Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 66/19
Data wyroku: 2019-12-12 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Roman Troll, Sądu Okręgowego Beata Majewska-Czajkowska
Słowa kluczowe: Służebność drogi koniecznej
Podstawa prawna: art 292 kc, art 172 kc, art 6 kc

Sygn. akt III Ca 66/19

POSTANOWIENIE
Dnia 12 grudnia 2019 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:
Przewodniczący - Sędzia Sądu Okręgowego  Roman Troll
Sędziowie Sądu Okręgowego:    Beata Majewska - Czajkowska
M. R.
Protokolant      Marzena Makoś
po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2019 r. wG.
na rozprawie
sprawy z wnioskuH. Z.iI. Z.
z udziałemM. G.iP. G.
o stwierdzenie zasiedzenia służebności
na skutek apelacji wnioskodawców
od postanowienia Sądu Rejonowego wR.
z dnia 23 października 2018 r., sygn. akt I Ns 795/17
postanawia:

oddalić apelację.
SSO Marcin Rak SSO Roman Troll SSO Beata Majewska – Czajkowska
Sygn. akt III Ca 66/19

UZASADNIENIE
WnioskodawcyI.iH. Z.wnieśli o stwierdzenie, że jako właścicieledziałki nr (...)położonej wT., nabyli 31 grudnia 1999 r., przez zasiedzenie służebność gruntową przejazdu i przechodu nadziałce (...)należącej doJ.iB. B.w postaci pasa o szerokości metra na całej długości dodziałki (...). W uzasadnieniu podali, że od kilkudziesięciu lat istnieje droga biegnącadziałkami (...), a ich poprzednicy prawni już w latach 60. ubiegłego wieku utwardzali ją żwirem i kamieniami, zaś utwardzenie obejmowało nie tylko działkę gminy (drogę), ale także pas przyległy do tej działki nadziałce nr (...), zaś właścicieledziałki nr (...)(J.iB. B.) w 2017 r. wznieśli betonowe ogrodzenie na granicy, wzdłużdziałki (...), które zniszczyło utwardzoną drogęi stała się ona zwężona o metr.
W odpowiedzi na wniosek uczestnicy postępowaniaJ.iB. B.wnieślio oddalenie wniosku i zasądzenie od wnioskodawców kosztów. Zakwestionowali istnienie trwałego i widocznego urządzenia na pasie gruntu o szerokości metra objętego wnioskiem. Dodatkowo wskazali, że wnioskodawcy mają bezpośredni dostęp do drogi odul. (...)poprzez szeroką bramę.
Na rozprawie 28 sierpnia 2018 r. wezwano do udziału w sprawieM.iP. G., którzy w toku postępowania nabyli odJ.iB. B.nieruchomość obejmującądziałkę nr (...). Na rozprawie 23 października 2018 r. odmówionoJ. B.iB. B.prawa dalszego udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowania, a wówczas uczestnicy postępowaniaP.iM. G.wnieśli o oddalenie wniosku.
Postanowieniem z 23 października 2018 r. Sąd Rejonowy wR.oddalił wniosek.
Orzeczenie to zapadło przy następujących ustaleniach faktycznych: wnioskodawcy są właścicielamidziałki nr (...)położonej wT., od 1990 r. przebywają w Niemczech, a na posesji mieszka siostrzenicaH. Z..J.iB. B.byli właścicielamidziałki nr (...), którą 3 lipca 2018 r. sprzedaliP.iM.małżonkomG.. Wnioskodawcy, a wcześniej ich poprzednicy, korzystali z dwóch dojazdów do swej nieruchomości stanowiącej gospodarstwo rolne. Jeden stanowiulica (...)(działka nr (...)od strony starego kryta rzekiO.), od strony tej drogi wnioskodawcy posiadają szeroką bramę i furtkę, droga jest oświetlona, w 2018 r. kontynuowano kładzenie asfaltu. Drugi dojazd wiedzie przez działkę należącą do GminyK.(działka nr (...)), która ma status drogi wewnętrznej, dojeżdżali nią do swej nieruchomości kombajnem i traktorem, była ona odśnieżana przez służby gminne oraz przez wnioskodawców i ich poprzedników; w latach 70. na poboczu ojciec wnioskodawczyni –J. B.oraz ojciec uczestnikaJ. A.B., razem z mieszkańcami sąsiednich nieruchomości, położyli przy stodole, wzdłuż drogi płyty chodnikowe, zwożono także popiół i odpadyz odlewów zfabryki (...), aby zasypać kałuże. Materiał z przyczepy rozsypywali ojciecI. Z., ojciec uczestnikaJ. B., wnioskodawcaH. Z., uczestnikJ. B., wujek wnioskodawczyniE. B.oraz inne jeszcze osobyz sąsiedztwa. W 2017 r. małżonkowieJ.iB. B.posadowili na granicydziałki nr (...)zdziałką gminy nr (...)betonowy płot. Taki sam płot postawili również po drugiej stroniedziałki gminnej nr (...)na granicy zdziałką nr (...), której byli właścicielami.
Sąd Rejonowy zaznaczył, że analiza zgromadzonych dowodów wykazała brak przesłanek zasiedzenia służebności przejazdu i przechodu, czyniąc bezpodstawnym przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego geodety celem geodezyjnego wydzielenia przedmiotu zasiedzenia.
Przy tak dokonanych ustaleniach faktycznych Sąd Rejonowy, przywołującart. 292 k.c.iart. 172 k.c., uznał wniosek za bezzasadny, gdyż do urządzeń o charakterze widocznym i trwałym nie należą zasypane nierówności i kałuże, a nie jest możliwe przekształcenie przypadków grzecznościowego korzystania z czyjejś nieruchomości w stosunki prawnorzeczowe. Zaznaczył przy tym, że wybudowane urządzenia mają spełniać funkcję ostrzegawczą dla właściciela, co jest możliwe wyłącznie w sytuacji, gdy są wykonane przez osobę, która korzysta z drogi w takim zakresie i w taki sposób, w jaki czyniłaby to osoba, której przysługuje służebność. Już w latach 60. ubiegłego wieku i przez następne dekady droga gminna (działka nr (...)) była wysypywana popiołem i odpadami zR., ale żaden z przeprowadzonych dowodów nie wykazał na jakiej szerokości odbywało się to wysypywanie materiału: większość świadków zeznała, że zasypywane były tylko dziury czy kałuże. Sąd Rejonowy ocenił, że zeznania świadków jakoby droga była szersza niż jest obecnie, po postawieniu ogrodzenia, nie jest tożsame z uznaniem, iż pas szerokości metra nadziałce nr (...)był utwardzony. Załączone do akt zdjęcia oraz wydruki z google maps, a także przeprowadzone oględziny wskazują, że część ta (pas szerokości metra nadziałce nr (...)) stanowiła naturalne pobocze porośnięte trawą i taki stan świadkowie utożsamiali z szerszą drogą. Sąd Rejonowy także podkreślił, że logicznym jest, iż w sytuacji kiedy przejeżdżał większy gabarytowo pojazd, jak kombajn czy ciągnik z osprzętem, mogło się zdarzyć, że najechał na pobocze, czy nawet nie wjeżdżając na pobocze miał ułatwione manewrowanie. Korzystanie z pobocza drogi nie prowadzi jednak do zasiedzenia służebności przechodu i przejazdu.
Jednocześnie Sąd Rejonowy uznał, że nie mogło stanowić trwałego i widocznego urządzenia obecnie nieistniejące, a wzmiankowane przez świadków, pobocze z płyt chodnikowych kładzione w latach 70. ubiegłego wieku. Płyty te kładli zarówno poprzednicy wnioskodawców, jak i ojciec uczestnika postępowaniaA. B. (1), co wyklucza możliwość zasiedzenia.  Nabyć służebność gruntową w drodze zasiedzenia można jedynie w przypadku korzystania z trwałego i widocznego urządzenia, które zostało wykonane przez posiadacza służebności drogi (przejazdu/przechodu), co wymagało udowodnienia, że utwardzenie zostało dokonane przez wnioskodawców (lub ich poprzedników), ewentualnie z ich inicjatywy – okoliczność ta nie została wykazana. Nie wykazano także, aby wysypywanie materiału na drogę miało na celu kompleksowe utwardzenie dojazdu – przeciwnie, zeznania świadków, uczestnika postępowania oraz dowody ze zdjęć zweryfikowane oględzinami w terenie, wskazują że doszło wyłącznie do zasypywania kałuż i niwelowania nierówności, co wyklucza nabycie służebności w drodze zasiedzenia. Żaden dowód nie potwierdził, aby niwelowanie nierówności wykraczało pozadziałkę nr (...)stanowiącą drogę wewnętrzną.
Apelację od tego postanowienia złożyli wnioskodawcy, zaskarżając je w całości i zarzucając mu: nierozpoznanie istoty sprawy, którą było ustalenie przesłanek zasiedzenia służebności drogowej; sprzeczność istotnych ustaleń Sądu Rejonowego z treścią zebranegow sprawie materiału dowodowego polegającą na poczynieniu błędnego ustalenia, że na pasie służebności drogowej nie było trwałego urządzenia w rozumieniuart. 292 k.c.oraz na błędnym ustaleniu, że utwardzenia nieruchomości dokonywali też wstępni pierwotnych uczestników postępowania, co zdaniem Sądu Rejonowego wyklucza uwzględnienie wniosku. Ponadto zarzucili naruszenie:art. 365 § 1 k.p.c.w związku zart. 227 k.p.c.,art. 233 k.p.c.iart. 13 § 2 k.p.c.poprzez przyjęcie niedopuszczalności przeprowadzenia postępowania dowodowego i dokonania własnych ustaleń w przedmiocie przesłanek zasiedzenia służebności drogowej;art. 292 k.p.c.poprzez błędne zastosowanie i błędną wykładnię.
Przy tak postawionych zarzutach wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowieniai przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Ewentualnie wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie żądania w całości i zasądzenie od uczestników na ich rzecz kosztów postępowania.
Uczestnicy postępowania –P. G.iM. G.– wnieśli o oddalenie apelacji jako bezzasadnej oraz zasądzenie od wnioskodawców na ich rzecz solidarnie kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Najistotniejszą kwestią związaną z rozpoznawaną sprawą jest to, że nie dotyczy ona zasiedzenia służebności w zakresie całości przebiegu drogi, a jedynie części na działce uczestników postępowania w zakresie jej szerokości. To bowiem kwestie związane z przejazdem maszynami rolniczymi - ciągnikiem lub kombajnem (tak wnioskodawca w trakcie zeznań /k. 83/) - stanowiły podstawę do twierdzeń, że droga była szersza przed postawieniem płotu przez p.B.. Jest to o tyle istotne, że wskazuje również na kwestie dotyczące utwardzenia szlaku drogowego. W tym miejscu szlak drogowy w postaci drogi wewnętrznej istniał. Tylko niektóre pojazdy – jak kombajn, ciągnik rolniczy – nie mogły się przedostać szerokością tego szlaku, dlatego przeszkodę do przejazdu stanowi postawiony płot – chodzi o to, że tego rodzaju maszyny są szersze od samochodów, bo mają dodatkowe urządzenia, wystające poza obręb wyznaczony osiami pojazdu.
Z zeznań świadkaA. K./k. 57v./ wynika, że była to pierwotnie polna droga, ale wysypana żwirem; a drogę tworzyłJ. B.iF. B.. ŚwiadekE. W./k. 57v.-58/ zeznała, że droga jest od kiedy pamięta, jest utwardzona, a jak robiły się dziury to zasypywano je i robił toA. B. (2), zaś po nim utwardza toH. Z..
ŚwiadekP. W./k. 58/ zaznaczył, że ta droga była od kiedy pamięta i korzystali z niejB.iB.dojeżdżając do swoich domów i oni ją utwardzali. Zawsze była równa, a gdy były dziury to zasypywali. Utwardzano ją w latach siedemdziesiątych, osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku. Przejeżdżały furmanki, ciągniki, samochody. Po postawieniu płotu zwężyła się. Utwardzał toA. B. (2), który przekazał to wnioskodawczyni. Droga była wcześniej szersza o około 1,5 m.
Sam wnioskodawca wskazał, że utwardzaniem drogi zajmował się zarówno jego szwagier, teść oraz uczestnik postępowania -J. B./k. 83/. Wnioskodawczyni również zaznaczyła, że także ojciec uczestnika postępowania -A. B. (1)brał udział w utwardzeniu drogi /k. 83v./.
W takich okolicznościach trudno przyznać rację apelującym, że doszło do błędóww ustaleniach faktycznych w zakresie osób, które utwardzały nieruchomość (drogę).
Jest to o tyle istotne, że w rozpoznawanej sprawie chodzi o to, iż wstępni pierwotnych uczestników postępowania (p.B.) również uczestniczyli w utwardzaniu drogi. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego stwierdzenie zasiedzenia służebności drogi możliwe jest zasadniczo tylko wówczas, gdy trwałe i widoczne urządzenie zbudowane zostało przez posiadacza służebności drogi dojazdowej, a nie przez właściciela nieruchomości potencjalnie służebnej lub przez jego poprzedników prawnych; chodzi bowiem o to, aby właściciel nieruchomości potencjalnie służebnej mógł skorzystać z funkcji ostrzegawczych wzniesienia trwałego i widocznego urządzenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 października 2016 r., sygn. akt III CSK 360/15, OSNC 2017/7-8/86).
W tej sprawie zaś to także właściciel potencjalnie obciążonej służebnością drogi nieruchomości oraz inni okoliczni sąsiedzi brali udział w utwardzeniu drogi, która nie była własnością właściciela potencjalnie obciążonej służebnością nieruchomości. Odbywało się to także w szlaku drogi wewnętrznej, stanowiącej własność osoby trzeciej, a co za tym idzie jest to dodatkowa okoliczność wskazująca na to, że właściciel tej nieruchomości nie miał żadnych podstaw, aby przypuszczać, iż ktokolwiek korzysta z jego nieruchomości na zasadzie korzystania ze służebności i to wbrew niemu.
Ostatecznie przecież tą drogą przemieszczali się wszyscy, a jej utwardzenie także przez właściciela potencjalnie obciążonej służebnością nieruchomości, w szerszym zakresie niżdziałka (...), w żaden sposób nie może prowadzić do wniosku, że doszło do zasiedzenia służebności na jego nieruchomości (działce nr (...)). Także stosunki rodzinne mają tu znaczenie.
W takim stanie sprawy nie sposób uznać, aby Sąd Rejonowy nie rozpoznał jej istoty, natomiast z zarzutów apelacji nie wynika, aby skutecznie można było podważyć ustalenia dokonane przez Sąd Rejonowy. Te ustalenia dokonane przez Sąd Rejonowy są zaś prawidłowe i jako takie Sąd Okręgowy uznaje za własne. Wynika z nich, że nie ma podstaw ku temu, aby doszło do zasiedzenia jakiejkolwiek części nieruchomości stanowiącej obecnie własność uczestników postępowania w zakresie drogi, albowiem ich poprzednik prawny również brał udział w budowaniu urządzenia, które miało na celu przemieszczanie siędziałką nr (...)w miejscowości, w której mieszkał. To jest wystarczające do oceny złożonego wniosku jako bezzasadnego. Sąd Rejonowy ocenił też, że wyłożono część nieruchomości płytami chodnikowymi – to zaś jest urządzenie trwałe i widoczne, pomimo tego, że porosło trawą.
W tej kwestii istotne jest także to, że w żaden sposób nie zostały zaprzeczone twierdzenia i zeznaniaJ. B., iż postawienie płotu było związane z urządzaniem rajdów po tej drodze (działce nr (...)), co powodowało też tumany kurzu; zgłaszał to wielokrotnie gminie, ale nie było skutku i dlatego dokonał pomiarów geodezyjnych, spisany został protokół i obecny był także wnioskodawca oraz przedstawiciel gminy, którzy nie mieli żadnych wątpliwości. W tamtym momencie wnioskodawca, czując się posiadaczem służebności, powinien zgłosić wątpliwości, albowiem wiedział już, żeJ. B.w sytuacji niemożności zakupudziałki (...)chce postawić płot; po to były ostatecznie pomiary geodezyjne. Takich sprzeciwów wnioskodawca nie zgłaszał. Wnioskodawca twierdzi w zeznaniach, że nie wie po coJ. B.wybudował płot, ale potwierdził udział w pomiarach geodezyjnych – nie zaznaczył zaś, aby zgłaszał wówczas swoje uwagi co do praw na nieruchomości wówczas jeszcze stanowiącej własność p.B./k. 83-83v./. We wniosku w tej sprawie wskazali wnioskodawcy, że chodziło o zakupdziałki nr (...)/k. 4/. Trzeba zaznaczyć, że pomiary geodezyjne musiały być wykonywane wówczas, gdy wnioskodawca przebywał w Polsce, gdyż zasadniczo mieszka poza granicami kraju. To też świadczy o tym, żeJ. B.nie wykonywał ich za jego plecami, ale otwarcie stając przed sąsiadem. Brak wówczas uwidocznienia posiadania służebności stanowi okoliczność przez pryzmat, której należy oceniać materiał dowodowy w tej sprawie.
Zarzut dotyczący naruszenia przepisów postępowania jest zaś zupełnie niezrozumiały, albowiem Sąd Rejonowy prowadził postępowanie dowodowe i na jego podstawie doszedł do ustaleń faktycznych w sprawie. Natomiast oddalił jedynie wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, zostały wówczas zgłoszone zarzuty, niemniej jednak nie zostały ono podniesione w apelacji, a co za tym idzie nie ma podstaw, aby badać zasadność oddalenia tego wniosku dowodowego (por.art. 380 k.p.c.w związku zart. 13 § 2 k.p.c.).
Nie zostały więc wykazane przez wnioskodawców przesłanki uzasadniające nabycie służebności w drodze zasiedzenia, a to ich obciąża ciężar dowodowy w tym zakresie(art. 6 k.c.).
Ostatecznie zastosowana przez Sąd Rejonowy regulacja prawna jest prawidłowa.
Dlatego też zarzuty apelacji są bezzasadne.
Mając powyższe na uwadze, na podstawieart. 385 k.p.c.w związku zart. 13§ 2 k.p.c., apelację jako bezzasadną oddalono. Uczestnicy postępowania nie są reprezentowani przez pełnomocnika, a nie wykazali, aby jakieś koszty w postępowaniu odwoławczym ponieśli, dlatego też nie orzekano o kosztach.
SSO Marcin Rak   SSO Roman Troll   SSO Beata Majewska-Czajkowska