpisem prawa, którego roszczenie dotyczyło, albo jeżeli w inny sposób naruszają to prawo. Kolizja prawa wpisanego na podstawie roszczenia z nabytym prawem podmiotowym może polegać na tym, że wpis prawa nabytego będzie naruszać prawo wynikające z ujawnionego roszczenia w inny sposób, nie tylko poprzez sprzeczność praw. Ma to miejsce wówczas gdy jedno prawo ogranicza wykonywanie drugiego. W postanowieniu z 6 września 2013 roku, w sprawie V CSK 433/12, Sąd Najwyższy wskazał, żeart. 18u.k.w.h. znajduje zastosowanie do wpisu hipoteki gdy wcześniej ujawniono w księdze wieczystej roszczenie o przeniesienie własności nieruchomości na podstawie umowy przedwstępnej, w której zastrzeżono, że własność nieruchomości zostanie przeniesiona bez żadnych obciążeń. W takiej sytuacji przy wpisywaniu nabywcy jako właściciela nieruchomości należałoby wykreślić hipotekę z urzędu. Zgodzić się należy, że hipoteka narusza prawo własności „w inny sposób”, choćby przez ograniczenie swobody w korzystaniu z nieruchomości w rozporządzaniu nią oraz przez niewątpliwy wpływ na wartość prawa. Przypomnieć należy, że w rozpoznawanej sprawie strony umowy przedwstępnej zastrzegły, iż właściciel sprzeda nieruchomości wolne od obciążeń innych niż zapisane w księgach wieczystych i opisane w akcie notarialnym. Dodać tylko wypada, że w doktrynie reprezentowane jest stanowisko, iż brak zastrzeżenia o przeniesieniu prawa bez obciążeń nie stoi na przeszkodzie zastosowaniuart. 18 u.k.h.w. Spełnione zatem zostały przesłanki wykreślenia hipotek przymusowych, zgodnie z wnioskiem.J. K.przez zawarcie w dniu 26 czerwca 2019 roku umowy sprzedaży nieruchomości nabył prawo własności objęte wcześniej ujawnionym w księdze wieczystej roszczeniem, które to prawo zostało następnie ujawnione w księgach wieczystych. Doszło zatem do powstania prawa podmiotowego wskazanego w treści ujawnionego roszczenia, co dało, łącznie z omówionymi przesłankami, podstawę do zastosowania art. 18 u.k.w.h..
Zaistniała też podstawa do wykreślenia hipoteki łącznej do kwoty 211 669,96 złotych zksięgi wieczystej (...), jako nowoutworzonej dla nabytych działek, objętychksięgą wieczystą (...). Wpis tej hipoteki nastąpił z urzędu. Rację ma skarżący, iż doszło w tym przypadku do naruszenia przepisu prawa materialnego. Sąd Rejonowy nie uwzględnił treści art. 76 ust.5 (dodany przez ustawę z 15.05.2015r. (Dz. U. 2015, poz.978), zgodnie z którym w razie podziału nieruchomości hipoteka obciążająca nieruchomość nie obciąża nieruchomości utworzonych przez podział, które wydzielono w wyniku zadośćuczynienia roszczeniu ujawnionemu w księdze wieczystej przed powstaniem hipoteki. Roszczenie wnioskodawcy nabycia własności nieruchomości było ujawnione w księdze wieczystej(...)już w dniu 5 lutego 2019 roku. Z tej księgi wydzielonodziałki (...), dla których założono nową księgę(...). W chwili jej zakładania 5 czerwca 2019 roku wksiędze wieczystej (...)była już wpisana hipoteka na podstawie wnioskuBanku (...)z dnia 25 kwietnia 2019 roku. Hipoteka ta jako hipoteka przymusowa łączna nie powinna być wpisana do nowej księgi wieczystej, ponieważ nie obciąża ona nieruchomości obejmującejdziałki (...), jako wydzielone w wyniku zadośćuczynienia roszczeniu ujawnionemu w księdze wieczystej przed jej powstaniem.
Wskazać należy, żeart. 76 ust.5nie wprowadza rozróżnień w odniesieniu do hipoteki, a zatem ma zastosowanie także do hipoteki przymusowej. Przepis ten potwierdza zasadę pierwszeństwa praw i roszczeń wpisanych w księdze wieczystej przed hipoteką jako ograniczonymprawem rzeczowym( tak SN w postanowieniu z 30 stycznia 2018r, III CSK 385/16, Lex 2459679 i postanowieniu z 29 maja 2018 r, IV CSK 624/17, Lex nr 2550126).
Zgodnie z treścią przepisuart. 18u.k.w.h. wpisy praw kolidujących wykreśla się z urzędu (art. 6268§1 k.p.c.). W sytuacji jednak, gdy sąd wieczystoksięgowy zaniecha wykreślenia wpisów, uprawniony może złożyć wniosek o ich wykreślenie, tak jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie. W takiej sytuacji wniosek nie podlega opłacie sądowej. Dlatego na aprobatę zasługuje wniosek skarżącego o zwrot uiszczonych opłat zarówno w postępowaniu pierwszoinstancyjnym jak i w postępowaniu apelacyjnym, o czym Sąd Okręgowy orzekł w punkcie I. ppkt 2 i w punkcie II. postanowienia.
Mając na uwadze przytoczone okoliczności Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone postanowienie i orzekł o wykreśleniu hipotek przymusowych z działów czwartych ksiąg wieczystych(...)i(...)w kwocie 211 669,96 złotych i księgi wieczystej(...)w kwocie 500 309,14 złotych.
Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 386§1 k.p.c.w zw. zart. 13§2 k.p.c.
Wniosek uczestnika o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego należało oddalić ponieważ apelacja wnioskodawcy została uwzględniona w całości.
SSO Magdalena Bajor-Nadolska SSO Monika Kośka SSO Hubert Wicik

ZARZĄDZENIE
(...)

(...)
(...)

(...)(...)
(...)
(...),ul. (...);
(...)
(...)(...);
(...)
(...)

(...)
(...)V.,(...)
(...)
(...)