Sąd Rejonowy w Świdnicy
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1323/18
Data wyroku: 2019-11-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Aleksandra Ogrodnik

Sygnatura akt I C 1323/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Ś., dnia 24 września 2019 roku
Sąd Rejonowy w Świdnicy I Wydział Cywilny w składzie następującym:
Przewodniczący:(...)Aleksandra Ogrodnik
Protokolant: Magdalena Szymczak
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2019 roku wŚ.
sprawy z powództwaJ. B.(B.)
przeciwkoG. B.,B. W. (1)
o zapłatę

I
oddala powództwo;

II
odstępuje od obciążania powodaJ. B.kosztami procesu;

III
przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Świdnicy na rzecz adw.M. M.kwotę 2.952 zł, w tym 552 zł podatku od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowiJ. B.z urzędu;

IV
przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Świdnicy na rzecz adw.Z. K.kwotę 2.952 zł, w tym 552 zł podatku od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanemuG. B.z urzędu;

V
przejmuje nieuiszczone koszty sądowe na rachunek Skarbu Państwa- Sądu Rejonowego w Świdnicy.

Sygnatura akt I C 1323/18

UZASADNIENIE
W dniu 21 listopada 2013 r.J. B.wniósł do tutejszego Sądu pozew przeciwkoG. B.iB. W. (2), w którym domagał się od każdego z pozwanych zapłaty po 20.000 zł tytułem zachowku po matceA. B., zmarłej w dniu 20 kwietnia 2008 r.
W odpowiedzi,B. W. (2)wniósł o oddalenie powództwa i zwrot kosztów procesu. Podniósł zarzut przedawnienia roszczenia. Zarzucił, że powód przez lata znęcał się psychicznie i fizycznie nad matką. Wielokrotnie interweniowała policja. Nie łożył na utrzymanie swojego synaG. B.i nie interesował się nim.G. B.wychowałaA. B.. Spadkodawczyni chciała wydziedziczyć powoda, jednak nie zdążyła tego uczynić przed śmiercią. Z ostrożności procesowej zakwestionował wysokość dochodzonego zachowku.
PozwanyG. B., w odpowiedzi na pozew wniósł o uznanie przez Sąd powoda jako niegodnego dziedziczenia i zwrot kosztów procesu. Zarzucił, żeJ. B.nadużywał alkoholu i wszczynał awantury. Trwało to latami. Często interweniowała policja. Nie łożył na jego utrzymanie i nie interesował się nim. Jego opiekunem prawnym byłaA. B.. Po osiągnięciu pełnoletności został ustanowiony kuratorem dla babci.J. B.znęcał się nadA. B.psychicznie i fizycznie.A. B.wielokrotnie chodziła posiniaczona. Z lokalu przyul. (...)został eksmitowany z uwagi na znęcanie się nad rodziną. Po eksmisji, powód nadal nadużywał alkoholu i był agresywny. Roztrwaniał pieniądze na libacje alkohole. Podniósł, że wstydzi się przyznawać do ojca.A. B.chciała go wydziedziczyć ale nie zdążyła. Z ostrożności procesowej zakwestionował wysokość dochodzonego zachowku.
Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2018 r.- z uwagi na śmierćB. W. (2)- zostało podjęte postępowanie w sprawie z udziałem jego następcy prawnego–B. W. (1)(k. 268).
Pismem z dnia 4 czerwca 2019 r. pełnomocnik pozwanegoG. B.sprecyzował, że pozwany cofnął powództwo wzajemne o uznanie powodaJ. B.jako niegodnego dziedziczenia. Podniósł, że w odpowiedzi na pozew, pozwany użył niewłaściwego sformułowania mówiąc o niegodności dziedziczenia przez powoda (k. 334).
Postanowieniem z dnia 17 września 2019 r. tutejszy Sąd umorzył postępowanie z powództwa wzajemnego w przedmiocie uznania za niegodnego dziedziczenia.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny.
A. B.miała 3 synów;J.,B.iJ.. SynemJ. B.jestG. B.,urodzony (...).
Dowód: bezsporne.
Postanowieniem Sądu Rejonowego w Świdnicy z dnia 12 lipca 1989 r.A. B.została ustanowiona rodziną zastępczą i opiekunem prawnym małoletniegoG. B.. Rodzice małoletniego nie dawali rękojmi prawidłowego sprawowania opieki nad nim.A. B.sprawowała funkcję opiekuna prawnego i rodziny zastępczej do osiągnięcia przezG. B.pełnoletniości. Stałym dochodem rodziny była renta wnioskodawczyni w wysokości 880 zł netto miesięcznie.

    Dowód: postanowienie Sądu Rejonowego w Świdnicy z dnia 12 lipca 1989 r. (k. 40 akt(...)),umowa nr (...)(k. 39- 41), postanowienie Sądu Rejonowego w Świdnicy z dnia 19 stycznia 2004 r.(k. 71 akt o sygn. III Opm 49/88), sprawozdanie kuratora zawodowego (k. 6-7 akt(...)).

Do 1996 r.A. B.mieszkała zJ. B.i wnukiemG. B.przyul. (...)wS..
J. B.nie łożył na utrzymanie synaG. B.. Nie opiekował się nim i nie pomagał mamie w jego wychowaniu. Przez całe życie kupił synowi jeden sweter i bluzkę. Nadużywał alkoholu. Notorycznie wszczynał awantury, podczas którychA. B.nie odzywała się - w obawie przed synem. Używał wobec matki słów powszechnie uważanych za obelżywe. Groził matce, że ją zabije. Awantury wszczynał zarówno pod wpływem alkoholu jak i na trzeźwo.A. B.obawiała się o własne życie oraz swojego wnuka. Często udawała, że dzwoni na policję z prośbą o interwencję, gdyż wówczasJ. B.uciekał z domu.
A. B.nigdy nie odmówiłaJ. B.jedzenia.J. B.nie pomagał matce w wykonywaniu obowiązków domowych. Okradał matkę z pieniędzy, które przeznaczał na alkohol. Zdarzało się, że stosował wobec matki przemoc fizyczną. Często wracał do domu pijany, spraszał do domu gości, z którymi urządzał libacje alkoholowe.
A. B.nie chciała zawiadamiać Policji. Miała żal do syna. Często płakała. Bała sięJ. B.i wstydziła jego zachowania.
Spadkodawczyni, podczas awantur, często dzwoniła po pomoc doB. W. (2), aby ten przyjechał uspokoić brata.B.przyjeżdżał z pomocą i rozmawiał zJ.o jego zachowaniu, jednak rozmowy te nie przynosiły rezultatu.
Dowód: zeznania świadkaA. W.(k. 202-203, e-protokół (...):33), zeznania świadkaW. B.(k. 202, e-protokół (...):12:41), zeznania świadkaK. R.(k. 202, e-protokół (...):17:54), zeznania świadkaI. W.(k. 202, e-protokół (...):23:29), przesłuchanieG. B.(k. 354-356, 225), przesłuchanieB. W. (2)(k. 354), przesłuchanieB. W. (1)(k. 225).
W dniu 20 marca 1996 r.A. B.wniosła do Sądu o eksmisjęJ. B.z jej mieszkania. Podniosła, że syn jest nałogowym alkoholikiem. Pod wpływem alkoholu jest agresywny wobec niej i wnukaG. B.. Żyje wraz z dzieckiem w ciągłym strachu.J.nie łoży na utrzymanie dziecka.
Wyrokiem z dnia 25 września 1996 r., sygn. akt I C(...), Sąd Rejonowy w Świdnicy nakazałJ. B., aby opróżnił, opuścił i wydałA. B.lokal mieszkalny przyul. (...)wS..

    Dowód: pozew z dnia 20 marca 1996 r. (k. 2 akt I C(...)), umowa najmu lokalu(k. 15-16 akt I C(...)), protokół rozprawy z dnia 25 września 1996 r. (k. 25-26 akt IC(...)), wyrok Sądu Rejonowego w Świdnicy z dnia 25 września 1996 r., (k. 27 akt o sygnaturze I C(...)).

Po eksmisji powoda z mieszkania przyul. (...), w domu zapanował spokój. Powód nachodził matkę w różnych odstępach czasu, zdarzało się, że co 2-3 miesiące, czasami 2 razy w tygodniu. Przeważnie był pod wpływem alkoholu. Wyzywał matkę, wszczynał awantury.A. B.często nie otwierała synowi. Nadal nie pomagał jej w niczym. Odwiedzał matkę, aby uzyskać od niej pieniądze i jedzenie. Straszył ją pobiciem. GdyA. B.spotykałaJ. B.w mieście, zdarzało się, że zapraszała go na obiad.
G. B.pomagałA. B.w czynnościach życia codziennego.B. W. (2)odwiedzał matkę. Pożyczył pieniądze na węgiel.
J. B.nie interesował się losem syna w żadnym zakresie.G. B.wychowała i utrzymywała babcia. Do dzisiaj pomiędzyG.a jego ojcem brak jest porozumienia.G. B.unika ojca i wstydzi się go. Relacje pomiędzy braćmiB. W. (2)iJ. B.nie były dobre. Sprowadzały się do interwencjiB., gdyJ.zagrażałA. B.i próbie rozmów wychowawczych z nim na temat jego zachowania.
Dowód:zeznania świadkaW. B.(k. 202, e-protokół (...):12:41), zeznania świadkaK. R.(k. 202, e-protokół (...):17:54), zeznania świadkaI. W.(k. 202, e-protokół (...):23:29), przesłuchanieG. B.(k. 354-356, 225), przesłuchanieB. W. (2)(k. 354), przesłuchanieB. W. (1)(k. 225).
J. B.nie ma kontaktu zB. W. (1).
Dowód: przesłuchanieB. W. (1)(k. 354).
W dniu 05 kwietnia 2005 r.A. B.wystąpiła do Sądu Rejonowego w Świdnicy o przyznanie jej kuratora w osobieG. B.. Postanowieniem Sądu Rejonowego w Świdnicy z dnia 19 kwietnia 2005 r. Sąd uwzględnił wniosek.G. B.opiekował się babcią. Pomagał jej w wykonywaniu czynności dnia codziennego i prowadzeniu domu.

    Dowód: wniosek z dnia 5 kwietnia 2005 r. (k. 38), sprawozdanie kuratora społecznego (k. 21-22 akt(...)), sprawozdaniaG. B.(akta(...)), postanowienie z dnia 19 kwietnia 2005 r., sygnatura akt(...)(k.11 akt(...)).

W latach 2007 -2008J. B.odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym.
Dowód: bezsporne.
W dniu 18 października 2007 r.A. B.napisała doJ. B.list, w którym obiecała odwiedzić syna w Zakładzie Karnym oraz obiecała kupić mu sweter i podkoszulkę.
Dowód: list z dnia 18 października 2007 r. (k 60).
A. B.odwiedziła syna w Zakładzie Karnym dwukrotnie.
Dowód: przesłuchanieB. W. (2)(k. 225).
W dniu 21 listopada 2007 r.A. B.darowała swojemu synowiB. W. (2)lokal mieszkalny numer (...), położony wŚ.przyul. (...), dla którego to lokalu Sąd Rejonowy w Świdnicy prowadziksięgę wieczystą numer (...)wraz z udziałem w częściach wspólnych budynku i prawie użytkowania wieczystego działki gruntu, na której budynek jest posadowiony i udział wynoszący 0,92 % w prawie użytkowania wieczystegodziałki gruntu numer (...), położonej wŚ., przyul. (...), numer 1, objętejksięgą wieczystą numer (...).
Strony umowy ustaliły wartość nieruchomości na kwotę 40.000 zł.
Dowód: wypis z aktu notarialnego, rep. A nr(...)(k. 18-19).
Pieniądze na zakup mieszkania przyul. (...)wŚ.,A. B.otrzymała odB. W. (2).
Dowód: przesłuchanieG. B.(k. 225), przesłuchanieB. W. (2)(k. 225).
A. B.zmarła w dniu 28 kwietnia 2008 r. jako wdowa.
Dowód: odpis skrócony aktu zgonu (k. 28 akt III Op 12/05).
W dniu 26 stycznia 2005 r.A. B.sporządziła testament notarialny, w którym odwołała sporządzony w dniu 11 maja 1999 r. testament i powołała do całości spadku po sobie w udziałach wynoszących po ½ części spadku swojego synaB. W. (2)i swojego wnukaG. B.oraz oświadczyła, że wolą jej jest, aby w ewentualnym dziale spadkulokal mieszkalny numer (...), położony wS., przyul. (...)przypadł jej wnukowiG. B., alokal mieszkalny numer (...)położony wŚ.przyul. (...)przypadł jej synowiB. W. (2). Testament z dnia 26 stycznia 2005 r. został otwarty i ogłoszony w dniu 27 czerwca 2013 r.
Postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 27 czerwca 2013 r., sygnatura akt(...),G. B.iB. B. (3)nabyli spadek poA. B.na podstawie testamentu notarialnego z dnia 26 stycznia 2005 po ½ części spadku każdy z nich.

    Dowód: wypis z aktu notarialnego, rep. A numer(...)(k. 25), protokół z otwarcia i ogłoszenia testamentu (k. 44 akt(...)), postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 27 czerwca 2013 r., sygnatura akt(...)(k. 46 akt I Ns 641/13).

W skład spadku nie wchodzą długi spadkowe.
Dowód: przesłuchanieB. W. (1)(k. 354), przesłuchanieG. B.(k. 354-356).
W skład spadku poA. B.wchodzi prawo własności samodzielnegolokalu mieszkalnego numer (...)położononego wS.przyul. (...), dla którego Sąd Rejonowy w Świdnicy V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadziksięgę wieczystą numer (...)wraz z udziałem wynoszącym(...).000 w nieruchomości wspólnej, którą stanowi prawo własności gruntu oraz części budynku i urządzenia i udział wynoszący 2/12 części w nieruchomości gruntowej, oznaczonej geodezyjnie jakodziałka gruntu nr (...)o powierzchni 0,0077 ha położonej wS..
Dowód: bezsporne.
W dniu 23 września 2013 r.B. W. (2)iG. B.dokonali umownego działu spadku po zmarłejA. B., w ten sposób, że prawo własności samodzielnegolokalu mieszkalnego numer (...)położonego wS.przyul. (...)wraz ze związanymi udziałami w gruncie nabył na własnośćG. B.bez obowiązku spłat i dopłat.
Wartość samodzielnego lokalu mieszkalnego strony określiły na kwotę 60.000 zł, prawo do udziałów wynoszących 2/12 części w nieruchomości gruntowej na kwotę 84,00 zł.
Dowód: wypis aktu notarialnego, rep. A numer(...)(k. 21-24).
Wartość prawa do nieruchomości lokalowej położonej wS.rzyul. (...)z pomieszczeniami przynależnymi, udziałem wdziałce gruntu nr (...)i częściach wspólnych budynku oraz wartość udziału w wysokości 2/12 części w nieruchomości gruntowej stanowiącejdziałkę nr (...), zabudowaną budynkiem gospodarczym według stanu na dzień 20 kwietnia 2008 r. i aktualnych cen rynkowych wynosi 100.000 zł.
Dowód: opinia biegłego sądowego z dnia 12 sierpnia 2015 r. (k. 236).
Wartość prawa do nieruchomości lokalowej położonej wŚ.przyul. (...)według stanu na dzień 20 kwietnia 2008 r. i aktualnych cen rynkowych wynosi 64.400 zł.
Dowód: opinia biegłego sądowego z dnia 12 sierpnia 2015 r. (k. 236).
W dniu 7 grudnia 2008 r. została przeprowadzona interwencja policji ze zgłoszeniaG. B.,, że jego ojciec nie chce go wpuścić do mieszkania. Ponadto, brak jest odnotowanych interwencji policji w okresie 2003 -2008 w mieszkaniuA. B..
Dowód: informacja z Policji z dnia 03 lutego 2015 r. k. 207, informacja z Policji z dnia 23 kwietnia 2015 r. (k. 231).
W dniu 20 kwietnia 2014 r. doszło do szarpaniny pomiędzyG. B.iJ. B..G. B.uderzył swojego ojca. Konflikt był na tle spraw spadkowych oraz dlatego, żeJ.zwrócił się do żonyG.słowami powszechnie uznanymi za obelżywe. Na skutek uderzeniaJ. B.przez pozwanego, powód doznał otwartej rany ucha i śladów zadrapania. Na miejscu zdarzenia interweniowała Policja. W sprawie, odmówiono wszczęcia dochodzenia.
Dowód: karta informacyjna izby przyjęć (k. 140), postanowienie o odmowie wszczęcia dochodzenia (k. 143-144), przesłuchanieG. B.(k. 354-356).
J. B.osiąga miesięczne dochody na poziomie około 1.000 zł. Zdarzają się okresy, że nie pracuje oraz że jego dochody są mniejsze. Korzysta ze świadczeń opieki pomocy społecznej. W 2013 r odbywał staż. W okresie od lutego 2014 r. do 30 czerwca 2014 r. wykonywał prace społecznie użyteczne. W 2008 r. przeszedł zawał.
Dowód: zaświadczenie z dnia 17 lutego 2014 r. (k. 133), 27 maja 2014 r. (k.134), decyzja z dnia 7 lutego 2014 r. (k. 135), decyzja z dnia 5 marca 2014 r. (k. 137), decyzja z dnia 3 kwietnia 2014 r. (k. 136), zaświadczenia z dnia 27 maja 2014 r. (k. 138), dokumentacja medyczna (k. 139, 141-142).
G. B.mieszka przyul. (...)wS.razem z żoną i trójką małoletnich dzieci. Jego żona nie pracuje. Pozwany osiąga miesięczny dochód w wysokości 2.100 zł brutto.
Dowód: przesłuchanieG. B.(k. 354-356).
B. W. (2)był osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu. Otrzymywał miesięczny dochód w wysokości 2.446,89 zł tytułem renty.
Dowód: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 1 października 2013 r. (k. 52), decyzja o przeliczeniu renty z 19 czerwca 2013 r. (k. 53).
B. W. (1)osiąga miesięczne dochody w wysokości około 2.930 zł (netto).Jest rozwiedziona. Wychowuje troje małoletnich dzieci. Spłaca zaciągnęty kredyt konsolidacyjny w wysokości 41.671,64 zł, termin ostatecznej spłaty kredytu jest oznaczony na dzień 18 sierpnia 2031 r.
Dowód: zaświadczenie o zarobkach (k. 337), wyrok Sądu Okręgowego w Świdnicy z dnia 7 sierpnia 2015 r., sygnatura akt(...)(k.341), prognozowany harmonogram spłaty kredytu (k. 344-346).
Stan faktyczny w niniejszej sprawie został ustalony na podstawie w/w dowodów. Sąd dał wiarę dowodom z dokumentów, ich autentyczność nie została bowiem zakwestionowana przez żadną ze stron, do czego i Sąd nie znalazł podstaw.
Opinie biegłych sądowych były wiarygodne. Sporządzone zostały przez uprawniony do tego podmiot, w zakresie właściwości. Opinie odpowiadały na pytania postawione przez Sąd. Były czytelne i zrozumiałe. Żadna ze stron nie wnosiła do nich zastrzeżeń.
Oceniając wiarygodność zeznań świadków, Sąd brał pod uwagę rodzaj relacji łączących świadka ze zmarłąA. B.oraz stronami. ZeznaniaK. R.,W. B.,I. W.,A. W.były ze sobą zbieżne i wzajemnie się uzupełniały. A jako takie, w pełni zasługiwały na uwzględnienie. Sąd miał przy tym na uwadze, że świadekK. R.nie jest związana z żadną ze stron postępowania i nie zależy jej na wyniku procesu. Jako sąsiadkaA. B.iG. B., która mieszkała piętro wyżej, mogła mieć informacje dotyczące relacji pomiędzy powodem, pozwanymi iA. B.. Zeznania te były także odzwierciedleniem zeznańW. B., która często odwiedzałaA. B., Kobiety zwierzały się sobie, co wynika także z zeznańW. S.jak i przesłuchania powodaJ. B., który wskazał, że mama najbardziej zżyta była zW. B.(żoną zmarłego syna). Brak jest zatem powodów, aby odmówić wiarygodności w/w świadkom. W ocenie Sądu, zeznaniaW. S.były szczere, jednak kobieta ta nie miała wiedzy dotyczącej relacji panującej w rodzinieB.. Świadek ten mieszkał około 300 m odA. B.i odwiedzała zmarłą. Okoliczność, że świadek nie widział, abyJ. B.źle się zachowywał nie może dyskredytować zeznań pozostałych świadków. Jak wynika bowiem z zeznańK. R., gdyJ. B.wiedział, że ktoś „inny” jest w domu, to „był cicho”. W ocenie Sądu, relacje pomiędzy kobietami nie były bardzo bliskie, świadczy o tym także okoliczność, żeW. S.nie wiedziała kto opiekuje sięG. B.. Z zasad doświadczenia życiowego wynika, że sprawowanie opieki prawnej jak i faktycznej nad małoletnim jest tak ważną kwestią, że osoby blisko ze sobą związane, dzielą się taką informacją.
Stan faktyczny Sąd oparł także na przesłuchaniu pozwanych, zważyć bowiem należy, że ich relacja była spójna z zeznaniami świadkówK. R.,W. B.,I. W.,A. W.. Sąd odmówił wiarygodności przesłuchaniu powodaJ. B.. Wskazanie przez niego bowiem, że matka nie miała z nim żadnych kłopotów, a także, żeB. W. (2)przyjeżdżał do nich raz na rok, on sam nie ubliżał matce, wyprowadził się po chciał „iść na swoją rękę” oraz że łożył na utrzymanie synaG.B.były odosobnione. Zaprzeczały im bowiem zeznania świadkówK. R.,W. B.,I. W.,A. W., przesłuchanie pozwanych, jak i dowody z dokumentów, w postaci, np. pozwuA. B.przeciwko synowi o eksmisję, wyroku Sądu Rejonowego dot. eksmisji z lokalu, postanowienia o przyznaniu opieki prawnej nad małoletnimG. B., czy postanowienia o ustanowieniu kuratora.
Sąd oddalił wniosek o przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach(...)na kartach 4, 5, 8-10, gdyż nie miały one żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.
Sąd zważył, co następuje.
Powództwo podlegało oddaleniu.
W niniejszej sprawie, powód domagał się od pozwanych zapłaty na ich rzecz kwot po 20.000 zł tytułem zachowku po matceA. B.. Podstawę prawną powództwa stanowił przepisart. 991 § 1 i 2 kc, zgodnie z którym zstępnym, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek). Wedle natomiastart. 991 § 2 kcjeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.
Spadek poA. B.na podstawie testamentu notarialnego odziedziczyli po ½ części jej wnukG. B.oraz synB. W. (2). Pomiędzy stronami nie był sporny krąg spadkobierców ustawowych po zmarłej, skład spadku, dokonana darowizna przezA. B.na rzeczB. W. (2). W sprawie, pozwani podnieśli jednak szereg zarzutów.
W pierwszej kolejności należy ustosunkować się do zarzutu najdalej idącego, tj. zarzutu przedawnienia. W ocenie Sądu, nie zasługiwał on na uwzględnienie. Zgodnie z art. Art. 1007.§ 1 k.c., roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu. Przepis w takim brzmieniu ma zastosowanie na mocyart. 8 ustawy z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilnych oraz niektórych innych ustaw, zgodnie z którym, do roszczeń, o których mowa w art. 1007 ustawy, o której mowa w art. 1, powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i w tym dniu jeszcze nie przedawnionych, stosuje się przepisy tego artykułu w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Podkreślenia przy tym wymaga, że roszczenie o zachowek staje się wymagalne z chwilą otwarcia i ogłoszenia testamentu. W niniejszej sprawie, testament z dnia 26 stycznia 2005 r. (na podstawie którego spadek po zmarłejA. B.odziedziczyli pozwani) został ogłoszony w dniu 27 czerwca 2013 r. Zgodnie zart. 123 § 1 pkt 1 k.c., bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem. Powództwo zostało wniesione w dniu 21 listopada 2013 r., zatem roszczenie o zachowek nie jest przedawnione.
W każdej sprawie o zachowek należy ustalić substrat zachowku. Zgodnie z treściąart. 993 kcsubstrat zachowku obejmuje czystą wartość spadku powiększoną o wartość darowizn i zapisów windykacyjnych. Ustalenie wartości stanu czynnego spadku następuje poprzez zestawienie i wycenę wszystkich praw (aktywów) należących do spadku, następnie – od tak ustalonej wartości stanu czynnego spadku – odejmuje się wartość stanu biernego (pasywów) spadku. W niniejszej sprawie bezsporne było, że w skład majątku spadkowego wchodzi prawo do nieruchomości lokalowej z pomieszczeniami przynależnymi położonej przyul. (...), udziałem wdziałce gruntu nr (...)i częściach wspólnych budynku oraz udziału w wysokości 2/12 części w nieruchomości gruntowej stanowiącejdziałkę (...). Nieruchomość ta jest warta 100.000 zł. W skład spadku nie wchodzą długi. Z kolei wartość prawa do nieruchomości lokalowej, położonej wŚ.przyul. (...)wynosi kwotę 64.400 zł. Podane wartości uwzględniają stan techniczny na dzień 20 kwietnia 2008 r. i aktualny poziom cen rynkowych.
J. B.jako synA. B.byłby powołany do spadku z ustawy wraz z dwoma braćmi. W dacie otwarcia spadku był osobą pełnoletnią i zdolną do pracy zarobkowej. Zatem, jego udział spadkowy stanowiący podstawę do obliczenia zachowku wynosiłby 1/6 (1/3 x 1/2).
Pozwani podnieśli zarzut nadużycia prawa przez powoda poprzez domaganie się zapłaty zachowku. W judykaturze podkreśla się, że zastosowanieart. 5 kcnie jest wykluczone także do spadkowych praw podmiotowych (por. wyrok SN z dnia 11 lipca 2012r., I CSK 75/12, LEX nr 1311040). Wskazuje się przy tym, że ocena Sądu, czy żądanie zapłaty sumy odpowiadającej wysokości zachowku stanowi nadużycie prawa (art. 5 kc), nie powinna pomijać, że prawa osoby uprawnionej do zachowku służą urzeczywistnieniu obowiązków moralnych, jakie spadkodawca ma wobec swoich najbliższych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2004r., IV CK 215/03, PiP (...)). Jednocześnie, jednak dopuszcza się, pozbawienie osoby uprawnionej zachowku na podstawieart. 5 kc, jednakże tylko w sytuacjach wyjątkowych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2001r., IV CKN 250/00, niepublikowany).
W ocenie Sądu, zachowanie i postawaJ. B.wobecA. B.,G. B.iB. W. (2)było naganne w stopniu na tyle istotnym, że w odczuciu społecznym przyznanie uprawnionemu zachowku byłoby uznane za niesprawiedliwe i niemoralne.
Jak bowiem wskazano powyżej, powód przez całe swoje dorosłe życie aż do śmierci spadkodawczyni nie zachowywał się wobec niej moralnie, nie spełniał podstawowych obowiązków rodzinnych wobec matki, syna i brata. Nie interesował się stanem zdrowia matki, nie udzielał pomocy w codziennych sytuacjach. Wręcz jego zachowanie było wysoce naganne. Żerował bowiem na swojej matce. Gdy mieszkał z matką i małoletnim wówczas synemG. B., wszczynał często awantury, nadużywał alkoholu, kradł matce pieniądze, wyzywał ją, poniżał, stosował przemoc fizyczną. Matka obawiała się o własne i wnuka zdrowie i życie. W ocenie Sądu,J. B.uczynił życie swojej matki i syna koszmarem. Sam nie dawał z siebie nic, a jedynie oczekiwał od innych. Po jego eksmisji, nadal nie zmienił swojego zachowania w stosunku do matki. Naturalnie, życieA. B.iG. B.stało się spokojniejsze, z uwagi na to, że powód z nimi nie mieszkał na co dzień. Przychodził jednak do matki, domagając się pieniędzy czy jedzenia. Często był pod wpływem alkoholu. Spadkodawczyni bała się własnego syna. Zdarzało się, że nie otwierała mu drzwi. Nadal używał słów obelżywych wobec matki. Co prawda,A. B.spotykając naulicy (...)zapraszała go na obiad, odwiedziła go także dwa razy w Zakładzie Karnym i napisała do niego list, jednak okoliczności te, w świetle całokształtu tak nagannego i uporczywego zachowaniaJ. B.względem matki nie mogą świadczyć o tym, że stosunki pomiędzy spadkodawczynią a powodem były poprawne. W ocenie Sądu, napisanie listu do powoda przebywającego w Zakładzie Karnym, odwiedzenie go, czy nakarmienie, świadczy jedynie o przejawie matczynej miłości. Nie zmienia to jednak tego, żeJ. B.w żaden sposób tego nie doceniał. Nie odwiedzał on bowiem matki bezinteresownie, a wobec niej zachowywał się w sposób wysoce niemoralny i wbrew zasadom społecznym.
Niezależnie od powyższego, należy wskazać, że istniały również podstawy do oddalenia powództwa o zachowek w przypadku przyjęcia drugiego z wyrażanych w judykaturze poglądów, iż przepisart. 5 kcmoże być stosowany wyłącznie ze względu na relację zobowiązany – uprawniony do zachowku. W ocenie Sądu, zasądzenie jakichkolwiek kwot zarówno odG. B.jak i pozwanejB. W. (1), która wstąpiła w miejsce zmarłego ojca, jawiłoby się jako niesprawiedliwe. Podkreślić bowiem należy, że powód nie utrzymywał kontaktów z synem, ani bratem. Nie spełniał obowiązków rodzicielskich, ani moralnych wobec własnego dziecka. Nie interesował i nadal nie interesuje się jego losem. W okresie małoletniości,G. B.żył w ciągłym strachu przed ojcem. Powód uczynił życie swojego syna niespokojnym. Nie okazywał mu ojcowskiej miłości. Obecnie, także nie stara się tych kontaktów naprawić. Wręcz, miało miejsce zdarzenie, w którym obraził partnerkę własnego dziecka. Pozwany stara się unikać ojca. Zasądzenie jakiekolwiek kwoty tytułem zachowku od pozwanegoG. B.na rzecz powoda byłoby wysoce niesprawiedliwe. Zważyć należy także, że pozwany wychowywał się także bez matki. Od 3ciego roku życia jego opiekunem prawnym była babcia, która robiła co mogła, aby zapewnić mu dobry i bezpieczny dom. A jego ojciec, nie dość, że w żaden sposób nie starał się spełniać swojej roli społecznej, to jeszcze uczynił jego życie niestabilnym. Sprawiając, że małoletni musiał przebywać w domu, w którym ojciec wszczynał awantury, nadużywał alkoholu, używał wobec babci przemocy zarówno psychicznej jak i fizycznej. Nadto, zważyć także należy na obecną sytuację majątkową i rodzinną pozwanego, który uzyskuje miesięczny dochód w wysokości około 2.100 zł brutto. Jego żona nie pracuje. Ma na utrzymaniu troje małoletnich dzieci. Mieszka wraz z rodziną w mieszkaniu po babci przyul. (...)wS.. Mając na uwadze całokształt w/w okoliczności, w ocenie Sądu, wystąpienie z powództwem przezJ. B.przeciwkoG. B.jest nadużyciem prawa podmiotowego, które nie zasługuje na ochronę.
Odnosząc się do pozwanejB. W. (1), która wstąpiła w miejsce swojego ojcaB. W. (2), powództwo w tym zakresie także podlegało oddaleniu. Podkreślić bowiem należy, że powód nie utrzymywał żadnych kontaktów ze swoim bratem ani jego dziećmi. Bracia nie mieli dobrych relacji. Kłócili się.B. W. (2)często stawał w obronie swojej matki. Starał się zmienić zachowanie powoda, poprzez próby rozmów z nim. Nie przynosiły one jednak żadnego efektu. Zdaniem Sądu, okoliczności niniejszej sprawy, w tym, że powód był pewnego rodzaju oprawcą wobec matkiB. W. (2), a babci pozwanej, co wiązało się z pewnością z troską o mamę i smutkiem, a także brak relacji pomiędzy braćmi, prowadzenie żerującego trybu życia przez powoda, sprawia, że w odczuciu społecznym zasądzenie na jego rzecz pieniędzy tytułem zachowku byłoby niesprawiedliwe społecznie. Wskazać także należy na okoliczność, że spadkobiercy podzielili się spadkiem (zgodnie z wolą spadkodawczyni) w ten sposób, że prawo do nieruchomości przyul. (...)bez obowiązku spłat otrzymał na własnośćG. B.. Z kolei,B. W. (2)otrzymał w darowiźnie od matki prawo do nieruchomości przyul (...)wŚ.. Zważyć jednak należy, żeB. W. (2)wcześniej przekazał w całości pieniądze matce na zakup tej nieruchomości. Powyższe nasuwa wniosek, że w ramach uzgodnień pomiędzy spadkodawczynią aB., mogło pozostawać, żeA. B.kupi nieruchomość, którą przekaże potemB., gdyż była zakupiona za jego środki finansowe. Odnieść się także należy do sytuacji majątkowej i rodzinnejB. W. (1), która sama wychowuje 3jkę dzieci, uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 3.000 zł netto. Otrzymuje 1.000 zł tytułem alimentów i ma do spłacenia kredyt. Nie utrzymywała także kontaktów z wujkiemJ. B., postrzega go jako osobę nadużywającą alkoholu. Takie zachowanie powoda należy ocenić negatywnie w świetle zasad powszechnie, społecznie akceptowanych. Sąd ma na uwadze, że prawa uprawnionego do zachowku służą urzeczywistnieniu obowiązków moralnych, jakie spadkodawca ma względem swoich najbliższych. Jednak, nie można pominąć zachowania uprawnionego, które wskazuje jak ten wywiązywał się ze swoich obowiązków względem najbliższych.Art. 5 kcw procesie o zachowek należy stosować wyjątkowo, w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie taki wyjątek zachodzi. Z uwagi na skrajnie rażące zachowanieJ. B., przyznanie powodowi zachowku byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami etycznymi i godziłoby w elementarne poczucie sprawiedliwości.
Orzeczenie o kosztach zostało oparte na podstawieart. 102 k.p.c.zgodnie z którym w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Sąd uznał, że taki wypadek zachodzi. Wziął przy tym pod uwagę sytuację materialną powoda, który osiąga miesięczne dochody w wysokości około 1000 zł miesięcznie, a także okoliczność, że występując z powództwem o zachowek powód mógł przypuszczać, że rozstrzygnięcie będzie dla niego korzystne.
W pkt III i IV wyroku, Sąd przyznał pełnomocnikom wyznaczonym z urzędu kwoty po 2.952 zł w tym 552 zł VAT tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy udzielonej odpowiednio, powodowi i pozwanemuG. B.z urzędu. Rozstrzygnięcie to zostało oparte na podstawie art.. 29 ust. 1 ustawy z dnia 6 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze. Wysokość stawek została ustalona w oparciu o § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (pozew został wniesiony w dniu 21 listopada 2013 r.). Brak było przy tym wniosku o zasądzenie kosztów z powództwa wzajemnego.
W punkcie V wyroku Sąd przejął nieuiszczone koszty sądowe na rachunek Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Świdnicy. Na koszty te złożyła się opłata od pozwu, a także wydatek związany z wynagrodzeniem biegłego sądowego powołanego w sprawie (k. 239). Rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie zastosowanego odpowiednioart. 113 ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.