Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1059/19
Data wyroku: 2020-06-10 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Daria Stanek, Beata Golba-Kilian, Lucyna Ramlo
Słowa kluczowe: Emerytura pomostowa
Podstawa prawna: art. 4, art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych (a contrario)

Sygn. akt III AUa 1059/19

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 czerwca 2020 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Daria Stanek

Sędziowie:

SA Lucyna Ramlo (spr.)
SO del. Beata Golba - Kilian

Protokolant:

sekr. sądowy Katarzyna Kręska

po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2020 r. w Gdańsku
sprawyR. C.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.
o prawo do emerytury pomostowej
na skutek apelacjiR. C.
od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku VII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 lipca 2019 r., sygn. akt VII U 119/19

1
oddala apelację;

2
zasądza odR. C.na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.kwotę 240,00 (dwieście czterdzieści 00/100) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za drugą instancję.

SSA Lucyna Ramlo SSA Daria Stanek SSO del. Beata Golba – Kilian
Sygn. akt III AUa 1059/19

UZASADNIENIE
Decyzją z 2 listopada 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.odmówił ubezpieczonemuR. C.prawa do emerytury pomostowej.Od powyższej decyzji odwołał się ubezpieczonyR. C., wnosząc o pozytywne rozpatrzenie sprawy i uznanie jego pracy jako wykonywanej w warunkach szczególnych.W odpowiedzi na odwołanie ubezpieczonego pozwany organ rentowy wniósł o jego oddalenie w całości, podtrzymując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji. Nadto złożył wniosek o zasądzenie od ubezpieczonego na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy w Gdańsku VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiemz 9 lipca 2019 r. oddalił odwołanie, sygn. akt VII U 119/19. Postanowieniem z 18 lipca2019 r. Sąd Okręgowy uzupełnić wyrok w ten sposób, że dopisał w sentencji wyroku punkt II o następującej treści: „odstępuje od obciążania ubezpieczonegoR. C.kosztami zastępstwa procesowego”.
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny.
UbezpieczonyR. C.,urodzony (...), w dniu 31 lipca 2018 r. złożył do pozwanego organu rentowego wniosek o przyznanie prawa do emerytury pomostowej.
Uprzednio, decyzją z 5 lipca 2018 r., pozwany organ rentowy odmówił ubezpieczonemu prawa do emerytury pomostowej, wskazując że po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywał on prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterzew rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy, a nadto nie udowodnił rozwiązania stosunku pracyz pracodawcą. Jak podano, Zakład nie uwzględnił do pracy w warunkach szczególnych okresu od 1 marca 2018 r. do 24 maja 2018 r., ponieważ pracodawca nie złożył zgłoszeniao pracy w warunkach szczególnych (ZUS ZSWA). Ubezpieczony nie zakwestionował tej decyzji.
Zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją z 2 listopada 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.odmówił ubezpieczonemuR. C.prawa do emerytury pomostowej, ponieważ po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywał on pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterzew rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy pomostowej. Zakład nie uwzględnił do pracy wykonywanej w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia od 1 stycznia 2018 r.do 1 sierpnia 2018 r., ponieważ pracodawca niedostatecznie udowodnił, że wykonywana praca była pracą w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.
W toku postępowania przed organem rentowym ubezpieczony udowodnił staż sumaryczny 34 lata, 10 miesięcy i 19 dni – w tym 34 lata, 4 miesiące i 7 dni okresów składkowych oraz 6 miesięcy i 12 dni okresów nieskładkowych. Jednocześnie ubezpieczony udowodnił okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterzew wymiarze 19 lat, 9 miesięcy i 27 dni.
R. C.ma wykształcenie średnie; w 1978 r. ukończył Technikum Mechaniczne. Jego wyuczony zawód to monter maszyn.
Od 1 lutego 1992 r. do 1 sierpnia 2018 r.R. C.był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy wPrzedsiębiorstwie Produkcyjno-Usługowym (...) sp. z o.o.wG.na stanowisku montera rusztowań. Spółka zajmowała się budową i demontażem rusztowań początkowo w(...)a od około 2006 r. w(...)Rusztowania były montowane na remontowanych statkach:na kadłubach, na masztach, na sterze, w zbiornikach paliwa, w komorach kotwicznych,w zbiornikach balastowych, w zbiornikach doku, na dźwigach. Rusztowania budowane były zarówno wewnątrz pomieszczeń, jak i na zewnątrz, na otwartej przestrzeni. Rodzaj i wymiar pracy zależał od zlecenia. Zlecenie postawienia określonego rusztowania w danym miejscu zajmowało ok. 7-8 godzin. Następnie przychodziła ekipa remontowa, która wykonywała określone prace i jednocześnie monterzy ustawiali kolejne rusztowanie w innych pomieszczeniach, np. ładowniach. Po zakończeniu prac remontowych rusztowania były sukcesywnie rozbierane. W miesiącu prace były wykonywane zarówno w małych pomieszczeniach, jak i na otwartej przestrzeni. Średnio w małych pomieszczeniach pracowało się przez 4-5 godzin dziennie; w pozostałym czasie w innych miejscach.
Od 4 lipca 1995 r.R. C.zajmował stanowisko mistrza budowy rusztowań. Do zakresu powierzonych mu wtedy obowiązków należało m.in. zapewnienie działania brygady w zakresie wynikającym ze struktury organizacyjnej, kierowanie i organizowanie pracy brygady zapewniające wykonanie określonych przez mistrza i kierownika zadań produkcyjnych, koordynowanie prac w podległej brygadzie i prac wykonywanychprzez kooperantów, branie bezpośredniego udziału w pracach brygady, szczególniew wykonywaniu prac trudnych i skomplikowanych lub niebezpiecznych ze względuna warunki BHP i p.poż.
W trakcie tego zatrudnienia od 1 lutego 1992 r. do 31 grudnia 2008 r. ubezpieczony stale i w pełnym wymiarze czasu wykonywał prace na stanowisku montera rusztowań.
Zakres jego prac, tak jak i pozostałych monterów rusztowań, zależał od decyzji mistrza stoczniowego, który kierował go do poszczególnych prac. Ubezpieczony montował rusztowania zarówno w małych pomieszczeniach, jak i na otwartych przestrzeniach. Zdarzało się, żeR. C.pracował wewnątrz cysterny, która służyła do przewozu gazu, paliwa, jak też w kotłach i zbiornikach po substancjach niebezpiecznych, a następniew kolejnych dniach był kierowany przez mistrza do budowy lub rozbioru rusztowaniaprzy sterze czy w komorze łańcuchowej na otwartej przestrzeni.
W 2018 r. nie nastąpiła zmiana warunków zatrudnienia ubezpieczonego;R. C.nadal w taki sam sposób wykonywał swoją pracę.
Ubezpieczony nie zajmował się malowaniem i nitowaniem w pomieszczeniacho małej kubaturze. Nie montował też elementów wyposażenia okrętowegow pomieszczeniach o bardzo małej kubaturze z utrudnioną wentylacją. Zajmował się tylkoi wyłącznie montażem i demontażem rusztowań.
Stosunek pracy został rozwiązany za porozumieniem stron na mocyart. 30 § 1 pkt 1 k.p.z dniem 1 sierpnia 2018 r.
Pracodawca wystawił ubezpieczonemu w dniu 24 maja 2018 r. zaświadczenieo wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach za ten okres, wskazując, że w okresieod 1 marca 2018 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonuje prace wewnątrz cystern, kotłów, a także zbiorników o bardzo małej kubaturze po substancjach niebezpiecznych wymienionych w załącznikunr 1 pkt. 30 ustawy o emeryturach pomostowych.
Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd Okręgowy ustalił, że od 2018 r. nie nastąpiła zmiana warunków zatrudnienia ubezpieczonego.Jak wskazywali zgodnie świadkowie,R. C.przez cały czas i w taki sam sposób wykonywał swoją pracę. W szczególności z treści zeznań tych świadków wynika jednoznacznie, że praca polegająca na montażu rusztowań nie była wykonywana w sposób stały i niezmienny w jednym miejscu i tylko w pomieszczeniach o małych gabarytachlub wewnątrz cystern i kotłów; wręcz przeciwnie – każdorazowo mistrz stoczniowy zlecał poszczególne czynności na dany dzień. Rusztowania były montowane na otwartej przestrzeni, jak przy burcie statku, nadbudówce statku, przy sterze, przy śrubie, a kiedy indziej w dużych zamkniętych pomieszczeniach jak zbiorniki do przewozu mazutu, w ładowni statkuczy cysternach i kotłach. Co istotne, świadkowie wielokrotnie zaznaczali, że nie zawsze wykonywali tę pracę w kotłach codziennie przez 8 godzin dziennie i pięć dni w tygodniu. Pracę swoją wykonywali trochę w małych pomieszczeniach, a trochę na otwartej przestrzeni. Sam ubezpieczony zgodził się ze świadkami, mówiąc, że „rusztowania są wykonywanew różnych miejscach”. Świadkowie przyznali, że wszyscy pracują w takich samych warunkach. Świadkowie zaprzeczyli, aby wykonywali prace przy malowaniu, nitowaniu,czy montowaniu elementów wyposażenia, a jedynie zajmowali się montażem i demontażem rusztowań.
Omawiając materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy przytoczył treśćart. 4 oraz art. 49w zw. zart. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(Dz. U. z 2018 r. poz. 1924 j.t.) orazart. 32 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 ze zm.).
W rozpatrywanej sprawie Sąd I instancji stanął na stanowisku, że ubezpieczonyR. C.nie spełnia przesłanek wymienionych w art. 4 ustawy pomostowej, ponieważ nie wykonywał po dniu 31 grudnia 2008 r. pracy w szczególnych warunkachlub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 tej ustawy.
Z ustaleń sądu wynika, że ubezpieczony przedłożył zaświadczenie pracodawcy z dnia 24 maja 2018 r. o wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach w okresie od 1 marca2018 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy - wykonywaniu pracy wewnątrz cystern, kotłów, a także zbiorników o bardzo małej kubaturze po substancjach niebezpiecznych wymienionych w załącznikunr 1 pkt. 30 ustawy o emeryturach pomostowych. Powyższy dokument prywatny nie ma mocy dowodowej, gdyż jego treść została podważona w toku postępowania zeznaniami świadków i samego ubezpieczonego. Na podstawie zebranegow sprawie i uznanego za wiarygodny materiału dowodowego Sąd Okręgowy uznał,że wówczas ubezpieczony nie wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu ani prac bezpośrednio przy malowaniu, nitowaniu lub montowaniu elementów wyposażeniaw pomieszczeniach o bardzo małej kubaturze z utrudnioną wentylacją (podwójne dna statków, zbiorniki, rury itp.) (pkt 29 załącznika nr 1 do ustawy pomostowej),ani prac wewnątrz cystern, kotłów, a także zbiorników o bardzo małej kubaturzepo substancjach niebezpiecznych (pkt 30 załącznika nr 1). Ubezpieczony wykonywał prace związane z montowaniem rusztowań zarówno w małych pomieszczeniach, wewnątrz cystern, kotłów i zbiorników po substancjach niebezpiecznych jak i w dużych pomieszczeniachi na otwartej przestrzeni. Dlatego też nie można uznać, że wykonywał pracę w szczególnych warunkach w pełnym wymiarze czasu pracy. Cytowanyart. 3 ust. 4u.e.p. zawiera dodatkowy wymóg, którego spełnienie pozwala na uznanie danego rodzaju prac za prace w szczególnych warunkach. Jest to wymóg związany z czasem narażenia pracownika na wpływ czynników ryzyka wymienionych wart. 3 ust. 1. Wart. 3 ust. 4nie chodzi więc o wymiar czasu pracy określony w umowie o pracę, lecz o wymiar czasu pracy faktycznie wykonywanejw narażeniu na czynniki ryzyka, które powodują, że dane prace są pracami wykonywanymiw szczególnych warunkach( por. wyrok Sądu Najwyższego z 22 lipca 2013 r., III UK 106/12). UbezpieczonyR. C.zaś nie spełnił warunku wykonania prac niebezpiecznych w pełnym wymiarze czasu pracy.
Sąd Okręgowy rozpatrywał też możliwość przyznania emerytury pomostowejw oparciu o przepis art. 49 u.e.p. Powołany przepis w miejsce warunku z art. 4 pkt 6 u.e.p. wprowadza wymaganie, aby wnioskodawca spełniał w dniu wejścia w życie ustawy(1 stycznia 2009 r.) warunek posiadania co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 u.e.p.
Sąd Okręgowy wskazał, że ubezpieczony nie spełnia również wszystkich warunków do otrzymania emerytury pomostowej wskazanych w art. 4 w związku z art. 49 u.e.p. Wprawdzie urodził się po 31 grudnia 1948 r. (urodzony (...)), wiek 60 lat osiągnął w(...)ma okres składkowy i nieskładkowy przekraczający 25 lat, a także przed dniem1 stycznia 1999 r. wykonywał prace w warunkach szczególnych według przepisuart. 32 i 33u.e.r.f.u.s., ale na dzień wejścia w życieustawy o emeryturach pomostowych(1 stycznia2009 r.) nie legitymuje się co najmniej 15-letnim okresem pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze w rozumieniuart. 3 ust. 1 i 3u.e.p.
Z ustaleń Sądu I instancji wynika, że w trakcie spornego zatrudnienia od 1 lutego1992 r. do 31 grudnia 2008 r. ubezpieczony stale i w pełnym wymiarze czasu wykonywał prace na stanowisku montera rusztowań (monter konstrukcji metalowych na wysokości). Wówczas ubezpieczony montował rusztowania w różnych miejscach na statkach ładowniach, zarówno na otwartych przestrzeniach, dużych pomieszczeniach, jak i wewnątrz kotłówi cystern paliwowych celem umożliwienia wejścia tam ekipom remontowym. Rusztowania mierzyły 12-16 m wysokości. Ubezpieczony nie zajmował się malowaniemw pomieszczeniach o małej kubaturze.
Zdaniem Sądu Okręgowego brak było podstaw do przyjęcia, iż praca wykonywana przez ubezpieczonego jako montera konstrukcji metalowych na wysokości może zostać zakwalifikowana do prac w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzew rozumieniu w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 u.e.p., co jest niezbędnym warunkiemdo przyznania wnioskowanego świadczenia. Tego rodzaju praca jest wprawdzie pracąw szczególnych warunkach zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego1983 r. (wykaz A, dział V [w budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych] pkt 5 - prace przy montażu konstrukcji metalowych na wysokości), jednak nie jest kwalifikowana jako praca o szczególnym charakterze zgodnie z załącznikiem nr 1 lub 2 doustawyo emeryturach pomostowychz uwagi na to, że ubezpieczony nie pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przy pracach niebezpiecznych.
Tym samym, stanowisko organu rentowego wyrażone w zaskarżonej decyzji SądI instancji uznał za prawidłowe. Ubezpieczony nie spełnił wymogu posiadania 15 lat pracyw warunkach szczególnych w rozumieniuart. 3na dzień 31 grudnia 2008 r., a nadto po dniu 31 grudnia 2008 r. nie realizował pracy wykonywanej w warunkach szczególnychlub w szczególnym charakterze w rozumieniuustawy o emeryturach pomostowych.
Konkludując, Sąd Okręgowy uznał, że pozwany zasadnie odmówił ubezpieczonemu prawa do emerytury pomostowej i w konsekwencji na zasadzieart. 47714§ 1 k.p.c.oddalił odwołanie wnioskodawcy.
Apelację od wyroku wywiódł ubezpieczony, zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez niepoprawną wykładnięart. 4 ustawy z dnia19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych. Mając na uwadze powyższe apelujący wniósł o zmianę wyroku poprzez przyznanie prawa do emerytury pomostowej.
W uzasadnieniu apelacji ubezpieczony podniósł, że jeśli jego pracodawca nie sporządził wymaganych dokumentów za pozostałych pracowników, to nie jest to wystarczający powód, aby twierdzić, że nie pracował on w szczególnych warunkach. Zaniedbanie pracodawcy nie powinno skutkować pozbawieniem go uprawnień do emerytury pomostowej.
Ubezpieczony podkreślił, że wykonywał ciężkie prace fizyczne w zbiornikachpo substancjach niebezpiecznych, gdzie był narażony na wdychanie oparów po tych substancjach. Jako pełniący funkcję prowadzącego prace w zbiornikach spędzał tam najwięcej czasu z całej załogi, tym samym był narażony najdłużej na szkodliwe czynniki. Wielkość zbiorników, w których pracował, wymuszała określoną pozycję ciała, co utrudniało poruszanie.
Apelujący zarzucił, że zeznania świadków zostały w uzasadnieniu wyroku zacytowane przez Sąd I instancji wybiórczo. Istotne dla potwierdzenia warunków i charakteru jego pracy były zeznaniaP. S., który wskazał, że w toku wykonywanych prac zdarzają się okresy dwutygodniowe, podczas których spędzał 8 godzin dziennie wewnątrz cystern i innych zbiorników po substancjach niebezpiecznych. Między tymi okresami wykonywał także inne prace. Przepisart. 4 ustawy o emeryturach pomostowychw punkcie 6 podaje, że należy wykonywać pracę po 31 grudnia 2008 r. w rozumieniuart. 3 ust. l i 3, czyli zgodniez Załącznikiem Nr l lub 2, ale nie precyzuje, ile konkretnie taka praca ma trwać. Oznacza to, że wystarczy l dzień pracy po 31 grudnia 2008 r., aby spełnić warunek wyrażony w punkcie 6 art. 4 ustawy pomostowej. Fakt wykonywania przez ubezpieczonego pracy przynajmniejjeden dzień po 31 grudnia 2008 r. został zaś dowiedziony w toku postępowania przed Sądem Okręgowym.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja ubezpieczonego nie zasługuje na uwzględnienie.
Spór w przedmiotowej sprawie koncentrował się na kwestii spełnianiaprzezR. C.przesłanek prawa do emerytury pomostowej wynikającychzustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1656 ze zm.).
W ocenie Sądu Apelacyjnego, w powyższym zakresie Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zaś w swych ustaleniach i wnioskach nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikające z przepisuart. 233 k.p.c., nie popełnił on też błędów w rozumowaniu w zakresie zarówno ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej, które uzasadniałyby zmianę bądź uchylenie rozstrzygnięcia. Wobec podniesionego w apelacji zarzutu należy w szczególności zwrócić uwagę, że Sąd I instancji nie wywiódł żadnych wniosków, które mogłyby mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy,z ewentualnych uchybień pracodawcy ubezpieczonego w zakresie ewidencjonowania, informowania odpowiednich organów i opłacania składek na FEP za pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Podstawę dokonanych przez Sąd Okręgowy ustaleń stanowiły natomiast spójne i wiarygodne zeznania świadków - współpracowników wnioskodawcy. Całość podjętych ustaleń faktycznych SąduI instancji przedstawiona w pisemnym uzasadnieniu wyroku zasługuje na akceptację. Ustalenia te jako prawidłowe, a nadto nie wymagające zmiany ani uzupełnienia Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne (art. 387 § 21pkt. 1 k.p.c.).
Sąd odwoławczy w pełni podziela także ocenę prawną, jakiej dokonał Sąd pierwszej instancji, uznając ją za wyczerpującą. Przyjmując za własne dokonane w tym zakresie oceny Sądu I instancji, Sąd odwoławczy nie widzi potrzeby powtarzania w całości trafnego wywodu prawnego (art. 387 § 21pkt. 2 k.p.c.).
Przypomnieć należy, że emerytury pomostowe zostały wprowadzone do polskiego prawa przezustawę z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(Dz. U. Nr 237z 2008 r., poz. 1656), która weszła w życie 1 stycznia 2009 r. Emerytury pomostowe, choć są świadczeniami emerytalnymi, różnią się od „zwykłych” emerytur (wypłacanych na podstawie ustawy emerytalnej osobom, które osiągnęły powszechny wiek emerytalny) (tak: Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 marca 2010 r., w sprawie K 17/09, OTK-A 2010/3/21).
Emerytura pomostowa to świadczenie przysługujące z nowego systemu emerytalnego (art. 24 ust. 2 i 3 ustawy emerytalnej) dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, którzy nie mają prawa do emerytury określonej w przepisach art. 32, art. 33, art. 39, art. 40, art. 46,art. 50, art. 50a, art. 50e i art. 184 ustawy o emeryturach i rentach FUS oraz art. 88 Karty Nauczyciela, zwłaszcza z uwagi na niespełnienie, do końca 2008 r., warunków nabycia uprawnień do tych świadczeń. Świadczenie to spełnia funkcję emerytury z tytułu obniżonego (niższego) wieku emerytalnego (art. 32 ustawy emerytalnej), a zatem zostało wprowadzoneze względu na obiektywne okoliczności szybszego niż normalnie pogarszania się,wraz ze starzeniem się, organizmu człowieka, zdolności do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia z uwagi na jego specyfikę, tj. szczególne warunki lub charakter pracy. Jednak -co istotne w rozpoznawanej sprawie - w porównaniu do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym istotnie zawężono krąg ubezpieczonych - pracowników uprawnionychdo emerytury pomostowej, zasadniczo kierując się przy tworzeniu wykazów pracw szczególnych warunkach/charakterze (załączniki nr 1-2 doustawy o emeryturach pomostowych) kryteriami medycznymi z zakresu medycyny pracy (tak: Kamil Antonów, Marcin Bartnicki, Bartosz Suchacki, Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz (komentarz do art. 24; uwagi do punktu 3), ABC, 2009, wyd. III). Rozwiązania zawarte w tej ustawie dotyczą osób objętych pracowniczym systemem ubezpieczeń społecznych i mają charakter przejściowy oraz obejmują zamkniętą liczbę określonych podmiotów (zob. uzasadnienie ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych dostępne na internetowej stronie Sejmu, VI kadencja, nr druku: 1070).
Zgodnie zart. 32 ust. 2u.e.r.f.u.s. za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwościdla zdrowia lub o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Rodzaje pracw szczególnych warunkach i w szczególnym charakterze zostały określone w wykazachA i B, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego, stanowiących załącznik dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzeoraz wykazach stanowiskowych wydanych na podstawie § 1 ust. 2 i 3 tego rozporządzenia.
Zgodnie z przepisemart. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowychpracew szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogąz dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywanew szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku. Wykaz tych prac określa załącznik nr 1 do ustawy. Z kolei pod pojęciem prac o szczególnym charakterze ustawodawca rozumie, zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy, prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywaniaw sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się. Wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy.
Warunkiem skutecznego ubiegania się o emeryturę pomostową - w świetleart. 4 ustawy o emeryturach pomostowych- jest legitymowanie się określonym stażem pracyw warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze w rozumieniuustawyo emeryturach pomostowychlub dotychczasowych przepisów przed dniem 1 stycznia 1999 r. oraz kontynuowanie pracy w szczególnych warunkach, jednakże już tylko w rozumieniuart. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowychpo dniu 31 grudnia 2008 r.
W przypadku, gdy osoba ubiegająca się o emeryturę pomostową nie kontynuowała pracy w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze po 31 grudnia 2008 r.i legitymuje się w związku z tym jedynie stażem pracy "szczególnej" według poprzednio obowiązujących przepisów, na podstawieart. 49 ustawy o emeryturach pomostowychmoże natomiast nabyć prawo do emerytury pomostowej jedynie wówczas, gdy dotychczasowy staż pracy (okres prac) można kwalifikować jako prace w warunkach szczególnych w rozumieniu dziś obowiązujących przepisów (art. 3 ust. 1 ustawy) lub o szczególnym charakterze (art. 3 ust. 3 ustawy). Innymi słowy, brak podstaw prawnych do przyznania emerytury pomostowej ubezpieczonemu, którego dotychczasowy okres pracy w warunkach szczególnychlub w szczególnym charakterze nie może być tak kwalifikowany według przepisówustawyo emeryturach pomostowych(vide:wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 2.04.2014 r., sygn. akt III AUa 2302/13; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 13.03.2014 r. sygn. akt III AUa 3489/12). W wyroku z dnia 4 września 2012 r. (I UK 164/12, OSNP 2013/15-16/185) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że określenie "okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3", zawarte wart. 49 pkt 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(Dz. U. Nr 237,poz. 1656 ze zm.), oznacza okres pracy wskazany w art. 3 ust. 1 i 3 tej ustawy bez wliczania do niego okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzew rozumieniu art. 32 i 33 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Mając na uwadze, żeR. C.po dniu 31 grudnia 2008 r. kontynuował zatrudnienie, konieczna była ocena, czy zatrudnienie to, stosownie doart. 4 pkt 6 ustawyo emeryturach pomostowych, stanowiło pracę w szczególnych warunkachlub o szczególnym charakterze, w rozumieniu przytoczonych powyżejart. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.
Sąd I instancji prawidłowo ustalił na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że po 31 grudnia 2008 r. ubezpieczony nie wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu prac w szczególnych warunkach, tj. ani prac bezpośrednio przy malowaniu, nitowaniu lub montowaniu elementów wyposażenia w pomieszczeniach o bardzo małej kubaturze z utrudnioną wentylacją (podwójne dna statków, zbiorniki, rury itp.) (pkt 29 załącznika nr 1 do ustawy pomostowej), ani prac wewnątrz cystern, kotłów, a także zbiorników o bardzo małej kubaturze po substancjach niebezpiecznych (pkt 30 załącznikanr 1). Podkreślić trzeba, że praca przy montażu konstrukcji metalowych na wysokości nie została uznana wustawie o emeryturach pomostowychza pracę w warunkach szczególnych. Nie został ona wymieniona w załącznikach nr 1-2 do przedmiotowej ustawy.
Z zeznań przesłuchanych w sprawie świadków jednoznacznie wynikało, żeR. C.nigdy nie wykonywał prac przy malowaniu, nitowaniu, czy montowaniu elementów wyposażenia, ale zajmował się wyłącznie montażem i demontażem rusztowań. Niesporne też było, że charakter zatrudnienia ubezpieczonego nie zmienił się po 31 grudnia 2008 r. Ubezpieczony w dalszym ciągu wykonywał prace związane z montowaniem rusztowań zarówno w małych pomieszczeniach, wewnątrz cystern, kotłów i zbiorników po substancjach niebezpiecznych, jak i w dużych pomieszczeniach i na otwartej przestrzeni. Niewiarygodne wobec tego było zaświadczenie pracodawcy z dnia 24 maja 2018 r. o wykonywaniuprzez ubezpieczonego pracy w szczególnych warunkach, wymienionej w załącznikunr 1pkt. 30 ustawy o emeryturach pomostowychw okresie od 1 marca 2018 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.
Wobec zarzutów apelacyjnych Sąd odwoławczy wskazuje, że istotnie literalna wykładniaart. 4 pkt. 6 ustawy o emeryturach pomostowychnie określa minimalnego okresu pracy w szczególnych warunkach po 31 grudnia 2008 r. W doktrynie i orzecznictwie pojawia się teza o konieczności przepracowania 1 miesiąca. Poglądu tego nie można jednak uznaćza trafny. Przesądzające znaczenie ma bowiem okoliczność, czy ubezpieczony po 31 grudnia 2008 r. pozostawał zatrudniony na stanowisku, na którym wykonywał pracę w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze w rozumieniuart. 3 ust. 1 i 3 ustawyo emeryturach pomostowych. W takiej sytuacji za wystarczające dla uznania za spełnioną przesłanki z art. 4 pkt. 6 ustawy, w ocenie Sądu Apelacyjnego, należałoby uznać przepracowanie przez ubezpieczonego nawet bardzo krótkiego, choćby 1-dniowego okresu,o ile tylko zatrudnienie to zakładało stałą pracę w pełnym wymiarze czasu pracyw warunkach szczególnych bądź w szczególnym charakterze.
Rzecz jednak w tym, żeR. C.po 31 grudnia 2008 r. nadal zatrudniony był i wykonywał prace na stanowisku montera konstrukcji metalowych (rusztowań), która to praca nie jest wymieniona w załącznikach nr 1 i 2 doustawy o emeryturach pomostowychjako praca w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze. W ramach tego zatrudnienia zdarzało się, że wykonywał pracę opisaną w pkt. 30 załącznika nr 1 do ustawy, tj. prace wewnątrz cystern, kotłów, a także zbiorników o bardzo małej kubaturzepo substancjach niebezpiecznych. Niezależnie jednak od tego, czy wykonywał jąprzez 1 dzień czy przez okres 2-tygodniowy, pracy takiej nie można uznać za wykonywaną stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.
Ani bowiem w stanie prawnym ukształtowanym na tle przepisów o tzw. emeryturze wcześniejszej, ani aktualnie, w związku z obowiązywaniem przepisówustawy o emeryturach pomostowych, nie ma możliwości wybiórczej oceny okresu zatrudnienia pod kątem ustalenia, czy pracownik w poszczególnych dniach pracy wykonywał pracę opisaną w wykazach pracw warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze. Ocenie podlega praca wykonywana na stanowisku, na którym zatrudniony był ubezpieczony. Praca w szczególnych warunkach to zaś praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy)w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionychw wykazie prac w warunkach szczególnych. Wobec powyższego nie można uznać,że poszczególne dni czy też okresy, w którychR. C.- pracujący na stanowisku montera rusztowań - pracę wykonywał w cysternach, kotłach czy innych zbiornikach o bardzo małej kubaturze, podlegają wliczeniu do stażu pracy w warunkach szczególnych.
Nie było zatem podstaw do przyznania ubezpieczonemu prawa do emerytury pomostowej na podstawieart. 4 ustawy o emeryturach pomostowych.
Jeśli natomiast chodzi o możliwość przyznania mu tego prawa na podstawieart. 49 ustawy o emeryturach pomostowych, przypomnieć należy, że od 1 lutego 1992 r.do 31 grudnia 2008 r. ubezpieczony wykonywał prace na stanowisku montera rusztowań (monter konstrukcji metalowych na wysokości). Jak już wyżej wskazano, niesporne jednak było, że ubezpieczony montował rusztowania w różnych miejscach - nie tylko na wysokości. Rusztowania montowane były na otwartej przestrzeni, jak np. przy burcie statku, nadbudówce statku, przy sterze, przy śrubie; w dużych, zamkniętych pomieszczeniach, jak zbiornikido przewozu mazutu, w ładowni statku; jak również w cysternach, kotłach i innych zbiornikach o bardzo małej kubaturze. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy prawidłowo ocenił, że praca wykonywana przez ubezpieczonego jako montera konstrukcji metalowych na wysokości nie stanowiła pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 u.e.p. Zatrudnienie na takim stanowisku zostało co prawda wymienione w wykazie A, dziale V, pkt. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., jednakże ubezpieczony nie pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przy pracach niebezpiecznych.
W tym miejscu podkreślić trzeba, że wykonywanie pracy stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku jest niezbędną cechą pozwalającąna uznanie danego zatrudnienia za wykonywane w szczególnych warunkach w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. jest. Stanowi o tym przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r., wskazując przez to, że intencją ustawodawcy było zawężenie zakresu okresów szczególnych tylko do tych okresów zatrudnienia, w których praca w warunkach szczególnych była faktycznie wykonywana stalei w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.
Tylko okresy wykonywania zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy kreująi wypełniają weryfikowalne kryterium uznania pracy o cechach znacznej szkodliwościdla zdrowia lub znacznego stopnia uciążliwości, lub wymagającej wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Taki sam warunek odnosi się do wymagania stałego wykonywania takich prac, co oznacza, że krótsze dobowo (nie w pełnym wymiarze obowiązującego czasu pracy na danym stanowisku) i nie stałe świadczenie pracy wyklucza dopuszczalność uznania pracy za świadczoną w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wskutek niespełnienia warunku stałej znacznej szkodliwości dla zdrowia lub stałego znacznego stopnia uciążliwości wykonywanego zatrudnienia(vide:wyrok SN z 19 września 2007 r., III UK 38/07, OSNP 2008/21-22/329).
Nie jest dopuszczalne uwzględnianie do okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wymaganych do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika. Stanowisko takie wyraził Sąd Najwyższy m. in. w wyroku z dnia 4 czerwca 2008 r. (II UK 306/07, OSNP 2009/21-22/290)oraz w wyroku z dnia 3 grudnia 2013 r. (I UK 181/13, LEX nr 1467148).
Skoro zatemR. C.nie wykonywał prac montera konstrukcji metalowych stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na wysokości, nie można uznać, w świetle przytoczonej argumentacji, jakoby stale i w pełnym wymiarze czasu pracy świadczył pracęw warunkach szczególnych.
W tym stanie rzeczy, nie znajdując podstaw do uwzględnienia apelacji ubezpieczonego i uznając wyrok Sądu I instancji za prawidłowy, Sąd Apelacyjny oddalił apelacjęR. C.na podstawieart. 385 k.p.c., jak w pkt. 1 sentencji wyroku.
W punkcie II wyroku Sąd Apelacyjny, działając na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.,art. 99 i art. 108 § 1 zd. 1 k.p.c.w zw. z § 9 ust. 2 i § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (j.t. Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.), zasądził od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za drugą instancję.
SSA Lucyna Ramlo SSA Daria Stanek SSO del. Beata Golba - Kilian