Sąd Apelacyjny w Lublinie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I AGa 45/19
Data wyroku: 2020-02-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE
Sędziowie: Tomasz Lebowa, Mariusz Tchórzewski, Ewa Bazelan
Słowa kluczowe: Wymagalność roszczenia
Podstawa prawna: art. 455 kc
Teza: W judykaturze rozumie się przez wymagalność stan, w którym, wierzyciel ma prawna możliwość żądania zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności. Jest to stan potencjalny, o obiektywnym charakterze, którego początek następuje od chwili,  w której wierzytelność zostaje uaktywniona.

Sygn. akt I AGa 45/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 lutego 2020 r.
Sąd Apelacyjny w Lublinie I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący - Sędzia

SA Mariusz Tchórzewski (spr.)

Sędziowie:

SA Ewa Bazelan
SA Tomasz Lebowa

Protokolant

Marcin Pasik

po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2020 r. w Lublinie na rozprawie
sprawy z powództwaPrzedsiębiorstwa Usług (...).Ł.i (...) spółki jawnejwZ.
przeciwko(...) Spółce AkcyjnejwL.
o zapłatę
na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 22 maja 2018 r. sygn. akt(...)

I
oddala apelację;

II
prostuje niedokładność w wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia22 maja 2018 r. sygn. akt(...)w ten sposób, że każdorazowo słowa(...)w firmie powoda zastępuje słowami „M. Ł.”;

III. zasądza od powodaPrzedsiębiorstwo Usług (...)M.i Wspólnicy spółki jawnej wZ.na rzecz pozwanej(...) Spółki AkcyjnejwL.kwotę 4050,- (cztery tysiące pięćdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów w postępowaniu apelacyjnym.
I AGa 45/19UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 22.05.2018 r. w sprawie(...)Sąd Okręgowy w Lublinie oddalił powództwo o zapłatę kwoty 157800,- zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 25.02.2011 r. wniesione przezPrzedsiębiorstwo Usług (...).Ł.i Wspólnicy sp.j. wZ.przeciwko(...) S.A.wL.(pkt I) i orzekł o zasadzie poniesienia kosztów procesu przez strony (pkt II).
Pisemne uzasadnienie zostało zawarte na kartach 551-568 akt sprawy.
W ocenie Sądu Okręgowego zasadny był zarzut pozwanego, że roszczenie powoda jest przedawnione, a także skutecznie pozwany wskazał, jako ewentualną podstawę niezasadności powództwa, wygaśnięcie zobowiązania wskutek skutecznego potrącenia swoich wierzytelności z wierzytelnością wskazaną w pozwie.
Apelację w dniu 17.07.2018 r. wniósł powód, zaskarżając wyrok w całości i wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku przez zasądzenie od pozwanego kwoty 157800,- zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 25.02.2011 r. wraz z kosztami procesu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji (k.572).
Apelujący zgłosił zarzuty:

I
naruszenia prawa procesowego, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia:

a
art. 217 § 1 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c.poprzez niewłaściwe zastosowanie i bezpodstawne oddalenie wniosku dowodowego w postaci dokumentu – załącznika nr 5 do umowy z dnia 23.09.2009 r. bez wskazania jasnej podstawy, czym Sąd Okręgowy pozbawił się możności ustalenia wszystkich okoliczności, które mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy,

b
art. 233 § 1 i 2 k.p.c.poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, dokonanej wybiórczo, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, a także poprzez błędną ocenę materiału dowodowego, co przejawiało się w przyjęciu, że powód nie udowodnił, że nie ponosi winy za opóźnienia w wykonaniu robót w okresie 16.11.2010-29.12.2010 r. oraz za opóźnienie usunięcia usterek w okresie objętym notami księgowymi, a także, że wynagrodzenieP. K.jest zawyżone lub nienależne mimo, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy prowadzi do odmiennych wniosków;

II
naruszenia prawa materialnego:

a
art. 118 k.c.w zw. zart. 123 § 1 pkt 1 k.c.poprzez ich błędne zastosowanie skutkujące oddaleniem powództwa jako roszczenia przedawnionego mimo, że został przerwany bieg przedawnienia roszczenia przysługującego stronie powodowej względem pozwanej spółki,

b
ewentualnie (na wypadek nieuwzględnienia zarzutu poprzedzającego)art. 120 k.c.w zw. zart. 118 k.c.poprzez uznanie, że roszczenie uległo przedawnieniu w sytuacji, gdy stało się wymagalne dopiero w toku postępowania,

c
art. 498 § 1 k.c.w zw. zart. 502 k.c.poprzez uznanie, że pozwany może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelnością powoda w sytuacji, gdy wierzytelność pozwanego w stosunku do powoda uległa przedawnieniu przed dniem, gdy wierzytelność powoda w stosunku do pozwanego stała się wymagalna.

W uzasadnieniu środka zaskarżenia powód doprecyzował powyższe zarzuty wskazując m.in., że: w toku postępowania toczącego się przed Sądem Rejonowym o zawezwanie do próby ugodowej nie doszło do jej zawarcia, jednak złożenie wniosku przerwało bieg przedawnienia roszczenia powoda o zapłatę kwoty 157800,- zł z odsetkami od dnia jej wymagalności, mimo oczywistych omyłek w treści wniosku, które nie mogły jednak zostać poczytane, jak uczynił to Sąd pierwszej instancji, za skutkujące uznaniem, że zawezwano inny podmiot, niż dłużnika powoda. Dodatkowo powód podniósł, że dopiero w dniu 29.01.2016 r. uzyskał od podwykonawcy oświadczenie, że nie zalega mu z żadnymi płatnościami i dopiero z chwilą doręczenia tego oświadczenia pozwanemu jego wierzytelność stała się wymagalna. Apelujący zakwestionował także ustalenia Sądu Okręgowego, że powód nie udowodnił braku swej winy za opóźnienia w wykonaniu prac w okresie 16.11.2010 r. – 29.12.2010 r., w usunięciu usterek w okresach objętych notami księgowymi, jak też zawyżenia wynagrodzenia podmiotu trzeciego usuwającego usterki na zlecenie inwestora. Powód podniósł, że z opinii biegłego przeprowadzonej w sprawie wynika fakt obiektywnych „problemów wykonywania robót za sprawa nadmiernej aktywności wód gruntowych” i trudnych warunków geologicznych, o czym obie strony wiedziały już na etapie podpisywania umowy. W zakresie wynagrodzenia za zastępcze prace przy usuwaniu usterek apelujący wskazał, że w niniejszym przypadku istniały błędy projektowe, a mimo to powód zlecił prace naprawcze w 2011 r. w zakresie likwidacji przecieków wód gruntowych do piwnic budynku i wyrażał gotowość ich dalszego wykonywania przez ten sam podmiot, lecz propozycja powoda została przez inwestora „zignorowana”, a inwestor zlecając te prace nie dopełnił procedury z § 12 umowy, nie informując powoda o rozpoczęciu prac przez podmiot trzeci, co uniemożliwiło powodowi weryfikację stanu budynku i zakresu prac faktycznie koniecznych do wykonania zwłaszcza, że część z tych prac wg opinii biegłego nie miała cechy prac koniecznych. Dodatkowo apelujący zarzucił, że pozwany winien był zaspokoić się w zakresie kosztów wykonania zastępczego z gwarancji udzielonej przez powoda, a nie poprzez potrącenie z jego wynagrodzeniem.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Zaskarżony wyrok odpowiada prawu mimo, że apelacja powoda jest częściowo zasadna.
Jako główny wniosek środka odwoławczego sformułowano żądanie zmiany w całości zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa, w charakterze żądania ewentualnego wniesiono zaś o uchylenie wyroku Sądu I instancji i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpoznania, przy czym z treści apelacji nie wynika podstawa tego żądania ewentualnego. Domniemywać jedynie należy, że strona wywodziła zarzut nierozpoznania przez Sąd Okręgowy istoty sprawy. Wniosek ewentualny, jako dalej idący wymagał pierwszoplanowego rozważenia.
W myślart. 386 § 2-4 k.p.c., poza wypadkami stwierdzenia nieważności postępowania, przyczyn odrzucenia pozwu lub podstaw do umorzenia postępowania, Sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania tylko w razie nierozpoznania przez Sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.
W ocenie Sądu Apelacyjnego na gruncie niniejszej sprawy nie zachodzi żadna ze wskazanych podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku. Tym samym, wniosek pozwanego nie zasługuje na uwzględnienie.
Jedyny, możliwy do wywiedzenia z treści apelacji zarzut (nierozpoznania przez Sąd Okręgowy istoty sprawy) nie jest uzasadniony, gdyż o tego rodzaju sytuacji można mówić, gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy zaniechał on zbadania materialnej podstawy powództwa albo merytorycznych zarzutów pozwanego, ewentualnie gdy uzasadnienie Sądu ma tego rodzaju braki, że nie zawiera elementów pozwalających na weryfikację stanowiska sądu - gdy braki uzasadnienia w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych, oceny dowodów i oceny prawnej są tak znaczne, że sfera motywacyjna orzeczenia pozostaje nieujawniona (por. na tym tle m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 9.11.2012r., IV CZ 156/12, z 27.06.2014r., V CZ 41/14 i z 3.06.2015 r., V CZ 115/14). Tego rodzaju sytuacja nie występuje w niniejszym przypadku. Mimo nie do końca słusznych wypowiedzi Sąd Okręgowy odniósł się jednak do przedmiotu sprawy, a z uzasadnienia wynika tok rozumowania, który doprowadził Sąd pierwszej instancji do wydania zaskarżonego orzeczenia. Uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego zawiera niezbędne elementy odzwierciedlające w dostatecznym stopniu tok procesu myślowego i decyzyjnego, których ostatecznym wynikiem jest zaskarżony wyrok, co pozwala na dokonanie kontroli instancyjnej i stwierdzenie w jej wyniku bezzasadności tego zarzutu.
Podnoszone natomiast przez skarżącego zarzuty co do tego, że Sąd nie odniósł się do niektórych dowodów, czy że błędne ocenił ich moc, czy też poczynił ustalenia wbrew dowodom, nie są zarzutami, które mogłyby świadczyć o nierozpoznaniu istoty sprawy. Dlatego też nie zachodziły podstawy zart. 386 § 4 k.p.c.do uchylenia zaskarżonego wyroku.
Sąd Apelacyjny rozważył, zatem zarzuty apelacji pozwanego w kontekście wniosku o zmianę zaskarżonego wyroku.
Niezasadny jest zarzut naruszeniaart. 217 § 1 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c.przez Sąd Okręgowy poprzez oddalenie wniosku dowodowego z dokumentu, gdyż dowód ten jest irrelewantny dla rozpoznania sprawy i z tej samej przyczyny stosowny wniosek strony ponowiony w apelacji został oddalony przez Sąd Apelacyjny, co zostanie szerzej wyjaśnione w dalszej części uzasadnienia.
W pierwszej kolejności należy się ustosunkować do zarzutów niewłaściwej oceny dowodów, a w konsekwencji błędu w ustaleniach faktycznych, ponieważ ustalenia faktyczne są miarodajne do oceny, czy doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego.
Przepisart. 233 k.p.c.określa zasady oceny dowodów przez sąd. Naruszenieart. 233 § 1 k.p.c.może polegać na błędnym uznaniu, że przeprowadzony w sprawie dowód ma moc dowodową i jest wiarygodny albo że nie ma mocy dowodowej lub nie jest wiarygodny. Uchybienie tego rodzaju może być skutkiem nieuwzględnienia przez sąd przy ocenie poszczególnych dowodów zasad logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego lub całokształtu zebranego materiału dowodowego, bądź też przeprowadzenia określonych dowodów niezgodnie z zasadami procedury cywilnej. Dla skutecznego postawienia zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.konieczne jest wskazanie, jakie konkretnie zasady lub przepisy naruszył sąd przy ocenie poszczególnych dowodów oraz jaki wpływ dane uchybienie miało na wynik sprawy. Kwestionowanie dokonanej przez sąd oceny dowodów nie może natomiast polegać jedynie na zaprezentowaniu przez skarżącego ustalonego przez siebie, na podstawie własnej oceny dowodów, stanu faktycznego (tak też Sąd Najwyższy m.in. w wyrokach z dnia 18.01.2002 r., I CKN 132/01; z dnia 28.04.2004 r., V CK 398/03; z dnia 13.10.2004 r., III CK 245/04; z dnia 18.06.2004 r., II CK 369/03; w postanowieniu z dnia 10.01.2002 r., II CKN 572/99). Z kolei zarzut naruszeniaart. 233 § 2 k.p.c., o ile to w nim zawartą normę prawną skarżący miał na myśli wnosząc apelację, nie mógł odnieść skutku już z tego względu, że przepis ten w ogóle nie miał zastosowania w sprawie.
Ogólnie należy wskazać, że poczynione przez Sąd Okręgowy ustalenia zostały poczynione w oparciu o powołane dowody, ocenione przez ten Sąd zgodnie z kryteriami przewidzianymi wart. 233 § 1 k.p.c.Wbrew zarzutom apelacji Sąd Okręgowy prawidłowo obdarzył wiarą wszystkie dowody z dokumentów złożonych przez strony, jak też prawidłowo uznał, że ich forma (kopie, w tym poświadczone za zgodność z oryginałem) nie budzi wątpliwości, co do prawdziwości i autentyczności, jak również poprawnie ocenił wiarygodność dowodów osobowych w trybieart. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 328 § 2 k.p.c.(w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania) i powtarzanie tej argumentacji jest zbędne. Wymieniony w zarzutach przepisart. 233 § 1 k.p.c.przyznaje Sądowi swobodę w ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, a zarzut naruszenia tego uprawnienia tylko wtedy może być uznany za usprawiedliwiony, jeżeli Sąd zaprezentuje rozumowanie sprzeczne z regułami logiki bądź z doświadczeniem życiowym, co w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Ugruntowane jest w orzecznictwie stanowisko, że jeżeli z zebranego materiału dowodowego Sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena Sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego dawały się wysnuć wnioski odmienne. Ponadto, dla skuteczności zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.nie wystarcza stwierdzenie o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych, konieczne jest wskazanie przyczyn dyskwalifikujących w tym zakresie postępowanie Sądu orzekającego. Zwalczanie zasady swobodnej oceny dowodów nie może polegać tylko na przedstawieniu własnych, korzystnych dla skarżącego ustaleń stanu faktycznego, opartych na własnej ocenie, lecz konieczne jest - przy posłużeniu się argumentami jurydycznymi - wykazanie, że przewidzianeart. 233 § 1 k.p.c.kryteria oceny wiarygodności i mocy dowodów zostały naruszone, co miało wpływ na wynik sprawy. Apelacja zaś w przekonywujący sposób, skutecznie tego nie czyni.
Wobec częściowej lakoniczności ustaleń Sądu I instancji oraz ich częściowej niepełności, Sąd Apelacyjny, opierając się na tych samych dowodach (dokumentach), jakie były przeprowadzone w postępowaniu pierwszoinstancyjnym i obdarzając je wiarą z analogicznych przyczyn, dokonał usystematyzowania, sprostowania i uzupełnienia ustaleń faktycznych w sprawie niniejszej w następujący sposób.
Przedsiębiorstwo Usług (...).(...) spółka jawnawZ.(wykonawca) oraz(...) Spółka AkcyjnawL.(inwestor) zawarły umowę z dnia 28.09.2009 r., której przedmiotem było wybudowanie budynku mieszkalnego wielorodzinnego wraz z przyłączem wodociągowym, kanalizacyjnym, gazowym średniego ciśnienia, telefonicznym, energetycznym do zasilania placu budowy i zjazdem z drogi powiatowej w systemie generalnego wykonawstwa z lokalizacją nadziałce nr (...)wB.przyulicy (...), do dnia 15.11.2010 r. (§ 4 ust. 2). W § 3 ust. 4 umowy wykonawca oświadczył, że przed podpisaniem umowy szczegółowo zapoznał się z wszystkimi warunkami lokalnymi i terenowymi niezbędnymi do wykonania przedmiotu umowy, w drodze oględzin placu budowy i nie zgłosił w tym zakresie żadnych zastrzeżeń. W § 4 ust. 3 strony ustaliły przypadki zmiany terminu zakończenia robót, np. wskutek warunków pogodowych zasadniczo odbiegających od przeciętnych w danym czasie, których doświadczony wykonawca nie mógł przewidzieć, warunków pogodowych uniemożliwiających prowadzenie robót ziemnych, betonowych i murowych w postaci wystąpienia i utrzymywania się mrozów poniżej -10oC przez okres dłuższy, niż 5 kolejnych dni roboczych. Zgodnie z § 5 ust. 6 wykonawca miał obowiązek składać bez wezwania zamawiającego, jako konieczny element wymagalności zobowiązania zamawiającego, wraz z fakturą cząstkową lub końcową oświadczenie podwykonawcy o braku zalegania w płatnościach [względem niego] przez wykonawcę lub wskazujące na kwotę zaległego wynagrodzenia. Tylko w takim wypadku mogło nastąpić przekazanie wykonawcy należnego mu od inwestora wynagrodzenia, a w przypadku sporu pomiędzy wykonawcą, a podwykonawcą, w zakresie wynagrodzenia podwykonawcy, inwestor miał wstrzymać wypłatę części wynagrodzenia wykonawcy równej wysokości kwoty spornej, do czasu rozstrzygnięcia zasadności zarzutów podwykonawcy. Zgodnie z § 8 ust. 7 i 8 inwestor miał wypłacić wynagrodzenie należne wykonawcy (z faktur częściowych i końcowej) w kolejny czwartek po upływie 21 dni od daty przyjęcia faktury, przy czym wykonawca upoważnił inwestora do zapłaty przysługującej mu części wynagrodzenia bezpośrednio podwykonawcom, którym przysługiwały wymagalne roszczenia względem wykonawcy, zgodnie z ich fakturami obciążeniowymi. Strony umowy postanowiły, że w konsekwencji powyższego brak dołączenia przez wykonawcę do jego faktury oświadczenia podwykonawcy, wstrzymanie wypłaty wynagrodzenia przez inwestora nie będzie uznawane za niewykonanie zobowiązania przez niego, w tym w odniesieniu do możliwych konsekwencji w zakresie dochodzenia odsetek. Strony umówiły wynagrodzenie wykonawcy, jako ryczałtowe na kwotę 3007500,- zł netto (§ 8 ust. 1), przy czym, z uwagi na zmianę zakresu przedmiotowego prac budowlanych, postanowienie to zmienionoAneksem nr (...)z dnia 2.02.2011 r. na kwotę 2947500,00 zł netto (§ 1 aneksu). W § 13 ust. 4 strony zawarły postanowienie, że wykonawca zapłaci inwestorowi kary umowne w wysokości 0,1% „wartości umownej robót” za każdy dzień zwłoki w zakończeniu robót lub za każdy dzień zwłoki w usunięciu wad w okresie rękojmi i/lub gwarancji w stosunku do uzgodnionego terminu, przy czym w myśl § 12 ust. 8 wynagrodzenie wykonawcy mogło zostać również pomniejszone o wartość prac zastępczych usuwania wad na koszt wykonawcy, których nie usunął on w ogóle w ustalonym terminie, lub nie usunął wszystkich, przy czym inwestor został zwolniony z obowiązku informowania wykonawcy o zleceniu takich prac zewnętrznych osobie trzeciej (umowa nr (...)wraz zaneksem nr (...)– k. 7-26). Przed wykonaniem projektu budowlanego, we wrześniu 2009 r. sporządzona została dokumentacja geotechniczna (zeznania świadkaH. L.– k. 352). Projekt budowlano-wykonawczy przewidywał sposób wykonania izolacji budynku (projekt z 2009 r. – k. 365-371).
Teren budowy został przekazany generalnemu wykonawcy w dniu 29.09.2009 r. (zgodnie z treścią umowy – protokół przekazania – k. 364) i w dniu 1.10.2009 r.Przedsiębiorstwo Usług (...).(...) spółka jawnawZ.(wykonawca) zawarła z(...) Sp. z o.o.wG.(podwykonawcą) umowę o podwykonawcze (§ 3) wykonanie robót budowlanych objętych opisaną uprzednio umową z dnia 28.09.2009 r. (umowa k. 35). Strony tej umowy uzgodniły termin zakończenia prac na dzień 31.05.2010 r. (§ 4), przy czym wydłużenie tego terminu mogło nastąpić wyłącznie z tożsamych przyczyn, jakie uzgodnił wykonawca z inwestorem w ich umowie. Tego samego dnia inwestor dokonał zawiadomienia o rozpoczęciu robót budowlanych (k. 245).
Przez okres pierwszego miesiąca podwykonawca wykonał wyłącznie prace przygotowawcze na placu budowy (w tym usunięcie zakrzaczeń) i do wykonywania wykopów, prac betonowych i murowych przystąpił w okresie zimowym 2009/2010. W miesiącu grudniu 2009 r. wystąpił na budowie 5-cio dniowy okres (w dniach 17-21.12.2009 r.) spadku temperatury dobowej poniżej -10oC, a w miesiącu styczniu 2010 r. analogiczny, 10-dniowy okres (w dniach 19-28.01.2010 r.). Poza tymi okresami łącznie 15 dni nie ziściły się przypadki usprawiedliwiające przesunięcie terminu zakończenia prac zgodnie z umowami pomiędzy inwestorem, a wykonawcą oraz między wykonawcą, a podwykonawcą (bezsporne, zaświadczenie(...), k. 325). Mimo to, podwykonawca pozostawał w zwłoce z terminowym wykonaniem przedmiotu umowy. Prace budowlane trwały do września 2010 r. W związku z powyższymPrzedsiębiorstwo Usług (...).(...) spółka jawnawZ.w piśmie z dnia 29.09.2010 r. skierowanym (z nieustalonych przyczyn) doT. S.prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą(...).(...)T. S.wG.(podmiotu, który w ogóle nie wykonywał jakichkolwiek prac na opisanej budowie – zeznaniaA. C., k. 341) złożyła bezskuteczne (z uwagi na wadliwego adresata) oświadczenie o odstąpieniu od zawartej w dniu 1.10.2009 r. umowy, powołując się na jej § 13 ust. 1 f umowy (pismo z dnia 29.09.2010 r. wraz z protokołem przeglądu zaawansowania prac – karty nr 48-52). Przyczyną odstąpienia był fakt zwłoki w terminowym wykonaniu przedmiotu umowy przez podwykonawcę.
W toku wykonywania robót na wniosek wykonawcy nastąpiła przedmiotowa zmiana w stosunku do pierwotnego projektu: wznoszenie budynku w technologii monolitycznej zastąpiono technologią tradycyjną, ściany w poziomie piwnic wykonano z bloczków betonowych pełnych, jako izolację poziomą zastosowano izolację z 1 warstwy papy podkładowej na płycie żelbetowej 40 cm z betonu wodoszczelnego (fundament szybki profilS.prod.I.), uzasadniając to rozpoczęciem robót w okresie zimowym i potrzebą ograniczenia ilości robót betonowych i eliminacją konieczności wykonania izolacji w czasie ujemnych temperatur. Prace poziomu „-1” budynku wykonywane były, bowiem z opóźnieniem w stosunku do harmonogramu robót (pismo z dnia 31.12.2009 r. – k. 254, zeznania świadków:A. C. (2)– k. 338-341,P. C.– k. 388-394, notatka służbowa z 17.02.2010 r., k. 246, pismo podwykonawcy z 20.01.2010 r., k. 247).
Ostatecznie powód zakończył prace budowlane z dniem 15.11.2010 r. z przekroczeniem umownego terminu określonego w umowie z dnia z dnia 28.09.2009 r., przy czym nie doszło bezpośrednio do ich odbioru z uwagi na stwierdzone usterki (wady prac) (zeznania świadków:P. C.– j.w.,Z. D.– k. 409-413, dziennik budowy k. 176-240, zawiadomienie o zakończeniu budowy z 10.12.2010 r. – k. 241, pozwolenie na użytkowanie z dnia 16.12.2010 r. – k. 243, zawiadomienie o terminie rozpoczęcia robót, notatka służbowa z dnia 17.02.2010 r., korespondencja uczestników procesu inwestycyjnego w sprawie warunków atmosferycznych i zmian projektowych, karty nr 176-260, 264-278). W okresie od 30.11.2010 r. do 7.01.2011 r. występowały ujemne temperatury uniemożliwiające wykonawcy wykonywanie prac poza budynkiem, jednak nie w parametrach objętych postanowieniem umowy stron („min. 5 dni łącznie z temperaturą niższą od -10oC”) skutkujących wydłużeniem terminu wykonania prac (informacja(...)k. 325), a dodatkowo nadal nie usunięto usterek w samym budynku (przeciekania wód gruntowych do piwnic - pisma powoda do podwykonawcy z 12.01.2011 r., k. 257, z 14.01.2011 r., k. 258, wezwanie z 20.03.2011 r., k. 269). W dniu 19.01.2011 r. zamawiający (inwestor) odebrał budynek z usterkami określając termin ich usunięcia (protokół odbioru końcowego z dnia 19 stycznia 2011 roku nr(...), załącznik nr 3 do protokołu – k. 27-32).
W dniu 30.10.2010 r.(...) Spółka AkcyjnawL.wystawiła fakturę korygującą do faktury VAT powoda nr(...)na kwotę minus 26750 złotych,Przedsiębiorstwo Usług (...).(...) spółka jawnawZ.potwierdziła saldo z ujęciem powyższej korekty (faktura korygująca nr(...), potwierdzenie salda – k. 139-140).
W dniu 31.12.2010 r.(...) Spółka AkcyjnawL.obciążyłaPrzedsiębiorstwo Usług (...).(...) spółkę jawnąwZ.kwotą 132.330 złotych z tytułu kary umownej zgodnie z § 13 ust. 4 lit a, w wysokości 0,1% wartości umownej za każdy dzień zwłoki (od 16 listopada do 29 grudnia 2010 roku), składając oświadczenie o jej potrąceniu z należnością powoda (538504,75 zł) zfaktury VAT nr (...)z dnia 1.12.2010 r. (nota memoriałowa, nota księgowa z oświadczeniem o potrąceniu, oświadczenie o naliczeniu kar wraz z oświadczeniem o potrąceniu oraz prezentatą przyjęcia dokumentu przezPrzedsiębiorstwo Usług (...).(...) spółkę jawnąwZ.– k. 102-108). Kwestia ta nie jest przedmiotem niniejszego postępowania (bezsporne).
W dniu 5.01.2011 r. wykonawca wystąpił do inwestora z wnioskiem o zaprzestanie naliczania kar umownych, powołując się na obiektywne przeszkody (warunki atmosferyczne) uniemożliwiające dotrzymanie terminu wykonania umowy (k. 248), inwestor odmówił uwzględnienia wniosku pismem z dnia 12.01.2011 r. (k. 250) i pismami z dnia 12 i 14.01.2011 r. wykonawca (powód) wezwał podwykonawcę do pilnego usunięcia usterek w wykonanych pracach budowlanych (zalewanie piwnic wodami gruntowymi) – jako warunku bezusterkowego odbioru robót w dniu 18.01.2011 r. (k. 257 i 258). W dniach 28-29.01.2011 r. prace naprawcze polegające na uszczelnieniu dylatacji ścian w piwnicach budynku na zlecenieL. (...).(...) spółki jawnejwZ.wykonywałS. B. (1). Naprawa nie była skuteczna (por. pismo powoda do podwykonawcy z 20.03.2013 r., k. 269) i w 2013 r. został on wezwany do usunięcia wad w ramach gwarancji, ale wtedy prace wykonała już inna firma (zeznania świadkaS. B. (2)– k. 353-354, faktura z dnia 31.01.2011 r. – k. 363, protokół odbioru robót). W lutym 2011 r. wykonawca poinformował inwestora o usunięciu wad i usterek w budynku (k. 261-263), co okazało się niezgodne z prawdą (por. przywołane pismo powoda z 20.03.2013 r., k. 269).
W dniach 31.12.2010 r. oraz 31.01.2011 r.(...) Spółka AkcyjnawL.wystawiła kolejne noty obciążeniowe z tytułu kar umownych na kwoty 6015 zł (okres 30-31.12.2010 r.), 54135 zł (okres 01-18.01.2011 r.)(noty memoriałowe, noty księgowe, dowody doręczenia – k. 109-118).
Wszystkie faktury częściowe wystawiane przez powoda były przyjmowane do realizacji przez pozwanego z uwagi na brak sporu wykonawcy z podwykonawcą. Spór taki wynikł natomiast przy końcowym rozliczeniu umowy podwykonawcy z wykonawcą, związanego z brakiem porozumienia stron umowy z dnia 1.10.2009 r. co do tego, która z nich winna ponieść koszt zakupu izokorb (elementów mocowań balkonów) (bezsporne, zeznaniaA. C.k. 341, pismo powoda z dnia 10.03.2011 r., k. 361-362). O zaistniałym sporze został powiadomiony inwestor (pozwany).
W dniu 3.02.2011 r. wykonawca (powód) wystawił fakturę końcową VAT nr(...)na kwotę 157800,00 zł (k. 33), przy czym z uwagi na opisany spór z podwykonawcą nie dołączono jego oświadczenia wymaganego w § 5 ust. 6 umowy wykonawcy z inwestorem. W związku z tym,(...) Spółka AkcyjnawL.odmówiła zapłaty wynagrodzenia objętegofaktura VAT nr (...), powołując się na § 5 ust. 6 i § 8 ust. 7 umowy z dnia 28.09.2009 r. z zastrzeżeniem, że uzna kwotę objętą fakturą za wymagalną z dniem zakończenia sporu wykonawcy z podwykonawcą (pismo z dnia 14.03.2011 r. – karty nr 34, 94-95).
Pismem z dnia 10.03.2011 r. wykonawca podjął próbę ostatecznego rozliczenia się z podwykonawcą w zakresie umowy z dnia 1.10.2009 r. (k. 361). Ostatecznie strony osiągnęły porozumienie bez wszczynania procesu sądowego, cała należność przysługująca podwykonawcy została mu przez wykonawcę zapłacona (zeznaniaA. C., k. 341), przy czym sporna kwota 60000,- zł została ostatecznie rozliczona poprzez przelanie na rzecz podwykonawcy w 2015 r. części wierzytelności (w kwocie 60.000,- zł) przysługującej powodowi od inwestora, z sumy łącznej 157800,- zł, z faktury końcowej VAT nr(...)(umowa cesji z dnia 27.08.2015 r., k. 638). Dalsze (po 10.03.2011 r.) kontakty wykonawcy i podwykonawcy dotyczyły już tylko zobowiązań gwarancyjnych podwykonawcy (pisma powoda: z 22.01.2013 r., k. 266, z 20.03.2013 r., k. 269, z 5.04.2013 r., k. 271).
W dniu 06.10.2011 r. Wspólnota Mieszkaniowa Narutowicza 77 wB.zgłosiła(...) sp. z o.o.04Osiedle spółce (...)wL.wady budynku w postaci przenikania wód gruntowych do piwnic budynku i stałego zawilgocenia posadzek oraz występowania plam wilgoci (pismo z dnia 27.09.2011 r., k. 119). Pismem z dnia 28.10.2011 r.(...) Spółka AkcyjnawL.wyznaczyła wykonawcy termin oględzin budynku przyulicy (...)wB., zgłaszając wadę polegającą na ciągle utrzymującym się zawilgoceniu posadzek piwnic (k. 120). W dniach 4 i 18.11.2011 r. odbyły się oględziny z udziałem przedstawicieli stron umowy pomieszczeń piwnic, podczas których stwierdzono brak widocznych wilgotnych plam (notatki służbowe – karty nr 307-308). Pismem z dnia 18.11.2011 r.Przedsiębiorstwo Usług (...).(...) spółka jawnawZ.poinformowała inwestora o usunięciu zgłoszonych usterek (k. 121). Pismem z dnia 22.03.2012 r.(...)wB.zgłosiła(...) sp. z o.o.04Osiedle spółce (...)wL.po raz kolejny problem z pojawiającą się wodą gruntową w piwnicy (k. 122). Pismem z dnia 06.04.2012 r.(...) Spółka AkcyjnawL.wyznaczyłaPrzedsiębiorstwo Usług (...).(...) spółce jawnejwZ.termin do dnia 20.04.2012 r. na usunięcie wszystkich wad zgłoszonych przez wspólnotę mieszkaniową pod rygorem wykonania prac zastępczych przez innego wykonawcę i obciążenie kosztami wykonanych prac (k. 128-129). W dniu 08.01.2013 r.(...)wB.kolejny raz zgłosiła(...) Spółce AkcyjnejwL.brak działań zmierzających do usunięcia usterek budynku, w tym zalewania piwnic (pismo z dokumentacją fotograficzną – k. 123-127, 420-423). Pismem z dnia 11.01.2013 r.(...) Spółka AkcyjnawL.zobowiązałaPrzedsiębiorstwo Usług (...).(...) spółkę jawnąwZ.do podjęcia niezwłocznych działań w celu usunięcia usterek budynku (k. 132-133). Pismem z dnia 22.01.2013 r.Przedsiębiorstwo Usług (...).(...) spółka jawnawZ.zwróciła się do(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwG.o zorganizowanie spotkania w sprawie usterek budynku, powołując również treść pisma z dnia 12.01.2011 roku o zgłoszeniu wady w postaci przecieku w piwnicach (k. 130-131). Pismem z dnia 20.03.2013 r.Przedsiębiorstwo Usług (...).(...) spółka jawnawZ.zwróciła się kolejny raz do(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąwG.z ostatecznym wezwaniem do usunięcia usterek (przeciek w piwnicy) (k. 269). Wobec braku usunięcia przecieków w piwnicy(...) Spółka AkcyjnawL.poinformowała wykonawcę o podjęciu działań w celu usunięcia usterek przez innego wykonawcę (pisma z dnia 18, 19, 26.03.2013 r., k. 134-138).
W dniu 22.03.2013 r.(...) Spółka AkcyjnawL.zawarła zP. K. (2)umowę w przedmiocie zastępczego usunięcia usterki polegającej na uszczelnieniu przecieków wody w piwnicach budynku mieszkalnego przyulicy (...)wB.. Prace zostały wykonane prawidłowo, wadę skutecznie zlikwidowano. Wykonawca prac zastępczych prawidłowo zastosował technologię wymaganą przez producenta materiałów, w tym tynki renowacyjne dla wykończenia powierzchni pomieszczeń, co wiązało się jednak ze znaczącym wzrostem kosztów materiałów i łączna wartość prac naprawczych została objęta fakturami VAT: z 30.08.2013 r. na kwotę 8653,18 zł i z 30.04.2013 r. na kwotę 37528,06 zł, które ostatecznie zostały zapłacone przez pozwanego w 2015 r. (umowa wraz z aneksem, protokół z dnia 2.05.2013 r., faktura VAT(...), faktura VAT(...), protokół z dnia 26.04.2013 r., protokół konieczności z dnia 11.04.2013 r., protokół odbioru robót z dnia 5.07.2013 r., dowody zapłaty wynagrodzenia, porozumienie z dnia 26.05.2015 r. – karty nr 141-156, zeznanie świadków:W. N.– k. 438-439,P. K. (2)– k. 429-430, 491-492, opinia biegłegoA. D.– k. 441-445, 492-495, zeznanie reprezentanta pozwanejspółki (...)– k. 512-514, 530-531).
Wnioskiem z dnia 23.10.2013 r. złożonym do Sądu Rejonowego(...)z siedzibą wŚ.Przedsiębiorstwo Usług (...).(...) spółka jawnawZ.zawezwała do zapłaty kwoty 157800 zł z odsetkami od dnia wymagalności przez(...) spółkę z ograniczoną odpowiedzialnościąwL., przy czym w uzasadnieniu wniosku wskazano na(...) Spółkę AkcyjnąwL., jako dłużnika wnioskodawcy z tytułu umowy o roboty budowlane z dnia 28.09.2009 r., do treści wniosku dołączono również pełnomocnictwo procesowe udzielone przez wnioskodawcę radcy prawnemu, który podpisał wniosek, do reprezentowania wykonawcy w postępowaniu z udziałem(...) Spółki AkcyjnejwL.. Przy oznaczaniu strony wzywanej wnioskodawca wskazał (bez ostatnich trzech cyfr) część numeru(...) Spółki AkcyjnejwL.(961-00-19) (odpis wniosku z pełnomocnictwem – karty nr 97-101). Pod adresem wskazanym we wniosku (L.,ul. (...)) miała kiedyś swoją siedzibę(...) Sp. z o.o.wL.o numerzeNIP (...)(wydruk, k. 169), podobnie jak mają nadal wszystkie spółki prawa handlowego tworzącegrupę (...), jednakże została ona prawomocnie wykreślona z KRS-u z dniem 16.01.2008 r. (k. 169), a więc jeszcze przed zawarciem przez strony umowy o roboty budowlane. Mimo takich braków formalnych i niejasności wniosku Sąd Rejonowy nadał mu bieg, wysyłając odpis wniosku oraz zawiadomienia o terminie posiedzeń podmiotowi oznaczonemu, jako(...) Sp. z o.o.wL., na adresL.,ul. (...)(k. 96). Tak kierowana korespondencja była odbierana przez pracownika(...) Spółki AkcyjnejwL.(poświadczenia odbioru k. 165-168). Podmiot, który odebrał korespondencję sądową ((...) S.A.wL.) nie czuł się do tego nieuprawniony i nie odesłał jej nadawcy – Sądowi Rejonowemu(...)w Lublinie (bezsporne).
W dniu 29.01.2016 r.(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąwG.złożyła oświadczenie, żePrzedsiębiorstwo Usług (...).(...) spółka jawnawZ.nie jest już jej dłużna jakiegokolwiek wynagrodzenia z tytułu wykonywania robót budowlanych wB.(k. 53).
Pismem z dnia 22.04.2016 r. (k. 285), doręczonym w dniu 28.04.2016 r. (k. 292-293)(...) Spółka AkcyjnawL.złożyłaL. (...).(...) spółce jawnejwZ.oświadczenie o potrąceniu wierzytelności powoda wynikającej zfaktury VAT nr (...)z dnia 3.02.2011 r. z przysługującymi pozwanemu:
1) karą umowną w kwocie 6015,00 zł zgodnie znotą księgową nr (...)z dnia 31.12.2010 r. doręczoną spółce w dniu 19.01.2011 r. (nota załączona do odpowiedzi na pozew) naliczonej tytułem zwłoki w wykonaniu umowy o roboty budowlane nr(...)(...)z dnia 28.09.2009 r., zgodnie z § 13 ust. 4 lit. a) tej umowy;
2) karą umowną w kwocie 54135,00 zł zgodnie znotą księgową nr (...)z dnia 31.01.2011 r., doręczoną spółce w dniu 7.02.2011 r. (nota załączona do odpowiedzi na pozew) naliczonej tytułem zwłoki w wykonaniu umowy o roboty budowlane nr 23/B-(...)z dnia 28.09.2009 r., zgodnie z § 13 ust. 4 lit. a) tej umowy;
3) kwotą 26750,00 zł zgodnie z korektą(...)z dnia 30.10.2010 r. naliczoną tytułem nadpłaty za błędne naliczenie ceny jednostkowej za roboty budowlane objętefakturą VAT nr (...)(korekta załączona do odpowiedzi na pozew);
4) kwotą 46181,24 zł tytułem obowiązku zwrotu wynagrodzenia zapłaconego przez(...) SAz tytułu zastępczego usunięcia usterek w wybudowanym przez powoda budynku wielorodzinnym położonym wB.przyul. (...)przezP. K. (2)na skutek nieprzystąpienia przez powoda do ich usunięcia mimo licznych wezwań, zgodnie zfakturami VAT nr (...)z dnia 30.04.2013 r. na kwotę 37528,06 zł oraz nr(...)z dnia 30.08.2013 r. na kwotę 8653,18 zł;
5) kwotą 24718,76 zł – częścią kary umownej w kwocie 102270,00 zł tytułem zwłoki w przystąpieniu do usunięcia usterek w wybudowanym przez powoda budynku wielorodzinnym położonym wB.przyul. (...), zgodnie z § 13 ust. 4 lit. b) przytoczonej umowy licząc od dnia 22.04.2013 r. do dnia 5.07.2013 r. (data odbioru robót zastępczych), zgodnie znotą księgową nr (...)z dnia 22.04.2016 r.
wskazując siedem konfiguracji oświadczeń o potrąceniu powyższych kwot na wypadek nieuznania którejkolwiek z nich oraz obciążyłaL. (...).(...) spółkę jawnąwZ.kwotą 102270 złotych z tytułu kary umownej za zwłokę w przystąpieniu do usunięcia usterek w budynku (nota obciążeniowa nr(...)wraz z dowodem doręczenia w dniu 28.04.2016 r., k. 281 i 293).
Jak zaznaczono wcześniej, opisany stan faktyczny został ustalony w oparciu o dowody przeprowadzone w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, poddane ocenie przez Sąd Okręgowy oraz dowody z dokumentów przeprowadzone w postępowaniu apelacyjnym, obdarzone wiara z tożsamych powodów. Sąd Apelacyjny przyjmuje tę ocenę dowodów za własną. Wbrew zarzutowi apelacji opiniujący w sprawie biegły potwierdził zarówno fakt, że ustalony przez niego przez niego koszt prac zastępczych (23033,20 zł, k. 445) może znacząco wzrosnąć w przypadku zastosowania tynku renowacyjnego, o ile przewidują tak karty producenta materiałów zastosowanych do naprawy usterek, ale też podkreślił, wbrew wywodom apelacji, że przy projektowaniu ścian podziemia nie popełniono błędów projektowych, a „projektanci w sposób bardzo restrykcyjny zaprojektowali te ściany podziemia” (opinia ustna k. 495). Prawidłowe, bezusterkowe wykonanie prac podziemia dawało gwarancję szczelności takich ścian przed wodami gruntowymi (por. skuteczność prac wykonanych przezP.w 2013 r.), natomiast konieczność zastosowania tynków renowacyjnych po zakończeniu prac naprawczych pozwany wykazał kartami producenta przywołanymi przez biegłego (k. 502-505), co wystarczająco potwierdzało wysokość i zasadność wynagrodzenia wypłaconegoP. K.(zwłaszcza w kontekście bezskuteczności analogicznych prac naprawczych wykonanych w 2011 r. na zlecenie powoda przez inny podmiot, przez niego wybrany).
Opisane dowody, w przeważającej mierze będące dowodami obiektywnymi (z dokumentów prywatnych i urzędowych), sporządzanymi w okresie, gdy strony nie przewidywały konieczności ich wykorzystania w sporze sądowym jednoznacznie wskazują, że Sąd Okręgowy nie naruszyłart. 233 § 1 k.p.c.poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny tych dowodów. Wbrew zarzutom apelacji, pisma kierowane przez powoda do jego podwykonawcy wprost wskazują na okoliczność, że to z winy podwykonawcy doszło do zwłoki w wykonaniu prac, przy czym warunki atmosferyczne faktycznie panujące na placu budowy w okresach zimowych 2009/2010 i 2010/2011 uzasadniały przedłużenie terminu wykonania robót tylko o 15 dni – w świetle postanowień obu umów. Tymczasem zwłoka podwykonawcy powoda zaistniała w okresie 1.06-15.11.2010 r. i nie mogła być tym uzasadniana zwłaszcza, że jak wynika z treści pisma powoda z dnia 10.03.2011 r. (k. 361), wykonawca zgodził się na przedłużenie podwykonawcy terminu na dokończenie prac do 30.06.2010 r., a mimo to podwykonawca prac nie dokończył w tym nowym terminie, ostatecznie je przerywając we wrześniu 2010 r. w związku z „inną ważniejszą budową” i wykonawca prace przerwane dokończył samodzielnie przy pomocy załóg przeniesionych z innych budów, obciążając podwykonawcę karami umownymi. Przyczyną tak znacznego opóźnienia prac była, zatem postawa podwykonawcy warunkowana okolicznościami subiektywnymi, a nie obiektywne warunki meteorologiczne lub geologiczne nieznane stronom i znacząco wpływające na możność lub tempo wykonywania prac budowlanych. Z tych względów, Sąd Okręgowy słusznie przyjął, że dowód z dokumentu załączonego ponownie do apelacji pozwanego nie mógł mieć żadnego znaczenia dla ustaleń faktycznych w sprawie, jak też to, że w świetle opisanego stanu faktycznego powód (wykonawca) nie zdołał skutecznie podważyć swej winy w opóźnieniu prac (ponosząc wobec inwestora odpowiedzialność za zawinione opóźnienie w wykonaniu robót przez jego podwykonawcę). W treści umowy z dnia 28.09.2009 r. powód wprost przy tym oświadczył, że „dokonał przeglądu frontu robót i potwierdza gotowość wykonania przedmiotu umowy w uzgodnionych terminach” (§ 4 ust. 6), a „przed podpisaniem umowy szczegółowo zapoznał się ze wszystkimi warunkami, które są niezbędne do wykonania przez niego przedmiotu umowy, w tym lokalnymi i terenowymi, w tym ze stanem placu budowy oraz uwzględnił wszelkie inne warunki lokalne i terenowe z należytą starannością i w związku z tym nie wnosi żadnych zastrzeżeń” (§ 3 ust. 8). Niezasadny jest także, w świetle opisanych ustaleń zarzut pozwanego o zawyżonym (nienależnym) wynagrodzeniu podmiotu wykonującego prac zastępcze za powoda, gdyż bezspornie podmiot przez niego wybrany i usuwający usterki w styczniu 2011 r. nie zdołał zrobić tego poprawnie (por. przywołane pismo powoda do podwykonawcy z dnia 20.03.2013 r., k. 269, zgłoszenie wad w piśmie wspólnoty mieszkaniowej z 28.10.2011 r., k. 120), powodowi inwestor zgłaszał te wady wielokrotnie na przestrzeni 2011-2013 r. i ostatecznie zlecił wykonanie pracP. K.dopiero po niemal dwuletniej bezczynności powoda, a podmiot trzeci wykonał naprawę skutecznie, zgodnie z wymaganą przez producenta materiałów technologią (por. opinię biegłego przywołaną powyżej, w tym zwłaszcza opinię ustną). W świetle §12 ust. 8 umowy z dnia 28.09.2009 r. niezasadny jest także zarzut obowiązku pozwanego zaspokojenia się w tym zakresie z gwarancji udzielonej przez powoda, gdyż strony wprost pozostawiły inwestorowi wybór potrącenia kosztów prac zastępczych z takiej gwarancji albo z wynagrodzenia wykonawcy, a wskazane postanowienie umowne, w świetle kilkuletniej zwłoki powoda w usunięciu usterek, dodatkowo zwalniało inwestora z obowiązku zawiadamiania wykonawcy o zleceniu prac zastępczych (nota beneinwestor mimo to powiadomił wykonawcę o tej decyzji).
Sąd Apelacyjny uzupełnił postępowanie dowodowe o dowody z dokumentów ze sprawy(...)SR(...)wŚ., obdarzając je wiarą. Obejmują one protokół posiedzenia z dnia 18.02.2014 r. wskazujący datę zakończenia postępowania w przedmiocie zawezwania do próby ugodowej, a także umowę cesji części wierzytelności powoda dochodzonej w niniejszej sprawie na rzecz podmiotu trzeciego, zawartą 27.08.2015 r., czyli przed wytoczeniem powództwa w niniejszej sprawie, a po zakończeniu postępowania przed sądem rejonowym
Z uwagi na zgłoszenie przez pozwanego zarzutów naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa materialnego Sąd Apelacyjny zważył dodatkowo, co następuje.
Naruszenie prawa materialnego może nastąpić poprzez jego błędną wykładnię - czyli poprzez mylne rozumienie treści określonej normy prawnej, albo poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, czyli poprzez błędne uznanie, iż do danego ustalonego stanu faktycznego ma zastosowanie dany przepis prawa materialnego, albo też odwrotnie, tzn. przepis, który winien mieć zastosowanie w danym stanie faktycznym - nie został zastosowany (postanowienie SN z 15.10.2001 r., I CKN 102/99, postanowienie SN z 28.05.1999 r., I CKN 267/99 Prok. i Pr. 1999/11-12/34, wyrok SN z 19.01.1998 r., I CKN 424/97, OSNC 1998/9/136), ewentualnie poprzez zastosowanie przepisów prawa materialnego do niewystarczająco precyzyjnie ustalonego stanu faktycznego (wyrok SN z 24.11.2011 r. I UK 164/11; wyrok SN z 29.11.2002 r. IV CKN 1632/00, postanowienie SN z 11.03.2003 r. V CKN 1825/00 BSN-IC 2003/12).
Zgodzić się należy ze skarżącym, że w świetle dowodów przeprowadzonych w sprawie i ocenionych przez Sąd Okręgowy w sposób niewadliwy, Sąd ten wyprowadził częściowo błędne wnioski z takiej oceny dowodów, prowadzące do naruszenia przepisuart. 118 k.c.w zw. zart. 123 § 1 pkt 1 k.c.
Sąd Apelacyjny nie podziela stanowiska wyrażonego przez Sąd I instancji, co do momentu wymagalności roszczenia powoda zgłoszonego w sprawie, powiązanego z oceną prawną poszczególnych postanowień umowy stron z 28.09.2009 r. Sąda quouznał, że postanowienia umowy uzależniające spełnienie świadczenia pieniężnego przez inwestora od przedstawienia przez wykonawcę oświadczenia podwykonawcy o niezaleganiu z zapłatą wynagrodzenia na jego rzecz są nieważne w świetleart. 58 § 3 k.c.w zw. zart. 3531k.c.Sąd Okręgowy wskazał, że wykonanie przedmiotu umowy o roboty budowlane rodzi po stronie zamawiającego obowiązek zapłaty wynagrodzenia na rzecz wykonawcy (umowa wzajemna) i niedopuszczalnym jest, by wymagalność tego obowiązku zależała od czynnego zachowania osoby trzeciej, w postaci złożenia stosownego oświadczenia. Pogląd ten w realiach sprawy jest nieuzasadniony. Uważna analiza postanowień stron zawartych w §§ 5 i 8 umowy z dnia 28.09.2009 r. nie wskazuje na zagrożenie interesów wykonawcy wywodzone przez Sąd Okręgowy. Wykonawca istotnie zobowiązał się do przedkładania wraz z fakturami oświadczeń podwykonawcy o braku zalegania w płatnościach przez wykonawcę, co miało warunkować wymagalność jego roszczenia o wynagrodzenie względem zamawiającego, ale jednocześnie strony postanowiły, że w razie sporu pomiędzy wykonawcą, a podwykonawcą w tym przedmiocie, zamawiający mógł wstrzymać się z zapłatą tylko części wynagrodzenia równej spornej kwocie i to tylko do czasu ustalenia zasadności zgłoszonego zarzutu, a w przypadku istnienia na dzień wymagalności płatności wynagrodzenia takich wymagalnych zobowiązań wykonawcy wobec podwykonawców, zamawiający został wprost umocowany do zapłaty przysługującego wynagrodzenia bezpośrednio na rzecz podwykonawców. Strony umowy przewidziały, zatem mechanizm ustalania wymagalności wynagrodzenia wykonawcy nawet wtedy, gdy istniałby jego spór z podwykonawcą i nie mógłby on uzyskać stosownego dokumentu od swojego kontrahenta. Zważyć również należy, wbrew wywodom Sąd Okręgowego, że ogólne zasady prawa cywilnego zawierają normy ochronne dla wykonawcy, który nie mógłby przedstawić takiego dokumentu mimo braku jakiegokolwiek sporu z podwykonawcą (zarówno z przyczyn obiektywnych jak i subiektywnych, leżących po stronie podmiotu trzeciego), ale również dla zamawiającego, który nie może pozostawać w niedookreślonej niepewności, co do swego stanu prawnego w razie zamierzonego działania nielojalnego wykonawcy, który hipotetycznie nie przedstawiałby stosownego dokumentu tylko po to, by nie doprowadzić do przedawnienia roszczenia. W polskim statucie cywilnym brak jest przepisu definiującego pojęcie wymagalności roszczenia. W judykaturze rozumie się przez wymagalność stan, w którym wierzyciel ma prawną możliwość żądania zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności. Jest to stan potencjalny, o obiektywnym charakterze, którego początek następuje od chwili, w której wierzytelność zostaje uaktywniona. Z tą chwilą rozpoczyna się także początek biegu przedawnienia tego roszczenia (art. 120 k.c.) i dopuszczalności potrącenia (art. 498 § 1 k.c.). Akcentuje się, zatem że doniosłość prawna wymagalności (określanej obiektywnie) wiąże się z jej nadejściem, w przeciwieństwie do terminu spełnienia świadczenia, którego doniosłość prawna wiąże się z wygaśnięciem i który jest ukształtowany subiektywną wolą stron. Z tego względu roszczenia mogą uzyskać przymiot wymagalności w dniu oznaczanym przez ustawę lub przez czynność prawną, albo też w dniu wynikającym z właściwości zobowiązania, w tym także niezwłocznie po jego powstaniu (por. uzasadnienie wyroku SN z 12.02.1991 r. III CRN 500/90, OSNC 1992/7-8/137).Art. 455 k.c.zawiera normę, zgodnie z którą świadczenie winno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania, o ile termin nie jest oznaczony, ani nie wynika z właściwości danego, konkretnego zobowiązania. Z tych względów, nadejście terminu początkowego wymagalności winno być zawsze ustalane w odniesieniu do istoty danego stosunku zobowiązaniowego, polegającej na uprawnieniu wierzyciela do żądania świadczenia od dłużnika (art. 353 § 1 k.c.). Uprawnienie to istnieje od chwili powstania zobowiązania i należyin concretobadać, czy z treści czynności prawnej, z ustawy lub właściwości tego zobowiązania wynikają ograniczenia uniemożliwiające wierzycielowi żądanie realizacji jego uprawnień. W konsekwencji powyższych wytycznych, w realiach niniejszej sprawy roszczenia wykonawcy o zapłatę wynagrodzenia stawały się wymagalne od chwili, gdy wykonawca potencjalnie mógł ich dochodzić od zamawiającego. Jeżeli nawet wolą stron umowy z dnia 28.09.2009 r. było uzależnienie wymagalności wynagrodzenia wykonawcy od złożenia oświadczenia podwykonawcy w przedmiocie realizacji jego wierzytelności (w świetle § 5 ust. 6 umowy mogło to być, bowiem również oświadczenie o zaleganiu z płatnościami w określonej kwocie), to wbrew stanowisku Sądu Okręgowego brak takiego oświadczenia z przyczyn obiektywnych lub subiektywnych rodził tylko ten skutek, że koniecznym jest ustalenie momentu, w którym wykonawca takie oświadczenie mógłby obiektywnie otrzymać i moment ten początkowałby bieg terminu wymagalności roszczenia. Bezspornym jest, że z uwagi na spór z podwykonawcą związany z jego zejściem z placu budowy we wrześniu 2009 r. oraz nieustaloną ówcześnie kwestią płatności za izokorby, powód w dniu 3.02.2011 r. nie mógł przedłożyć zamawiającemu żadnego dokumentu od swego kontrahenta, lecz w świetle postanowień umowy i wskazanej analizy przepisów prawa cywilnego ten sam dzień należało przyjąć za moment, w którym takie oświadczenie mógłby obiektywnie otrzymać (w zakresie kwoty 97800,- zł nieobjętej sporem i 60000,- zł spornej z podwykonawcą). Tym samym, Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił, że termin zapłaty wynagrodzenia objętegofakturą VAT (...)poza sporną kwotą 60000,- zł (rozliczoną przez powoda z podwykonawcą umową przelewu wierzytelności z dnia 27.08.2015 r. – k. 638) należało określić na pierwszy czwartek po upływie 21 dni od daty dostarczenia faktury, t.j. na dzień 4.03.2011 r. mimo, że do tych ustaleń przywiodły ten Sąd wadliwe rozważania. Co do wspomnianej kwoty 60.000,- zł w myśl przywołanych postanowień umowy stron, z dniem 27.08.2015 r. powód mógł już uzyskać stosowne oświadczenie swego podwykonawcy (i faktycznie je otrzymał – por. § 1 ust. 4 umowy z 27.08.2015 r. – k. 638) i z tą chwilą stała się ona również wymagalna względem inwestora.
Z dniem 4.03.2011 r. rozpoczął się, zatem bieg 3-letniego (art. 118 k.c.) terminu przedawnienia roszczenia powoda zgłoszonego w pozwie (co do części niespornej kwoty) i należy zgodzić się za skarżącym, że Sąd Okręgowy wadliwie przyjął brak przerwania biegu tego terminu wnioskiem powoda o zawezwanie do próby ugodowej z dnia 23.10.2013 r. (k. 97). Sąd Apelacyjny nie podziela formalistycznego stanowiska Sądu I instancji, że w ustalonych okolicznościach faktycznych sprawy wniosek ten nie mógł być poczytany za czynność przewidzianą wart. 123 § 1 pkt 1 k.c.Istotnie został on sporządzony niechlujnie, niestarannie i treść pisma pozornie mogła budzić wątpliwości, co do podmiotowego zakresu wniosku, co czyniło niedopuszczalnym nadawanie mu biegu przez Sąd Rejonowy, ale tak jednak uczyniono i w związku z tym przychylić się należy do stanowiska wyrażanego w judykaturze, że dla interpretacji właściwej woli procesowej podmiotu inicjującego postępowanie należy brać pod uwagę całość treści dokumentu oraz jego wszystkich załączników wraz z okolicznościami faktycznie wiadomymi powszechnie lub znanymi nadawcy pisma i adresatowi (por. post. SN z 13.01.1964 r. II CR 194/63 OSNCP 1965/2/27; post. SN z 29.10.1982 r. II CZ 122/82; uchw. SN z 9.05.1995 r. III CZP 55/95 OSNC 1995/9/126). Jeżeli strona sformułowała swoje żądania niepoprawnie albo jeżeli w świetle całości dokumentów przedłożonych w sprawie jest widoczne, czego strona żąda, chociażby literalne brzmienie żądania strony mogło być inaczej tłumaczone, obowiązkiem organów procesowych i strony przeciwnej jest tłumaczenie sformułowanego przez stronę żądania według jej rzeczywistego zamiaru, a dopiero w przypadku niewyjaśnialnych wątpliwości strona winna być wezwana do wskazania, czego właściwie żąda (por. orzecz. SN z 13.06.1947 r. C.III. 137/47 OSN 1948/1/20). Nawet mylne oznaczenie w piśmie strony przeciwnej nie daje samo z siebie podstawy do oddalenia powództwa, czy odrzucenia pozwu, gdy z dalszej treści pisma, jego załączników lub przebiegu postępowania widoczne jest kogo powód miał właściwy zamiar pozwać, lub z czyim udziałem chciał przeprowadzić postępowanie (orzecz. SN z 27.09.1947 r. C.I. 106/47 PiP 1948/5-6, s. 178). W wypadku, gdy z żądań strony wszczynającej postępowanie, ale też jej twierdzeń faktycznych uzasadniających podstawę faktyczną żądań wynika, kto jest w rzeczywistości stroną (uczestnikiem) postępowania, samo odmienne oznaczenie podmiotu w części pisma wskazuje jedynie na omyłkę autora dokumentu w postaci mylnego oznaczenia przeciwnika, a nie na mylny wybór przeciwnika i fakt ten nie uzasadnia przyjęcia braku legitymacji biernej takiego podmiotu, lecz ulega sprostowaniu i sprawa uzyskuje bieg z udziałem poprawnie oznaczonej strony, zgodnie z wolą podmiotu inicjującego postępowanie sądowe (por. post. SN z 18.09.1963 r. II CZ 100/63 OSNCP 1964/7-8/159). Bezsporną jest zaś okoliczność, że spółka prawa handlowego(...) Sp. z o.o.wL.przestała istnieć przed zawarciem przez strony procesu umowy o roboty budowlane i był jej przyznany inny numer NIP, niż istniejącej obecnie spółce akcyjnej. W treści zawezwania do próby ugodowej wnioskodawca jednoznacznie oznaczył stosunek zobowiązaniowy, z którym wiązał wolę uzyskania kwoty 157800,- zł od uczestnika, jak też wyraźnie podał, że jego dłużnikiem jest(...) Spółka Akcyjna(w części wstępnej podał dodatkowo część numeru NIP tej właśnie spółki) i przedłożył pełnomocnictwo procesowe dla radcy prawnego do występowania przeciwko(...) S.A.wL., które nie umocowywało go do żadnych czynności przeciwko innej spółce z tej grupy kapitałowej. Wskazać również należy, że(...) S.A.wL., mająca siedzibę i adres do doręczeń identyczny z wszystkimi spółkami z grupy kapitałowej odbierała zawsze korespondencję przesyłaną przez Sąd Rejonowy w sprawie(...)i nigdy jej nie zwracała. Wbrew stanowisku wyrażanemu przez pełnomocnika pozwanego w toku niniejszego postępowania brak jest podstaw do wnioskowania, że osoby piastujące funkcje organu tej spółki miały jakąkolwiek wątpliwość, do kogo faktycznie powód wystosował wniosek o zawezwanie do próby ugodowej i świadomie godziłyby się, bez żadnego logicznego uzasadnienia, na narażenie na odpowiedzialność karną zart. 267 k.k., przywłaszczając korespondencję sądową, co do której nie czułyby się adresatem, jako reprezentanci osoby prawnej, nie zwracając jej do Sądu i nie informując organu Państwa o omyłkowym doręczeniu. Prawidłowa ocena dowodów przeprowadzonych w sprawie i uznanych za wiarygodne winna była, zatem doprowadzić Sąd Okręgowy do konstatacji, że postępowanie przed Sądem Rejonowym zainicjowane przez powoda w 2013 r., mimo braku skutku oczekiwanego przez wnioskodawcę, przerwało bieg przedawnienia roszczenia powoda o zapłatę kwoty 157800,- zł i w tym rozumieniu istotnie naruszone zostały przepisyart. 118 k.c.w zw. zart. 123 § 1 pkt 1 k.c., co słusznie zarzucono w apelacji. Pozew inicjujący niniejsze postępowanie został nadany w urzędzie operatora wyznaczonego w dniu 18.02.2016 r., zatem bezspornie przed upływem 3-letniego terminu przedawnienia, który rozpoczął na nowo swój bieg z chwilą zakończenia postępowania przed Sądem Rejonowym w przywołanej sprawie (postępowanie zaś zakończono w dniu 18.02.2014 r. – k. 637).
Mimo powyższego, rozważając alternatywne zarzuty pozwanego Sąd Okręgowy słusznie stwierdził, że pozwany skutecznie dokonał potrącenia swoich wierzytelności z wierzytelnością powoda dochodzoną w pozwie, co skutkowało jej wygaśnięciem i nakazywało oddalenie powództwa.
Postępowanie dowodowe przeprowadzone przez Sąd Apelacyjny wykazało, że powód wytaczając powództwo nie był już legitymowany do żądania zapłaty przez pozwanego kwoty 60000,- zł z należności objętej fakturą końcową VAT nr(...), gdyż scedował swoje uprawnienie w tym zakresie na osobę trzecią (przywołana umowa cesji z 2015 r.), fakt ten zataił zarówno przed Sądem, jak też przeciwnikiem procesowym. W toku postępowania odwoławczego strona pozwana zaprzeczyła swojej wiedzy w toku postępowania pierwszoinstancyjnego o tej czynności prawnej powoda i nie przedstawiono istotnie dowodów, że pozwany inwestor został powiadomiony przez powoda o umowie cesji części wierzytelności dochodzonej w niniejszej sprawie, zawartej w dniu 27.08.2015 r., a więc przed wytoczeniem powództwa. Pozwany dłużnik miał, zatem prawo „spełnić” swoje świadczenie do rąk cedenta (powoda) w odniesieniu do całej kwoty objętej przywołaną fakturą końcową i skutecznie temu właśnie podmiotowi złożyć oświadczenie o potrąceniu -art. 512 k.c., doprowadzając do wygaszenia całej należności wynikającej z faktury (czyli także tej części, jaka została scedowana na podmiot trzeci). Przypomnieć należy, że stosowne oświadczenie woli zostało zawarte w piśmie pozwanego z dnia 22.04.2016 r. (k. 285), doręczonym powodowi w dniu 28.04.2016 r. (k. 293). Zgodnie z powyższym ustaleniem, roszczenie powoda było wymagalne w tej dacie i nie było przedawnione. Pozwany zgłosił natomiast do potrącenia roszczenia (w różnych, alternatywnych konfiguracjach), które były wymagalne (bezsporne), natomiast w chwili złożenia oświadczenia woli powodowi (28.04.2016 r.) poza częścią kary umownej w kwocie łącznej 102270,- zł wynikającej z noty obciążeniowej z 22.04.2016 r. oraz kwotą 46181,24 zł (koszt robót zastępczych wynikający z faktur VAT z 30.04.2013 r. i z 30.08.2013 r., zapłaconych dopiero w 2015 r.), pozostałe wierzytelności pozwanego były już przedawnione. Wbrew zarzutowi naruszenia przez Sąd Okręgowy normyart. 498 § 1 k.c.w zw. zart. 502 k.c.słusznie przyjęto w zaskarżonym wyroku, że oświadczenie pozwanego doprowadziło do wygaśnięcia wierzytelności powoda o zapłatę kwoty 157800,- zł w każdej z konfiguracji oświadczeń woli o potrąceniu, złożonych w przywołanym piśmie. Jak wskazano uprzednio, roszczenie powoda stało się wymagalne co do kwoty 97800,- zł z dniem 4.03.2011 r. i w tej dacie żadne z roszczeń pozwanego zgłoszone do potrącenia nie było przedawnione. Zgodnie zart. 502 k.c.mogły one skutecznie doprowadzić do wzajemnego, częściowego umorzenia roszczeń stron (art. 498 § 2 k.c.), gdyż w dniu 4.03.2011 r. możliwe było potrącenie z wierzytelnością powoda zapłaty 97800,- zł wymagalnych wierzytelności pozwanego w kwotach 6015,- zł, 54135,- zł, 26750,- zł z tytułów podanych w ustaleniach faktycznych (por. wyrok SN z 24.09.2004 r. I CK 141/04), a oświadczenie o potrącenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe (art. 499 zd. 2 k.c.). Poczynając od dnia 4.03.2011 r. roszczenie powoda objęte pozwem było cały czas wymagalne (co do pozostałej kwoty 60.000,- zł – od dnia 27.08.2015 r.) i nieprzedawnione, zatem skutkiem oświadczenia pozwanego z dnia 28.04.2016 r. (data dojścia do adresata oświadczenia), z chwilą zapłaty w 2015 r. kwot należnychP. K.z tytułu opisanych dwóch faktur VAT z 2013 r., nastąpiło kolejne częściowe umorzenie roszczeń stron do kwoty niższej. Ostateczne, końcowe umorzenie roszczeń, skutkujące wygaśnięciem pozostałej części roszczenia powoda objętego pozwem nastąpiło z chwilą potrącenia kwoty stanowiącej część kary umownej objętej notą z 22.04.2016 r., z tytułu zwłoki w usuwaniu usterek w okresie gwarancyjnym.
Z tych względów, na podstawieart. 385 k.p.c.orzeczono, jak wpunkcie I.
Powód przegrał postępowanie apelacyjne i na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c.w zw. zart. 99 k.p.c.w zw. zart. 391 § 1 k.p.c.winien zwrócić pozwanemu koszty procesu obejmujące opłatę należną pełnomocnikowi w wysokości ustalonej zgodnie z§ 2 pkt 6w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. (Dz.U., poz. 1804 ze zm.).
Sąd Apelacyjny z urzędu sprostował oczywistą (w świetle odpisu KRS(...)dotyczącego powoda, k. 55) niedokładność wyroku Sądu Okręgowego w zakresie brzmienia firmy powodowej spółki, zgodnie zart. 350 § 3 k.p.c.