Sąd Okręgowy w Krakowie
II Wydział Cywilny Odwołaczy
Sygnatura akt: II Ca 2097/18
Data wyroku: 2019-03-19 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Renata Stępińska, Anna Nowak, Katarzyna Biernat-Jarek
Słowa kluczowe: Służebność
Podstawa prawna: 305^2^ § 2 k.c.

Sygn. akt II Ca 2097/18

POSTANOWIENIE
Dnia 19 marca 2019 r.
Sąd Okręgowy w Krakowie II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

SSO Anna Nowak

Sędziowie:

SO Renata Stępińska
SO Katarzyna Biernat-Jarek (sprawozdawca)

Protokolant: sekr. sądowy Małgorzata Łojewska
po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2019 r. w Krakowie
na rozprawie sprawy z wnioskuD. M.iJ. M.
przy uczestnictwie(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwW.
o ustanowienie służebności przesyłu
na skutek apelacji wnioskodawców od postanowienia Sądu Rejonowego w Myślenicach z dnia 26 czerwca 2018 r., sygnatura akt I Ns 1007/16
postanawia:

1
oddalić apelację;

2
zasądzić od wnioskodawców solidarnie na rzecz uczestnika kwotę 360 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego.

SSO Renata Stępińska SSO Anna Nowak SSO Katarzyna Biernat – Jarek

UZASADNIENIE
Wnioskodawcy w ostatecznie sprecyzowanym wniosku domagali się ustanowienia odpłatnej służebności przesyłu obciążającej nieruchomość wnioskodawców stanowiącądziałkę nr (...)położoną wB., obręb(...),B., gminaM., powiat(...), województwo(...), nr księgi(...), prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Myślenicach, Wydział Ksiąg Wieczystych, na rzecz Przedsiębiorcy przesyłowego(...) sp. z o.o., której treścią jest znoszenie prawa wstępu, posadowienia, utrzymania sieci gazowej średniego ciśnienie(...)stal o długości 25 m oraz(...)o długości 26 m, wraz z pasem o szerokości 3 metrów wzdłuż gazociągu, zajętym przedmiotowymi urządzeniami o powierzchni 50 m2, znoszenie używania i korzystania z gruntu o powierzchni 50 m2, oraz prawa korzystania z nieruchomości obciążonej w zakresie niezbędnym do dokonywania konserwacji, remontów, modernizacji urządzeń przesyłowych w postaci linii, linii gazowej średniego ciśnienia. Nadto domagali się zasądzenia od uczestnika postępowania solidarnie na rzecz wnioskodawców 7.380 zł należności głównej tytułem wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu z ustawowymi odsetkami od dnia wydania postanowienia do dnia zapłaty oraz zasądzenie od uczestnika solidarnie na rzecz wnioskodawców kosztów procesu wg norm przepisanych z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych wraz z opłatą w wysokości 17 zł z tytułu uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
Uczestniczka postępowania(...) sp. z o.o.wniosła o oddalenie wniosków i zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestnika zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2018 r. (sygn. akt I Ns 1007/16) Sąd Rejonowyw punkcie I. ustanowił na rzecz(...) sp. z o.o.z siedzibą wW.odpłatną służebność przesyłu gazu istniejącymi gazociągami o średnicy 32 mm i 25 mm pasem szerokości 1,0 m (po 0,5 mod osi gazociągów) obciążającą nieruchomość stanowiącądziałkę nr (...)położoną wB., obręb nr(...),B., gminaM., objętąksięgą wieczystą (...), której treścią jest znoszenie prawa wstępu, posadowienia, utrzymywania sieci gazowej średniego ciśnienia(...)stal o długości 25 m oraz(...)o długości 26 m, wraz z pasem zajętym przedmiotowymi urządzeniami, znoszenie używania i korzystania z pasa gruntu, prawo korzystania z nieruchomości obciążonej w zakresie niezbędnym do dokonywania konserwacji, remontów, modernizacji urządzeń przesyłowych w postaci linii gazowej średniego ciśnienia, jak to zaznaczono linią czerwoną przerywaną na mapie z projektem służebności przesyłu gazu sporządzoną przez geodetę uprawnionego mgr inż.J. P.z dnia 3 kwietnia 2017 r. i przyjętą do ewidencji materiałów państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego prowadzonego przez Starostę Powiatu(...)za nr P.(...).(...)
(...).
Sąd zasądził od uczestniczki na rzecz wnioskodawcówJ. M.iD. M.solidarnie kwotę 2.460,00 zł tytułem wynagrodzenia za ustanowienie służebności, a w pozostałym zakresie oddalił wniosek. Rozliczył także koszty postępowania (pkt IV i V postanowienia.
Sąd ustalił, żedziałka nr (...)objęta jest księgą KR1(...), a własność wpisana jest na rzeczD. M.iJ. M., na prawach ustawowej wspólności małżeńskiej. Właścicielami przedmiotowej nieruchomości wcześniej byli małżonkowieC. S.orazA. S., a nieruchomość tą nabyli na podstawie(...)Nr(...)wydanego dnia 30.05.1975 r. i byli właścicielami przedmiotowej nieruchomości do dnia 3 lipca 1991 r., kiedy zmarłC. S.. Następnie nieruchomość ta w wyniku spadkobrania i umów stała się własnością małżonkówD. M.iJ. M.. Decyzją z dnia 28-09-1987 r. nr(...)zatwierdzono plan realizacyjny i udzielono pozwolenia na budowę gazociągu wB..
Decyzja została wydana na rzecz(...) Komitetu (...)wB., który zajmował się uzyskaniem zgód właścicieli na posadowienie na ich gruncie urządzeń przesyłowych oraz na jej eksploatację. W zakresiedziałki (...)zgody takiej udzieliłC. S..
Sieć została przekazana do użytku 17 sierpnia 1989 r. i od tego czasu do dnia dzisiejszego uczestnik, a wcześniej jego poprzednicy prawni korzystają z nieruchomości dz.(...)w celu przesyłu gazu.
Przebieg gazociągu został uwidoczniony w opinii biegłego geodety kolorem żółtym, a strefę służebności przesyłu zaprojektowano, jako minimalny pas gruntu umożliwiający prawidłowy przesył gazu. Szerokość strefy kontrolowanej ustalono na podstawie załącznika nr 2 tabela 2 do rozporządzenia z dnia 4 czerwca 2013r. Ministra Gospodarki w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie. W trakcie eksploatacji sieci gazowej nie wpływały skargi właścicieli nieruchomości, co do przebiegu gazociągu i jego eksploatacji przez przedsiębiorstwa przesyłowe.
Położona sieć jest siecią stosunkowo młodą i nie było konieczności podejmowania napraw. Pas eksploatacyjny ustalony normą zakładową ZN-G-(...)to pas terenu po obu stronach urządzenia, konieczny dla właściwego korzystania z tego urządzenia, o szerokości niezbędnej do prowadzenia prac eksploatacyjnych, w tym swobodnego wejścia lub wjazdu sprzętu dla zapewnienia obsługi konserwacji, remontów, napraw, montażu, prac kontrolno-pomiarowych oraz do usuwania awarii i likiwdacji urządzenia.
Zgodnie z zapisami normy szerokość pasa technologicznego dla gazociągu średniego i niskiego ciśnienia do 0,5M.wynosi 1 m. Wysokość wynagrodzenia za ustanowienie służebności wynosi 2460 zł.
Oceniając zebrany materiał dowodowy, Sąd stwierdził, że w zasadzie poza sporem jest fakt przebiegu gazociągu oraz to, że gazociąg stanowi własność uczestnika.
Opierając się na dokumentacji geodezyjnej i dot. o pozwolenia na budowę Sąd ustalił przebieg i fakt posadowienia gazociągu.
Na podstawie zeznań świadkaJ. K.iR. T., Sąd ustalił fakt oddania gazociągu do eksploatacji oraz sposób jego eksploatacji jak również przebieg inwestycji i działania podejmowane przezKomitet (...). Świadkowie byli pracownikami uczestniczki, okoliczności wskazywane przez nich znalazły potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym.
Na podstawie opinii biegłego do spraw geodezji Sąd ustalił przebieg linii gazociągui strefy kontrolowanej. Biegły sporządził projekt z odwołaniem się do obowiązujących regulacji, a opinia ta nie była ostatecznie przedmiotem zarzutów. Biegły wskazał, że szerokość służebności jest zgodna z szerokością pasa eksploatacyjnego (technologicznego) ustalonego Normą Zakładową nr ZN-G-(...)jak również szerokością strefy kontrolowanej dla gazociągów wybudowanych po dniu 12.12.2001 r. ustalonej rozporządzeniem z dnia 26.04.2013r. Ministra Gospodarki „w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie”. Sąd zwrócił uwagę, że opinia ta była przedmiotem zarzutów wnioskodawców, do których biegły odniósł się w piśmie z dnia17 sierpnia 2017 r. Po udzieleniu odpowiedzi na postawione zarzuty, wnioskodawcy nie kwestionowali już opinii biegłego.
Na podstawie opinii biegłego ds. szacowania nieruchomości Sąd ustalił wysokość wynagrodzenia przysługującą wnioskodawcy z tytułu obciążenia nieruchomości ograniczonymprawem rzeczowym.
Wnioskodawcy nie kwestionując opinii szacunkowej wnosili jednocześnie o wyliczenie wynagrodzenia przy ustaleniu pasa służebności przesyłu na poziomie 3 m.
W ocenie Sądu przy uwzględnieniu wynagrodzenia wskazaną wyżej metodą, gdzie biegły brał pod uwagę całość nieruchomości obciążonej, a nie dokonywał wyliczeń dla pasa gruntu, wniosek ten nie zasługiwał na uwzględnienie.
Sąd pominął też zawnioskowany dowód z opinii biegłego z zakresu sieci, instalacjii urządzeń gazowych zgłoszonego na okoliczność ustalenia zasadności przyjęcia pasa służebności o szerokości 3 m, uznając, że pas służebności został określony opinią biegłego geodety prawidłowo i zgodnie z obowiązującą u uczestnika regulacją określającą szerokość pasa eksploatacyjnego.
W rozważaniach prawnych Sąd wyjaśnił, że żądanie wniosku o ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem znajduje uzasadnienie, albowiem samo wykonanie gazociągu na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę, nie kreuje po stronie uczestniczki tytułu prawnego czyniącego zbędnym ustanowienie służebności, tym bardziej że uczestniczka nie dysponuje dokumentami kreującymi po jej stronie prawo do trwałego zajmowania nieruchomości wnioskodawców.
Sąd wyjaśnił, że wytworzenie się błędnego, ale w danych okolicznościach usprawiedliwionego przekonania o powstaniu na rzecz przedsiębiorcy korzystającegoz urządzeń przesyłowych posadowionych na cudzym gruncie służebności o treści służebności przesyłu musiałoby mieć oparcie w zdarzeniach, których zaistnienie mogło wywołać takie przekonanie. Okoliczności pozwalających na wyprowadzenie takich wniosków Sąd nie stwierdził w toku przedmiotowego postępowania. W szczególności jego zdaniem przekonania takiego nie mógł wytworzyć sam fakt złożenia przez jednego z właścicieli nieruchomości oświadczenia, bowiem nie miało ono odpowiedniej formy. Przekonania takiego nie mógł też tworzyć sam fakt realizacji inwestycji budowlanej.
W ocenie Sądu posiadacz, który wie, że dysponuje decyzją wydaną w procesie budowlanym, która nie może stworzyć tytułu do cudzej nieruchomości w postaci służebności o treści służebności przesyłu, nie może być uznany za posiadacza służebności w dobrej wierze, a więc takiego, który w sposób usprawiedliwiony, choć błędny, jest przekonany, że jego posiadanie służebności jest legalne. Oceny tej nie zmienia fakt, że jeden z właścicieli złożyłKomitetowi (...)oświadczenie, zaś gazociąg był eksploatowany również na potrzeby nieruchomości obciążanej. Skoro weryfikacja stanu własności nieruchomości była możliwa, w oparciu o Akt Własności Ziemi to zdaniem Sądu zaniechanie uregulowania zasad korzystania z cudzej nieruchomości obciążało przedsiębiorstwo przesyłowe.Tytułu prawnego do posadowienia i eksploatacji urządzeń nie można też wywodzić wprost z przepisówustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Sąd powołując się na treśćart. 75ww. ustawy stwierdził, że nie ulega wątpliwości, iż brak jest decyzji organu obejmującej zezwolenie o tej treści. Nie sposób przyjąć też istnienia po stronie uczestnika jakiejkolwiek obligacji realnej, gdyż konstruowanie zobowiązania realnego może nastąpić tylko wówczas, gdy przewiduje to przepis ustawy (tak orzeczenie SN sygn. III CZP 78/11).
Sąd ustanowił zatem służebność przesyłu gazu, zgodnie z projektem geodety, przy uwzględnieniu 1 metrowej strefy korzystania z gazociągu. W ocenie Sądu brak było podstaw do rozciągnięcia strefy służebności na cały obszar strefy kontrolowanej. Sąd podzielił stanowisko wyrażone w uchwale SN z dnia 11 grudnia 2015r. (sygn. III CZP 88/15) i podkreślił, że powierzchnia nieruchomości zajęta pod służebność powinna odpowiadać warunkom eksploatacji sieci przyjętym w przedsiębiorstwie będącym właścicielem urządzeń przesyłowych. A wyznaczona strefa ma zabezpieczać potrzeby eksploatowania urządzeń, zapewniając przedsiębiorcy możliwość prawidłowego korzystania z nich, ale także ich konserwacji, naprawy, modernizacji, usuwania awarii oraz wymiany elementów (art. 3051i 3052k.c.).
Sąd zwrócił uwagę, że ustanawiając służebność przesyłu bierze zatem pod uwagę te okoliczności, nie są one jednak tożsame z przesłankami decydującymi o wyznaczeniu strefy, w obrębie której trzeba liczyć się z istnieniem urządzenia w celu zapewnienia bezpiecznych warunków jego eksploatowania i funkcjonowania. W ocenie Sądu zaznaczony w opinii biegłego geodety pas spełnia wskazane warunki i uwzględnia również argumenty wnioskodawców odnoszące się do konieczności wykonania napraw i użycia sprzętu. Taką szerokość przewidują normy zakładowe dla gazociągów biegnących po nieruchomości wnioskodawców. Konieczność rozszerzenia służebności, motywowana chęcią uzyskania wyższego wynagrodzenia za jego ustanowienie, nie zasługuje na aprobatę. Sąd ustalając wysokość wynagrodzenia uwzględnia szereg czynników, w tym ograniczenia w możliwości korzystania z nieruchomości, co przekładało się również na obniżenie jej wartości względem nieruchomości, które nie są obciążone. Zdaniem Sądu w przypadku braku możliwości wykonania prac na terenie nieruchomości z uwzględnieniem takiego zakresu obciążenia,to przedsiębiorca przesyłowy będzie odpowiadał za ewentualne przekroczenie granic służebności i szkody z tym związane.
Odnosząc się do kwestii wynagrodzenia za ustanowienie służebności Sąd wskazał,że w jego ocenie ograniczenia w możliwości korzystania z terenu, przy ustalonym sposobie jego zagospodarowania, nie dają podstawy do przyznania wynagrodzenia w większym rozmiarze. Sąd wskazał, że zarówno zakres służebności jak i wysokość wynagrodzenia odpowiadają pierwotnemu żądaniu wnioskodawców, w pozostałej zaś części wniosek podlegał oddaleniu.
W pkt IV Sąd rozstrzygnął o wydatkach poniesionych w toku postępowania przez Skarb Państwa i na podstawieart. 83 ust. 2w zw. zart. 113 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnychw zw. zart. 520 § 2 k.p.c.obciążył uczestnika sumą równą wydatkom na wynagrodzenie biegłych w kwocie 4049,31 zł.
Sąd uznał, że wynik postępowania daje ostatecznie podstawę do tego, by każda ze stron poniosła koszty związane ze swych udziałem w sprawie, co ma związek z rozszerzeniem żądania i oddaleniem go w części. Podstawą rozstrzygnięcia w tym zakresie był przepisart. 520 §1 k.p.c.oraz fakt, że żądanie wnioskodawców zostało w części oddalone.
Apelację od powyższego postanowienia wnieśli wnioskodawcy zaskarżając je w części w zakresie pkt I w części ustalającej szerokość służebność pasa służebności poniżej 3 m, w pkt II w części zasądzającej wysokość wynagrodzenia z tytułu ustanowienia służebnościw kwocie poniżej 7.380,00 zł, w pkt III w całości, w pkt V w zakresie, w jakim nie zasądzono od uczestnika na rzecz wnioskodawców zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili:
I. w zakresie pkt I i III:
1. naruszenie przepisów postępowania cywilnego, mogącego mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to:
a.art. 233 k.p.c.w zw. zart. 278 k.p.c.poprzez zastosowanie przez sąd I instancji dowolnejw miejsce swobodnej oceny dowodów skutkującej przyjęciem opinii biegłego geodety za jasnej i przekonywującej w zakresie ustalenia pasa służebności o szerokości 1 m, zupełnie pomijając potrzebę ustanowienia pasa o szerokości 3 m, a co więcej - opiniaw żaden sposób nie została zweryfikowana, a biegły sporządził opinię w zakresiew którym nie posiada wiadomości specjalnych,
b.art. 233w zw. zart. 227 k.p.c.w zw. zart. 232 k.p.c.w zw. zart 278 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie i nie dopuszczenie z urzędu dowodu z opinii biegłego z zakresu sieci, instalacji urządzeń gazowych skutkującej nie przeprowadzeniem postępowania dowodowego w całości i nieustaleniem wszelkich okoliczności sprawy zmierzających do ustalenia prawidłowej szerokości pasa służebności,
c.art. 328 § 2 k.p.c.w zw. zart. 13 k.p.c.poprzez sporządzenie uzasadnienia zawierającego wewnętrzne sprzeczności skutkiem czego nie można rozpoznać toku rozumowania sądu I instancji,
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:
a. rozdział 2 § 10.6 Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 26 kwietnia 2013r.w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie (Dz.U.2013.640) poprzez jego błędne zastosowanie w niniejszej sprawie, skutkujące przyjęciem za wąskiej szerokości pasa służebności pokrywającego sięze strefą kontrolowaną tam wskazaną,
b. § 110 Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 26 kwietnia 2013r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie (Dz.U.2013.640) poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy gazociąg został wybudowany przed 12 grudnia 2001r., wobec czego zastosowanie winny mieć przepisy regulujące ustanowienie strefy kontrolowanej opisane w Załączniku nr 2 do powołanego wyżej rozporządzenia, 
c. 3051k.p.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące ustanowieniem służebności przesyłu na rzecz uczestnika w sposób nie zapewniający odpowiedniego dostępu do urządzeń przesyłowych posadowionych na działce wnioskodawcy,
d.art. 87 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 roku, poprzez jego błędne zastosowanie skutkujące przyznaniem waloru źródła prawa powszechnie obowiązującego normom zakładowym uczestnika nr ZN-G-(...)w sytuacji, gdy takowe nie zostało wymienione w katalogu stanowiącym numerus clausus źródeł prawa powszechnie obowiązujących,
II. w zakresie pkt II zaskarżonego postanowienia:
1. naruszenie przepisów postępowania mających mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia:
a.art. 233 k.p.c.w zw. zart. 278 k.p.c.poprzez zastosowanie przez sąd I instancji dowolnej w miejsce swobodnej oceny dowodów skutkującej przyjęciem opinii biegłego z zakresu szacowania wartości nieruchomości za jasnej i przekonywującej w sytuacji, gdy nie została ona zweryfikowana w żaden sposób a tym samym nie poddana żadnej kontroli nie może stanowić podstawy wydanie rozstrzygnięcia w zakresie wysokości wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu w wysokości wskazanej w zaskarżonym postanowieniu,
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:
a.art. 3052§2 k.p.c.poprzez błędną wykładnię przy określaniu wysokości odpowiedniego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu, bowiem w ocenie Sądu I instancji orzekającego w niniejszej sprawie szerokość pasa służebności jest wyłącznym kryterium oceny wysokości odpowiedniego wynagrodzeniatj. wynagrodzenie obejmuje wyłącznie obszar rzeczywistego zakresu korzystaniaz nieruchomości, podczas gdy powinno ono uwzględniać cały uszczerbek spowodowany ustanowieniem służebności, w tym także ograniczone możliwości zabudowy,
III. W zakresie pkt V:

1
naruszenie przepisów postępowania mających mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia,a toart. 520 § 2 k.p.c.poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy sąd co do zasady uwzględnił roszczenie wnioskodawców, interesy stron były sprzeczne, a postawa uczestnika - nie przystającego na zawarcie ugody sądowej - było przyczyną prowadzenia postępowania.

Wnioskodawcy wnieśli o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowegow postępowaniu apelacyjnym poprzez:
1. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu sieci, instalacji urządzeń gazowych na okoliczność ustalenia szerokości psa służebności przesyłu jako biegłego posiadającego wiedzę specjalną z zakresu eksploatacji sieci gazowych,
2. zobowiązanie biegłego geodety do sporządzenia projektu pasa służebności przesyłu uwzględniającego szerokość 3 m, wzdłuż gazociągu,
3. zobowiązanie biegłej z zakresu szacowania wartości nieruchomości do sporządzenia opinii uzupełniającej w której odniesienie się ona do wartości wynagrodzenia za ustanowienie służebności w wariacie wskazanym powyżej. 
W oparciu o tak sformułowane zarzuty wnioskodawcy wnieśli o:
1. zmianę postanowienia w zaskarżonej części i ustanowienie służebności przesyłu na rzecz uczestnika na nieruchomości wnioskodawców w sposób zawnioskowany przez wnioskodawców tj. pasem służebności o szerokości 3 m, wraz z zasądzeniem na rzecz wnioskodawców od uczestnika wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłuw wysokości 7 380,00 zł ewentualnie - ustalonej przez biegłego z zakresu szacowania wartości nieruchomości, oraz zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawców kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, ewentualnie na wypadeknie uwzględnienia powyższego wnieśli o:
2. uchylenie postanowienia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy sądowi I instancjido ponownego rozpoznania
w każdym wypadku wnieśli o:

2
zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawców kosztów postępowania wg norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Uzasadnienie apelacji zawiera rozwinięcie postawionych zarzutów.
W odpowiedzi na apelację uczestniczka postępowania wniosła o oddalenie apelacjiw całości, oddalenie wniosków dowodowych wskazanych w apelacji oraz zasądzenieod wnioskodawców na rzecz uczestnika postępowania kosztów postępowania apelacyjnego w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja wnioskodawców jako bezzasadna podlegała oddaleniu.
Sąd Rejonowy nie dopuścił się naruszeniaart. 328 § 2 k.p.c.Powyższy przepis określa, jakie elementy sąd jest zobowiązany ująć w uzasadnieniu wyroku. Powinno ono zawierać wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a mianowicie: ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Braki mogą dotyczyć zarówno podstawy faktycznej, jak i prawnej. W orzecznictwie wyraźnie wskazuje się, iż zarzut naruszeniaart. 328 § 2 k.p.c.powinien być uznany za uzasadniony jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy treść uzasadnienia całkowicie uniemożliwia Sądowi drugiej instancji dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania orzeczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 2011 r., sygn. akt I UK 325/10). Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Odnosząc się do ponoszonych w apelacji zarzutów naruszenia prawa procesowego w zakresieart. 328 § k.p.c.nie sposób się go dopatrzeć biorąc pod uwagę treść uzasadnienia Sądu I instancji który w sposób jasny i klarowny przedstawił ustalenia faktyczne, omówił dowody na których się oparł wydając rozstrzygnięcie, jak i ich wagę dla ostatecznego kształtu orzeczenia , nadto przedstawił swe stanowisko co do tego dlaczego uznaje, iż proponowana służebność winna zostać ustanowiona jedynie w pasie jednego metra i z jakich powodów wnioskodawcom nie należy się wynagrodzenie wyższe od wskazanego w opinii biegłego sądowegoM. W..
Chybione są również zarzuty dotyczące naruszeniaart. 233 k.p.c.w zw. zart. 227k.p.c. w zw. zart. 232 k.p.c.iart. 278 k.p.c.
Wydający w sprawie opinię biegły sądowy we zakresie geodezji i kartografiiJ. P.dokonał analizy zasięgu służebności przesyłu i określił zarówno szerokość strefy kontrolowanej i szerokość służebności odwołując się w tym zakresie do przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać sieci gazowe Jednocześnie w części graficznej opinii wyjaśnił, że szerokość strefy kontrolowanej ustalona została na podstawie załącznika nr 2 tabela 2 do cyt. rozporządzenia z dnia 4.06.2013 r. – dla gazociągów wybudowanych przed 12.12.2001 r. a szerokość służebności zaprojektowano jako minimalny pas gruntu umożliwiający prawidłowy przesył gazu, który jest z kolei równoznaczny z szerokością strefy kontrolowanej dla gazociągów o ciśnieniu do 0,5MPa ustalonej § 10.6 tegoż rozporządzenia.
Faktem jest , żeJ. P.nie jest biegłym sądowym z zakresu sieci, instalacji urządzeń gazowych , jednakże szerokość pasa którym służebność ma być wykonywana oraz szerokość strefy kontrolowanej dla gazociągu wybudowanego przed dniem 12.12.2001 roku wynika z obowiązujących w tym zakresie przepisów Rozporządzenia z dnia 26 kwietnia 2013 r. cytowanego przez biegłego , a ustalenie służebności pasem jej wykonywania, względnie na szerokości pasa kontrolowanego pozostaje w gestii sądu orzekającego.
§ 10 cyt. Rozporządzenia w sprawie warunków technicznych jakim winny sieci gazowe i ich usytuowanie określa ograniczenia w zabudowie i zagospodarowaniu w strefach kontrolowanych , które dla gazociągu niskoprężnego dla gazociągów o maksymalnym ciśnieniu roboczym do 0,5 MPa ustala się na szerokości 1 metra.
Z kolei § 110 tegoż Rozporządzenia wskazuje iż do gazociągów wybudowanych przed dniem 1.12.2001 r. stosuje się szerokość stref kontrolowanych określonych w załączniku nr 2, przy czym jeśli chodzi o typ gazociągu na działce wnioskodawców zastosowanie będzie miała tabela 2 określająca szerokość strefy kontrolowanej dla sieci w pobliżu budynków na 3 metry.
Powoływanie zatem biegłego innej specjalności dla ustalenia szerokości strefy kontrolowanej w obliczu twierdzeń o potrzebie ustanowienia służebności przesyłu na szerokości pasa 3 metrów – w relacji do obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa , a także ich interpretacji było zbędne, o czym będzie mowa w dalszej części rozważań.
Chybione były także zarzuty dotyczące naruszeniaart. 233 k.p.c.iart. 278 k.p.c.poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodów w zakresie wydanej na potrzeby ustalenia wynagrodzenia za ustanowienie służebności opinii. Wskazać należy, że biegłyM. W.miał sporządzić opinię ustalającą wysokość wynagrodzenia z uwzględnieniem sporządzonego projektu służebności i wykonując to zalecenie Sądu wysokość wynagrodzenia oszacował jako równowartość utraty wartości gruntu z tytułu ustanowienia służebności stanowiącą różnicę pomiędzy wartością rynkową prawa własności do gruntu przy założeniu nieobciążenia służebnością przesyłu sieci gazowej , a wartością rynkową gruntu obciążonego. Co istotne wnioskodawcy nie złożyli zarzutów do tej opinii ani przyjętej w niej metodologii szacowania, zatem zawarte w tym zakresie w apelacji zarzuty uznać należy za spóźnione.
Odnosząc się natomiast do podnoszonych w apelacji naruszeń prawa materialnego to na wstępie należy odwołać się do poczynionych w toku oględzin ustaleń co do sposobu zagospodarowaniadziałki nr (...), która w jej południowo zachodniej części zabudowana jest budynkiem mieszkalnym i gospodarczym oraz garażami. Po obu stronach budynku mieszkalnego urządzone są dwa niezależne wjazdy na działkę , zamykane bramami. Od strony drogi urządzona jest zieleń , rośną drzewa (od zewnętrznej strony ogrodzenia – 3 wieloletnie świerki , przestrzeń pomiędzy ogrodzeniem , a zachodnią ścianąbudynku mieszkalnego nr (...)zajmuje urządzony trawnik i nasadzenia, natomiast po stronie północnej zabudowań na ułożonym wzdłuż granicy zdziałka nr (...)gazociągu urządzona jest w terenie droga (k.166) . Wskazać przy tym należy, że gazociąg w tym miejscu służy doprowadzeniu gazu do nieruchomości stanowiącej własność brata wnioskodawczyni , nadto z projektu służebności , opracowanego na podstawie mapy zasadniczej wynika że pasie przylegającym do gazociągu przechodzi również wodociąg oraz instalacja kanalizacyjna , co znajduje potwierdzenie w opisie nieruchomości zawartym w opinii biegłegoM. W.(k.214).
Sąd Najwyższy w ostatnich orzeczeniach opowiada się za stanowiskiem, że przedmiotem obciążania służebnością przesyłu jest także grunt będący sferą kontrolowaną w rozumieniu przepisów § 10 cytowanego powyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 26 kwietnia 2013 roku wskazując, że trudno byłoby aprobować tezę, aby przedsiębiorstwo przesyłowe wskutek swojej działalności mogło bezekwiwalentnie obciążać właściciela nieruchomości, choćby pośrednio, ciężarem ograniczenia wynikającego z przepisów rozporządzenia o publicznoprawnym charakterze. Zachowania przedsiębiorstwa przesyłowego skutkujące powstaniem służebności przesyłu kreują bowiem pośrednio strefę kontrolowaną, przesądzającą o powstaniu ograniczeń o charakterze administracyjnym, dotykających właściciela nieruchomości. Zatem nieuzasadnionym byłoby bezekwiwalentne obarczenie ciężarem tych ograniczeń właściciela nieruchomości obciążanej służebnością przesyłu, zważywszy żeartykuł 3052§ 2 k.c.kreuje uprawnienie właściciela do uzyskania odpowiedniego wynagrodzenia. (por. uzasadnienie postanowienia z dnia 12 października 2017 roku IV CSK 724/16 czy uchwały z dnia 11 grudnia 2015 r. III CZP 88/15) .
Art. 3052§ 2 k.c.stanowi o prawie właściciela nieruchomości do żądania odpowiedniego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie służebności przesyłu co ostatecznie oznacza, że wobec braku jakichkolwiek kryteriów i odpowiedniej ścisłej miary ciężar oceny owej „odpowiedniości” spada na sąd orzekający , który winien ocenić i uwzględnić indywidualne okoliczności każdego konkretnego przypadku, mając na względzie zakres ograniczeń własności nieruchomości i powodowanych istnieniem służebności uciążliwości dla właściciela nieruchomości (por. Komentarz do art. 3052§ 2 kodeksu cywilnego pod red. E. Gniewka Wyd. CH Beck 2014 str. 542 i nast. )
Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 6 kwietnia 2018 r. w sprawie IV CSK 540/17 zgodził się z przyjętą linią orzeczniczą, że wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu powinno zostać ustalone nie tylko w oparciu o powierzchnię pasa, z którego przedsiębiorstwo przesyłowe faktycznie korzystała w celu eksploatacji gazociągu, ale powinno być ustalone proporcjonalnie do stopnia ingerencji w treść prawa własności, uwzględniać wartość nieruchomości i w takim kontekście mieć na względzie szkodę właściciela z uszczuplenia prawa własności. Przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu wskazówką powinien być także sposób wykorzystania pozostałej części obciążanej służebnością przesyłu nieruchomości. Stwierdził Sąd Najwyższy że brak wart. 3052§ 2 k.c.kryteriów określających rozmiar odpowiedniego wynagrodzenia oznacza, że ustawodawca pozostawił sądowi swobodę polegającą na indywidualizacji ocen w tym zakresie dokonywanych w ramach swobody jurysdykcyjnej na podstawie określonego stanu faktycznego które mogą też wynikać z ogólnych reguł porządku prawnego.
Podzielając przytoczony w ostatnim postanowieniu Sądu Najwyższego poglądy i odnosząc je do niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że gazociąg co do którego nastąpiło ustanowienie służebności przesyłu został posadowiony za zgodą poprzednika prawnego wnioskodawczyni - jej ojcaC. S., co wynika z prawidłowo ustalonego w tym zakresie stanu faktycznego. Co prawda w apelacji wnioskodawczyni podnosi , żedziałka nr (...)była własnością obojga rodziców wnioskodawczyni, a zatem wyrażona jedynie przezC. S.zgoda na ułożenie gazociągu nie mogła odnieść skutku i kreować dla uczestnika jakiegokolwiek tytułu prawnego do położenia instalacji, to jednak twierdzenie to nie jest poparte żadnymi dowodami i wykreowane zostało na potrzeby niniejszego postępowania.
Okoliczność, że jedynieC. S.podpisał zgodę na ułożenie gazociągu na etapie poprzedzającym jego budowę nie wyklucza, że działał za zgodą i wiedzą swojej małżonki , tym bardziej że budowa gazociągu była wspólną inicjatywą okolicznych mieszkańców w ramach powołanego w tym celu specjalnego(...) Komitetu (...), nadto doprowadzony w tym miejscu gaz służyć miał nie tylko właścicielomdziałki nr (...), ale doprowadzony został do zlokalizowanego na sąsiedniej działcebudynku mieszkalnego nr (...), stanowiącego własność brata wnioskodawczyni co ta potwierdziła podczas oględzin. Można zatem domniemywać w tych okolicznościach , że również miejsce, w którym posadowiono gazociąg było ustalane z właścicielem nieruchomości, biorąc pod uwagę sposób jego ułożenia i rozprowadzenia instalacji która zasila nie tylko budynek wnioskodawców ale i brata wnioskodawczyni. Ułożenie gazociągu nastąpiło w miejscu które obiektywnie rzecz biorąc nie utrudnia w sposób szczególnie uciążliwy korzystania z nieruchomości wnioskodawców, w żadnym wypadku nie uniemożliwiając zabudowy , skoro budynki mieszkalne , zabudowania gospodarcze i garaże już się na niej znajdują. Wnioskodawcy są w tej sytuacji spadkobiercami zastanego stanu rzeczy, który zaaprobowali przyjmując darowiznę.
Wbrew temu co twierdzi się w apelacji ułożony pod koniec lat osiemdziesiątych XX wieku gazociąg w nieznacznym stopniu ogranicza wnioskodawców w ich prawie własności, albowiem jego posadowienie nie uniemożliwiło położenia także innych instalacji służących doprowadzeniu mediów takich jak woda czy kanalizacja, przebiegających w tym samym pasie. Trudno zatem rozciągać pas kontrolowany gazociągu na szerokość trzech metrów skoro w jego pasie przebiegają inne jeszcze instalacje, zaś nieruchomość na powierzchni wykorzystywana jest jako ciąg komunikacyjny i w niewielkim tylko stopniu służy urządzeniu zieleni na przestrzeni pomiędzy budynkiem mieszkalnym a istniejącym aktualnie ogrodzeniem. Wnioskodawcy na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego podnosili zamiar zadrzewienia terenu po którym przebiega służebność, następnie w zeznaniach pojawił się zamiar postawienia garażu. Biorąc pod uwagę sposób zagospodarowania nieruchomości którego odzwierciedleniem są przeprowadzone oględziny, jak również poprowadzenie innych mediów (woda , kanalizacja), twierdzenia o planach zbudowania garażu są mocno wątpliwe , tym bardziej, że co do zasady zabudowania gospodarcze dla tej nieruchomości (budynek mieszkalny nr (...)) znajdują się w głębidziałki nr (...), która w jej części przylegającej do drogi publicznej jest stosunkowo wąska i po obu stronach budynku mieszkalnego jej części zostały zagospodarowane pod drogę, służącą komunikacji z pozostałą częścią działki do której nie ma innego dostępu.
Biorąc zatem pod uwagę całokształt okoliczności związanych z posadowieniem gazociągu nie sposób zgodzić się z wnioskodawcami, że służebność winna przebiegać w ciągu strefy kontrolowanej - z uwagi na ograniczone możliwości zagospodarowania w tym pasie , skoro teren sąsiadujący z przeprowadzonym gazociągiem został skrupulatnie wykorzystany na potrzeby poprowadzenia innych mediów oraz urządzenia wjazdu z metalowymi bramami, wybudowanie trwałego ogrodzenia i poczynienie nasadzeń.
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego, zarzucanych w apelacji , która jako niezasadna oddalił na podstawieart. 385 k.p.c.
Za niezasadny uznał także zarzut naruszeniaart. 520 § 2 k.p.c., albowiem wszelkimi wydatkami w postępowaniu Sąd I instancji obciążył uczestnika, a jedynie w zakresie kosztów zastępstwa w postępowaniu stwierdził, że wnioskodawcy i uczestnik ponoszą je w swoim zakresie. Biorąc pod uwagę , że ustanowienie służebności przesyłu leżało w interesie obu stron – tym bardziej, że nie było sporu co do lokalizacji gazociągu i okoliczności jego powstania , a spór sprowadzał się do oceny zgody jaką na jego usytuowanie wyraził poprzednik wnioskodawców – wydane w sprawie orzeczenie realizuje interesy obu stron sporu, nadto wnioski wnioskodawców o podwyższenie wynagrodzenia i o ustanowienie służebności szerszym pasem zostały oddalone.
Z tych względów Sąd Okręgowy przychylił się do rozstrzygnięcia o kosztach Sądu I instancji, a wobec oddalenia apelacji o kosztach postepowania odwoławczego orzekł na podstawieart. 520 § 2 k.p.c., wobec sprzeczności interesów stron postępowania i obciążył wnioskodawców obowiązkiem zwrotu uczestnikowi kosztów zastępstwa przez profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu odwoławczym stosownie do§ 5 pkt 2w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie.
SSO Renata Stępińska  SSO Anna Nowak  SSO Katarzyna Biernat-Jarek