Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1846/19
Data wyroku: 2020-10-30 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Nieważność postępowania
Podstawa prawna: art. 379 pkt 5 kpc

Sygn. akt III Ca 1846/19

UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 6 maja 2019 roku, Sąd Rejonowy dla Łodzi- Śródmieścia w Łodzi w sprawie z wnioskuJ. C.przy udzialeM. C.,T. C.,(...) Bank (...) S.A.z siedzibą weW., o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku:

1
zatwierdził złożenie przezJ. C.oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o odrzucenia spadku po zmarłej w dniu 7 marca 2012 wŁ., ostatnio stale zamieszkałej wŁ.matceK. C.z domuS., córceW.iM.,

2
ustalił, że każdy z uczestników ponosi we własnym zakresie koszty udziału w sprawie.

Apelację od powyższego postanowienia wywiodła uczestniczkaU. T. (1), w treści środka zaskarżenia wskazując, że nie została zawiadomiona o terminie posiedzenia sądu, na której wnioskodawca uchylił się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku, przez co nie mogła odnieść się do twierdzeń wnioskodawcy. Ponadto podniosła, że Sąd niesłusznie dał wiarę twierdzeniom wnioskodawcy co do działania pod wpływem błędu i przez to doszedł do błędnego przekonania, że uzasadnione jest zatwierdzenie oświadczenia i uchylenie się przez wnioskodawcę od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku. W konsekwencji podniesionych zarzutów apelująca wniosła o uchylenie wydanego postanowienia.
W odpowiedzi na apelację wnioskodawca wniósł o oddalenie apelacji.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja uczestniczki była zasadna i skutkowała uchyleniem zaskarżonego postanowienia i zniesieniem postępowania przed Sądem Rejonowym dla Łodzi- Śródmieścia w Łodzi od dnia rozprawy 6 maja 2019 roku i przekazaniem sprawy Sądowi Rejonowemu dla Łodzi- Śródmieścia w Łodzi do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postepowania apelacyjnego.
Jak wynika z akt sprawy o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 6 maja 2019 r. zostali zawiadomieni:J. C.,M. C.iP. G., a ponadtoT. C., który nie podjął kierowanej do niego korespondencji. Podczas rozprawy wnioskodawcaJ. C.złożył oświadczenie, stanowiące załącznik do protokołu rozprawy, w którym uchylił się od skutków prawnych niedochowania terminu do złożenia oświadczenia w przedmiocie przyjęcia bądź odrzucenia spadku po zmarłej w dniu 7 marca 2012 r. matceK. C.. W tym oświadczeniu wskazał również, że zmarła pozostawiła poza nim inne dzieci:T. C.,M. C.,J. L. (1) z domu C.,U. T. (2) z domu C.iZ. L. (1) z domu C..J. L. (2),U. T. (1)iZ. L. (2)nie zostały zawiadomione o terminie posiedzenia. Ponadto na posiedzeniu wnioskodawca oświadczył, iż ma córkęA. C., która również nie brała udziału w postępowaniu. Sąd pomimo powzięcia wiadomości o innych potencjalnych uczestnikach nie odroczył posiedzenia celem zawiadomienia o toczącym się postępowaniu i w dniu 6 maja 2019 r. wydał postanowienie. Sąd Rejonowy zarządził powiadomienie o odrzuceniu spadku rodzeństwa wnioskodawcy, w tym apelującejU. T. (1), oraz jego córki po zamknięciu rozprawy i ogłoszeniu postanowienia.
Nieważność postępowania określona wart. 379 pkt 5 k.p.c.ma miejsce wtedy, gdy strona postępowania, wbrew swej woli, została faktycznie pozbawiona możności działania w postępowaniu lub jego istotnej części. O pozbawieniu możności obrony praw przesądza kumulatywne wystąpienie trzech okoliczności: naruszenie przez sąd przepisów procesowych będących źródłem procesowych uprawnień strony, wpływ tego uchybienia na wyłączenie możliwości działania strony w postępowaniu, niemożność obrony swoich praw w następstwie dwóch poprzednich okoliczności. Innymi słowy, nieważność postępowania z tego powodu zachodzi wówczas, gdy ze względu na uchybienia formalne strona została pozbawiona przez sąd lub przeciwnika procesowego możności brania udziału w sprawie oraz zgłoszenia twierdzeń faktycznych i wniosków dowodowych. W świetleart. 379 pkt 5 k.p.c.nieważność postępowania zachodzi, gdy strona nie została zawiadomiona o terminie rozprawy poprzedzającej wydanie wyroku (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2019 r., VI ACa 273/19, LEX nr 2740723).
W niniejszej sprawie w toku postępowania ujawniono cztery osoby, które miały interes prawny we wzięciu udziału w sprawie, a nie zostały zawiadomione o toczącym się postępowaniu i o wyznaczonym terminie rozprawy. Pomimo takiego obowiązku, Sąd Rejonowy nie zawiadomił uczestników o terminie rozprawy i wydał przedmiotowe postanowienie bez ich udziału. W tych okolicznościach niewątpliwie doszło do naruszenia przepisów procesowych dotyczących zawiadomienia osób zainteresowanych rozstrzygnięciem w sprawie o wyznaczonym terminie rozprawy i wydania orzeczenia kończącego w sprawie bez ich udziału. Uchybienie to miało realny wpływ na wyłączenie możliwości działania uczestników w postępowaniu, a tym samym na niemożność obrony przez nich swoich praw. Zatem wszystkie przesłanki zostały spełnione kumulatywnie i dowodzą zaistnienia nieważności postępowania ze względu na pozbawienie strony możności obrony swoich praw.
W razie stwierdzenia, że postępowanie dotknięte było nieważnością, Sąd drugiej instancji zobowiązany jest do uchylenia zaskarżonego orzeczenia, zniesienia postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania (art. 386 § 2 k.p.c.) (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1999 r., II UKN 432/99, OSNAPiUS 2001 nr 2, poz. 56, Biul.I.. Pr. 2001 nr 2, str. 72).
Z powyższych względów Sąd Okręgowy, stosownie doart. 386 § 2 k.p.c.w zw. zart.13§ 2 k.p.c., orzekł jak w sentencji.