Sąd Okręgowy w Nowym Sączu
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 819/18
Data wyroku: 2019-10-09 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Tomasz Białka – sprawozdawca, Agnieszka Skrzekut, Paweł Poręba
Słowa kluczowe: Uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym
Podstawa prawna: 10 UKWH

Sygn. akt III Ca 819/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 9 października 2019r.
Sąd Okręgowy w Nowym Sączu, III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie
następującym:
Przewodniczący - Sędzia SO Tomasz Białka – sprawozdawca
Sędzia SO Agnieszka Skrzekut
Sędzia SO Paweł Poręba
Protokolant: protokolant sąd. Katarzyna Smoleń
po rozpoznaniu w dniu 9 października 2019r. w Nowym Sączu
na rozprawie
sprawy z powództwaE. G.,S. G.,B. G.,D. M.,W. P.,M. G.
przeciwko(...)–(...)(...)

o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym
na skutek apelacji powodów
od wyroku Sądu Rejonowego w Gorlicach
z dnia 3 września 2018 r., sygn. akt I C 20/18

1
oddala apelację;

2
zasądza od powodów solidarnie na rzecz pozwanego kwotę 900 zł (dziewięćset złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

(...)T. A.S.
Sygn. akt III Ca 819/18

UZASADNIENIE
Wyrokiem z 24 sierpnia 2018 roku Sąd Rejonowy w Gorlicach oddalił powództwoE. G.,S. G.,B. G.,D. M.,W. P.iM. G.przeciwko(...)Ł.o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (pkt I), zasądził od powodów solidarnie na rzecz strony pozwanej 1800 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt II) oraz nakazał ściągnąć od powodów solidarnie na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Gorlicach 1950 złotych tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.
Sąd I instancji ustalił, żeD. G.był właścicielem udziału w wysokości ½ części nieruchomości ujętych w(...)(...)gminy katastralnejŁ.składającej się z parcel gruntowych nr(...)oraz w(...)(...)gminy katastralnejŁ.składającej się z parcel gruntowych nr(...),(...),(...),(...)oraz całości nieruchomości ujętej w(...)
(...)gminy katastralnejŁ.składającej się z parcel gruntowych nr(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...).

D. G.został pozbawiony prawa własności wyżej opisanych nieruchomości wŁ.na podstawie orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej wG.z 5 października 1956 roku znak(...)
(...)
o przejęciu na własność Państwa nieruchomości ziemskich położonych we wsiŁ., które zostało wydane na podstawie art. 1 i 3 dekretu z 5 września 1947 roku o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR oraz art. 1 ust. 1 dekretu z 27 lipca 1949 roku o przejęciu na własność Skarbu Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa(...),(...),(...)i(...). Niemniej jednak pośród wywłaszczonych właścicieli ziemskich nie został wymienionyD. G., lecz pod poz.(...)wymieniony zostałJ. G..
Następnie nieruchomości wyżej opisane uczestniczyły w postępowaniu wymiennym prowadzonym na podstawie uregulowańdekretu z 16 sierpnia 1949 roku o wymianie gruntów(Dz. U. Nr 48, poz. 367 z późn. zm.), które to postępowanie zatwierdzone zostało decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej wG.z 6 marca 1963 roku,(...)w sprawie wymiany gruntów we wsiŁ..
Decyzją z 10 grudnia 1997 roku UR wG.,(...)m. in.działka nr (...)została przekazana w zarząd(...)Ł..
Oznaczenia parcel gruntowych objętych(...)
(...)stały się nieaktualne po zamknięciu ksiąg gruntowych na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego wG.z 8 kwietnia 1964 roku(...)oraz po przeprowadzeniu regulacji. Parcele gruntowe zastąpione zostały nowymi działkami ewidencyjnymi i tak: p. groku nr(...)weszła do(...)p. groku nr(...),(...)i(...)weszły do(...), p. groku nr(...)i(...)weszły do(...)p. groku nr(...)weszła do dz.(...), część p. groku nr(...)weszła do dz.(...), p. groku nr(...)i(...)oraz część(...)weszły do dz.(...), pozostała część p. groku nr(...)weszła do dz.(...).Działka (...)powstała z podziału dz.(...)operatem(...)(...), który nie został ujawniony w księdze wieczystej.
Aktualnie dla nieruchomości obejmujących dawne parcele gruntowe będące własnościąD. G.prowadzone sąksięgi wieczyste nr (...)i(...), w których jako właściciel ujawniony jest(...)Ł..Księga wieczysta nr (...)obejmuje m. in.działki nr (...)zaśksięga wieczysta nr (...)działki nr (...).
Działki ewidencyjne ujęte w księgach wieczystych uległy dalszym podziałom.Działka nr (...)podzieliła się nadziałki nr (...),działka nr (...)podzieliła się nadziałki nr (...),działka nr (...)podzieliła się nadziałki nr (...)i(...),działka nr (...)podzieliła się nadziałki nr (...),działka nr (...)podzieliła się nadziałki nr (...), adziałka nr (...)podzieliła się nadziałki nr (...). Parcela gruntowa(...)odpowiada dz. ewid.(...), p. groku(...)i(...)weszły do dz.(...), p.(...)i(...)weszły do dz. ewid.(...), p.(...)weszła do dz. ewid.(...), p.(...)weszła do dz. ewid.(...), p. groku(...)odpowiada dz. ewid.(...), p. groku nr(...)weszła w skład dz. ewid.(...)i(...), p. groku nr(...)odpowiadają dz. ewid.(...).
Kontraktem darowizny ze stycznia 1957 roku sporządzonym w Stanach Zjednoczonych w formie aktu notarialnegoD. G.darował swoje prawa do nieruchomości położonych wŁ.objęte(...)(...)wraz z wszelkimi prawami na rzecz bratankaJ. G.s.J., który do 1947 roku stale mieszkałwŁ.i w 1947 roku miał już wymienione nieruchomości w swoim posiadaniu.W dacie dokonywania darowiznyD. G.od kilkudziesięciu lat przebywał jużw Stanach Zjednoczonych. Obdarowany złożył oświadczenie o przyjęciu darowizny20 marca 1992 roku w zwykłej formie pisemnej.
Spadek poJ. G.s.J.zmarłym 6 października 2012 rokuwM.nabyli synB. G., córkaS. P., synS. G., córkaD. M., synE. G.– w częściach po 1/5. Spadek poS. P.zmarłej 6 kwietnia 2016 roku wM.nabyli synW. P.oraz córkaM. G.po połowie.
W sprawie o sygn. I C 579/16 o uzgodnienie treści księgi wieczystejz rzeczywistym stanem prawnym w zakresie objętym niniejszym pozwem, Sąd Rejonowy w Gorlicach uwzględnił powództwo w całości wyrokiem z 19 kwietnia 2017 roku. Na skutek apelacji pozwanego Sąd Okręgowy w Nowym Sączu w sprawieo sygn. III Ca 447/17 w dniu 30 listopada 2017 roku zmienił ten wyrok i oddalił powództwo argumentując, że forma pisemna jest niewystarczająca dla oświadczenia o przyjęciu darowizny przezJ. G..
11 stycznia 2018 rokuB. G.,S. G.,D. M.,E. G.,M. G.orazW. P.złożyli w formie aktu notarialnego oświadczenie o przyjęciu darowizny zaoferowanej przezD. G.na rzeczJ. G..
Powołując się naart. 10 ustawy z 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystychi hipoteceSąd Rejonowy stwierdził, że powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.
W ocenie Sądu I instancji brak było podstaw do formalnego zakończenia postępowania poprzez odrzucenie pozwu z uwagi na przesłankę powagi rzeczy osądzonej. Sprawa niniejsza jest tożsama pod względem podmiotowym ze sprawą prawomocnie zakończoną wyrokiem Sądu Okręgowego w Nowym Sączu III Wydziału Cywilnego z dnia 30 listopada 2017 roku w sprawie o sygn. akt III Ca 447/17.  Również żądanie powodów jest identyczne z tym, jakie zostało wniesione pierwotnie. Zmianie uległa jednak podstawa faktyczna, gdyż po prawomocnym zakończeniu pierwszego postępowania powodowie złożyli oświadczenia o przyjęciu darowizny w formie aktu notarialnego. W tej sytuacji nie zachodziła tożsamość faktów, jakimi dysponował Sąd rozstrzygający żądanie powodów po raz pierwszy z faktami, jakimi dysponuje Sąd w niniejszym postępowaniu. Nie można zatem mówić o tym, by zachodziła powaga rzeczy osądzonej.
Podstawą oddalenia powództwa było stwierdzenie Sądu Rejonowego,że powodom nie przysługuje legitymacja czynna, gdyż nie doszło do przeniesienia własności nieruchomości objętych powództwem przez ujawnionego w dawnych księgach gruntowychD. G.na rzecz poprzednika powodówJ. G..
Z uwagi na fakt, iż oświadczenia o darowiźnie i jej przyjęciu zostały złożonew różnych państwach Sąd I instancji dokonał ustalenia prawa właściwego dla oceny ważności umowy darowizny. Powołując się na art. 6 ust. 3 oraz art. 8 pkt 2 ustawyz dnia 2 sierpnia 1926 roku o prawie właściwem dla stosunków międzynarodowych (Dz. U. z 1926 roku Nr 101, poz. 581) Sąd Rejonowy uznał, że prawem właściwym dla oceny ważności oświadczenia darczyńcyD. G.było prawo polskie. Analogiczne przepisy znajdowały się wart. 24 § 2 i 25 § 2 ustawy z dnia 12 listopada 1965 roku Prawo prywatne międzynarodowe(Dz. U. z 1965 roku Nr 46, poz. 290 ze zm.) oraz 25ust. 2 i 41 ust. 2 ustawy z dnia 4 lutego 2011 roku Prawo prywatne międzynarodowe(Dz. U. z 2015 roku, poz. 1792 t. j. ze zm.) dotyczące oświadczeń obdarowanych dotyczących przyjęcia darowizny złożonych w 1992 roku i 2018 roku
Wskazując naart. 46 dekretu z 11 października 1946 roku Prawo rzeczowe(Dz. U. z 1946 roku Nr 57, poz. 319 ze zm.) Sąd I instancji wskazał, że oświadczenie darczyńcyD. G.dotyczące darowizny nieruchomości powinno być złożonew formie aktu notarialnego. Zaznaczył też, że analogiczne przepisy dotyczące formy oświadczenia o przyjęciu darowizny znajdowały się wkodeksie cywilnymw 1992 roku i 2018 roku (art. 890 k.c.w zw. zart. 158 k.c.), zatem również oświadczenia obdarowanych powinny zatem zostać złożone w formie aktu notarialnego.
Sąd Rejonowy stwierdził, że oświadczenie darczyńcyD. G.zostało złożone w 1957 roku we właściwej formie aktu notarialnego. W 1992 rokuJ. G.złożył w formie zwykłej pisemnej oświadczenie o przyjęciu darowizny. Nie ulega wątpliwości, że oświadczenie to zostało złożone w niewłaściwej formie powodując nieważność czynności prawnej w postaci umowy darowizny międzyD. G.aJ. G.. Do zawarcia umowy darowizny dochodzi bowiem z chwilą złożenia zgodnych oświadczeń woli. Z chwilą zatem złożenia oświadczenia przezJ. G.w 1992 roku cała umowa darowizny, z uwagi na niezachowanie formy szczególnej oświadczeń dwóch stron umowy, stała się nieważna.
W ocenie Sądu I instancji umowy takiej nie można konwalidować przez późniejsze złożenie oświadczenia woli o przyjęciu darowizny we właściwej formie przez następców prawnychJ. G.. Oświadczenia takie zostały złożone przez spadkobiercówJ. G.w akcie notarialnym z 11 stycznia 2018 roku Niemniej zdaniem Sądu Rejonowego oświadczenie to nie mogło wywołać skutku prawnego.W doktrynie i orzecznictwie jednoznacznie przyjmuje się, iż nie można konwalidować bezwzględnie nieważnej z uwagi na formę czynności prawnej.Artykuł 158 k.c.przewiduje formę aktu notarialnego w przypadku przeniesienia własności nieruchomości, a ustawodawca nie przewiduje wyjątków od tej zasady, w związkuz czym w niniejszej sprawie nie można mówić o konwalidacji nieważnej czynności prawnej z uwagi na niezachowanie formy aktu notarialnego przez późniejsze złożenie oświadczenia we właściwej formie.
Ponadto w ocenie Sądu I instancji złożenie takiego oświadczenia woli nie mogłoby być skuteczne z uwagi na upływ czasu. Sąd wskazał, że jak wynika zart. 357 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 27 października 1933 roku Kodeks zobowiązańw zw. zart. 57 ustawy z dnia 18 lipca 1950 roku Przepisy ogólne prawa cywilnego(Dz. U. z 1950 roku Nr 34, poz. 311 ze zm.),w przypadku oferty darowizny uczynionej nie między obecnymi i nie za pomocą telefonu lub innego środka porozumiewania się na odległość i bez oznaczenia terminu, w ciągu którego ma nastąpić przyjęcie oferty, darczyńca jest związany swoim oświadczeniem aż do chwili przyjęcia lub odrzucenia go przez drugą stronę. Taka oferta przestaje jednak wiązać po upływie czasu, w jakim czyniący ofertę mógł w zwykłym toku czynności otrzymać odpowiedź wysłaną bez nieuzasadnionej zwłoki, przy czym oferta (lub przyjęcie oferty) nie przestaje wiązać wskutek tego, że osoba która takie oświadczenie złożyła zmarła przed zawarciem umowy, chyba że co innego wynika z woli stron albo natury rzeczy
W oparciu o powyższe Sąd Rejonowy wyprowadził wniosek, że oferta darowizny przestała wiązaćD.G., najpóźniej z chwilą złożenia oświadczenie o jej przyjęciu przezJ. G.w 1992 roku. Złożenie oświadczenia o przyjęciu darowizny po tym czasie przez spadkobiercówJ. G.nie mogło zatem wywołać skutku prawnego. Niewątpliwie za życiaJ. G.istniała możliwość przyjęcia oferty we właściwej formie, w związku z czym złożenie takiego oświadczenia po 61 latach od złożenia oferty nie mogło odnieść skutku.
Dodatkowo w ocenie Sądu I instancji oświadczenie złożone przez spadkobiercówJ. G.nie mogło wywołać skutku prawnego z uwagi na fakt, iż nie zostało złożone następcomD. G.(art. 61 k.c.)
Powołując się na poglądy doktryny i orzecznictwa dotyczące możliwości przyjęcia oferty po śmierci jej adresata, Sąd Rejonowy zaznaczył, że powodowie nie wykazali, by darczyńcaD. G.obejmował swoją ofertą kogokolwiek pozaJ. G.. Okoliczność taka nie wynika z oświadczenia o darowiźnie z 1957 roku Powoływany przez powodów fakt, iżD. G.nie zamierzał powracać do Polskiw tym kontekście nie ma znaczenia. Świadczy bowiem jedynie o ewentualnej przyczynie darowizny, natomiast nie uzasadnia woli darczyńcy obdarowania innych osób pozaJ. G.. Ponadto fakt, iżD. G.musiał liczyć się z tym, iż po śmierciJ. G.nieruchomość będąca przedmiotem darowizny przypadnie jego spadkobiercom nie uzasadnia szerokiej wykładni oświadczenia woli darczyńcy. Argumentacja taka zawsze bowiem prowadziłaby do przyjęcia, że darczyńca obejmował swoją wolą uposażenie spadkobierców obdarowanego, podczas gdy jak wynika ze stanowiska orzecznictwa wolę darczyńcy należy interpretować wąsko, stosując domniemanie, iż oferta darowizny obejmuje tylko osobę bezpośrednio w niej wymienioną a nie jej spadkobierców. O ile nie wystąpią zatem okoliczność wskazujące na odmienną wolę składającego ofertę należy uznać, że oferta została skierowana wyłącznie do jej adresata.
Podsumowując, Sąd Rejonowy stwierdził, że chociaż przejęcie nieruchomości będących własnościąD. G.na podstawie decyzji(...)z 5 października 1956 roku nastąpiło bez podstawy prawnej, gdyż decyzja ta nie wymieniałaD. G., a zatem nie wywołała skutków prawnych w stosunku do niego, to jednak powództwo podlegało oddaleniu z uwagi na brak legitymacji czynnej powodów.
O kosztach procesu Sąd I instancji orzekł na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.w zw. z§ 5 pkt 8w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie, zaś w punkcie III na podstawie art. 113 u.k.s.c. w zw. zart. 1303§ 2 k.p.c.nakazał ściągnąć od powodów solidarnie na rzecz Skarbu Państwa kwotę 1.950 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.
Powyższe orzeczenie zaskarżyli apelacją powodowie zarzucając mu:

1
naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.art. 357 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 27 października 1933 roku Kodeks zobowiązańw zw. zart. 57 ustawy z 18 lipca 1950 roku Przepisy ogólne prawa cywilnegow zw. zart. 61 Kodeksu cywilnegopoprzez błędną wykładnię i brak ustalenia, iż przepisart. 357k.z. ma charakter przepisu szczególnego wobec przywoływanych przez SądI instancji przepisów ogólnych i w myśl zasadylex specialis derogat legi generalirozstrzygnięcie winno zostać oparte wyłącznie oart. 357k.z. z pominięciem pozostałych przywołanych przez Sąd I instancji przepisów;

2
naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.art. 73 § 2 zd. 1 k.c.poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż złożenie oświadczenia o przyjęciu darowizny w 1992 roku przezJ. G.w formie pisemnej powodowało nieważność umowy darowizny w całości (w tym ofertyD. G.), gdyw rzeczywistości nieważne było jedynie oświadczenie o przyjęciu darowizny i jako takie nie wywołało żadnych skutków prawnych;

3
naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 60 p.o.p.c. (ewentualnie obecnie obowiązującegoart. 69 k.c.) poprzez jego niezastosowanie i uznanie, iż dla skuteczności zawarcia umowy darowizny konieczne było dotarcie wiadomościo przyjęciu oferty do następców prawnych darczyńcy, gdy w rzeczywistości wobec ustalonego zwyczaju i przystąpienia do jej wykonania we właściwym czasie przez powodów wystarczające dla skuteczności umowy darowizny było złożenie oświadczenia o przyjęciu darowizny w formie aktu notarialnego przez powodówi wniesienie powództwa;

4
naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotecejako konsekwencja naruszenia ww. przepisów i brak uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym na rzecz jej obecnych właścicieli- powodów.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uzgodnienie treściksiąg wieczystych nr (...)i(...)zgodnie z żądaniem pozwu, zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów solidarnie kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznaniai rozstrzygnięcia o kosztach procesu Sądowi I instancji.
W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie na jego rzecz solidarnie od powodów kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja okazała się bezzasadna.
Na wstępie należy zaznaczyć, że w sprawie nie zaszły uchybienia skutkujące nieważnością postępowania, a których wystąpienie, stosownie doart. 378 § 1 k.p.c., sąd odwoławczy ma obowiązek brać pod uwagę z urzędu.
Sąd Rejonowy zasadniczo dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, które Sąd Okręgowy akceptuje i przyjmuje za własne, jednakże za wyjątkiem ustalenia,że kontrakt darowizny ze stycznia 1957 roku został sporządzony w formie aktu notarialnego. Również rozważania prawne Sądu I instancji zasługują na aprobatę, niemniej jednak wymagają uzupełnienia o kwestie dotyczące formy oświadczenia woli złożonego przez darczyńcęD. G..
Nie budzi wątpliwości, że rozpoznawana sprawa wykazuje związek z więcej niż jednym państwem, co skutkuje kolizją praw w nich obowiązujących. W tym kontekście Sąd Rejonowy opierając się na przepisachustawy z 2 sierpnia 1926 roku o prawie właściwem dla stosunków prywatnych międzynarodowychprawidłowo ustalił, iż dla oceny ważności umowy darowizny właściwym jest prawo polskie.
Zgodnie z regułą określoną w art. 5 ww. ustawy forma czynności prawnej podlega prawu, które właściwe jest dla samej czynności; jednak wystarczy zastosowanie się do prawa, obowiązującego w miejscu sporządzenia czynności, jeśli to miejsce nie jest wątpliwe. Przepis ten składa się z dwóch członów. Z pierwszegoz nich wynika, że zasadą prawa międzynarodowego prywatnego jest stosowanie dla formy czynności prawnejlex causae,tj. tego prawa, według którego rozwiązuje się kwestia prawna samej czynności (w tym wypadku więc prawa polskiego). Drugi człon, w nawiązaniu do zasady autonomii woli, daje stronom możność wyboru formy obowiązującej w miejscu zawarcia czynności czy też obowiązującej dla samej czynności, tzw. właściwośćlegis loci actus. Analogiczną regulację przewidywałart. 12 ustawy z 12 listopada 1965 roku Prawo prywatne międzynarodowe. W orzecznictwie dotyczącym tego przepisu zwrócono jednak uwagę, że regułalegis loci actusdotyczy jedynie czynności prawnej, na którą składają się oświadczenia woli wszystkich stron umowy i z tej przyczyny nie ma zastosowania do czynności prawnych dokonanychinter absentes, gdy strony umowy w chwili jej zawierania znajdowały się w różnych państwach. W takiej zaś sytuacji zastosowanie ma pierwszy człon przepisu, zgodnie z którym forma czynności prawnej podlega prawu właściwemu dla tej czynności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 listopada 2012 roku, sygn. V CSK 510/11) Oznacza to, że przepisy o formie należy odnosić do czynności prawnej jako całości, a nie do poszczególnych oświadczeń woli składających się na tę czynność. Nie można zatem odrębnie oceniać oświadczenia darczyńcy złożonego w Stanach Zjednoczonych według obowiązującego tam prawa i odrębnie oświadczenia obdarowanego złożonego w Polsce według tutejszego prawa.
Podkreślić należy, że autonomia woli stron wynikająca z art. 5 doznaje ograniczeń w kolejnych przepisach analizowanej ustawy, które powołał również Sąd Rejonowy, a które mają decydujące znaczenie dla określenia prawa właściwego do oceny ważności umowy darowizny nieruchomości.
Stosownie do art. 6 pkt 3 ustawy nabycie, zmiana lub umorzeniepraw rzeczowychna nieruchomości, położonej w Polsce podlega co do formy, jak i innych warunków, wyłącznie prawu obowiązującemu w Polsce, przy czym nie tyczy się to obowiązków wynikających ze stosunków familijnych lubpraw spadkowych. Jakkolwiek przepis ten nie odnosi się do obowiązków wynikających ze stosunków rodzinnych, co mogłoby stanowić pole ewentualnych rozważań, bowiemJ. G.był bratankiemD. G., to jednak nie można pomijać regulacji art. 8 pkt 2 ustawy. Stosownie do tego przepisu, jeżeli strony nie oznaczyły właściwego prawa, natenczas stosuje się do umów, odnoszących się do nieruchomości - prawo obowiązujące w miejscu, gdzie nieruchomość się znajduje. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie ma podstaw, aby przyjąć, że taki wybór prawa nastąpił, w szczególności nie wynika to z oświadczenia darczyńcy.
Ustalając właściwość prawa polskiego, Sąd I instancji prawidłowo ustalił również, iż na gruncie tego prawa tak oświadczenie darczyńcy jak i obdarowanego powinny zostać sporządzone w formie aktu notarialnego. Odnosząc się do złożonego w 1957 roku oświadczenia darczyńcyD. G.Sąd Rejonowy nie dokonał jednak szerszej analizy poprzestając jedynie na stwierdzeniu, że zostało ono sporządzone we właściwej formie aktu notarialnego. Takiej oceny nie sposób jednak podzielić. Jak wynika z akt sprawy kontrakt darowizny z 10 stycznia 1957 roku został sporządzony w Stanach Zjednoczonych i poświadczony przeznotary public. Prawo polskie wymaga sporządzenia czynności prawnej, której przedmiotem jest nieruchomość, w formie aktu notarialnego. Ściśle rzecz biorąc, aktem notarialnym według prawa polskiego jest akt sporządzony zgodnie z przepisamiprawa o notariacie, a zatem akt sporządzony w Polsce przez notariusza polskiego. Nie można utożsamiać notariusza polskiego znotary public(tzw. notariusza publicznego), który w zasadzie może być uznany jedynie za świadka dokonywanej czynności. Poza podobną nazwą nie mają oni istotnych cech wspólnych.
Polski notariat należy do grupy notariatów typu łacińskiego, określanego również mianem klasycznego.

    Notary publicto funkcja typowa dla grupy notariatówo porządku prawnym

    common law, czyli opartym na prawie precedensowym. Istotną cechą różniącą obie formy notariatu jest fakt, że dokumenty sporządzane przez

    notarypublic działających na podstawie

    common lawnie mają mocy urzędowej. Funkcja

    notary publicsprowadza się w praktyce do potwierdzania własnoręczności podpisów

    . Notary publicjest w istocie zarejestrowanym świadkiem czynności, przy którym każdy może złożyć podpis, potwierdzić swoje oświadczenie lub złożyć wymaganą prawnie przysięgę. Osoby takie nie są zazwyczaj osobami zaufania publicznego, a także nie muszą mieć wykształcenia prawniczego. Oznacza to, że ich status i kwalifikacje na gruncie przepisów prawa, w których wykonują czynności, odbiegają od wymogów przewidzianych przez prawo polskie dla notariuszy.

    Notary publicnie jest więc notariuszem w rozumieniu polskich przepisów, a w konsekwencji umowa przez niego poświadczona nie spełnia wymogów formy aktu notarialnego.
Dodatkowo należy zauważyć, że na gruncie przepisówprawa prywatnego międzynarodowegonie wprowadzono postulowanej niekiedy w literaturze tzw. substytucji ekwiwalentnej instytucji prawnej, zgodnie z którą wymagana przez prawo polskie forma aktu notarialnego byłaby zachowana w przypadku sporządzenia za granicą czynności rozporządzającej nieruchomością położoną w Polsce z udziałem miejscowego (zagranicznego) notariusza lub urzędnika publicznego, powołanego do pełnienia takich samych lub istotnie podobnych funkcji do tych, które pełni notariusz polski.
W świetle powyższego stwierdzić należy, że oświadczenie darczyńcyD. G.z 10 stycznia 1957 roku nie zostało złożone w wymaganej przez przepisy prawa formie aktu notarialnego, co z kolei przesądza o nieważności umowy darowizny. Już tylko z tego względu brak było podstaw do uwzględnienia powództwa. Okoliczność ta stanowi również wystarczającą podstawę do oddalenia apelacji i czyni zasadniczo zbędnym szczegółowe odnoszenie się do podniesionych przez powodów zarzutów, które koncentrują się na kwestiach dotyczących skuteczności oświadczenia woli o przyjęciu darowizny.
Jedynie dodatkowo należy wskazać, że nawet gdyby darczyńca złożył swoje oświadczenie we właściwej formie, brak byłoby podstaw do uwzględnienia powództwa. W tym zakresie Sąd Okręgowy podziela rozważania Sądu I instancji dotyczące skuteczności oświadczenia o przyjęciu darowizny złożonego w 2018 roku przez następców prawnychJ. G., uznając za zbędnym powielanie ich w treści uzasadnienia.
Podkreślić należy, że w przypadku gdy dla ważności czynności prawnej, w tym przypadku darowizny, z uwagi na jej przedmiot zastrzeżono formę szczególną, zarówno oświadczenie darczyńcy, jak i obdarowanego muszą być złożone w tej formie, a czynność podjęta bez jej zachowania jest nieważna bezwzględnie i nie podlega konwalidacji. Nieważność oświadczenia woli jednej ze stron pociąga za sobą bezwzględną nieważność całej czynności prawnej. Przyjęcie odmiennego założenia oznaczałoby, że sam obdarowany, który złożył nieważne oświadczenie woli o przyjęciu darowizny, mógłby takie oświadczenie składać ,,aż do skutku” nie narażając się z tego tytułu na żadne konsekwencje.
Nie można też zgodzić się ze skarżącymi, iż przepis art. 357 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 27 października 1933 roku Kodeks zobowiązań jako przepis szczególny winien być stosowany w oderwaniu do regulacjiart. 57 ustawy z 18 lipca 1950 roku Przepisy ogólne prawa cywilnego, określającego stan związania ofertą jedynie przez czas, w jakim czyniący ofertę mógł w zwykłym toku czynności otrzymać odpowiedź wysłaną bez nieuzasadnionej zwłoki. W ocenie Sądu Okręgowego, intencją ustawodawcy, który wprowadził przepisart. 57p.o.p.c. (obecnieart. 66 § 2 k.c.), było zapewnienie stabilności i bezpieczeństwa obrotu gospodarczego. Takie założenie będzie spełnione tyko wtedy kiedy przyjęcie oferty następuje w rozsądnym czasie (bez nieuzasadnionego opóźnienia), co nie spowoduje powstania wątpliwości co do rzeczywistego sensu i prawnych skutków dokonanych po znacznym upływie czasu przesunięć majątkowych. Celem bowiem świadczenia darczyńcy jest dokonanie przysporzenia do majątku obdarowanego, który istnieje w określonym czasie. Uznanie, iż przyjęcie oferty darowizny może skutecznie nastąpić po znacznym upływie czasu, z pewnością burzy stabilność stosunków majątkowo-gospodarczych. Spowodowałoby to, że w obrocie gospodarczym istniałby stan zwieszenia, co wydaje się być sprzeczne z założeniami ustawodawcy.
Nawet przy założeniu, że następcy prawniJ. G.mogli złożyć oświadczenie o przyjęciu darowizny, nie sposób podzielić stanowiska skarżących,iż brak było konieczności dotarcia tego oświadczenia do następców prawnych darczyńcy, bowiem wystarczającym było przystąpienie do wykonania umowy w czasie właściwym. Stosownie doart. 69 k.c., jeżeli według ustalonego w danych stosunkach zwyczaju lub według treści oferty dojście do składającego ofertę oświadczenia drugiej strony o jej przyjęciu nie jest wymagane, w szczególności jeżeli składający ofertę żąda niezwłocznego wykonania umowy, umowa dochodzi do skutku, skoro druga strona w czasie właściwym przystąpi do jej wykonania; w przeciwnym razie oferta przestaje wiązać (podobnie stanowiłart. 60p.o.p.c.). Zwyczaj ustalony w stosunkach danego rodzaju oznacza powstałą i utrwaloną praktykę określonego postępowania dotyczącą zawierania umów konkretnego rodzaju w relacjach pomiędzy podmiotami należącymi do oznaczonej grupy, np. zawodowej lub społecznej bądź innej. Niewątpliwie zwyczaj uchylający wymóg dojścia do oferenta oświadczenia woli oblata o przyjęciu oferty wytworzył się w sprzedaży wysyłkowej oraz przy świadczeniu usług i sprzedaży towarów za pomocą automatów. Chodzi zatem o pewnego rodzaju powtarzalne czy zautomatyzowane czynności, kiedy to przyjęcie oferty poprzez przystąpienie do wykonania umowy stanowi ułatwienie obrotu i jego przyspieszenie. Takiego charakteru z całą pewnością nie ma złożenie oświadczenia o przyjęciu darowizny nieruchomości.
W świetle rozważań poczynionych przez Sąd Rejonowy, uzupełnionych na etapie postępowania apelacyjnego, nie budzi wątpliwości, iż powodom nie przysługiwała legitymacja czynna. W konsekwencji Sąd I instancji prawidłowo oddalił wytoczone przez nich powództwo.
Z przytoczonych wyżej względów apelacja powodów podlegała oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.oraz§ 5 pkt 8w zw. z§ 2 pkt 5w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2016.1668). Koszty te obejmują wynagrodzenie pełnomocnika strony pozwanej ustalone według stawki minimalnej.
(...)T. A.S.