Sąd Okręgowy w Gliwicach
VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VIII U 328/20
Data wyroku: 2020-10-09 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Patrycja Bogacińska-Piątek
Słowa kluczowe: Wysokość świadczenia
Podstawa prawna: art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych

Sygn. aktVIII U 328/20

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 9 października 2020 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

sędzia Patrycja Bogacińska-Piątek

Protokolant

Iwona Sławińska

po rozpoznaniu w dniu9 października 2020 r. w Gliwicach
sprawyM. R.
przeciwkoZakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.
oprawo do rekompensaty
na skutek odwołaniaM. R.
od decyzjiZakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.
z dnia14 stycznia 2020 r.nr(...)
oddala odwołanie.
(-) sędzia Patrycja Bogacińska-Piątek
Sygn. akt VIII U 328/20

UZASADNIENIE
Decyzją z 14 stycznia 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wC.odmówił ubezpieczonejM. R.przyznania prawa do rekompensaty argumentując, że ubezpieczona nie udowodniła wymaganego 15-letniego okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach.
W odwołaniu od powyższej decyzji ubezpieczona domagała się jej zmiany i przyznania jej prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych. Ubezpieczona wskazywała, że wykonywała pracę w warunkach szczególnych w pełnym wymiarze czasu pracy od 4 czerwca 1986 r. do 31 października 2017 r. pracując jako księgowa przy monitorach ekranowych.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Sąd ustalił, co następuje:
UbezpieczonaM. R.urodziła się (...)
Decyzjami z 28 maja 2019 r. przyznano ubezpieczonej od 12 maja 2019 r. emeryturę z powszechnego wieku oraz okresową emeryturę kapitałową.
W dniu 31 grudnia 2019 r. ubezpieczona złożyła wniosek o prawo do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach.
Zaskarżoną decyzją z 14 stycznia 2020 r. ZUS Oddział wC.odmówił ubezpieczonej prawa do rekompensaty, argumentując iż nie udowodniła na dzień 1 stycznia 2009 r. wymaganego 15-letniego okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach.
Organ rentowy nie zaliczył ubezpieczonej do stażu pracy w szczególnych warunkach okresu zatrudnienia w(...) S.A.wZ.od 4 czerwca 1986 r. do 31 grudnia 2008 r., ponieważ w przedłożonym przez ubezpieczoną zaświadczeniu z(...) S.A.z 16 grudnia 2019 r. pracodawca określił, że zaświadczenie to nie stanowi zaświadczenia o okresach pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.
W okresie od 17 grudnia 1979 r. do 31 maja 1986 r. ubezpieczona była zatrudniona wSpółdzielni (...)wR.jako księgowa (do 4 listopada 1982 r.) oraz samodzielny referent ds. płac i ubezpieczeń społecznych (od 5 listopada 1982 r.). W tym czasie ubezpieczona nie pracowała przy komputerze.
W okresie od 4 czerwca 1986 r. do 31 października 2017 r. ubezpieczona była zatrudniona w(...) S.A.wZ., przy czym do 30 września 2003 r. było toPrzedsiębiorstwo (...) Sp. z o.o.wZ., od 1 października 2003 r. do 31 lipca 2009 r.Przedsiębiorstwo (...) Sp. z o.o.wP., od 1 sierpnia 2009 r. do 30 kwietnia 2011 r.(...) S.A.wZ., a od 1 maja 2011 r.(...) S.A.wZ.. Ubezpieczona zajmowała następujące stanowiska:

-

księgowej w okresie od 4 czerwca 1986 r. do 31 lipca 1987 r.,

inspektora ds. księgowości w okresie od 1 sierpnia 1987 r. do 28 lutego 1991 r.,

księgowej w okresie od 1 marca 1991 r. do 30 września 1995 r.,

specjalisty w okresie od 1 października 1995 r. do 29 lutego 1996 r.,

kierownika działu w okresie od 1 marca 1996 r. do 30 czerwca 1996 r.,

starszego inspektora w okresie od 1 lipca 1996 r. do 30 kwietnia 2001 r.,

księgowej w okresie od 1 maja 2001 r. do 30 września 2003 r.,

starszej księgowej w okresie od 1 października 2003 r. do 31 lipca 2009 r.,

samodzielnej księgowej w okresie od 1 sierpnia 2009 r. do 30 kwietnia 2011 r.,

specjalisty w okresie od 1 maja 2011 r. do 31 października 2017 r.

W całym okresie zatrudnienia od 4 czerwca 1986 r. do 31 października 2017 r. ubezpieczona, pomimo różnych nazw stanowisk, wykonywała prace związane z księgowością. Już podczas rozpoczęcia pracy wPrzedsiębiorstwie (...) Sp. z o.o.wZ.od 1986 r. ubezpieczona do księgowania wykorzystywała komputer. Na początku wprowadzała dane z faktur do systemu COIG w komputerze, a od 1987 r. również dane dotyczące środków trwałych. Oprócz tego robiła inwentaryzacje – sporządzała wydruki, które następnie trafiały do oddziałów, gdzie były spisywane środki trwałe przez zespoły spisowe, a następnie papierowe arkusze spisowe wracały do ubezpieczonej, która weryfikowała ich poprawność w systemie. Ubezpieczona odpowiadała za prawidłowe rozliczenie amortyzacji i umorzenia poszczególnych środków trwałych. Po wprowadzeniu dokumentów do systemu COIG, musiała sprawdzić czy stawka amortyzacji jest prawidłowa i czy jest dobrze naliczona. Z tego systemu robiła polecenie księgowania, rozpisując amortyzację na poszczególne stanowiska kosztów. Ubezpieczona mogła te czynności wykonać bezpośrednio w systemie, ale wolała najpierw wykonać je ręcznie na papierze. Ubezpieczona używała wówczas komputera starego typu z małym monitorem połączonego z system COIG.
W 1993 r. w przedsiębiorstwie odstąpiono od dotychczasowego systemu COIG wykorzystywanego do księgowania i wprowadzono nowy system danych. W związku ze zmianą systemu ubezpieczona musiała przesłać z COIG do nowego systemu wszystkie środki trwałe, których było ponad 2 tysiące. Nie było możliwości bezpośredniego przekazania danych między systemami, więc ubezpieczona musiała robić wydruki z COIG i ręcznie wprowadzała dane do nowego systemu. Wówczas wprowadzono w przedsiębiorstwie komputery bez połączenia z systemem COIG. Komputery były wyposażone w monitory kineskopowe z jaskrawym, pulsującym obrazem.
W 1996 r. ubezpieczona pracowała w biurze do spraw gospodarski środkami trwałymi. Odpowiadała wówczas za rozmieszczenie wszystkich środków trwałych, które były w majątkuPrzedsiębiorstwa (...), na poszczególne spółki. Czynności te ubezpieczona wykonywała w systemie. Ponadto wprowadzała do systemu dane z faktur, które przychodziły z różnych kopalń.
Od 2001 r., kiedy następowało scalanie firmy, ubezpieczona wróciła do księgowości finansowej – prowadziła rejestr faktur, wprowadzała faktury do systemu, sporządzała zestawienie wiekowe należności i zobowiązań poszczególnych kontrahentów, raporty kasowe. Czynności te wykonywała w komputerze, ale pracowała również z papierowymi dokumentami: fakturami, wydrukami, które sama sporządzała, wyciągami bankowymi. Raporty kasowe otrzymywała w wersji papierowej od kasjerki i wprowadzała je do systemu w komputerze. Również takie dokumenty jak spis z natury ubezpieczona otrzymywała w formie papierowej, a następnie – według indeksów materiałowych – wprowadzała dane do systemu komputerowego.
Ubezpieczona, podobnie jak inne księgowe zatrudnione w firmie, otrzymywała dodatek za pracę w szkodliwych warunkach oraz dofinansowanie do okularów. Nowsze komputery z nieszkodliwymi monitorami były wprowadzane w firmie po roku 2000.
Praca ubezpieczonej w spornym okresie, mimo wykonywania większości czynności przy komputerze z monitorem ekranowym, była pracą biurową, w której bardzo często musiała korzystać z dokumentów papierowych.
Razem z ubezpieczoną w spornym okresie pracowały:J. K.(zatrudniona od 1996 r.),E. M.(zatrudniona w latach 1987-2019),T. N.(zatrudniona w latach 1985-2015),H. R.(zatrudniona w larach 1992-2015),E. D.(zatrudniona od 1996 r.).
W zaświadczeniu z 16 grudnia 2019 r. (k.10)(...) S.A.wskazała, że ubezpieczona w okresie od 4 czerwca 1986 r. do 30 września 2003 r. (Przedsiębiorstwo (...) Sp. z o.o.wZ.), od 1 października 2003 r. do 31 lipca 2009 r. ((...) Sp. z o.o.), od 1 sierpnia 2009 r. do 31 października 2017 r. ((...) S.A.) w związku z wykonywaniem obowiązków pracowniczych wykonywała między innymi pracę przy monitorach kineskopowych. Dodała również, że zaświadczenie to nie stanowi zaświadczenia o okresach pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie: akt organu rentowego, akt osobowych ubezpieczonej z(...) S.A.wZ.zestawienia dodatków szkodliwych wypłacanych ubezpieczonej (k.33-36), kserokopii fotografii przedłożonych przez pełnomocnika ubezpieczonej, zeznań świadkówJ. K.,E. M.,T. N.,H. R.(nagranie z rozprawy z 31 lipca 2020 r. k.44) iE. D.(nagranie z rozprawy z 9 października 2020 r.) oraz przesłuchania ubezpieczonej (nagranie z 9 października 2020 r.).
Zebrany materiał dowodowy Sąd uznał za kompletny i spójny, a tym samym za wystarczający do poczynienia ustaleń faktycznych oraz rozstrzygnięcia sprawy.
Sąd zważył, co następuje:
Odwołanie ubezpieczonej nie zasługuje na uwzględnienie.
Kwestia sporna w przedmiotowej sprawie dotyczy uprawnień ubezpieczonej do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych.
Zgodnie zart. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych(t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1924) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat.
Zgodnie z ust. 2 rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Art. 21 ustawy o emeryturach pomostowychokreśla ogólne warunki nabycia prawa do rekompensaty, czyli – zgodnie z definicją legalną zamieszczoną w art. 2 pkt 5 ustawy – do odszkodowania za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze przez osoby, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.
Prawo do rekompensaty przysługuje ubezpieczonemu, który legitymuje się co najmniej 15 – letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Chodzi w tym przypadku o pracę, o której mowa w art. 32, 33, 39, 40 i 50c ustawy (art. 21 ust. 1).
Przesłankami uprawniającymi do rekompensaty są:
- utrata przez ubezpieczonego możliwości przejścia na emeryturę w związku z wygaśnięciem po dniu 31 grudnia 2008r. – w stosunku do ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948r., a przed dniem 1 stycznia 1969r. – podstawy normatywnej przewidującej takie uprawnienie;
- niespełnienie przez ubezpieczonego warunków uprawniających go do emerytury pomostowej;
- legitymowanie się przez ubezpieczonego co najmniej 15 – letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS;
- nieuzyskanie przez ubezpieczonego prawa do wcześniejszej emerytury według zasad przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS.
Bezspornie ubezpieczona jest uprawniona do emerytury z powszechnego wieku emerytalnego, w oparciu o przepisyustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 53 ze zm.). Jednak nabycie prawa do emerytury na zasadach ogólnych nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia do rekompensaty.
Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 17 grudnia 2015r. sygn. akt III AUa 717/15 (LEX nr 1964970), celem rekompensaty jest złagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach. Nie polega ona jednak na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, ale na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. Zauważyć także trzeba, iż skoro zgodnie z art. 23 ustawy z 2008 r. o emeryturach pomostowych rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, a zgodnie z art. 173 u.e.r.f.u.s. kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., za których były opłacane składki na ubezpieczenia społeczne przed dniem 1 stycznia 1999 r., to warunek sformułowany wart. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowychnależy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z FUS obliczonej według formuły zdefiniowanego świadczenia. Jedynie więc nabycie prawa do wcześniejszej emerytury stanowi przesłankę negatywną przyznania prawa do rekompensaty, natomiast nabycie prawa do emerytury na zasadach ogólnych nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia do rekompensaty.
Okoliczność sporna w przedmiotowej sprawie dotyczyła zatem posiadania przez ubezpieczoną na dzień 1 stycznia 2009 r. wymaganego 15 – letniego okresu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych, bowiem ZUS Oddział wC.w zaskarżonej decyzji nie uwzględnił jej w okresów zatrudnienia w(...) S.A.wZ.od 4 czerwca 1986 r. do 31 grudnia 2008 r., ponieważ w przedłożonym przez ubezpieczoną zaświadczeniu z(...) S.A.z 16 grudnia 2019 r. pracodawca określił, że zaświadczenie to nie stanowi zaświadczenia o okresach pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.
W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd przyjął, że ubezpieczona nie posiada wymaganego 15-letniego okres pracy wykonywanej w warunkach szczególnych.
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym z zeznań świadków oraz ubezpieczonej wynika, iż ubezpieczona w całym spornym okresie zatrudnienia – od 4 czerwca 1986 r. do 31 października 2017 r. – pomimo różnych nazw stanowisk, wykonywała prace związane z księgowością. Sąd dał wiarę zeznaniom świadków oraz wyjaśnieniom ubezpieczonej, że już od 1986 r. ubezpieczona korzystała w pracy z komputera – początkowo z archaicznego urządzenia z małym monitorem, połączonego do systemu COIG, zmienionego w latach 90-tych na komputer wyposażony w monitor kineskopowy z jaskrawym, pulsującym obrazem, a po roku 2000 w nowocześniejszy komputer z ekranem nieobciążającym narządu wzroku. Za wiarygodne Sąd uznał również zeznania świadków i ubezpieczonej dotyczące charakteru jej pracy. W ocenie Sądu ubezpieczona rzeczywiście w większości pracowała z użyciem komputera, w szczególności wprowadzając dane do systemów księgowych, jednakże dane te nie były transferowane z innych systemów, czy programów komputerowych, natomiast były wprowadzane z papierowych dokumentów. Zarówno faktury, spisy inwentaryzacyjne, spisy środków trwałych, wyciągi bankowe, raporty kasowe, spisy z natury trafiały do ubezpieczonej w formie papierowej. Ubezpieczona musiała analizować te dokumenty i wprowadzać odpowiednie z nich dane do systemu komputerowego. Sama również sporządzała wydruki z systemu, które trafiały do obiegu między wydziałami firmy.
W ocenie Sądu opisana wyżej praca ubezpieczonej w spornym okresie stanowi pracę biurową, nie zaś wykonywaną stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pracę w warunkach szczególnych, o której mowa w wykazie A dziale XIV poz. 5 załącznika nr 1 doRozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz.U.1983.8.43) – prace szczególnie obciążające narząd wzroku i wymagające precyzyjnego widzenia - w kartografii, montażu mikroelementów wymagającego posługiwania się przyrządami optycznymi oraz przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych.
Należy wskazać – na co zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z 4 czerwca 2019 r., sygn. III UK 150/18 – że prawodawca wartościuje prace obciążające narząd wzroku i wymagające precyzyjnego widzenia. Obie te właściwości muszą wystąpić w stopniu kwalifikowanym. W zindywidualizowanym stanie faktycznym zachodzi zatem konieczność przesądzenia, czy wykonywana praca szczególnie obciążała narząd wzroku i wymagała precyzyjnego widzenia, czy też cechy te wystąpiły, jednak nie w natężeniu "szczególnym". Właściwość ta nawiązuje do pojęcia pracy o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagającej wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia, o której mowa w art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Dalej Sąd Najwyższy wskazał, że co do wymienionych w przepisie prac przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych w judykaturze wyjaśniono, że nie chodzi o samo posługiwanie się komputerem na stanowisku pracy. Brak jest bowiem pozytywnej regulacji normatywnej, która ex definitione pozwalałaby przyjąć, że każda praca w pełnym wymiarze czasu na stanowisku wyposażonym w monitor ekranowy jest pracą w szczególnych warunkach w rozumieniu powołanego przepisu. Takiej kwalifikacji prawnej podlega jedynie praca przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych, jeżeli oddziaływa na wzrok pracownika i wymaga precyzyjnego widzenia, bo z tej przyczyny została ujęta w wykazie prac szczególnie szkodliwych na podstawie dotychczasowych przepisów. Chodzi wszak o pracę o znacznej szkodliwości i uciążliwości, co powinno pozostawać w związku z określoną czynnością polegającą na obsłudze, a nie tylko na posługiwaniu się w pracy elektronicznym monitorem ekranowym. Przy powszechnym posługiwaniu się komputerami w pracy na wielu różnych stanowiskach, odmienna interpretacja tego przepisu prowadziłoby do zatarcia różnic między pracą w szczególnych warunkach i pracą, w której pracownik posługuje się komputerem.
Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd uznał, że praca ubezpieczonej w spornym okresie nie stanowiła pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Wobec tego ubezpieczona nie spełniła przesłanki dotyczącej legitymowania się co najmniej 15-letnim stażem pracy w szczególnych warunkach na dzień 1 stycznia 2009 r., a w konsekwencji nie uzyskała prawa do rekompensaty.
Wobec powyższego Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa i na mocyart. 47714§ 1 k.p.c.oddalił odwołanie ubezpieczonej.
(-) sędzia Patrycja Bogacińska-Piatek