Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 509/18
Data wyroku: 2019-11-28 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, SENTENCE
Sędziowie: Irena Mazurek
Słowa kluczowe: Podleganie ubezpieczeniom społecznym
Teza: art. 6 ust.1 l.b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009

Sygn. akt

III AUa 509/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia28 listopada 2019 r.
Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

Sędzia SA Irena Mazurek (spr.)

Sędziowie SA:

Ewa Preneta-Ambicka
Józef Pawłowski

Protokolant

Sylwia Lipka

po rozpoznaniu w dniu28 listopada 2019 r.
na rozprawie
sprawy z wnioskuR. G. (1)
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wR.
o podleganie ubezpieczeniom społecznym
na skutek apelacji wnioskodawcy
od wyrokuSądu Okręgowego w Rzeszowie
z dnia18 maja 2018 r.sygn. aktIV U 476/18

I
oddala apelację,

II
zasądza od wnioskodawcyR. G. (1)na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wR.kwotę 240 zł ( słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Sygn. akt II AUa 509/18

Uzasadnieniewyroku z dnia 28 listopada 2019r.
Decyzją z dnia 8 lutego 2018r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwR.stwierdził, że wnioskodawcaR. G. (1), jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, od dnia 1 sierpnia 2012r. podlega tymczasowo ustawodawstwu polskiemu w zakresie zabezpieczeń społecznych.W podstawie prawnej decyzji powołane zostały:art. 83 ust. 1 pkt 1w zw.zart. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust. 1 oraz art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(tekst jednolity w Dz.U. z 2016r. , poz. 963 ze zm.) orazart. 16 ust. 4 zdanie drugiew zw. z art. 6 pkt 1 lit. b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia ( WE) nr 883/2004 w sprawie systemów zabezpieczenia społecznego ( Dz.Urz.UE.L.284 z dnia 30 października 2009r.). W uzasadnieniu decyzji organ rentowy, przytaczając brzmienie powołanych przepisów,a także opisując przebieg dotychczasowego postępowania dotyczącego ustalenia dla wnioskodawcy właściwego ustawodawstwa oraz istniejącą w tym względzie rozbieżność opinii pomiędzy instytucjami właściwymi Polski i Słowacji uznał za konieczne ustalenie dlaR. G. (1)jako tymczasowego ustawodawstwa polskiego w zakresie zabezpieczeń społecznych..
WnioskodawcaR. G. (1)odwołał się od powyższej decyzji ZUS do Sądu Okręgowego w Rzeszowie. W odwołaniu z dnia 7 marca 2018r. wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez stwierdzenie, iż nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu , rentowemu i wypadkowemu od dnia 1 sierpnia 2012r. , przy obciążeniu organu rentowego poniesionymi kosztami postepowania, odwołujący się zarzucił naruszenie art. 13 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE.L 2004 166 ), poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy wnioskodawca wykonuje pracę najemną na terenie Słowacji w związku z czym winien podlegać ustawodawstwu słowackiemu, a także art. 5 ust. 2 w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 16 ust. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia ( WE) nr 883/2004 w sprawie systemów zabezpieczenia społecznego ( Dz.Urz.UE.L.284 z dnia 30 października 2009r ) poprzez ustalenie ustawodawstwa polskiego na podstawie nieprawomocnych i nieprecyzyjnych informacji słowackiej instytucji właściwej mimo , iż Zakład powinien był powziąć wątpliwości co do takich ustaleń w myśl art. 5 ust.2 wyżej powołanego rozporządzenia wykonawczego, co w konsekwencji doprowadziło do nieuprawnionego uznania jako właściwego ustawodawstwa polskiego.
Pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.w odpowiedzi na odwołanie z dnia 9 kwietnia 2018r. wniósł o oddalenie żądania wnioskodawcy z tych samych względów, które powołane zostały w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji,podkreślając , że ustalenie dla wnioskodawcy ustawodawstwa polskiego ma charakter jedynie tymczasowy.
Sąd Okręgowy w Rzeszowie , po rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z dnia 18 maja 2018r. (sygn.. akt IV U 476/18) oddalił odwołanieR. G. (1), zasądzając jednocześnie od wnioskodawcy na rzecz pozwanego organu rentowego kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd Okręgowy ustalił, żeR. G. (1)od 15 stycznia 2007r. do chwili obecnej prowadzi w kraju pozarolniczą działalność gospodarczą jako przedsiębiorca . Z tego też tytułu podlegał ubezpieczeniom społecznym w ZUS w okresie od 1 stycznia 2007r. do 31 marca 2011r. Następnie na jego wniosek organ rentowy ustalił, że od 1 kwietnia 2011r. ma do niego zastosowanie ustawodawstwo słowackie w zakresie zabezpieczeń społecznych w związku z podjęciem pracy najemnej na terenie Słowacji. Słowacka instytucja właściwa wydała dlaR. G. (1)poświadczenie podlegania słowackiemu ustawodawstwu w zakresie ubezpieczeń społecznych (zaświadczenie A 1) ) na okres od 1 kwietnia 2011r. do 31 lipca 2012r. Po tej ostatniej dacie wnioskodawca nie przedstawił już w ZUS kolejnego tego rodzaju dokumentu potwierdzającego jego dalsze ubezpieczenie na Słowacji, nie zgłosił się tez do ubezpieczeń społecznychZUS. Przed wydaniem zaskarżonej decyzji organ rentowy zawiadomiłR. G. (1)o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia okresu podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej , a wobec tego, żeR. G. (1)nie brał czynnego w nim udziału organ rentowy , pismem z dnia 15 stycznia 2018 r. zawiadomił go o zakończeniu tego postępowania , wydając następnie decyzję z dnia 8 lutego 2018r.W świetle powyższych ustaleń Sąd Okręgowy w Rzeszowie uznał żądanie odwołania za nieuzasadnione, a zaskarżoną decyzję ZUS za trafną i odpowiadającą prawu wskazując, że w sytuacji, gdyR. G. (1)treścią stosownego dokumentu wydanego przez słowacką instytucję ubezpieczeń społecznych nie udowodnił, że po dniu 31 lipca 2012r. podlega nadal słowackim ubezpieczeniom społecznym, toz mocy przepisówustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, z dniem 1 sierpnia 2012r. podlega ubezpieczeniom społecznymw kraju jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą. W podstawie prawnej wyroku powołany zostałart. 47714§ 1 k.p.c., zaś w zakresie przyjętego rozstrzygnięcia o kosztach procesuart. 98 § 1 k.p.c.
Wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 18 maja 2018r. zaskarżony został przez wnioskodawcęR. G. (1), który zarzucając w apelacji zarówno naruszenie przepisów prawa procesowego w tym:art. 217 § 1 i 2 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c.przez niedopuszczenie zgłoszonego wniosku o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadkaB. F.na okoliczność wykazania istnienia stosunku pracy pomiędzy nim aR. P.na terenie Słowacji,art. 233 § 1 k.p.c.poprzez wybiórczą ocenę dowodów, a takżeart. 328 § 2 k.p.c.przez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku dowodów, na których sąd się oparł, wskazując jedynie lakonicznie, że „ treść zebranego w sprawie materiału dowodowego daje podstawę do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa „ jaki prawa materialnego tj. naruszenie art. 13 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE.L 2004 166 ), poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy wnioskodawca wykonuje pracę najemną na terenie Słowacji w związku z czym winien podlegać ustawodawstwu słowackiemu, a takżeart. 5 ust. 2 w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 16 ust. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia ( WE) nr 883/2004 w sprawie systemów zabezpieczenia społecznego ( Dz.Urz.UE.L.284 z dnia 30 października 2009r ) poprzez ustalenie ustawodawstwa polskiego na podstawie nieprawomocnych i nieprecyzyjnych informacji od w słowackiej instytucji właściwej mimo, iż Zakład powinien był powziąć wątpliwości co do takich ustaleń w myśl art. 5 ust. 2 wyżej powołanego rozporządzenia wykonawczego, co w konsekwencji doprowadziło do nieuprawnionego uznania jako właściwego ustawodawstwa polskiego, czy w końcuart. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznychpoprzez jego zastosowanie , a w konsekwencji nieprawidłowe ustalenie ,że wnioskodawca w związkuz prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej w kraju winien podlegać ustawodawstwu polskiemu, wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie żądania odwołania , przy zasądzeniu od pozwanego organu rentowego poniesionych w obu instancjach kosztów procesu ,w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Niezależnie od tego skarżący w apelacji jak też w dalszym piśmie procesowym z dnia 20 lipca 2018 r. zawnioskował o przesłuchanie go w postępowaniu apelacyjnym jak też dopuszczenie dowodów z dokumentów w postaci jego wniosku z dnia 29 maja 2018r. oraz odpowiedzi na ten wniosek słowackiej instytucji ubezpieczeniowej jak również decyzji Centrali ZUS wB.z dnia 27 czerwca 2018r. o zawieszeniu postępowania na okoliczność ustalenia , że postępowanie w sprawie tytułu jego ubezpieczeń społecznych na Słowacji nie zostało jeszcze zakończone.
W odpowiedzi na apelację pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych Odział wR.wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej , przy zasądzeniu od wnioskodawcy kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym wg norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, rozpoznając apelację wnioskodawcyR. G. (1), zważył co następuje;
Wniesiony przez wnioskodawcę środek odwoławczy nie może odnieść pożądanego skutku. Jakkolwiek bowiem zaskarżony wyrok dotkniętych jest pewnymi wadliwościami zarówno w zakresie braku pełnych ustaleń faktycznych jak i oceny prawnej sprawy ( co siłą rzeczy stanowi też o uchybieniu w samym sposobie sporządzenia jego uzasadnienia ), to jednak w swym ostatecznym wyniku odpowiada prawu, a wyżej naprowadzone wadliwości procesowe Sądu I instancji mogą być konwalidowane przez tut. Sąd Apelacyjny jako sąd in meriti rozpoznający sprawę niejako na nowo ( por. uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r. ,III CZP 49/07, OSNC 2008/6/55). Czyniąc więc zadość powyższemu , należy już na wstępie odnotować (uzupełniając w tym zakresie ustalenia faktyczne Sądu I instancji), że wnioskodawca po dniu 31 lipca 2012r, tj. po okresie, na który uzyskał zaświadczenie A1 o podleganie ustawodawstwu słowackiemu nie nawiązał kontaktuz Zakładem Ubezpieczeń Społecznych w kraju, a tymczasem w dniu 6 sierpnia 2013r. słowacki Oddział ZUS wM.wydał postanowienie o wygaśnięciu obowiązkowego ubezpieczenia społecznego wnioskodawcy jako pracownikaR. P.z dniem 31 lipca 2012 r. o czym pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.został poinformowany dopiero w dniu 5 kwietnia 2017r. Na podstawie kolejnych informacji słowackiej instytucji właściwej polski organ rentowy ustalił, że powyższa decyzja z dnia 6 sierpnia 2013r. została zaskarżona przezR. G. (1)odwołaniem z dnia 4 września 2013 r. , które przekazane zostało Centrali wB.do dalszego postępowania. W tej sytuacji pozwany ZUS wszczął postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji z dnia 8 lutego 2016 r. o ustaleniu tymczasowego podlegania przez wnioskodawcę ustawodawstwu polskiemu w zakresie zabezpieczeń społecznych. Jak ustalił zaś dodatkowo tut. Sąd Apelacyjny w oparciu o przedłożone przez wnioskodawcę w postępowaniu odwoławczym dowody ( v. k- 57-58)Centrala (...)wB.postanowieniem z dnia 27 czerwca 2018r. zawiesiła postępowanie z odwołaniaR. G. (1)od decyzji Słowackiego ZUS z dnia 6 sierpnia 2013r. „ do czasu dokładnegoi całkowitego ustalenia stanu faktycznego” . Tym samym nadal sporny pozostaje tytuł ubezpieczeń społecznych skarżącego na Słowacji.
Powyższa okoliczność ma zaś przesądzające znaczenie dla wyniku przedmiotowego sporu jako , że zaskarżona decyzja(...) OddziałuwR.wydana została na podstawie art. 6 ust.1 lit. b w zw. z art. 16 ust. 4 zdanie drugie rozporządzenia wykonawczego Parlamentu Europejskiego i Rady ( WE) nr 987/209, a więcw trybie odmiennym od tego wdrażanego na podstawie art.13 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 ( co tym samym stanowi o bezzasadności zarzutu apelacji naruszenia tego ostatniego przepisu). Jest to więc decyzja ustalająca jedynie tymczasowo ( do czasu przesądzenia tytułu ubezpieczenia społecznego wnioskodawcy na Słowacji) obowiązek ubezpieczenia społecznegow kraju odwołującego się . Mając zaś na względzie, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot kontroli sądowej i zakres rozstrzygnięcia wyznacza treść zaskarżonej decyzji organu rentowego ( por m.in .postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 1999 r. II UZ 52/99, OSNC 2000/15/601 ) rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie wymagało jedynie to czy pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.w okolicznościach faktycznych przedmiotowej sprawy - przebiegu dotychczasowego postępowania w sprawie ustalenia właściwego ustawodawstwa dlaR. G. (1)- był uprawniony do takiego postąpienia, przy czym już w tym miejscu podkreślić należy , że zarówno pozwany organ rentowy jak i sąd krajowy nie są uprawni do badania ważności tytułu ubezpieczenia społecznego wnioskodawcy na Słowacji, co wynika z przewidzianej w pkt 17 preambuły i art. 11 ust.3 a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ( WE) nr 883/2004 zasady terytorialności ( tak też w utrwalonym w tym względzie orzecznictwie Sądu Najwyższego, czego przykładem mogą być wyroki tego Sądu z dnia 23 sierpnia 2007r. I UK 68/07, OSNP 2008/19 - 20/300 , czy 6 czerwca 2013r.II UK 333/12 OSNP 2014/3/47) , tak więc już chociażby z tego względu wnioski dowodowe skarżącego o jego przesłuchanie jak też przesłuchanie pracodawcy słowackiegoR. P.na okoliczność świadczenia pracy na Słowacji nie mogły zostać uwzględnione , jako pozostające bez wpływu na końcowy wynik sprawy (stąd też ich od oddalenie postanowieniem tut. Sądu wydanym na rozprawie apelacyjnej w dniu 28 listopada 2019 r., v.k-66v). Z drugiej strony należy też mieć na uwadze, że ze względu na wyżej podniesioną zasadę terytorialności pozwany organ rentowy nie może także orzec o obowiązku ubezpieczenia społecznego wnioskodawcy na Słowacji ( bliżej na ten temat w artykule prof. Krzysztofa Ślebzaka „ Ustalanie ustawodawstwa tymczasowego na podstawie rozporządzeń 883/2004 oraz 987/2009 „ „ Praca i Zabezpieczenie Społeczne Nr 7 z 2014r. str. 2-7 ). W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, żew sytuacji zawiśnięcia sporu co do tytułu ubezpieczenia społecznego wnioskodawcy na Słowacji ( właśnie z uwagi na powzięcie przez ZUS wątpliwości co do ustaleń słowackiej instytucji właściwej o wygaśnięciu tego tytułu skarżącego na Słowacji , co też czyni zarzut naruszenia art. 5 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiegoi Rady (WE) nr 987/2009 bezzasadnym ) powstał stan niepewności, który jak na razie nie da się usunąć w drodze wspólnego porozumienia i wypracowania zgodnego stanowiska pomiędzy instytucjami właściwymi obu państw Słowacji i Polski co, zważywszy na z jednej strony znaną tut. Sądowi z urzędu długotrwałość tego rodzaju w postępowań na Słowacji z drugiej zaś stan, w którym wnioskodawca po dniu 31 lipca 2012r. nie podlega zabezpieczeniu społecznemu w żadnym z tych państw uprawniało w pełni pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.do wydania zaskarżonej decyzji w trybie przywołanego już wyżej art. 6 ust. 1 lit. b rozporządzenia wykonawczego Parlamentu Europejskiego i Rady ( WE) nr 987/2009. Na celowość takiego postąpienia w sytuacji zawiśnięcia sporu co do tytułu ubezpieczeń społecznych ubezpieczonego poza granicami kraju zwracał już uwagę tut. Sąd Apelacyjny w wyroku z dnia 4 sierpnia 2016r. w sprawie o sygn. akt III AUa 262/16 , a pogląd ten jest nadal reprezentowany w orzecznictwie tut. Sądu, czego przykładem może być chociażby kolejny wyrok jaki zapadł w tożsamym jak w niniejszej sprawie stanie faktycznym w dniu 11 lipca 2019 r. w sprawie o sygn. akt III AUa7/19. Skoro zaś wnioskodawcaR. G. (1)po dniu 31 lipca 2012r. prowadzi nadal nieprzerwanie pozarolniczą działalność gospodarczą w kraju , to stosownie do wyżej powołanego przepisu należało tymczasowo określić ustawodawstwo krajowe w zakresie jego zabezpieczenia społecznego. Na koniec Sąd Apelacyjny chciałby zauważyć, że zgodnie z art. 6 ust. 4 i 6 w zw. z art. 73 ust. 2 wyżej powołanego rozporządzenia wykonawczego Parlamentu Europejskiego i Rady ( WE) nr 987/2009w przypadku, gdyby zostało ustalone , że mające zastosowanie ustawodawstwo nie jest ustawodawstwem państwa członkowskiego, do którego wnioskodawca został tymczasowo przypisany, uważa się, że instytucja, którą uznano za właściwą jest instytucją właściwą z mocą wsteczną, tak jak gdyby rozbieżność opinii nie miała miejsca, zaś składki zostają zwrócone bądź przekazane instytucji właściwej jako składki należne, które uważa się za opłacone z mocą wsteczną. Jeżeli zaś kwota tymczasowo opłacanych składek okazałaby się wyższa niż kwota składek należnych to nadpłata zostaje zwrócona osobie zainteresowanej. Tak więc przyjęte w zaskarżonej decyzji ZUS rozstrzygnięcie nie będzie miało żadnych negatywnych skutków dla odwołującego się , a jednocześnie usuwa stan niepewności prawnej w zakresie jego aktualnego statusu ubezpieczeniowego.
Mając, więc powyższe na uwadze - z braku dostatecznych podstaw faktycznych i prawnych- orzeczono ostatecznie o oddaleniu apelacji wnioskodawcy jako bezzasadnej na podstawieart. 385 k.p.c.( pkt I sentencji wyroku). Tak określony końcowy wynik sprawy uzasadniał z kolei obciążenie skarżącego poniesionymi przez ZUS w postępowaniu apelacyjnym kosztami zastępstwa procesowego w kwocie 240 zł, o czym orzeczono jak w pkt II w sentencji wyroku na podstawieart.98 § 1 k.p.c.w zw. zart. 108 § 1 k.p.c., przy uwzględnieniu minimalnej stawki wynagrodzenia fachowego pełnomocnika organu rentowego przewidzianej w § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ministra sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynność radców prawnych (tekst jednolity Dz.U z 2018r. , poz. 265 ) .

ZARZĄDZENIE
1/(...)(...)P. P.,
2/(...)
3/(...)(...)-(...)