Sąd Rejonowy w Sanoku
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1202/19
Data wyroku: 2020-07-02 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Krzysztof Dziewulski
Słowa kluczowe: Zachowek
Podstawa prawna: art. 991 § 1 kc
Teza: Miarkowanie  wysokości zachowku    jest możliwe  w sytuacjach  wyjątkowych, a taka  nie wystąpiła  w przedmiotowej sprawie.

Sygn. akt I C 1202/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 2 lipca 2020 r.
Sąd Rejonowy w Sanoku, I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący:  SSR Krzysztof Dziewulski
Protokolant:  asystent sędziego Andrzej Kawalec
po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2020 r. w Sanoku
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwa:B. D.
przeciwko:M. S.
o zapłatę kwoty 12192,75 zł
I. zasądza od pozwanegoM. S.na rzecz powódkiB. D.
kwotę 12192,75 zł (słownie: dwanaście tysięcy sto dziewięćdziesiąt dwa
złote, 75/100), wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od
dnia 16.10.2019 r. do dnia zapłaty.
II. zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 4367 zł (słownie: cztery
tysiące trzysta sześćdziesiąt siedem złotych), tytułem zwrotu kosztów
postępowania.
Sygn. akt I C 1202/19

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 2 lipca 2020 r.
W dniu 17 października 2019 r. powódkaB. D.wniosła do Sądu Rejonowego w Sanoku pozew, którym domagała się zapłaty na jej rzecz, od pozwanegoM. S.kwoty 12192,75 zł wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia 16 października 2019 r. do dnia zapłaty, a także zasądzenia od pozwanego na rzecz powódki zwrotu kosztów postępowania. W treści uzasadnienia powódka wskazała, że spadkodawczyniH. S.zmarła w dniu 7 października 2016 r. wS.. Wyżej wymieniona pozostawiła po sobie testament własnoręczny, na podstawie którego spadek po niej odziedziczył w całości jej synM. S..B. D.podniosła, że do grona spadkobierców ustawowych po zmarłej należeli: mążJ. S., a także 4 dzieci, to jest: pozwanyM. S., powódkaB. D.,G. N.iE. M.. Powódka stwierdziła, iż wartość składników majątkowych wchodzących w skład masy spadkowej po zmarłejH. S.została ustalona w toku prowadzonego przez Sąd Rejonowy w Sanoku postępowania (o sygn. akt I Ns 498/18).B. D.wyjaśniła, iż wartość należnego jej zachowku jest równa 3/32 części masy spadkowej – to jest kwocie 12192,75 zł. (k: 3-7).
W dniu 12 listopada 2019 r. pozwanyM. S.wniósł odpowiedź na pozew, domagając się oddalenia powództwa w całości i zasądzenia od powódki na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. W treści uzasadnienia pozwany wniósł o zaliczenie na zachowek kosztów wykształcenia powódki, albowiemB. D.jako jedyna z czwórki dzieci spadkodawczyni ukończyła studia wyższe. PonadtoM. S.wskazał, że wyłącznie on opiekował się matką, powódka nie utrzymywała kontaktu zH. S., nie czyniła starań w celu sprawowania nad nią opieki. W związku z powyższym, w ocenie pozwanego skierowane przez powódkę roszczenie stanowi nadużycie prawa w rozumieniuart. 5 k.c., a co za tym idzie wysokość należnegoB. D.zachowku winna podlegać miarkowaniu. Ponadto pozwany podniósł, że należne powódce odsetki winny być naliczane począwszy od dnia wydania wyroku, a nie od dnia wyznaczonego pozwanemu w otrzymanym wezwaniu do zapłaty roszczenia. (k: 57-60).
W treści pisma z dnia 23 marca 2020 r. pozwanyM. S.wniósł o rozłożenie zasądzonego świadczenia na co najmniej 12 miesięcznych rat, wskazując, że co prawda jest zatrudniony na umowę o pracę, jednakże otrzymuje wynagrodzenie w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę – w kwocie 2600 zł brutto. Ponadto pozwany podniósł, że w terminie do dnia 20 czerwca 2020 r. musi rozliczyć się z powódką jednorazowo kwotą 43318 zł z tytułu spłaty z działu spadku po ojcu stronJ. S.- co stanowi dla niego znaczące obciążenie finansowe. (k: 91)
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
SpadkodawczyniH. S.zmarła w dniu 7 października 2016 r. wS.. W dniu 5 stycznia 2005 r.H. S.sporządziła testament własnoręczny, którym w całości do spadku powołała syna – pozwanegoM. S.. Postanowieniem z dnia 11 lipca 2018 r., wydanym w sprawie o sygn. akt I Ns 268/18 Sąd Rejonowy w Sanoku stwierdził, że spadek po zmarłejH. S., na podstawie testamentu własnoręcznego nabył w całości jej syn – pozwanyM. S.. Do grona spadkobierców ustawowych po zmarłej należeli: mążJ. S.oraz 4 dzieci, to jest – powódkaB. D., pozwanyM. S.,G. N.iE. M..
W skład majątku spadkowego po zmarłejH. S.wchodziły: udział w wysokości ½ części w prawie własności nieruchomości opisanych wksięgach wieczystych (...)– o wartości 125754 zł, udział w wysokości ½ części w majątku ruchomym – o wartości 1372 zł, a także wartość prawa do działki na terenie(...)wS.– wynosząca 2930 zł. Łączna wartość majątku spadkowego po zmarłejH. S.była równa kwocie 130056 zł.
PowódkaB. D.jako jedyna z dzieci spadkodawczyniH. S.ukończyła studia wyższe (studiowała wWyższej Szkole (...)wR., w latach 1981 – 1986 r.). Zarówno siostry, jak i brat powódki mieli możliwość kontynuowania edukacji po ukończeniu szkoły średniej, brak podjęcia dalszej nauki związany był wyłącznie z dokonanym przez nich wyborem. Ponadto w trakcie studiów powódkaB. D.w dużej mierze utrzymywała się samodzielnie, otrzymywała stypendium socjalne, podejmowała się prac dorywczych. Pomoc matkiH. S.,,sprowadzała” się głównie do przekazywania córce przetworzonej żywności.
PowódkaB. D.pozostawała w dobrych relacjach z matkąH. S.. Wyżej wymienione utrzymywały stały kontakt telefoniczny, powódka regularnie (co 2 – 3 tygodnie) odwiedzała matkę, przywożąc jej artykuły spożywcze.
W dniu 27 września 2019 r. powódkaB. D.skierowała do pozwanegoM. S.wezwanie do zapłaty kwoty 12193 zł, tytułem zachowku przysługującego jej po śmierci matkiH. S.. Powódka podniosła, że domaga się zapłaty wyżej wymienionej kwoty, w terminie 14 dni od otrzymania wezwania.B. D.zastrzegła, iż w przypadku braku zapłaty powyższej kwoty w zakreślonym przez nią terminie, zmuszona będzie do skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego. Powyższe wezwanie zostało odebrane przez pozwanegoM. S.w dniu 1 października 2019 r.
/dowód – zeznania świadkaE. M.– k: 89; zeznania świadkaG. N.– k: 89; postanowienie SR w Sanoku z dnia 11.07.2018 r. w sprawie o sygn. akt I Ns 268/18 – k: 8; odpis zwykłyKW (...)– k: 41; odpis zwykłyKW (...)– k: 42; opinia biegłejA. O.– k: 27-40; uproszczone wypisy z rejestru gruntów – k: 43-44; dok. fotograficzna – k: 45-47; wezwanie do zapłaty zachowku z dnia 27.09.2019 r. wraz z potwierdzeniem odbioru – k: 48-50/
Sąd ustalił następujący stan faktyczny na podstawie powołanych wyżej dokumentów, których treść nie została zakwestionowana przez strony, nie budzą one również zastrzeżeń pod względem formalnym. Dlatego Sąd uznał je za w pełni wiarygodne.
Za w pełni wiarygodne Sąd uznał zeznania świadkówE. M.(k: 89) orazG. N.(k: 89), albowiem są one spójne, logiczne i konkretne. Ich zeznania korelują w zakresie w jakim utrzymują, że powódkaB. D.utrzymywała dobre relacje z matkąH. S., co do tego, że pozostałe dzieci spadkodawczyni także miały możliwość podjęcia dalszej edukacji (po ukończeniu szkoły średniej), jak również w zakresie w jakim wskazują, że w okresie studiów powódka w dużej mierze utrzymywała się samodzielnie - albowiem pracowała, otrzymywała stypendium.
Sąd nie dał wiary zeznaniom świadkówA. S.(k: 89-90) orazI. P.(k: 90), w zakresie w jakim utrzymują, że powódkaB. D.niemal w ogóle nie utrzymywała kontaktów z matkąH. S., nie interesowała się jej losem. Złożone przez wyżej wymienione w tym zakresie zeznania, pozostają w sprzeczności z uznanymi przez Sąd za w pełni wiarygodne zeznaniami świadkówE. M.orazG. N.. Dodatkowo zauważenia wymaga, że świadekA. S.jest żoną pozwanegoM. S., zaś świadekI. P.jest jego córką – zatem mają one interes w przedstawieniu korzystnej dla pozwanego wersji (w wskazaniu okoliczności, uzasadniających obniżenie należnego powódce zachowku).
Ustalając stan faktyczny Sąd pominął dowód z zeznań świadkaM. M.(k: 89), albowiem nie posiada ona informacji istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.
Sąd zważył co następuje:
Na wstępie podkreślenia wymaga, że wartość majątku spadkowego po zmarłejH. S.nie była przedmiotem sporu między stronami. W treści wniesionego w dniu 17 października 2019 r. pozwu, powódka wskazała, że wartość ta została ustalona w toku prowadzonego przez Sąd Rejonowy w Sanoku postępowania (o sygn. akt I Ns 498/18) – na łączną kwotę 130056 zł. Należy zaznaczyć, że pozwany nie zakwestionował powyższej wartości majątku spadkowego. W związku z powyższym, na podstawieart. 230 k.p.c.Sąd przyjął, iż przedmiotowa wartość jest równa kwocie 130056 zł. W dalszej kolejności należy wskazać, że do grona spadkobierców ustawowych po zmarłejH. S.należeli: mążJ. S., a także dzieci – powódkaB. D., pozwanyM. S.,E. M.orazG. N.. W świetle treściart. 931 § 1 k.c.uznać zatem należy, że w przypadku dziedziczenia ustawowego należny powódceB. D.udział spadkowy wynosiłby 3/16 masy spadkowej. W tym miejscu przywołać należyart. 991 § 1 k.c.zgodnie z treścią którego zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału. Z uwagi na fakt, żeH. S.sporządziła testament własnoręczny, w którym do spadku powołała w całości syna – pozwanegoM. S.uznać należy, że przysługujący powódceB. D.zachowek, jest równy 3/32 części masy spadkowej. W konsekwencji należy przyjąć, że należny powódce zachowek jest równy 12192,75 zł (3/32 *(...)).
W dalszej kolejności należy odnieść się do podniesionego przez pozwanegoM. S.zarzutu, jakoby w realiach niniejszej sprawy istniały podstawy do obniżenia wysokości należnego powódce zachowku, z uwagi na okoliczność, żeB. D.nie utrzymywała kontaktu z matką, nie czyniła starań w celu sprawowania nad nią opieki. Podkreślenia wymaga, że zgodnie ze stanowiskiem doktryny i judykatury miarkowanie wysokości zachowku możliwe jest wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, gdy ze zgromadzonego w danej sprawie materiału dowodowego wynika, że zachowanie, stosunek uprawnionego do zachowku wobec spadkodawcy miał jednoznacznie negatywny charakter. Tymczasem z dokonanych przez Sąd ustaleń wynika, że powódkaB. D.utrzymywała stały kontakt telefoniczny z matkąH. S., regularnie ją odwiedzała (co 2-3 tygodnie), przywożąc jej artykuły spożywcze. Z pewnością zatem brak jest podstaw do przyjęcia, iż w realiach niniejszej sprawy zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek, przemawiający za obniżeniem wysokości należnego powódce zachowku.
Natomiast odnosząc się do zarzutu pozwanego, który domagał się zaliczenia (na należny powódce zachowek), kosztów wykształceniaB. D.- z uwagi na fakt, że powódka jako jedyna z 4 dzieci spadkodawczyni ukończyła studia wyższe wskazać należy, że z dokonanych przez Sąd ustaleń wynika, iż zarówno siostry, jak i brat powódki mieli możliwość kontynuowania edukacji po ukończeniu szkoły średniej. Brak podjęcia dalszej nauki związany był wyłącznie z dokonanym przez nich wyborem. Ponadto zaznaczyć należy, że z ustaleń Sądu wynika, iż w trakcie studiów powódka w dużej mierze utrzymywała się samodzielnie, otrzymywała stypendium socjalne, podejmowała się prac dorywczych. Pomoc matkiH. S.,,sprowadzała” się głównie do przekazywania córce przetworzonej żywności. Z tych przyczyn, również powyższy, podniesiony przez pozwanego zarzut uznać należy za niezasadny.
Odnośnie początkowej daty naliczania odsetek wskazać należy, że zgodnie ze stanowiskiem orzecznictwa roszczenie o zachowek ma charakter bezterminowy, jego wymagalność należy zatem ustalić w oparciu o regułę zart. 455 k.c.Obowiązek zapłaty kwoty pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku, aktualizuje się wraz z wezwaniem do jego zapłaty. Należy zaznaczyć, ze w realiach niniejszej sprawy powódkaB. D., w dniu 27 września 2019 r. skierowała do pozwanegoM. S.wezwanie do zapłaty zachowku – zakreślając pozwanemu 14 - dniowy termin zapłaty. Powyższe wezwanie zostało przez pozwanego odebrane w dniu 1 października 2019 r. W tym stanie rzeczy, na podstawieart. 455w zw. zart. 481 § 1 k.c.Sąd uznał, że początkową datą naliczania odsetek winien być dzień następujący po upływie wyznaczonego pozwanemu terminu zapłaty zachowku – to jest 16 października 2019 r.
Odnośnie zgłoszonego przez pozwanego wniosku o rozłożenie zasądzonego świadczenia na raty wskazać należy, że orzekając w tym zakresie Sąd winien brać pod uwagę sytuację życiową, majątkową obu stron. Jak wynika z ustaleń Sądu, pozwanyM. S.jest osobą zdrową, posiada stałe zatrudnienie. Natomiast powódkaB. D.jest osobą ciężko chorą (co potwierdza załączone przez nią zaświadczenie o hospitalizacji zSzpitala (...)wB.(...) Ośrodka (...)– k: 71), w treści pisma z dnia 06.04.2020 r. powódka wskazała, że dochodzone przez nią świadczenie pieniężne potrzebne jest na pokrycie kosztów leczenia. Jednocześnie zaznaczenia wymaga, że o roszczeniu powódki o zachowek pozwanyM. S.dowiedział się już 1 października 2019 r. Ponadto, pozwanemuM. S.przypadł po rodzicach (J. S.iH. S.), znacznej wartości majątek spadkowy. Zdaniem Sądu, w tych okolicznościach, przez okres kilku miesięcy pozwany miał możliwość ,,wygospodarowania” kwoty pieniężnej, niezbędnej do jednorazowej spłaty powódki.
Mając na uwadze powyższe, w pkt I wyroku Sąd zasądził od pozwanegoM. S.na rzecz powódkiB. D.kwotę 12192,75 zł, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od dnia 16.10.2019 r. do dnia zapłaty.
Zawarte w pkt II wyroku orzeczenie w przedmiocie kosztów postępowania wydane zostało w oparciu oart. 98 k.p.c.Na zasądzoną przez Sąd kwotę 4367 zł złożyły się: koszty zastępstwa prawnego w wysokości 3600 zł, przyznane na podstawie § 2 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800), opłata od pozwu w wysokości 750 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.