Sąd Apelacyjny w Katowicach
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 533/19
Data wyroku: 2019-11-07 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Alicja Bochenek, Marcin Ciepiela, Aleksander Sikora

Sygn. akt: II AKa 533/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 listopada 2019 roku
Sąd Apelacyjny w Katowicach w II Wydziale Karnym w składzie:

Przewodniczący

SSA Aleksander Sikora

Sędziowie

SSA Alicja Bochenek
SSA Marcin Ciepiela (spr.)

Protokolant

Iwona Olszówka

przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Gliwice-Wschód w Gliwicach Moniki Lew

po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2019 r. sprawy
M. K., synaA.iG.,ur. (...)wZ.
oskarżonego zart. 270 § 1 kkw zw. zart. 12 kk,art. 270 § 1 kkw zw. zart. 286 § 1 kkw zw. zart. 11 § 2 kk
na skutek apelacji pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego
od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach
z dnia 28 czerwca 2019 roku, sygn. akt IV K 34/19

I
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

a
w punkcie 1 – uzupełnia opis czynu o ustalenie, że oskarżony działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej wprowadził w błąd przedstawicieli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.co do istotnej okoliczności warunkującej udzielenie pożyczki, to jest istnienia zgody jego ówczesnej żonyG. K.na zaciągnięcie przez niego pożyczki, czym doprowadził Wojewódzki Sąd Administracyjny wG.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez udzielenie mu pożyczki, przy czym pożyczka ta została w całości spłacona przed wszczęciem postępowania karnego w niniejszej sprawie, jako kwalifikację prawną przyjmujeart. 270 § 1 k.k.iart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 12 k.k., a jako podstawę wymiaru kary –art. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 3 k.k., zaś karę podwyższa do 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności;

b
w punkcie 2 – uzupełnia opis czynu o ustalenie, że oskarżony działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej wprowadził w błąd przedstawicieli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.co do istotnej okoliczności warunkującej wydłużenie terminu spłaty pożyczki, to jest istnienia zgody jego ówczesnej żonyG. K.na zaciągnięcie przez niego pożyczki, czym doprowadził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez zmianę warunków spłaty pożyczki udzielonej mu na mocyumowy nr (...)z dnia 18 grudnia 2007 r., przy czym pożyczka ta została w całości spłacona przed wszczęciem postępowania karnego w niniejszej sprawie, jako kwalifikację prawną przyjmujeart. 270 § 1 k.k.iart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 12 k.k., a jako podstawę wymiaru kary –art. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 3 k.k., zaś karę podwyższa do 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności;

c
w punkcie 3 – uzupełnia opis czynu o ustalenie, że oskarżony działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej wprowadził w błąd przedstawicieli Sądu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.co do istotnej okoliczności warunkującej udzielenie pożyczki, to jest istnienia zgody jego ówczesnej żonyG. K.na zaciągnięcie przez niego pożyczki, czym doprowadził Wojewódzki Sąd Administracyjny wG.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez udzielenie mu pożyczki, jako kwalifikację prawną przyjmuje zart. 270 § 1 k.k.iart. 297 § 1 k.k.iart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 12 k.k., a jako podstawę wymiaru kary –art. 294 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 3 k.k., zaś karę podwyższa do 1 (jednego) roku pozbawienia wolności;

II
w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy;

III
na podstawieart. 627 k.p.k.zasądza od oskarżonego na rzecz oskarżyciela posiłkowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.kwotę 2000 (dwóch tysięcy) złotych tytułem zwrotu wydatków w postaci wynagrodzenia adwokackiego w postępowaniu odwoławczym;

IV
zwalnia oskarżonego od ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze, obciążając nimi Skarb Państwa.

SSA Marcin Ciepiela   SSA Aleksander Sikora SSA Alicja Bochenek
Sygn. akt:II AKa 533/19

UZASADNIENIE
M. K.został oskarżony o to, że:

I
w okresie od nieustalonego dnia grudnia 2007 roku do dnia 18 grudnia 2007 r., działając w z góry powziętym zamiarze zawarcia umowy pożyczki na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych sędziów, w miejscowościT., w celu użycia za autentyczny, na egzemplarzu drukuumowy pożyczki nr (...)z dnia 18 grudnia 2007 r. podrobił podpis swojej żonyG. K.pod oświadczeniem małżonka o wyrażeniu zgody na zaciągnięcie przez niego pożyczki w wysokości 200.000 zł i na warunkach określonych w tej umowie, a następnie posłużył się w dniu 18 grudnia 2007 r. takim dokumentem w siedzibie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.w celu zawarcia pomiędzy nim jako Sędzią Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.a Wojewódzkim Sądem Administracyjnym wG., reprezentowanym przez jego ówczesnego PrezesaR. M.i Dyrektora tego SąduS.G., umowy pożyczki w kwocie 200.000 zł na potrzeby mieszkaniowe związane m.in. z nadbudową istniejącego budynku mieszkalnego, tj. o czyn zart. 270 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.,

II
w okresie od nieustalonego dnia miesiąca stycznia 2009 roku do dnia 19 stycznia 2009 r., działając w z góry powziętym zamiarze dokonania zmian warunków spłaty pożyczki kwoty 200.000 zł ujętych w treściumowy pożyczki nr (...)z dnia 18 grudnia 2007 r. zawartej pomiędzy nim jako Sędzią Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.a Wojewódzkim Sądem Administracyjnym wG., reprezentowanym przez jego ówczesnego PrezesaR. M.i Dyrektora tego SąduS.G., w miejscowościT., w celu użycia za autentyczny podrobił podpis swojej żonyG. K.pod oświadczeniem o wyrażeniu przez małżonka zgody na zmianę warunków ww. umowy pożyczki, znajdującym się na egzemplarzu drukuaneksu nr (...)z dnia 5 stycznia 2009 r. do ww.umowy pożyczki nr (...)z dnia 18 grudnia 2007 r., a następnie tak podrobiony dokument przedłożył w dniu 5 stycznia 2009 r. w siedzibie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG., celem zawarcia pomiędzy nim a Wojewódzkim Sądem Administracyjnym wG.aneksu nr (...)z dnia 5 stycznia 2009 r. doumowy pożyczki numer (...)z dnia 18 grudnia 2007 r., tj. o czyn zart. 270 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.,

III
w okresie od nieustalonego dnia grudnia 2010 roku do dnia 30 grudnia 2010 r., działając z góry powziętym zamiarze zawarcia umowy pożyczki na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych sędziów, w miejscowościT., w celu użycia za autentyczny na egzemplarzu druku umowy pożyczki z dnia 30 grudnia 2010 r. podrobił podpis swojej żonyG. K.pod oświadczeniem małżonka o wyrażeniu zgody na zaciągnięcie przez niego pożyczki w wysokości 260.000 zł i na warunkach określonych w tej umowie, a następnie posłużył się w dniu 30 grudnia 2010 r. takim dokumentem w siedzibie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.w celu zawarcia pomiędzy nim jako Sędzią Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.a Wojewódzkim Sądem Administracyjnym wG., reprezentowanym przez jego ówczesnego WiceprezesaL. K.i Dyrektora tego SąduS.G., umowy pożyczki w kwocie 260.000 zł na potrzeby mieszkaniowe związane m. in. z dokończeniem inwestycji budowlanej, tj. o czyn zart. 270 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.,

IV
wG.w dniu 30 grudnia 2010 r. wG., działając w celu uzyskania korzyści majątkowej w postaci udzielenia mu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wG.jako Sędziemu tego Sądu pożyczki w kwocie 260.000 zł stanowiącej mienie znacznej wartości na potrzeby mieszkaniowe wyzyskał błąd Sędzi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.B. K.co do istnienia zgody jego żonyG. K.na zawarcie przez niego umowy pożyczki w kwocie 260.000 zł na potrzeby mieszkaniowe z dnia 30 grudnia 2010 r. pomiędzy nim jako Sędzią Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.a Wojewódzkim Sądem Administracyjnym wG., reprezentowanym przez jego ówczesnego WiceprezesaL. K.i Dyrektora tego SąduS.G., po uprzednim przedłożeniu jej w siedzibie tego Sądu projektu umowy pożyczki z dnia 30 grudnia 2010 r. wraz z uprzednio podrobionym przez siebie podpisem jego żonyG. K.pod oświadczeniem małżonka o wyrażeniu zgody na zaciągnięcie przez niego pożyczki w wysokości 260.000 zł i na warunkach określonych w tej umowie, doprowadzając tym samymB. K.do niekorzystnego rozporządzenia jej własnym mieniem poprzez osobiste poręczenie przez nią spłaty ww. pożyczki przezM. K., które zawarła w treści pisemnego oświadczenia jej jako poręczyciela ww. pożyczki, stanowiącego integralną część umowy pożyczki z dnia 30 grudnia 2010 r., której to pożyczkiM. K.nie spłacił w wymaganym terminie, tj. o czyn zart. 270 § 1 k.k.w zw. zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.,

V
wG.w dniu 30 grudnia 2010 r. wG., działając w celu uzyskania korzyści majątkowej w postaci udzielenia mu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wG.jako Sędziemu tego Sądu pożyczki w kwocie 260.000 zł stanowiącej mienie znacznej wartości na potrzeby mieszkaniowe wyzyskał błąd Sędzi Naczelnego Sądu Administracyjnego w WarszawieG. J.– wówczas Sędzi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.– co do istnienia zgody jego żonyG. K.na zawarcie przez niego umowy pożyczki w kwocie 260.000 zł na potrzeby mieszkaniowe z dnia 30 grudnia 2010 r. pomiędzy nim jako Sędzią Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.a Wojewódzkim Sądem Administracyjnym wG., reprezentowanym przez jego ówczesnego WiceprezesaL. K.i Dyrektora tego SąduS.G., po uprzednim przedłożeniu jej w siedzibie tego Sądu projektu umowy pożyczki z dnia 30 grudnia 2010 r. wraz z uprzednio podrobionym przez siebie podpisem jego żonyG. K.pod oświadczeniem małżonka o wyrażeniu zgody na zaciągnięcie przez niego pożyczki w wysokości 260.000 zł i na warunkach określonych w tej umowie, doprowadzając tym samymG. J.do niekorzystnego rozporządzenia jej własnym mieniem poprzez osobiste poręczenie przez nią spłaty ww. pożyczki przezM. K., które zawarła w treści pisemnego oświadczenia jej jako poręczyciela ww. pożyczki, stanowiącego integralną część umowy pożyczki z dnia 30 grudnia 2010 r., której to pożyczkiM. K.nie spłacił w wymaganym terminie,
    tj. o czyn zart. 270 § 1 k.k.w zb. zart. 286 §1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.

Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2019 r. (sygn. akt IV K 34/19) Sąd Okręgowy w Gliwicach:

1
uznaje oskarżonegoM. K.za winnego popełnienia zarzucanego mu w pkt I czynu, z tym, że przyjął, iż podrobił podpisG. K.na 4 egzemplarzach umowy pożyczki, czym wyczerpał ustawowe znamiona przestępstwa zart. 270 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.iart. 297 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.i za to na mocyart. 297 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 3 k.k.skazał go na karę 3 miesięcy pozbawienia wolności;

2
uznał oskarżonego za winnego popełnienia zarzucanego mu w pkt II czynu, z tym, że przyjął, iż podrobił podpisG. K.na 4 egzemplarzach aneksu do umowy pożyczki, czym wyczerpał ustawowe znamiona przestępstwa zart. 270 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.iart. 297 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.i za to na mocyart. 297 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 3 k.k.skazał go na karę 3 miesięcy pozbawienia wolności;

3
uznał oskarżonego za winnego popełnienia zarzucanego mu w pkt III czynu, z tym, że przyjął, iż podrobił podpisG. K.na 4 egzemplarzach umowy pożyczki, czym wyczerpał ustawowe znamiona przestępstwa zart. 270 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.iart. 297 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.i za to na mocyart. 297 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 3 k.k.skazał go na karę 3 miesięcy pozbawienia wolności;

4
uznał oskarżonego za winnego popełnienia zarzucanych mu w pkt IV i V czynów, z tym, że przyjął, iż dopuścił się ich w krótkich odstępach czasu z wykorzystaniem takiej samej sposobności oraz przyjął, że wprowadził w błąd pokrzywdzoneB. K.iG. J., czym wyczerpał ustawowe znamiona ciągu przestępstw zart. 270 § 1 k.k.iart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.i za to na mocyart. 294 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 3 k.k.iart. 91 § 1 k.k.skazał go na jedną karę 1 roku pozbawienia wolności;

5
na mocyart. 91 § 2 k.k.iart. 86 § 1 k.k.orzekł wobec oskarżonego karę łączną 1 roku pozbawienia wolności;

6
na mocyart. 69 § 1 i § 2 k.k.iart. 70 § 1 k.k.wykonanie orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności warunkowo zawiesił oskarżonemu na okres próby 1 roku;

7
na mocyart. 72 § 1 pkt 4 k.k.zobowiązał oskarżonego w okresie próby do wykonywania pracy zarobkowej;

8
na mocyart. 46 § 1 k.k.orzekł wobec oskarżonego obowiązek naprawienia szkody przez zapłatę kwoty 24.750 zł na rzeczB. K.oraz kwoty 24.750 zł na rzeczG. J.;

9
na mocyart. 44 § 1 k.k.orzekł przepadek przez pozostawienie w aktach sprawy przedmiotów stanowiących dowody rzeczowe, opisanych w postanowieniu w przedmiocie dowodów rzeczowych z dnia 26.03.2018 r. pod poz. 1-6,

10
na mocyart. 627 k.p.k.iart. 2 ustawy z dnia 23.06.1973 r. o opłatach w sprawach karnychzasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe stanowiące wydatki poniesione w sprawie w kwocie 70 zł i obciążył go opłatą w kwocie 180 zł.

Apelację od tego wyroku wywiódł jedynie pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG., który choć wskazał, że zaskarża wyrok w całości, to wnioski apelacyjne sformułował wyłącznie w stosunku do rozstrzygnięć zawartych w jego punktach 1, 2 i 3. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1
na podstawieart. 438 pkt 3 k.p.k.błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, mający wpływ na jego treść, poprzez błędne przyjęcie, iż czyny przypisane oskarżonemuM. K.w pkt 1 i 2 wyroku wyczerpują znamiona przestępstwa zart. 270 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.iart. 297 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k., podczas gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy winna prowadzić do ustalenia, iż powyższe czyny wyczerpują nie tylko znamiona ww. przepisów, ale także znamiona przestępstw zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k., albowiem oskarżonyM. K.zawierając w dniu 18 grudnia 2007 r. umowę pożyczki oraz w dniu 5 stycznia 2009 r. aneks do przedmiotowej umowy wprowadził w błąd
    osoby reprezentujące Wojewódzki Sąd Administracyjny wG.co do autentyczności podpisu jego ówczesnej małżonkiG. K.w zakresie w jakim miała ona rzekomo wyrazić zgodę na zaciągnięcie przez niego pożyczki na warunkach określonych tą umową i aneksem, czym doprowadził Wojewódzki Sąd Administracyjny wG.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez udzielenie mu pożyczki w kwocie 200 000 zł;

2
na podstawieart. 438 pkt 3 k.p.k.błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, mający wpływ na jego treść, poprzez błędne przyjęcie, iż czyn przypisany oskarżonemuM. K.w pkt 3 wyroku wyczerpuje znamiona przestępstwa zart. 270 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.iart. 297 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.,
    podczas gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy winna prowadzić do ustalenia, iż powyższy czyn wyczerpuje nie tylko znamiona ww. przepisów, ale także znamiona przestępstwa zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k., albowiem oskarżonyM. K.zawierając w dniu 30 grudnia 2010 r. umowę pożyczki wprowadził w błąd osoby reprezentujące Wojewódzki Sąd Administracyjny wG.co do autentyczności podpisu jego ówczesnej małżonkiG. K.w zakresie w jakim miała ona rzekomo wyrazić zgodę na zaciągnięcie przez niego pożyczki na warunkach określonych tą umową, czym doprowadził Wojewódzki Sąd Administracyjny wG.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez udzielenie mu pożyczki w kwocie 260 000 zł;

3
na podstawieart. 438 pkt 3 k.p.k.błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, mający wpływ na jego treść, poprzez błędne przyjęcie, iż oskarżonyM. K.swoim zachowaniem opisanym w pkt 3 wyroku nie wyrządził WSA wG.szkody,
    podczas gdy z materiału dowodowego sprawywynika, iż oskarżony uzyskał od WSA wG.pożyczkę w kwocie 260 000 zł, która to nie została oskarżycielowi posiłkowemu zwrócona w znacznej części;

4
na podstawieart. 438 pkt 2 k.p.k.obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść wyroku, a toart. 7 k.p.k.,art. 410 k.p.k.poprzez ocenę materiału dowodowego z przekroczeniem reguł swobodnej oceny dowodów, a w szczególności wyjaśnień oskarżonego oraz zeznań świadkówG. J.iB. K.w zakresie, w jakim Sąd I instancji ustalił, iż oskarżony zawierając umowy pożyczek nie działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i zamiarem doprowadzenia WSA wG.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, podczas gdy prawidłowa ocena dowodów winna prowadzić do odmiennych wniosków;

5
na podstawieart. 438 pkt 2 k.p.k.obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść wyroku, a toart. 424 § 1 k.p.k.poprzez niedostateczne wyjaśnienie w uzasadnieniu podstawy prawnej wyroku,albowiem poza suchym przytoczeniem treści przepisów prawa karnego materialnego brak jest w tym zakresie jakiejkolwiek analizy;

6
na podstawieart. 438 pkt 2 k.p.k.obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść wyroku, a toart. 167 k.p.k.,art. 366 § 1 k.p.k., tj. nieustalenie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, mających znaczenie dla ich rozstrzygnięcia i niepoczynienie jakichkolwiek ustaleń odnośnie sytuacji finansowej i majątkowej oskarżonegoM. K., a zwłaszcza co do wysokości jego zobowiązań w okresie poprzedzającym udzielenie oskarżonemu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny pożyczek, a zwłaszcza pożyczki z dnia 30 grudnia 2010 r., wsytuacji gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego sprawy w postaci zeznań świadkówG. J.iB. K.oraz wyjaśnień oskarżonego wynika, iż w okresie poprzedzającym zaciągniecie pożyczki dnia 30 grudnia 2010 roku zmagał się on z problemami finansowymi;

7
na podstawieart. 438 pkt 2 k.p.k.obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść wyroku, a toart. 170 § 1 pkt 2 k.p.k.poprzez oddalenie na rozprawie w dniu 27 maja 2019 r. wniosku dowodowego pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.o przesłuchanie w charakterze świadka pracownicy Sądu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.H. Ś.co do okoliczności zawarcia przez oskarżonego umowy pożyczki z dnia 30 grudnia 2010 r. oraz złożenia oświadczeń o udzieleniu poręczenia przez poręczycieli i uznanie, iż okoliczność, która ma być udowodniona, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż z materiału dowodowego wynika, że zgoda małżonka pożyczkobiorcy była warunkiem niezbędnym do udzielenia pożyczki, o czym pokrzywdzone wiedziały, podpisując oświadczenie poręczyciela, podczasgdy okoliczności zawarcia umowy pożyczki i złożenia przedmiotowych oświadczeń stanowią istotną okoliczność sprawy dla ustalenia okoliczności, w jakich doszło do wprowadzenia przez oskarżonego w błąd osoby reprezentujące Wojewódzki Sąd Administracyjny wG.oraz poręczycieli.

Podnosząc powyższe zarzuty, pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.wniósł o:

1
zmianę zaskarżonego wyroku poprzez:

a
uznanie, iż czyny przypisane oskarżonemu w pkt 1, 2 i 3 wyroku stanowią przestępstwa zart. 270 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.w zw.art. 297 § 1 k.k.w zw. zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k., uzupełnienie opisu czynów o wskazanie, iż oskarżonyM. K.działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej wprowadził w błąd przedstawicieli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.co do istotnej okoliczności warunkującej udzielenie pożyczki, tj. istnienia zgody jego ówczesnej małżonkiG. K.na zaciągnięcie przez niego pożyczek, czym doprowadził Wojewódzki Sąd Administracyjny wG.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez udzielenie mu pożyczki oraz nadto w odniesieniu do czynu opisanego w pkt 3 wyroku wyrządził Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego wG.szkodę w określonej wysokości;

b
w odniesieniu do czynu przypisanego oskarżonemu w pkt 3 wyroku na podstawieart. 72 § 2 k.k.orzeczenie wobec oskarżonegoM. K.obowiązku naprawienia szkody wobec Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.,

ewentualnie o

2
uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.(zwanego dalej WSA) zasługiwała co do zasady na uwzględnienie.
Na wstępie należy jednoznacznie wskazać, jaki był zakres zaskarżenia wyroku, gdyż to on decyduje o zakresie sporządzenia uzasadnienia przez sąd odwoławczy. W judykaturze i piśmiennictwie trafnie bowiem wskazuje się, że strona nie może żądać uzasadnienia wyroku w zakresie szerszym, aniżeli sąd drugiej instancji rozpoznawał sprawę, a więc poza zakresem zaskarżenia i podniesionymi zarzutami. Zakres przedmiotowy i podmiotowy wniosku powinien odpowiadać zakresowi kontroli odwoławczej przeprowadzonej w granicach środka odwoławczego (art. 433 § 1 k.p.k.), chyba że sąd odwoławczy orzekł również w zakresie szerszym z uwagi na treśćart. 435, art. 439, art. 440 lub art. 455 k.p.k.(postanowienie SN z 24.10.2018 r., V KZ 47/18, OSNKW 2018/12/82, Legalis nr 1842212, LEX nr 2573011, Biul. SN 2018 nr 12, KZS 2018/12/23; D. Świecki, Komentarz aktualizowany do art. 457 k.p.k., teza 11 [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom II. Komentarz aktualizowany, pod red. D. Świeckiego, LEX/el., 2019). Inaczej mówiąc, zakres uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego limitowany jest zakresem przeprowadzonej kontroli odwoławczej (por. wyrok SN z 18.12.2018 r., III K.K. 539/17, Prok. i Pr. 2019/2/15, Legalis nr 1872939).
Zważywszy, że w realiach niniejszej sprawy nie stwierdzono wypadków przewidzianych wart. 435, art. 439, art. 440 lub art. 455 k.p.k., które obligowałyby do wyjścia poza granice zaskarżenia, sprawę rozpoznano w granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów (art. 433 § 1 k.p.k.). Zarzuty podniesione przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego WSA, a także sformułowane w apelacji wnioski, dotyczyły wyłącznie punktów 1-3 zaskarżonego. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, choć patrząc na literalne brzmienie apelacji, pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego WSA skarżył wyrok w całości, to w istocie uczynił to tylko w zakresie jego punktów 1-3. Wniosek taki wypływał zarówno z analizy całokształtu wniesionego środka odwoławczego, jak i zgravamenu, kształtującego teoretyczne możliwości zaskarżenia wyroku Sądu Okręgowego.
W realiach niniejszej sprawy oskarżyciel posiłkowy WSA wG.miałgravamenw zaskarżeniu orzeczeń zawartych w punktach 1-3 zaskarżonego. Zdaniem Sądu odwoławczego, nie miał on takowego w odniesieniu do rozstrzygnięcia z punktu 4, które dotyczyło wyłącznie oszustwa popełnionego na szkodę oskarżycieli posiłkowychB. K.iG. J..
W tym kontekście warto przypomnieć, żegravamen(uciążliwość orzeczenia) oznacza naruszenie jakiegokolwiek prawnie chronionego dobra uczestnika procesu na skutek wydania przez organ procesowy decyzji o określonej treści. Pełni on funkcję przesłanki zaskarżenia, czyli takiego warunku, określonego w określaart. 427 § 3 k.p.k., który samodzielnie i niezależnie od innych jeszcze warunków powinien wystąpić, aby doszło do skutecznego zaskarżenia rozstrzygnięcia (D. Świecki, Komentarz aktualizowany do art. 427 k.p.k., teza 32 [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom II. Komentarz aktualizowany, pod red. D. Świeckiego, LEX/el., 2019). Co istotne, instytucjagravamenmoże być oceniana pod kątem nie tylko całości środka odwoławczego, lecz także poszczególnych podnoszonych w nim zarzutów (por. postanowienie SN z 19.05.2011 r., I KZP 2/11, OSNKW 2011/6/47).

    Gravamenzwiązany jest z naruszeniem praw lub szkodzeniem interesom skarżącego. „Naruszenie praw” nastąpi wówczas, gdy dane rozstrzygnięcie wywołuje niekorzystne następstwa w sferze prawa zarówno materialnego, jak i procesowego przez wadliwe zastosowanie lub niezastosowanie określonych przepisów, co w konsekwencji może prowadzić do ograniczenia lub zwiększenia obowiązków skarżącego. Naruszenie prawa musi mieć charakter bezpośredni, co oznacza, że nie wystarczy zagrożenie praw odwołującego się ani też tylko pośrednie naruszenie.

    Gravamen
wymaga, aby orzeczenie naruszało bezpośrednio prawa skarżącego. Dlatego też orzeczenie naruszające prawa innej strony pozbawia skarżącego
    gravamendo zaskarżenia, chociażby w sposób pośredni też go dotyczyło. Natomiast „szkodzenie interesom” dotyczy niekorzystnego wpływu rozstrzygnięcia na interesy skarżącego, które zasługują na ochronę prawną (D. Świecki, Komentarz aktualizowany do art. 427 k.p.k., teza 36…).
Zdaniem Sądu Apelacyjnego, nie sposób przyjąć, że wspomniana „bezpośredniość”: naruszenia praw lub szkodzenia interesom WSA wG.zachodziła w odniesieniu do odrębnie osądzonego w punkcie 4 zaskarżonego wyroku zachowania oskarżonego popełnionego na szkodę innych pokrzywdzonych. Oczywiście, nie można tracić z pola widzenia, że każde orzeczenie stwierdzające popełnienie przestępstwa przeciwko mieniu na szkodę innych pokrzywdzonych, rodzi lub może rodzić powstanie tytułów egzekucyjnych i w efekcie roszczenia z ich strony, co z kolei ogranicza możliwość zaspokojenia przez innego pokrzywdzonego. Jednak, taka sytuacja prowadzi wyłącznie do pośredniego szkodzenia interesom majątkowym takiego pokrzywdzonego. Zresztą, odmienna interpretacja prowadziłaby do otwarcia drogi do zaskarżenia przez każdego pokrzywdzonego dowolnego orzeczenia zawartego w wyroku, stwierdzającego popełnienie przestępstwa na szkodę innego pokrzywdzonego. Taki kierunek wykładni powodowałby pozbawienie znaczenia prawnego instytucji unormowanej wart. 427 § 3 k.p.k., co przeczyło założeniu o racjonalności ustawodawcy.
W ocenie sądu odwoławczego, zagadnienie tak rozumianegogravamenmiał również w polu widzenia skarżący, który wszak nie postawił żadnych zarzutów orzeczeniu zawartemu w punkcie 4 zaskarżonego wyroku. W szczególności takowych nie sformułowano w punktach 1-6petitumapelacji. Zarzut z punktu 7 (pomijając w tym miejscu kwestię jego zasadności) dotyczył okoliczności zawarcia umowy pożyczki w kontekście mającym wykazać trafność koncepcji skarżącego o doprowadzeniu do oszustwa. Nie mogło przy tym chodzić o oszustwo na szkodęB. K.iG. J., bowiem co do nich oskarżonego uznano winnym takiego czynu w punkcie 4 zaskarżonego wyroku. O tym, że analizowany zarzut nie dotyczył okoliczności mających znaczenie dla tegoż czynu, przekonywał niezbity fakt, że apelujący nie wnosił o jakąkolwiek zmianę zaskarżonego wyroku w zakresie punktu 4. W istocie bowiem, co klarownie wynikało z wniosków skarżącego, zarzuty sformułował on wyłącznie wobec rozstrzygnięć zawartych w punktach 1-3 zaskarżonego wyroku.
W tym miejscu należy zwrócić uwagę na specyficzną sytuację procesową, jaka zaistniała w niniejszej sprawie w związku z ograniczonymi zarzutami postawionymi wyłącznie przez jednego z oskarżycieli posiłkowych. Nie tylko bowiem, że zarzuty dotyczyły – jak wykazano wyżej – tylko rozstrzygnięć zawartych w punktach 1, 2 i 3 zaskarżonego wyroku, ale wskazywały na uchybienia wyłącznie w postaci braku konkretnych ustaleń faktycznych w zakresie znamion czynów zart. 286 § 1 k.k.(ewentualnie w zw. zart. 294 § 1 k.k.) i nieprzypisania tych przestępstw popełnionych przez oskarżonego na szkodę Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.. Pamiętać przy tym należy, że w świetle zakazureformationis in peiuszart. 434 § 1 pkt 3in principiok.p.k.sąd odwoławczy mógł orzec na niekorzyść oskarżonego tylko w razie stwierdzenia podniesionych przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego WSA uchybień, a nie jakichkolwiek innych. Wykluczało to możliwość ingerencji ze strony sądu odwoławczego na niekorzyść oskarżonego w ustalenia faktyczne w zakresie czynów i przestępstw przypisanych oskarżonemu, a także w wymierzoną karę łączną, która wszak w ogóle nie była kwestionowana. Z kolei w zakresie kar jednostkowych wymierzonych oskarżonemu w punktach 1-3 zaskarżonego wyroku, co do zasady nie było podstaw do ich zaostrzenia poza wyjątkiem wynikającym z przypisania w każdym przypadku znamion czynu zart. 286 § 1 k.k.(ewentualnie w zw. zart. 294 § 1 k.k.). Skoro bowiem skarżący wnosił o zakwalifikowanie czynów również z tego artykułu, to oczywistym było, że zarazem domagał się wymierzenia kar za takie właśnie przestępstwa. Zdaniem sądu odwoławczego, kary te w postępowaniu odwoławczym nie mogły być orzeczone w wysokości wyższej niż minimalne ustawowe zagrożenie za czyn zart. 286 § 1 k.k.(ewentualnie w zw. zart. 294 § 1 k.k.), gdyż kary jednostkowe w punktach 1-3 zaskarżonego wyroku zostały wymierzone oskarżonemu właśnie w wysokościach równych dolnej ustawowej granicy przypisanych tam czynów.
Tak zarysowany zakres zaskarżenia wyroku przekładał się na zakres uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego, odpowiadający wnioskowi prokuratora. Dlatego też, sporządzone przez oskarżycieli posiłkowychB. K.iG. J.wnioski o sporządzenie w całości i doręczenie uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego nie mogły doprowadzić w pełni do postulowanego w nich skutku. W opisanych realiach procesowych niniejsze uzasadnienie wyroku ogranicza się wyłącznie do wskazania, czym kierował się sąd odwoławczy wydając rozstrzygnięcia reformatoryjne co do punktów 1, 2 i 3 zaskarżonego wyroku (wniosek zart. 433 § 1 k.p.k.iart. 434 § 1 k.p.k.) oraz dlaczego dotyczące ich zarzuty i wnioski apelacji uznał za zasadne albo niezasadne (art. 457 § 3 k.p.k.), a nie do wykazania, dlaczego za zasadne uznał pozostałe rozstrzygnięcia sądu I instancji, które nie były skarżone.
Przechodząc do oceny zarzutów stawianych przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego WSA, stwierdzić należy, że w przeważającej większości trafne były te z nich, które wskazywały na błędy w ustaleniach faktycznych, a spośród pozostałych na uwzględnienie zasługiwały jedynie te, w których podniesiono naruszenieart. 424 § 1 k.p.k.Wpływ tych pierwszych uchybień na treść zaskarżonego wyroku był oczywisty, gdyż wskutek dopuszczenia się ich doszło do niepełnego przypisania oskarżonemu zachowań karalnych, a w efekcie do wadliwej, gdyż nazbyt ubogiej, kwalifikacji prawnej czynów i niższych kar jednostkowych.
Analizując pisemne uzasadnienie zaskarżonego wyroku, należy przyznać rację skarżącemu, że doszło do naruszeniaart. 424 § 1 pkt 2 k.p.k.przez niewyjaśnienie podstawy prawnej wyroku, gdyż za takowe nie sposób było uznać przytoczenia treści przepisów prawa karnego materialnego bez jakiejkolwiek ich bliższej analizy i choćby próby dokonania pod nie subsumpcji ustalonych zachowań oskarżonego. Wadliwość ta ogniskowała się w braku interpretacji poszczególnych znamion przestępstwa oszustwa. Jak się wydaje, gdyby do takiej interpretacji doszło przed wydaniem wyroku, Sąd Okręgowy dostrzegłby, że w istocie oskarżony swym zachowaniem wyczerpał wszystkie znamiona czynów zart. 286 § 1 k.k.Znamienne bowiem było, że zachowania oskarżonego opisane w jego wyjaśnieniach oraz w zeznaniach oskarżycielek posiłkowych nie były sporne. Wystarczyło je poprawnie zakwalifikować. Sąd Apelacyjny ma na uwadze, że nie uczynił tego w akcie oskarżenia prokurator, ani w toku postępowania pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG., ale rolą sądu I instancji było dostrzeżenie wadliwości postępowania stron i – mimo tego – wydanie prawidłowego wyroku. Skoro wyrok ów odbiegał od wymogów prawa materialnego, należało go zmienić, mimo że impuls ku temu dał dopiero nowy pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego WSA ustanowiony na etapie postępowania międzyinstancyjnego.
Podkreślenia wymaga, że przytoczone w apelacji poglądy zawarte w judykatach obrazujących, w jaki sposób prawidłowo winny być interpretowane znamiona oszustwa, Sąd Apelacyjny podziela. Warto przytoczyć niektóre z nich, gdyż dobrze uzmysławiają, dlaczego – i to wyłącznie w oparciu o dowody przeprowadzone w postępowaniu pierwszoinstancyjnym – oskarżonemu należało przypisać oprócz czynów zabronionych wymienionych w zaskarżonym wyroku, również popełnienie trzech oszustw.
Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko skarżącego, że podejmując czynności związane z zaciągnięciem pożyczek na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych w dniach 18 grudnia 2007 r. oraz 30 grudnia 2010 r., a także z zawarciem aneksu z dnia 5 stycznia 2009 r. do pierwszej z nich, oskarżony w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, za pomocą wprowadzenia w błąd, doprowadził Wojewódzki Sąd Administracyjny wG.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem.
Analizując znamiona określające czynność sprawczą, przypomnieć wypada, że w sytuacji wprowadzenia w błąd sprawca wywołuje w świadomości pokrzywdzonego lub innej osoby, której mienie stanowi przedmiot rozporządzenia dokonywanego przez wprowadzenie w błąd, fałszywe wyobrażenie, czyli rozbieżność między obiektywną rzeczywistością, a jej wyobrażeniem u osoby dokonującej rozporządzenia mieniem. Może ono dotyczyć osoby, rzeczy, zjawiska lub zdarzenia, mającego znaczenie dla podjęcia decyzji o rozporządzeniu mieniem. Opis znamion oszustwa nie określa sposobów, przy pomocy których można wprowadzić w błąd daną osobę. Ustawa nie zawiera w tym zakresie żadnych ograniczeń, wprowadzenie w błąd możliwe jest więc przy wykorzystaniu wszelkich sposobów i metod, które doprowadzą do powstania rozbieżności między świadomością osoby rozporządzającej mieniem, a rzeczywistym stanem rzeczy.
Art. 286 § l k.k.nie wymaga przy tym, aby dla wprowadzenia w błąd sprawca podejmował szczególne czynności, polegające na działaniu podstępnym lub chytrym. Dla uznania, iż mamy do czynienia z wprowadzeniem w błąd, wystarczające jest każde, jakiekolwiek działanie, które może doprowadzić do powstania błędnego wyobrażenia o rzeczywistości u osoby rozporządzającej mieniem (postanowienie SN z 26.06.2003 r., V KK 324/02, LEX nr 80291). Wprowadzenie w błąd dotyczyć musi tzw. istotnych okoliczności danej sprawy, a więc takich, które mogą mieć wpływ na podjęcie przez pokrzywdzonego finalnej decyzji o rozporządzeniu mieniem. Wystarczające jest ustalenie, że pokrzywdzony nie zawarłby umowy, gdyby wiedział o okolicznościach, które były przedmiotem wprowadzenia go w błąd przez sprawcę. Do wprowadzenia w błąd skutkującego niekorzystnym rozporządzeniem mieniem wystarczające jest więc wywołanie błędnego wyobrażenia o okolicznościach decydujących o rozporządzeniu lub sposobie rozporządzenia (wyrok SN z 02.10.2015 r., III K.K. 148/15, LEX nr 1816561).
W przypadku czynów z punktów 1, 2 i 3 zaskarżonego wyroku dotyczących dwóch pożyczek i aneksu do pierwszej z nich przedstawiciele Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.zostali wprowadzeni przez oskarżonego w błąd co do istotnej okoliczności warunkującej udzielenie pożyczki (w odniesieniu do aneksu – wydłużenia terminu spłaty) w postaci istnienia zgody jego ówczesnej żonyG. K.na zaciągnięcie przez niego pożyczki. Trafnie wskazał skarżący, że o tym, iż zgoda taka była nieodzowna celem udzielenia pożyczki, świadczył jednoznacznie wzór formularza stosowanego przy udzielaniu pożyczek na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych sędziów, określony zarządzeniem nr 19 Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.z dnia 21 października 2010 r., a także zeznania świadkaU. Z.(k. 421). Wyjaśnienia oskarżonego i zeznania świadkówB. K.iG. J.jednoznacznie dowodziły, że wymienieni mieli świadomość tego, iż uzyskanie takiej zgody było warunkiem koniecznym udzielenia pożyczki.
Zauważyć należy, że skoro wprowadzenie w błąd dotyczyło upozorowania przez oskarżonego, że uzyskał zgodę żony, to irrelewantnym były rozważania, czy obejmowało ono również zamiar i możliwość wywiązania się z powziętych zobowiązań. Tym samym, bez wpływu na treść wyroku były ewentualne uchybienia objęte zarzutem z punktu 6 apelacji.

    Ergo
, Sąd Okręgowy nie miał obowiązku czynić szczegółowych ustaleń odnośnie sytuacji finansowej i majątkowej oskarżonegoM. K., a w zarysie wynikała ona ze wskazanych w apelacji passusów z depozycji procesowych oskarżonego i świadkówB. K.iG. J..
Przechodząc do wykładni znamienia „rozporządzenia mieniem”, za trafny należy uznać pogląd, iż pojęcie to na gruncieart. 286 § 1 k.k.należy rozumieć autonomicznie jako wszelkie czynności prowadzące do zmiany stanu majątkowego, w szczególności zmiany we władaniu mieniem (M. Dąbrowska-Kardas, Komentarz art. 286 kodeksu karnego (Dz.U.97.88.553), teza 60 [w:] Kodeks karny. Część szczególna. Tom III. Komentarz do art. 278-363 k.k., pod red. A. Zolla, Zakamycze, 2006, wyd. II). Klasycznym przejawem rozporządzenia mieniem jest oddanie innej osobie do dyspozycji własnych pieniędzy, co ma miejsce w przypadku pożyczki.
Sąd Apelacyjny w pełni podziela stanowisko piśmiennictwa [M. K., Komentarzart. 286 kodeksu karnego(Dz.U.97.88.553), teza 65…] i judykatury (postanowienie SN z 27.06.2001 r., V KKN 96/99), iż niekorzystne rozporządzenie mieniem, o którym mowa wart. 286 § 1 k.k., nie powinno być utożsamiane z wyrządzeniem szkody. Rozporządzenie mieniem może być uznane za niekorzystne nie tylko z tego powodu, że sprawca doprowadzający inną osobę do rozporządzenia nie zamierza zwrócić przedmiotu rozporządzenia (mienia), lecz także z innych powodów. O niekorzystności rozporządzenia mieniem przesądza ocena rozporządzenia z punktu widzenia interesów osoby rozporządzającej lub innej osoby pokrzywdzonej. Ustawowe znamię „niekorzystnego rozporządzenia mieniem” zostaje spełnione wówczas, gdy sprawca działając w sposób opisany wart. 286 § 1 k.k.doprowadza inną osobę do takiego rozporządzenia mieniem, które jest niekorzystne z punktu widzenia jej interesów. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreślono: „Korzyść majątkowa w rozumieniuart. 286 § 1 k.k.jest niewątpliwie pojęciem szerszym niż przywłaszczenie, zagarnięcie mienia, stanowiące cel działania sprawcy (animus rem sibi habendi). Dlatego też, dla realizacji znamienia działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, sprawca bynajmniej nie musi dążyć do przywłaszczenia mienia stanowiącego przedmiot oszukańczych zabiegów, wystarczy, że zamierza osiągnąć korzyść majątkową wynikającą z niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez osobę czy inny podmiot wprowadzone w błąd” (wyrok SN z 01.08.2002 r., III KK 230/02, Prok. i Pr. 2003/3/12).
W realiach niniejszej sprawy udzielenie pożyczek oskarżonemu należało uznać za niekorzystne z dwóch różnych powodów, ocenianych z odmiennych perspektyw. Po pierwsze, jak trafnie zauważył skarżący w uzasadnieniu apelacji (str. 7), zawarcie umów pożyczek oraz aneksu do jednej z nich bez zgody małżonka na ich zawarcie spowodowało istotne ograniczenie zakresu egzekucji w przypadku zaprzestania regulowania przez oskarżonego rat pożyczki, wynikające z treściart. 41 k.r.o.Zarazem, działanie oskarżonego polegające na podrobieniu podpisów jego żony otworzyło poręczycielom drogę w trybieart. 88 § 1 k.c.do uchylenia się od skutków prawnych złożonych przez nich oświadczeń woli o udzieleniu poręczenia z powołaniem się na złożenie go pod wpływem błędu.B. K.orazG. J.skorzystały z tego w dniu 4 maja 2017 r. (k. 58 i 59). Choć Prezes Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.nie uznał ich oświadczeń za skuteczne, to z zeznańG. J.wynika, że uczynił tak z powołaniem się na to, iż nie wie, czy doszło do popełnienia przestępstwa (k. 423). Tymczasem aktualnie, wobec uprawomocnienia się zaskarżonego wyroku, argument ten uległ dezaktualizacji. Oceniając niekorzystność rozporządzenia mieniem z odmiennej perspektywy, wskazać należy, że niekorzystność rozporządzenia mieniem wynikała z udzielenia pożyczki osobie niespełniającej warunków do jej uzyskania, coipso factoograniczało wielkość zasobu, z którego te środki są udzielane i niemożność jego udzielania innej osobie. Warto bowiem zauważyć, że pożyczki udzielane na podstawierozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 11 kwietnia 2003 r. w sprawie sposobu planowania i wykorzystywania środków na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych sędziów oraz warunków przyznawania pomocy finansowej z tych środków(Dz.U. z 2003 r. Nr 80, poz. 727) nie miały charakteru komercyjnego, a środki na nie przeznaczone stanowiły do 6% rocznego funduszu wynagrodzeń osobowych sędziów (art. 96 § 2 Prawa o ustroju sądów powszechnych).
Sąd Apelacyjny podzielił argumentację skarżącego w zakresie wyczerpania przez oskarżonego znamion strony podmiotowej popełnionych na szkodę Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.czynów zart. 286 § 1 k.k.w zakresie punktów 1, 2 i 3 zaskarżonego wyroku. Ustalając znamiona strony podmiotowej przestępstwa zart. 286 § 1 k.k., czyli postać zamiaru oskarżonego, wzięto pod uwagę utrwalone w judykaturze i piśmiennictwie stanowisko, że charakterystyczny dla strony podmiotowej tego przestępstwa zamiar bezpośredni powinien obejmować zarówno cel działania sprawcy, jak i sam sposób działania zmierzający do zrealizowania tego celu. Sprawca musi chcieć użyć takiego właśnie sposobu działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i cel ten musi stanowić punkt odniesienia przy realizowaniu każdego ze znamion przedmiotowych przestępstwa. Zamiar sprawcy w płaszczyźnie intelektualnej musi więc obejmować dwa elementy. Z jednej strony, sposób zachowania sprawcy, tzw. środek intelektualny, jakim jest w przypadku oszustwa wprowadzenie w błąd (…). Z drugiej strony, sprawca musi mieć świadomość, że co najmniej może uzyskać korzyść majątkową z planowanego zachowania w wyniku zastosowanego sposobu działania oraz świadomość więzi przyczynowej łączącej podejmowane przez niego działania z niekorzystnym rozporządzeniem mieniem. W płaszczyźnie woluntatywnej zamiar oszustwa przyjmować musi postać chęci skierowanej na zachowanie prowadzące do wywołania błędu (…), chęci doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez osobę, w stosunku do której sprawca podejmuje działania wprowadzające w błąd (…) oraz chęci osiągnięcia przy pomocy obu opisanych wyżej zachowań korzyści majątkowej [por. wyrok SN z 14.01.2004 r., IV K.K. 192/03, LEX nr 84458;M. K.iP. K., Komentarz doart. 286 kodeksu karnego(Dz.U.97.88.553), teza 85…].
Nie ulega wątpliwości, że oskarżony spełnił te warunki. Wszak, chcąc uzyskać pożyczkę na warunkach, których nie spełniał (brak zgody małżonki), kierunkowo zmierzał ku wprowadzeniu do niekorzystnego rozporządzenia mieniem pożyczkodawcy, wprowadzając go celowo w błąd.
Zgodnie zart. 115 § 4 k.k.korzyścią majątkową jest korzyść zarówno dla siebie, jak i dla innej osoby. Nie może budzić wątpliwości, że działanie polegające na pobraniu pieniędzy w określonej kwocie (w ramach pożyczki) lub uzyskaniu lepszych warunków ich oddania (przez zawarcie aneksu do umowy pożyczki) jest działaniem podjętym w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.
W orzecznictwie trafnie wskazuje się, że dla przypisania sprawstwa przestępstwa wyczerpującego kumulatywnie znamiona określone w przepisachart. 297 § 1 k.k.iart. 286 § 1 k.k.niezbędnym jest wykazanie, że w chwili przedkładania pracownikowi banku w celu uzyskania kredytu przerobionego, podrobionego, poświadczającego nieprawdę albo nierzetelnego dokumentu, sprawca nie tylko zamierzał uzyskać kredyt, ale już miał z góry powzięty zamiar doprowadzenia podmiotu określonego wart. 297 § 1 k.k.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem (por. wyrok SA w Katowicach z 14.12.2012 r., II AKa 324/12; wyrok SA w Warszawie z 11.04.2016 r., II AKa 413/15). W przypadku oskarżonegoM. K.podejmującego działania celem uzyskania pożyczek ewidentnie taki zamiar występował. Nie było przy tym potrzeby wykazywania, że w chwili zawierania umowy sprawca nie miał zamiaru zapłacić za uzyskane świadczenie (por. wyrok SN z 02.10.2015 r., III K.K. 148/15, LEX nr 1816561), gdyż okoliczność ta nie należy do znamion przestępstwa zart. 286 § 1 k.k.
Wobec częściowo odmiennych i niepochłaniających się zakresowo znamion, nie budzi wątpliwości, żeart. 297 § 1 k.k.nie jest przepisem szczególnym wobecart. 286 § 1 k.k.(zob. E. Pyka, Oszustwo kredytowe na tle innych przestępstw przeciwko mieniu, Studia Prawnicze i Ekonomiczne Łódź 1999 r. LIX, s. 91 i nast.; wyrok SA w Lublinie z 18.06.2002 r., II AKa 343/01, Prok.i Pr.-wkł. 2003/12/22, LEX nr 75405).
Mając na uwadze, że oskarżony swym zachowaniem wyczerpał również znamiona trzech oszustw, koniecznym było uwzględnienie wniosków skarżącego i dokonanie zmiany zaskarżonego wyroku w ten sposób, że w jego punktach 1, 2 i 3 uzupełniono opisy czynów o ustalenie, że:

-

oskarżony działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej wprowadził w błąd przedstawicieli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.co do istotnej okoliczności warunkującej udzielenie pożyczki, to jest istnienia zgody jego ówczesnej żonyG. K.na zaciągnięcie przez niego pożyczki, czym doprowadził Wojewódzki Sąd Administracyjny wG.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez udzielenie mu pożyczki, przy czym pożyczka ta została w całości spłacona przed wszczęciem postępowania karnego w niniejszej sprawie (w punkcie 1),

oskarżony działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej wprowadził w błąd przedstawicieli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.co do istotnej okoliczności warunkującej wydłużenie terminu spłaty pożyczki, to jest istnienia zgody jego ówczesnej żonyG. K.na zaciągnięcie przez niego pożyczki, czym doprowadził Wojewódzki Sąd Administracyjny wG.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez zmianę warunków spłaty pożyczki udzielonej mu na mocyumowy nr (...)z dnia 18 grudnia 2007 r., przy czym pożyczka ta została w całości spłacona przed wszczęciem postępowania karnego w niniejszej sprawie (w punkcie 2),

oskarżony działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej wprowadził w błąd przedstawicieli Sądu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.co do istotnej okoliczności warunkującej udzielenie pożyczki, to jest istnienia zgody jego ówczesnej żonyG. K.na zaciągnięcie przez niego pożyczki, czym doprowadził Wojewódzki Sąd Administracyjny wG.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez udzielenie mu pożyczki (w punkcie 3).

Oczywistym jest, że w takiej sytuacji należało w każdym przypadku w ramach kwalifikacji prawnej czynów przypisać oskarżonemu również wyczerpanie znamion zart. 286 § 1 k.k.Dodatkowo, w odniesieniu do czynu z punktu 3 zaskarżonego wyroku, oskarżony dopuścił się oszustwa w stosunku do mienia znacznej wartości.Art. 115 § 5 k.k.jako takie mienie definiuje mienie, którego wartość w czasie popełnienia czynu zabronionegoprzekracza200.000 zł. W konsekwencji, konieczne było przyjęcie złożonej kwalifikacji prawnej zart. 286 § 1 k.k.w zw. zart. 294 § 1 k.k.Mylił się skarżący, domagając się przyjęcia takiej kwalifikacji prawnej również w odniesieniu do czynów z punktów 1 i 2 zaskarżonego wyroku, skoro – co było niesporne – wartość mienia wynosiła dokładnie 200.000 zł, a zatem nie przekraczała tej kwoty.
Ponadto, w odniesieniu do czynów z punktów 1 i 2 zaskarżonego wyroku, zaszła konieczność poprawienia w trybieart. 455 k.p.k.błędnej kwalifikacji prawnej, niezależnie od granic zaskarżenia i podnieconych zarzutów. Zauważyć bowiem należy, że bezspornie oskarżony spłacił pożyczkę na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych uzyskaną na podstawieumowy pożyczki nr (...)z dnia 18 grudnia 2007 r., zmienionejaneksem nr (...)z dnia 5 stycznia 2009 r. i nastąpiło to przed zawarciem umowy pożyczki z dnia 30 grudnia 2010 r., czyli przed wszczęciem postępowania karnego w niniejszej sprawie.
Tymczasem, zgodnie zart. 297 § 3 k.k., nie podlega karze, kto przed wszczęciem postępowania karnego dobrowolnie (…) zaspokoił roszczenia pokrzywdzonego. W piśmiennictwie zaznacza się, że ta przesłanka niekaralności związana jest z sytuacją, w której uzyskany za pomocą opisanych wart. 297 § 1 k.k.kredyt lub pożyczka bankowa znalazły się, chociażby częściowo, w stadium realizacji, gdy to pojawić się może roszczenie organu, które to pojęcie należy rozumieć cywilistycznie jako istnienie po stronie indywidualnie oznaczonego podmiotu obowiązku wykonania świadczenia na rzecz uprawnionego, z którym skorelowane jest prawo żądania przez uprawnionego, aby zobowiązany zachował się w określony sposób [P. Kardas, Komentarzart. 297 kodeksu karnego(Dz.U.97.88.553), tezy 105 i 106 [w:]Kodeks karny. Część szczególna. Tom III. Komentarz doart. 278-363 k.k., pod red. A. Zolla, Zakamycze, 2006, wyd. II]. Podkreślić należy, że przesłanka dobrowolności jest spełniona, gdy sprawca decyduje się na naprawienie szkody w wyniku dokonania swobodnego wyboru, wolnego od toczącego się postępowania karnego, gdy nie jest on zmuszony do dokonania tej czynności (jw. teza 172). Co istotne, naprawienie szkody musi nastąpić przed wszczęciem postępowania karnego. Chociaż ustawodawca nie określa jednoznacznie, o jaki rodzaj postępowania karnego chodzi w przypadku tego elementu, to w literaturze przedmiotu zasadnie wskazuje się, że znamię „przed wszczęciem postępowania karnego” oznacza zgodnie zart. 303 k.p.k.wszczęcie postępowania w sprawie (

    in rem), czyli odnoszącego się do rozpoczęcia postępowania przygotowawczego, mającego doprowadzić do ujawnienia sprawcy przestępstwa oraz zebrania i utrwalenia materiału dowodowego, gdyż w wypadkach, gdy ustawodawca łączy pewne konsekwencje z chwilą wszczęcia postępowania przeciwko osobie (

    in personam), wyraźnie formułuje to w przepisie (np.art. 102 k.k.). Nie powinno ulegać wątpliwości, że klauzula bezkarności przewidziana wart. 297 § 3 k.k.odnosi się wyłącznie do czynów zabronionych określonych wart. 297 § 1 i 2 k.k.W wypadku gdy sprawca tym samym czynem realizuje znamiona określonych w innych przepisach typów czynu zabronionego, spełnienie przesłanek określonych wart. 297 § 3 k.k.doprowadzi do niepodlegania karze jedynie za przestępstwa przewidziane wart. 297 § 1 i 2 k.k., w pozostałym zakresie sprawca ponosić będzie odpowiedzialność na ogólnych zasadach (jw. teza 18).
Skoro oskarżonyM. K.dobrowolnie zaspokoił roszczenia pokrzywdzonego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.wynikające z udzielanie mu pożyczki na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych na podstawieumowy pożyczki nr (...)z dnia 18 grudnia 2007 r., zmienionejaneksem nr (...)z dnia 5 stycznia 2009 r., to nie sposób było przypisać mu w zakresie czynów z punktów 1 i 2 zaskarżonego wyroku kwalifikacji prawnej zart. 297 § 1 k.k., a zarazem klauzula bezkarności zart. 297 § 3 k.k.nie wyłączała odpowiedzialności oskarżonego za przestępstwo zart. 270 § 1 k.k.iart. 286 § 1w zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 12 k.k.
Przyjęcie – wskutek zmian – w punktach 1 i 2 zaskarżonego wyroku kumulatywnej kwalifikacji prawnej opartej również naart. 286 § 1 k.k., a w punkcie 3 tegoż wyroku – także zart. 294 § 1 k.k., sprawiło, że koniecznym stało się podwyższenie kar jednostkowych odpowiednio do 6 miesięcy oraz 1 roku pozbawienia wolności. Jak wskazano wyżej, podczas analizy konstrukcji zarzutów skarżącego, ze względu na zakazreformationis in peius, niemożliwe było orzeczenie kar surowszych, a jedynie w wysokości równej dolnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego wart. 286 § 1 k.k.oraz wart. 294 § 1 k.k.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego, konieczność opisanych zmian wynikała wyłącznie z błędnych ustaleń faktycznych sądumeriti, powiązanych z pominięciem analizy znamion czynu zart. 286 § 1 k.k., a także regulacji zawartych wart. 294 § 1 k.k.iart. 297 § 3 k.k.Wbrew twierdzeniom skarżącego, błędy te nie wynikały z naruszenia przepisów postępowania wskazanych wpunktach 4, 6 i 7apelacji, w szczególnościart. 7 k.p.k.Podkreślić bowiem trzeba, że Sąd Okręgowy dał wiarę w całości wyjaśnieniom oskarżonego oraz zeznaniom świadkówB. K.iG. J., a i pozostałym dowodom, ograniczając tylko wartość dowodową zeznań świadkaU. Z.. Wymienione dowody, jak wyżej wykazano, pozwalały zaś na wyprowadzenie wniosków i poczynienie ustaleń faktycznych co do wyczerpania przez oskarżonego znamion trzech oszustw.
Zarzut skarżącego naruszeniaart. 170 § 1 pkt 2 k.p.k.poprzez oddalenie na rozprawie w dniu 27 maja 2019 r. wniosku dowodowego pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego WSA o przesłuchanie w charakterze świadka pracownicy tegoż sąduH. Ś.co do okoliczności zawarcia przez oskarżonego umowy pożyczki z dnia 30 grudnia 2010 r. oraz złożenia oświadczeń o udzieleniu poręczenia przez poręczycieli był chybiony już z tego powodu, że wbrew treści zarzutu ów wniosek dowodowy został złożony „na okoliczność, że poręczyciele składali oświadczenia wcześniej niż została zawarta umowa pożyczki” (k. 423v). W kontekście rzeczywiście złożonego wniosku uzasadnienie postanowienia Sądu Okręgowego oddalającego go w oparciu o przyjęcie, iż okoliczność, która ma być udowodniona, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, było trafne. Istota sprawy sprowadzała się wszak do faktu, że zgoda małżonka pożyczkobiorcy była warunkiem niezbędnym do udzielenia pożyczki, o czym pokrzywdzoneB. K.iG. J.wiedziały, podpisując oświadczenia poręczycieli.
Zważywszy, że pożyczka udzielona oskarżonemu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wG.na podstawie umowy pożyczki z dnia 30 grudnia 2010 r. nie została spłacona, oczywiście zasadnym był zarzut skarżącego nieprzyjęcia przez sądmeriti, że doszło do wyrządzenia szkody. Jednak, wbrew twierdzeniom apelującego, nie było podstaw formalnych do orzeczenia na jego rzecz obowiązku naprawienia szkody.
Wykluczała to klauzula antykumulacyjna zart. 415 § 1 k.p.k.zakazująca takiego orzekania, gdy roszczenie wynikające z popełnienia przestępstwa jest przedmiotem innego postępowania albo o roszczeniu tym prawomocnie orzeczono. Przypomnieć należy, że w orzecznictwie (wyrok SN z 18.01.2013 r., V KK 378/12, LEX nr 1277805) i doktrynie (K. Eichstaedt, Komentarz do art. 415 k.k., teza 3 [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, pod red. D. Świeckiego, LEX/el., 2019) nie budzi wątpliwości, że zakaz przewidziany wart. 415 § 1 k.p.k.obejmuje zarówno orzekanie o obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem na podstawieart. 46 § 1 k.k., jak i o zobowiązaniu oskarżonego do naprawienia szkody na podstawieart. 72 § 2 k.k.w wypadku warunkowego zawieszenia wykonania kary.
W realiach niniejszej sprawy sąd
    meritiprawidłowo ustalił i było to niesporne, że roszczenie wynikające z przestępstwa objętego punktem 3 zaskarżonego wyroku było przedmiotem postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w Wadowicach pod sygnaturą akt Km 96/15, które okazało się bezskuteczne. Sąd Apelacyjny zauważa, że postępowanie to było prowadzone w oparciu o zawarte w akcie notarialnym oświadczenieM. K.o poddaniu się w trybieart. 777 § 1 pkt 5 k.p.c.rygorowi egzekucji z całego swojego majątku do kwoty 278.338,53 zł co do obowiązku zapłaty wynikającego z udzielenia na mocy umowy z dnia 30 grudnia 2010 r. pożyczki w wysokości 260.000 zł (k. 102). Po nadaniu temu aktowi notarialnemu klauzuli wykonalności postanowieniem Sądu Rejonowego w Wadowicach z dnia 7 stycznia 2015 r., sygn. akt I Co 1914/14 (k. 105) stał się on podstawą egzekucji prowadzonej przeciwkoM. K.. Zatem, ewidentnie o roszczeniu wynikającym z popełnienia przestępstwa przypisanego oskarżonemu w punkcie 3 zaskarżonego wyroku już prawomocnie orzeczono, tyle, że nie wyrokiem, a w opisanej wyżej drodze.
Badając znaczenie tego faktu dla orzekania w niniejszej sprawie, przypomnieć wypada, że opisany akt notarialny stanowi – podobnie jak orzeczenie sądu prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu, ugoda zawarta przed sądem (art. 777 § 1 pkt 1 k.p.c.) oraz inne orzeczenia, ugody i akty, które z mocy ustawy podlegają wykonaniu w drodze egzekucji sądowej (art. 777 § 1 pkt 1 k.p.c.) – tytuł egzekucyjny. W orzecznictwie wskazuje się, że ugoda zawarta przed sądem jako tytuł egzekucyjny stanowi o zabezpieczeniu roszczenia pokrzywdzonego w sposób równie skuteczny, jak określone wart. 777 § 1 pkt 1 k.p.c.orzeczenie sądowe, wobec czego stanowi okoliczność wyłączającą dopuszczalność orzeczenia w postępowania karnym obowiązku naprawienia szkody (uzasadnienie wyroku SN z 23.11.2006 r., IV KK 328/06, LEX nr 224619). Powyższe pozwala postawić tezę, że akt notarialny, w którym będący dłużnikiem oskarżony poddał się egzekucji, i który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej do wysokości w akcie wprost określonej albo oznaczonej za pomocą klauzuli waloryzacyjnej, gdy w akcie wskazano zdarzenie, od którego uzależnione jest wykonanie obowiązku, jak również termin, do którego wierzyciel może wystąpić o nadanie temu aktowi klauzuli wykonalności (art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c.), gdy zarazem obowiązek tej zapłaty wynika z przestępstwa, na podstawieart. 415 § 1 k.p.k.wykluczone jest orzeczenie obowiązku naprawienia szkody (zadośćuczynienia lub nawiązki na rzecz pokrzywdzonego) wyrządzonej tym przestępstwem.
Dlatego też, ze względu na klauzulę antykumulacyjna zart. 415 § 1 k.p.k., postulowane przez skarżącego orzeczenie wobec oskarżonegoM. K.zobowiązania w trybieart. 72 § 2 k.k.do naprawienia szkody na rzecz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wG.(podobnie jak obowiązku zart. 46 § 1 k.k.), było niemożliwe.
Mając powyższe na uwadze, nie stwierdzając innych uchybień uwzględnianych z urzędu niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów, na podstawieart. 437 § 1 i 2 k.p.k.zmieniono zaskarżony wyrok w opisany sposób, w pozostałym zakresie utrzymując go w mocy. Podkreślić należy, że z uwagi na specyficzny, wyżej opisany zakres zaskarżenia, oznacza to utrzymanie w mocy również orzeczenia Sądu Okręgowego w zakresie kary łącznej.
Wobec podjętego rozstrzygnięcia i wniosku pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego (złożonego po raz pierwszy dopiero na etapie postępowania apelacyjnego – vide k. 499v), na mocyart. 627in finek.p.k.w zw. zart. 635 k.p.k.konieczne było zasądzenie od oskarżonego na rzecz oskarżyciela posiłkowego WSA poniesionych przez niego wydatków, na które złożyły się koszty zastępstwa procesowego. Zważywszy, że wysokość tych kosztów wedle złożonego ich spisu (k. 497-498) wynosiła 2000 zł, a kwota ta mieści się w granicach wynikających z § 11 ust. 2 pkt 5 i ust. 7 (stawka 1200 zł) w zw. z § 15 ust. 1 i 3 (maksymalnie do sześciokrotności tej stawki) w zw. z § 16 (oświadczenie o wysokości kosztów wynikające ze złożonego wniosku) rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2015.1800 ze zm.), zasądzono od oskarżonego taką kwotę.
Oskarżony od początku postępowania deklarował chęć poddania się karze i nie dał powodu do przeprowadzenia postępowania odwoławczego. Oceniając powyższe okoliczności przez pryzmat względów słuszności, zwolniono oskarżonego na podstawieart. 634 k.p.k.w zw. zart. 624 § 1 k.p.k.od ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze.
Sędzia Marcin Ciepiela Sędzia Aleksander Sikora  Sędzia Alicja Bochenek