Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 211/19
Data wyroku: 2019-06-27 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Beata Golba – Kilian, Grażyna Czyżak, Daria Stanek
Słowa kluczowe: Emerytura, Koszty procesu
Podstawa prawna: art. 102 kpc

Sygn. akt III AUa 211/19

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 czerwca 2019 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku – III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Daria Stanek (spr.)

Sędziowie:

SSA Grażyna Czyżak
SSO del. Beata Golba – Kilian

Protokolant:

sekretarz sądowy Urszula Kowalska

po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2019 r. w Gdańsku
sprawyJ. S.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.
o prawo do emerytury
na skutek apelacjiJ. S.
od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy VI Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 listopada 2018 r., sygn. akt VI U 1437/18

1
oddala apelację;

2
odstępuje od obciążenia ubezpieczonej obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za drugą instancję.

SSA Grażyna Czyżak    SSA Daria Stanek   SSO del. Beata Golba–Kilian
Sygn. akt III AUa 211/19

UZASADNIENIE
rozstrzygnięcia zawartego w punkcie drugim wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku III Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 czerwca 2019 r.
Decyzją z dnia 16 maja 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wB.odmówiłJ. S.prawa do emerytury, ponieważ nie osiągnęła ona wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego oraz nie kontynuowała ubezpieczeń emerytalnego i rentowychpo osiągnięciu wieku emerytalnego. Organ rentowy uznał za udowodnione okresy składkowei nieskładkowe w wymiarze 12 lat, 11 miesięcy i 9 dni.
Od powyższej decyzji ubezpieczona wniosła odwołanie wskazując na trudną sytuację osobistą i materialną oraz domagając się przyznania prawa do emerytury.
Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania.
Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 29 listopada 2018 r. w sprawie VI U 1437/18 oddalił odwołanie.
Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu pierwszej instancji. Sąd Okręgowy odwołał się do treściart. 27 i 28 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1270 ze zm., dalej ustawa emerytalna) wskazując, że ubezpieczonaurodzona (...)wiek emerytalny wynoszący60 lat osiągnęła(...)W związku z tym, że okresy składkowe i nieskładkowe ubezpieczonej są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, ubezpieczona domagała się uwzględnienia okresów pracy w gospodarstwie rolnym od stycznia 1971 r. do 1975 r. stosownie do treści art. 10 ust.1 ustawy emerytalnej. Ubezpieczona w latach 1971-1975, kiedy była współwłaścicielką gospodarstwa rolnego, pozostawała także w zatrudnieniu (do lutego 1974 r.) oraz iż w sezonie zimowym nie wykonywała żadnych prac w gospodarstwie, Sąd Okręgowy uznał, że praca ubezpieczonejw gospodarstwie miała charakter jedynie sezonowy i doraźny. Okres takiej pracy nie może zostać zakwalifikowany jako okres uzupełniający w celu nabycia prawa do emerytury na podstawie art.28 ustawy emerytalnej. W konsekwencji, ubezpieczonaJ. S.legitymująca się okresami składkowymi i nieskładkowymi w łącznym wymiarze 12 lat, 11 miesięcy i 9 dni, nie spełniła wszystkich przesłanek niezbędnych do nabycia prawa do emerytury.
Apelację od wyroku wywiodła wnioskodawczyni wskazując, że posiada okres składkowyi nieskładkowy w wymiarze co najmniej 15 lat i 1 miesiąc, a więc ma prawo do emerytury. Ponadto wskazała, że przy obecnym dochodzie jej rodziny wynoszącym 1.470 zł na miesiąc nie może pokryć bieżących wydatków m.in. związanych z zakupami opału na zimę czy potrzebą skorzystania z opieki lekarskiej w ramach NFZ. Na fatalny obecny stan emocjonalny jej i jej męża ma wpływ dodatkowy bardzo zły stan psychiczny, niesprawność fizyczna i bóle wynikających z nieleczonych na bieżąco chorób oraz częściowe zaniki pamięci.
Ubezpieczona załączyła do apelacji pismo Starosty(...)z dnia 10 września2018 r. i BurmistrzaP.z dnia 8 października 2018 r. (k. 52-53 a.s.).
Organ rentowy w odpowiedzi na apelację wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Sąd Apelacyjny w punkcie drugim wyroku na podstawieart. 102 k.p.c.nie obciążył wnioskodawczyni kosztami zastępstwa procesowego za drugą instancję.
Stosownie do treściart. 98 § 1 k.p.c.strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony.
W niniejszej sprawie to ubezpieczona jest stroną przegrywającą spór, jednakże w ocenie Sądu Apelacyjnego okoliczności rozpoznawanej sprawy przemawiają za odstąpieniem od obciążania jej kosztami zastępstwa procesowego pozwanego organu rentowego na postawieart. 102 k.p.c.
Art. 102 k.p.c.realizuje zasadę słuszności, stosownie do którego w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Przepis ten pozostawia sądowi orzekającemu swobodę oceny, czy fakty związanez przebiegiem procesu, jak i dotyczące sytuacji życiowej strony, stanowią podstawę do nieobciążania jej kosztami procesu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r., I CZ 110/07, niepubl.).
Do kręgu „wypadków szczególnie uzasadnionych” należą zarówno okoliczności związanez samym przebiegiem procesu, jak i leżące na zewnątrz. Do pierwszych zaliczane są sytuacje wynikające z charakteru żądania poddanego rozstrzygnięciu, jego znaczenia dla strony, przedawnienie, prekluzja, podstawa oddalenia żądania, zgodność zamiarów stron w sprawach dotyczących stosunku prawnego, który może być ukształtowany tylko wyrokiem, szczególna zawiłość lub precedensowy charakter sprawy albo subiektywne przekonanie powoda co do zasadności zgłoszonego roszczenia - trudnedo zweryfikowania a limine, a ponadto sposób prowadzenia procesu przez stronę przegrywającą albo niesumienne lub oczywiście niewłaściwe postępowanie strony wygrywającej, która w ten sposób wywołała proces i koszty połączone z jego prowadzeniem. Zalicza się do nich także okoliczność,że rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło na podstawie faktów ustalonych na podstawie dowodów dopuszczonych przez sąd z urzędu, jak również niewspółmierność wysokości kosztów pomocy prawnej poniesionych przez stronę wygrywającą proces do stopnia zawiłości sprawy i nakładu pracy pełnomocnika.
Drugie natomiast wyznacza sytuacja majątkowa i życiowa strony, z tym zastrzeżeniem,że niewystarczające jest powoływanie się jedynie na trudną sytuację majątkową, nawet jeśli była podstawą zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Całokształt okoliczności, które mogłyby uzasadniać zastosowanie tego wyjątku, powinien być ocenionyz uwzględnieniem zasad współżycia społecznego (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia:1 grudnia 2011 r., I CZ 26/11, niepubl. oraz 25 sierpnia 2011 r., II CZ 51/11, niepubl.).
Podkreślić należy również, że sposób skorzystania z przepisuart. 102 k.p.c.jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu orzekającego i do jego oceny należy przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, który uzasadnia odstąpienie, a jeśli tak, to w jakim zakresie,od generalnej zasady obciążenia kosztami procesu strony przegrywającej spór. Ustalenie, czy w danych okolicznościach zachodzą „wypadki szczególnie uzasadnione” ustawodawca pozostawia swobodnej ocenie sądu, która następuje niezależnie od przyznanego zwolnienia od kosztów sądowych (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 marca 2017 r., I ACa 2389/15, LEX nr 2278167).
Zaistniała w rozpoznawanej sprawie sytuacja przemawiała za nietrafnością zastosowania zasady odpowiedzialności za wynik sprawy oraz przyjęciem, że obciążenie odwołującej się kosztami postępowania nawet w części kolidowałoby z odczuciem słuszności. Charakter roszczenia i jego znaczenie dla wnioskodawczyni (prawo do emerytury) usprawiedliwiał dążenie do poddania kontroli sądowej decyzji organu rentowego. Nie było podstaw do uznania, że decyzja odwołującej się związana z zaskarżeniem decyzji została podjęta bez należytego rozważenia i oceny ryzyka przegrania sprawyw postępowaniu sądowym, także w odniesieniu do zasad ponoszenia kosztów tego postępowania.Te okoliczności, należące do przebiegu postępowania w połączeniu z trudną majątkową, życiowąi zdrowotną sytuacją wnioskodawczyni, której odmówiono prawa do świadczenia emerytalnego świadczyły za spełnieniem przesłanek przewidzianych wart. 102 k.p.c.W opisanej sytuacji obciążanie ubezpieczonej kosztami zastępstwa procesowego pozwanego w niniejszej sprawie pozostawałobyw sprzeczności ze społecznym poczuciem sprawiedliwości.
SSA Grażyna Czyżak  SSA Daria Stanek   SSO del. Beata Golba–Kilian