Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 1839/18
Data wyroku: 2019-02-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jolanta Pietrzak, Marek Procek, Marek Żurecki
Słowa kluczowe: Ubezpieczenia społeczne
Podstawa prawna: art. 83 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Sygn. akt III AUa 1839/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 lutego 2019 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach
Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Marek Procek (spr.)

Sędziowie

SSA Jolanta Pietrzak
SSA Marek Żurecki

Protokolant

Elżbieta Szewczyk

po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2019 r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaJ. N.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
o ekwiwalent pieniężny z tytułu prawa do bezpłatnego węgla
na skutek apelacjiJ. N.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w Katowicach z dnia 22 maja 2018 r. sygn. akt XI U 399/18

1
zmienia częściowo zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję organu rentowego o tyle, że zobowiązuje organ rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.do wypłaty ubezpieczonejJ. N.deputatu węglowego w formie ekwiwalentu pieniężnego za okres od dnia 1 czerwca 2013r.,

2
przekazuje organowi rentowemu do rozpoznania – zawarty w apelacji ubezpieczonej – wniosek ubezpieczonej o wypłatę ustawowych odsetek liczonych od poszczególnych kwot ekwiwalentu.

/-/SSA J.Pietrzak /-/SSA M.Procek /-/SSA M.Żurecki
Sędzia Przewodniczący Sędzia
Sygn. akt III AUa 1839/18

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 22 maja 2018r. Sąd Okręgowy w Katowicach zmienił decyzję organu rentowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.z dnia 12 stycznia 2018r. i zobowiązał organ rentowy do wypłaty ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawado bezpłatnego węgla ubezpieczonejJ. N.za okres trzech lat wsteczod daty złożenia wniosku, czyli od dnia 12 grudnia 2017r.
Sąd Okręgowy ustalił, iż odwołująca zatrudniona była w okresie od dnia 28 grudnia 1981r. do dnia 30 kwietnia 2013r. w(...), w(...) zakładzie Spółki, z siedzibąwK.. W zaświadczeniu Rp-7 z dnia 26 października 2012r. i z dnia 14 lutego 2013r. zawarta jest adnotacja o jej uprawnieniu (w okresie zatrudnienia) do prawa do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla.
Decyzją z dnia 19 kwietnia 2013r. przyznano ubezpieczanej prawo do emerytury, poczynając od dnia 1 lutego 2013r., zawieszając jednocześnie jej wypłatę z uwagina kontynuację zatrudnienia. Po rozwiązaniu stosunku pracy, decyzją z dnia 23 lipca 2013r. wznowiono wypłatę emerytury, poczynając od dnia 1 czerwca 2013r. W powyższych decyzjach nie przyznano ubezpieczonej prawa do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu deputatu węglowego.
W dniu 12 grudnia 2017r. ubezpieczona złożyła wniosek o wypłatę ekwiwalentu.
W zaskarżonej decyzji z dnia 12 stycznia 2018r. organ rentowy, kierując się przepisamiustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przeliczył wysokość emerytury odwołującej. Między innymi uwzględnił ekwiwalent węglowy za okres od 1 stycznia 2017r. do 31 grudnia 2017r., określając,że będzie on wypłacony w marcu za okres od miesiąca stycznia do czerwca i we wrześniuza okres od miesiąca lipca do grudnia.
W odwołaniu od powyższej decyzji ubezpieczona domagała się jej zmiany i wypłaty ekwiwalentu pieniężnego od daty nabycia prawa do emerytury.
Według Sądu Okręgowego, podstawę prawną żądania ubezpieczanej stanowi ustawaz dnia 8 września 2000r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacjiprzedsiębiorstwa państwowego (...). Otóż bowiem, jak wynika z treści przepisuart. 74 ust. 1 cyt. ustawy, prawo do deputatu węglowego w ilości 1800 kilogramów węgla kamiennego rocznie w formie ekwiwalentu przysługuje byłemu pracownikowi kolejowemu, pobierającemu emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy.
Zgodnie z treścią art. 74 ust. 4 cyt. ustawy, prawo to nie przysługuje, jeżeli emeryt klub rencista nie posiadał uprawnienia do deputatu węglowego w okresie zatrudnienia z tytułu którego powstało prawo do emerytury.
Nadto, na mocy art. 74 ust. 10 tejże ustawy, emeryci i renciści nabywają prawodo ekwiwalentu pieniężnego z dniem przyznania emerytury lub renty.
Sąd Okręgowy nie podzielił argumentu organu rentowego wskazującego, że nie jest możliwe przyznanie prawa do ekwiwalentu za okres wsteczny. Otóż bowiem, rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 27 czerwca 2008r. w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i wykorzystywania dotacji budżetowej, przeznaczonej na finansowanie ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla, nie określa stosunków prawnych między organem rentowym, a ubezpieczonymi, lecz szczegółowe warunki przyznawania oraz wykorzystania dotacji budżetowej przeznaczonej na finansowanie ekwiwalentu pieniężnego bezpłatnego węgla tryb rozliczania dotacji oraz szczegółowe warunki powodujące cofnięcie lub czasowe wstrzymanie wypłaty dotacji.
Zdaniem Sądu Okręgowego, bezspornym w sprawie pozostaje, że ubezpieczona jest uprawniona do emerytury i była uprawniona w okresie zatrudnienia do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla.
W ocenie tegoż Sądu, brak wypłaty ekwiwalentu, poczynając od daty przyznania świadczenia, wynikał z błędu datownika organu rentowego. Sąd ten, przywołując przepisart. 133 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychpodniósł, że pojęcie błędu w prawie ubezpieczeń społecznych, obejmuje sytuację, w której organ rentowy nie miał podstaw do odmowy przyznania podwyższonego świadczeniai z przyczyn leżących po jego stronie tego nie uczynił. W opinii Sądu Okręgowego organ rentowy, podejmując wypłatę świadczenia, decyzją z dnia 23 lipca 2013r., od dnia 1 czerwca 2013r. błędnie przyznał ubezpieczanej prawo do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawado bezpłatnego węgla. W konsekwencji - zdaniem Sądu Okręgowego - należało stwierdzić,że ubezpieczona spełniła przesłanki do przyznania jej prawa do ekwiwalentu pieniężnegoz tytułu bezpłatnego węgla, za okres od 1 lipca 2013r. do 31 grudnia 2016r., na mocy art. 74 ustawy z dnia 8 września 2000r.
Mając na uwadze przedstawione okoliczności, Sąd Okręgowy na mocyart. 47714§ 1 k.p.c.orzekł, jak w sentencji.
W apelacji od zaprezentowanego rozstrzygnięcia ubezpieczona wniosła o jego zmianę i przyznanie ekwiwalentu za deputat węglowy od dnia 1 czerwca 2013r.wraz z odsetkami.
Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje:
Przyjmując ustalenia poczynione przez Sąd pierwszej instancji jako własne uznał,że apelacja ubezpieczonej jest zasadna w zakresie dotyczącym ekwiwalentu za deputat węglowy.
Przypomnieć bowiem należy, iż prawo do deputatu węglowego w formie ekwiwalentu pieniężnego zostało uregulowane w ustawie z dnia 8 września 2000r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacjiprzedsiębiorstwa państwowego (...)(Dz. U. nr 84, poz. 948 - dalej jako ustawa o komercjalizacji). Z art. 74 ust. 1 powołanej ustawy wynika, że byłemu pracownikowi kolejowemu pobierającemu emeryturę lub rentęz tytułu niezdolności do pracy, przyznaną na podstawie przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin lub przepisów ustawy dnia 12 czerwca 1975r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U.z 1983r., poz. 144 ze zm.) albo przepisówustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturachi rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2017r., poz. 1383 - dalej jako ustawa emerytalna), a także członkom rodziny tego pracownika pobierającym po nim rentę rodzinną przyznaną na podstawie wymienionych przepisów, przysługuje prawo do deputatu węglowego w ilości 1.800 kg węgla kamiennego rocznie, w formie ekwiwalentu pieniężnego. Prawo do deputatu węglowego w formie ekwiwalentu pieniężnego przysługuje począwszyod dnia przyznania prawa do emerytury lub renty (art. 74 ust. 10).
Poza sporem jest, iż wszystkie przesłanki wynikające z powołanego przepisu ubezpieczona z datą nabycia prawa do emerytury spełniła.
Sąd Apelacyjny stoi na stanowisku, iż - wbrew odmiennej tezie przyjętejw zaskarżonym orzeczeniu - nie ma normatywnej podstawy do zastosowania, w sprawieo wyrównanie deputatu, ograniczenia wynikającego z art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej.
Podkreślenia wymaga bowiem, iż podstawy do nabycia prawa i wypłaty deputatu węglowego w formie ekwiwalentu pieniężnego normuje wyczerpująco ustawao komercjalizacji w rozdziale 11. Istotnym jest zaś przy tym, iż ustawa ta nie zawiera przepisu analogicznego do art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej. Ustawa o komercjalizacjinie zawiera też odesłania do tego przepisu (art. 133 ustawy emerytalnej), uprawniającegodo ograniczenia wypłaty deputatu do 3 lat wstecz, w sytuacji błędu organu rentowego. Pamiętać natomiast trzeba, że ekwiwalent pieniężny jest wypłacany przez Zakład z dotacji celowej z budżetu państwa (art. 74 ust. 5 ustawy o komercjalizacji). Jest zatem świadczeniem przyznawanym z budżetu państwa, tak jak renta socjalna, przy czym wustawie z dnia27 czerwca 2003r. o rencie socjalnejustawodawca (w art. 15 pkt 1) zawarł wyraźne odesłanie do przepisów ustawy emerytalnej, w tym m.in. do art. 133. Podobne odesłanie zawarłwustawie o świadczeniach przedemerytalnych(finansowanych z Funduszu Pracy).Brak takiego odesłania do art. 133 ustawy emerytalnej w przepisach rozdziału 11 ustawyo komercjalizacji normujących prawo do deputatu i jego wypłaty, wskazuje jednoznacznie,na brak woli ustawodawcy do stosowania w sprawach o deputat węglowy przepisów ustawy emerytalnej.
Podnieść należy, że ekwiwalent pieniężny za deputat węglowy nie jest wymienionywart. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jako świadczenie określone tą ustawą, co oznacza, że ekwiwalent pieniężnyza deputat węglowy nie został poddany regulacjom wynikającym z ustawy emerytalnej. Powyższa kwestia była już przedmiotem spójnego w tym względzie orzecznictwa sądowego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 16 października 2014r., III AUa 2613/13oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 7 marca 2018r., III AUa 1256/17).
Mając na uwadze opisane okoliczności uznać należy, iż Sąd Okręgowy wadliwie uznał, iż w sprawie zastosowanie ma art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 6 lipca 2000r. (III ZP 9/00), prawo do deputatu węglowego dla emerytów i rencistów pobierających emerytury i renty kolejowe jest prawem o charakterze wyjątkowym i ustawowe źródło prawa do deputatu węglowegodla byłych pracowników nadaje mu charakter szczególny, implikujący twierdzenie, że ani prawo do deputatu węglowego, ani jego rozmiar, nie mogły być odjęte lub zmienione inaczej, niż ustawą lub na podstawie ustawy.
Jak natomiast wynika z norm art. 74 ust. 1 i 11 ustawy o komercjalizacji, prawodo pobierania deputatu węglowego przysługuje emerytowi pobierającemu emeryturę. Zgodnie zaś z art. 74 ust. 11, prawo do pobierania ekwiwalentu pamiętnego ustaje lub ulega zawieszeniu wraz z ustaniem prawa do emerytury lub renty. Jedynym zatem ograniczeniem do pobierania deputatu, jest zawieszenie realizacji świadczeń emerytalnych. Poza sporem jest, iż ubezpieczona pobierała świadczenie emerytalne w okresie od 1 czerwca 2013r. (potwierdza to też jednoznacznie dokumentacja zgromadzona w aktach emerytalnych) oraz że Zakładnie wypłacał jej deputatu węglowego. W konsekwencji, w świetle powołanych przepisów, zasadnym było żądanie ubezpieczonej wyrównania jej deputatu węglowego za cały okres sporny.
Mając na uwadze poczynione ustalenia i rozważania, Sąd Apelacyjny na mocyart. 386 § 1 k.p.c.orzekł reformatoryjnie, jak w punkcie 1 wyroku.
Natomiast, skoro ubezpieczona w apelacji wystąpiła z żądaniem dotychczas nierozpoznawanym przez organ rentowy, Sąd drugiej instancji, na mocyart. 47710§ 2 k.p.c., w punkcie 2 wyroku przekazał organowi rentowemu od rozpoznania wniosek ubezpieczonejo wypłatę ustawowych odsetek liczonych od poszczególnych kwot ekwiwalentu.
/-/SSA J.Pietrzak   /-/SSA M.Procek   /-/SSA M.Żurecki
Sędzia   Przewodniczący     Sędzia
JR