Sąd Okręgowy w Poznaniu
IV Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ka 1146/18
Data wyroku: 2019-01-15 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Piotr Gerke, Leszek Matuszewski, Dariusz Śliwiński

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 15 stycznia 2019 r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu w IV Wydziale Karnym – Odwoławczym
w składzie:

Przewodniczący: SSO  Piotr Gerke (spr.)

Sędziowie: SSO Leszek Matuszewski

SSO Dariusz Śliwiński

Protokolant : st. prot. sąd.B. G.

przy udziale Prokuratora Prok. Rej.P.wP.M. J.

po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2019 r.
sprawyM. H.,P. H.iH. B. (1),
oskarżonych zart. 286§1 k.k.,
na skutek apelacji wniesionej przez pełnomocnika oskarżycielek posiłkowychM. Z.iI. B.
od wyroku Sądu Rejonowego Poznań-Stare Miasto wP.z dnia 4 września 2018 r., sygn. akt III K 684/17,
uchyla zaskarżony wyrok w całości i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu Poznań-Stare Miasto wP.do ponownego rozpoznania.

D. Ś.P. L.M.

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 4 września 2018 r., sygn. akt III K 684/17, Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto wP.:

1
uznał oskarżonąM. H.za winną tego, że w dniu 1 grudnia 2016 r. działając wspólnie i w porozumieniu zP. H.i inną ustaloną osobą, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadziła(...) Bank S.A.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w postaci pieniędzy w kwocie 100.727,60 zł na szkodęI. B.iM. G., przez wypłacenie tych pieniędzy w gotówce osobie nieuprawnionej, za pomocą wyzyskania błędu, tj. niewiedzy pracowników banku o śmierci posiadaczki rachunku bankowegoO. H., tj. przestępstwa zart. 286 § 1 k.k.i za to wymierzył jej karę 8 miesięcy pozbawienia wolności, warunkowo zawieszając wykonanie orzeczonej kary na okres 3 lat tytułem próby, a także zobowiązał oskarżoną do informowania sądu o przebiegu okresu próby co 6 miesięcy,

2
uznał oskarżonegoP. H.za winnego tego, że w dniu 1 grudnia 2016 r. działając wspólnie i w porozumieniu zM. H.i inną ustaloną osobą, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadził(...) Bank S.A.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w postaci pieniędzy w kwocie 100.727,60 zł na szkodęI. B.iM. G., poprzez wypłacenie tych pieniędzy w gotówce osobie nieuprawnionej, za pomocą wyzyskania błędu, tj. niewiedzy pracowników banku o śmierci posiadaczki rachunku bankowegoO. H., tj. przestępstwa zart. 286 § 1 k.k.i za to wymierzył mu karę 8 miesięcy pozbawienia wolności, warunkowo zawieszając wykonanie orzeczonej kary na okres 3 lat tytułem próby, a także zobowiązał oskarżonego do informowania sądu o przebiegu okresu próby co 6 miesięcy,

3
uniewinniłH. B. (1)od zarzutu o to, że w dniu 1 grudnia 2016 r. wP., działając wspólnie i w porozumieniu zP. H.,M. H.iB. K. (1)oraz w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadziła(...) Bank S.A.do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w postaci pieniędzy w kwocie 100.727,60 zł na szkodę(...) Bank S.A.orazI. B.iM. G., przez wypłacenie tych pieniędzy w gotówce osobie nieuprawnionej, za pomocą wyzyskania niewiedzy pracowników banku o śmierci posiadaczki rachunku bankowegoO. H., tj. od czynu zart. 286 § 1 k.k.,

4
orzekł wobec oskarżonychM. H.iP. H.obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem w części do tej pory nienaprawionej poprzez zobowiązanie do solidarnej zapłaty kwoty 50.727,60 zł na rzecz solidarnych wierzycieliI. B.orazM. Z.,

5
rozstrzygnął w przedmiocie kosztów procesu, zwalniając oskarżonychM. H.iP. H.od kosztów sądowych oraz obciążając Skarb Państwa kosztami procesu w części uniewinniającejH. B. (1).

Powyższy wyrok w całości (tj. co do uniewinnieniaH. B. (1)i opisów czynów współoskarżonych) zaskarżyłpełnomocnik oskarżycieli posiłkowychM. Z.iI. B., zarzucając:

1
błąd w ustaleniach faktycznych spowodowany nieuwzględnieniem wszystkich okoliczności wynikających z zebranych dowodów, niewłaściwą oceną zgromadzonego materiału dowodowego w tym wyjaśnieńM.iP. H.orazH. B. (2)i zeznańD. H., co ostatecznie skutkowało niezasadnym, a co najmniej przedwczesnym, zastosowaniem przepisuart. 5 § 2 k.p.k.i uniewinnieniem oskarżonejH. B. (1)od zarzucanego jej czynu, a w konsekwencji zmianę opisów czynów przypisanych oskarżonymM.iP. H.,

2
naruszenieart. 424 § 1 k.p.k.poprzez sporządzenie uzasadnienia niespełniającego wymogów stawianych tym przepisem,

3
naruszenieart. 5 § 2 k.p.k.poprzez jego błędne, a co najmniej przedwczesne, zastosowanie wobec oskarżonejH. B. (1),

a ewentualnie

4
naruszenieart. 18 § 3 k.k.poprzez niepodjęcie rozważań w przedmiocie dopuszczenia się przez oskarżonąH. B. (1)pomocnictwa do popełnienia przestępstwa oszustwa.

Wobec powyższego pełnomocnik oskarżycieli posiłkowych wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja okazała się zasadna co do pkt 1-4 w takim zakresie, w jakim wskazano tam przedwczesność rozstrzygnięcia, opierającego się na niepełnym i niedostatecznie przeanalizowanym materiale dowodowym.
Na wstępie należy wskazać, że wniesienie środka odwoławczego, niezależnie od jego granic i zakresu, każdorazowo obliguje Sąd odwoławczy do zbadania ewentualności wystąpienia uchybień, o jakich mowa wart. 439 k.p.k.i440 k.p.k.W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy nie stwierdził wskazanych tam uchybień, osobnych zarzutów co do ich występowania nie formułował zresztą skarżący.
Kluczowym argumentem apelacji pełnomocnika oskarżycielek posiłkowych, skutkującym jej uwzględnieniem, jest całkowicie zbagatelizowana przez Sąd Rejonowy kwestia istotnej rozbieżności między treścią wyjaśnień oskarżonejH. B. (1)(k. 320 i wcześniej: k. 159), w których stanowczo stwierdziła, że przez telefon może rozmawiać jedynie z właścicielem konta i nie omawia kwestii prowadzenia rachunku z osobą niebędącą jego właścicielem, a obrazem rozmów tej oskarżonej z osobami odbierającymi telefonO. H., wyłaniającym się z zabezpieczonych w sprawie bilingów. Nie sposób bowiem logicznie wytłumaczyć, że prywatny numerH. B. (1)(...)(w notatce na k. 182 jest błąd i jak wynika z billingów nr tel.H. B. (1)to(...)), kontaktował się 18 razy z nr(...)należącym wcześniej do zmarłejO. H., a w tym czasie obsługiwanym przez oskarżonychH.. Trudno przede wszystkim sensownie wytłumaczyć, czego dotyczyły w takim razie te rozmowy, skoro 2 z nich trwały po 355 i 569 sekund, a więc ponad 5 minut i ponad 9 minut – w sytuacji, gdy całkowicie niespornym jest, iżH. B. (1)doskonale wiedziała, że nie rozmawia zO. H., a więc wedle własnych wyjaśnień powinna niezwłocznie zakończyć rozmowę.
Przy założeniu, że rozmowy dotyczyły spraw służbowych, niezrozumiały jest również fakt, że z służbowego nr tel.banku (...)dzwoniono na nr tel.O. H.jedynie 4 razy, pozostałe połączenia wykonywane zaś były przy użyciu prywatnego telefonuH. B. (1). Budzi poważne wątpliwości również fakt, żeH. B. (1)rzekomo w służbowych sprawach kontaktowała się z oskarżonymiH.ze swojego prywatnego numeru telefonu m.in. w godz. 21:33, 22:40. Trudno też rozsądnie wytłumaczyć, z jakich względów równieżP. H.łączył się z prywatnym telefonem oskarżonejH. B. (1), skoro nie był on klientem banku i nie miał żadnych prawnych możliwości reprezentowania siostry w sprawie istotnego dla sprawy rachunku czy wypłaty zleconej przezB. K..
Problem polega na tym, że Sąd Rejonowy nie tylko nie ustalił tych kwestii, ale nawet nie ustalił, kto używał jakich numerów telefonu, opierając się w sprawie rozmów jedynie na wyjaśnieniach i zeznaniach, a nie na dokumentach, których wiarygodności nikt nie kwestionował, a które przedstawiają przebieg wydarzeń inaczej, niż wynika to z osobowego materiału dowodowego. Lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku wskazuje zresztą, że Sąd I instancji popadł w istotną, dostrzegalną na pierwszy rzut oka sprzeczność – z jednej bowiem strony uznał za wiarygodne wyjaśnieniaH. B. (1), w których zaprzeczała ona przekazywaniu osobie nieuprawnionej informacji o planowanej operacji wypłaty na rachunkuO. H., a z drugiej jednak ustalił przecież kategorycznie, że „oskarżony z przeprowadzonej rozmowy z pracowniczką banku wywnioskował, iżB. K. (1)zamierza wypłacić pieniądze należące doO. H.” (str. 3, k. 466) – jeśli rzeczywiście rozmowa zB.ograniczyła się do ustalenia, że nie ma możliwości kontaktu zO. H., toP. H.w żaden sposób nie mógłby z tego wywnioskować nic więcej ponad to, że ktoś z banku szuka jego zmarłej siostry.
Na uwagę zasługuje również pewność oskarżonegoP. H., z jaką w ramach swoich wyjaśnień stwierdził, że moment okazania oskarżonejH. B. (1)aktu zgonuO. H.był utrwalony na monitoringu (k. 322) – twierdzenie to wygłosił po uprzednim uzyskaniu odH. B. (1)zapewnienia, że biurko, przy którym miało do tego dojść, jest monitorowane. Trudno powiedzieć, jaki interes w blefowaniu miałby tu oskarżony, skoro nie mógł przecież przewidzieć, że nagrania tego ostatecznie nie uda się włączyć do materiału dowodowego – absurdalnym jednak jest założenie, żeP. H.byłby zainteresowany uzyskaniem dowodu, co do którego mógłby się spodziewać, że wykaże nieprawdziwość jego twierdzenia o okazaniu współoskarżonej aktu zgonu siostry.
Pewne wątpliwości budzić może również fakt, że w trakcie rozmowy z córkąO. H., oskarżonaB.nie zaprzeczyła, że miała wiedzę o jej zgonie. Zdaniem Sądu Okręgowego zbyt pochopnie w wyroku Sądu Rejonowego zdeprecjonowano zeznania oskarżycielek posiłkowych, które wskazywały na tę okoliczność. Wydaje się przesadą twierdzenie, iż świadkowie (oskarżycielki posiłkowe) byli tu mocno zmotywowani, aby fałszywie zeznawać na niekorzyść oskarżonejB.– tym bardziej, iż zdawały sobie doskonale sprawę z tego, że – niezależnie od ewentualnej roli tej oskarżonej w całym procederze – ostatecznie zagarnięcia pieniędzy, które im się należały po matce, dokonali przede wszystkim pozostali oskarżeni. Oczywiście, ogólnie skazanie oskarżonego leży w interesie pokrzywdzonego, jednak gdyby na tej jedynie podstawie odmawiać wiarygodności zeznaniom pokrzywdzonego, to właściwie prowadzenie dowodu z takich zeznań byłoby bezcelowe z uwagi na ich aprioryczną fałszywość. Jeśli więc twierdzenia oskarżycielek posiłkowych były wiarygodne, to wydaje się, że w przypadku ujawnienia nieprawidłowości związanych z wypłatą pieniędzy, zupełnie naturalnym dla oskarżonej byłoby przyjęcie postawy obronnej poprzez zaprzeczenie wiedzy o zgonieO. H., nie zaś twierdzenia o próbie „przewlekania” wypłaty pieniędzy, nie wiadomo przy tym, z jakich względów oskarżona miałaby przewlekać tę wypłatę, skoro wg jej linii obrony możliwość zgodnego z prawem ich wypłacenia nie budziła wówczas jej wątpliwości.
Podobnie, budzić musi uzasadnione wątpliwości przyjęcie przez Sąd Rejonowy, że świadekD. H.w rozmowie z oskarżonąH. B. (1)stwierdziła jedynie, że rozmowa zO. H.jest niemożliwa. W świetle ustaleń Sądu Rejonowego, że dopiero po tej rozmowieP. H.zorientował się, iżB. K. (1)chce wypłacić pieniądze z banku i że można ten fakt wykorzystać, nie bardzo wiadomo, z jakiej przyczyny świadekD. H.miałaby w tamtym momencie, przed powzięciem tej wiedzy, ukrywać fakt zgonuO. H.– tym bardziej, iż nie zarzuca jej się przecież współudziału w wyłudzeniu pieniędzy z konta ciotki, jak też w ogóle nie ustalono, by zdawała ona sobie wówczas sprawę, żeO. H.ma jakieś konto w konkretnym banku. Z doświadczenia życiowego wiadomo, że telefony pracowników banku do osób prywatnych to w zdecydowanej większości wypadków jedynie próba zaoferowania kolejnego produktu klientowi, typowy telemarketing, który przeważnie wywołuje irytację i najbardziej oczywistym rozwiązaniem byłoby właśnie zbycie pracownika banku stwierdzeniem, że osoba, której szuka, już nie żyje – przecież oskarżonaB.poza przedstawieniem się miała nie mówić, w jakiej sprawie dzwoni, aD. H.nie miała wówczas żadnych powodów, by sądzić, że ktoś z banku chce u posiadacza rachunku potwierdzać jakąś operację bankową.
Wreszcie nie sposób również uznać za logiczne twierdzeń oskarżonej, w świetle których próbowała kontaktować się zO. H., aby potwierdzić przygotowanie wypłaty pieniędzy z konta, gdyż miała wątpliwości co do operacji zleconej przezB. K. (1)(k. 158: „to spowodowało moją czujność i w kontekście tego chciałam się upewnić, że paniH.chce tej wypłaty”), a następnie, po szeregu nieskutecznych prób takiego kontaktu, a wreszcie uzyskaniu kontaktu z osobami według jej pełnej wiedzy nieuprawnionymi do dysponowania rachunkiem, a do tego mającymi podawać enigmatyczne i dziwaczne twierdzenia, iżO. H.„nie jest dostępna”, a rozmowa z nią „nie jest możliwa” – czyli w świetle elementarnych reguł zdrowego rozsądku: uzyskawszy tego rodzaju informacje, które jeszcze powinny pogłębić jej początkowe wątpliwości – nagle pozbyła się wątpliwości co do woli posiadaczki rachunku i zaakceptowała żądanie wypłaty. Pozytywna ocena wyjaśnień oskarżonej przez Sąd Rejonowy nie ma zatem żadnego uzasadnienia.
Wskazać przy tym należy, że Sąd Rejonowy z faktu niespójności w zeznaniach oskarżonychH.czy świadkaD. H.wywiódł ocenę tego materiału na ich niekorzyść, natomiast porównywalne niespójności w wyjaśnieniach oskarżonejH. B. (1)zostały przez Sąd Rejonowy dostrzeżone. W efekcie Sąd Rejonowy ustalił stan faktyczny częściowo istotnie odmienny, niż wynikał z wyjaśnieńH. B. (1)(np. co do tego, z kim rozmawiała czy co miała przekazać rozmówcy), a jednocześnie wyjaśnienia te ocenił jak w pełni wiarygodne. Świadczy to jednoznacznie o nie dość wnikliwej ocenie tych wyjaśnień.
Powyższe uwagi nie muszą oczywiście przesądzać o winie oskarżonejH. B. (1), świadczą natomiast o konieczności uzupełnienia postępowania dowodowego i to w takim stopniu, który wymaga prowadzenia przewodu sądowego w całości na nowo, co przemawia zauchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania– i to w całości, bowiem od ustaleń co do roliH. B. (1)w wypłacie pieniędzy z kontaO. H.zależeć będzie, w jakiej konfiguracji osobowej odpowiadać będą współoskarżeni.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy powinien, mając na uwadze powyższe uwagi:
-wyjaśnić wyżej wskazaną kwestię częstych połączeń telefonicznych pomiędzy numerem telefonu należącym wcześniej doO. H.a telefonami użytkowanymi przez oskarżonąH. B. (1)i rozważyć, co przemawiało za dwustronnością tych kontaktów, używaniem przezH. B. (1)prywatnego telefonu w tym zakresie czy telefonicznym łączeniem się pomiędzy oskarżonymi w godzinach, które z pewnością nie mogą być uznane za typowe godziny funkcjonowania instytucji finansowych; konieczne będzie w tym celu przede wszystkim ponowne przesłuchanie oskarżonychP. H.iH. B. (1), o ile oczywiście nie skorzystają z prawa odmowy składania wyjaśnień bądź odpowiedzi na pytania,
-wyjaśnić, czy bankowa procedura wypłaty pieniędzy dawała oskarżonejH. B. (1)podstawy do wypłaty pieniędzy pomimo braku potwierdzenia tej dyspozycji ze stronyO. H.i braku możliwości nawiązania kontaktu z nią oraz czy procedura ta nakazuje kontaktowanie się pracowników banku z osobami postronnymi (P. H.) już po wypłacie pieniędzy na rzecz pełnomocnika (B. K. (1)), tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie; także tu konieczne będzie ponowne przesłuchanie oskarżonych – z zastrzeżeniem jak wyżej – oraz zapoznanie się przez Sąd z dokumentacją regulującą zasady potwierdzania operacji bankowych na rachunkach klientów oraz kontaktowania się pracowników banku z posiadaczami rachunku i dokumentowania tych czynności w dokumentach banku,
- ponownie, z uwzględnieniem powyższych uwag oraz wskazań logiki i doświadczenia życiowego, ocenić wiarygodność wyjaśnieńH. B. (1),P. H.,M. H.i zeznańD. H.,I. B.orazM. G.,
- po dokonaniu tej poprawnej analizy rozważyć, jak faktycznie należy ocenić rolę oskarżonejH. B. (1)w całym procederze wypłaty – także pod kątem formy zjawiskowej pomocnictwa do wyłudzenia, o której wspomina apelujący.

D. Ś.P. L.M.