Sąd Okręgowy w Łodzi
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 3255/19
Data wyroku: 2020-02-18 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Sędziowie: Agnieszka Domańska-Jakubowska
Słowa kluczowe: Wysokość emerytury
Podstawa prawna: art.58 kpa, art.114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt VIIIU 3255/19

UZASADNIENIE
Zakład (...) OddziałwŁ.decyzją z dnia26.06.2019r w związku z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania z dnia6.06.2019r odmówiłM. S.przywrócenia terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania w sprawie. W uzasadnieniu wskazano ,że skarga o wznowienie postępowania została wniesiona po upływie ustawowego terminu w dniu6.06.2019roku. Wnioskodawczyni złożyła wniosek o przywrócenie uchybionego terminu, który upłynął z dniem 23 kwietnia 2019 roku ale w ocenie organu nie uprawdopodobniła ,że uchybienie nastąpiło bez jej winy. /decyzja w aktach ZUS/.
Odwołanie od decyzji w ustawowym terminie złożyła ubezpieczona, podnosząc, że nie zgadza się z decyzją i czuje się pokrzywdzona. /odwołanie – k. 3 – 3 odw/
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji i wniósł o oddalenie odwołania. /odpowiedź na odwołanie – k. 4-4odw/.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
WnioskodawczyniM. S.urodziła się w dniu (...)/ niesporne/.
Ubezpieczona była uprawniona do emerytury w wieku obniżonym od dnia1.09.2008roku. Emerytura została przyznana decyzją z dnia19.09.2008roku / decyzja w aktach ZUS/
Decyzją z dnia25.04.2013 rZakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział przyznał ubezpieczonej emeryturę po osiągnięciu wieku emerytalnego, której wysokość obliczono z zastosowaniemart. 25 ust 1 b ustawy z dnia 17 12 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych( Dz.U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227 ze zm.) czyli podstawę emerytury pomniejszono o sumę kwot pobranych emerytur. Wysokość emerytury została obliczona zgodnie z art.26 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i pomniejszona o kwotę pobranych emerytur w wysokości114 337,92 zł. Wypłata emerytury została zawieszona, gdyż korzystniejszym świadczeniem była dotychczasowa emerytura./ decyzja w aktach ZUS/.
Wyrokiem z 06.03.2019 r. wydanym w sprawie sygn. akt P 20/16 Trybunał Konstytucyjny orzekł, żeart. 25 ust. 1 b ustawy z dnia 17 12 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz.U. z 2018 r. poz. 1270 oraz z 2019 poz. 39 ) w brzmieniu obowiązującym do 30 września 2017 r. w zakresie w jakim dotyczy urodzonych w r. kobiet które przed 01 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy jest niezgodny zart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Zdaniem Trybunału, wyprowadzenie do ustawy o FUS mechanizmu potrącania kwot pobranych świadczeń z tytułu wcześniejszej emerytury przy obliczaniu podstawy emerytury powszechnej dla kobieturodzonych w (...)r. nastąpiło z naruszeniem wynikającej zart. 2 Konstytucjizasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. Ubezpieczone, które zdecydowały się przejść na wcześniejszą emeryturę, nie miały - w momencie podejmowania tej decyzji na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego - świadomości co do skutków prawnych, jakie może ona wywoływać w sferze ich przyszłych uprawnień z tytułu emerytury powszechnej. Nie mogły przewidzieć, że przejście na emeryturę jeszcze przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego, będzie wiązało się z pomniejszeniem zgromadzonego kapitału o pobrane świadczenia. Nie spodziewały się, że fakt wypłacania świadczeń emerytalnych wypłynie na sposób ustalania wysokości świadczenia w ramach emerytury powszechnej. Dodatkowo należy zaznaczyć, że kobiety te przez cztery lata mogły realizować swoje uprawnienia w oparciu o obowiązujący przed 2013 r. stan prawny. Natomiast zasady ustalania wysokości świadczeń emerytalnych, wypłacanych kobietom urodzonym w latach 1949­ 1952, które przeszły na tych samych warunkach na emeryturę wcześniejszą, pozostały niezmienione. Możliwości skorzystania przez kobiety z rocznika 1949-1953 przejścia na emeryturę na zasadach obowiązujących przed reformą było niewątpliwie rozwiązaniem korzystniejszym. Miały możliwość alternatywnego - w stosunku do powszechnego wieku emerytalnego - przechodzenia na emeryturę z uwagi na posiadanie odpowiednio długiego stażu pracy. Unormowania te zakładały - również od samego początku - powiązanie sposobu ustalania wysokości świadczenia emerytalnego „na starych zasadach”, czyli zgodnie z uchylaną formułą zdefiniowanego świadczenia. Wykorzystanie tej możliwości przez ubezpieczonych spełniających kryteria ustawowe musiało zatem oznaczać decyzję co do tego, czy chcą oni wcześniej uzyskiwać świadczenie emerytalne przypisane do „starego” systemu, czy też wolą kontynuować pracę zawodową i opłacać składki na ubezpieczenie społeczne do momentu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego i uzyskania - z mocy prawa - emerytury powszechnej, której wysokość będzie ustalona według nowych zasad. W każdym takim wypadku była to zatem decyzja o charakterze systemowym. Ubezpieczony rozstrzygał, czy - mając taki ustawowy przywilej - chce otrzymywać świadczenie emerytalne zgodnie z dotychczasowymi zasadami, czy też decyduje się wyłącznie na warunki przewidziane w nowym systemie emerytalnym.
Podkreślić należy również, że konsekwencją obowiązujących regulacji było uprzywilejowanie tych osób względem ubezpieczonych w systemie zdefiniowanej składki. Jednym z podstawowych założeń nowego systemu było bowiem oparcie zasad ustalania wysokości emerytury w relacji akumulacji składki do okresu jej konsumpcji. Tymczasem osoby, które przeszły na wcześniejszą emeryturę, a następnie po uzyskaniu powszechnego wieku emerytalnego przechodziły do systemu zdefiniowanej składki, przy wymiarze emerytury, nie miały uwzględnianej okoliczności wcześniejszego pobierania świadczenia. Wypłacone już emerytury nie wpływały na zmniejszenie indywidualnego kapitału ubezpieczonego. Ponadto osoby takie mogły dalej podejmować zatrudnienie, co wpływało na zwiększenie składki w nowym systemie. Składki te były dodatkowo waloryzowane. W efekcie takich uregulowań, bez względu na wysokość „skonsumowanego’ kapitału, ubezpieczeni mogli uzyskać świadczenie emerytalne w nowym systemie niepomniejszone o wypłacone wcześniej świadczenia. Powyższe korzyści wynikające w możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę przez kobiety z rocznika 1953, choć stanowiły wyjątek od założeń, na których opiera się nowy system emerytalny, nie stanowią usprawiedliwionego uzasadnienia zmiany ich sytuacji prawnej. Należy bowiem podkreślić, że to z mocy wyraźnego postanowienia ustawodawcy modyfikacja systemu emerytalnego nie objęła tej grupy kobiet, jeżeli spełniały warunki przejścia na wcześniejszą emeryturę i z możliwości takiej skorzystały. Tym samym stworzył on dodatkowe gwarancje realizacji uprawnień emerytalnych według zasad starego systemu. Z uwagi na to, że uprawnienia te z założenia miały charakter przejściowy - obowiązujący do czasu ich wygaśnięcia - nastąpiło niejako wzmocnienie usprawiedliwionego przekonania tych kobiet, że ustawodawca nie wycofa się z ich realizacji oraz że nie będą miały do nich zastosowania nowe uregulowania. Skoro ustawodawca w ramach nowego zreformowanego systemu stworzył pewnej grupie osób możliwość przejścia na emeryturę na uprzednich, korzystniej szych zasadach, to działając w zaufaniu do prawa, mogły one w sposób uprawniony oczekiwać, że ich uprawnienia będą realizowane w oparciu o te zasady. Nie ma tu znaczenia fakt, że miały one świadomość kapitałowego charakteru nowych regulacji, które będą podstawą ustalania wysokości emerytury kolejnych roczników. Jeżeli w tym systemie ustawodawca zrobił wyjątek w stosunku do pewnej grupy kobiet, to w takich okolicznościach sama świadomość pozostawania w uprzywilejowanej sytuacji oraz znajomość nowych zasad systemu emerytalnego opartego na kapitalizacji składek nie oznacza powinności liczenia się z możliwością objęcia tej grupy osób nowymi uregulowaniami. Podejmowanie decyzji o przejściu na wcześniejszą emeryturę nie może wiązać się z pozostawaniem w niepewności co do ukształtowania ich sytuacji prawnej w przyszłości, jeżeli jest konsekwencją decyzji podjętych w oparciu o obowiązujący stan prawny. Rozpoczęcie realizacji prawa do wcześniejszej emerytury, która bezpośrednio wpływa na wysokość emerytury powszechnej - w oparciu o zasadę zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa - stanowi podstawę uzasadnionego oczekiwania, że ustawodawca nie zmieni w sposób niekorzystny „reguł gry” w stosunku do osób korzystających ze swoich uprawnień na zasadach wskazanych w ustawie. Nie będzie tym samym pułapką dla tych, którzy w zaufaniu do obowiązującego prawa, określającego w dodatku horyzont czasowy wypłacanych świadczeń i zasad ich realizacji, skorzystali ze swoich uprawnień. Ustawodawca, dokonując zmiany zasad ustalania wysokości emerytury powszechnej w stosunku do kobieturodzonych w (...)r., naruszył zatem zasadę lojalności państwa względem obywateli. Wprowadzając nowe, mniej korzystne zasady po rozpoczęciu realizacji uprawnień w zakresie wcześniejszej emerytury, naraził te kobiety na nieprzewidziane skutki, które w istocie stanowiły dla nich pułapkę. Gdyby w momencie podejmowania decyzji o przejściu na taką emeryturę wiedziały, jakie będą tego konsekwencje d a ustalania wysokości emerytury powszechnej, być może nie skorzystałyby z tego uprawnienia. Obowiązkiem ustawodawcy jest określenie skutków finansowych regulacji prawnych i podejmowanie racjonalnych decyzji w oparciu o możliwości finansowe państwa w odpowiedniej perspektywie czasu. Zasada zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa wyklucza możliwość formułowania obietnic bez pokrycia bądź nagłe wycofywanie się państwa ze złożonych obietnic lub ustalonych reguł postępowania. Stanowi to bowiem niedopuszczalne nadużywanie pozycji przez organy władzy względem obywateli.
Dotyczy to w szczególności sytuacji, w której obywatel, układając swoje interesy, podejmuje decyzje dotyczące długiej perspektywy czasu i przewiduje ich konsekwencje na podstawie obowiązującego stanu prawnego. Zmiana tego stanu oznacza wówczas zaskoczenie, którego w danych okolicznościach obywatel nie mógł przewidzieć, a tym samym dostosować się do nowej sytuacji, w sposób, który nie wywrze negatywnych konsekwencji w sterze jego uprawnień. Skoro ustawodawca wprowadził możliwość skorzystania z korzystniejszych regulacji, wskazując jednocześnie horyzont czasowy realizacji uprawnień, jego obowiązkiem było zagwarantowanie wypłaty świadczeń w tym okresie. Wprowadzając zmiany, ustawodawca powinien preferować rozwiązania najmniej uciążliwe dla jednostki i ustanawiać regulacje, które ułatwią adresatom dostosowanie się do nowej sytuacji. W konkretnych warunkach niniejszej sprawy pozostawienie okresu 6 miesięcy od uchwalenia zmiany art. 25 ust. Ib ustawy o FUS do czasu jego wejścia w życie nie miało żadnego znaczenia dla osób, które przeszły na wcześniejszą emeryturę do końca 2008 r. Ustawodawca, dokonując zmian regulacji wobec kobieturodzonych w (...)r., zmienił skutki prawne ich decyzji podejmowanych w innym stanie prawnym. Niektóre kobiety nawet po czterech latach po przejściu na wcześniejszą emeryturę, dowiedziały się, że wypłacone im świadczenia emerytalne pomniejszą podstawę ustalenia wysokości emerytury powszechnej. Wprowadzenie nowych regulacji nastąpiło zdecydowanie za późno, by przygotować się do takiej zmiany i uniknąć nieprzewidzianych, niekorzystnych skutków prawnych. Kobiety te nie miały możliwości, by zmienić konsekwencje decyzji podjętych w 2008 r. Dlatego też Trybunał stwierdził, że art. 25 ust. Ib ustawy o FUS jest niezgodny z wynikającą zart. 2 Konstytucjizasadą zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. (tak wyrok TK z 19 listopada 2008 r., sygn. Kp 2/08, OTK ZU nr 9/(...), poz. 157 z uzasadnieniem)./ niesporne/.
Wyrok ten został ogłoszony w dniu 21 marca 2019 roku. Termin na wniesienie skargi upływał w dniu 23.04.2019 r ponieważ dni 21 i 22 kwietnia 2019 roku były dniami wolnymi ustawowo od pracy ( pierwszy i drugi dzień Świąt Wielkiej Nocy ). Dzień 23 kwietnia był pierwszym dniem roboczym poŚ./ niesporne/.
W dniu06.06.2019roku ubezpieczona złożyła w ZUS-ie wniosek o przywrócenie terminu do złożenie skargi o wznowienie postępowania w związku z wyrokiem Trybunał Konstytucyjnego. Wskazała ,że była poza miejscem zamieszania i nie mogła nikogo prosić o złożenie wniosku w jej imieniu. Ponadto wnioskodawczyni złożyła skargę o wznowienie postępowania i wniosła o wydanie nowej decyzji gdzie emerytura zostanie obliczona bez zastosowania niekonstytucyjnego przepisu/wniosek w aktach ZUS/.
Zakład (...) OddziałwŁ.decyzją z dnia26.06.2019r w związku z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania z dnia6.06.2019r odmówiłM. S.przywrócenia terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania w sprawie. W uzasadnieniu wskazano ,że skarga o wznowienie postępowania została wniesiona po upływie ustawowego terminu w dniu6.06.2019roku. Wnioskodawczyni złożyła wniosek o przywrócenie uchybionego terminu, który upłynął z dniem 23 kwietnia 2019 roku ale w ocenie organu nie uprawdopodobniła ,że uchybienie nastąpiło bez jej winy. /decyzja w aktach ZUS/.
Powyższy stan faktyczny jest między stronami niesporny. Sąd ustalił go w oparciu o dokumenty załączone do akt sprawy.
Sąd zważył, co następuje:
Odwołanie wnioskodawczyni od spornej decyzji nie jest zasadne i podlega oddaleniu .Wobec powyższego Sąd orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku na podstawieart. 47714§ 1 KPC
Należy jednak zwrócić uwagę, że ubezpieczona wniosła także o przeliczenie emerytury we wniosku z dnia6.06.2019 roku. Organ rentowy rozpoznał powyższy wniosek wyłącznie w oparciu o przepisykpa, bez zastosowania przepisów emerytalnych, do czego był zobowiązany.
Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 zaskarżonego wyroku znajduje podstawę prawną w treści przepisuart. 47710§ 2 kpc, który stanowi ,że jeżeli ubezpieczony zgłosił nowe żądanie, dotychczas nierozpoznane przez organ rentowy, sąd przyjmuje to żądanie do protokołu i przekazuje go do rozpoznania organowi rentowemu. Ubezpieczona podczas rozprawy w dniu 30 stycznia 2019 roku wniosła ponownie o przeliczenie emerytury zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 roku to jest bez pomniejszania wysokości emerytury o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur przyznanych przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego.
Zważyć należy ,że w sprawie z odwołania od decyzji organu rentowego, jej treść wyznacza przedmiot i zakres rozpoznania oraz orzeczenia sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (postanowienie Sądu Najwyższego z 13 maja 1999 r., II UZ 52/99, OSNAPiUS 2000 nr 15, poz. 601).
Mając powyższe na uwadze Sąd w punkcie 2 sentencji wyroku roszczenie wnioskodawczyni o przeliczenie emerytury w trybie przepisów emerytalnych przekazał do organu rentowego celem rozpoznania i wydania decyzji .
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w punkcie 2 sentencji wyroku.