Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 2024/18
Data wyroku: 2019-06-18 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: art. 172 kc

Sygn. akt III Ca 2024/18

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2018 roku Sąd Rejonowy w Rawie Mazowieckiej w sprawie z wnioskuP. S.z udziałemJ. S. (1)iJ. S. (2)o zasiedzenie, oddalił wniosek oraz orzekł o kosztach postępowania.
Podstawę rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego stanowiły następujące istotne ustalenia faktyczne i wnioski:
Przedmiotem postępowania są dwie nieruchomości. Jedna z nich o powierzchni 3,02 ha, położona jest wW., gminaB., oznaczona w rejestrze ewidencji gruntów jakodziałka nr (...), dla której to nieruchomości w Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Rawie Mazowieckiej jest prowadzonaksięga wieczysta numer (...). Natomiast druga nieruchomość o powierzchni 2,44 ha, położona jest również wW., gminaB., oznaczona w rejestrze ewidencji gruntów jakodziałka nr (...), dla której to nieruchomości w Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Rawie Mazowieckiej jest prowadzonaksięga wieczysta numer (...).
Pierwotnie opisane nieruchomości były własnościąA. S., który zmarł 23 grudnia 1978 roku. Spadek po nim na podstawie ustawy nabyli: żonaG. S.w ¼ części oraz dzieciW. S. (1),F. J.,W. B.,M. S.,K. B.,K. S.,H. S.,J. S. (1)iG. S.po 1/12 części spadku każde z nich, z tym, że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne położone wW.odziedziczyli z mocy ustawy: żonaG. S., synW. S. (1)i córkaJ. S. (1)po 1/3 części każdy z nich.
Po śmierciA. S.grunty obrabiała jego żona wraz z córkąJ., obie mieszkały w gospodarstwie i miały decydujący głos w sprawie nieruchomości, uprawiały tam zboże i ziemniaki.
W. S. (1), ojciecJ. S. (2), miał swoje gospodarstwo rolne wC.. Przez okolicznych sąsiadów nie był widywany na spornych nieruchomościach. Nie uprawiał ziemi wW., a jedynie przyjeżdżał odwiedzać tam swoją matkę. Czasami przywoził stamtąd jakieś płody (ziemniaki, słomę).
W 1986 rokuG. S.umową notarialną przekazała swoje udziały w opisanych nieruchomościach córceJ. S. (1).G. S.zmarła 25 stycznia 1996 roku.
Po jej śmierci gruntami wW.zajmowała się nadalJ. S. (1)wraz z mężem. W rodzinie były rozmowy, żeJ. S. (1)ma spłacić brata i ona też zgadzała się na spłatę swojego brata, żeby uregulować sytuację prawną nieruchomości. Jednak do tej czynności prawnej nie doszło, mimo, żeW. S. (1)oczekiwał spłaty.
W dniu 22 września 2008 roku notarialną umową darowizny,J. S. (1)przekazała swoje udziały w przedmiotowych nieruchomościach synowiP. S..P. S.posadził na spornych nieruchomościach sad. Miał on świadomość, iż stan prawny nieruchomości jest nieuregulowany.
W. S. (1), dowiedziawszy się o przekazaniu gruntów przez siostrę, aktem notarialnym z 24 listopada 2015 r. darował odziedziczone po ojcu udziały w przedmiotowych nieruchomościach swojemu synowiJ. S. (2). Od tego czasu dokumenty podatkowe były wystawiane na dwa nazwiska:P. S.iW. S. (1).
W. S. (1)zmarł 11 stycznia 2016 roku. Od 2000 roku pobierał emeryturę rolniczą.
W dniu 12 sierpnia 1999 rokuW. S. (1)jako współwłaściciel nieruchomości objętejksięgą wieczystą (...)brał udział w czynności prawnej, polegającej na ustanowieniu na rzecz tych nieruchomości służebności gruntowej obejmującej prawo przechodu i przejazdów.W. S. (1)był też uczestnikiem postępowania sądowego o ustanowienie drogi koniecznej w sprawie o sygn. akt I Ns 275/99, prowadzonej przed Sądem Rejonowym w Rawie Mazowieckiej, uczestniczył w rozprawach także osobiście, był obecny prawie na wszystkich terminach rozpraw od 1999 r. do 2002 r.
W ewidencji gruntów, jak i księdze wieczystej, jako współwłaścicieledziałki numer (...)figurująP. S.w udziale 5/6, orazJ. S. (2)w udziale 1/6, adziałek (...)P. S.w udziale 2/3 orazJ. S. (2)w udziale 1/3.
W ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał wniosek o zasiedzenie, w świetleart. 172 kcza niezasadny.
Wnioskodawca, a wcześniej i jego poprzedniczka prawna, od początku mieli pełną świadomość, że nieruchomości będące przedmiotem postępowania stanowią także współwłasność z tytułu spadkobrania po ojcu i dziadkuA. S..G. S.w chwili zawierania zJ. S. (1)umowy przekazania gospodarstwa rolnego była bowiem współwłaścicielką tych nieruchomości w udziałach 4/6 i 1/3.
Zatem uprawnienie do posiadania nieruchomości wynikało wprost z treści 206k.c.To, że współwłaściciel nieruchomości posiada fizycznie całą rzecz wspólną nie przesądza o tym, że jest on posiadaczem samoistnym rzeczy w zakresie udziałów pozostałych współwłaścicieli. Fizyczne władztwo nad rzeczą może bowiem wynikać z faktu bycia współwłaścicielem rzeczy i uprawnienia, jakie dajeart. 206 k.c., a może też wynikać z zamiaru zasiedzenia udziałów pozostałych współwłaścicieli i być posiadaniem samoistnym cudzego udziału we własności rzeczy prowadzącym do zasiedzenia.
Odpowiednie rozróżnienie może być dokonane tylko na podstawie ujawnienia zamiaru na zewnątrz, w taki sposób, by jasne było, że współwłaściciel zmierza do zasiedzenia całej rzeczy kosztem pozostałych. Sama natomiast świadomość posiadania samoistnego ponad realizację uprawnienia zart. 206 k.c.nie może być uznana za wystarczającą, a co za tym idzie - jest prawnie bezskuteczna.
Wnioskodawcę obciążał ciężar udowodnienia, że przez cały okres niezbędny do stwierdzenia zasiedzenia posiadał wolę władania nieruchomościami jako jej jedyny właściciel z pominięciem drugiego współwłaściciela.
Sąd nie kwestionował, żeJ. S. (1), a później jej synP. S.samodzielnie uprawiali całe gospodarstwo rolne i opłacali samodzielnie podatki. Jednakże nie są to wystarczające oznaki dla uwzględnienia wniosku o zasiedzenie, albowiem na podstawie udowodnionych okoliczności, nie można przyjąć, iż ich posiadanie wykraczało poza uprawnienia zart. 206 k.c.i zmierzało do zasiedzenia udziałuW. S. (1). Wnioskodawca nie wykazał, na czym miałoby polegać rozszerzenie samoistnego posiadania ponad realizację uprawnienia wynikającego zart. 206 k.c.i uzewnętrznienia tej zmiany.
W szczególności, zdaniem Sądu, sam fakt opłacania podatków od całości nieruchomości nie wskazuje na samoistny, prowadzący do zasiedzenia, sposób posiadania nieruchomości. Samo niewykonywanie prawa posiadania przez innego współwłaściciela nie uprawnia do wniosku, że współwłaściciel posiadający przejął rzecz w samoistne posiadanie w zakresie jego uprawnień.
Sąd Rejonowy podkreślił, że działaniaW. S. (1)–współwłaściciela - w zakresie złożenia oświadczenia woli w przedmiocie nabycia służebności gruntowej na rzecz wspólnej nieruchomości świadczą, że podejmował on samodzielne decyzje o znaczących uprawnieniach dla wspólnej nieruchomości.
Wnioskodawca i jego matka od samego początku musieli sobie zdawać sprawę, że nie przejęli całości – wszystkich udziałów we własności – nieruchomości wW., i że część udziałów jest własnością brata matkiJ. S. (1). Nie ma żadnych dowodów na to, że w sposób choćby nieformalnyW. S. (1)darowałJ. S. (1)lub wnioskodawcy swój udział w nieruchomości.
Zatem jak wynika z poczynionych w sprawie ustaleń, podejmowane przez wnioskodawcę i jego poprzednika prawnego działania stanowiły realizację uprawnień wynikających z przysługujących udziałów we współwłasności tych nieruchomości, a ich posiadanie należy kwalifikować jako posiadanie współwłaścicieli określone wart. 206 k.c.Z tych względów wniosek podlegał oddaleniu.
Apelację od opisanego orzeczenia wywiódł wnioskodawca, zaskarżając postanowienie w całości i zarzucając:

I
naruszenie prawa materialnego oraz procesowego w postaci:

1
art. 172 § 1 i 2 k.c.poprzez jego niezastosowanie w stosunku do wnioskodawcy i w efekcie oddalenie wniosku o zasiedzenie udziału w wysokości 1/6 części nieruchomości rolnej niezabudowanej o powierzchni 3,02 ha oznaczonej nr 718 i 778 położonej w miejscowościW.gminaB., dla której Sąd Rejonowy w Rawie Mazowieckiej Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o numerzeKW (...), podczas gdy z prawidłowo dokonanych ustaleń faktycznych wynika, iż w stosunku do tej nieruchomościW. S. (1)i jego następca prawny wyzbył się udziału i zamanifestował to swoim zachowaniem na zewnątrz przez okres ponad 30 lat;

2
art. 172 § 1 i 2 k.c.poprzez jego niezastosowanie w stosunku do wnioskodawcy i w efekcie oddalenie wniosku o zasiedzenie udziału w wysokości 1/3 części nieruchomości niezabudowanej o powierzchni 2,44 ha, oznaczonej nr 125 i 133 położonej w miejscowościW., gminaB., dla której Sąd Rejonowy w Rawie Mazowieckiej Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o numerzeKW (...), podczas gdy z prawidłowo dokonanych ustaleń faktycznych w tym zakresie wynika, iż w stosunku do tej nieruchomościW. S. (1)i jego następca prawy wyzbył się udziału i zamanifestował to swoim zachowaniem na zewnątrz przez okres ponad 30 lat;

3
art. 336 k.c.poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że wnioskodawca nie był samoistnym posiadaczem udziałów w w/w nieruchomościach przez okres co najmniej 30 lat, podczas gdy z prawidłowo ustalonego w tym zakresie stanu faktycznego wynika, iż wykonywał on wszelkie czynności władcze na nieruchomościach objętych wnioskiem, a jego zachowanie w postaci płacenia podatków od nieruchomości i dokonania spłaty świadczy o posiadaniu samoistnym nieruchomości ponad swój udział, co doprowadziło do jego zasiedzenia;

4
art. 227 k.p.c.w zw. zart. 233 § 1 k.p.c., polegające na tym, że Sąd oceniając materiał dowodowy, dokonał tego w sposób niezgodny z logiką i życiowym doświadczeniem, co miało wpływ na treść postanowienia i uznanie, że:

a) poprzednicy prawni wnioskodawcy nie dokonali spłatyW. S. (1),
podczas gdy z materiału dowodowego wynika, iż pomiędzyJ. S. (1)aW. S. (2)była zawarta umowa dotycząca spłat, a zachowanieW. S. (1), bierność w stosunku do nieruchomości świadczy jednoznacznie, iż wyzbył się on swojego udziału na rzecz siostryJ. S. (1);
b) brak opłacania podatku od nieruchomości nie jest dowodem na wyzbycie się
udziału, podczas gdy czynność taka świadczy o posiadaniu samoistnym nieruchomości przez wnioskodawcę, jest przejawem posiadania nieruchomości ponad swój udział, gdyż wnioskodawca (i jego poprzednicy) nigdy nie zażądał zwrotu odW. S. (1);

5
art. 227 k.p.c.w zw. zart. 233 § 1 k.p.c., polegające na tym, że Sąd oceniając materiał dowodowy nie nadał okoliczności złożenia przezW. S. (1)w 2000 roku oświadczenia do KRUS o braku posiadania nieruchomości odpowiedniej wagi, co jednoznacznie świadczy, iż wyzbył się on własności zasiadywanych udziałów, a Sąd Rejonowy w rozważaniach stanu prawnego nie przypisał tej okoliczności żadnej wagi i nawet tego faktu nie rozważył.

Wskazując na powyższe zarzuty, apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez stwierdzenie, że wnioskodawcaP. S.nabył w drodze zasiedzenia z dniem 1 stycznia 2015 roku:

a
udział w wysokości 1/6 części nieruchomości rolnej niezabudowanej o

powierzchni 3,02 ha oznaczonej nr 718 i 778 położonej w miejscowościW.gminaB., dla której Sąd Rejonowy w Rawie Mazowieckiej Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o numerzeKW (...);

b
udział w wysokości 1/3 części nieruchomości niezabudowanej o

powierzchni 2,44 ha, oznaczonej nr 125 i 133 położonej w miejscowościW., gminaB., dla której Sąd Rejonowy w Rawie Mazowieckiej Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o numerzeKW (...);

c
poprzez ustalenie, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze

swoim udziałem w sprawie, w tym koszty ustanowienia pełnomocników;
ewentualnie skarżący wniósł o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Rawie Mazowieckiej.
W odpowiedzi na apelację, uczestnik wniósł o jej oddalenie.
Sąd Okręgowy zważył:
Apelacja nie jest zasadna.
Ustalenia faktyczne, dokonane przez Sąd Rejonowy w zakresie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia w sprawie (art. 227 kpcw zw. zart. 13 § 2 kpc) nie są obarczone błędem i znajdują oparcie w materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania. Sąd Okręgowy przyjmuje zatem wskazanie ustalenia za własne, podzielając również ich ocenę jurydyczną, przeprowadzoną w zgodzie z dyrektywami zawartymi wart. 233 § 1 kpc, co zarzut wskazanej normy prawnej czyni chybionym.
Obrazaart. 233w zw. zart. 13 § 2 kpcpolega, zdaniem skarżącego na dokonaniu oceny w sposób niezgodny z logiką i życiowym doświadczeniem, w zakresie spłatyW. S. (1)z udziału spadkowego przezJ. S. (1)oraz nadania odpowiedniej wagi czynności opłacania podatku przez wnioskodawcę i jego poprzedniczkę prawną, a także oświadczeniu złożonemu przezW. S. (1)w KRUS w 2000 r.
Ponadto skarżący akcentuje bierną postawęW. S. (1)w stosunku do spadkowej nieruchomości, co miałoby świadczyć o wyzbyciu się własności udziału odziedziczonego po ojcu.
Wbrew sformułowanym na gruncieart. 233 § 1 kpczarzutom, ocena materiału dowodowego dokonana przez Sąd Rejonowy znajduje pełne w nim oparcie i odpowiada dyrektywom wskazanym w tymże przepisie. Z tego względu nie sposób jej zarzucić sprzeczności z logiką czy doświadczeniem życiowym. Z materiału dowodowego jasno wynika, że między spadkobiercamiA. S.były ustalenia co do spłaty z udziałów spadkowych i co w świetle zasad doświadczenia życiowego nie budzi wątpliwości. Skoro jeden ze spadkobierców obejmuje do użytkowania całość spadku, naturalną konsekwencją takiego stanu rzeczy jest finansowe rozliczenie się z pozostałymi spadkobiercami.J. S. (1), która osiadła wraz z mężem w spadkowym gospodarstwie, czerpiąc z jego prowadzenia korzyści, zobowiązała się do spłaty dziedziczącego udział w gospodarstwie brataW. S. (1), co bezsprzecznie wynika z jej zeznań. Natomiast spór wywiązał się wokół zrealizowania opisanego zamiaru. Wnioskodawca nie przedstawił żadnych obiektywnych dowodów na okoliczność spłaty przezJ. S. (1)jej brataW.. Zachowanie tego ostatniego na przestrzeni lat, także nie zawiera, wbrew wywodom apelacji, oznak zrzeczenia się spłaty. Pogląd skarżącego, jakoby biernośćW. S. (1)w stosunku do nieruchomości świadczyć miała jednoznacznie, iż wyzbył się on swojego udziału na rzecz siostryJ. S. (1)nie zasługuje na aprobatę. Naturalną konsekwencją objęcia spadkowego gospodarstwa rolnego przezJ. S. (1), przy akceptacji tego stanu rzeczy w warstwie faktycznej przezW. S. (1)i oczekiwaniu na spłatę jest nieprzeszkadzanie siostrze w prowadzeniu tegoż gospodarstwa.
Naturalną konsekwencją posiadania gospodarstwa i czerpania z niego korzyści jest również opłacanie podatków od nieruchomości. Skoro rodzinaS.korzystała z całej nieruchomości, to na nich wyłącznie spoczywał obowiązek uiszczania opłat i ponoszenia nakładów koniecznych, co trafnie skonstatował Sąd Rejonowy, przywołując zapatrywanie Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu z 16 września 2011 r., V CSK 642/10 (legalis), że opłacanie podatków i innych danin związanych z nieruchomością, w sytuacji korzystania z niej, wydaje się naturalne i nie może być traktowane jako przejaw władztwa właścicielskiego.
Natomiast dopatrywanie się związku między nienagannym prowadzeniem gospodarstwa rolnego wC.przezW. S. (1), gdzie posiadał on swoje centrum życiowe i nieprzeszkadzaniemJ. S. (1)w uprawie spadkowego gospodarstwa a wyzbyciem się własności udziału spadkowego po ojcu jest nadużyciem w rozumowaniu przyczynowo-skutkowym skarżącego. O wadliwości opisanego wywodu apelacji świadczy także fakt przekazania przezW. S. (1)udziału spadkowego na rzecz swojego syna. Natomiast spłata, według twierdzeń apelacji, dokonana przezJ. S. (1)na rzecz brata, skutkować powinna, w świetle zasad doświadczenia życiowego (zdrowego rozsądku i dbałości o własne interesy) przekazaniem formalnie na jej rzecz udziału spadkowego. Ocena przeciwna, forsowana przez apelację, jakoby mimo spłatyJ. S. (1)nie dążyła do uregulowania stosunków własnościowych w sposób ważny w świetle prawa (co uczyniła w relacji z matką zawierając notarialnie umowę darowizny udziałów) nie zasługuje na aprobatę, jako sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.
Z kolei zarzut apelacji, jakoby złożenie przezW. S. (1)w 2000 roku oświadczenia do KRUS o braku posiadania nieruchomości, co jednoznacznie świadczyć ma, zdaniem skarżącego, o wyzbyciu się własności zasiadywanych udziałów, nie zasługuje na uwzględnienie z tej tylko przyczyny, że wskazane oświadczenie datowane jest na 2000 r. Jeśli nawet w tej dacieW. S. (1)nie obejmował swoją wolą, posiadania udziałów spadkowych, to nie odnosi to skutku do czasu poprzedzającego datę oświadczenia, a jeśli nawet, to nie sposób ustalić, jakiej daty jego wola sięga.
W ramach podnoszonego zarzutu naruszenia prawa materialnego (art. 172 § 2 kcw zw. zart. 336 kc) skarżący akcentuje zasadniczy problem sprowadzający się do oceny charakteru władztwa sprawowanego przez wnioskodawcę i jego poprzedniczkę prawną, podnosząc opisane wyżej okoliczności świadczące o zamanifestowaniu samoistnego posiadania nieruchomości, objętych wnioskiem o zasiedzenie, a mianowicie opłacanie podatku i dokonanie spłaty.
Nieodzownym jest w tym miejscu przypomnienie kilku powszechnie znanych uwag ogólnych dotyczących posiadania, jako stanu faktycznego prawnie relewantnego, a to z tej przyczyny, iż odnoszą się one do kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie.
Na posiadanie w rozumieniuart. 336 k.c.składają się dwa elementy: fizyczny (corpus possesionis) oraz psychiczny (animus rem sibi habendi,animus possidendi). Elementcorpusoznacza, że osoba znajduje się w sytuacji, która pozwala na korzystanie z rzeczy w taki sposób, jak mają to prawo czynić dysponujący określonym uprawnieniem do rzeczy, przy czym dla przyjęcia posiadania wystarcza sama możność takiego postępowania, a nie jest konieczne efektywne wykonywanie władztwa.A.oznacza wolę wykonywania tak rozumianego faktycznego władztwa dla siebie, we własnym imieniu. Inaczej mówiąc, posiadaczem rzeczy jest ten, kto włada rzeczą i postępuje z nią, jak osoba, której służy do niej prawo własności lub inneprawo rzeczowebądź obligacyjne. Jednocześnie od kierunku woli posiadacza zależy zakres posiadania, który stanowi kryterium rozróżnienia posiadania samoistnego i posiadania zależnego. Kto włada rzeczą jak właściciel jest posiadaczem samoistnym, władający w zakresie innego prawa aniżeli prawo własności jest posiadaczem zależnym. Posiadanie właścicielskie jest wykonywane tak, jakby rzecz była własnością posiadacza, posiadanie zależne, jakby posiadaczowi przysługiwało określone prawo do korzystania z rzeczy cudzej.
Należy więc zauważyć, iż elementanimusdla kwalifikowania władztwa faktycznego nad rzeczą jest szczególnie istotny, a jego znaczenie ujawnia się w dwóch płaszczyznach: po pierwsze, gdy chodzi o wyróżnienie posiadania od innych wypadków faktycznego władania rzeczą (choćby dzierżenia), po wtóre, skoro wola władającego odnosi się do treści samego posiadania, to od kierunku woli posiadacza zależy zakres wykonywanego przez niego władztwa, co prowadzi do określenia go bądź jako posiadanie samoistne bądź tylko zależne. Skomplikowany charakter tego zagadnienia ujawnia się z całą ostrością gdy dostrzec, iż w prawie polskim nie obowiązuje zakaz samowolnej zmiany rodzaju posiadania wyrażony w paremiinemo sibi ipse causam possessionis mutare potest.(por. na temat posiadania J. Ignatowicz,Prawo rzeczowe, Warszawa 1999r., s. 303 – 305; S. Rudnicki,Nabycie przez zasiedzenie, Warszawa 2007r., 60 – 65).
W realiach badanej sprawy, wnioskodawca twierdzi, żeJ. S. (1)objęła w posiadanie przedmiotowe gospodarstwo rolne po przeprowadzeniu postępowania spadkowego po zmarłym w 1976 r. ojcu, co miało miejsce w grudniu 1984 r. Grunty spadkowe uprawiała wraz z matką. Po przekazaniu w 1986 r. przezG. S.udziałów w tej nieruchomości rolnej na rzeczJ. S. (1), wnioskowane przez skarżącego zasiedzenie udziału wdziałkach (...)musiało zatem biec już tylko przeciwko drugiemu współwłaścicielowi, czyliW. S. (1).
Jeśli przyjąć by za skarżącym tezę, że od tego czasu (1984 r.) zasiadywała przedmiotowe działkiJ. S. (1), jako samoistny posiadacz całego gospodarstwa, musiałaby zamanifestować w sposób wyraźny i widoczny dla wszystkich, rozszerzenie swego samoistnego posiadania na udziały w wymienionych działkach odziedziczone przez brataW. S. (1), co w sprawie nie zostało wykazane. Nie zaprezentowano dowodowo żadnych zachowańJ. S. (1), które taką zmianę pozwoliłyby dostrzec. Skarżący skupia się bardziej na zdyskwalifikowaniu posiadania samoistnego spornych gruntów przezW. S. (1), forsując tezę o wyzbyciu się przez niego zarówno fizycznego władztwa jak i woli posiadania, aniżeli na wykazaniu manifestującego zmianę zakresu posiadania, zachowania poprzedniczki prawnej wnioskodawcy. .
Choć gospodarowanie przezJ. S. (1)na rodzinnych ziemiach było widoczne, skoro prowadziła przedmiotowe gospodarstwo rolne, najpierw z matką, a później samodzielnie z mężem i świadczyło o wykonywaniu uprawnień, w myślart. 206 k.c.– co bez wątpienia dostrzegały osoby trzecie – to nadanie takiemu posiadaniu charakteru posiadania samoistnego co do całej nieruchomości po zbyciu na jej rzecz udziałów w 1986 r. przez matkę, skoro jednocześnie inny współwłaściciel z gruntu nie korzystał – samo przez się nie jest jeszcze wystarczające, by uznać, że zaczęła ona wykonywać posiadanie jak wyłączny właściciel co do wszystkich nieruchomości, co więcej, że zamanifestowała taką wolę drugiemu współwłaścicielowi.
Jeśli to współwłaściciel nieruchomości ubiega się o stwierdzenie zasiedzenia udziału we współwłasności przysługującego innej osobie, to z pewnością nie jest w tym celu wystarczające udowodnienie, że władało się rzeczą jak właściciel przy jednoczesnym niewykonywaniu faktycznego posiadania przez drugiego ze współwłaścicieli. Prawo własności przysługuje niepodzielnie wszystkim współwłaścicielom, więc każdy z nich ma prawo wykonywać swoje uprawnienia wynikające zart. 206 k.c.w stosunku do całej rzeczy i z tej przyczyny okoliczności składające się na element corpus współwłaściciela rzeczy mogą w praktyce nie różnić się od sprawowania władztwa przez jedynego jej właściciela. Jeżeli inny współwłaściciel nie wykonywał swojego współposiadania, nie oznacza to, że posiadacz całości nieruchomości wykonywał swoje prawo własności wobec przysługującej mu idealnej części nieruchomości, a w stosunku do pozostałej części był posiadaczem samoistnym. Posiadanie właścicielskie całej rzeczy przez współwłaściciela niezbędne do zasiedzenia pozostałych udziałów wymaga natomiast, żeby współwłaściciel żądający stwierdzenia zasiedzenia idealnego udziału innego współwłaściciela dał wyraz temu, że zmienił (rozszerzył) zakres swego samoistnego posiadania ponad realizację uprawnienia zart. 206 k.c.Skuteczność takiej zmiany wymaga, aby uczynił to jawnie, czyli zamanifestował ją w sposób widoczny dla współwłaściciela i otoczenia. W zakresie animus possidendi musi mieć wolę władania rzeczą wyłącznie dla siebie i z zamiarem odsunięcia od realizacji praw do niej pozostałych współwłaścicieli oraz ujawnić tę wolę wobec nich i innych osób. Sama jednak świadomość posiadania samoistnego ponad realizację uprawnienia zart. 206 k.c.nie może być uznana za wystarczającą, a co za tym idzie - jest prawnie bezskuteczna. Surowe wymagania wobec współwłaściciela zmieniającego zakres posiadania samoistnego uzasadnione są bezpieczeństwem stosunków prawnych i ochroną własności, która narażona byłaby na uszczerbek, gdyby współwłaściciel, jak wskazano wyżej, uprawniony do współposiadania, mógł łatwo doprowadzić do utraty praw pozostałych współwłaścicieli, powołując się na zmianę swojej woli, a więc elementu subiektywnego. Wymagania te muszą znaleźć swoje odbicie w postępowaniu dowodowym, a ciężar udowodnienia przez jednego ze współwłaścicieli, że zmienił zakres posiadania samoistnego, spoczywa na nim wraz z ewentualnymi niekorzystnymi skutkami, jakie wiążą się z niewykazaniem tego przymiotu w sprawie o zasiedzenie.
Nie jest pierwszoplanową kwestią to, czyJ. S. (1)demonstrowała swoje prawo do spornej ziemi, natomiast za kluczową uznać należy konieczność wykazania, jakie jej zachowania wskazywały na to, że zaczęła władać nieruchomością jak wyłączny jej właściciel oraz w jaki sposób zostało to zamanifestowanie otoczeniu, a w szczególności innym współwłaścicielom, po 1984 r.
O samoistnym posiadaniu przez współwłaściciela nieruchomości udziałów innych współwłaścicieli nie przesądza sam fakt samodzielnego wykonywania uprawnień, ponoszenia ciężarów związanych z nieruchomością, a nawet pokrywanie przez niego kosztów remontu lub modernizacji znajdujących się tam budynków czy innych urządzeń. Aby przyjąć zaistnienie samoistnego posiadania nie wystarczy poprzestać więc na ustaleniu w toku postępowania tego rodzaju czynności, co niejednokrotnie mogłoby okazać się wystarczające w odniesieniu do niebędącej współwłaścicielem osoby władającej gruntem. Podkreśla się w orzecznictwie, że za wykroczeniem ponad uprawnienia wynikające z udziału współwłaściciela może przemawiać podejmowanie samodzielnych decyzji o znaczących zmianach w przedmiocie współwłasności, zwłaszcza powodujących nieodwracalne skutki w tym zakresie, a także zatrzymywanie dla siebie dochodów, jakie nieruchomość przynosi (tak np. w postanowieniach SN: z dnia 7 stycznia 2009 r., II CSK 405/08, z dnia 29 czerwca 2010 r., III CSK 300/09, z dnia 20 września 2012 r., IV CSK 117/12, z dnia 30 stycznia 2015 r., III CSK 179/14, z dnia 6 listopada 2015 r., II CSK 774/14, z dnia 25 listopada 2015 r., IV CSK 87/15, legalis.).
Sąd Rejonowy trafnie także przywołał na poparcie swojego stanowiska zapatrywanie Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu z 1 kwietnia 2011 roku; III CSK 184/10, że w sprawie, w której wnioskodawca - będący jednym ze współwłaścicieli nieruchomości gruntowej - powołuje się na posiadanie całej nieruchomości i domaga się stwierdzenia zasiedzenia udziałów należących do pozostałych właścicieli, nie ma zastosowania domniemanie samoistności posiadania (art. 339 k.c.).
Ciężar udowodnienia przez jednego ze współwłaścicieli, że zmienił zakres posiadania samoistnego, spoczywa na nim wraz z niekorzystnymi skutkami, jakie wiążą się z niewykazaniem w sprawie o zasiedzenie tego przymiotu (por. postanowienie SN z 20 października 1997 r., II CKN 408/97, OSNC 1998/4 poz. 61).
Skoro skarżącemu nie udało się wykazać, że objawił na zewnątrz, a w szczególności wobec innych współuprawnionych, zamiar posiadania rzeczy jak wyłączny właściciel, to chybiony jest zarzut apelacyjny, iż skarżący posiadał nieruchomość w zakresie całości udziałów, a więc także tych, które przypadają innemu współwłaścicielowi.
W tym kontekście zarzut naruszeniaart. 172 § 2 kcw zw. zart. 336 kcnależy uznać za nieuzasadniony.
W tym miejscu odnotowania wymaga także zapatrywanie Sądu Najwyższego, wyrażone w postanowieniu z dnia 24 maja 2017 r. III CSK 144/16 – (legalis), że „1. niewykonywanie prawa posiadania przez innych współwłaścicieli nie uprawnia do wniosku, że współwłaściciel posiadający przejmuje rzecz w samoistne posiadanie w zakresie ich uprawnień. Posiadanie właścicielskie całej rzeczy przez współwłaściciela wyłącznie dla siebie i z wolą odsunięcia od realizacji praw do tej rzeczy innych współwłaścicieli wymaga, aby współwłaściciel żądający zasiedzenia idealnego udziału innego współwłaściciela, udowodnił, że zmienił (rozszerzył) zakres swego posiadania ponad realizację uprawnienia przewidzianego wart. 206 KCi ją uzewnętrznił wobec współwłaściciela. 2. Ze względu na konstytucyjną gwarancję nienaruszalności prawa własności (art. 64 Konstytucji RP), w sprawach o zasiedzenie, a zwłaszcza o zasiedzenie udziału w stosunku do innego współwłaściciela, wszelkie wątpliwości muszą być tłumaczone na rzecz ochrony własności”.
Co do złej wiaryJ. S. (1)w objęciu w posiadanie nieruchomości nie ma wątpliwości w świetle utrwalonego w judykaturze stanowiska w tej kwestii, że spadkobierca, który objął w samoistne posiadanie nieruchomość spadkową nie jest w dobrej wierze, jeżeli w chwili objęcia w posiadanie wiedział, że są jeszcze inni spadkobiercy (por. orzeczenie SN z dnia 19.05.1998r. II CKN 770/97 –legalis). Okoliczność powyższa z resztą nie była przedmiotem sporu.
Z przedstawionych względów, w sytuacji, gdy nie ujawniono okoliczności, które Sąd II instancji bierze pod uwagę z urzędu, apelacja podlegała oddaleniu na podstawieart. 385 kpcw zw. zart. 13 § 2 kpc.