Sąd Okręgowy w Olsztynie
IX Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: IX Ca 1075/18
Data wyroku: 2019-03-06 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Agnieszka Żegarska, Mirosław Wieczorkiewicz, Jacek Barczewski
Słowa kluczowe: Rozgraniczenie
Podstawa prawna: art. 33 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne

Sygn. akt IX Ca 1075/18

POSTANOWIENIE
Dnia 6 marca 2019 r.
Sąd Okręgowy w Olsztynie IX Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Mirosław Wieczorkiewicz (spr.)

Sędziowie:

SO Jacek Barczewski
SO Agnieszka Żegarska

Protokolant:

p.o. sekretarza sądowego Izabela Ważyńska

po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2019 r. w Olsztynie na rozprawie
sprawy z wniosku GminyP.
przeciwkoP. M.,J. Z.,A. M.iM. K.
o rozgraniczenie
na skutek apelacji wnioskodawczyni GminyP.od postanowienia Sądu Rejonowego w Piszu z dnia 31 marca 2017 r., sygn. akt I Ns 11/15,
p o s t a n a w i a:

I
uchylić zaskarżone postanowienie w całości i wniosek odrzucić oraz nie obciążać wnioskodawczyni i uczestników kosztami sądowymi, a w pozostałym zakresie stwierdzić, że wnioskodawczyni i uczestnicy ponoszą koszty postępowania każdy w zakresie związanym ze swoim udziałem w sprawie;

II
zasądzić od uczestnikaP. M.na rzecz wnioskodawczyni GminyP.kwotę 560 zł (pięćset sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego.

Jacek Barczewski Mirosław Wieczorkiewicz Agnieszka Żegarska

Sygn. akt IX Ca 1075/18

UZASADNIENIE
BurmistrzP.wszczął z urzędu postępowanie administracyjne dotyczące rozgraniczenia nieruchomości stanowiącej działkę gruntu o nr geod.(...)Położonej w obrębieD.gm.P., stanowiącej własność gminyP., a nieruchomościami stanowiącymi działki gruntu o nr(...)położonymi w obrębieD.gm.P., które zakończyło się wydaniem w dniu 15 grudnia 2008r. przez BurmistrzaP.decyzji rozgraniczeniowej nr(...)
Od powyższej decyzji formalny sprzeciw uczestnik postępowania rozgraniczeniowegoP. M.będący właścicielemdziałek o nr (...)wniósł dopiero w dniu 13 maja 2013r.
BurmistrzaP.akta sprawy, co do postępowania rozgraniczeniowego przekazał do Sądu Rejonowego w Piszu w zakresie rozgraniczenia zdziałką gruntu nr (...)działek i nr (...)na podstawieart. 33 ust. 3 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne(Dz. U. z 2010 roku Nr 193, poz. 1287 ze zm.).
We wniesionym sprzeciwieP. M.podniósł, że droga publiczna zlokalizowana nadziałce nr (...)winna przebiegać tak jak jest dotychczas użytkowana, albowiem tak „było od zawsze”. Uczestnik podniósł, że większość punktów osnowy geodezyjnej w terenie uległo zniszczeniu i nie było możliwe ustalenie tych punktów bez przeprowadzenia dowodów w tym zakresie. Uczestnik również wskazał, że geodeta całkowicie pominął stanowisko uczestnika w protokole i oznaczył go, jako osobę nieobecną. Wnioskodawca GminaP.(wskazany przez Sąd I instancji, jako uczestnik postępowania) wniósł o odrzucenie wniosku z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej. Uzasadniając swoje stanowisko GminaP.podała, że po wydaniu decyzji rozgraniczeniowej z dnia 15 grudnia 2008r., pismem z dnia 2 stycznia 2009r.P. M.zgłosił swój sprzeciw, co do działań geodezyjnych prowadzonych w trakcie postępowania administracyjnego. Wnioskodawca pismem z dnia 10 stycznia 2009r. zwrócił się doP. M.o sprecyzowanie swoich żądań, co do przekazania sprawy sądowi powszechnemu pismo, ponieważ to pismo (sprzeciw) nie zawierał żądania przekazania sprawy sądowi powszechnemu. W udzielonej odpowiedzi, pismem z dnia 28 stycznia 2009r.,P. M.wyjaśnił, że nie żąda przekazania sprawy na drogę sądową, dlatego wnioskodawca uznał, iż decyzja rozgraniczeniowadrogi gminnej nr (...)z sąsiadującym działkami z dnia 15 grudnia 2008r. jest ostateczna.
W przypadku nie uwzględnienia powyższego wniosku i dalszego prowadzenia postępowania rozgraniczeniowego, w ocenie GminyP.konieczne byłoby prowadzenia postępowania rozgraniczeniowegodziałki nr (...)stanowiącej drogę gminną ze wszystkimi działkami granicznymi stanowiącymi własność pozostałych stron postępowania administracyjnego prowadzonego przez BurmistrzaP.. Zdaniem wnioskodawcy byłoby to konieczne ze względu na zapewnieniedziałce nr (...)jej dotychczasowego znaczenia, tj. drogi gminnej i zapewnienia jej ciągłości.
W ocenie GminyP.w świetle aktualnie obowiązującego stanu prawnego powyższe jest niemożliwe, ponieważ decyzja rozgraniczeniowa z dnia 15 grudnia 2008r. traci moc w przypadku podjęcia postępowania przed sądemwyłącznie w części objętej żądaniem przekazania sprawy sądowi powszechnemu, w pozostałej części zachowuje swoją moc wiążącą.
Pismem procesowym z dnia 18 września 2013r. pełnomocnik uczestnika postępowaniaP. M.podniosła zarzut zasiedzenia przygranicznego pasa gruntu obejmującego części działek gruntu:
- przyległego dodziałki nr (...)obejmującego grunt na całej szerokości tej działki licząc od granicy tej działki przy drodze usytuowanej nadziałce (...)określonej w postępowaniu administracyjnym na szkicu granicznym przez geodetęA. D.do drogi faktycznie istniejącej na gruncie tzn. „starej drogi”,
- przyległego dodziałki nr (...)obejmującego grunt na całej szerokości tej działki licząc od granicy tej działki przy drodze usytuowanej nadziałce (...)określonej w postępowaniu administracyjnym na szkicu granicznym przez geodetęA. D.do drogi faktycznie istniejącej na gruncie tzn. „starej drogi” i wniosła o stwierdzenie, że uczestnik postępowaniaP. M.nabył te części gruntu na własność przez zasiedzenie z dniem 31 grudnia 2007r.
Pełnomocnik uczestnika wniósł o doliczenie do okresu samoistnego posiadania uczestnikaP. M.okresu samoistnego posiadania w/w części gruntów przez poprzedników prawnych tych działekJ. F. (1)iM. S. (1)oraz ich poprzedników prawnych (k. 86). Jako datę początku biegu zasiedzenia pełnomocnik uczestnika wskazała rok 1977, podając, że od tej daty części gruntu objęte zarzutem zasiedzenia były użytkowane prze uczestnika i jego poprzedników prawnych w taki zakresie, jak objęty zarzutem zasiedzenia.
W piśmie procesowym z dnia 12 kwietnia 2016r. pełnomocnik uczestnika podtrzymała zgłoszony zarzut zasiedzenia i sprecyzowało go wskazując, iż zarzut zasiedzenia dotyczy gruntu oznaczonego kolorem czerwonym na mapie sporządzonej przez biegłego geodetę załączonej do opinii biegłego z dnia 7 marca 2016r. (k.243).
W toku postępowania przed sądemJ. Z.przekazałM. K.własnośćdziałek o nr (...).
Uczestnicy postępowaniaJ. Z.,M. K.nie zgodzili się z podniesionym zarzutem zasiedzenia i wnieśli o dokonanie rozgraniczenia zgodnie ze stanem prawnym ustalonym w toku administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego.
Uczestnik postępowaniaA. M.nie zajął stanowiska w sprawie.
Postanowieniem z dnia 31 marca 2018r. Sąd Rejonowy:

I
rozgraniczył działkę oznaczonąnumer geodezyjny (...)położoną w obrębieD., gminaP., stanowiącą własnośćP. M., dla której Sąd Rejonowy w Piszu prowadzi księgę wieczystą Kw. Nr(...)i działkę oznaczonąnumer geodezyjny (...)położoną w obrębieD., gminaP., stanowiącą własnośćP. M., dla której Sąd Rejonowy w Piszu prowadzi księgę wieczystą Kw. Nr(...)z działką oznaczonąnumerem geodezyjnym (...)położoną w obrębieD., gminaP., będącą własnością GminyP., dla której Sąd Rejonowy w Piszu prowadziksięgę wieczystą KW (...)wzdłuż punktów o numerach(...)zgodnie z mapą sytuacyjną zawierającą szkic przebiegu granicy sporządzaną przez biegłego geodetęJ. O.stanowiącą załącznik do opinii biegłego (k. 226 akt sprawy), która to opinia łącznie z mapą sytuacyjną zawierającą szkic przebiegu granic stanowi integralną część niniejszego orzeczenia.

II
nakazał ściągnąć od uczestnikaP. M.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Piszu kwotę 2.468,22,-zł tytułem brakujących zaliczek pokrytych tymczasowo ze środków Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Piszu oraz kwotę 200, -zł tytułem nieuiszczonej opłaty od wniosku.

III
nakazał ściągnąć od uczestnika GminyP.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Piszu kwotę 3.468,21,-zł tytułem brakujących zaliczek pokrytych tymczasowo ze środków Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Piszu.

IV
orzekł, że uczestnicy postępowania ponoszą pozostałe koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie we własnym zakresie.

Sąd Rejonowy ustalił, co następuje:
- nieruchomość stanowiącadziałkę o nr (...)będą drogą gminną stanowi własność GminyP., położona jest w obrębieD., Sąd Rejonowy w Piszu prowadziksięgę wieczystą KW (...),
- nieruchomość stanowiącadziałkę o nr (...), położona jest w obrębieD.i stanowi własnośćP. M., dla tej nieruchomości Sąd Rejonowy w Piszu prowadziksięgę wieczystą KW (...),
-P. M.własnośćdziałki gruntu nr (...), o powierzchni 2 ha i 1 ar, nabył umową w formie aktu notarialnego z dnia 4 kwietnia 2003r. Rep. A Nr(...)odJ. F. (1), który był współwłaścicielem nieruchomości w udziale 5/6 części i odE. G., która była współwłaścicielem nieruchomości w udziale 1/6 części,
- poprzednikami prawnymiJ. F. (1)iE. G.byliJ. F. (2)iJ. F. (3), którzy własnościdziałki gruntu nr (...)nabyli na podstawie umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego w dniu 24 sierpnia 1967 roku,
-J. F. (3)iJ. F. (2)umową w formie aktu notarialnego przekazalidziałkę nr (...)na podstawie umowy o przekazanie gospodarstwa rolnego dzieciomJ. F. (1)w udziale 5/6 części iE. G.w udziale 1/6 części,
- nieruchomość stanowiącadziałkę o nr (...), położona w obrębie stanowi własnośćP. M., dla tej nieruchomości Sąd Rejonowy w Piszu prowadziksięgę wieczystą KW (...),
-P. M.własnośćdziałki gruntu nr (...), o powierzchni 2 ha 2 ary nabył odM. B.synaS. S.od umową w formie aktu notarialnego z dnia 3 marca 2008r., Rep. nr(...).
-M. B.własnośćdziałki gruntu nr (...)otrzymał od rodzicówS. S.iM. S. (2)na podstawie umowy darowizny zawartej w formie aktu notarialnego z dnia 5 września 2000r., Rep. A Nr(...)
- poprzednikami prawnymiM. B.byliS. S.iM. S. (2), którzy własnościdziałki gruntu nr (...)nabyli na podstawie umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego w dniu 7 września 1988 roku odW. D.zamieszkałego wmiejscowości W.,
-W. D.własnośćdziałki gruntu nr (...)otrzymał od rodzicówJ. D.iP. D.na podstawie umowy przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego z dnia 14 lutego 1980r.,
-J. D.iP. D.własnościdziałki gruntu nr (...)nabyli na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego z dnia 5 czerwca 1967 roku.
- działki onumerze geodezyjnym (...)położone w obrębie stanowią własnośćM. K., która ich własność nabyła odJ. Z.w dniu 14 listopada 2013r., na podstawie umowy o dożywocie i darowizny w związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej sporządzonej w formie aktu notarialnego Rep. A Nr(...), dla tych działek Sąd Rejonowy w Piszu prowadziksięgę wieczystą KW (...),
- nieruchomość stanowiącadziałkę o nr (...), położona w obrębie stanowi własnośćA. M., dla tej nieruchomości Sąd Rejonowy w Piszu prowadziksięgę wieczystą KW (...),
- w dniu 11 lipca 2008r. BurmistrzP.wszczął z urzędu postępowanie rozgraniczeniowe dotyczące rozgraniczenia nieruchomości stanowiącej działkę gruntu onumerze geodezyjnym (...)położonej w obrębieD.gm.P., stanowiącej własność gminyP., a nieruchomościami stanowiącymi działki gruntu o numerach(...)położonymi w obrębieD., gminaP..
- w dniu 9 września 2008r. geodeta uprawnionyA. D.dokonał rozgraniczenia granic drogi gminnej -działki nr (...)z działkami przyległymi na podstawie ustalonego w toku postępowania stanu prawnego,
- w administracyjnym postępowaniu rozgraniczeniowym geodetaA. D.ustalił, że droga będąca własność GminyP.stanowiącadziałkę nr (...)przebiega na gruncie w inny sposób, niż wynika to z dokumentów geodezyjnych. Przebieg granic ustalony został przez biegłego na podstawie dokumentacji parcelacji gruntów obrębuD.z lat 1959 – 1960,
- BurmistrzP.decyzją numer N.(...)z dnia 15 grudnia 2008r. zatwierdził granicedziałki nr (...)z działkami przyległymi stwierdzając przebieg granic zgodnie z opisem zawartym w protokole granicznym z dnia 29 maja 2008r.,
- w uzasadnieniu decyzji BurmistrzP.wskazał, że w trakcie rozgraniczenia na podstawie dowodów – szkiców wyznaczenia podziału z operatu technicznego parcelacji obrębD.wykonywanej w latach 1959-1960 ustalono bezspornie przebieg granic w sposób opisany w protokole granicznym i przedstawiony w szkicu granicznym.
- od powyższej decyzji sprzeciw w dniu 15 marca 2013r. złożył uczestnik postępowaniaP. M., co skutkowało przekazaniem przez BurmistrzaP.postępowania rozgraniczeniowego do Sądu Rejonowego w Piszu w zakresie rozgraniczenia zdziałką gruntu nr (...)działek i nr (...),
- decyzja BurmistrzaP.numer N.(...)z dnia 15 grudnia 2008r. stała się ostateczna w zakresie pozostałych granic gruntów objętych postępowaniem rozgraniczeniowym,
- droga przebiegająca faktycznie nadziałce gruntu nr (...)nie pokrywa się z ustalonym stanem prawnym,
- droga gmina stanowiącadziałkę nr (...)ustalona na podstawie stanu prawnego nie była znana właścicielom działek do niej przyległych do czasu przeprowadzenia administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego,
- działka gruntu o nr 109 była przez poprzednika prawnegoP. M.ojcaJ. F. (1)użytkowania do drogi faktycznej na gruncie. ZarównoJ. F. (1), jak i jego ojciec czuli się właścicielamidziałki nr (...)w granicach swojego użytkowania, to jest do faktycznej drogi na gruncie,
-działka nr (...)była także użytkowana przez poprzedników prawnychP. M.do drogi faktycznej na gruncie,
- nadziałce nr (...)jej poprzednik prawnyD.posadził las do faktycznej drogi na gruncie,
- po nabyciu w 1988 rokudziałki (...)przezS. S.iM. S. (2)las te był doglądany także przezS. S.,
- granicadziałek nr (...)z faktyczną drogą na gruncie przebiegła w linii prostej,
- granica użytkowaniadziałek (...)przez uczestnikaP. M.przebiega wzdłuż siatki drucianej „leśnej” na słupkach i żerdziach drewnianych wykonanych przezP. M.,
Mając to na uwadze Sąd Rejonowy uznał, że biorąc pod uwagę wymagania i przesłanki, co do rozgraniczenia nieruchomości oraz podniesiony zarzut zasiedzenia przez uczestnika postępowaniaP. M., należy dokonać przedmiotowego rozgraniczenia przy uwzględnieniu w części żądania tego uczestnika.
W ocenie Sądu I instancji uczestnik postępowaniaP. M.od czasu wejścia w posiadaniedziałek o nr (...), a wcześniej jego poprzednicy prawni to jest w stosunku dodziałki nr (...)-J. F. (1)iE. G.oraz wcześniej ich rodziceJ. F. (2)iJ. F. (3), zaś w stosunku dodziałki nr (...)-M. B., a wcześniej jego rodziceS. S.iM. S. (2), władali w całości spornym terenem jak właściciele. Podkreślić należy, że od czasu nabycia własności działek przez wymienionych poprzedników prawnych uczestnikaP. M.do dnia 11 lipca 2008 roku, kiedy wszczęte zostało administracyjne postępowania rozgraniczeniowe pomiędzy kolejnymi właścicielamidziałek o numerach (...)nie było sporów, co do przebiegu granicy.
Odnosząc się działki o nr geod.(...)Sąd Rejonowy na podstawie zaprezentowanych przez uczestnika dowodów ustalił, żeJ. F. (2)iJ. F. (3)nabyli własność tej działki w dniu 24 sierpnia 1967 rok i korzystali z niej w takim samym zakresie jak obecnie uczestnikP. M..
Z kolei w odniesieniu dodziałki numer (...), Sąd I instancji na podstawie przeprowadzonego postępowania dowodowego jak datę początku biegu zasiedzenia ustalił 7 września 1988 roku, będącą datą nabycia nieruchomości przez poprzedników prawnychP. S.S.iM. S. (2).
W tym zakresie Sąd Rejonowy analizował zeznania świadkówJ. F. (1),M. G.,S. S.,J. G.,J. Z.,W. Z.iR. G..
W tych warunkach Sąd I instancji przyjął, że w stosunku do części działek onumerze geodezyjnym (...)zasiedzenie rozpoczęło się 24 sierpnia 1967r. przy uwzględnieniu 30–letniego okresu zasiedzenia, zakończyło się w dniu 24 sierpnia 1997 roku i do tego czasu nie zostało przerwane.
Odnoście zasiedzenia częścidziałki o nr (...)na podstawie zaprezentowanych dowodów Sąd Rejonowy przyjął, że bieg zasiedzenia mógł rozpocząć się najwcześniej w dniu 7 września 1988 roku, to jest w dacie nabycia nieruchomości przez poprzedników prawnychP. S.S.iM. S. (2). Przyjmując 30–letni okres zasiedzenia, termin upłynąłby dopiero 7 września 2018r.
Reasumując, Sąd I instancji uznał, że przeprowadzone postępowanie doprowadziło do wniosku, iż rozgraniczeniedziałki nr (...)zdziałką o nr (...)powinno uwzględniać zasiedzenie przez uczestnikaP. M.częścidziałek gruntu nr (...)i po doliczeniu okresu posiadania jego poprzedników prawnych pozwala na skorygowanie granicy uwidocznionej w ewidencji i rozgraniczeniedziałek (...)zgodnie z ich faktycznym (prawnym) przebiegiem, to jest wzdłuż punktów o numerach(...)
W odniesieniu dodziałki nr (...)Sąd Rejonowy uznał, że nie upłynął 30- letni termin zasiedzenia, granica tej działki zdziałką nr (...)wynika ze stanu prawnego i przebiega od punktu 187 do punktu 188, co zostało uwidocznione przez biegłego geodetę na mapie sytuacyjnej zawierającej szkic przebiegu granicy, stanowiącej załącznik do opinii biegłego (k. 226 akt sprawy).
O nieuiszczonych kosztach sądowych Sąd I instancji orzekł w oparciu o przepisart. 520 § 2 kpc. W ocenie tego Sądu nieuiszczonymi kosztami sądowymi należało obciążyć wyłącznie uczestnikaP. M.i uczestniczkę GminęP., albowiem rozgraniczenie dotyczyło działek stanowiących własność tych podmiotów.
W zakresie pozostałych kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawieart. 520 § 1 kpc.
Apelację od tego postanowienia złożył wnioskodawca, który zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu:

1
naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanieart. 153 kcprzez przyjęcie braku możliwości zastosowania pierwszego kryterium w oparciu, o które dokonuje się rozgraniczenia, a mianowicie kryterium stanu prawnego granicy pomiędzydziałką nr (...)idziałką nr (...), gdy tymczasem stan prawny jednoznacznie wskazuje na to, że granica w/w działek przebiega od punktu 186 do punktu 187 uwidocznionych na mapie biegłegoJ. O.;

2
naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności przepisuart. 172 kcprzez przyjęcie, że wnioskodawca wykazał, iż zarówno on jak też jego poprzednicy prawni, co do działki gruntu o nr(...)wyczerpali przesłanki zasiedzenia w złej wierze częścidziałek gruntu nr (...), co pozwoliło na skorygowanie granicy uwidocznionej w ewidencji i rozgraniczeniadziałek nr (...)zgodnie z ich „faktycznym (prawnym)” przebiegiem, gdy tymczasemdziałki o numerach (...)stanowią własność osoby prywatnej i ich ewentualne zasiedzenie nie ma żadnego wpływu na rozgraniczenie działki wnioskodawcy o nr 109 z działką GminyP.o nr(...)a ponadto rozgraniczenie to nie jest zgodne z prawnym przebiegiem granicy pomiędzy tymi działkami;

3
sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału, przez przyjęcie, że ustalenie zasiedzenia przez wnioskodawcę częścidziałek nr (...)skutkować mogło rozgraniczeniemdziałek nr (...)w sposób opisany w zaskarżonym postanowieniu;

Mając powyższe na uwadze wnioskodawca wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i:

1
rozgraniczeniedziałki nr (...)stanowiącej własnośćP. M.zdziałką nr (...)stanowiącą własność GminyP.wzdłuż punktów 186-187 uwidocznionych na mapie sytuacyjnej biegłegoJ. O.,

2
orzeczenie o kosztach postępowania wg norm przepisanych,

3
ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Zaskarżone postanowienie z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej w konkretnych okolicznościach niniejszej sprawy i w konsekwencji nieważności postępowania wymagało uchylenia oraz musiało spowodować, że Sąd odwoławczy odrzucił przedmiotowy wniosek.
Taki wniosek wynika z tego, że zgłoszony przez uczestnika postępowaniaP. M.sprzeciw został złożony z uchybieniem terminu do jego wniesienia, dlatego w warunkach okoliczności niniejszej sprawy niedopuszczalna była droga sądowa w sprawie rozgraniczenia po wydaniu decyzji rozgraniczeniowej przez wnioskodawcę.
Nie negując konieczności przyjęcia niniejszej sprawy do rozpoznania na skutek przekazania jej przez BurmistrzaP.i przytoczonych - w niezbędnym zakresie – ustaleń, Sąd Okręgowy uznaje, że z powyższych ustaleń Sąd pierwszej instancji wyprowadził błędny wniosek jakoby w warunkach niniejszej sprawy uczestnik skutecznie i w terminie złożył sprzeciw na podstawieart. 33 ust. 3 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzneod decyzji rozgraniczeniowej BurmistrzaP.z dnia 15 grudnia 2008r., nr N.(...)oraz zażądał przekazania sprawy sądowi.
Oprócz konieczności działania z urzędu w zakresie badania dopuszczalności drogi sądowej, Sąd I instancji również formalnie nie rozpoznał wniosku GminyP.o odrzucenie wniosku, co było zawarte w piśmie wnioskodawcy z dnia 20 maja 2013r., do czego był zobligowany na podstawieart. 202 kpc.
Rozpoznanie tego formalnego zarzutu wnioskodawcy pozwoliłoby temu Sądowi na rozstrzygnięcie sprawy już przy pierwszych czynnościach, bez przeprowadzania czasochłonnego i kosztownego postępowania sądowego. Tym samym Sąd Rejonowy mógłby rozstrzygnąć, czy pismo uczestnikaP. M.z dnia 13 maja 2013r. spełnia formalne wymagania sprzeciwu określone wart. 33 ust. 3 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, co do decyzji rozgraniczeniowej BurmistrzaP.z dnia 15 grudnia 2008r., nr N.(...)
Trzeba podkreślić, że sąd obowiązany jest badać istnienie (nieistnienie) okoliczności wymienionych wart. 199 kpcw zasadzie z urzędu, w każdym stanie sprawy (art. 202 zdanie trzecie kpc). Jeżeli sąd rozpoznał sprawę i mimo braku przesłanki procesowej wydał orzeczenie, które zostało zaskarżone, to jeśli brak dotyczył przesłanek wymienionych wart. 199 § 1 pkt 1-3 kpc, postępowanie jest nieważne (art. 379 pkt 1-3 kpc) (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 1972 r., I PZ 25/72,LEX nr 7093i wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 10 czerwca 2015r., I ACa 433/15,LEX nr 1797153).
Uczestnik postępowaniaP. M.w swoim pierwszym piśmie z dnia 2 stycznia 2009r., ani w drugim z dnia 28 stycznia 2009r., po wezwaniu do uzupełnienia pierwszego wniosku, nie zawarł żądania skierowania sprawy sądowi (k. 493-495 i k. 499).
Należy podkreślić, że uczestnik w piśmie z 28 stycznia 2009r. podał wprost, że żądanie od niego wnoszenia sprawy na drogę sądowego jest bezzasadne.
Takie przedstawienie swojego stanowiska przez uczestnika postępowaniaP. M.w piśmie z 28 stycznia 2009r., po wezwaniu przez Burmistrza MiastaP.do uzupełnienia pierwszego pisma jednoznacznie wskazuje na treść przedstawionego przez uczestnika oświadczenia co do dalszego postępowania w sprawie rozgraniczeniowej.
Przy interpretacji tego oświadczenia Sąd odwoławczy wziął pod uwagę to, jak strony rozumiały swoje oświadczenia w chwili dokonania czynności prawnej, to jest w czasie składania i odbierania oświadczeń woli.
Było to przecież konkretne wyjaśnienie, czy uczestnik żąda skierowania sprawy rozgraniczeniowej na drogę postępowania sądowego.
W tym zakresie należy zauważyć, że interpretacja oświadczeń woli ujętych w formie pisemnej dokonywana jest przede wszystkim na podstawie tekstu dokumentu. Zasadnicze znaczenie mają językowe reguły znaczeniowe, a wykładnia poszczególnych wyrażeń powinna uwzględniać kontekst i związki znaczeniowe, występujące między zawartymi w tekście postanowieniami. Wątpliwości interpretacyjne, niedające się usunąć za pomocą ogólnych reguł, powinny być rozstrzygane na niekorzyść strony, która zredagowała tekst wywołujący wątpliwości. Decydujące jest obiektywne rozumienie oświadczenia woli w chwili, w której zostało złożone adresatowi.
Uczestnik nie zgłosił takiego żądania i podał wprost, że skierowanie postępowania na drogę sądową jest bezzasadne.
W tej sytuacji słusznie BurmistrzP.nie nadawał biegu pismu uczestnika z dnia 2 stycznia 2009r. (k. 493 i 495).
Z okoliczności sprawy wynika, że uczestnik był świadomy pojmowania swojego oświadczenie woli w chwili jego złożenia, tym bardziej, że przez następne prawie 5 lat nie podejmował żadnych innych działań w tej sprawie.
Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 22 listopada 2018r. (II PK 269/17,Legalis nr 1846806) wyraził pogląd, który jest powszechnie akceptowany, że należy oceniać również postępowanie strony po złożeniu oświadczenia.
W tej sytuacji dla ustalenia, jak strony rzeczywiście pojmowały oświadczenie woli w chwili jego złożenia może mieć znaczenie także ich postępowanie po złożeniu oświadczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 2016r., I CSK 802/15,Legalis nr 1549966i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 2015r., V CSK 588/14,Legalis nr 1310277).
W tych warunkach należy uznać, że formalny sprzeciw został zgłoszony przez uczestnika postępowaniaP. M.dopiero po prawie pięciu latach, bowiem dnia 13 maja 2013r., dlatego trzeba przyjąć, iż został złożony po ustawowym terminie i w konsekwencji uprawnienie tego uczestnika od zaskarżenia decyzji rozgraniczeniowej BurmistrzaP.z dnia 15 grudnia 2008r., nr N.(...)w trybie art. 33 ww. ustawy, wygasło.
W tej sytuacji trzeba przyjąć, że Sąd I instancji pominął w niniejszym postępowaniu najistotniejszą formalną kwestię, co do istoty postępowania cywilnego, a mianowicie ustalenia dopuszczalności drogi sądowej w postępowaniu rozgraniczeniowym.
W tym miejscu należy zauważyć, że postępowanie w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości obejmuje dwa etapy – administracyjny i sądowy.
Rozpoczęcie drugiego etapu jest możliwe po wyczerpaniu drogi administracyjnej należącej zgodnieustawą z dnia 17 maja 1989r. Prawo geodezyjne i kartograficznedo wójta (burmistrza, prezydenta miasta).
W niniejszej sprawie pierwszy etap postępowania zakończył się decyzją o rozgraniczeniu wydaną w dniu 15 grudnia 2008r. na podstawie art. 33 ust. 1 tej ustawy.
Stosownie do treści art. 33 ust. 3 ww. ustawy stronie niezadowolonej z ustalenia przebiegu granicy w ten sposób przysługuje żądanie przekazania sprawy sądowi jednakże, aby z niego skorzystać konieczne jest dochowanie terminu 14 dni od dnia doręczenia jej decyzji w tej sprawie.
A w warunkach niniejszej sprawy uczestnik postepowaniaP. M.nie dochował tego formalnego wymogu, które umożliwiałoby mu dalsze postępowanie rozgraniczeniowe, ale przed sądem powszechnym.
W tym miejscu trzeba podkreślić, podzielając pogląd Sądu Najwyższego zawarty w postanowieniu z dnia 9 czerwca 1997r. (III CKN 74/97,OSNC 1997/10/16oraz artykuł J. Gudowskiego, Droga sądowa w prawach o rozgraniczenie nieruchomości, Przegląd Sądowy 1995/2/68), że zachowanie tego terminu stanowi jeden z warunków dopuszczalności drogi sądowej w sprawach o rozgraniczenie.
W tych warunkach stwierdzenie przez sąd rozpoznający sprawę, że 14-dniowy termin do wystąpienia z żądaniem przekazania sprawy na drogę sądową został przekroczony, musiało pociągać za sobą odrzucenie wniosku z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej (art. 199 § 1 pkt 1w zw. zart. 13 § 2 kpc).
Powyższe rozważania dowodzą, że w sprawach o rozgraniczenie niedopuszczalność drogi sądowej może mieć nie tylko charakter czasowy, tj. aż do wyczerpania drogi postępowania administracyjnego, ale także niejako trwały, tj. po bezskutecznym upływie 14 dni od doręczenia stronie decyzji kończącej to postępowanie.
Wprawdzie sąd nie bada prawidłowości postępowania administracyjnego, ale kontroluje w każdym wypadku i w każdym stanie sprawy istnienie przesłanek procesowych, m.in. dopuszczalność drogi sądowej (art. 199 § 1 pkt 1 oraz art. 202w zw. zart. 13 § 2 kpc).
A takiego ustalenia oraz wniosku Sąd I instancji nie poczynił, dlatego w niniejszej sprawie zachodzi nieważność postępowania.
W konsekwencji zaskarżone postanowienie wymagało uchylenia, zaś sporny wniosek podlegał odrzuceniu na ww. podstawie prawnej (art. 386 § 3w zw. zart. 13 § 2 kpc).
Oprócz tej kwestii należy wskazać, że Sąd I instancji rozpoznał sprawę również ponad przedmiot postępowania rozgraniczeniowego.
Postępowanie rozgraniczeniowe dotyczyło rozgraniczenia nieruchomości stanowiącej działkę gruntu onumerze geodezyjnym (...)położonej w obrębieD.gm.P., stanowiącej własność gminyP., a nieruchomościami stanowiącymi działki gruntu o numerach(...)położonymi w obrębieD., gminaP..
W tych warunkach postępowanie to nie mogło regulować możliwości zasiedzenia części nieruchomości pomiędzy działkami uczestnikaP. M.(o numerach(...)) z działkami uczestniczki postępowaniaM. K.(o numerach(...)), które znajdowały się drugiej stronie drogi gminnej o numerze(...)
Sąd Rejonowy również nie analizował, w ramach niniejszego postępowania i podniesionego przez uczestnikP. M.zarzutu zasiedzenia, możliwości zasiedzenia drogi publicznej, a spornadroga o numerze (...)jest właśnie taką drogą.
Ma to znaczenie, ponieważ do dnia 1 października 1990 roku, stosownie do obowiązującego wówczasart. 177 kc, nie było możliwe zasiedzenie nieruchomości będących przedmiotem własności państwowej.
Natomiast przeszkoda prawna uniemożliwiająca zasiedzenie nieruchomości komunalnych ustała z dniem 27 maja 1990 roku. Możliwość ta została ponownie wyłączona od dnia 1 stycznia 1999 roku w związku z wejściem w życieart. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznychdodanego przezart. 52 pkt 2 ustawy o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej-w związku z reformą ustrojową Państwa z dnia 24 lipca 1998r.(Dz. U. z 1998 roku, nr 106, poz. 668). W myśl tego przepisu drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa (ust. 1), zaś drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność właściwego samorządu województwa, powiatu lub gminy (ust. 2).
Co prawda, o będącym konsekwencją unormowania zart. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych, zakazie nabycia przez zasiedzenie własności nieruchomości mającej status drogi publicznej można mówić dopiero wówczas, gdy nieruchomość przeznaczona pod drogę publiczną przekształci się w nią faktycznie i prawnie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2012 roku, sygn. akt IV CSK 94/12,Legalis nr 551900), to jednak Sąd I instancji w tym zakresie nie zawarł żadnych ustaleń, ani wywodów, a wymagane w tym zakresie było działanie tego Sądu z urzędu, a to mogłoby być istotą sporu w niniejszym postępowaniu.
Sąd ten pominął i to, że wskazany przebieg granicy wypaczył całkowicie przebieg spornejdrogi o nr (...), gdyż przerwana została jej ciągłość.
Na marginesie należy zauważyć jeszcze dwie kwestie, po pierwsze, w ramach niniejszego postępowania Sąd Rejonowy pominął skutki spornego rozstrzygnięcia, ponieważ przed Sądem I instancji mogło toczyć się postępowanie rozgraniczeniowe wyłącznie w części objętej żądaniem przekazania sprawy sądowi powszechnemu, zaś w pozostałej części sporna decyzja z 15 grudnia 2008r. zachowała swoją moc wiążącą.
W tej sytuacji w części nieobjętej tym żądaniem przedmiotowa decyzja BurmistrzaP.numer N.(...)z dnia 15 grudnia 2008r. stała się ostateczna.
Wynika to z tego, że przedmiotem osądu w takiej sytuacji na etapie postępowania sądowego w sprawie o rozgraniczenie jest tylko przebieg granicy między gruntami w zakresie objętym żądaniem przekazania sprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 19 stycznia 1998r., I CKN 423/97,OSNC 1998, nr 10, poz. 156i z 30 listopada 2001r., I CKN 1204/99,Legalis nr 278880).
Co prawda, Sąd I instancji wspomina w uzasadnieniu o takiej sytuacji, jednak rozstrzygnął ponad zakres złożonego sprzeciwu. Odnośnie tych rozważań należy pominąć to, że sprzeciw był złożony po terminie wskazanym wart. 33 ust. 3 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne(art. 321 § 1w zw. zart. 13 § 2 kpc).
Po drugie, Sąd Rejonowy także pominął, że w razie przekazania sądowi sprawy o rozgraniczenie nieruchomości wszczętej na wniosek (art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 17 maja 1989r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne, t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 193, poz. 1287 ze zm.) wnioskodawcą w postępowaniu sądowym pozostaje osoba, która złożyła wniosek o przeprowadzenie rozgraniczenia (por. uchwałę Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 października 2014r., III CZP 48/14,OSNC 2015 nr 3, poz. 27).
Powyższe uchybienie nie miało wpływu na treść zaskarżonego postanowienia, tym niemniej wystąpiło.
W tych warunkach na podstawieart. 386 § 3w zw. zart. 13 § 2 kpcSąd Okręgowy orzekł, jak w sentencji postanowienia.
O kosztach postępowania Sąd odwoławczy rozstrzygnął na mocyart. 520 § 1 kpc, zaś o kosztach sądowych na podstawie art. 113 ust. 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
Jacek Barczewski Mirosław Wieczorkiewicz Agnieszka Żegarska