Sąd Apelacyjny w Gdańsku
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUz 88/19
Data wyroku: 2019-04-10 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Grażyna Czyżak, Małgorzata Gerszewska, Beata Golba-Kilian
Słowa kluczowe: Koszty adwokacko-radcowskie
Podstawa prawna: art. 102 kpc, art. 351 kpc

Sygn. akt III AUz 88/19
Sygn. akt III AUz 89/19

POSTANOWIENIE
Dnia 10 kwietnia 2019 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSA Małgorzata Gerszewska (spr.)
Sędziowie: SA Grażyna Czyżak
SO del. Beata Golba - Kilian
po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2019 r.w Gdańsku
na posiedzeniu niejawnym
sprawy(...) Spółki z o.o.z siedzibą wG.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.
o ustalenie podlegania ustawodawstwu polskiemu w zakresie ubezpieczeń społecznych wobecK. W.iD. W.
na skutek zażalenia(...) Spółki z o.o.z siedzibą wG.
na postanowienie Sądu Okręgowego w Gdańsku VII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 grudnia 2018 r., sygn. akt VII U 1398/17 oraz na postanowienie Sądu Okręgowego w Gdańsku VII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 stycznia 2019 r., sygn. akt VII U 1398/17
postanawia:

1
zmienić postanowienie Sądu Okręgowego w Gdańsku VII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 stycznia 2019 r., sygn. akt VII U 1398/17 i oddalić wniosek płatnika składek o uzupełnienie postanowienia z dnia 10 grudnia 2018 roku, sygn. akt VII U 1398/17 o rozstrzygnięcie o kosztach procesu,

2
oddalić zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego w Gdańsku VII Wydziału Pracyi Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 grudnia 2018 r., sygn. akt VII U 1398/17 w przedmiocie rozstrzygnięcia o kosztach procesu.

SSA Małgorzata Gerszewska SSA Grażyna Czyżak SSO del. Beata Golba - Kilian
Sygn. akt III AUz 88/19
Sygn. akt III AUz 89/19

UZASADNIENIE
Płatnik składek– (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wG.odwołała się od decyzji organu rentowego z dnia 23 listopada 2015 r. w przedmiocie ustawodawstwa właściwego dlaK. W.iD. W..
W toku postępowania Sąd Okręgowy zawiesił postępowanie w sprawie na zasadzieart. 177 § 1 pkt 1 k.p.c.postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2017 r.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wG.decyzjami z dnia 25 października 2018 r. uchylił decyzje będące przedmiotem niniejszego postępowania informując jednocześnie, ze wdrożył procedurę wynikająca z art. 16 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 w stosunku do ubezpieczonych. Wskazując na powyższe pozwany wniósł o umorzenie postepowania i o odstąpienie od obciążania organu kosztami procesu na zasadzieart. 102 k.p.c.
Spółka wnosząc o umorzenie postepowania podtrzymała żądanie o zasądzenie na jej rzecz kosztów zastępstwa procesowego.
Postanowieniem z 10 grudnia 2018 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku w punkcie 1 podjął zawieszone postępowanie odwoławcze w sprawie, w punkcie 2 umorzył postępowanie a w punkcie 3 zasądził od pozwanego na rzecz(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwG.kwotę 7.200,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Uzasadniając rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu Sąd I instancji podkreślił, że pozwany, jako strona przegrywająca spór, winien zwrócić odwołującej Spółce koszty zastępstwa procesowego ustalone w oparciu o wartość przedmiotu sporu, która w sumie w połączonych sprawach wynosiła 59.594,00 zł, tj. na podstawie § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (w brzmieniu obowiązującym w dacie wniesienia odwołania do sądu). Jednocześnie Sąd nie znalazł podstaw do zastosowaniaart. 102 k.p.c.wskazując, że pozwany – reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – wniosku o nieobciążania go kosztami nie uzasadnił.
Płatnik składek pismem z dnia 2 stycznia 2018 r. wniósł o uzupełnienie postanowienia z dnia 10 grudnia 2018 r. poprzez rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania za ubezpieczonychK. W.iD. W..
Sąd Okręgowy, w rozpoznaniu powyższego wniosku, postanowieniem z dnia 25 stycznia 2019 r. uzupełnił postanowienie z dnia 10 grudnia 2019 r., w ten sposób, że odstąpił od obciążania pozwanego kosztami zastępstwa procesowego w pozostałym zakresie.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał na wielość spraw jakie toczą się między tymi samymi stronami, które – choć dotyczą innych zainteresowanych – to oparte są na tożsamym stanie faktycznym i prawnym. Tożsama jest treść pism procesowych stron, w których nie ma odniesienia do odmiennych stanów faktycznych. Nadto w większości spraw postępowanie zostało zawieszone ( tak jak w niniejszej sprawie ) na początkowym etapie ich rozpoznawania a następnie postępowania umorzono na skutek zmiany decyzji przez pozwany organ rentowy. W ocenie Sądu tożsamość spraw i stanów faktycznych, podobieństwo pism procesowych i rozmiar postępowania nakład pracy pełnomocnika niewielki, co uzasadnia zastosowanie przepisuart. 102 k.p.c.
Płatnik(...)Spółka z o.o. zaskarżyła zarówno postanowienie Sądu z dnia 10 grudnia 2018 r., jak i postanowienie z dnia 25 stycznia 2019 r.
Zaskarżając pierwsze z nich Spółka zarzuciła mu naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, tj.art. 98 k.p.c.w zw. z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w zw. z § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie poprzez ich niezastosowanie i zasądzenie od organu rentowego na rzecz skarżącej kwoty 7.200,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego podczas gdy powinny to być odpowiednio kwoty: 4.800,00 zł za ubezpieczonegoK. W.i 4.800 zł za ubezpieczonegoD. W.. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o zmianę postanowienia poprzez zasądzenie od organu rentowego dodatkowo kwoty 2.400,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za ubezpieczonych oraz zasądzenie od organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym.
Z kolei zaskarżając postanowienie z dnia 25 stycznia 2019 r., Spółka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, tj.art. 98 k.p.c.w zw. zart. 102 k.p.c.w zw. z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w zw. z § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie poprzez ich niezastosowanie i odstąpienie od obciążania pozwanego kosztami postępowania poza zasądzoną kwotą 4.800,00 zł ( powinno być 7.200,00 zł ) wnosząc o jego zmianę poprzez zasądzenie od organu rentowego dodatkowo kwoty 4.800,00 ( powinno być 2.400,00 zł ) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego oraz zasądzenie od organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym.
Skarżąca w uzasadnieniu zażalenia odwołała się do uchwały Sądu Najwyższego z dnia20 lipca 2016 r., III UZP 2/16, mającej moc zasady prawnej i wiążącej od dnia jej podjęcia, z treści której wynika, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych o ustalenie istnienia (nieistnienia) stosunku ubezpieczenia społecznego lub jego zakresu, podlegania lub niepodlegania ubezpieczeniom społecznym) wynagrodzenie należne radcy prawnemu (a zatem odpowiednio również adwokatowi) powinno być ustalane w oparciu o stawki minimalne określone w § 6 rozporządzenia regulującego opłaty za czynności radców prawnych, któremu na gruncie niniejszej sprawy odpowiada § 2 ust. l rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Mając na względzie treść ww. uchwały skarżąca Spółka podała, że ze względu na wartość przedmiotu sporu w sprawach dotyczących poszczególnych zainteresowanych koszty zastępstwa procesowego powinny wynieść dwa razy po 4.800,00 zł.
W ocenie Spółki Sąd w sposób nieprawidłowy zastosował w sprawieart. 102 k.p.c.
Organ rentowy nie wniósł odpowiedzi na zażalenia.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Zażalenia płatnika składek nie zasługują na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż Sąd Okręgowy w postanowieniu z dnia 10 grudnia 2018 r. - wbrew twierdzeniom skarżącego - rozstrzygnął o kosztach procesu w połączonych do wspólnego rozpoznania pod sygnaturą VII U 1398/17 sprawach. Z uzasadnienia postanowienia wyraźnie wynika, że przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia adwokata Sąd wziął pod uwagę sumę wartości przedmiotów sporu w rozpoznawanych sprawach, określoną przez pełnomocnika Spółki w pismach z dnia 28 sierpnia 2017 r. ( vide k. 311-312 akt sprawy). Zgodzić należy się ze skarżącą, że Sąd I instancji we wskazanym postanowieniu błędnie uznał, iż wartość przedmiotu sporu odpowiadała sumie wartości przedmiotu spraw połączonych do wspólnego rozpoznania, gdyż wartość przedmiotu sporu każdej ze spraw winna być obliczona niezależnie i w taki sam sposób należało obliczyć wysokość wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Nie oznacza to jednak, że Sąd nie orzekł o całości żądania w przedmiocie kosztów procesu. Za trafnością powyższego ustalenia przemawia odwołanie się przez Sąd w zaskarżonym postanowieniu do daty oraz oznaczenia wszystkich zaskarżonych decyzji, a skoro tak, to wniosekSpółki (...)o uzupełnienie postanowienia z dnia 10 grudnia 2018 r. był nieuzasadniony. Zauważyć należy, że uzupełnienie orzeczenia w przedmiocie kosztów postepowania może mieć miejsce wówczas, gdy nie zawiera ono żadnego rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii ( vide postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 10 lipca 2013 r., I ACz 1118/13, LEX nr 1342352 i przywołane w nim postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2012 r., I Cz 116/12, LEX nr 1232744 .)
Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.w zw. zart. 397 § 2 k.p.c.zmienił postanowienie z dnia 25 stycznia 2019 r. i na podstawieart. 351 § 1acontrariooddalił wniosek o uzupełnienie postanowienia z dnia 10 grudnia 2018 r., o rozstrzygnięcie o kosztach procesu o czym orzekł jak w punkcie 1 sentencji postanowienia.
Za niezasadne uznać należało również zażalenie odwołującej Spółki na postanowienie z dnia 10 grudnia 2018 r. w przedmiocie kosztów procesu.
Tytułem wstępu przypomnieć należy, że w procesie cywilnym istnieją dwie podstawowe zasady rozstrzygania o kosztach procesu, a mianowicie zasada odpowiedzialności za wynik procesu oraz zasada kosztów niezbędnych i celowych, które statuujeart. 98 k.p.c.Sam fakt przegrania procesu – co do zasady – stanowi podstawę do zastosowania omawianej regulacjiart. 98 k.p.c.Z jej istoty wynika bowiem, iż strona przegrywająca sprawę – zarówno materialnie, jak i formalnie – niezależnie od ewentualnej winy w prowadzeniu procesu, ponosi również finansową odpowiedzialność za koszty poniesione przez przeciwnika niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2012 r., V CZ 146/11, LEX nr 1147818).
Niespornym jest, że w niniejszej sprawie to Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest stroną przegrywającą spór. W ocenie Sądu Apelacyjnego okoliczności rozpoznawanej sprawy przemawiają jednak za częściowym odstąpieniem od obciążania strony przegrywającej kosztami zastępstwa procesowegospółki (...)na postawieart. 102 k.p.c.
W myśl przywołanego przepisu prawa procesowego, w wypadkach szczególnie uzasadnionych Sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Przepis ten ustanawia zasadę słuszności, będącą odstępstwem od zasady odpowiedzialności za wynik procesu.Art. 102 k.p.c.jest przejawem tzw. prawa sędziowskiego i może być stosowany wówczas, kiedy okoliczności konkretnej sprawy dają ku temu podstawy. Celem powyższej regulacji jest zapobieżenie wydaniu orzeczenia o kosztach procesu, które byłoby niesprawiedliwe, sprzeczne z powszechnym odczuciem sprawiedliwości oraz zasadami współżycia społecznego. Wskazać należy, że korzystanie z przepisuart. 102 k.p.c.jest niezależnym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu orzekającego i to do jego oceny należy przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, który uzasadnia odstąpienie, a jeśli tak, to w jakim zakresie, od generalnej zasady obciążenia kosztami procesu strony przegrywającej spór. Ustalenie, czy w danych okolicznościach zachodzą „wypadki szczególnie uzasadnione” ustawodawca pozostawia swobodnej ocenie sądu, która następuje niezależnie od przyznanego zwolnienia od kosztów sądowych (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 marca 2017 r., I ACa 2389/15, LEX nr 2278167).
Z akt niniejszej sprawy wynika, że płatnik składekSpółka (...)wywiódł odwołania od decyzji pozwanego z dnia 23 listopada 2015 r. dotyczącychK. W.iD. W.i że odwołania w tych sprawach zostały przez Sąd połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia na zasadzieart. 219 k.p.c.
Spółka pismami z dnia 28 sierpnia 2017 r. określiła wartość przedmiotu sporu w każdej ze spraw, wskazując, że wynosi ona odpowiednio: w sprawie dotyczącejK. W.– 20.503,00 zł (k. 312 a.s.) a w sprawieD. W.– 39.091 zł ( k. 311 a.s. ).
Wartość przedmiotów sporu nie była przez pozwanego kwestionowana.
Mając na uwadze daty złożonych przez spółkę odwołań, wysokość wynagrodzenia adwokata w każdej ze spraw winna być ustalana w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 roku poz. 1800 – w brzmieniu obowiązującym w dacie wniesienia odwołania). Tym samym przy wartości przedmiotu sporu w odniesieniu do każdego z ubezpieczonych – jako mieszcząca się w przedziale powyżej 10.000 do 50.000 zł - wynagrodzenie adwokata wynosiło 4.800 zł w każdej sprawie. Łącznie 9.600,00 zł
Jak podnosił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 23 września 2014 r., wydanym w sprawie II UZ 79/13 (LEX nr 1777914), wniesienie odwołań od odrębnie wydanych indywidualnych decyzji składkowych powoduje wszczęcie odrębnych spraw odwoławczych, które choć skumulowane w jednym postępowaniu w trybieart. 219 k.p.c.zawsze wymagają określenia osobnych wartości przedmiotów sporu i zaskarżenia w każdej z połączonych spraw indywidualnych. W konsekwencji te indywidualne wartości przedmiotów zaskarżenia, a nie ich suma, decydują o dopuszczalności skargi kasacyjnej, czy – jak w omawianym przypadku – sposobie ustalenia wysokości kosztów zastępstwa procesowego (por. też postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 2014 r., II UZ 69/13, LEX nr 1424854, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2015 r., III CZP 58/15, LEX nr 1801480, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2015 r., III CZP 29/15, OSNC 2016/6/69).
Określenie zatem przez Sąd Okręgowy wartości przedmiotu sporu poprzez zsumowanie wartości przedmiotów sporu poszczególnych spraw niewątpliwie było błędne, jednakże pozostało bez wpływu na prawidłowość zaskarżonego postanowienia z dnia 10 grudnia 2018 r.
Przypomnieć należy, że przedmiotem sporu w połączonych do wspólnego rozpoznania sprawach było ustalenie istnienia lub nieistnienia obowiązku podlegania ustawodawstwu polskiemu w zakresie ubezpieczeń społecznych w stosunku doK. W.iD. W.we wskazanych w decyzji okresach. Spraw między stronami, opartych na podobnych stanach faktycznych zawisło kilkadziesiąt, przy czym większość - w tym sprawa niniejsza - została zawieszona, zanim podjęto czynności procesowe wymagające nakładu pracy. Ostatecznie postępowanie odwoławcze zostało umorzone na skutek uchylenia decyzji przez organ rentowy.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, tożsamy charakter spraw toczących się z odwołań płatnika składek -Spółki (...)od decyzji organu rentowego stwierdzających niepodleganie polskiemu ustawodawstwu przez osoby przez tę Spółkę zatrudniane i podobny przebieg wielu z nich, niewątpliwie wpływały na zmniejszenie nakładu pracy pełnomocnika Spółki. Zasądzenie zatem od pozwanego kwoty 7.200 zł, przy jednoczesnym (choć nie wyrażonym wprost w sentencji) odstąpieniu od obciążania pozwanego kosztami postępowania w pozostałym zakresie było zasadne. Stąd argumentacja skarżącej o braku podstaw do zastosowaniaart. 102 k.p.c.nie zasługiwała na podzielenie. Takie samo stanowisko zaprezentował również Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 6 grudnia 2018 r. (II UK 483/17, LEX nr 2589221) wskazując, że tożsama treść sporów w połączonych sprawach pozwala za zasadne uznać zasądzenie określonej kwoty przy jednoczesnym zastosowaniuart. 102 k.p.c.
Ze względów wskazanych wyżej Sąd Apelacyjny, na mocyart. 385 k.p.c.w zw. zart. 397 § 2 k.p.c., orzekł, jak w punkcie 2 sentencji postanowienia.
SSA Małgorzata Gerszewska SSA Grażyna Czyżak  SSO del Beata Golba - Kilian