Sąd Apelacyjnyw Białymstoku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 66/19
Data wyroku: 2019-04-11 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Barbara Orechwa-Zawadzka, Sławomir Bagiński, Marek Szymanowski
Słowa kluczowe: Renta rodzinna
Podstawa prawna: art. 365 kpc

Sygn.akt III AUa 66/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 11 kwietnia 2019 r.
Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Barbara Orechwa-Zawadzka (spr.)
Sędziowie: SA Sławomir Bagiński
SA Marek Szymanowski
Protokolant: Ewa Daniluk
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2019 r. wB.
sprawy z odwołaniaT. D.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wP.
o wysokość renty rodzinnej
na skutek apelacji wnioskodawczyniT. D.
od wyroku Sądu Okręgowego w Ostrołęce III Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 25 października 2018 r. sygn. akt III U 287/18

oddala apelację.

SSA Sławomir Bagiński SSA Barbara Orechwa- Zawadzka SSA Marek Szymanowski
Sygn. akt III AUa 66/19

UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wP.decyzją z 21 marca 2018 r. przeliczył wysokość renty rodzinnej przyznanejT. D..
T. D.wniosła odwołanie od tej decyzji, kwestionując wysokość renty rodzinnej.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wP.wniósł o oddalenie odwołania.
Sąd Okręgowy w Ostrołęce wyrokiem z 25 października 2018 r. umorzył postępowanie w zakresie przeliczenia wysokości renty rodzinnej przy przyjęciu minimalnego wynagrodzenia za lata 1972-1973, a w pozostałym zakresie oddalił odwołanie. Sąd ten ustalił, żeT. D.była żonąW. D., który zmarł 7 stycznia 2011 r. w wieku 63 lat.W. D.od 17 marca 1991 r. był uprawniony do renty inwalidzkiej, a następnie renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Od 1 grudnia 2007 r. uzyskał prawo do emerytury.
Decyzją z 24 lutego 2011 r. ZUS przyznałT. D.prawo do renty rodzinnej. Jest ona jedyną osobą uprawnioną do tego świadczenia. ZUS do obliczenia wysokości renty rodzinnej przyjął podstawę wymiaru emerytury zmarłego i wskaźnik wynoszący 103,60% oraz kwotę bazową jak przy emeryturze. 15 marca 2018 r.T. D.złożyła wniosek o przeliczenie wysokości renty rodzinnej, ponieważ miała wątpliwości co do prawidłowości obliczenia stażu pracy męża. Oświadczyła, że mąż pracował w szczególnych warunkach. ZUS zaskarżoną decyzją z 21 marca 2018 r. przeliczył wysokość renty rodzinnej. Niezależnie od treści wniosku dokonał ponownej analizy dokumentacji i przyjął inną podstawę wymiaru emerytury zmarłego, tj. z 20 najkorzystniejszych lat wybranych z całego ubezpieczeniaW. D.. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru świadczenia wyszedł wprawdzie niższy, bo wynosił 78,59%, lecz umożliwiło to obliczenie wysokości renty rodzinnej od kwoty bazowej obowiązującej w chwili przyznania renty rodzinnej. Dzięki temu wysokość renty rodzinnej zwiększyła się z kwoty 906,80 zł do kwoty 1 022,29 zł, a po waloryzacji od 1 marca 2018 r. – 1 274,52 zł. W decyzji ZUS poinformowałT. D.jakie okresy zaliczył przy obliczaniu stażuW. D.oraz że nie wypłaca dodatków z tytułu pracy w szczególnych warunkach.T. D.odwołała się od tej decyzji. W odwołaniu wniosła o przyjęcie minimalnego wynagrodzenia za lata 1972-1973 oraz wniosła o przyznanie dodatku do emerytury za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach. ZUS dokonał ponownej analizy dokumentów i uznał, że roszczenieT. D.o przyjęcie minimalnego wynagrodzenia za lata 1972-1973 jest zasadne, dlatego decyzją z 17 kwietnia 2018 r. przeliczył wysokość renty rodzinnej. Przyjął wynagrodzenie minimalne za okres zatrudnienia wZakładzie (...)wO.od 16 marca 1965 r. do 20 lipca 1974 r., dzięki czemu wskaźnik wysokości podstawy wymiaru świadczenia wzrósł do 84,91%, a renta rodzinna wyniosła 1 323,01 zł od 1 marca 2018 r.
Sąd Okręgowy wskazał, żeT. D.nie stawiła się na żadną z wyznaczonych rozpraw, dlatego Sąd, analizując zgłoszone roszczenie, opierał się jedynie na treści odwołania i pism nadesłanych przez ubezpieczoną w trakcie postępowania. Wynikało z nich, żeT. D.domagał się zwiększenia wysokości renty rodzinnej przez uwzględnienie, żeW. D.pracował w szczególnych warunkach.
Sąd analizował te kwestie na podstawieUstawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 664 ze zm.) orazRozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Sąd stwierdził, żeart. 21 Ustawy o emeryturach pomostowychnie miał zastosowania doW. D., ponieważ urodził się on przed 1 stycznia 1949 r. oraz uzyskał prawo do emerytury w niższym niż powszechny wiek emerytalny na podstawieart. 29 ust. 1 pkt 2 Ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1270), który stanowi, że mężczyzna urodzony przed 1 stycznia 1949 r. może przejść na emeryturę po osiągnięciu 60 lat, jeśli ma co najmniej 25-letni okres składkowy i nieskładkowy oraz został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy. Sąd wskazał, żeW. D.nie otrzymywał emerytury, o której mowa w art. 32 ww. ustawy, co oznaczało, że organ rentowy nie uznał w formie decyzji, abyW. D.wykonywał pracę w szczególnych warunkach. SkoroW. D.uzyskał prawo do emerytury po ukończeniu 60 lat, to niemożliwe było przyznanie mu tej rekompensaty, a co za tym idzie – brak było podstaw do zwiększenia renty rodzinnej po nim na te podstawie.
Sąd stwierdził, że nie było również podstaw do zwiększenia emeryturyW. D.na podstawie§ 16 Rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, zgodnie z którym pracownik, który nabył prawo do emerytury lub renty inwalidzkiej, miał prawo do wzrostu tej emerytury lub renty o 10% podstawy jej wymiaru, jeżeli co najmniej przez 15 lat wykonywał pracę lub pełnił służbę, o których mowa w § 4 i 10 (ust. 1). Pracownik, który nabył prawo do emerytury lub renty inwalidzkiej, miał prawo do wzrostu tej emerytury lub renty o 15% podstawy jej wymiaru, jeżeli co najmniej przez 15 lat wykonywał pracę lub pełnił służbę, o których mowa w § 5-9, 11-13 oraz w dziale I wykazu C. Sąd wskazał, że przepis ten został skreślony 7 czerwca 1996 r. na podstawieRozporządzenia Rady Ministrów z 21 maja 1996 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz.U. Nr 63, poz. 292). Osoba, która przed 15 listopada 1991 r. nie wykazała i nie wykonywała swego prawa do wzrostu z tytułu pracy w szczególnych warunkach, lecz po tej dacie udowodniła wcześniejsze spełnienie wymagań przewidzianych w§ 16ww. rozporządzenia (przed zmianą dokonaną od 7 czerwca 1996 r.), ma prawo do zrekompensowania utraty wzrostów do emerytur i rent na podstawieart. 3 ust. 2 Ustawy z 6 marca 1997 r. o zrekompensowaniu okresowego niepodwyższania płac w sferze budżetowej oraz utraty niektórych wzrostów lub dodatków do emerytur i rent(Dz.U. z 1997 r., Nr 30, poz. 164 ze zm.). W myślart. 3 pkt 2ww. ustawy osobami uprawnionymi do rekompensaty są osoby będące przed dniem 15 listopada 1991 r. emerytami lub rencistami uprawnionymi do wzrostów lub dodatków z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze na podstawie przepisów wymienionych wart. 1 Ustawy z 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw, które utraciły prawo do wzrostów lub dodatków.
Sąd wskazał, że prawoW. D.do tej rekompensaty było analizowane już przez Sąd Okręgowy w Warszawie. Sprawa dotyczyła wysokości renty z tytułu niezdolności do pracyW. D.w kontekście jego uprawnień do świadczeń rekompensacyjnych. Sąd dopuścił dowód z dokumentów znajdujących się w aktach o sygnaturze XIII U 98/03 Sądu Okręgowego w Warszawie XIII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. W tej sprawieW. D.wykazywał, że pracował w szczególnych warunkach przez 15 lat, tj. w okresie od 16 marca 1965 r. do 20 lipca 1974 r. wZakładach (...)wO.oraz od 9 sierpnia 1974 r. do 9 maja 1980 r. wZakładach Zespołów (...)wO.(W.). Sąd Okręgowy w Warszawie uznał jednak, żeW. D.nie przysługuje prawo do świadectw rekompensacyjnych, dlatego wyrokiem z 17 czerwca 2003 r. oddalił jego odwołanie. Wyrok ten uprawomocnił się, a zgodnie zart. 365 § 1 k.p.c.orzeczenie to jest wiążące także w rozpoznawanej sprawie. Oznaczało to, żeW. D.nie spełniał przesłanek przyznania mu świadectw rekompensacyjnych. Wbrew twierdzeniomT. D., Sąd Okręgowy w Warszawie dysponował dokumentacją dotyczącą okresu zatrudnienia wykazywanego jako praca w szczególnych warunkach. Sąd pozyskał bowiem akta osoboweW. D.z okresu zatrudnienia od 16 marca 1965 r. do 20 lipca 1974 r. wZakładach (...)wO.oraz akta osobowe z okresu zatrudnienia od 9 sierpnia 1974 r. do 17 marca 1991 r. wZakładach Zespołów (...)wO.. Sąd Okręgowy w Warszawie miał zatem wszelką dokumentację, aby móc zweryfikować treść świadectw wykonywania pracy w szczególnych warunkach we wskazanych powyżej okresach. Ocena ta nie była korzystna dlaW. D.. Okoliczność, że wystawiono świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach, nie przesądza o uznaniu, że istotnieW. D.pracował w szczególnych warunkach. Ze świadectwa takiego wynikało jedynie, że osoba, która je wystawiała, złożyła oświadczenie zawarte w tym świadectwie. Natomiast Sąd na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach osobowychW. D.ze spornych okresów, zweryfikował treść tych świadectw i dokonał oceny charakteru jego pracy w tych okresach. W konsekwencji, skoroW. D.nie był uprawniony do świadectw rekompensacyjnych, toT. D.nie miała podstaw, aby ubiegać się o podwyższenie renty rodzinnej po mężu, twierdząc, że takie świadectwa mu się należały.
Podsumowując, Sąd uznał, że żądanieT. D.co do podwyższenia jej renty rodzinnej po mężu z powodu jej przekonania o tym, żeW. D.pracował 15 lat w szczególnych warunkach, było bezzasadne. Z tego względu Sąd oddalił odwołanie w tym zakresie na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.
Sąd umorzył postępowanie w zakresie przeliczenia wysokości renty rodzinnej przy przyjęciu minimalnego wynagrodzenia za lata 1972-1973. W tym zakresie roszczenieT. D.zostało uwzględnione przez organ rentowy, który decyzją z 17 kwietnia 2018 r. przyjął minimalne wynagrodzenieW. D.za okres jego zatrudnienia wZakładzie (...)wO.nie tylko za lata 1972-1973 podnoszone w odwołaniu, ale za cały okres zatrudnienia, tj. od 16 marca 1965 r. do 20 lipca 1974 r. Dzięki temu wskaźnik wysokości podstawy wymiaru świadczenia wzrósł do 84,91%, a renta rodzinna wyniosła od 1 marca 2018 r. 1 323,01 zł. W tym zakresie Sąd orzekł zgodnie zart. 47713§ 1 k.p.c.
T. D.złożyła apelację od wyroku Sądu Okręgowego. Nie zgodziła się z wysokością renty rodzinnej, która jest jej wypłacana przez ZUS. Twierdziła, że przyznana renta powinna być wyższa, ponieważ jej zmarły mąż pracował w szczególnych warunkach. Jednakże nie kwestionowała przyjęcia przez ZUS minimalnego wynagrodzenia za lata pracyW. D.1972-1973. Wniosła o weryfikację wysokości otrzymywanej renty rodzinnej.
Sąd Apelacyjny ustalił i zważył:
Apelacja była niezasadna.
Przedmiot postępowania sądowego wyznaczała decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wP.z 21 marca 2018 r., którą przeliczono wysokość renty rodzinnej przyznanejT. D.po zmarłym mężu,W. D.. W odwołaniu od tej decyzjiT. D.domagała się uwzględnienia w podstawie wymiaru renty rodzinnej minimalnego wynagrodzenia osiąganego przez jej męża w latach 1972-1973 oraz dodatków do emerytury za 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Roszczenie to zostało częściowo uwzględnione przez ZUS w toku postępowania sądowego przed Sądem Okręgowym. W decyzji z 17 kwietnia 2018 r. przeliczył wysokość renty rodzinnej po uprzednim przyjęciu minimalnego wynagrodzenia w miejsce stawek zerowych za okres zatrudnienia wZakładzie (...)wO.od 16 marca 1965 r. do 20 lipca 1974 r. Na tej podstawie wskaźnik wysokości podstawy wymiaru świadczenia wzrósł do 84,91%, a renta rodzinna wyniosła 1 323,01 zł od 1 marca 2018 r.T. D.nie kwestionowała tej decyzji ZUS, dlatego Sąd Okręgowy zasadnie umorzył postępowanie w tym zakresie. Rozstrzygnięcie to nie było również kwestionowane w postępowaniu apelacyjnym. W tej sytuacji apelacjaT. D.dotyczyła części wyroku Sądu Okręgowego, w której oddalono odwołanie w pozostałym zakresie, czyli w sprawie świadectw rekompensacyjnych, o których przyznanieW. D.zwrócił się do Sądu Okręgowego w Warszawie. Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z 17 czerwca 2003 r. (wydanym w sprawie o sygnaturze akt XIII U 98/03) oddalił odwołanieW. D.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wO.z 28 listopada 2002 r., którą ZUS odmówiłW. D.przyznania świadectw rekompensacyjnych z tytułu utraty niektórych wzrostów lub dodatków do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Sąd Okręgowy w Warszawie dysponował dokumentacją osobową dotyczącą okresu zatrudnieniaW. D.z okresu zatrudnienia od 16 marca 1965 r. do 20 lipca 1974 r. wZakładach (...)wO.oraz z okresu zatrudnienia od 9 sierpnia 1974 r. do 17 marca 1991 r. wZakładach Zespołów (...)wO.. Stwierdził jednak, żeW. D.nie przysługuje prawo do świadectw rekompensacyjnych, gdyż nie spełniał przesłanek do przyznania takich świadectw. Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie, oddalający roszczenieW. D., nie został przez niego zaskarżony, a zatem nadal wywołuje skutki prawne, a przede wszystkim jest prawomocny, skuteczny i wykonalny. Zgodnie zaś zart. 365 Kodeksu postępowania cywilnegoorzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
SkoroW. D.nie był uprawniony do świadectw rekompensacyjnych, toT. D.nie posiadała roszczenia o uwzględnienie tego rodzaju świadczenia w podstawie wymiaru renty rodzinnej po zmarłym mężu. Z tego powodu Sąd Apelacyjny oddalił apelację na podstawieart. 385 k.p.c.
SSA Sławomir Bagiński SSA Barbara Orechwa-Zawadzka SSA Marek Szymanowski