Sąd Okręgowy w Warszawie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1434/15
Data wyroku: 2019-04-17 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Tadeusz Bulanda

Sygn. akt I C 1434/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 17 kwietnia 2019 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie następującym:
Przewodniczący: SSR del. Tadeusz Bulanda
Protokolant: sekr. sądowy Paulina Bondel
po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2019 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwaA. B. (1)iM. B.
przeciwkoM. S.
o bezpodstawne wzbogacenie i odszkodowanie

I
oddala powództwo;

II
zasądza odA. B. (1)iM. B.na rzeczM. S.kwoty po 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu i nie obciąża powodów kosztami procesu w pozostałym zakresie;

III
przyznaje adw.A. P.z funduszy Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę 3600 (trzy tysiące sześćset) złotych, powiększoną o podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za pełnienie funkcji pełnomocnika z urzędu ustanowionego dla powodów.

Sygn. akt I C 1434/15

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 4 grudnia 2008 roku, sprecyzowanym ostatecznie w piśmie procesowym z 10 kwietnia 2017 roku,M. B.iA. B. (1)wnieśli o zasądzenie odM. S.na ich rzecz:

1
168 480 złotych z odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, tytułem zwrotu korzyści uzyskanej w ten sposób, że pozwany nie łożył kwot, do których był obowiązany tytułem obowiązków związanych z opieką nad dzieckiem, a które to koszty ponosili powodowie, co stanowi bezpodstawne wzbogacenie pozwanego;

2
8 500 złotych tytułem odszkodowania za zniszczone przez niego mienie;

3
kosztów według norm przepisanych, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że nie zostały poniesione w całości ani w części.

Wysokość bezpodstawnego wzbogacenia powodowie obliczyli jako koszt 18-letniej opieki nad dzieckiem pozwanego, a wnukiem powodów, w stawce po 500 złotych miesięcznie (6000 zł rocznie) oraz koszt dojazdów do wnuka przez 18 lat w stawce po 3 360 złotych rocznie (108 000 zł + 60 480 zł). Wysokość odszkodowania określili jako wartość ruchomości wchodzących w skład gospodarstwa domowego pozwanego i jego żony, a córki powodów, które powodowie, jak twierdzili, przekazali córce(pozew – k. 2-4, pismo procesowe – k. 1376-1380).
M. S.wniósł o oddalenie powództwa w całości, wskazując na bezpodstawność roszczeń. Podniósł, iż nie zlecał powodom opieki nad synemT. S.oraz że wywiązywał się w okresie objętym pozwem z obowiązku alimentacyjnego względem dziecka(odpowiedź na pozew – k. 176).
W piśmie procesowym z 14 października 2010 roku pozwany wniósł o zasądzenie na jego rzecz od powodów kosztów procesu według norm przepisanych(pismo – k. 195).
W piśmie procesowym z dnia 5 maja 2017 roku pozwany podniósł zarzut częściowego przedawnienia roszczenia, wykraczającego ponad 10 letni termin. Zaprzeczył, aby zniszczył meble i inne elementy wyposażenia mieszkania, które miałyby stanowić własność powodów(pismo procesowe – k. 1423-1424).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
M. S.iB. S.zawarli związek małżeński w 1994 roku. W 1995 roku kupili spółdzielcze prawo dolokalu nr (...)w budynku przyulicy (...)wC.. Znaczną część ceny mieszkania (20 000 złotych z 25 000 złotych) pokryli rodziceB. A.iM. B., którzy również sfinansowali wyposażenie mieszkania w podstawowe sprzęty – meble pokojowe, segment, pralkę, lodówkę.
Dnia 8 maja 1998 rokuM.iB. S.urodził się synT..
M. S.zmienił pracę, którą wykonywał wW.i podjął zatrudnienie wPHU (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąwC.. Zmiana wiązała się ze zmniejszeniem wynagrodzenia, aleM. S.podzielał zdanie swojej żony, iż pozwoli to scalić ich więzi małżeńskie. Z biegiem czasu pomiędzy małżonkami dochodziło do coraz częstszych nieporozumień i kłótni.B. S.oczekiwała, że małżonek podejmie lepiej płatną pracę, a gdy zaangażował się w prace dodatkowe wyrażała niezadowolenie z małej ilości czasu spędzanej wspólnie przez małżonków.
W sierpniu 2002 rokuM. S.wyprowadził się z mieszkania zajmowanego wspólnie z żoną i synem i przeniósł się do swoich rodziców.
Wyrokiem z 6 stycznia 2003 roku Sąd Rejonowy w Ciechanowie (sygn. akt III RC 467/02) przyznałT. S.odM. S.rentę alimentacyjną w kwotach po(...)złotych miesięcznie.
W 2003 roku i 2004 rokuT. S.przechodził problemy zdrowotne. Z powodu wady słuchu przebywał na badaniach i turnusach rehabilitacyjnych w Ośrodku(...)wW.oraz(...) Centrum (...)wJ..
T. S.miał trudności w nauce. Wymagał pracy korekcyjno-kompensacyjnej. Wykazywał cechy nadpobudliwości psychoruchowej. Rozpoznano u niego zaburzenia koncentracji uwagi, deficyty parcjalne (w zakresie rozwoju w obrębie pamięci słuchowej bezpośredniej, myślenia logicznego, przyczynowo-skutkowego, umiejętności grafomotorycznych) oraz zaburzenia emocjonalne.
Opiekę nad nim sprawowałaB. S., zaś jej rodziceA.iM. B.pomagali w opiece nad wnuczkiem, bądź przyjeżdżając doC.(najczęściej przyjeżdżałaM. B.), bądź opiekując się wnukiem w ich miejscu zamieszkania wH.ok. 20 km odC.. Będąc wC., babcia spędzała z wnukiem wolny czas, odbierała go z przedszkola, a później szkoły, gotowała obiady, pomagała przy odrabianiu prac domowych.A.iM. B.pomagali córce rzeczowo i finansowo. W pomoc angażowali się także braciaB. S..
Wyrokiem z 13 lutego 2006 roku Sąd Okręgowy w Płocku rozwiązał przez rozwód małżeństwoB.iM. S.. Jednocześnie ustalił udziałM. S.w ponoszeniu kosztów utrzymaniaT. S.w wysokości po 500 złotych miesięcznie, zamiast alimentów zasądzonych wyrokiem Sądu Rejonowego w Ciechanowie z dnia 6 stycznia 2003 roku. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił apelacjęB. S.od powyższego orzeczenia.
Wyrokiem Sądu Rejonowego w Ciechanowie z dnia 24 września 2008 roku, zmienionym wyrokiem Sądu Okręgowego w Płocku z dnia 4 grudnia 2008 roku renta alimentacyjna należnaT. S.odM. S.została podwyższona za okres od 19 stycznia 2004 roku do 30 kwietnia 2004 roku z kwoty po(...)złotych miesięcznie do kwoty(...)złotych miesięcznie, płatnej z góry do dziesiątego dnia każdego miesiąca do rąk matkiB. S.z ustawowymi odsetkami w razie zwłoki w płatności, poczynając od 19 stycznia 2004 roku. Została podwyższona również renta alimentacyjna ustalona w wyroku rozwodowym Sądu Okręgowego w Płocku z dnia 13 lutego 2006 roku z kwoty po(...)złotych miesięcznie do kwoty po(...)złotych miesięcznie, płatnej do dziesiątego dnia każdego miesiąca do rąk matkiB. S., poczynając od 1 września 2008 roku, z ustawowymi odsetkami w razie zwłoki w płatności

    (kopie opinii – k. 166-166v, kopia opinii sądowo-lekarskiej – k. 167, kopia umowy darowizny sporządzonej w formie aktu notarialnego – k. 222, kopia opinii – k. 223-224v, odpis wyroku Sądu Rejonowego w Ciechanowie – k. 649-663, odpis wyroku Sądu Okręgowego w Płocku – k. 664-671, odpis wyroku Sądu Rejonowego w Ciechanowie – k. 672-678, odpis wyroku Sądu Okręgowego w Płocku – k. 679-689, odpis wyroku Sądu Okręgowego w Płocku – k. 690-702, odpis wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie – k. 703-713, pracownicze dokumentyM. S.– k. 959-962, odpis aktu notarialnego – k. 1479-1481, odpis aktu notarialnego – k. 1482-1484, kopia opinii – k. 1603-1607, zeznania świadków:D. B.,A. B. (2)– k. 945 i 947,B. S.– k. 1007, 1616-1620 i 1728-1733,A. N.– k. 1610-1612,J. O.– k. 1612-1615, dowód z przesłuchania powódki – k. 1733-1738, dowód z przesłuchania powoda – k. 1738-1739, dowód z przesłuchania pozwanego – k. 1738-1742).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wskazanych wyżej dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach niniejszej sprawy. Dokumenty były spójne z pozostałym materiałem dowodowym, a ich autentyczność i zgodność z rzeczywistością nie budziły wątpliwości.
Sąd uwzględnił zeznania świadków i stron w zakresie, w jakim pokrywają się z dowodami z dokumentów. Przesłuchani świadkowie to członkowie rodziny powodów lub bliscy znajomi byłej żony pozwanego, dlatego zeznania te w większości były tendencyjne i nasycone niechęcią (głównie zeznaniaB. B. (2)i jej braci) doM. S..
Zeznania powodów były ogólne i również nasycone żalem i niechęcią do pozwanego, która narosła wokół konfliktu małżeńskiego ich córki i pozwanego. W kontekście przedmiotu tej sprawy (żądanie pieniężne) zeznania powodów są materiałem dowodowym o niskiej wartości. Powodowie nie byli w stanie wskazać konkretnych wydatków ponoszonych przez nich na poczet kosztów utrzymania i wychowaniaT. S.. Brak jest w ich zeznaniach konkretów dotyczących czasu poświęconego jako pomoc w opiece nad wnukiem. Z zeznań powodów, a takżeB. B. (2)wynika, że pomoc finansową (np. na pokrycie kosztu pobytuT. S.w sanatorium oraz w postaci kosztów przejazdów zH.-A.) ponosili także braciaB. B. (2).
Sąd pominął nie powołany wyżej materiał dowodowy jako nieprzydatny dla ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Chodzi tu w szczególności o materiały zgromadzone w aktach postępowań przygotowawczych, które nie dają podstaw do poczynienia jakichkolwiek ustaleń co do zakresu bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego oraz zakresu i wysokości szkody, której rekompensaty powodowie dochodzą.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
M. B.iA. B. (1)domagali się zasądzenia na ich rzecz odM. S.kwoty 168 480 złotych z odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, tytułem bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego uzyskanego w ten sposób, że pozwany nie łożył kwot, do których był obowiązany tytułem obowiązków związanych z opieką nad synemT. S., a które to koszty ponosili powodowie. Nadto żądali zasądzenia od pozwanego na ich rzecz kwoty 8 500 złotych tytułem odszkodowania za zniszczone przez niego mienie.
Podstawą prawną pierwszego z roszczeń (168 480 złotych) jestart. 410 § 1 k.c.w zw. zart. 405 k.c.
Ugruntowane jest stanowisko judykatury, iż przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu znajdą zastosowanie, gdy brak jest innego środka prawnego, przy wykorzystaniu którego, możliwe byłoby przywrócenie równowagi majątkowej, naruszonej bez prawnego uzasadnienia. Odpowiedzialność z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia ma charakter subsydiarny(patrz: wyrok Sądu Najwyższego z 8 marca 2018 roku, III CSK 299/17, Lex nr 2508551).
W świetle stanu faktycznego i uzasadnienia roszczenia o zapłatę 168 480 złotych, należałoby rozważyć w pierwszej kolejności zastosowanieart. 140 § 1 k.r.o., zgodnie z którym, osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania lub wychowania nie będąc do tego zobowiązana albo będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w bliższej lub tej samej kolejności byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić.
Skoro powodowie twierdzą, że ponieśli koszt wychowania i utrzymania wnukaT. S., który powinien ponieść jego ojciec –M. S., to w istocie powodowie zgłaszają roszczenie o charakterze regresowym, uregulowane wart. 140 k.r.o.W tej sytuacji, wobec subsydiarności tej instytucji prawnej, nie mogą znaleźć zastosowania przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu. W tej sytuacji, przy uwzględnieniu zasady wyrażonej wart. 321 § 1 k.p.c., zgodnie z którym sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie, już samo popieranie roszczenia o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia w okolicznościach faktycznych sprawy daje podstawę do oddalenia powództwa o zapłatę kwoty 168 480 złotych.
Niezależnie od powyższego, żądanie zapłaty kwoty 168 480 złotych jest także bezzasadne w świetleart. 140 k.r.o.M. S.w okresie objętym żądaniem pozwu (18 pierwszych lat życiaT. S.) partycypował w kosztach utrzymania i wychowania syna – w pierwszym okresie 4,5 lat życia syna w ten sposób, że mieszkając z żoną i synem przeznaczał uzyskiwane przez siebie dochody na potrzeby rodziny, a następnie płacąc alimenty na podstawie orzeczeń sądów.
Podnieść należy, że zgodnie zart. 365 § 1 k.p.c.orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Orzeczenia Sądu Rejonowego w Ciechanowie i Sądu Okręgowego w Płocku określające wysokość świadczeń alimentacyjnych obciążających pozwanego na rzecz jego syna wiążą Sąd w niniejszej sprawie, a zatem nie jest dopuszczalne poczynienie przy rozpoznaniu tej sprawy ustalenia, że powodowie ponieśli koszty utrzymania i wychowaniaT. S., które obowiązany był ponieśćM. S.. Zart. 133 § 1 i art. 135 § 1 k.r.o.wynika, że. rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania, przy czym zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Jeżeli zatem właściwe sądy wC.iP.ustaliły w danej wysokości alimenty obciążającejM. S.na rzecz jego syna, uwzględniając usprawiedliwione potrzebyT. S.oraz zarobkowe i majątkowe możliwościM. S., to w niniejszej sprawie Sąd nie może ustalić, że należne alimenty były wyższe i alimenty w zakresie przekraczającym alimenty zasądzone i uiszczane przez pozwanego pokryli powodowie zamiast pozwanego.
Dodatkowo zważyć trzeba, że powodowie, mimo obowiązku wyrażonego wart. 232 k.p.c.iart. 6 k.c., nie wykazali, iżby ponieśli na rzeczT. S.co miesiąc przez 18 pierwszych lat jego życia po 780 zł, w tym po 280 zł tytułem kosztów dojazdów oraz po 500 złotych tytułem kosztów utrzymania i wychowania. Twierdzenia tego nie potwierdza materiał dowodowy zgromadzony w sprawie – nie dowodzą tego w żaden sposób dokumenty, a zeznania świadków, przede wszystkimB. B. (2), oraz zeznania powodów nie pozwalają na poczynienie jakichkolwiek, nawet przybliżonych miarodajnych ustaleń w tym zakresie. Twierdzenie, że powodowie płacili regularnie po 3 360 złotych przez osiemnaście lat życiaT. S.jest nadto sprzeczne z doświadczeniem życiowym i zasadami logiki, skoro w tym okresie niewątpliwie ulegały zmianie tak potrzebyT. S., jak i ceny oraz siła nabywcza pieniądza.
Odnośnie żądania zapłaty odszkodowania podnieść należy, że zgodnie zart. 415 k.c.kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Skuteczność roszczenia odszkodowawczego uzależniona jest od wykazania bezprawności zachowania sprawcy szkody, istnienia i wysokości szkody oraz związku przyczynowego między tym zjawiskami (art. 361 § 1 k.c.).
Powodowie nie udowodnili (również mimo obowiązku wyrażonego wart. 232 k.p.c.iart. 6 k.c.), jakie dokładnie przedmioty zostały rzekomo zniszczone, że należały one do powodów, że ich wartość wynosiła 8 500 złotych oraz że zniszczył je pozwany bezprawnym zachowaniem.
Wobec powyższego Sąd oddalił powództwo w całości.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawieart. 102 k.p.c., który stanowi, że w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Powodowie przegrali sprawę w całości, jednak mając na względzie ich wprawdzie nie skonkretyzowane, lecz wieloletnie starania o wychowanie wnuka oraz ich sytuację majątkową, Sąd uznał za sprawiedliwe obciążenie ich jedynie częścią kosztów procesu poniesionych przez pozwanego.
Adwokat reprezentujący z urzędu powodów złożył oświadczenie, że jego wynagrodzenie nie zostało zapłacone w całości ani w części. Sąd zasądził zatem ze środków Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie na rzecz pełnomocnika powodów na podstawie § 2 pkt 3, § 6 pkt 6 w zw. z § 19 i 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, wynagrodzenie w kwocie 3 600 zł tytułem, które powiększył o należny podatek od towarów i usług.