Sąd Okręgowy w Siedlcach
IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IV U 809/17
Data wyroku: 2019-10-14 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Katarzyna Antoniak
Słowa kluczowe: Składki na ubezpieczenie społeczne
Podstawa prawna: art. 52 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i art. 97-98 ustawy Ordynacja Podatkowa

Sygn. akt IV U 809/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 października 2019r.
Sąd Okręgowy w Siedlcach IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSO Katarzyna Antoniak

Protokolant

st. sekr. sądowy Dorota Malewicka

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2019r. wS.
odwołaniaK. G. (1)
od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
z dnia 22 sierpnia 2017 r. Nr(...)-PT.412.121.2017; Nr(...)-PT.412.118.2017; Nr(...)-PT.412.119.2017; Nr(...)-PT.412.122.2017; Nr(...)-PT.412.123.2017; Nr(...)-PT.412.120.2017; Nr(...)-PT.412.124.2017;
w sprawieK. G. (1)
przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
z udziałemJ. G.,J. W.,B. M.,E. K.,
K. G. (2)iM. G.reprezentowanego przez opiekuna prawnegoW. G.
o ustalenie braku odpowiedzialności spadkobiercy za zaległe składki

I

    zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ustala, iżK. G. (1),J. G.,J. W.,B. M.,E. K.,M. G.iK. G. (2)ponoszą odpowiedzialność z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników zaE. G.za okres od I kwartału 2004r. do II kwartału 2006r. w kwocie(...),97 ((...)dwa złote dziewięćdziesiąt siedem groszy), w tym odsetki za zwłokę liczone do dnia 22 marca 2016r. w kwocie(...)((...)złotych) do wartości stanu czynnego spadku poE. G.;

II
w pozostałej części oddala odwołanie.

UZASADNIENIE
Decyzją z 22 sierpnia 2017r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, działając na podstawieart.52 ust.1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolnikóww związku zart.97§1 i art.98§1 i 2 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja Podatkowa, orzekł o odpowiedzialnościJ. G.,K. G. (1),J. W.,B. M.,E. K.,M. G.iK. G. (2)za zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolnikówE. G.za okres od I. kwartału 2004r. do II. kwartału 2006r. w kwocie(...)złotych, z czego odsetki za zwłokę liczone do 22 marca 2016r. wynoszą(...)złotych. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, żeart.97§1 i art.98§1 i 2 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja Podatkowastanowi o odpowiedzialności spadkobierców z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym w zakresie tej odpowiedzialności stosuje się przepisykodeksu cywilnegoo przyjęciu i odrzuceniu spadku i o odpowiedzialności za długi spadkowe. Zgodnie zart.1034§1 i 2 kcodpowiedzialność spadkobierców za długi z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne do chwili działku spadku ma charakter solidarny. Wskazując na powyższe uregulowania organ rentowy podniósł, żeE. G.podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników od 1 lipca 1977r. do 30 czerwca 2006r. jako użytkownik gospodarstwa rolnego o powierzchni ponad 5 ha. Od 1989r.E. G.zaprzestał opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Decyzją z 8 czerwca 2006r. przyznanoE.G.emeryturę rolniczą, a na wniosek z 30 kwietnia 2010r. została mu udzielona ulga w spłacie zadłużenia w postaci układu ratalnego, który realizowany był poprzez potrącenia ze świadczenia emerytalnego. W dniu 22 marca 2016r.E. G.zmarł i w związku z powyższym układ ratalny został zerwany. Na koncieE. G.pozostało nieprzedawnione zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od I. kwartału 2004r. do II. kwartału 2006r. w kwocie(...)złotych, w tym(...)złotych odsetek. Za zaległość tę ponoszą odpowiedzialność spadkobiercyE. G.(decyzja z 22 sierpnia 2017r. k.238 akt organu rentowego).
Odwołanie od w/w decyzji złożyłK. G. (1)zaskarżając ją w całości i zarzucając jej naruszenie przepisówustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówpoprzez przyjęcie, żeE. G.zalega ze składkami w sytuacji, gdy od 2006r. miał on przyznane świadczenie, z którego organ rentowy dokonywał potrąceń, ponadto poprzez niewłaściwe wyliczenie kwoty zobowiązania, dalej poprzez naruszenie przepisów dotyczących przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne, w tym przedawnienia odsetek i dokonywanie ich potrąceń ze świadczeniaE. G.. Następnie skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji niewyjaśnienie w jej uzasadnieniu jak były księgowane potrącenia ze świadczeniaE. G.i jakie kwoty były potrącane z tego świadczenia od 30 kwietnia 2010r., a także w okresie między 30 czerwca 2006r. a 30 kwietnia 2010r., a także w jakiej wysokości organ rentowy wypłacałE. G.świadczenie emerytalne między 30 czerwca 2006r. a 30 kwietnia 2010r., a w jakiej po 30 kwietnia 2010r. i w jaki sposób świadczenie to było mu przekazywane. Wskazując na powyższeK. G. (1)wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (odwołanie k.1-2 akt sprawy).
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie wskazując na przepisy prawa i uzasadnienie zawarte w zaskarżonej decyzji (odpowiedź organu rentowego na odwołanie k.4-5 akt sprawy).
Pozostali uczestnicy postępowaniaJ. G.,J. W.,B. M.iM. G.reprezentowany przez opiekuna prawnegoW. G.przyłączyli się do odwołaniaK. G. (1)(protokół rozprawy z 13 marca 2018r. k.22v akt sprawy).
Sąd ustalił, co następuje:
Decyzją z(...)1992r. Wójt GminyM.ustalił, żeE. G.od 1 stycznia 1992r. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz emerytalno-rentowego (decyzja z 20 stycznia 1992r. k.1a akt organu rentowego).E. G.nie regulował należnych składek na ubezpieczenie społeczne rolników w związku z czym z rok na rok zwiększało się jego zadłużenie z tytułu składek (przykładowe wykazy zadłużenia k.22-23, 36-37, 87-88, 91-92, 95-96 akt organu rentowego i pismo z 7 lipca 2005r. skierowane doE. G.informujące o wysokości zadłużenia k.82 akt organu rentowego). Prowadzone postępowania egzekucyjne okazywały się bezskuteczne (wniosek o odpisanie należności k.93 akt organu rentowego).
Decyzją z 8 czerwca 2006r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego przyznałE. G.od 1 maja 2006r. emeryturę rolniczą przy czym wskazał, że z uwagi na prowadzenie działalności rolniczej część uzupełniająca świadczenia podlega zawieszeniu w 100% (decyzja z 8 czerwca 2006r. o przyznaniu emerytury rolniczej k.107 akt organu rentowego). Następnie decyzją z 29 czerwca 2006r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdził ustanie wobecE. G.od 1 lipca 2006r. ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz emerytalno-rentowego (decyzja z 29 czerwca 2006r. o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników k.108 akt organu rentowego).
Po przyznaniuE. G.emerytury rolniczej, od czerwca 2006r. organ rentowy co miesiąc potrącał ze świadczeniaE. G.kwoty tytułem zaległych należności z tytułu składek (pismo organu rentowego z 12 lutego 2018r. k.18-20 akt sprawy). W dniu 30 kwietnia 2010r. wpłynął do organu rentowego wniosekE. G.o umorzenie odsetek od zaległego zadłużenia oraz o rozłożenie na raty pozostałej części zadłużenia (wniosekE. G.z 30 kwietnia 2010r. k.168-169 akt organu rentowego). Po rozpoznaniu powyższego wniosku, decyzją z 9 czerwca 2001r. organ rentowy udzieliłE. G.ulgi w spłacie należności poprzez rozłożenie ich spłaty na raty i ustalając, że układ ratalny będzie realizowany poprzez potrącenia należności. Terminy płatności rat i kwoty rat określone zostały w załączniku do powyższej decyzji. Zgodnie z tym załącznikiem, raty miały być płatne ostatniego dnia każdego miesiące poczynając od lipca 2010r. do grudnia 2019r. Rozłożeniu na raty podlegała kwota należności w wysokości 10 072,55 złotych za okres od 1 lipca 2000r. do 30 czerwca 2006r., tj. do chwili ustania ubezpieczenia społecznego wobecE. G.(decyzja z 9 czerwca 2001r. o rozłożeniu należności na rtay wraz z załącznikiem w postaci harmonogramu spłat k.193-196 akt organu rentowego).
W dniu 22 marca 2016r.E. G.zmarł (odpis skrócony aktu zgonuE. G.k.286 akt organu rentowego). W związku ze śmierciąE. G., ostatnia rata ze świadczenia emerytalnegoE. G.została potrącona w miesiącu marcu 2016r. (pismo organu rentowego z 12 lutego 2018r. k.18-20 akt sprawy). Na dzień śmierciE. G.nieuregulowane pozostało zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od I. kwartału 2004r. do II. kwartału 2006r. w kwocie(...),97 złotych oraz odsetki za zwłokę, które na dzień 22 marca 2016r. wynosiły(...)złotych. Zaskarżoną decyzją z 22 sierpnia 2017r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego orzekł, że odpowiedzialność za powyższe zadłużenie ponosząJ. G.,K. G. (1),J. W.,B. M.,E. K.,M. G.iK. G. (2)jako spadkobiercyE. G.(decyzja z 22 sierpnia 2017r. k.238 akt organu rentowego).
Postanowieniem z 18 marca 2019r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt I Ns(...)Sąd Rejonowy w Mińsku Mazowieckim stwierdził, że spadek poE. G.z dobrodziejstwem inwentarza nabyło rodzeństwo:J. G.,K. G. (1),B. M.iJ. W.po 1/5 części każde z nich oraz bratankowieK. G. (2),E. K.iM. G.po 1/15 części każde z nich (kopia postanowienia z 18 marca 2019r. o stwierdzeniu nabycia spadku poE. G.k.76 akt sprawy).
SpadkobiercyE. G.nie przeprowadzili działu spadku poE. G.(oświadczenie odwołującego sięK. G. (1)k.68 akt sprawy).
Sąd zważył, co następuje:
OdwołanieK. G. (1)okazało się częściowo uzasadnione, choć nie z przyczyn podniesionych w odwołaniu.
Zgodnie zart.52 ust.1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(Dz.U. z 2017r., poz.2336) w sprawach nieuregulowanych w ustawie do składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednioart.97§1 i art.98§1 i 2 pkt 1, 2 i 7 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja Podatkowa. W myślart.97§1 ustawy Ordynacja Podatkowaspadkobiercy podatnika (odpowiednio osoby podlegającej ubezpieczeniu społecznemu rolników) przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego (odpowiednio w przepisach z zakresu ubezpieczeń) majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy. Z kolei w myślart.98§1 i §2 pkt 1, 2 i 7powyższej ustawy do odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania podatkowe spadkodawcy stosuje się przepisyKodeksu cywilnegoo przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe, przy czym odpowiedzialność ta dotyczy zaległości podatkowych (tu zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne), odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych (z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne) oraz kosztów upomnienia i postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec spadkodawcy powstałe do dnia otwarcia spadku.
W sprawie bezsporne jest, że odwołujący sięK. G. (1)i pozostali uczestnicy postępowania -J. G.,J. W.,B. M.,E. K.,M. G.iK. G. (2)są spadkobiercami zmarłego w dniu 22 marca 2016r.E. G., co potwierdza prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku poE. G.wydane w dniu 18 marca 2019r. przez Sąd Rejonowy w Mińsku Mazowieckim. Ustalenia Sądu pokazują, żeE. G.przez wiele lat - aż do 30 czerwca 2006r. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników z czym wiązał się obowiązek opłacania składek na to ubezpieczenie. W związku z niewywiązywaniem się z tego obowiązku po stronieE. G.powstało zadłużenie z tytułu składek, które w ostatnich latach przed śmierciąE. G.– od lipca 2010r. do marca 2016r. było spłacane przezE. G.w ramach układu ratalnego udzielonego przez organ rentowy i realizowanego w drodze comiesięcznych potrąceń dokonywanych z emerytury rolniczej przysługującejE. G.. Z dalszych ustaleń Sądu wynika, że w chwili śmierciE. G.w dniu 22 marca 2016r. układ ratalny nie został w całości zrealizowany – był rozpisany do 31 grudnia 2019r. (vide: układ ratalny k.194-196 akt organu rentowego) i niespłacona pozostała należność z tytułu składek za okres od I. kwartału 2004r. do II. kwartału 2006r. Zgodnie z przytoczonymi wyżej uregulowaniamiustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówi ustawy Ordynacja podatkowa, spadkobiercy podatnika (ubezpieczonego zobowiązanego do opłacania składek) ponoszą odpowiedzialność za pozostawione przez tegoż spadkobiercę zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, w tym również za odsetki za zwłokę. W świetle powyższego organ rentowy był uprawniony do orzeczenia o odpowiedzialnościK. G. (1)i pozostałych uczestników postępowania jako spadkobiercówE. G.za pozostawione przezE. G.zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Organ rentowy prawidłowo również wskazał, że z uwagi na brak działu spadku (do chwili działu spadku) spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe. Podkreślić jednak należy, że zaskarżona decyzja z 22 sierpnia 2017r. orzekająca o odpowiedzialności spadkobierców za zaległości spadkowe została wydana przed stwierdzeniem nabycia spadku poE. G.. Stwierdzenie prawa do spadku poE. G.dokonane zostało dopiero na mocy w/w postanowienia z 18 marca 2019r. wydanego przez Sąd Rejonowy w Mińsku Mazowieckim. Postanowienie to potwierdza, że adresaci zaskarżonej decyzji z 22 sierpnia 2017r. są spadkobiercamiE. G., ale zawiera również dodatkowe ustalenie, że przyjęcie spadku przez spadkobierców nastąpiło z dobrodziejstwem inwentarza. Okoliczność ta ma istotne znaczenie w sprawie, gdyż wprowadza ograniczenie odpowiedzialności spadkobierców, która powinna znaleźć odzwierciedlenie w decyzji orzekającej o odpowiedzialności spadkobierców za zaległości składkowe. Skoro przepisart.52 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikówodwołuje się doart.97§1 i art.98§1 i 2 pkt 1, 2 i 7 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja Podatkowa– a te w zakresie odpowiedzialności spadkobierców za zaległości składkowe – odsyłają do przepisów o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe zawartych wKodeksie cywilnym, to orzeczenie o odpowiedzialności spadkobiercówE. G.za zobowiązania z tytułu składek musi uwzględniać powyższe regulacje. I tak, skoro spadkobiercyE. G.przyjęli spadek po wymienionym z dobrodziejstwem inwentarza, to okoliczność ta ma znaczenie dla zakresu ich odpowiedzialności za pozostawione przez zmarłego zobowiązania z tytułu składek. Zgodnie bowiem zart.1031§2 zd.1 kcw razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku. Organ rentowy wydając zaskarżoną decyzję okoliczności tej nie uwzględnił, a ma ona znaczenie dla zakresu odpowiedzialności spadkobiercówE. G.i powinna znaleźć odzwierciedlenie w zaskarżonej decyzji, gdyż daje spadkobiercom prawo powoływania się na ograniczoną odpowiedzialność. Dlatego mając na uwadze przywołane wyżej uregulowania prawa materialnego i na podstawieart.47714§2 kpcSąd zmienił zaskarżoną decyzję w sposób określony w pkt I sentencji wyroku. Wskazać przy tym należy, że orzeczenie o odpowiedzialności spadkobierców z ograniczeniem do wartości stanu czynnego spadku nie nakłada na sąd ubezpieczeń społecznych obowiązku ustalenia wartości pozostawionego spadku. Kwestia wartości spadku to kwestia odrębna, związana z postępowaniem egzekucyjnym, inne są też organy powołane do sporządzenia wykazu czy spisu inwentarza i ustalenia masy oraz wartości spadku (analogicznie wart.319 kpc). Na marginesie wskazać również należy, że nieprawidłowe jest orzekanie przez organ rentowy o odpowiedzialności danych osób jako spadkobierców przed stwierdzeniem praw do spadku po określonym spadkodawcy przez uprawnione do tego organy – sąd spadku lub notariusza. Krąg najbliższych krewnych osoby zmarłej nie zawsze odpowiada gronu spadkobierców danej osoby, a ponadto – jak pokazuje niniejsza sprawa - nie zawsze spadkobiercy przyjmują spadek wprost, a zatem bez ograniczenia odpowiedzialności za długi spadkowe. Wskazać również trzeba, że jeżeli spadkodawcy nie wnoszą o stwierdzenie praw do spadku, z wnioskiem do sądu może wystąpić każdy podmiot, który ma w tym interes prawny -art.1025§1 kc.
Nieuzasadnione okazały się natomiast zarzutyK. G. (1), który podnosił, żeE. G.faktycznie nie prowadził działalności rolniczej i nie powinien podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników. Należy zauważyć, że w aktach organu rentowego znajduje się prawomocna decyzja w przedmiocie objęciaE. G.ubezpieczeniem społecznym rolników oraz decyzja stwierdzająca ustanie tego ubezpieczenia w związku z nabyciem przezE. G.prawa do emerytury rolniczej. Decyzje te wiążą Sąd w niniejszej sprawie. W odwołaniu od zaskarżonej decyzjiK. G. (1)podnosił również, iż należności objęte zaskarżona decyzją mogły wygasnąć na skutek przedawnienia. W odpowiedzi na odwołanie (k.4-5 akt sprawy) i w piśmie z 23 września 2019r. (k.79-82 akt sprawy). organ rentowy przedstawił argumentację pokazującą, że należności objęte układem ratalnym, a następnie zaskarżoną decyzją nie uległy przedawnieniu (k.4-5 akt sprawy). Z przedstawionych względów na podstawieart.47714§1 kpcw pozostałej części odwołanie podlegało oddaleniu – pkt II sentencji wyroku.