Sąd Okręgowy w Bydgoszczy
VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VI U 3189/19
Data wyroku: 2020-01-29 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Ewa Milczarek
Słowa kluczowe: Emerytura wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 184 ustawy emerytalnej

Sygn. akt VI U 3189/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 stycznia 2020r.
Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący Sędzia Ewa Milczarek
Protokolant – protokolant sądowy Katarzyna Słaba
po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2020r. w Bydgoszczy
na rozprawie
odwołania:K. K.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wB.
z dnia 5 sierpnia 2019r., znak:(...)
w sprawie:K. K.
przeciwko: Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wB.
o emeryturę

1
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje ubezpieczonejK. K.prawo do emerytury od dnia(...)

2
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wB.na rzecz ubezpieczonej kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego;

3
stwierdza brak odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.

Na oryginale właściwy podpis.

UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.odmówił ubezpieczonejK. K.prawa do emerytury na podstawie art. 28 ustawy z 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z FUS. W uzasadnieniu decyzji pozwany stwierdził , że ubezpieczona nie osiągnęła 15 letniego okresu składkowego i nieskładkowego bowiem na podstawie dowodów dołączonych do wniosku uznano, że powódka posiada 14 lata i 7 m-cy okresów składkowych i nieskładkowych. Pozwany nie zaliczył ubezpieczonej do stażu pracy okresu pracy w gospodarstwie rolnym matkiM. D...
W odwołaniu od tej decyzji ubezpieczona wniosła o jej zmianę i przyznanie prawa do emerytury od dnia(...)r., powołując się na to, że w okresie od 17.06.1959 r. do dnia 31.12.1964 r. pracowała w gospodarstwie rolnym matki.
W odpowiedzi na odwołanie pozwany wniósł o oddalenie odwołania powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Sąd Okręgowy ustalił co następuje:
Ubezpieczona,urodzona (...), od urodzenia mieszka wZ.. Szkołę podstawą skończyła w(...)r. Przez rok uczęszczała na kurs krawiectwa. Mama ubezpieczonejM. D.kupiła gospodarstwo położone wL.gminaZ.o powierzchni 1,75 ha 3.01.1957 r. a ubezpieczona pracowała w nim jeszcze przed ukończeniem 16 roku życia. Ubezpieczona ma trzech braci , rocznik 1925, rocznik 1927 i rocznik 1933 . Gdy ubezpieczona ukończyła 16 lat to jej bracia już pracowali zawodowo: najstarszy brat w 1945 r. wyjechał do pracy na ziemie odzyskane, średni brat wyjechał doŚ.a najmłodszy brat po wojsku ożenił się i już nie mieszkał z rodziną. Ojciec ubezpieczonejA. D.pracował wT.i po pracy nie pomagał w pracy w gospodarstwie i nie interesował się rodziną. Faktycznie w tym gospodarstwie pracowała matka ubezpieczonej i ubezpieczona.P.uprawne należące do gospodarstwa rolnego znajdowały się 3 kilometry od domu i ubezpieczona wraz z mamą jeździła tam rowerami. Obie pracowałyśmy w gospodarstwie w równym rozmiarze na polu, ubezpieczona się zajmowała się sama inwentarzem, który znajdował się przy domu a mama zajmowała się prowadzeniem domu. Na polach były uprawy: ziemniaki, rzepak, cebula. Ubezpieczona wraz z matką wyjeżdżały na pole o godzinie 6.00, 7.00 i wracały około godziny19.00, 20.00. Brały ze sobą jedzenie, nie robiły przerw w pracy. Oprócz pracy w polu do obowiązków ubezpieczonej należał oprzęt zwierząt i te czynności ubezpieczona wykonywała przed pracą bądź po pracy na polu. W gospodarstwie nie było maszyn ani konia. Prace polowe na polu wykonywał znajomy mamy ubezpieczonej i trzeba było za jedną godzinę pracy gospodarza i konia odpracować trzy godziny na polu. W zimie praca w gospodarstwie zajmowała ubezpieczonej co najmniej 4 godziny dziennie. Ubezpieczona brała też udział w młóceniu zboża w ramach odpracowywania prac wykonanych przez sąsiada. Ubezpieczona w okresie zimowym poiła inwentarz, nosiła wodę, wyrzucała obornik, parowała ziemniaki, przygotowała wytłoki z buraków do karmienia świń. W gospodarstwie były kury, kaczki w ilości 20, 30. Były też gęsi i indyki , 4 świnie, 6 owiec, kozy. W 1965 r. ubezpieczona zaczęła pracować w Gminnej Bibliotece Publicznej i gdy ona zaczęłam tę prace mama ubezpieczonej oddała ziemię w dzierżawę. Przez pewien okres czasu ubezpieczona była zameldowana u brata wZ.co nie zmieniało faktu, że ubezpieczona na stałe mieszkała i pracowała w gospodarstwie matkiM. D..
dowód:zeznania świadkówJ. C.,B. R.i ubezpieczonej-zapis A/V k. 45, zaświadczenie Starosty(...)z dnia 18.12.2019 r. k. 47, kopia aktu notarialnego k.48-50, dokumenty w aktach rentowych ubezpieczonej.
J. C.iB. R.złożyły przed organem rentowym pisemne oświadczenie potwierdzające fakt pracy ubezpieczonej w gospodarstwie rolnym matki w okresie od 1.01.1963r. do 31.12.1964r. Powód złożył także przed organem rentowym oświadczenie, że w powyższym okresie pracował w gospodarstwie rolnym dzierżawionym prze jego ojca.
dowód:oświadczenia w aktach ZUS.
Ubezpieczona złożyła wniosek o przyznanie prawa do emerytury dnia 23.07.2019r.
dowód:wniosek w aktach rentowych powoda.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Powyższy stan faktyczny w sprawie Sąd ustalił na podstawie dokumentów w aktach rentowych powoda, których prawdziwości strony nie kwestionowały, zeznań świadkówJ. C.iB. R.oraz zeznań ubezpieczonej.
Sąd dał wiarę zeznaniom świadków co do faktu, ze w okresie od 17.06.1959r. do 31.12.1964r. ubezpieczona pracowała w gospodarstwie rolnym położonym wL.należącym do jej matkiM. D.. Fakt, ze w swoich pisemnych zeznaniach świadkowie potwierdzili jedynie okres pracy w gospodarstwie od 1.01.1963 r. do 31.12.1964 r. nie stoi na przeszkodzie przyjęciu, że w całym spornym okresie t.j. od 17.06.1959 r. do 31.12.1964 r. ubezpieczona pracowała co najmniej 4 godziny dziennie w tym gospodarstwie, bowiem świadkowie na bieżąco, z uwagi na bliskie sąsiedztwo widywali ubezpieczoną przy pracy zarówno na polu jak i w gospodarstwie i ich zeznania złożone na rozprawie spontanicznie wskazywały na to, ze ubezpieczona w całym okresie lat(...)wykonywała prace w gospodarstwie. Pisemne zeznania świadków zostały przez nich jedynie podpisane a okres w nich wskazany odpowiadał wnioskowi ubezpieczonej z dnia 23.07.2019 r. Zeznania świadków potwierdziły bezspornie zarówno fakt pracy ubezpieczonej w tym gospodarstwie co najmniej 4 godziny dziennie, przy pracach polowych , przy młóceniu zboża, wytwarzaniu paszy dla zwierząt i zajmowaniu się żywym inwentarzem.
Zeznania świadków były spójne i zgodne z zeznaniami ubezpieczonej, które uzupełniały się wzajemnie z zeznaniem świadków i znajdowały potwierdzenie w zgromadzonych w sprawie dowodach z dokumentów. Dlatego zeznaniom ubezpieczonej Sąd dał także wiarę.
Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie pozwala na przyjęcie, zdaniem Sądu Okręgowego, że ubezpieczona w okresie od 17.06.1959 r. do 31.12.1964 r. pracowała w gospodarstwie rolnym należącym do matki ubezpieczonej i dlatego okres ten podlegał zaliczeniu ( w zakresie brakującym do osiągniecia wymaganego 15 letniego okresu) jako uprawniający do uwzględnienia pracy w gospodarstwie rolnym do uzyskania prawa do emerytury.
W judykaturze wykształcił się pogląd, iż o uwzględnieniu, przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalno-rentowych okresów pracy w gospodarstwie rolnym sprzed objęcia rolników obowiązkiem opłacania składki na rolnicze ubezpieczenie społeczne domowników (tj. przed dniem 1 stycznia 1983 r.) przesądza wystąpienie dwóch okoliczności:
1) wykonywanie czynności rolniczych powinno odbywać się zgodnie z warunkami określonymi w definicji legalnej "domownika" zart. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikóworaz
2) czynności te muszą być wykonywane w wymiarze nie niższym niż połowa ustawowego czasu pracy, tj. minimum 4 godziny dziennie. Zob. wyrok SA w Poznaniu z dnia 24 stycznia 1996 r., III AUr 833/95 (OSA 1998, z. 4, poz. 15) i wyroki SN: z dnia 28 lutego 1997 r., II UKN 96/96 (OSNAPiUS 1997, nr 23, poz. 473); z dnia 13 stycznia 1998 r., II UKN 433/97 (OSNAPiUS 1998, nr 22, poz. 668); z dnia 13 listopada 1998 r., II UKN 299/98 (OSNAPiUS 1999, nr 24, poz. 799); z dnia 18 lutego 1999 r., II UKN 491/98 (OSNAPiUS 2000, nr 8, poz. 324, notka); z dnia 9 listopada 1999 r., II UKN 190/90 (OSNAPiUS 2001, nr 4, poz. 122, notka); z dnia 3 grudnia 1999 r., II UKN 235/99 (OSNAPiUS 2001, nr 7, poz. 236, notka); z dnia 10 maja 2000 r., II UKN 535/99 (OSNAPiUS 2001, nr 21, poz. 650); z dnia 12 maja 2000 r., II UKN 538/99 (OSNAPiUS 2001, nr 21, poz. 651); z dnia 27 czerwca 2000 r., II UKN 612/99 (OSNAPiUS 2002, nr 1, poz. 21, notka); z dnia 3 lipca 2001 r., II UKN 466/00 (OSNPUSiSP 2003, nr 7, poz. 186).
Wnioski wypływające z lektury powołanego wyżej orzecznictwa pozwalają na uwzględnienie okresu pracy w gospodarstwie rolnym także wówczas, gdy praca ta faktycznie nie była codziennie wykonywana, lecz wnioskodawca gotów był tę pracę codziennie wykonywać w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie, tj. był dyspozycyjny w tym zakresie. W praktyce oznacza to konieczność zamieszkiwania wnioskodawcy co najmniej w pobliżu gospodarstwa rolnego (A. K.,B.M.,S.B.
Komentarz ABC 2009 doustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych).
W myśl art. 28 ust.1 ustawy z dnia17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS ubezpieczonym urodzonym przed 1.01.1943 r., którzy nie osiągnęli okresu składkowego i nieskładkowego o którym mowa w art.27, przysługuje emerytura jeżeli osiągnęli wiek emerytalny - dla kobiet 60 lat i maja okres składkowy i nieskładkowy wynoszący dla kobiet co najmniej 15 lat.
Art. 10 ust1 pkt. 3 ustawy z 17.12. 1998r. o emeryturach i rentach z FUS stanowi , że przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również następujące okresy, traktując je, z zastrzeżeniem art. 56, jak okresy składkowe przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.
Zgodnie zart. 6 pkt. 2 ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolnikówilekroć w ustawie jest mowa o:
1)rolniku - rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia;
2)domowniku - rozumie się osobę bliską rolnikowi, która:
a)ukończyła 16 lat,
b)pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie,
c)stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy;
Ubezpieczona od 17.06.1959r. spełniała wymogi zart. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, bowiem w tej dacie ukończyła 16 lat, pozostawała we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, w którego posiadaniu było gospodarstwo rolne ( definicja rolnika z art. 6 pkt 1 ustawy), zamieszkiwała faktycznie na terenie tego gospodarstwa i stale w nim pracowała co najmniej 4 godziny dziennie, nie będąc związana z rolnikiem stosunkiem pracy.
Z tego względu okres pracy ubezpieczonej od 17.06.1959r. do 31.12.1964r. podlegał zaliczeniu ( w zakresie wymaganym do uzupełnienia brakującego stażu pracy ) jako okres o którym mowa w art. 10 ust 1 pkt 3 ustawy z 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z FUS i uzupełniał do 15 lat wymagany staż pracy o którym mowa w art. 28 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Skoro więc, po zaliczeniu okresu pracy w gospodarstwie rolnym ( w niezbędnym do uzupełnienia stażu ubezpieczeniowego ) do niespornego już okresu 14 lat, 7 m-cy składkowego i nieskładkowego ubezpieczonej, spełniła ona warunki stażowe do uzyskania prawa do emerytury, a spełnienia pozostałych warunków uzyskania prawa do emerytury organ rentowy nie kwestionował, Sąd Okręgowy na podstawie –art. 47714§ 2 k.p.c.zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonej prawo do emerytury od dnia(...)r. zgodnie z żądaniem sformułowanym w odwołaniu.
O kosztach zastępstwa prawnego orzeczono zgodnie zart.98 k.p.c.oraz na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, oceniając nakład pracy pełnomocnika ubezpieczonej.
SSO Ewa Milczarek