Sąd Rejonowy w Kamiennej Górze
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 711/16
Data wyroku: 2019-01-18 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON

Sygnatura akt I Ns 711/16

POSTANOWIENIE
Dnia 18 stycznia 2019 r.
Sąd Rejonowy w Kamiennej Górze I Wydział Cywilny w następującym składzie:
PrzewodniczącySSR Zenon Węcławik
Protokolant Anna Kołatek
po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2019 r. w Kamiennej Górze
na rozprawie
sprawy z wnioskuM. P.,B. M.iW. M.
przy udzialeK. K. (1)iM. K.
o zniesienie współwłasności
postanawia:

I
oddalić wniosek,

II
pozostawić strony przy poniesionych kosztach postępowania.

sygn. aktI Ns 711/16

UZASADNIENIE
WnioskodawcyM. P.,B. M.iW. M., reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika, wnieśli o zniesienie współwłasności nieruchomości poprzez wydzielenie pięciu lokali mieszkalnych. Zniesienie współwłasności nieruchomości objętejksięgą wieczystą nr (...).(...)składającej się z pomieszczeń na parterze i I piętrze nieruchomości budynkowej, położonej wB.ul. (...)o pow. 148 m2, o wartości 450 000,00 zł, której współwłaścicielami po 1/2 w ramach ustawowej wspólności małżeńskiej są wnioskodawcyB. M.iW. M.oraz uczestnicy postępowaniaM. K.iK. K. (1)miało polegać na tym, że: małżonkowieM.będą wyłącznymi właścicielami lokalu mieszkalnego położonego na I piętrze i pow. 70m2o wartości 150 000,00 zł oraz dwóch pomieszczeń gospodarczych, posadowionych na parterze po prawej stronie od wejścia do nieruchomości. Uczestnicy postępowania małżonkowieK.będą wyłącznymi właścicielami dwóch lokali mieszkalnych: jednego położonego na parterze nieruchomości o pow. 70m2oraz drugiego lokalu mieszkalnego położonego na I piętrze również o pow. 70 m2o łącznej wartości tych lokali 300 000,00 zł. Częściami wspólnymi dla opisanej nieruchomości pozostanie korytarz oraz klatka schodowa. Wnioskodawcy wnieśli również o zniesienie współwłasności nieruchomości objętejksięgą wieczystą nr (...)składającej się z pomieszczeń posadowionych na II piętrze nieruchomości budynkowej, położonej wB.ul. (...)o pow. 148 m2o wartości 300 000,00 zł której współwłaścicielami są w części 1/2 wnioskodawczyniM. P.oraz 1/2 w ramach ustawowej wspólności małżeńskiej uczestnicy postępowaniaM. K.iK. K. (1)w ten sposób, że:M. P.będzie wyłączną właścicielką lokalu mieszkalnego położonego z lewej strony klatki schodowej o pow. 70m2i wartości 150 000,00 zł. MałżonkowieK.będą wyłącznymi właścicielami lokalu mieszkalnego położonego na II piętrze przedmiotowej nieruchomości po prawej stronie klatki schodowej o pow. 70 m2i wartości 150 000,00 zł. klatka schodowa pozostanie nadal jako część wspólna dotychczasowych współwłaścicieli. Wnieśli oni także o zniesienie współwłasności prawa użytkowania wieczystego gruntudziałki nr (...)położonej wB.ul. (...)o pow. 0,8083 ha i wartości 100 000,00 zł, której właścicielem jest GminaB.objętejksięgą wieczystą nr (...)w ten sposób, że: dzielenie trzech odrębnych działek dla wnioskodawców oraz uczestników postępowania według planu graficznego załączonego do wniosku, z wyłączeniem części wspólnej, niezbędnej do korzystania dla wszystkich użytkowników wieczystych tejże nieruchomości. Wnioskodawcy wnieśli również o zasądzenie od uczestników na swoją rzecz kosztów sądowych i innych mogących wyniknąć w sprawie stosownie do udziałów stron we współwłasności, których stan prawny będzie przedmiotem rozstrzygnięcia według taryfy od uczestników postępowania na rzecz wnioskodawców.
W uzasadnieniu wniosku wskazali, iżdziałka gruntu nr (...)stanowi własność GminyB.i objęta jestksięgą wieczystą nr (...). Ograniczoneprawo rzeczowew postaci prawa użytkowania wieczystego mają strony niniejszego postępowania.M. P.ma udział 1/4, małżeństwoK.2/4 i małżeństwoM.1/4. Prawo to jest ujawnione wksiędze wieczystej nr (...)- gdzie udziały mają w ramach wspólności majątkowej małżeńskiejB.iW. M.w części 1/2 oraz uczestnicyM.iK. K. (1)również w części 1/2 - orazksiędze wieczystej nr (...)- gdzie udziały mają w części 1/2 wnioskodawczyniM. P.oraz w ramach ustawowej wspólności małżeńskiejM.iK. K. (1)również 1/2. Wnioskodawcy chcieliby, aby stan prawny tejże nieruchomości został uporządkowany zgodnie ze stanem faktycznym poprzez wydzielenie pięciu odrębnych lokali mieszkalnych według faktycznego podziału i użytkowania. Wskazali oni, iż małżonkowieM.zajmują lokal mieszkalny objętyksięgą wieczystą Nr (...)na I piętrze, a uczestnicy postępowania zajmują 2 lokale mieszkalne jeden na parterze i jeden na I piętrze. Na parterze znajdują się także dwa pomieszczenia gospodarcze, które zostały całkowicie zaanektowane przez uczestników postępowania. Biorąc pod uwagę, iż udziały małżeństwaM.iK.są równe, wnioskodawcy chcieliby aby pomieszczenia na parterze przyznać na wyłączną własność małżeństwuM., co pozwoliłoby uniknąć roszczeń finansowych w stosunku do drugiego z małżeństw. Wnioskodawcy wskazali również, iż pomieszczenia ujawnione wksiędze wieczystej nr (...)są podzielone na lokal mieszkalny na II piętrze użytkowany przezM. P.oraz drugi lokal mieszkalny na tym samym piętrze użytkowany przez małżeństwoK.. W ich ocenie wszelkie wymienione wyżej zaadaptowane lokale mieszkalne spełniają wymogi samodzielności lokali. Również prawo użytkowania wieczystegodziałki nr (...)jest możliwe do podziału poprzez wyodrębnienie trzech samodzielnych działek z pozostawieniem części działki jako nadal wspólnej, niezbędnej dla wszystkich do korzystania z nieruchomości budynkowej.
W odpowiedzi na wniosek uczestnicy postępowaniaM. K.iK. K. (1)wnieśli o oddalenie wniosku o zniesienie współwłasności, ustalenie nieważności umów zawartych w formie aktu notarialnego tj. umowy darowizny z dnia 13.01.2000 r. pomiędzyK. K. (1), aM. P.oraz umowy z dnia 13.1.2000 r. pomiędzyK. K. (1), a małżeństwemM.oraz o rozstrzygnięciu o kosztach procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazali, iż dnia 10.04.1982 r. zawarli związek małżeński, a dnia 19.03.1984 r. na mocy aktu notarialnego małżonkowieM.iU. K.zawarli ze swoim synemK. K. (1)umowę przekazania gospodarstwa rolnego. Na mocy tej umowyK. K. (1)objął część nieruchomości gruntowej w wieczyste użytkowanie oraz stał się właścicielem pozostałych nieruchomości gruntowych wraz z nieruchomością budynkową położoną wB.przyul. (...). RodziceK. K. (1)nalegali, aby ten bezpłatnie przekazał część własności nieruchomości zabudowanej położonej wB.na rzeczM. P.oraz na rzecz małżonkówM.. Uczestnik postępowania zgodził się na dokonanie na rzecz wnioskodawców darowizny, czemu przeciwna była jego małżonkaM. K., która wielokrotnie przekazywała swojemu mężowi i wnioskodawcą, iż nie wyraża zgody na to przeniesienie. Pomimo to w dniu 13.01.2000 r. doszło do zawarcia dwóch umów dotyczących przeniesienia własności nieruchomości. Jedną umową uczestnik postępowania na podstawie umowy darowizny darowałM. P.udział w wysokości 1/2 części w stosunku do całości we współwłasnościlokalu mieszkalnego nr (...)i praw ze współwłasnością tego lokalu związanych. Drugą umowęK. K. (1)umową sprzedaży, zbył na rzecz małżeństwaM.udział w wysokości 1/2 części w stosunku do całości we współwłasnościlokalu mieszkalnego nr (...)za kwotę 15 000,00 zł. Uczestnicy wskazali, iż obie umowy miały charakter nieodpłatny. Ich zdaniem powyższe umowy są nieważne, gdyż z chwilą zawarcia umowy przekazania gospodarstwa rolnego na rzeczK. K. (1), własność tego gospodarstwa, w tym również własność budynku mieszkalnego wB.ul. (...)weszła do majątku wspólnego małżonkówK.. W związku z powyższym do darowania oraz sprzedaży udziałów wymagana była zgodna wola obojga małżonków, aM. K.nie złożyła odpowiedniego oświadczenia. Co więcej bezpośrednio przed zawarciem przez jej męża umów poinformowała, iż nie wyraża na nie zgody.
Wobec zgłaszanego przez wnioskodawców - na podstawieart. 157 § 1 k.c.- zarzutu nieważności umowy z dnia 19 marca 1984 r., Rep. A, nr(...), którąM.iU. K.przekazali całe gospodarstwo rolne synowiK. K. (1), w trybieUstawy z dnia 14.12.1982 r. o ubezpieczeniach społecznych rolników indywidualnych oraz członków ich rodzin( Dz.U. Nr 40, poz. 268), Sąd wydzielił tę kwestię do osobnego rozpoznania na zasadzieart. 218 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.( k. 185 ).
Postanowieniem wstępnym z dnia 07.03.2018 r., wydanym w niniejszej sprawie, Sąd Rejonowy w Kamiennej Górze stwierdził nieważność zawartej pomiędzy wnioskodawcamiB. M.iW. M., a uczestnikiem postępowaniaK. K. (1),, umowy sprzedaży z dnia 13.01.2000 r. sporządzonej przed notariuszemB. K., rep. A nr 111/200” oraz stwierdził nieważność zawartej pomiędzy wnioskodawczyniąM. P., a uczestnikiem postępowaniaK. K. (1),, umowy darowizny z dnia 13.01.2000 r., sporządzonej przed notariuszemB. K., rep. A nr 117/2000” ( k. 245 ). Orzeczenie powyższe stało się prawomocne ( k. 352 akt ).

SĄD USTALIŁ NASTĘPUJĄCY STAN FAKTYCZNY
Dnia 10 kwietnia 1982 r.K.iM. K.zawarli związek małżeński i od początku w ich małżeństwie obowiązywał ustrój ustawowej wspólności majątkowej.
Dowód:
- kserokopia odpisu skróconego aktu małżeństwa ( k. 62 )
- zeznaniaM. K.na rozprawie dnia 02.03.2018 r. ( k. 237-238v )
M.iU. K.dnia 19 marca 1984 r. na mocy aktu notarialnego Rep. A, nr(...)przekazali całe gospodarstwo rolne synowiK. K. (1), w trybieUstawy z dnia 14.12.1982 r. o ubezpieczeniach społecznych rolników indywidualnych oraz członków ich rodzin( Dz.U. Nr 40, poz. 268). NatomiastK. K. (1)ustanowił na rzecz swoich rodziców prawo dożywotniej i bezpłatnej służebności mieszkania. Przedmiotowa umowa obejmowała wszystkie nieruchomości rolne należące doM.iU. K., w tym również te które stanowią przedmiot niniejszego postępowania.
Dowód:
- umowa przekazania gospodarstwa rolnego z dnia 19.03.1984 r. ( k. 63-66 )
Strony postępowania mieszkały na spornym gospodarstwie rolnym i pomagały rodzicom w pracach na nim. Miały również wydzielone części domu do ich wyłącznego korzystania.
M.iU. K.po przekazaniuGospodarstwa rolnego (...)nalegali na niego, by ten nieodpłatnie przekazał dla siostryM. P.i małżeństwaM.części spornej nieruchomości, które używali.
Dowód:- zeznaniaM. P.na rozprawie w dniu 02.03.2018 r. ( k. 238v-239v )
-zeznaniaB. M.na rozprawie w dniu 02.03.2018 r. ( k. 241-242v )
- zeznaniaW. M.na rozprawie w dniu 02.03.2018 r. ( k. 239v-241 )
- zeznaniaM. K.na rozprawie dnia 02.03.2018 r. ( k.237-238v )
M. K.sprzeciwiała się nieodpłatnemu wydzieleniu przezK. K. (1)dlaM. P.i MałżeństwaM.części spornej nieruchomości, które używali.
Dowód:
- zeznaniaM. K.na rozprawie w dniu 02.03.2018 r. ( k. 237-238v )
Dnia 13 stycznia 2000 r.K. K. (1)wbrew żonie sprzedałB. M.iW. M.na podstawie umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego rep. A, nr 111/200 udział w wysokości ½ części w stosunku do całości we współwłasnościlokalu mieszkalnego nr (...), położonego na I piętrzebudynku oznaczonego nr (...), położonego wB.przyul. (...), składającego się z 4 pokoi (obecnie 5) i kuchni z przynależności, o łącznej powierzchni 148 m2 i praw z własnością tego lokalu związanych tj. udział w wysokości ½ części w stosunku do całości we współwłasności wspólnych elementów budynku oraz w prawie użytkowania wieczystego działki gruntu oznaczonej nr geodezyjnym 176, o pow. 0,8083 ha.
Dowód:
- umowa sprzedaży z dnia 13.01.2000 r. ( k. 67-69 )
Dnia 13 stycznia 2000 r.K. K. (1)wbrew żonie darował siostrzeM. P.na podstawie umowy darowizny w formie aktu notarialnego rep. A. nr(...)udział w wysokości ½ części w stosunku do całości we wspólności lokalu mieszkalnego nr(...)i praw ze współwłasnością tego lokalu związanych tj. ½ udziału lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość oznaczonego nr 2, położonego na II piętrze budynku oznaczonego nr(...)wB., przyul (...), składającego się z 4 pokoi i kuchni z przynależnościami, o łącznej pow. 148 m2, dla której Sąd Rejonowy w Kamiennej Górze prowadziksięgę wieczysta nr (...)oraz udziału w wysokości ½ części w stosunku do całości we współwłasności wspólnych elementów budynku oraz w prawie użytkowania wieczystego działki gruntu oznaczonej nr 186 o pow. 0,8086 ha.
Dowód:
- umowa darowizny z dnia 13.01.2000 r. ( k. 70-72 )
W latach 2005-2012K. K. (1)wraz z żonąM. K.zbyli piętnaście części nieruchomości nabytej przezK. K. (1)od jego rodziców.
Dowód:
- 15 umów sprzedaży zawartych w formie aktów notarialnych ( k. 110-158 )
Dla spornych nieruchomości Sąd Rejonowy w Kamiennej Górze IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgi wieczyste nr:(...),(...)i(...).
Dowód:
- odpisksięgi wieczystej (...)( k. 20-26, 159-166 )
- odpisksięgi wieczystej (...)( k. 12-19, 167-175 )
- odpisksięgi wieczystej (...)( k. 27-43, 176-183 )

SĄD ZWAŻYŁ CO NASTĘPUJE
Ustaleń powyższych Sąd dokonał na podstawie dokumentów przedłożonych przez strony niniejszego postępowania oraz przesłuchania wnioskodawców i uczestniczki postępowania. Sąd odstąpił od przesłuchania uczestnika postępowania, albowiem było ono zbędne z uwagi na brak przedmiotu współwłasności.
Wnioskodawcy w niniejszym postępowaniu wnieśli o zniesienie współwłasności nieruchomości poprzez wydzielenie pięciu lokali mieszkalnych oraz podział fizyczny prawa użytkowania wieczystego. Natomiast uczestnicy postępowania w odpowiedzi na wniosek wnieśli o uznanie za nieważną umowę darowizny i umowę sprzedaży z dnia 13.01.2000 r. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 19.12.1986 r. sygn. III CZP 92/86 stwierdził, że ,,skoro toczący się pomiędzy współwłaścicielami spór co do ważności umowy darowizny udziału w rzeczy wspólnej jest sporem o prawo własności w rozumieniuart. 618 § 1 k.p.c., podlega on rozstrzygnięciu - stosownie do powołanego przepisu - w postępowaniu o zniesienie współwłasności, przy czym sąd może w tym przedmiocie wydać postanowienie wstępne. Z chwilą wszczęcia postępowania o zniesienie współwłasności odrębne postępowanie w sprawie obejmującej taki spór jest niedopuszczalne. Sprawę taką będącą w toku przekazuje się do dalszego rozpoznania sądowi prowadzącemu postępowanie o zniesienie współwłasności (art. 618 § 2 k.p.c.)”. Biorąc to pod uwagę Sąd na podstawieart. 618 § 1 k.p.c.wydał postanowienie wstępne w niniejszej sprawie.
Bezspornym w niniejszej sprawie jest, iżM.iU. K.przekazali w formie aktu notarialnego gospodarstwo rolne swojemu synowiK. K. (1)już po zawarciu przez niego związku małżeńskiego w trybieUstawy z dnia 14.12.1982 r. o ubezpieczeniach społecznych rolników indywidualnych oraz członków ich rodzin( Dz.U. Nr 40, poz. 268). W momencie zawarcia w formie aktu notarialnego przekazania gospodarstwa rolnegoK. K. (1)przez rodziców, pozostawał on w związku małżeńskim zM. K.i w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej. W związku z powyższym z chwilą zawarcia w/w umowy własność tego gospodarstwa rolnego weszła do majątku wspólnego małżonkówK.. W skład tegoż gospodarstwa rolnego wchodziła także własność budynku mieszkalnego położonego wB.przyul. (...)oraz prawo użytkowania wieczystego, które są przedmiotem niniejszego postępowania. Uczestnicy postępowaniaM.iK. K. (1)wnosili o uznanie za nieważną umowę darowizny i umowę sprzedaży z dnia 13.01.2000 r. z uwagi na fakt, iż wymagana była do nich zgodna wola obojga małżonków. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, żeM. K.nie wyraziła zgody na przeniesienie własności udziałów w majątku wspólnym na rzecz wnioskodawców, oraz nie uczestniczyła w zawieraniu umowy sprzedaży i darowizny. Ponadto nie złożyła oświadczenia woli w formie aktu notarialnego, który był wymagany w niniejszej sprawie. Podniesiony przezM. K.zarzut nieważności spornych umów oznacza jednocześnie, że dała ona wyraz temu, iż umów tych nie potwierdza.
W związku z powyższym prawomocnym postanowieniem wstępnym z dnia 07.03.2018 r. tutejszy Sąd w niniejszej sprawie stwierdził nieważność zawartej pomiędzy wnioskodawcamiB. M.iW. M., a uczestnikiem postępowaniaK. K. (1),, umowy sprzedaży z dnia 13.01.2000 r. sporządzonej przed notariuszemB. K., rep. A nr 111/200” oraz stwierdził nieważność zawartej pomiędzy wnioskodawczyniąM. P., a uczestnikiem postępowaniaK. K. (1),, umowy darowizny z dnia 13.01.2000 r., sporządzonej przed notariuszemB. K.,(...)” (k. 245).
W niniejszej sprawie wnioskodawcy wnieśli również o ustalenie nieważności umowy przekazania gospodarstwa rolnego z dnia 19.03.1984 r., zawartej w trybie Ustawy z 14.12.1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych. Na rozprawie w dniu 31.01.2017 r. wydzielono tę kwestię do osobnego rozpoznania ( k.185). W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że nawet w razie ewentualnego uwzględnienia pozwu w wydzielonej sprawie, sporne gospodarstwo rolne może stanowić co najwyżej spadek po rodzicach stron i w konsekwencji być przedmiotem działu spadku po nich, nie zaś być przedmiotem zniesienia współwłasności, jak to jest w niniejszej sprawie.
W punkcie I wyroku - związku z brakiem przedmiotu współwłasności - Sąd oddalił wniosek.
Orzekając o kosztach postępowania pomiędzy stronami sąd uznał, że powinny one je ponosić stosownie do ogólnej reguły wynikającej z przepisuart. 520 § 1 k.p.c., tj. stosownie do swego udziału w sprawie. Wnioskodawcy na ostatniej rozprawie wnosili o nieobciążanie ich kosztami postępowania drugiej strony i poprzestanie na generalnej zasadzie rozliczania kosztów w postępowaniu nieprocesowym. Ich zdaniem bowiem, nie uzasadniają odstąpienia od tej reguły ani aktywność stron, ani zajmowane przez nie stanowiska w toku postępowania. Uczestnicy postępowania sprzeciwiali się natomiast powyższemu wnioskowi twierdząc, że strona przeciwna w toku postępowania zatajała okoliczności niekorzystne dla nich. Zdaniem Sądu Najwyższego ( postanowienie z dnia 22 marca 2012 r., V CZ 155/11, Lex nr 1164757 ), zasada przewidzianaart. 520 § 1 k.p.c.jest nienaruszalna wtedy, gdy uczestnicy są w równym stopniu zainteresowani wynikiem postępowania lub - mimo braku tej równości - ich interesy są wspólne. W pozostałych wypadkach sąd może od niej odstąpić i na żądanie uczestnika, albo z urzędu - jeżeli działa bez adwokata lub radcy prawnego (art. 109w związku zart. 13 § 2 k.p.c.) - orzec według dyrektyw określonych wart. 520 § 2 lub 3 k.p.c.W myślart. 520 § 2 k.p.c., różny stopień zainteresowania wynikiem postępowania lub sprzeczność interesów uprawnia sąd do stosunkowego rozdzielenia obowiązku zwrotu kosztów lub włożenia go na jednego z uczestników w całości. To samo dotyczy zwrotu kosztów postępowania wyłożonych przez uczestników. Zgłoszenie na przykład przez zainteresowanych odmiennych wniosków, co do sposobu podziału majątku wspólnego, nie powoduje powstania sprzeczności ich interesów w rozumieniuart. 520 § 2 k.p.c.( postanowienie SN z dnia 3 lutego 2012 r., I CZ 133/11, Lex nr 1215253 ). O sprzeczności interesów uczestników w rozumieniuart. 520 § 2 i 3 k.p.c.nie przesądza także preferowanie przez nich odmiennego sposobu zniesienia współwłasności ( postanowienie SN z dnia 15 grudnia 2011 r., II CZ 120/11, niepubl. ). W sprawie natomiast działu spadku, interesy uczestników postępowania mogą być uznane wyjątkowo za sprzeczne w rozumieniuart. 520 § 2 i 3 k.p.c., jeżeli jeden z nich żąda oddalenia wniosku na tej podstawie, że już wcześniej został dokonany umowny dział spadku, drugi zaś mimo to domaga się orzeczenia przez sąd o dziale spadku ( postanowienie SN z dnia 16 września 2011 r., IV CZ 40/11, Lex nr 1147785 ). W ocenie Sądu - zważywszy zwłaszcza ostateczne oddalenie wniosku w sprawie - rozstrzygnięcie o kosztach postępowania jest dla wnioskodawców korzystne ( punkt II wyroku ).