Sąd Apelacyjny w Katowicach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 414/19
Data wyroku: 2019-11-27 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Lucyna Morys-Magiera, Tomasz Ślęzak, Roman Sugier
Słowa kluczowe: Dobra osobiste
Podstawa prawna: 24§1 kc, 23 kc

Sygn. akt I ACa 414/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 listopada 2019 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący :

SSA Roman Sugier (spr.)

Sędziowie :

SA Tomasz Ślęzak
SA Lucyna Morys - Magiera

Protokolant :

Agnieszka Szymocha

po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2019 r. w Katowicach
na rozprawie
sprawy z powództwaK. K.
przeciwkoP. G. (1)
o ochronę dóbr osobistych i zapłatę
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie
z dnia 23 stycznia 2019 r., sygn. akt I C 259/18

1
oddala apelację;

2
zasądza od pozwanego na rzecz powódki 1 215 (tysiąc dwieście piętnaście) złotych z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego.

SSA Tomasz Ślęzak

SSA Roman Sugier

SSA Lucyna Morys - Magiera

Sygn. akt I ACa 414/19

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 23 stycznia 2019r. Sąd Okręgowy w Częstochowie uwzględniając powództwoK. K.skierowane przeciwkoP. G. (2)nakazał pozwanemu przeproszenie powódki w formie pisemnej poprzez zamieszczenie na stronie internetowej(...)w pasku wiadomość dnia we wszystkich okienkach przez okres 3 miesięcy orazna profilu GminaP.na portalu(...)przez okres 3 miesięcy,a także w grupie zamkniętej(...)na portalu(...)przez okres 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się wyroku, oświadczeniao następującej treści: „JaP. G. (2)przepraszam PaniąK. W.GminyP.za opublikowanie nieprawdziwych informacji na jej temat. Nie mam podstaw żeby twierdzić, że robi prywatne zakupy na koszt GminyP.. Informuję, że w żaden sposób nie próbowałem się z nią kontaktować w tej sprawie.” (pkt 1).
Ponadto Sąd nakazał pozwanemu usunięcie wpisu pt. „Kupiła rajstopyza pieniądze(...)!” ze strony internetowej(...)i profilu GminaP.na portalu(...)oraz w grupie zamkniętej(...)na portalu(...)oraz we wszystkich innych miejscachw internecie, w których pozwany zamieścił wyżej wymieniony wpis (pkt 2).
Sąd zasądził od pozwanego na cel społeczny – na rzeczFundacji (...),ul. (...),(...)-(...) M., kwotę 2.000 (dwa tysiące) złotych (pkt 3) oraz zasadził od pozwanego na rzecz powódki 2.337 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt 4).
Wyrok Sądu Okręgowego oparty został na następujących ustaleniach faktycznych.
PozwanyP. G. (1)jest redaktorem naczelnym portalu internetowego(...)
pl. (...)wskazanym portalu w dniu 7 maja2018 roku ukazał się wpis autorstwa pozwanego pt.:(...)W treści artykułu pozwany wskazał, że otrzymał informację od(...)na temat dokonywania zakupów rajstop na koszt gminy w drogerii(...)przez wicewójta. Autor podniósł, że informacjata została potwierdzona poprzez otrzymaną fakturę VAT, z której wprostwynika, że na koszt gminy zakupiono nie tylko rajstopy, ale także i proszek do prania, tabletki do zmywarki, krem do rąk oraz patyczki zapachowe. Ponadtodo spornego artykułu załączono skan powołanej faktury VAT. Pod spornym artykułem internauci zamieścili wiele komentarzy, w którym potępili zachowanie wicewojt gminy, jakim był zakup rajstop za pieniądze mieszkańców, w tym przykładowo komentarze „niech pani da spokój i uderzy się w pierś”, „rajstopy niech pani kupuje za swoje”, „PaniK., co za tupet! I pani żąda przeprosin? To kpina jakaś!”.
Wskazany wpis pozwany opublikował także na profilu GminaP.na portalu(...)oraz w grupie zamkniętej GminaP.na portalu(...)Powódka w chwili zamieszczenia artykułu pełniła funkcję zastępcy wójta GminyP.a obecnie jest wójtem. W dniu 7 maja 2018 roku powódka wystosowała do pozwanego wezwanie do dobrowolnego spełnienia roszczeń dochodzonych niniejszym pozwem. Wezwanie zostało nadane pocztą tradycyjną oraz zamieszczone jako komentarz pod spornym wpisem. Do dnia wniesienia pozwu pozwany jednakże w żaden sposób nie ustosunkował się do treści wezwania, nie spełnił też roszczeń powódki.
Pozwany opublikował artykuł w związku z informacją, którą otrzymał od swojego informatora na temat dokonywania zakupu rajstop na koszt gminyw drogeriiN.przez wicewójta. Po otrzymaniu informacji pozwany wystąpiłdo gminyP.o dostęp do informacji publicznej w zakresie transakcji między gminą a drogerią(...)wP.. W ramach udzielonej odpowiedzi Urząd GminyP.przesłał pozwanemu elektroniczne wersje faktur, wśród nichfakturę (...), na której, znalazła się pozycja(...)w ilości dwóch sztuk.
Mając na względzie powyższe ustalenia Sąd pierwszej instancji uznał, że powództwo zasługuje na uwzględnienie w całości.
Zdaniem Sądu odwołującego się do przepisówart. 23 i 24 k.c.pozwany naruszył dobre imię pozwanej, która w dacie opublikowania zakwestionowanych tekstów pełniła funkcję wicewójta GminyP.. Naruszenie to polegało na przypisanie powódce nabycie za środki publiczne dwóch par rajstop o nazwie handlowej(...).
Sąd podkreślił, że naruszenie tego rodzaju było bezprawne.
Domniemanie w tym zakresie wynika z przepisuart. 24 k.c.Sąd uznał, że krytyka pozwanego była skierowana pod adresem powódki chociaż jej nazwisko nie pada w przedmiotowych publikacjach prasowych.
Pozwany nie wykazał aby zarzut postawiony powódce był zasadny aniteż nie dochował aktów staranności dla zbadania prawdziwości informacji anonimowego informatora.
Jako podstawę prawną orzeczenia Sąd wskazał przepisyart. 23 i 24 k.c.orazart. 448 k.c.O kosztach Sąd orzekł na mocyart. 98 k.p.c.
Wyrok został zaskarżony w całości apelacją pozwanego.
Skarżący zarzucił naruszenie:

1
art. 232 k.p.c.w związku zart. 6 k.c.poprzez bezzasadne uznanie, że powódka uzasadniła roszczenie mimo, że pozwany przez kwestionowane publikacje dokonał krytyki działalności GminyP.a nie powódkia opisany zakup świadczy o bezprawnym działaniu tej Gminy,

2
art. 207 § 3 k.p.c.w związku zart. 217 § 1, § 2 i § 3 k.p.c.poprzez oddalenie wniosku o przesłuchanie świadkaM. G.na okoliczność braku zaangażowania tej osoby w zakup rajstop, trybu nadzoru zakupów za jaki opowiadała w gminie ten świadek oraz ustalenia kto dokonał tego zakupu,

3
art. 233 § 1 k.p.c.poprzez:

- błędną ocenę treści artykułu prasowego prowadzącego do uznania, że zakup rajstop za pieniądze GminyP.przypisano powódce mimo, żew publikacji tej nie podano jej nazwiska,
- błędne uznanie działania pozwanego za bezprawne, mimo że fakt zakupu rajstop za pieniądze gminy był bezsporny,
- błędne uznanie za wiarygodne zeznań świadków słuchanych w sprawie mimo, że nie potrafili oni podać kto w istocie kupił rajstopy za gminne pieniądze a nadzór nad wydatkowaniem tego rodzaju środków publicznych był obowiązkiem powódki,
- odmowę uznania za wiarygodne zeznań pozwanego, który podał, że usiłował potwierdzić prawdziwość zarzutów telefonując do powódki.
W apelacji zarzucono też naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

1
art. 24 § 1 i § 2 k.c.w związku zart. 23 k.c.poprzez błędne uznanie, że artykuł prasowy dotyczył bezprawnej krytyki przeciwko powódce a nie dozwolonej krytyki przeciwko GminieP.przez nakazanie pozwanemu opublikowanie przeprosin nieadekwatnych do ustalonego stanu faktycznego i zachowania skarżącego,

2
art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984r. Prawo prasowepoprzez bezzasadne uznanie, że pozwany nie dochował należytej staranności wymaganej od dziennikarza przy formułowaniu krytycznych zarzutów mimo, że skarżący zwrócił się do GminyP.o udostępnienie faktury poświadczającej zakup rajstop za środki publiczne,

3
art. 448 k.c.poprzez zasądzenie od pozwanego nawiązki na cel społeczny mimo, że powództwo co do istoty było bezzasadne.

Powołując się na powyższe pozwany wnosił o uzupełnienie postępowania poprzez przeprowadzenie dowodu z zeznań świadkaM. G.na wskazane wcześniej okoliczności, o oddalenie powództwa i o zasądzenie od powódki na jego rzecz kosztów postępowania za obie instancje.
W toku postępowania apelacyjnego organizacja pozarządowa(...)Stowarzyszenia(...)wW.przedstawiła w trybieart. 63 k.p.c.swój pogląd na temat zasadności powództwa zbieżny ze stanowiskiem procesowym pozwanego. Zdaniem tej organizacji uwzględnienie powództwa stanowiłoby faktyczne ograniczenie pozwanego do wolnej wypowiedzi dziennikarskiej i ograniczenie wolności słowa.
Powódka w odpowiedzi na apelację wnosiła o jej oddalenie i o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny w Katowicach zważył co następuje:
Apelacja pozwanego nie jest zasadna.
Ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego nie są kwestionowane przez żadną ze stron. Sąd Apelacyjny uznaje je za prawidłowe i traktuje jako swoje własne.
Podniesione w apelacji zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego należy uznać za chybione co zostanie wykazane w dalszej części motywów w takiej kolejności w jakiej podniesiono je w apelacji.
Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia przepisuart. 232 k.p.c.w związku zart. 6 k.c.jakoby Sąd Okręgowy błędnie uznał, iż zakwestionowana publikacja prasowa dotyczyła powódki mimo, że w artykule nie podano jej nazwiska. Trafnie Sąd pierwszej instancji ocenił, że ta ostatnia okoliczność nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia ze względu na treść artykułu.
Pozwany powołuje się w nim na informację anonimowego informatora,że „wicewójtowa” kupuje rajstopy na koszt gminy a swoje działania zmierzające do zweryfikowania prawdziwości tej informacji określa sformułowaniem „bingo”. Potocznie określenie takie traktowane jest jako sukces, osiągnięcie zamierzonego celu.
O tym, że artykuł dotyczył krytyki pod adresem powódki, będącejw tym czasie wicewójtem GminyP., a nie samej gminy, jednoznacznie świadczą też krytycznie głosy pod adresem powódki stanowiące komentarze internetowe po opublikowaniu kwestionowanego artykułu. Z tych też względów nie może być uznany za zasadny oparty na tych samych przepisach zarzut, że krytyka nie dotyczyła powódki lecz GminyP..
Nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut naruszenia przepisówart. 207 § 3 k.p.c.w związku zart. 217 § 1, § 2 i § 3 k.p.c.poprzez nieuwzględnienie wniosku o przesłuchanie świadkaM. G.odpowiadającej w GminieP.za zakup w tej gminie środków higienyi czystości.
Przytoczone w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji orazapelacji okoliczności na jakie miałby zeznawać ten świadek nie są istotnedla rozstrzygnięcia sporu. Nawet gdyby osoba ta potwierdziła, że nie była zaangażowana w zakup rajstop za publiczne środki oraz przedstawiła tryb nadzoru nad zakupami towarów za które odpowiada, nie stanowiłoby to dowodu prawdziwości zarzutu przedstawionego publicznie powódce przez pozwanego.To zaś, że świadek ten była osobą odpowiedzialną za zakup środków higienyi czystości wynika z dowodów przeprowadzonych w sprawie a mianowicie Regulaminu Organizacyjnego Urzędu GminyP.znajdującego się na k. 58-73.
Dotyczą tego przepisy § 11 ust. 3 w związku z § 14 ust. 4 lit. g tego Regulaminu.
Również zarzut naruszenia przepisuart. 233 § 1 k.p.c.jest chybiony.
Dla Sądu Apelacyjnego, w oparciu o to co podano wyżej, także nie budzi wątpliwości, że krytyka pozwanego wyrażona w kwestionowanej publikacji prasowej skierowana była pod adresem powódki a nie GminyP.. Nie ma przy tym znaczenia bezsporna okoliczność, że bezprawnym było zapłacenie przez GminęP.za zakup rajstop. Tego rodzaju nieprawidłowość nie daje jednaksama w sobie podstaw do krytyki skierowanej przeciwko skonkretyzowanemu urzędnikowi tej gminy. Nawet jeśli, tak jak w przypadku powódki odpowiada on za kontrolę wydatkowania środków publicznych.
Tekst pozwanego został bowiem tak napisany, że jego czytelnicy odebrali go jako krytykę wicewójta gminy dokonującego prywatnych zakupów za gminne pieniądze a nie jako krytyka dotycząca niedostatecznego nadzoru urzędnika gminy nad wydatkowaniem środków publicznych.
Trafności zaskarżonego wyroku nie mogą też podważać kolejne argumenty dotyczące naruszenia wspomnianego przepisu. To, że słuchani w sprawie świadkowie nie wskazali kto w istocie nabył za pieniądze gminy wspomniane rajstopy nie świadczy o tym, że uczyniła to powódka. Pozwany kwestionując ich wiarygodność, nie wskazuje na to, że w przeszłości wskazywali na powódkę jako dokonującą tego zakupu. Nie wierzy tylko w to, że oni nie mają wiedzy na ten temat. W związku z domniemaniem bezprawności naruszenia dóbr osobistych wynikającym z przepisuart. 24 k.c.ciężar dowodu, że przedstawiony zarzut był prawdziwy obciąża pozwanego (art. 6 k.c.). Powódka nie musi wykazywać, że zarzut był nieprawdziwy i dowodzić kto w istocie był zainteresowany zakupem rajstop. Pozwany zaś w swych zeznaniach nie przedstawia dowodu prawdy lecz sprzecznie z zasadami logicznego rozumowania utrzymuje, że jego krytyka prasowa dotyczyła GminyP.a nie powódki.
Z tych względów za bezzasadny należy uznać także zarzut naruszenia przepisuart. 24 § 1 i § 2 k.c.w związku zart. 23 k.c.jakoby uwzględnienie powództwa naruszało treść tych przepisów.
Wręcz przeciwnie, zgodzić należy się z Sądem Okręgowym, że uwzględnienie powództwa służy odwróceniu bezprawnego naruszenia dóbr osobistych powódki.
Przy czym nie prowadzi to do orzeczenia sprzecznego zart. 12ust.pkt 1 Prawa prasowegopozwalającego na konstruktywną krytykę prasową przy dochowaniu należytej staranności przez dziennikarza.
W przypadku spełnienia tej ostatniej przesłanki dziennikarz nie powinien ponosić odpowiedzialności cywilnej nawet gdyby ostatecznie okazało się, że zarzut okazał się nieprawdziwy.
Sytuacja taka nie zachodzi w niniejszej sprawie. Pozwany przed jego publicznym sformułowaniem ograniczył się do zapoznania się z informacją anonimowego informatora, uzyskania faktury potwierdzającej zakup rajstopza środki finansowe gminy i do nieskutecznej próby rozmowy telefonicznejz powódką. Przy czym podkreślenia wymaga, że powódka nie odmówiła rozmowy na ten temat a jedynie pozwany dążył do uzyskania połączenia telefonicznegona numer powódki wskazany na stronie internetowej GminyP.i takiegonie uzyskał. Nie podjął żadnych działań zmierzających do potwierdzenia podniesionego publicznie zarzutu takich jak np. próba bezpośredniej rozmowy na ten temat z powódką czy innymi osobami mogącymi mieć widomości na ten temat. Bezzasadnie uznał, że informacja anonimowego informatora w połączeniu z treścią faktury zapłaconej przez gminę pozwala na przypisanie powódce zarzutu sprzeniewierzenia środków publicznych.
Tego rodzaju zachowanie w ocenie Sądu Apelacyjnego nie może uchylać zarzutu bezprawności działania skarżącego. Nie jest bowiem wyrazem dopuszczalnej krytyki opartej na rzetelnym dziennikarstwie.
Pozwany dopiero w toku postępowania sądowego podjął działania zmierzające do ustalenia kto nabył rajstopy za środki finansowe gminy, ale i te okazały się bezskuteczne. Dlatego też zarzut naruszenia przepisówart. 448 k.c.nie mógł być uwzględniony.
Z tych względów Sąd Apelacyjny na mocyart. 3845 k.p.c.oddalił apelację pozwanego jako bezzasadną. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczonona mocyart. 98 k.p.c.obciążając skarżącego kosztami poniesionymi przez powódkę w tym postępowaniu z tytułu wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika według stawki minimalnej przewidzianej przepisami obowiązującymi w tym zakresie.

SSA Tomasz Ślęzak

SSA Roman Sugier

SSA Lucyna Morys - Magiera