Sąd Rejonowy w Gdyni
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 685/18
Data wyroku: 2019-08-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Tadeusz Kotuk
Słowa kluczowe: Zachowek
Podstawa prawna: art.991§2 kc

Sygn. akt I C 685/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 sierpnia 2019 r.
Sąd Rejonowy w Gdyni I Wydział Cywilny:Przewodniczący: sędzia Tadeusz KotukProtokolant: st. sekr. sąd. Iwona Górska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2019 r. wG.sprawy z powództwaS. M.przeciwkoJ. D.
o zachowek

I
oddala powództwo;

II
zasądza od powodaS. M.na rzecz pozwanejJ. D.kwotę 4.617 zł (cztery tysiące sześćset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu;

III
nakazuje ściągnąć od powodaS. M.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Gdyni kwotę 2.020,23 zł (dwa tysiące dwadzieścia złotych dwadzieścia trzy grosze) tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

Sygn. akt I C 685/18

UZASADNIENIE
Stan faktyczny
Ł. W.zmarła 13 października 2014 r. Jej spadkobiercą testamentowym jestJ. D..
Okoliczności bezsporne
Do grona spadkobierców ustawowych poŁ. W.należą:S. W.(mąż) oraz czworo dzieci, w tymS. M..
Okoliczności bezsporne
Czysta wartość spadku pozostawionego przezŁ. W.wynosi 163.344,98 zł.
Okoliczność bezsporna
W 1997 r.Ł. W.(wówczasM.) ze swoim ówczesnym mężem (J. M.) darowaliS. M.nieruchomość wE., gminaS., stanowiącądziałkę (...).
Dowód: akt notarialny, k. 32-34
W 2004 r.Ł. W.(wówczasM.) darowałaS. M.nieruchomość wE., gminaS., stanowiącejdziałkę (...).
Dowód: akt notarialny, k. 35-38
Wartość rynkowa nieruchomości obejmującejdziałkę (...)wg stanu i cen z chwili darowizny wynosiła 78.400 zł. Natomiast wartość rynkowa nieruchomości obejmującejdziałki (...)wg stanu i cen z chwili darowizny wynosiła 476.200 zł (obecnie ta nieruchomość już nie istnieje w sensie prawnym – została podzielona na szereg mniejszych i zbyta na cele inwestycyjne/budowlane).
Dowód: opinia biegłegoJ. Ś., k. 75-134
Ocena dowodów
Stan faktyczny jest częściowo niesporny. W odniesieniu do wartości darowizn mających podlegać doliczeniu do substratu zachowku został ustalony w oparciu o opinię biegłegoJ. Ś.(wraz z poprawką oczywistej omyłki), która jako całość jest zdaniem Sądu pełna, jasna i wewnętrznie niesprzeczna.
Wartość czynna spadku podana przez powoda w pozwie nie była kwestionowana.
Kwalifikacja prawna
Powód będący synemŁ. W.pozostaje w gronie spadkobierców ustawowych, jest więc osobą uprawnioną do zachowku po zmarłej zgodnie zart. 991 § 1 k.c.jako tzw. „zstępny”.
Obliczenie zachowku wymaga ustalenia tzw. substratu zachowku, który obejmuje zasadniczo wartość spadku (czynną) oraz ewentualnie darowizny lub zapisy windykacyjne doliczane do spadku.
W danym przypadkupowód otrzymał za życia matki dwie darowizny (nieruchomości), których wartość rynkowa wyliczona zgodnie zart. 995 § 1 k.c.wynosi odpowiednio: 78.400 zł i 476.200 zł (w odniesieniu dodziałki (...)sąd z ostrożności przyjmuje dodatkowy wariant w postaci ½ wartości tej działki, gdyż darowizna pochodziła w majątku wspólnego matki powoda i jej ówczesnego męża – a więc sumę 238.100 zł,wariantten – jakoII. – będzie uwzględniany dalej w nawiasach). Należy zauważyć, że przy obu wariantach ostateczne rozstrzygnięcie będzie takie samo.
W danym przypadku należy więc do substratu zachowku, który przyjmuje wyjściową wartość 163.344,98 zł, po czym dodać wartość w/w darowizn, czyli + 554.600 zł (wariant II.: 316.500 zł). Tak więc pełny substrat zachowku wynosi 717.944,98 zł (wariant II.: 479.844,98 zł). Zachowek przysługujący powodowi wynosi połowę udziału w dziedziczeniu ustawowym, co przy podanej liczbie spadkobierców ustawowych i uwzględnieniu udziału męża zmarłej w wysokości ¼ części spadku, wynosi 3/32. Wartość zachowku przysługującego powodowi po zmarłej matce wynosi więc: 67.307,34 zł (wariant II. = 44.985,46 zł).
Zachowek może być zaspokojony (zapłacony lub przekazany w formie rzeczowej) przez samego spadkodawcę, jeszcze za jego życia, np. w formie darowizn dla przyszłego spadkobiercy ustawowego, co wyraźnie przewiduje przepisart. 992 § 2 k.c., który mówi o tym, że roszczenie o zachowek po śmierci spadkobiercy powstaje tylko wówczas, gdy wcześniej nie został on uprawnionemu przekazany (verba legis: „[...] w postaci uczynionej przez spadkobiercę darowizny [...]”).
W niniejszym przypadku powód otrzymał już od matki za jej życia darowizny przekraczające wartość przysługującego mu zachowku. Zachowek przysługiwał mu w wysokości 67.307,34 zł (wariant II. = 44.985,46 zł), natomiast darowizny znacznie go przewyższały, bo były warte łącznie 554.600 zł (wariant II. 316.500 zł), a więc zaspokoiły zachowek z naddatkiem.
Obecnie nie istnieje więc już po stronie powoda roszczenie o zachowek po zmarłej matce.
Należy jednocześnie wyjaśnić, że ustalenie wartości substratu zachowku może byćróżnedla każdego z uprawnionych do zachowku, bo zależy m.in. od tego, czy dany spadkobierca otrzymał doliczane do spadku darowizny (oraz jaka była ich wysokość). W tym sensie wartość substratu zachowku po danym zmarłym jest relatywna, a nie bezwzględna.
Podnoszone przez pozwaną kwestie kosztów pogrzebu zmarłej są marginalne (pomijalne) z punktu widzenia w/w wyliczeń i dlatego nie mają żadnego wpływu na rozstrzygnięcie.
Reasumując, powodowi roszczenie o zachowek po zmarłej matce nie przysługuje, gdyż zachowek został zaspokojony z naddatkiem z darowizn uczynionych przez matkę na rzecz powoda za jej życia, stąd powództwo podlegało oddaleniu w całości na mocyart. 991 § 2 k.c.a contrario(punkt I. sentencji)
Koszty procesu
Powód w całości przegrał niniejszy proces, stąd winien zgodnie zart. 98 § 1 k.p.c.zapłacić pozwanejponiesione przez nią koszty procesu, na które składa się: opłata za czynności radcy prawnego w stawce minimalnej (3.600 zł, § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, ze zm.), opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł), zaliczka na biegłego (1.000 zł), tj. łącznie 4.617 zł (punkt II. sentencji).
Ponadto, wpunkcie III.nakazano ściągnąć od przegrywającego proces powoda wydatki Skarbu Państwa w postaci wynagrodzenia biegłego w zakresie przekraczającym zaliczkę wpłaconą przez pozwaną, tj. wydatki Skarbu Państwa – w kwocie 2.020,23 zł (na mocyart. 98 § 1 k.p.c.w zw. z art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Należy przypomnieć, że łącznie wynagrodzenie biegłegoJ. Ś.wynosiło 3.020,23 zł (1.000 zł wynagrodzenia zostało zapłacone biegłemu z zaliczki).