Sąd Okręgowy w Łodzi
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II C 1465/18
Data wyroku: 2019-04-25 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Podstawa prawna: art. 471 kc, art. 69 i nast. prawa bankowego, art. 117 § 2^1 ^kc, art. 65, 77 ust. o ksiegach wieczystych i hipotece, art. 320 kpc

Sygn. akt II C 1465/18

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 11 października 2018 r.,(...) Bank (...) S.A.z siedzibą wW.domagał się od pozwanych zasądzenia kwoty 143.836,31 złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie i kosztami.

(pozew k. 3-6)
Pozwani domagali się oddalenia powództwa w całości, zaś na wypadek uwzględnienia roszczeń pozwu powołując się na swoją trudną sytuację majątkową, wnieśli o rozłożenie zasądzonej należności na raty w kwotach po 500 złotych miesięcznie.

(protokół k.119)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 21 maja 2008 roku pozwani zawarli z(...) Bank S.A.z siedzibą wW.umowę kredytu na cele mieszkaniowe. Kredyt został zabezpieczony poprzez ustanowienie hipoteki umownej kaucyjnej na nieruchomości gruntowej położonej wK.przyulicy (...)do kwoty 140.000 złotych.

(umowa k.11-13)
Pomiędzy stronami umowy w dniu 10 września 2012 roku została zawarta ugoda, w której zostały uregulowane zasady spłaty wymagalnej wierzytelności z umowy kredytu. Pozostawiono też dotychczasowe zabezpieczenie wierzytelności w postaci ustanowionej hipoteki.

(ugoda k.93-95)
Pismem z dnia 29 kwietnia 2015 roku, wobec niewykonywania warunków ugody,Bank (...)wypowiedział pozwanym ugodę i wezwał do wpłacenia całości zadłużenia. W związku dokonanym wypowiedzeniem, żądanie powoda stało się wymagalne w dniu 22 czerwca 2015 roku.

(wypowiedzenie wraz z dowodami doręczenia k.46-51)
Zgodnie z treścią wyciągu z ksiąg banku z dnia 11 września 2018 roku, należność z tytułu kapitału wynosiła 93.701,75zł.

(wyciąg z ksiąg banku k.18,19)
Pismami z dnia 7 lipca 2017 roku powód wezwał pozwanych do zapłaty należnych kwot.

(ostateczne wezwania do zapłaty wraz z dowodami doręczenia k.14-17)
Powód jest następcą prawnym wierzyciela hipotecznego(...).

(odpis kw k.20, postanowienie k.22, odpis KRS k.24-42)

Sąd zważył co następuje:
Pismem z dnia 29 kwietnia 2015 roku, wobec niewykonywania warunków ugody,Bank (...)wypowiedział pozwanym ugodę i wezwał do wpłacenia całości zadłużenia.
W związku dokonanym wypowiedzeniem, żądanie powoda stało się wymagalne w dniu 22 czerwca 2015 roku.
Podstaw odpowiedzialności pozwanych wobec powoda, w pierwszej kolejności należy poszukiwać w treści przepisuart. 471 k.c.w zw. zart. 69i następneustawy prawo bankowe z dnia 29 sierpnia 1997 r.(Dz.U. Nr 140, poz. 939) z późn. zm. Stosownie doart. 471 k.c.dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
Pozwani zawarli z poprzednikiem prawnym powoda umowę kredytu na cele mieszkaniowe.
Zgodnie zart. 69 ustawy prawo bankoweprzez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.
Umowa została rozwiązana na skutek nie wywiązania się kredytobiorców z zobowiązań wynikających z zawartej umowy. Zabezpieczeniem wykonania umowy była hipoteka ustanowiona na nieruchomości należącej do pozwanych.
Pozwani w sprawie są konsumentami, wobec czego stosuje się do nich przepisy ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 roku o zmianieustawy kodeks cywilnyi innych ustaw(Dz.U. z 2018 roku, pooz1104).
Zgodnie zart. 117§21k.c.po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi, wobec czego w pierwszej kolejności należy dokonać oceny powództwa pod kątem w/w przepisu.
Nie ulega wątpliwości, że umowa zawarta w dniu 21 maja 2008 roku, ostatecznie uległa rozwiązaniu na skutek odstąpienia od ugody przez pierwotnego wierzyciela pismem z dnia 20 czerwca 2015r., na skutek czego z tą datą rozpoczął bieg termin przedawnienia roszczeń objętych umową stron.
Dla zawartej umowy ma zastosowanieart. 118 k.c.przewidujący dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – jeśli przepis szczególny nie stanowi inaczej - trzyletni termin przedawnienia.
Nie ulega wątpliwości, że roszczenia powoda skierowane do pozwanych będących dłużnikami osobistymi powoda, uległy przedawnieniu w czerwcu 2018 roku. Dlatego należy rozpatrzyć czy i w jakim zakresie pozwani odpowiadają jako dłużnicy rzeczowi.
Powództwo to co do zasady zasługuje na uwzględnienie. Znajduje ono oparcie w treści art. 65 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1992 r. o księgach wieczystych i hipotece – dalej u.k.w.h. (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 707), zgodnie z którym, w celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności można nieruchomość obciążyć prawem, na mocy którego wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości.
Do powstania hipoteki niezbędny jest wpis do księgi wieczystej, który to wpis ma charakter konstytutywny (art. 67 u.k.w.h.). Taki wpis znajduje się w księgach wieczystych nieruchomości. Odpowiedzialność pozwanych jest ograniczona do wysokości ustanowionej hipoteki umownej kaucyjnej.
Aktualnie hipoteka uregulowana jest jako prawo o jednolitej konstrukcji, opartej w głównej mierze na założeniach dotychczasowej hipoteki kaucyjnej.Ustawą z dnia 26 czerwca 2009 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw(Dz.U. 131, poz. 1075), która weszła w życie w dniu 20 lutego 2011r., został zniesiony podział na hipotekę kaucyjną i hipotekę zwykłą.
Sąd w niniejszym składzie podziela w pełni stanowisko i argumentację zawartą w wyroku Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 10 stycznia 2017 r. w sprawie sygn.akt V CSK 233/16, publ.Legalis).
Hipoteka kaucyjna zabezpieczała wierzytelność z tytułu spłaty pożyczki oprocentowanej odsetkami kapitałowymi o zmiennej wysokości oraz odsetek od tej pożyczki i innych kosztów. Hipoteka zwykła zabezpieczała należność główną. Hipoteka ustanowiona została w 2008 roku. Realizacja wynikającego z niej uprawnienia następuje natomiast już po wejściu w życie zmianustawy o księgach wieczystych i hipotece, dokonanych ustawą nowelizującą. Wybór wersjiustawy o księgach wieczystych i hipotece, według której rozpoznawany powinien być spór przesądzaart. 10 ust. 1w zw. z ust. 2 zdanie drugie ustawy nowelizującej, zgodnie z którym do hipotek kaucyjnych powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej, z zastrzeżeniem ust. 2, stosuje się przepisyustawy o księgach wieczystych i hipotecew brzmieniu nadanym tą ustawą, z wyjątkiem przepisów o rozporządzaniu opróżnionym miejscem hipotecznym. Wyjątek przewidziany w ust. 2 wyraża nakaz stosowania przepisów w brzmieniu dotychczasowym do hipotek kaucyjnych zabezpieczających roszczenia związane z wierzytelnością hipoteczną, nieobjęte z mocy ustawy hipoteką zwykłą, powstałe przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej. W wypadku hipoteki kaucyjnej co do zasady zastosowanie znajduje znowelizowaniaustawa o księgach wieczystych i hipotece, chyba że konstrukcyjnie związana jest z hipoteką zwykłą, którą uzupełnia, by umożliwić zabezpieczenie tych należności, których hipoteka zwykła nie obejmowała, a więc że jest hipoteką przewidzianą w obowiązującym poprzednioart. 102 ust. 2KWU. Takie postanowienie realizuje założenie jednolitości prawnej zabezpieczenia, które ustanowiono z wykorzystaniem powiązanych ze sobą funkcjonalnie dwóch rodzajów hipoteki. Zważywszy, że nowelizacja spowodowała zastąpienie dwóch typów hipoteki jednym, poddanie skutków zabezpieczenia hipotecznego jednej wierzytelności z należnościami ubocznymi dwóm rożnym konstrukcyjnie rozwiązaniom byłoby nieracjonalne. Wierzytelność z tytułu spłaty pożyczki, ze względu na zmienność odsetek kapitałowych, stanowiących jeden z elementów wyznaczających jej wysokość nie została zabezpieczona hipoteką zwykłą, lecz objęta hipoteką kaucyjną, ponieważ jej wysokość w chwili ustanawiania hipoteki nie była oznaczona w rozumieniuart. 65KWU.
W związku z tym powództwo w niniejszej sprawie powinno zostać rozpoznane w oparciu o przepisyustawy o księgach wieczystych i hipotecew ich brzmieniu po nowelizacji. Jednakże nie może to wpływać na zakres zabezpieczenia hipotecznego. Jeżeli bowiem hipoteka powstała jakoprawo rzeczoweo określonym zakresie przedmiotowym, zakres ten nie ulega zmianie chyba, że przewiduje to szczególny przepis ustawowy. Z art. 10 ustawy nowelizującej nie można odczytać tego rodzaju normy. W związku z tym zgodzić się należy, że zakres zabezpieczenia hipotecznego w niniejszej sprawie podlega ocenie także w oparciu o art. 104 KWU, który został uchylony w wyniku nowelizacji. Przepis ten interpretowany jest niekiedy jako norma szczególna nie tylko w stosunku do art. 69 KWU, ale także do art. 77 zdanie drugie tej ustawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 2012 r., II CSK 282/11), uprawniająca wierzyciela hipotecznego do uzyskania w granicach sumy zaspokojenia nie tylko przedawnionej należności głównej, ale również przedawnionych odsetek. Z tym poglądem trudno się zgodzić. Przedawnienie roszczeń jest regułą stabilizującą stosunki prawne i gwarantującą ich pewność (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 1991 r., III CRN 500/90, OSNCP 1992/7-8/137). Odstępstwo od niej wymaga przepisu ustawowego (art. 117 § 1 KC). Przedawnienie wierzytelności hipotecznych w sposób szczególny kształtuje art. 77 KWU, który przewiduje, że upływ terminu przedawnienia nie narusza uprawnienia wierzyciela hipotecznego do uzyskania zaspokojenia. W zdaniu drugim ogranicza jednak dokonany wyłom w działaniu instytucji przedawnienia wskazując, że przepisu tego nie stosuje się do roszczenia o odsetki - w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2011 r., a po nowelizacji - do roszczenia o świadczenia uboczne. Treścią art. 77 KWU nie jest wyznaczenie zakresu, w jakim wierzytelność uzyskuje zabezpieczenie hipoteczne (tej kwestii dotyczy art. 69 i art. 104 KWU) lecz powiązanie jakie istnieje pomiędzy przedawnieniem się zabezpieczonej wierzytelności a możliwością jej zaspokojenia z obciążonej rzeczy (prawa). Artykuł 104 KWU określał przedmiot zabezpieczenia hipoteką kaucyjną w sposób odmienny niż art. 69 KWU w odniesieniu do hipoteki zwykłej, ponieważ obejmował zabezpieczeniem odsetki oraz koszty postępowania mieszczące się w sumie wymienionej we wpisie hipoteki, a nie „w granicach przewidzianych w odrębnych przepisach”. Zakres ten był oczywiście szerszy, co wyraźnie wskazywał art. 102 ust. 2 KWU, przewidujący możliwość wykorzystania hipoteki kaucyjnej do zabezpieczenia roszczeń związanych z wierzytelnością hipoteczną lecz nie objętych z mocy ustawy hipoteką zwykłą. Rozszerzenie zakresu zabezpieczenia nie jest jednak równoznaczne z wprowadzeniem dalej idącego wyłączenia skutków przedawnienia niż przewidziane w art. 77 zd. 1 KWU. Trudno przy tym doszukać się aksjologicznych przesłanek tak daleko idącego uprzywilejowania wierzytelności objętych hipoteką kaucyjną. Z tych przyczyn stanowisko, że zarzucane przedawnienie zabezpieczonej wierzytelności nie ma znaczenia dla uprawnień wierzyciela jest uzasadnione jedynie w zakresie niespłaconego kapitału, natomiast nie ma podstaw w odniesieniu do wierzytelności odsetkowej. Wynik sporu teoretycznego o charakter uprawnienia wierzyciela hipotecznego, jakie przyznaje mu art. 65 KWU w praktyce, ze względów procesowych i bez szkody dla uprawnień obu stron, przechyla się na korzyść koncepcji obligacji realnej przysługującej wierzycielowi względem dłużnika rzeczowego. Uzasadnia go zakres uprawnień właściciela, zbliżonych do uprawnień dłużnika (por. art. 73 i art. 78 KWU). Taki pogląd wyraził Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie (por. wyrok z dnia 6 marca 1997 r., I CKN 78/96, Pr. Gosp. 1997/6/12). Tym samym za prawidłowe należy uznać stanowisko, że wierzytelność zabezpieczona hipotecznie stanowi rzeczowy dług właściciela nieruchomości i wierzyciel może skutecznie wytoczyć powództwo o jego zasądzenie. Ochrona dłużnika polega na wyłączeniu możliwości zaspokojenia tego długu z innych składników swojego majątku niż ten, na którym ciąży hipoteka.
Dlatego, mając na uwadze treść wcześniejszych rozważań, sąd zasądził od pozwanych należność główną dochodzoną w niniejszym postępowaniu z tytułu kredytu w kwocie 93.701,63 zł i oddalił w pozostałym zakresie powództwo.
W wyroku zastrzeżono, iż odpowiedzialność pozwanych jest ograniczona do nieruchomości i kwoty 140.000 złotych.
Zgodnie bowiem zart. 319 k.p.c., jeżeli pozwany ponosi odpowiedzialność z określonych przedmiotów majątkowych albo do wysokości ich wartości, Sąd może, nie wymieniając tych przedmiotów ani ich wartości, uwzględnić powództwo zastrzegając pozwanemu prawo do powołania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności.
O odsetkach sąd orzekł na podstawie art.481k.c. Powód żądał odsetek od dnia 12 września 2018 roku, jednakże jego żądanie mogło być uwzględnione jedynie w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie o czym była mowa we wcześniejszych rozważaniach.
Przypomnieć jedynie wypada za KWU Heropolitańska 2017, wyd. 3/Heropolitańska, że dyspozycja art. 77 zd. 2 KWU dotyczy zarówno odsetek kapitałowych, jak i odsetek za opóźnienie. Przepis ten nie czyni bowiem pomiędzy tymi odsetkami jakichkolwiek różnic, jak również nie wskazuje, że odnosi się tylko do odsetek za opóźnienie (tak też Ł. Przyborowski, w: J. Pisuliński (red.), Ustawa o księgach wieczystych i hipotece, s. 889 )
Zasądzenie odsetek za cały nieprzedawniony okres nie było możliwe, wobec niezgłoszenia w tym zakresie żądania. (art.321k.p.c.) Wobec rozłożenia na raty zasądzonych należności, Sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od w/w kwot do dnia wyroku.
Pozwani wnieśli o rozłożenie należności na raty w wysokości po 500 zł miesięcznie wskazując, że mając szczególnie trudną sytuację osobistą i majątkową, kredyt spłacali przez długi czas, ale wobec tego że był to kredyt denominowany frankiem szwajcarskim, należności pomimo dokonywanych spłat rosły.
Zgodnie zart. 320 k.p.c.w szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd może w wyroku rozłożyć na raty zasądzone świadczenie. Okoliczności pozwalające na zakwalifikowanie określonego wypadku jako szczególnie uzasadnionego mogą wynikać głównie ze stanu majątkowego stron, ich sytuacji rodzinnej lub zdrowotnej oraz z doraźnych – stwierdzonych przez sąd – trudności ze spełnieniem świadczenia w terminie wynikającym z treści roszczenia. Chodzi zwłaszcza o wypadki, w których spełnienie zasądzonego świadczenia byłoby dla pozwanego niemożliwe do wykonania albo bardzo utrudnione lub narażałoby jego bądź jego bliskich na niepowetowane szkody. Trudności w spełnieniu świadczenia mogą być subiektywne, wynikające z indywidualnych cech i zachowań stron, a także obiektywne, spowodowane np. zjawiskami przyrodniczymi, sytuacją gospodarczą lub innymi czynnikami samoistnymi, niezależnymi od stron. Należy jednak wykluczyć trudności spowodowane przez dłużnika i przez niego „zawinione”, szczególnie w celu odwleczenia spełnienia świadczenia. (Gudowski, Jacek. Art. 320. W: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom II. Postępowanie rozpoznawcze, wyd. V. Wolters Kluwer, 2016)
W piśmiennictwie przyjmuje się, że szczególnie uzasadniony wypadek może wynikać także z potrzeby usprawnienia i urealnienia wykonalności orzeczenia oraz uniknięcia egzekucji oraz jej dolegliwości i kosztów, a przez to zwiększenia szansy wierzyciela na uzyskanie zaspokojenia (A. Ratajczak, Prawo sędziowskie przewidziane w art. 320 k.p.c. jako podstawa orzekania w postępowaniu cywilnym (w:) A. Doczekalska (red.), Z zagadnień współczesnego prawa polskiego, Warszawa 2011, s. 381; E. Gapska, Glosa do uchwały SN z dnia 15 grudnia 2006 r., III CZP 126/06, OSP 2010, z. 4, poz. 44).
Analizując szczegółowo sytuację zdrowotną, majątkową i osobistą pozwanych Sąd uznał, że wniosek na raty zasługuje na uwzględnienie. Pozwany jest osobą aktywną zawodową, pozwana wobec choroby przejściowo nie pracowała, ale jej stan zdrowia jest lepszy i zamierza podjąć aktywność zawodową. Sytuacja materialna pozwanych według Sądu czyni niemożliwym spłatę zobowiązania w całości. Jednocześnie w związku z oczekiwaną zmianą sytuacji, upełnoletnieniem jednej z córek, możliwym będzie zwiększenie osiąganych dochodów rodziny, choćby przez podjęcie prac dorywczych przez córkę. Powyższe daje to zdaniem sądu pozwanym, możliwość realnej spłaty zobowiązania, jeśli będzie to następowało w ratach, w regularnych odstępach czasu. Sąd postanowił rozłożyć świadczenie na 195 rat - 194 raty po 500 zł i ostatnia rata w wysokości 457,40 zł. Według Sądu obciążenie pozwanych ratami w tej wysokości, pozwoli na wykonanie orzeczenia w sposób skuteczny, a jednocześnie uwzględnia też słuszne interesy powoda.
Sąd ustalił datę płatności pierwszej raty na dzień 15 maja 2019 roku, mając na uwadze konieczność przygotowania się pozwanych do ratalnej spłaty należności.
W oparciu oart.102 k.p.c.sąd odstąpił od obciążenia pozwanych kosztami procesu, w tym kosztami zastępstwa procesowego powoda. U podstaw decyzji sądu leżały okoliczności, które były brane pod uwagę przy rozłożeniu należności na raty.
Wobec tego, że powód wygrał sprawę w około 45%, a nie została uiszczona pełna opłata od pozwu, zgodnie z wynikiem procesu, sąd nakazał pobrać od powoda brakującą część opłaty.