Sąd Okręgowy w Sieradzu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 402/18
Data wyroku: 2019-10-28 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Tomasz Choczaj
Słowa kluczowe: Uznanie czynności za bezskuteczną
Podstawa prawna: art. 527 kc

Sygn. akt I C 402/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 października 2019 roku
Sąd Okręgowy w Sieradzu I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: sędzia Tomasz Choczaj
Protokolant: staż. Agnieszka Sobolczyk
po rozpoznaniu w dniu 14 października 2019 roku w Sieradzu
na rozprawie
sprawy z powództwaE. S.
przeciwkoJ. Ł.
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną

1
oddala powództwo;

2
zasądza od powódkiE. S.na rzecz pozwanegoJ. Ł.kwotę 5 400,00 zł (pięt tysięcy czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego;

3
nie obciąża powódkiE. S.brakującymi kosztami procesu;

4
przyznaje i wypłaca adw.K. Ś.z środków budżetowych Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Sieradzu kwotę 4 428,00 zł (cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem złotych) brutto tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu.

Sygn. akt I C 402/18

UZASADNIENIE

E. S.wniosła ostatecznie o uznanie za bezskutecznąw stosunku do niej umowy z dnia 22 maja 2018 r. zawartej w formie aktu notarialnego o nr rep A nr(...)przed notariuszemJ. K.w Kancelarii Notarialnej wW., mocą którejZ. S.sprzedałJ. Ł.nieruchomość położoną wG., składającą się zdziałek o numerach (...), dla której Sąd Rejonowy w Wieluniu prowadziksięgę wieczystą (...). PonadtoE. S.wniosłao zasądzenie odJ. Ł.kosztów procesu, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej jej z urzędu.

W uzasadnieniu swojego stanowiska podała, że posiada wobecZ. S.wierzytelność w wysokości 168 031,00 zł wynikającą z postanowienia o podziale majątku wspólnego wydanego w dniu 25 września 2017 r. przez Sąd Rejonowy w Wieluniu w sprawie o sygn. akt I Ns 33/16. Dodała, żeZ. S.sprzedałJ. Ł.nieruchomość wG.i w ten sposób wyzbył się majątku, uniemożliwiając skuteczną egzekucję. Jednocześnie wskazała, żeJ. Ł.przy zachowaniu należytej staranności mógłsię dowiedzieć o jej pokrzywdzeniu, gdyż mieszka wW., czyli w małej społeczności, gdzie wszyscy się znają, a ponadto z uwagi na prowadzenie działalności gospodarczej mógł pozostawać w bliskim stosunku z dłużnikiemi znać jego sytuację finansową.
Pozwany wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powódki kosztów zastępstwa prawnego.

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

W dniu 1 kwietnia 2015 r. Sąd Okręgowy w Sieradzu wydał wyrokw sprawie o sygn. akt I 1 C 510/14, na mocy którego rozwiązał małżeństwoZ. S.iE. S.przez rozwód,

(dowód: wyrok - k. 5 - 5 verte)

.
PrzeciwkoZ. S.Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w WieluniuB. P.prowadzi postępowanie egzekucyjnew sprawie o sygn. akt Kmp 32/14. Na dzień 5 grudnia 2018 r.Z. S.miał zaległość w płaceniu alimentów w wysokości 9 689,72 zł,

(dowód: zaświadczenie - k. 7)

.
Postanowieniem wydanym w dniu 25 września 2017 r. w sprawie o sygn. akt I Ns 33/16, Sąd Rejonowy w Wieluniu dokonał podziału majątku wspólnegoZ. S.iE. S.przyznając na rzeczZ. S.m.in. nieruchomość położoną wG., składająca się zdziałek o numerach (...), o powierzchni 0,6300 ha. Jednocześnie Sąd RejonowywW.zasądził odZ. S.na rzeczE. S.dopłatę do wyrównania udziału w wysokości 167 446,00 zł, płatną w czterech ratach: pierwsza w wysokości 32 446,00 zł w ciągu 3 miesięcy od uprawomocnieniasię postanowienia; druga w wysokości 45 000,00 zł w ciągu 9 miesięcyod uprawomocnienia się postanowienia; trzecia w wysokości 45 000,00 złw ciągu 15 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia i czwartaw wysokości 45 000,00 zł w ciągu 21 miesięcy od uprawomocnieniasię postanowienia. Na skutek apelacjiE. S.kwotę należnej dopłaty podwyższono do 168 031,00 zł i rozłożoną ją na trzy raty: pierwsza w wysokości 100 000,00 zł płatna w terminie 6 miesięcy od uprawomocnieniasię postanowienia; druga w wysokości 45 354,00 zł płatna w terminie 12 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia i trzecia w wysokości 22 677,00 zł płatna w terminie 18 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia,

(dowód: postanowienie - k. 8 - 10 verte)

.
Z. S.chciał sprzedać nieruchomość, którą otrzymałw wyniku podziału majątku wspólnego i dał ogłoszenie. Skontaktował się z nimJ. Ł., który zaoferował 70 000,00 zł. O ofercie sprzedażyJ. Ł.dowiedział się od swojego krewnegoA. D., gdyż wtedy pracował poza granicami kraju. Pozwany nic nie wiedział o zadłużeniachZ. S., którego nie znał również osobiście. Nie znał treści postanowieniao podziale majątku wspólnego,

(dowód: zeznania pozwanego - k. 202 i nagranie rozprawy z dnia 14 października 2018 r. - płyta - koperta - k. 205, minutaod 00:31:56 do 00:40:44 w zw. z informacyjnymi wyjaśnieniami - k. 134 verte - 135 i nagraniem rozprawy z dnia 30 maja 2019 r. - płyta - koperta - k. 205, minuta od 00:25:00 do 00:41:13; zeznania świadkaA. D.- k. 136 verte i nagranie rozprawy z dnia 30 maja 2019 r. - płyta - koperta - k. 205, minuta od 01:39:30 do 01:43:54)

.
W dniu 22 maja 2018 r.Z. S.sprzedałJ. Ł.nieruchomość położoną wG., składającą się z działek o numerach(...), o powierzchni 0,6232 ha, dla której Sąd Rejonowy w Wieluniu prowadziksięgę wieczystą (...), za kwotę 70 000,00 zł. W akcie notarialnym sporządzonym z tej czynności prawnej w Kancelarii Notarialnej wW.przed notariuszemJ. K.,Z. S.oświadczył m.in., że nabył przedmiotową nieruchomość na podstawie postanowienia o podziale majątku wspólnego Sądu Okręgowego w Sieradzu wydanego w dniu 28 lutego 2018 r.w sprawie o sygn. akt I Ca 27/18; że jest ona wolna od obciążeń, nie jest prowadzone w stosunku do niej postępowanie egzekucyjne ani zabezpieczającei że nie zachodzą żadne okoliczności, o których mowa wart. 527 k.c.,

(dowód: akt notarialny - k. 113 - 116; odpis z księgi wieczystej - k. 44 - 51)

.
J. Ł.prowadził wówczas działalność gospodarczą i powiększał areał gruntów, które posiadał, w celu utworzenia agroturystyki. Ponadto jego grunty znajdowały się w pobliżu przedmiotowej nieruchomości,

(dowód: zeznania pozwanego - k. 202 i nagranie rozprawy z dnia 14 października 2018 r. - płyta - koperta - k. 205, minuta od 00:31:56 do 00:40:44 w zw. z informacyjnymi wyjaśnieniami - k. 134 verte - 135 i nagraniem rozprawy z dnia 30 maja 2019 r. - płyta - koperta - k. 205, minuta od 00:25:00 do 00:41:13; odpis z(...)k. 52- 53; akty notarialne - k. 108 - 112)

.
Z. S.nie zapłaciłE. S.kwoty dopłatydo wyrównania udziału. Ma także zadłużenie alimentacyjne i z tytułu umowy kredytu. W związku z tym prowadzone jest przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne.Z. S.nie posiada żadnego majątku,

(dowód: zeznania powódki - k. 201 verte - 202 i nagranie rozprawy z dnia 14 października 2018 r. - płyta - koperta - k. 205, minuta od 00:11:24 do 00:30:53w zw. z informacyjnymi wyjaśnieniami - k. 134 verte i nagraniem rozprawyz dnia 30 maja 2019 r. - płyta - koperta - k. 205, minuta od 00:06:43 do 00:24:16; zeznania świadków:Z. S.- k. 193 i nagranie z posiedzenia jawnego z dnia 18 września 2019 r. - płyta - koperta - k. 195, minuta od 00:03:43 do 00:20:40,A. S.- k. 135 verte i nagranie rozprawy z dnia30 maja 2019 r. - płyta - koperta - k. 205, minuta od 00:56:45 do 01:10:00,K. S.- k. 135 verte - 136 i nagranie rozprawy z dnia 30 maja 2019 r. - płyta - koperta - k. 205, minuta od 01:14:39 do 01:23:27 iS. S.- k. 136 - 136 verte i nagranie rozprawy z dnia 30 maja 2019 r. - płyta - koperta - k. 205, minuta od 01:28:23 do 01:36:40)

.
E. S.nie złożyła przeciwkoZ. S.wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie wyżej wspomnianego postanowienia o podziale majątku wspólnego,

(dowód: zeznania powódki - k. 201 verte - 202 i nagranie rozprawy z dnia 14 października 2018 r. - płyta - koperta - k. 205, minuta od 00:11:24 do 00:30:53w zw. z informacyjnymi wyjaśnieniami - k. 134 verte i nagraniem rozprawyz dnia 30 maja 2019 r. - płyta - koperta - k. 205, minuta od 00:06:43do 00:24:16)

.
Powyższy stan faktyczny jest częściowo bezsporny, ponieważ został oparty na dowodach nie negowanych przez strony.
Sąd nie dał wiary powódce w części, w której twierdziła, że pozwany znał się już wcześniej z jej byłym mężem i wiedział o jego zadłużeniu z tytułu podziału majątku wspólnego w momencie zawierania umowy sprzedaży, gdyż w tym zakresie jej twierdzenia są gołosłowne. Ponadto powódka początkowo wskazywała na to, że pozwany miał wiedze na temat zadłużenia, natomiast podczas składania zeznań oświadczyła, że mógł taką wiedze posiadać. Podobnie twierdziła w zakresie znajomości pozwanego z byłym mężem. Zatem brak potwierdzenia wersji powódki w zgromadzonym materiale dowodowymi nieścisłości w jej twierdzeniach uniemożliwiły Sądowi poczynienie ustaleńw zakresie znajomości pozwanego zeZ. S.i wiedzy pozwanego o sytuacji finansowej i zadłużeniachZ. S.w oparciu o zeznania powódki. Ponadto jej zeznania w tym zakresie były sprzeczne z zeznaniami pozwanego znajdującymi odzwierciedlenie w akcie notarialnym, w którymZ. S.oświadczył, że nieruchomość jest wolna od obciążeń, nie jest prowadzone w stosunku do niej postępowanie egzekucyjne ani zabezpieczające i że nie zachodzą żadne okoliczności, o których mowa wart. 527 k.c.Ponadto twierdzenia powódki w tym zakresie są sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego i zasadami logiki, gdyż fakt prowadzenia działalności gospodarczej przez pozwanego iZ. S.nie stanowi potwierdzenia faktu ich znajomości i wiedzy o swojej sytuacji finansowej, w tym zadłużeniach. Ponadto takich twierdzeń powódki niczym nieuzasadniania fakt zamieszkiwania pozwanego iZ. S.w małych miejscowościach odległych od siebie o 10 km. Jeszcze w tym miejscu wypada stwierdzić, że wersji powódki nie potwierdza również to, że pozwany nabył przedmiotową nieruchomość za cenę niższą od wartości ustalonejw postępowaniu o podział majątku wspólnego.
Sąd pominął przy ustalaniu stanu faktycznego zeznania świadkaA. M., gdyż nic nie wnoszą do sprawy.
Sąd oddalił pozostałe wnioski dowodowe pełnomocnika powoda, gdyż zebrany dotychczas materiał dowodowy wystarczył w zupełności, aby dokonać ustaleń w sprawie niezbędnych do jej rozstrzygnięcia. Ponadto wnioseko zwrócenie się po akta sprawy o sygn. III RC 99/15 był błędnie sprecyzowany (pełnomocnik powódki nie wskazał z jakich dokumentów znajdujących się w tych aktach ma być przeprowadzony dowód).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powództwo nie jest zasadne i podlega oddaleniu.
Celem instytucji skargi pauliańskiej, przewidzianej w przepisachart. 527 - 535 k.c., jest ochrona interesów wierzyciela na wypadek nielojalnego (czy wręcz nieuczciwego) postępowania dłużnika, który z pokrzywdzeniem wierzyciela wyzbywa się składników swego majątku na rzecz osób trzecich lub majątekten obciąża, zaciągając kolejne zobowiązania i w ten sposób stwarza lub pogłębia stan swojej niewypłacalności.
Konstrukcja skargi pauliańskiej oparta jest na instytucji względnej bezskuteczności czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzyciela (patrz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2002 r., II CKN 1336/00, LEX nr 55083). Ochrona ta polega na możliwości zaskarżenia przez wierzyciela krzywdzącej go czynności prawnej celem uznania tej czynnościza bezskuteczną względem niego.
Zgodnie z treścią przepisuart. 527 k.c.przesłankami powództwa o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną są: dokonanie przez dłużnika z osobą trzecią czynności prawnej, na skutek której osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową oraz na skutek której doszło do pokrzywdzenia wierzycieli, działanie dłużnikaze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, wiedza lub możliwość (przy zachowaniu należytej staranności) dowiedzenia się o tym przez osobę trzecią. Wskazane powyżej przesłanki spełnione być muszą łącznie.
Zgodnie z treściąart. 6 k.c., ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Przepis ten określa reguły dowodzenia, tj. przedmiot dowodu oraz osobę, na której spoczywa ciężar udowodnienia faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Zaznaczyć też trzeba,że przy rozpoznawaniu sprawy na podstawie przepisówkodeksu postępowania cywilnegorzeczą sądu nie jest zarządzenie dochodzeń w celu uzupełnienialub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie, ani też Sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzeniaz urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnychdla rozstrzygnięcia sprawy (art. 232 k.p.c.). Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 3 k.p.c.), a ciężar udowodnienia faktów mającychdla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.) spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne. Zaprzeczenie dokonane przez stronę procesową powoduje, że istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności stająsię sporne i muszą być udowodnione. W razie ich nieudowodnienia Sąd ocenije na niekorzyść strony, na której spoczywał ciężar dowodu, chyba że miał możność przekonać się o prawdziwości tych twierdzeń na innej podstawie.
Wobec tego na powódce spoczywał obowiązek wykazania, że: przysługuje jej wobec dłużnika wierzytelność; dokonano zaskarżonej czynności prawnej między dłużnikiem i osobą trzecią, na podstawie której osoba trzecia uzyskała korzyść; doszło do pokrzywdzenia wierzyciela wskutek dokonania zaskarżonej czynności; dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela, a osoba trzecia wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła dowiedziećsię o tym, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli (chyba, że zaistniało domniemanie zart. 527 § 3 i 4 k.c.).
W pierwszej kolejności wskazać należy, że powódka wykazała, że posiada wierzytelności wobec dłużnikaZ. S.w wysokości około 168 000,00 zł, czego też pozwany nie kwestionował. Na tę okoliczność przedstawiła tytuł wykonawczy, z którego ta wierzytelności wynika. Tym samym przysługiwanie powódce statusu wierzycielki w stosunku doZ. S.nie budzi wątpliwości.
Dalej stwierdzić należy, że dłużnik zawarł z pozwanym umowę,na podstawie której uzyskał niewątpliwie korzyść majątkową w postaci nieruchomości położonej wG..
Oceniając niewypłacalność dłużnika na chwilę wystąpienia przez powódkę z akcją pauliańską, jak również na chwilę wyrokowania, trzeba stwierdzić, że jest on niewypłacalny. Poprzez sprzedaż nieruchomości, która wyczerpywała cały jego majątek, powódka została pozbawiona jakiejkolwiek możliwości skutecznej egzekucji i uzyskania chociaż części swojej wierzytelności. Wobec tego należy również stwierdzić, że została ona pokrzywdzona takim działaniem swojego dłużnika, które do takiego stanu rzeczy doprowadziło oraz stwierdzić, że takie działanie dłużnika było w pełni świadome (szybka sprzedaż nieruchomościza połowę jej wartości jeszcze przed nadejściem terminu zapłaty pierwszej raty, zaległości alimentacyjne). W tym miejscu wypada wyjaśnić, że pokrzywdzenie powstaje na skutek takiego stanu majątku dłużnika, który powoduje niemożność, utrudnienie lub odwleczenie zaspokojenia wierzyciela. W tej sytuacji chodzio rzeczywistą niewypłacalnością dłużnika, ocenianą według chwili wystąpienia przez wierzyciela z akcją pauliańską, jak również chwili wyrokowania (patrz wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 28 listopada 2001r., IV CKN 525/00, 22 marca 2001 r., V CKN 280/00, 29 czerwca 2004 r., II CK 367/03 i 15 czerwca 2005 r., IV CK 806/04). W przytoczonym orzecznictwie słusznie akcentuje się wypływający z istoty skargi pauliańskiej rzeczywisty (obiektywny) charakter niewypłacalności dłużnika, który nie jest w stanie zaspokoić wierzyciela nawet w sytuacji, gdy ten ostatni wspomagany jest przymusem państwowym realizowanym w toku postępowania egzekucyjnego. Istotne jest więc dla zbadania wystąpienia przesłanki pokrzywdzenia wierzyciela ustalenie, czy w przypadku niedokonania konkretnej czynności wierzyciel faktycznie zostałby zaspokojony.
W niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z domniemaniami określonymi wart. 527 § 3 i 4 k.c., gdyż w tym zakresie twierdzenia powódki są dość enigmatyczne, wzajemnie niespójne i gołosłowne, a ponadto sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, o czym była już mowa w ocenie zebranegow sprawie materiału dowodowego.
Wobec braku powyższych domniemań powódka musiała zatem udowodnić,że pozwany wiedział, że dłużnik działał ze świadomością jej pokrzywdzenialub przy zachowaniu należytej staranności mógł się o tym dowiedzieć.
Z dowodów zaoferowanych przez powódkę nie wynika, iż pozwany działał w złej wierze (patrz: P. Machnikowski (w:) E. Gniewek, Komentarz, 2008, s. 948; W. Czachórski, Zobowiązania, 2009, s. 383; W. Popiołek (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. II, 2009, s. 214; M. Pyziak-Szafnicka (w:) System prawa prywatnego, t. 6, s. 1256). Pozwany, tak jak większość nabywców nieruchomości, oparł się na oświadczeniu sprzedającego, które zostało zawarte w akcie notarialnym, tym bardziej, że notariusz potwierdził w tym akcie zgodność jego oświadczeń w zakresie dotyczącym zapisów w księdze wieczystej ze stanem ujawnionym w tej księdze. Zatem zachowanie pozwanego było zgodnez pewnym wzorcem postępowania osoby działającej rozsądnie i rozważnie, która nabywa nieruchomość, bowiem dla zachowania przez osobę trzecią należytej staranności wystarczy, że zapozna się ona z treścią wpisów do księgi wieczystej, a nie aktami tej lub innej księgi wieczystej, (patrz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2006 r.,  III CSK 58/06 , OSNC 2007, nr 9, poz. 138).
Biorąc pod uwagę powyższe należało orzec, jak w punkcie 1 wyroku.
O kosztach zastępstwa prawnego należnych pozwanemu, który sprawę wygrał w całości, orzeczono, jak w punkcie 2 wyroku, na podstawieart. 98 k.p.c.w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.  w sprawie opłat za czynności adwokackie  (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).
Z uwagi na trudną sytuację majątkową i życiową powódki Sąd nie obciążył jej brakującymi kosztami procesu, o czym orzekł, jak w pkt 3 wyroku,na podstawieart. 102 k.p.c.
Wysokość wynagrodzenia pełnomocnika powódki Sąd ustalił w pkt 4 wyroku na podstawie § 1 - 4 i § 8 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez  adwokata z urzędu (tekst jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 18).