Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 23/19
Data wyroku: 2020-01-15 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sądu Okręgowego  Magdalena Balion-Hajduk, Sędzia Sądu Okręgowego Marcin Rak, Sądu Okręgowego Leszek Dąbek
Słowa kluczowe: Odsetki, Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 481 kc, art 455 kc

Sygn. akt III Ca 23/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 15 stycznia 2020 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący – Sędzia Sądu Okręgowego  Marcin Rak
Sędzia Sądu Okręgowego:     Leszek Dąbek
Sędzia Sądu Okręgowego :    Magdalena Balion - Hajduk
Protokolant       Monika Piasecka
po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2020 r. w Gliwicach
na rozprawie
sprawy z powództwaD. P.
przeciwko Skarbowi Państwa – Generalnemu Dyrektorowi(...)
o zapłatę
na skutek apelacji powódki
od wyroku Sądu Rejonowego wR.
z dnia 13 listopada 2018 r., sygn. akt II C 752/14

1
zmienia zaskarżony wyrok:

a
w punkcie 2 o tyle, że dodatkowo od kwoty 10.000 zł zasądza odsetki ustawowe za okres od 2 października 2014r. do 31 grudnia 2015r. oraz odsetki ustawowe za opóźnienie od 1 stycznia 2016r. do 31 stycznia 2018r.;

b
w punkcie 3 o tyle, że w miejsce 3821 zł zasądza 2205 zł (dwa tysiące dwieście pięć złotych);

2
oddala apelację w pozostałej części;

3
zasądza od pozwanego na rzecz powódki 210 zł (dwieście dziesięć złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania odwoławczego.

SSO Magdalena Balion- Hajduk SSO Marcin Rak SSO Leszek Dąbek
Sygn. aktIII Ca 23/19

UZASADNIENIE
Pozwem z 27 marca 2014 roku powódkaD. P.domagała się od pozwanego Skarbu Państwa – Generalnego Dyrektora(...)zapłaty 10.000 zł z odsetkami ustawowymi od 30 września 2013 r. i kosztami sporu, z tytułu zadośćuczynienia za ból i cierpienie będące skutkiem zdarzenia drogowego zawinionego przez pozwanego, który nie zapewnił należytego stanu technicznego autostrady, na której doszło do kolizji drogowej skutkującej rozstrojem zdrowia powódki.
Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu. Zarzucił, że roszczenie nie zostało wykazane, a nadto jest przedawnione.
Pismem datowanym na 6 maja 2015 roku powódka rozszerzyła żądanie domagając się dalszych 16.700 zł z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia doręczenia odpisu tegoż pisma pozwanemu. Rozszerzone żądanie obejmowało należność z tytułu utraconych zarobków.
Pozwany wniósł o oddalenie i tego roszczenia jako nieudowodnionego i przedawnionego.
Wyrokiem wstępnym z 21 kwietnia 2017 roku Sąd Rejonowy wR.uznał roszczenie powódki za usprawiedliwione co do zasady.
Apelacja pozwanego od tego wyroku została oddalona wyrokiem Sądu Okręgowego w Gliwicach z 1 lutego 2018 roku, sygn. akt III Ca 1385/17.
Pismem datowanym na 25 października 2018 roku powódka ponownie rozszerzyła powództwo o 38.300 zł tytułem dalszego zadośćuczynienia, z odsetkami ustawowymi od doręczenia odpisu pisma pozwanemu.
Pozwany wniósł o oddalenie tego żądania.
Wyrokiem z 13 listopada 2018 roku Sąd Rejonowy wR.:

1
zasądził od pozwanego na rzecz powódki 15.000 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie:

- od 10.000 zł od dnia 1 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
- od 5.000 zł od 30 października 2018 roku do dnia zapłaty,

2
oddalił powództwo w pozostałej części;

3
zasądził od powódki na rzecz pozwanego 3.821 zł z tytułu zwrotu kosztów procesu,

4
nakazał pobrać od powódki na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego wR.3.744,49 zł z tytułu nieuiszczonych kosztów sądowych.

Wyrok ten zapadł po dokonaniu następujących ustaleń faktycznych:
W dniu 7 września 2011 roku, na 19 kilometrzeautostrady (...), w kierunkuŚ., doszło do kolizji drogowej samochodu osobowego z samochodem ciężarowym. W wyniku zdarzenia powódka, będąca pasażerką auta osobowego, doznała urazów skutkujących koniecznością dwukrotnej, łącznie tygodniowej, hospitalizacji.
Odpowiedzialnym za skutki wypadku jest pozwany Skarb Państwa – Generalny Dyrektor(...).
Po opuszczeniu szpitala powódka przebywała na zwolnieniu lekarskim do 30 listopada 2011 roku. Do dzisiaj odczuwa skutki wypadku w postaci uporczywych bólów głowy. Leczy się z tej przyczyny. Zdarzenie zachwiało sytuacją zawodową powódki, która prowadziła wówczas działalność gospodarczą. W czasie wypadku powódka zgubiła diamentowy kolczyk, zniszczeniu uległ też aparat fotograficzny i skórzana torebka, a także odzież. Powódka odczuwa traumę po zdarzeniu, które jednak nie skutkowało u niej trwałym uszczerbkiem na zdrowiu. Jej stan neurologiczny jest prawidłowy albowiem zmiany pourazowe w obrębie mózgowia całkowicie ustąpiły, zaś zmian w układzie nerwowym nie stwierdzono. Brak jest niekorzystnych, powiązanych ze spornym zdarzeniem, prognoz na przyszłość co do stanu zdrowia powódki.
Zważywszy na te ustalenia Sąd Rejonowy wskazał, że zasada odpowiedzialności pozwanego została przesądzona wyrokiem wstępnym. Określając wysokość należnych powódce świadczeń odwołał się doart. 444§1 k.c.iart. 445 k.c.orazart. 361§1 k.c.Jako adekwatne zadośćuczynienie uznał 15.000 zł zważywszy na występujący u powódki lęk, stres oraz dolegliwości bólowe z jednej strony oraz z drugiej – brak trwałego uszczerbku na zdrowiu.
Orzekając o odsetkach od tej należności powołał się naart. 481§1 i 2 k.c.uznając, że co do kwoty pierwotnego żądania należne być powinny od daty uprawomocnienia się wyroku wstępnego przesądzającego zasadę odpowiedzialności. Odsetki od dalszej kwoty zadośćuczynienia wynoszącej 5.000 zł zasądził zgodnie z żądaniem powódki – od doręczenia pisma rozszerzającego żądanie.
W zakresie roszczenia odszkodowawczego Sąd Rejonowy ocenił je jako przedawnione na podstawieart. 4421§1 k.c., a także nieudowodnione co do wysokości.
O kosztach procesu Sąd Rejonowy orzekł z powołaniem naart. 100 k.p.c.zważywszy na okoliczność, że powódka wygrała spór w 23%, zaś pozwany w 77%. Wskazał, że łączne koszty procesu wyniosły 12.952 zł z czego pozwany poniósł 6.800 zł, zaś powódka 6.152 zł.
Wskazał nadto, że na takiej samej zasadzie orzekł o nieuiszczonych kosztach sądowych wynoszących łącznie 4.862,77 zł (to jest pomniejszone o 2.000 zł zaliczki uiszczonej przez pozwanego, koszty opinii biegłych, opłaty od apelacji od wyroku wstępnego oraz opłaty sądowej od rozszerzonego powództwa od kwoty 38.300 zł), z czego powódka jako przegrywająca spór w 77% powinna ponieść 3.744,49 zł.
Apelację od tego wyroku wniosła powódka zaskarżając go w części rozstrzygającej o odsetkach od kwoty 10.000 zł za okres poprzedzający dzień 1 lutego 2018 roku oraz kosztach postępowania.
Zarzuciła naruszenie:
-art. 481§1 i 2 k.c.poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i nieuwzględnienie odsetek za okres liczony od 30 dni po wezwaniu do zapłaty, gdy w tej dacie pozwany znał wszystkie okoliczności wpływające na wymiar roszczenia,
-art. 100 k.p.c.poprzez obciążenie powódki kosztami wygenerowanym wyłącznie przez stronę pozwaną, a to kosztami opinii biegłych z zakresu ruchu drogowego i kosztami postępowania odwoławczego od wyroku wstępnego, gdy pozwany już przed wszczęciem sporu dysponował dokumentacją potwierdzającą nieprawidłowości w utrzymaniu drogi, a więc świadczącą o zasadzie jego odpowiedzialności.
Formułując te zarzuty domagała się zmiany zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie odsetek ustawowych od 10.000 zł od 30 października 2013 roku do 31 stycznia 2018 roku oraz obciążenia pozwanego kosztami postępowania w zakresie dowodu z opinii biegłych z zakresu ruchu drogowego oraz kosztami postępowania apelacyjnego od wyroku wstępnego. Wniosła także o zasądzenie kosztów postępowania odwoławczego.
Pozwany wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania odwoławczego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Zgodnie zart. 378§1 k.p.c.wyrok Sądu Rejonowego podlegał kontroli odwoławczej tylko w zaskarżonej części, to jest co do oddalonego roszczenia odsetkowego od kwoty 10.000 zł za okres od 30 września 2013 roku do 31 stycznia 2018 roku oraz orzeczenia o kosztach postępowania. W pozostałym zakresie wyrok ten jako niezaskarżony był prawomocny i miał charakter wiążący, co wynikało zart. 365 k.p.c.
Wskazać zatem trzeba, że co się tyczy odsetek od zadośćuczynienia za krzywdę, to w orzecznictwie na przestrzeni lat wyrażane były różne poglądy co do daty początkowego terminu ich naliczania. W ostatnim okresie dominuje pogląd stwierdzający, że decydujące znaczenie dla ustalenia terminu wymagalności zadośćuczynienia ma data wezwania do zapłaty.
Za najbardziej przekonywujące uznać należy jednak wywody wskazujące, że z uwagi na to, iż co do zasady wysokość zadośćuczynienia ma charakter ocenny, dla ustalenia terminu jego wymagalności istotne jest, czy dłużnik znał wysokość żądania uprawnionego oraz okoliczności decydujące o rozmiarze zadośćuczynienia. O terminie, od którego należy naliczać odsetki ustawowe decyduje także kryterium oczywistości żądania zadośćuczynienia, gdyż jeśli krzywda i jej rozmiar są ewidentne i nie budzą większych wątpliwości, uzasadnione jest przyjęcie, że odsetki ustawowe powinny być naliczane z uwzględnieniem dnia wezwania dłużnika do zapłaty. Z kolei w wypadku sporu sąd określając wysokość odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia nie ma dowolności w tym zakresie, co oznacza, że pomimo pewnej swobody wyrok zasądzający zadośćuczynienie nie ma charakteru konstytutywnego, lecz deklaratywny. Terminem, od którego należą się odsetki za opóźnienie w zapłacie zadośćuczynienia za krzywdę może być, w zależności od okoliczności sprawy, zarówno dzień poprzedzający wyrokowanie o zadośćuczynieniu, jak i dzień tego wyrokowania (por. wyroki Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 27 stycznia 2015 roku, I ACa 637/14, Lex nr 1649231 i z dnia 10 lipca 2014 roku, V ACa 132/14, Lex nr 1489084).
Okoliczności rozpoznawanej sprawy wskazują, że powódka określiła co do wysokości swoje żądanie zapłaty w wezwaniu z 30 września 2013 roku, do którego dołączyła kopię sporządzonej w toku innej sprawy sądowej opinii biegłego z zakresu ruchu drogowego, która to opinia odwoływała się zresztą do - zalecającej przebudowę drogi - ekspertyzy sporządzonej na zlecenie pozwanego. Z dokumentów tych w sposób jednoznaczny wynikały nieprawidłowości w utrzymaniu należytego stanu autostrady w miejscu zdarzenia, co powinno skłonić pozwany Skarb Państwa do przyjęcia zasady odpowiedzialności za zaniechania wynikające z niewłaściwego zorganizowania ruchu w niebezpiecznym miejscu. Przy wezwaniu do zapłaty brak było jednak jakiejkolwiek dokumentacji medycznej pozwalającej na weryfikację twierdzeń co do wysokości żądanego przez powódkę zadośćuczynienia. Dokumentacja taka znajdowała się natomiast przy pozwie, którego odpis doręczono pozwanemu 18 września 2014 roku. Uznać trzeba, że w terminie 14 dni od tej daty pozwany Skarb Państwa (a więc podmiot o znacznych możliwościach, mogący skorzystać z pomocy specjalistów) w istocie mógł dokumentację tą zweryfikować i podjąć decyzję o zaspokojeniu spornego roszczenia. Wszak zasadnicze leczenie powódki było już w tym czasie zakończone, a wszelkie następstwa wypadku ujawnione. W konsekwencji, zważywszy naart. 455 k.c.i481 k.c.o opóźnieniu w zapłacie kwoty pierwotnie żądanego zadośćuczynienia można było mówić od dnia 2 października 2014 roku. Ta więc data była miarodajną dla naliczania odsetek o jakich mowa wart. 481 k.c.
Co się z kolei tyczy kosztów postępowania, to działaniom pozwanego nie sposób było przypisać cech niesumienności lub oczywistej niewłaściwości, co mogłoby ewentualnie, na zasadzieart. 103 k.p.c., uzasadniać nałożenie na niego obowiązku ponoszenia kosztów wywołanych takimi działaniem. Postawa procesowa pozwanego nie wykraczała poza ramy dopuszczalnej obrony, zmierzającej do uwolnienia się od obowiązku świadczenia w sposób prawem przewidziany. Co też istotne, przedstawiciel pozwanego nie nadużywał uprawnień procesowych, nie składał wyjaśnień niezgodnych z prawdą, nie dopuścił się zatajenia dowodów czy też opóźnienia w ich przedstawieniu. Z drugiej natomiast strony, powódka reprezentowana była przez fachowego pełnomocnika, który powinien zwrócić jej uwagę na ryzyko występowania ze zbyt wygórowanymi roszczeniami i wiążącym się z tym ryzykiem poniesienia kosztów obrony pozwanego. Brak rozwagi nie mógł być okolicznością uzasadniającą zastosowanieart. 102 k.p.c.i nieobciążanie powódki kosztami przegranego w części procesu, jako odstępstwa od ogólnej zasady rozstrzygania w tym przedmiocie. Zasada ta dotyczyła zarówno rozstrzygnięcia o kosztach stron na zasadzieart. 100 k.p.c., jak i rozstrzygnięcia o nieuiszczonych kosztach sądowych na zasadzieart. 113 ustawy z 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(Dz. U. z 2016 r., poz. 623 ze zm.)
Rozstrzygnięcie o kosztach procesu (kosztach stron) wymagało jednak korekty ze względu na wadliwe ich ustalenie co do wysokości. W szczególności Sąd Rejonowy pominął tu§4 ust 2mającego zastosowanie w sprawie na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego,rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz. U. z 2013 r. poz. 490 oraz z 2015 r. poz. 617 i 1078), a także§4 ust 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz. U. z 2013 r. poz. 461 oraz z 2015 r. poz. 616 i 1079). Zgodnie z tymi regulacjami, w razie zmiany w toku postępowania wartości stanowiącej podstawę obliczenia opłat, bierze się pod uwagę wartość zmienioną, poczynając od następnej instancji. Powódka domagała się pierwotnie 10.000 zł, zatem liczone od tej wartości koszty wynagrodzenia pełnomocników wynosiło po 1.200 zł za postępowanie przed Sądem Rejonowym (§6 pkt 4 cytowanych rozporządzeń) oraz po 600 zł za postępowanie odwoławcze w zakresie wyroku wstępnego (§6 pkt 4 w zw. z §13 ust 1 pkt 1 rozporządzeń). Do tych należności po stronie powódki doliczyć należało opłatę od pozwu i rozszerzonego powództwa (łącznie 1.335 zł), natomiast po stronie pozwanego zaliczkę na czynności biegłego (2.000 zł). Łączne koszty procesu wyniosły zatem 6.935 zł, z czego powódka poniosła 3.135 zł, natomiast pozwany 3.800 zł. Ponieważ powódka przegrała w 77%, a pozwany w 23% to odpowiednio każde z nich powinno ponieść 5.340 zł i 1.595 zł z łącznych kosztów procesu. Należna zatem pozwanemu tym tytułem kwota wynosiła 2.205 (5.340-3.135 lub 3.800-1.595).
Z tych też względów Sąd Okręgowy, na podstawieart. 386§1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok w sposób opisany w sentencji, a w pozostałej części apelację jako bezzasadną oddalił zgodnie zart. 385 k.p.c.
O kosztach postępowania odwoławczego Sąd Okręgowy orzekł na zasadzieart. 100 k.p.c.stosunkowo je rozdzielając. Skapitalizowana wartość spornych na jego etapie odsetek wynosiła 4.367 zł, a wartość odsetek ostatecznie zasądzonych 2.570 zł. Oznaczało to, że powódka wygrała spór w 59%. Łączne koszty postępowania odwoławczego wyniosły 1.119 zł. Po stronie powódki obejmowały one opłatę od apelacji w wysokości 219 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 450 zł, to jest stawki minimalnej ustalonej odpowiednio do wartości przedmiotu zaskarżenia, na postawie§2 pkt 3w zw. §10 ust 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Z kolei po stronie pozwanego były to koszty wynagrodzenia pełnomocnika, w tożsamej stawce 450 zł ustalonej na podstawie§2 pkt 3w zw. z §10 ust 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.). Pozwanego obciążało 59% tych kosztów (tj. 660 zł), natomiast powódkę 41% (tj. 459 zł). Należna powódce omawianym tytułem różnica wynosiła zatem 210 zł (669-459 lub 660-450).
SSO Magdalena Balion – Hajduk SSO Marcin Rak SSO Leszek Dąbek