Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim
III Wydział Karny
Sygnatura akt: III Ko 173/19
Data wyroku: 2019-11-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Sławomir Cyniak
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 roku o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działaność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego

Sygn. akt III Ko 173/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 listopada 2019r.
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim w III Wydziale Karnym w składzie:
Przewodniczący: sędzia Sławomir Cyniak
Protokolant: starszy sekretarz sądowy Bożena Wolfram
w obecności Prokuratora Katarzyny Tomczyk
po rozpoznaniu na rozprawie głównej w dniu 30 października 2019 roku
sprawy z wniosku pełnomocnikaJ. T. (1)
o odszkodowanie i zadośćuczynienie w związku z wydaniem decyzji o internowaniu

orzeka :

1
na podstawieart. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego(Dz. U. z 2018r. poz. 2099) zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim na rzecz wnioskodawcyJ. T. (1)kwotę 490,24 (czterystu dziewięćdziesięciu 24/100) złotych tytułem odszkodowania i kwotę 40 000 (czterdziestu tysięcy) złotych tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wynikłą z wykonania decyzji z dnia 12 grudnia 1981 roku nr(...)o internowaniu w okresie od 13 grudnia 1981 roku do 17 marca 1982 roku wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się orzeczenia,

2
w pozostałej części wniosek oddala,

3
zasądza na rzecz wnioskodawcyJ. T. (1)kwotę 147,60 (sto czterdzieści siedem 60/100) złotych tytułem zwrotu poniesionych kosztów zastępstwa procesowego,

4
koszty postępowania przejmuje na rachunek Skarbu Państwa.

III Ko 173/19

UZASADNIENIE

J. T. (1)był działaczem NSZZ „Solidarność” wFabryce (...)wP.Został wybrany na Przewodniczącego Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” w zakładzie pracy oraz członkiem Zarządu Regionalnego Związku wP.W zakładzie był zatrudniony na stanowisku mistrza utrzymania ruchu w odlewni.
(zeznania świadkówJ. T.k. 81v-83)
W związku z prowadzoną działalnością związkową w dniu 13.12.1981 r.J. T. (1)został internowany na podstawie decyzji z dnia 12.12.1981r. nr(...)wydanej przez Komendanta Wojewódzkiego Milicji Obywatelskiej wP.PoczątkowoJ. T. (1)został umieszczony w Zakładzie Karnym wS., a od 06.01.1982r. w Zakładzie Karnym wŁ.. Podczas zatrzymania funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa zastosowali podstęp, twierdząc do żony wnioskodawcy,M. T. (1), że w zakładzie był wypadek.M. T. (1)wskazała im wówczas miejsce pobytu męża.
(zeznania świadkówJ. T.k. 81v-83,M. T.k. 84, dane personalne internowanego k. 15-16, decyzja o internowaniu k. 20, nakaz zatrzymania i doprowadzenia k. 21)
Warunki pobytu w zakładach karnych były trudne, cele przeludnione, wyżywienie takie jak u skazanych. W zakładzie karny wS.wnioskodawca przebywał w celi czteroosobowej, zaś wŁ.w celi piętnastoosobowej. Warunki sanitarne były trudne, toaleta znajdowała się w kącie celi, oddzielonym niewielką ścianką. Jedzenie było słabe, chleb z margaryną, na obiad mieszanka konserwy z warzywami, kaszy itp. W trakcie internowaniaJ. T. (1)odwiedzała żonaM. T. (1), po uprzednim uzyskaniu zgody Naczelnika zakładu karnego. Pierwsze widzenie uzyskała po przewiezieniuJ. T. (1)do zakładu karnego wŁ.. Po przewiezieniu do zakładu karnego wŁ.wnioskodawca wraz z pozostałymi internowanymi, musiał przejść przez szpaler funkcjonariuszy służby więziennej, którzy stali z psami i na nich wrzeszczeli. Wobec internowanych, w tym wnioskodawcy, zachowanie Oddziałowego było skandaliczne, wyzywał ich, krzyczał, chodził w czarnych rękawiczkach, w czapce wygiętej w stylu SS-mańskim. W czasie pobytu w zakładach karnych wnioskodawca miał kłopoty zdrowotne, chociaż nie korzystał z pomocy lekarskiej. Przed zwolnieniem został zbadany przez lekarza z Czerwonego Krzyża, który zalecił przeprowadzenie zabiegu operacyjnego na żylaki. Było to wynikiem biegania w czasie spacerów w butach zimowych.J. T. (1)został zwolniony w dniu 17.03.1982r.
(zeznania świadkówJ. T.k. 81v-83,M. T.k. 84, decyzja o uchyleniu internowania k. 22, wnioski o widzenia k. 37-39, karta ambulatoryjna k. 40-41)
Po wyjściu na wolnośćJ. T. (1)wrócił do pracy wFabryce (...), przy czym został przeniesiony na stanowisko konstruktora w dziale opakowań, z wcześniejszą pensją. Z uwagi kłopoty zdrowotne, korzystał przez okres kilku miesięcy ze zwolnień lekarskich, otrzymując za ten okres stosowne wynagrodzenie.
(zeznania świadkówJ. T.k. 81v-83,M. T.k. 84, legitymacja ubezpieczeniowa k. 42-49)
J. T. (1)był w zainteresowaniu Służby Bezpieczeństwa, przez których funkcjonariuszy był inwigilowany, wzywany na rozmowy. Podejmował działalność związkową, udzielał się w kościele.
(zeznania świadkaJ. T.k. 81v-83, dokumenty z IPN dotyczące wnioskodawcy k. 23-36)
Za swoją działalność niepodległościową oraz związkowąJ. T. (1)otrzymał Krzyż Kawalerski Odrodzenia Polski od Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.
(Monitor Polski k. 50, 51)
W złożonym wniosku pełnomocnikJ. T. (1)wnosił o zasądzenie łącznej kwoty 485 465,82 zł, tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w wyniku internowania oraz 26 312,89 zł jako odszkodowanie. Kwota zadośćuczynienia została wyliczona przez pomnożenie okresu internowania, tj. 94 dni przez przeciętne miesięczne wynagrodzenie w wysokości 5 164,53 zł. Natomiast na wysokość odszkodowania złożyło się wynagrodzenie za okres zwolnienia lekarskiego po zwolnieniu z internowania, 5 miesięcy po przemnożeniu przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w wysokości 5 164,53 zł oraz koszty dojazdu żony i dzieci na widzenia z wnioskodawcą podczas pobytu w zakładach karnych.
Podczas rozprawy w dniu 19.09.2019r. pełnomocnik i wnioskodawca podtrzymali wniosek, prokurator przyłączył się do niego co do zasady, wnosząc o zasądzenie kwoty zadośćuczynienia w wysokości 15 000 zł oraz odszkodowania w kwocie 490,24 zł, w pozostałej części o oddalenie.
(wniosek k. 3-10, stanowisko stron k. 84v)
Dokonując oceny zgłoszonego wniosku należy podkreślić, że zgodnie zart. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego(Dz. U. z 2018r. poz. 2099) stanowi, „że osobie, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia albo wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981 r. w Polsce stanu wojennego, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z wykonania orzeczenia albo decyzji. W razie śmierci tej osoby uprawnienie to przechodzi na małżonka, dzieci i rodziców”.
W świetle zebranego materiału dowodowego nie ulega wątpliwości, że powyższy warunek został spełniony w stosunku doJ. T. (1). Zeznania zarówno wnioskodawcy, jak iM. T. (1), a także załączone dokumenty z IPN, nie pozostawiają żadnych wątpliwości, żeJ. T. (1)został internowany na podstawie decyzji Komendanta Wojewódzkiego MO w związku z wprowadzeniem w dniu 13.12.1981r. stanu wojennego w Polsce. Tym samym został spełniony warunek do uzyskania odszkodowania i zadośćuczynienia przez wnioskodawcę. Należy podkreślić, że z informacji przekazanej przez IPN wynika, żeJ. T. (1)nie podejmował czynności będących zaprzeczeniem działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (k. 55).
W dotychczasowej praktyce orzeczniczej podkreśla się, że zasądzona kwota zadośćuczynienia nie może być z jednej strony symboliczna, a z drugiej zmierzać do bezpodstawnego wzbogacenia, a odzwierciedlać i rekompensować krzywdę doznaną przez wnioskodawcę w związku z wykonaniem wyroku (por. wyrok SA we Wrocławiu z 14.02.2018r., sygn. akt II AKa 7/18).
Zgłoszony wniosek o odszkodowanie i zadośćuczynienie zasługiwał na częściowe uwzględnienie. Przyznane odszkodowanie w wysokości 490,24 zł rekompensowało koszty poniesione przez żonę wnioskodawcy poniesionych w związku z odwiedzinami. W pozostałej części wniosek o zasądzenie odszkodowania nie zasługiwał na uwzględnienie. Jak przyznał wnioskodawca, po zwolnieniu z internowania wrócił do pracy z dotychczasową wysokością wynagrodzenia. Także otrzymywał wynagrodzenie za okres pobytu na zwolnieniu lekarskim. Tym samym brak podstaw przyznania odszkodowania za ten okres. Wynagrodzenie wnioskodawcy uległo zmniejszeniu, ale w wyniku zawieszenia działalnościZwiązku Zawodowego (...)w związku z wprowadzeniem stanu wojennego. Tym samym wnioskodawca nie otrzymywał części wynagrodzenia ze związku zawodowego, przy czym należy zaznaczyć, że wniosek o odszkodowanie tego nie obejmował. Natomiast fakt pogorszenia stanu zdrowia wynikający z internowania i pobytu w zakładach karnych uwzględniono przy wymiarze zadośćuczynienia. Ponadto zasądzono koszty dojazdu żony i dzieci na widzenia z wnioskodawcą podczas pobytu w zakładach karnych, zgodnie ze złożonym wnioskiem.
Natomiast przy ustaleniu wysokości zadośćuczynienia Sąd uwzględnił okoliczności pozbawienia wolnościJ. T. (1)w wyniku internowania, w tym jego długość, związanych z tym miejsc i warunków pobytu. Nie ulega wątpliwości, że restrykcje i internowanie dotknęły wnioskodawcę w związku z wprowadzonym stanem wojennym, zawieszeniu działalności Związku Zawodowego „Solidarność”, w którym aktywnie uczestniczył. Tym samym wnioskodawcę dotknęły represje, których nigdy nie powinien doznać, a wynikały z jego określonej, świadomie podjętej działalności związkowej. Uwzględniono okres internowania, który wyniósł 94 dni, umieszczenie w dwóch zakładach karnych, przeznaczonych dla osób skazanych i odbywających kary. Tymczasem wnioskodawca taką osobą nie był, a represje wynikały z wcześniej prowadzonej działalności w NSZZ „Solidarność”. Przy zasądzeniu zadośćuczynienia Sąd uwzględnił warunki pobytu w czasie internowania, czyli osadzenie w przeludnionych celach, złe warunki sanitarne, złej jakości jedzenie, zachowanie funkcjonariuszy służby więziennej, zwłaszcza przy przyjęciu do zakładu karnego wŁ.i jednego z Oddziałowych, odizolowanie od rodziny, brak z nimi kontaktu przed i w czasie świąt Bożego Narodzenia.
Z powyższych względów przyznano kwotę 40 000 zł zadośćuczynienia, która powinna zrekompensować krzywdę doznaną w związku z wykonaniem decyzji o internowaniu. Sąd nie zasądził pełnej żądanej kwoty zadośćuczynienia w wysokości 485 465,82 zł, jako zmierzającej do bezpodstawnego wzbogacenia.
Wnioskodawcy zasądzono zwrot poniesionych kosztów ustanowienia pełnomocnika, zgodnie ze złożonym wnioskiem pisemnym i podtrzymanym na rozprawie. Pełnomocnik wnioskodawcy nie przedłożył zestawienia kosztów i dokumentu potwierdzającego ich faktycznego poniesienia przez wnioskodawcę, wnosząc o zasądzenie na podstawie odpowiednich przepisów. W takim przypadku Sąd zastosował przepisy dotyczące zasądzenia kosztów udzielonej pomocy zastępstwa procesowego z urzędu. Dopiero przy zgłoszonym wniosku o sporządzenie uzasadnienia, pełnomocnik złożył zestawienie kosztów, które zostanie rozpoznane w odrębnym postanowieniu.