Sąd Rejonowy w Kaliszu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 4823/18
Data wyroku: 2019-03-06 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Michał Włodarek

Sygn. akt I C 4823/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 marca 2019r.
Sąd Rejonowy w Kaliszu w I Wydziale Cywilnym, w składzie:
Przewodniczący: SSR Michał Włodarek
Protokolant: sekr. sąd. Anna Dulas
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2019r.
sprawy z powództwa z powództwa(...)(L. (...)((...))
przeciwko pozwanejK. K.(PESEL (...))
o zapłatę

1
zasądza od pozwanejK. K.na rzecz powoda(...)(L. (...)kwotę 4.047,17zł (cztery tysiące czterdzieści siedem złotych 17/100) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od dnia 15 października 2018r. do dnia zapłaty,

2
umarza postępowanie, co do kwoty 214,09zł (dwieście czternaście złotych 09/100),

3
oddala powództwo w pozostałej części,

4
zasądza pozwanejK. K.na rzecz powoda(...)(L. (...)kwotę 1.212,71zł (jeden tysiąc dwieście dwanaście złotych 71/100) tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sygn. akt I C 4823/18

UZASADNIENIE
W dniu 15 października 2018r. powód(...)(L. (...)skierował do tut. Sądu żądanie zasądzenia od pozwanejK. K.kwoty 6.898,58zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu pozwu powód przytoczył okoliczności wskazujące na jego legitymację czynną powołując się w tym zakresie na przelew uprawnień oraz oznaczył źródło zobowiązania i jego wysokość podając, iż dochodzone roszczenie stanowi należność wynikającą z nienależycie wykonanej umowy pożyczki łączącej pozwaną z pierwotnym wierzycielem.
Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego w Kaliszu z dnia 19 listopada 2018r. w sprawie o sygn. akt I Nc 3345/18 uwzględniono w całości roszczenia powództwa i rozstrzygnięto o kosztach postępowania.
Pozwana wniosła sprzeciw od opisanego wyżej orzeczenia, gdzie zawarła żądania oddalenia powództwa w całości oraz zasądzenia od powoda na jej rzecz kosztów procesu.
Pozwana zakwestionowała powództwo, co do zasady i wysokości.
Postanowieniem z dnia 27 grudnia 2018r. Sąd Rejonowy w Kaliszu w sprawie o sygn. akt I C(...)oddalił wniosek pozwanej o ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
W odpowiedzi na sprzeciw powód podtrzymał swoje stanowisko w sprawie, natomiast w piśmie procesowym z dnia 28 lutego 2019r. cofnął powództwo bez zrzeczenia się roszczenia, co do odsetek naliczonych przez wierzyciela pierwotnego do dnia cesji.
Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny.
W dniu 12 czerwca 2017r. pozwanaK. K.zawarła z poprzednikiem prawnym powoda– (...)(L. (...)– (...) S.A.z/s wW.umowę pożyczki nr (...).
Poprzednik prawny powoda przy zawarciu tego kontraktu posługiwał się wzorcem umowy.
W ramach tego zobowiązania poprzednik prawny powoda udostępnił pozwanej do korzystania kwotę pieniężną w wysokości 5.000,00zł.
Ponadto powód oznaczył w treści umowy, iż zobowiązanie łączące strony poza należnością pożyczkową obejmuje m.in. opłatę przygotowawczą w wysokości 3.390,00zł.
Całkowitą kwotę do zapłaty powód oznaczył w wysokości 8.912,62zł.
Kontrakt miał charakter terminowy. Pozwana miała dokonać zwrotu kapitału oraz należności ubocznych w 24 ratach, począwszy od dnia 13 lipca 2017r. do dnia 13 czerwca 2019r.
Pozwana zaprzestała płacenia rat pożyczki, co spowodowało w dniu 15 stycznia 2018r. wypowiedzenie tego kontraktu.
W dniu 28 września 2017r.(...) S.A.z/s wW.przeniósł na(...)(L. (...)wierzytelność z tytułuumowy pożyczki nr (...).
(umowa k. 5-11, wypowiedzenie umowy pożyczki k. 12, umowa ramowa cyklicznego przelewu wierzytelności k. 13-17, zawiadomienie o przeniesieniu wierzytelności k. 21, wezwanie do zapłaty k. 22)
Sąd Rejonowy zważył, co następuje.
Powództwo podlega uwzględnieniu w części.
Obowiązkiem powoda było przytoczenie okoliczności faktycznych, z których wywodzi roszczenie (art. 187 § 1 pkt 2 kpc) i wskazanie na dowody, których przeprowadzenie potwierdzi zasadność jego twierdzeń o faktach (art. 232 kpciart. 6 kc). Zgodnie z zasadami procesu cywilnego ciężar gromadzenia materiału dowodowego spoczywa na stronach (art. 232 kpc.,art. 3 kpc,art. 6 kc). Jego istota sprowadza się do ryzyka poniesienia przez stronę ujemnych konsekwencji braku wywiązania się z powinności przedstawienia dowodów. Skutkiem braku wykazania przez stronę prawdziwości twierdzeń o faktach istotnych dla sprawy jest tylko to, że twierdzenia takie zasadniczo nie będą mogły leżeć u podstaw sądowego rozstrzygnięcia. Strona, która nie udowodni przytoczonych twierdzeń, utraci korzyści, jakie uzyskałaby aktywnym działaniem (por. wyrok s. apel w Białymstoku z dnia 28sierpnia 2014r. w sprawie o sygn. akt I ACa 286/14, opubl. LEX nr 1511625).
Należy bowiem zwrócić uwagę, że sądy cywilne orzekają w granicach określonego przez stronę powodową żądania (art. 187 § 1 pkt 1 kpc), a elementem uzupełniającym owo żądanie są okoliczności faktyczne je uzasadniające (art. 187 § 1 pkt 2 kpc).
Zaniechanie polegające na braku dołączenia dowodów na poparcie przytaczanych okoliczności daje asumpt do uznania, iż przytoczone okoliczności budzą uzasadnione wątpliwości, w szczególności w zakresie dochodzonych od pozwanej należności ubocznych związanych z udzieloną pożyczką, w tym podstawy faktycznej i prawnej ich żądania ponad kwotę kapitału i odsetek (por.art. 471 kciart. 361 § 1 i 2 kc,353 kciart. 354 § 1 kc).
Stosownie do treściart. 353 § 1kc, podstawowym obowiązkiem dłużnika jest spełnienie świadczenia. Prowadzi ono do zaspokojenia interesu wierzyciela, wskutek czego zobowiązanie wygasa.
Artykuł 354 kcokreśla obowiązki dłużnika w ten sposób, że oprócz treści zobowiązania rozumianej jako nakazy wyrażone w czynności prawnej stanowiącej źródło zobowiązania oraz odnoszących się do tego zobowiązania normach prawnych jego zachowanie powinno odpowiadać trzem dalszym wzorcom postępowania - celowi społeczno-gospodarczemu, zasadom współżycia społecznego, a także ewentualnie ustalonym zwyczajom, natomiastart. 355 kcokreśla sposób, w jaki dłużnik powinien wykonywać zobowiązanie i w tym znaczeniu stanowi swoistą kontynuację uregulowań zawartych wart. 354 kci jednocześnie przepis ten definiuje pojęcie należytej staranności oraz ustanawia obowiązek dokładania owej staranności.
Niedostosowanie się przez dłużnika do opisanych wyżej wymagań sprawia, że dojdzie do nienależytego wykonania zobowiązania lub niewykonania całkowitego (art. 471 kc). Każda bowiem rozbieżność pomiędzy prawidłowym spełnieniem świadczenia a rzeczywistym zachowaniem się dłużnika rodzi odpowiedzialność kontraktową. Nienależyte wykonanie zobowiązania ma bowiem miejsce wtedy, gdy zachowanie dłużnika zmierzało do spełnienia świadczenia, jednak osiągnięty przez niego wynik nie spełnia wymogów świadczenia, do którego dłużnik był zobowiązany. Wskazać jednak należy, że dłużnik zawsze, bez względu na rodzaj winy, odpowiada wobec wierzyciela za uchybienia obowiązkowi dołożenia należytej staranności (art. 355 kc).
Powoda oraz pozwaną wiązała ważna i skuteczna umowa pożyczki w rozumieniuart. 720 i n. kc.
Strony w ramach istniejącego kontraktu uzgodniły elementy przedmiotowo i podmiotowe istotne oraz w sposób jednoznaczny i indywidualny określiły prawa i obowiązki podmiotów zobowiązań.
Powód w sposób właściwy przekazał pozwanej umówione świadczenie, natomiast pozwana w sposób nienależyty wykonała zobowiązanie zachowując się wbrew treści umowy poprzez nie kontynuowanie spłaty należności wynikających z istniejącego stosunku obligacyjnego.
Po stronie pozwanej powstała odpowiedzialność kontraktową i obowiązek naprawienia szkody albowiem pozwana uchybiła swoim obowiązkom (por.art. 471 kciart. 361 § 1 i 2 kc).
Biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, iż powództwo podlegało uwzględnieniu w części.
Żądanie powództwa należało uznać za zasadne jedynie w zakresie kwot pożyczki – kapitału i odsetek, które pozwana wykonała w części przed jego wytoczeniem.
Jako niezasadne i bezpodstawne, a także naruszające przepisy prawa, w tym prowadzące do obejścia przepisów ustaw należało uznać żądania zapłaty od pozwanej z tytułu umowy pożyczki gotówkowej opłaty przygotowawczej w wysokości 3.390,00zł (por.art. 385 i n. kcorazart. 5 kciart. 58 § 1 - 3 kcprzy uwzględnieniu przepisówustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim(Dz. U. 2018.993 – j.t. ze zm.)).
We wskazanej części żądanie powoda należy potraktować jako postanowienie nieważne i nieznajdujące uzasadnienia normatywnego, stanowiące klauzulę abuzywną, sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa.
Jednakże pomimo, że takie postanowienie umowne zostało ustalone między stronami i zapisane w treści łączącego te podmioty kontraktu, to nie powoduje to nieważności całej umowy, a jedynie jego część we wskazanym zakresie (por.art. 58 § 3 kc,art. 5 kciart. 385 i n. kc,art. 361 – 363 kc).
Nadużycie prawa podmiotowego traktuje się jako zachowanie rażące i nieakceptowane albowiem klauzula generalna zawarta wart. 5 kczawiera odesłanie do zasad słuszności, dobrej wiary w sensie obiektywnym, zasad uczciwości obowiązującej w stosunkach cywilnoprawnych i zasady lojalności wobec partnera. Przepisart. 58 kcwyznacza od strony negatywnej ogólne ramy dopuszczalnej treści oraz celów czynności prawnych, natomiastart. 385 i n. kcokreśla klauzule abuzywności postanowień umownych, tj. takich które kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, a wskutek takiego układu praw i obowiązków dochodzi do rażącego naruszenia interesów konsumenta i godzenia w równowagę kontraktową.
Rażące naruszenie interesów konsumenta należy rozumieć jako nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym. Natomiast działanie wbrew dobrym obyczajom w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego oznacza tworzenie przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową stron stosunku umownego.
Działalność windykacyjna to zwykła część działalności każdego przedsiębiorcy oferującego instrumenty finansowe w postaci pożyczek, zaś koszty tej działalności to właśnie koszty prowadzenia działalności gospodarczej, które to koszty są przerzucane przez tego przedsiębiorcę na konsumenta. Koszty działalności windykacyjnej pokrywane powinny być z odsetek za uchybienia w płatności poszczególnych rat kredytu, na tym polega ryzyko gospodarcze, że nie wiadomo z góry, ilu konsumentów nie będzie spłacało swych pożyczek.
Działalność pośrednictwa finansowego jako część działalności przedsiębiorcy powinna być opłacalna dla tegoż podmiotu, ale też nie naruszać rażąco interesów klienta, poszczególne czynności z zakresu tego pośrednictwa powinny być zaś wycenione realnie, w oparciu o rzeczywiście ponoszone koszty.
Potrzebę zwrotu kosztów pośrednictwa uzasadniona jest tym, że konieczna jest uczciwa rekompensata za ponoszone przez wierzyciela koszty pozyskiwania i umożliwienia dostępu do instrumentów finansowych jakimi są pożyczka czy kredyt.
Możliwość żądania zwrotu kosztów pośrednictwa finansowego przez wierzyciela poza typowymi kosztami wierzyciel winien udowodnić, w tym fakt i zasadność ich poniesienia. Nie może być tu, pomimo istnienia zapisu zart. 36 a ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim(Dz. U. 2018.993 – j.t. ze zm.), zupełnej dowolności wierzyciela, jeśli chodzi o skalę wydatków poniesionych w celu zaoferowania instrumentów finansowych.
Choć przedsiębiorca może stosować postanowienia wzorca umownego określające zasady odpowiedzialności finansowej konsumenta, to jednak zasady tej odpowiedzialności muszą pozostawać w zawiązku z kosztami i ryzykiem przedsiębiorcy.
Obowiązkiem Sądu jest natomiast zbadanie z punktu widzenia tego kryterium wielkości wydatków poniesionych przez wierzyciela, a której zasądzenia domaga się w procesie, a także konieczność i celowość ich poniesienia.
Konstatując wykładnia zasadności ponoszenia wydatków koniecznych i celowych winna uwzględniać z jednej strony potrzebę ochrony wierzyciela, a z drugiej strony nie można stracić z pola widzenia potrzeby ochrony dłużnika przed takimi działaniami wierzyciela, które prowadziłyby do nadmiernego i nieuzasadnionego okolicznościami sprawy obciążenia kosztami.
Wysokość kosztów pośrednictwa finansowego winna więc uwzględniać interesy obu stron.
Należy wskazać, iż w niniejszej sprawie z uwagi na rodzaj i charakter czynności podjętych przez powoda przy zawieraniu kontraktu z pozwaną ustalona przez niego wysokość opłaty przygotowawczej, przy uwzględnieniu kapitału pożyczki, pomimo że została przyjęta przez pozwaną jest rażąco wygórowana.
W konsekwencji stwierdzić należy, że domaganie się przez powoda zasądzenia od pozwanej kwoty pieniężnej w wysokości oznaczonej w pozwie jako opłata przygotowawcza jest niezasadne.
Żądanie to nie zostało przez powoda należycie udowodnione i uzasadnione, a ponadto ma w istocie charakter dowolny. Powód nie przedstawił bliższych faktów i dowodów w tym zakresie, a oparł się jedynie o dokument umowy pożyczki, który stanowi wzorzec umowny. Dodać też trzeba, że z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby powód przedsięwziął jakieś ekstraordynaryjne czynności poza typowymi dla tego obszaru działalności gospodarczej.
W ocenie Sądu opłata przygotowawcza za udzielenie pożyczki żądane od pozwanej musi być w pewnym przynajmniej stopniu adekwatne do wykonanej pracy ponadstandardowej powoda, przy dalszym założeniu, że była ona celowa.
Dlatego należy stwierdzić, iż żądanie powoda zasądzenia od pozwanej z tytułu opłaty przygotowawczej należności w jakiejkolwiek wysokości stanowi nadużycie prawa i jest niezgodne z zasadami współżycia społecznego.
Ustalanie tak wygórowanych opłat z tytułu opłaty przygotowawczej, czy też czynności windykacyjnych, prowadzi bowiem do apriorycznego przyjęcia odpowiedzialności odszkodowawczej konsumenta (por. wyrok SN z 4 marca 2010r. w sprawie o sygn. aktI CSK 404/09, opubl. Legalis).
Biorąc pod uwagę powyższe dywagacje, w ocenie Sądu brak było jakichkolwiek podstaw do miarkowania wysokości opłaty przygotowawczej należnej powodowi, tym bardziej, co już wskazano powód nie wskazał na żadne obiektywne przesłanki, które stanowiłyby źródło ustaleń w tym zakresie.
Zatem w przedstawionych warunkach każda kwota, która miałaby zostać przyznana powodowi w ramach opłaty przygotowawczej byłaby wartością abstrakcyjną i dowolną, a ocena Sądu przy braku dostatecznych danych dotknięta wadą subiektywności i nierealna.
Powyższe powoduje, że brak jest podstaw do uznania, iż pozwana w sposób nienależyty w całości wykonała zobowiązanie zachowując się wbrew treści umowy poprzez zaniechanie uiszczenia rat pożyczki wynikających z istniejącego stosunku obligacyjnego oraz że zaniechanie po stronie pozwanej było w całości zawinione (por.art. 353 § 1 kc,art. 354 kc,art. 355 kc,art. 471 kciart. 361 § 1 i 2 kc), przy uwzględnieniu, iż wartości dokonanych przez pozwaną wpłat z tytułu opisanej wyżej pożyczki podlegają zaliczeniu na kwoty kapitału i odsetek, jako uznanych za należne powodowi. Przy czym nie zmienia nic w ocenie Sądu sposób zaliczenia przez powoda wpłat pozwanej albowiem wobec stwierdzenia nieważności opisanego wyżej postanowienia kontraktowego świadczenia te należy uznać za nienależne w zakresie dokonanych czynności rachunkowych i uznania ich za wpłaty na kapitał i odsetki.
O kosztach procesu, w tym kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na podstawieart. 108 § 1 kpcw zw. zart. 98 § 1 i 3 kpcoraz na podstawieart. 100 kpcw zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2018.265 – j.t.) oraz w oparciu o treśćart. 28 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(Dz. U. 2018.300 – j.t. ze zm.) iart. 1 ust. 1 pkt 2 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2006r. o opłacie skarbowej(Dz. U. 2018.1044– j.t. ze zm.).
O częściowym umorzeniu postępowania orzeczono, na podstawieart. 355 § 1 kpc.
Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji wyroku.