Sąd Okręgowy w Białymstoku
II Wydział Cywilny
Sygnatura akt: II Ca 847/19
Data wyroku: 2019-12-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Jacek Stypułkowski (), sędzia Renata Tabor, Bożena Sztomber
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: art. 32 ustawy o zakwaterowaniu sił zbrojnych

Sygn. akt II Ca 847/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 grudnia 2019 r.
Sąd Okręgowy w Białymstoku II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:

Przewodniczący:

sędzia Renata Tabor

Sędziowie:

Bożena Sztomber
Jacek Stypułkowski (del.)

Protokolant:

st. sekr. sądowy Bożena Radziusz

po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2019 r. w Białymstoku
na rozprawie
sprawy z powództwa Agencji Mienia WojskowegoOddziału (...)wO.
przeciwkoJ. S. (1),K. S.,E. S.,P. S.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanych
od wyroku Sądu Rejonowego w Białymstoku
z dnia 5 grudnia 2018 r. sygn. akt XI C 3223/17

I
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

1
W punkcie I zasądza od pozwanychJ. S. (1),K. S.,E. S.iP. S.solidarnie na rzecz powoda Agencji Mienia WojskowegoOddziału (...)wO.kwotę 15.710,95 (piętnaście tysięcy siedemset dziesięć 95/100) złotych z odsetkami ustawowymi jak za opóźnienie od dnia 11 maja 2017 roku do dnia zapłaty i oddala powództwo w pozostałym zakresie;

2
W punkcie III obniża zasądzoną kwotę kosztów do 1.477,54 ( tysiąc czterysta siedemdziesiąt siedem 54/100 ) złotych;

3
W punkcie IV obniża zasadzoną kwotę nieuiszczonych wydatków do 2.881,76 (dwa tysiące osiemset osiemdziesiąt jeden 76/100) złotych.

II
oddala apelację w pozostałej części.

III
zasądza od pozwanych solidarnie na rzecz powoda kwotę 110,20 (sto dziesięć 20/100) złotych tytułem zwrotu części kosztów postępowania odwoławczego.

UZASADNIENIE
Powódka Agencja Mienia WojskowegoOddział (...)z siedzibą wO.po ostatecznym sprecyzowaniu powództwa wniosła o zasądzenie solidarnie od pozwanychJ. S. (1),E. S.,K. S.iP. S.kwoty 25.265,56 zł tytułem odszkodowania za bezumowne korzystanie z lokalu mieszkalnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 23.852,11 zł od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty i odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 1.413,45 zł od dnia rozszerzenia powództwa do dnia zapłaty oraz zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych.
Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 31 lipca 2017 w sprawie X Nc 648/17roku Sąd Rejonowy w Olsztynie uwzględnił powództwo w całości.
PozwaniJ. S. (1),E. S.,K. S.iP. S.złożyli od powyższego nakazu sprzeciw domagając się oddalenia powództwa w całości oraz zasądzenia od powódki na rzecz pozwanych kosztów procesu według norm przepisanych.
Wyrokiem z dnia 05 grudnia 2018 roku Sąd Rejonowy w Białymstoku w sprawie XI C 3223/17 zasądził od pozwanychJ. S. (1),K. S.,E. S.,P. S.solidarnie na rzecz powoda Agencji Mienia WojskowegoOddziału (...)wO.kwotę 24.547,43 zł z ustawowymi odsetkami jak za opóźnienie, z tym że kwotę 23.852,11 zł z odsetkami ustawowymi jak za opóźnienie od dnia 11 maja 2017 roku do dnia zapłaty, a kwotę 695,32 zł z odsetkami ustawowymi jak za opóźnienie od dnia 1 lutego 2018 roku do dnia zapłaty /pkt I/; oddalił powództwo w pozostałej części /pkt II/; zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz powoda kwotę 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego /pkt III/; nakazał pobrać solidarnie od pozwanych na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Białymstoku kwotę 4.647,16 zł tytułem  brakujących w sprawie wydatków /pkt IV/ oraz odstąpił od obciążania powoda brakującymi w sprawie kosztami sądowymi /pkt V/.
Sąd I instancji ustalił, żelokal mieszkalny nr (...), położony wB.przyul. (...), znajduje się w zasobach mieszkalnych powódki Agencji Mienia Wojskowego wO.. Na mocy decyzji z dnia 20 czerwca 1968 roku nr(...)lokal został przydzielony ppłk.J. S. (2), ojcu pozwanegoJ. S. (1), jako osobna kwatera stała.J. S. (2)po przejściu na emeryturę, zgodnie zdecyzją nr (...)/U.., wydaną przez Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji Mienia Wojskowego, zachował uprawnienia do ww. kwatery na czas nieokreślony. W dniu(...)rokuJ. S. (2)zmarł. W chwili jego śmierci w lokalu mieszkiwali: synJ. S. (1)wraz z żonąE. S.oraz dziećmiK.iP. S.. Nie posiadali jednak tytułu prawnego do zajmowanego lokalu mieszkalnego.
W 2000 rokuJ. S. (2)złożył wniosek o wykup tego lokalu. Powódka wprawdzie podjęła kroki zmierzające do rozpoznania wniosku, ale przed zakończeniem postępowania wszczęła wnioskodawca zmarł. Po śmierci ojcaJ. S. (1)wystąpił do DyrektoraOddziału (...)Wojskowej Agencji Mieszkaniowej wW.o przeniesienie na jego rzecz praw do ww. lokalu mieszkalnego. W dniu 28 maja 2008 roku Dyrektor ww. Oddziału Wojskowej Akademii Mieszkaniowej wydałdecyzję (nr (...)), zgodnie z którą pozwanemuJ. S. (1)nie przysługiwało uprawnienie do zamieszkiwania w ww. lokalu. W uzasadnieniu swojej decyzji powołał się na art. 23 ust 1a i 1b ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 roku o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 116, poz. 1203). Po wydaniu tej decyzji pozwanyJ. S. (1)na przestrzeni lat wielokrotnie ubiegał się o przyznanie mu uprawnień do tego lokalu, jednakże nigdy ich nie uzyskał.
Na podstawiedecyzji nr (...)z dnia 22 czerwca 2012 roku, pozwaniJ. S. (1),E. S.,K. S.iP. S.zostali zobowiązani do opóźnienia i przekazania powódce Agencji Mienia Wojskowego ww. lokalu.
Wniesioną przez pozwanych skargę na powyższą decyzję wyrokiem z dnia 26 lutego 2013 roku w sprawie(...)(...)Wojewódzki Sąd Administracyjny wW.oddalił, a Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie orzeczeniem z dnia 12 grudnia 2014 roku w sprawie(...)oddalił skargę kasacyjną pozwanych.
Z uwagi na fakt, że pozwani w dalszym ciągu zamieszkiwali w ww. lokalu, powódka pismem z 18 września 2015 roku, wskazując naart. 29b ust. 1 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiejoraz zwłokę we wnoszeniu czynszu wynoszącą ponad dwa miesiące, wezwała pozwanych do dobrowolnego opróżnienia zajmowanego lokalu w terminie 30 dni od daty doręczenia wezwania informując jednocześnie, że brak spełnienia żądania w tym terminie będzie skutkował wstąpieniem na drogę postępowania sądowego. Mimo to pozwani nie wydali lokalu i w okresie objętym żądaniem pozwu nadal go zajmowali.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy, przywołując treść art. 29b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 roku o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych, stwierdził, że stan ten wyczerpuje dyspozycję powyższego przepisu. Fakt, że pozwani zajmowali lokal w okresie od 27 sierpnia 2012 roku do dnia 31 marca 2017 roku bez tytułu prawnego, został przesądzony wyrokiem Sądu Rejonowego w Białymstoku w sprawie XI C 413/16. Wyrok ten jest prawomocny i wiąże strony oraz Sąd w niniejszej sprawie na mocyart. 365 § 1 kpc. We wskazanym okresie czasie pozwani winni byli ponosić koszty związane z bezumownym korzystaniem z lokalu.
Podstawą należności dochodzonych przez powódkę jest ostateczna decyzja administracyjna wydana przez DyrektoraOddziału (...)Wojskowej Agencji Mieszkaniowej wW.z dnia 22 czerwca 2012 roku nr(...), zobowiązująca do zapłaty na rzecz powódki opłat za używanie lokalu i opłat pośrednich w wysokości 559,90 zł miesięcznie oraz odszkodowania w wysokości 200% wartości należnych opłat za używanie lokalu bez tytułu prawnego, tj. 600,27 zł miesięcznie za każdy rozpoczęty miesiąc jego zajmowania, począwszy od dnia, kiedy decyzja stanie się ostateczna do dnia opróżnienia lokalu. Ogółem należności przysługujące powódce wynoszą 1.160,17 zł miesięcznie, za zapłatę której pozwani odpowiadają solidarnie. Decyzja ta została wydana w oparciu oart. 37a ustawy z dnia 22 czerwca 1995 roku o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej(t.j. Dz.U. 2005 Nr 41, poz. 398) w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2010 roku, zgodnie z którym osoby zajmujące lokal mieszkalny bez tytułu prawnego są obowiązane do jego opróżnienia, uiszczenia opłaty za używanie lokalu i opłat pośrednich oraz zapłaty odszkodowania w wysokości 200% wartości należnych opłat za używanie lokalu za każdy rozpoczęty miesiąc jego zajmowania. W przypadku, o którym mowa w ust. 1, dyrektor oddziału regionalnego Agencji wydaje decyzję w sprawie opróżnienia lokalu mieszkalnego oraz wysokości należnych opłat i odszkodowań. Prawidłowość wydania ww. decyzji administracyjnej była przedmiotem badania najpierw w postępowaniu administracyjnym, a następnie postępowaniu sądowo-administracyjnym. Ostatecznie w kwestii tej wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 grudnia 2014 roku,(...), oddalając skargę kasacyjnąJ. S. (1),E. S.,K. S.iP. S.na decyzję Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z 27 sierpnia 2012 roku nr(...)
Naczelny Sąd Administracyjny na kanwie ww. wyroku wyjaśnił, że sporny przepisart. 37a ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiejzostał uchylony z dniem 1 lipca 2010 rokuustawą z dnia 22 stycznia 2010 roku o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw(Dz.U. nr 28, poz. 143). Jednakże zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy nowelizującej, do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy ostatecznymi decyzjami administracyjnymi, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w brzmieniu dotychczasowym. Sąd podał, że postępowanie zakończone decyzją z dnia 22 czerwca 2012 roku nr(...)zostało wszczęte w dniu 11 lutego 2010 roku a zatem prawidłowo został zastosowany przepis art. 37a w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2010 roku, będący podstawą do obciążeniaJ. S. (1),E. S.,K. S.iP. S.odszkodowaniem za bezumowne korzystanie z lokalu w wysokości 200 %.
Sąd I instancji zaznaczył, że bez wątpienia decyzja z dnia 22 czerwca 2012 roku stała się ostateczna z dniem 27 sierpnia 2012 roku, kiedy to Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej utrzymał ją w mocy. Została ona zbadana pod względem jej legalności i prawidłowości najpierw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym wW.(...)(...)), a następnie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w postępowaniu o sygn.(...). Decyzja ta ostatecznie nie została wyeliminowana z obrotu i jest zgodna z prawem. Słusznie zatem powódka w oparciu o ww. decyzję domaga się należności za bezumowne korzystanie ze znajdującego się w jej zasobach lokalu za okres od dnia 27 sierpnia 2012 roku do dnia 31 marca 2017 roku. Skoro decyzja stała się ostateczna dnia 27 sierpnia 2012 roku, a lokal został wydany w dniu 25 września 2017 roku, powódka ma prawo domagać się odszkodowania za korzystanie z tego lokalu bez tytułu prawnego za objęty powództwem okres.
Wbrew twierdzeniu pozwanych, droga sądowa do dochodzenia roszczenia wywiedzionego z decyzji administracyjnej jest dopuszczalna. Kwestię ściągania należności dłużników, będących żołnierzami zawodowymi, w trybie egzekucji administracyjnej regulujeart. 37 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, w brzmieniu nadanym mu ustawą nowelizującą z dnia 22 stycznia 2010 roku. Pozwani nie są żołnierzami zawodowymi, a zatem nie ma do nich zastosowania ww. przepis. Natomiast zgodnie z art. 29a ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP, dodanego ustawą z dnia 22 stycznia 2010 roku, do osób innych niż żołnierze zawodowi, które zajmują lokale mieszkalne będące w zasobie mieszkaniowym i internatowym Agencji, w zakresie nieuregulowanym w ustawie mają zastosowanie przepisyustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilnyorazustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Powyższe daje powódce prawo do domagania się odszkodowania na zasadach przewidzianych wkpc.
Wprawdzie pozwaniJ. S. (1)iE. S.wyjechali za granicę do pracy i tam przebywali w okresie objętym żądaniem, ale zdaniem Sądu Rejonowego istotne w sprawie jest to, że w lokalu należącym do powoda mają swoje meble i ruchomości o podstawowym znaczeniu gospodarczym, tu zamieszkują ich dzieci, które wyżej wymienieni kilka razy w roku odwiedzają i w okresie pobytu w kraju zamieszkują razem z nimi. Nie wymeldowali się też z tego mieszkania, ponieważ mieli zamiar wrócić do kraju, a po pozytywnym rozstrzygnięciu dla nich procesu uzyskać tytuł prawny do lokalu początkowo dla siebie, a potem dzieci. Świadczą też o tym remonty wykonywane przezJ. S. (1)w lokalu oraz brak dowodów wskazujących, że wszystkie należące do nich ruchomości darowali dzieciom. Pozostawienie ruchomości i zamiar korzystania z nich w czasie pobytu w kraju, stałe okresowe przyjazdy do lokalu stanowią potwierdzenie zeznań pozwanych, a w szczególnościK. S.iP. S.. W tym zakresie Sąd I instancji uznał je za wiarygodne, wskutek czego brak jest podstaw do uznania, żeJ. S. (1)iE. S.nie powinni ponosić kosztów związanych z korzystaniem lokalu.
Wartość odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości wraz z należnymi powódce opłatami dodatkowymi za ww. okres została zweryfikowana opinią biegłego sądowegoM. S.. Wynika z niej, że wartość odszkodowania po pomniejszeniu o poniesione przez pozwanych opłaty za rok 2012 (począwszy od dnia 27 sierpnia) wynosiła 4.883,91 zł, za rok 2013 wysokość odszkodowania wynosiła 4.006,51 zł, natomiast za lata 2014 do 2017 (tj. do dnia 31 marca 2017) wynosiła 15.657,01 zł. Łącznie zatem wartość odszkodowania za okres będący przedmiotem niniejszego sporu wynosiła 24.547,43 zł. W tym zakresie opinia nie była kwestionowana, a zdaniem Sądu Rejonowego była jasna, rzeczowa i logiczna. Na jej podstawie Sąd ten ustalił, że po odjęciu kwot wpłaconych przez pozwanych w okresie objętym żądaniem pozwu, powinni oni zapłacić za bezumowne korzystanie lokalu kwotę 24.547,43 zł.
Brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutu przedawnienia zart. 117 kcw zw. zart. 118 kcz uwagi na tzw. uznanie niewłaściwe, obejmujące dokonywanie dobrowolnych wpłat z tytułu czynszu w okresie od 27 sierpnia 2012 roku do września 2017 roku.
W przedmiocie zarzutu potrącenia z tytułu poniesionych na lokal nakładów Sąd I instancji stwierdził, że w latach 2000 – 2003 wymieniono stolarkę okienną w lokalu oraz wyremontowanopokój nr (...)o pow. 15,86 m2poprzez położenie parkietu i wytapetowanie ścian. W 2002 r. przeprowadzono remont łazienki z wc, położono glazurę i terakotę, wykonano zabudowę wraz z urządzeniami sanitarnymi i instalacją wodno-kanalizacyjną. W 2005 roku wymieniono instalację elektryczną oraz przełożono przyłącze elektryczne, wykonano instalację gazową. Następnie w roku 2014 wyremontowanopokój nr (...)– położono panele, pomalowano ściany oraz przeprowadzono remontpokoju nr (...)– położono parkiet i pomalowano ściany, a także wymieniono drzwi wejściowe na nowe. Łącznie wartość tych nakładów podlegała zweryfikowaniu w oparciu o opinię biegłego z zakresu szacowania nieruchomości, który dokonał ich wyceny ustalając wartość nakładów jako całości na kwotę 38.752 zł. Ponadto biegły przyjął zużycie amortyzacyjne na 30 %. W ramach opinii uzupełniającej biegły na wniosek pozwanych ustalił, że na skutek dokonanych nakładów doszło do wzrostu wartości tego lokalu.
Opinię w tym zakresie Sąd Rejonowy uznał za jasną i rzeczową, jednak opisany w niej zakres i charakter nakładów dokonanych przez pozwanych bez zgody wynajmującego uzasadniają przyjęcie, że nakłady te nie były nakładami koniecznymi. Z tej przyczyny zarzut potrącenia został uznany za niezasadny zarówno w zakresie zwrotu nakładów w rozumieniuart. 226 § 2 kc(bowiem pozwani byli posiadaczami lokalu w złej wierze), jak i w zakresie bezpodstawnego wzbogacenia na mocyart. 405 kcw zw. zart. 410 kc, bowiem pozwani nie byli zobowiązani do dokonywania nakładów i czynili je na własne ryzyko oraz koszt. Nie było ustaleń stron, z których wynikałoby, że korzyść ma zostać zwrócona. Poza tym z tytułu nakładów konserwacyjnych, w tym za malowanie ścian, powódka wypłacała w oparciu o decyzję z dnia 29 kwietnia 1996 roku równoważnik mieszkaniowy. Za rok 2000 – w kwocie 185,30 zł, za rok 2001 – kwotę 198,20 zł, za rok 2002 – kwotę 198,20 zł, a za rok 2003 – kwotę 202,70 zł. Nie wiadomo, w jaki sposóbJ. S. (2)zużył te dodatki. Nie sposób też ustalić, w jakim stanie zostawił mieszkanie w dacie śmierci i czy lokal ten wymagał remontu kapitalnego, podobnie jak nie wiadomo, dlaczego bez tytułu prawnego do lokaluJ. S. (1)zdecydował się na tak poważne remonty, skoro ani on, ani jego ojciec nie byli właścicielami mieszkania. Wszystkie nakłady dokonane w lokalu Sąd Rejonowy ocenił jako ulepszające, poza nakładami konserwacyjnymi rozliczonymi w drodze wypłacenia równoważnika mieszkaniowego. Po śmierciJ. S. (2),J. S. (1)bezskutecznie ubiegał się o przyznanie mu tytułu prawnego do lokalu. Jednocześnie aniJ. S. (1), ani żaden z pozwanych, nie wystąpili do powódki o zawarcie umowy w przedmiocie rozliczenia nakładów ulepszających. Takiej umowy nie zawarto też po wykonaniu nakładów i ulepszeniu mieszkania. To zaś, czy czyniono w tym zakresie jakiekolwiek ustalenia, było kwestią dowodu, którego w sprawie brak.
O kosztach procesu Sąd Rejonowy orzekł na mocyart. 100 kpc.
Apelację od powyższego wyroku złożyli pozwaniJ. S. (1),E. S.,K. S.iP. S.zaskarżając go w części, tj. w pkt. I oraz pkt. III – V. Powyższemu orzeczeniu zarzucili:

1
naruszenie przepisów postępowania, tj.art. 233 § 1 kpcw zw. zart. 227 kpc, poprzez brak wszechstronnego rozważenia i przekroczenie granic swobodnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, polegającego na przyjęciu sprzecznie z ustaleniami biegłego sądowego w opinii z dnia 04 września 2018 roku, że dokonane przez pozwanych nakłady na lokal były nakładami zbytkownymi, a nie koniecznymi, aby z tego lokalu można było normalnie korzystać zgodnie z jego funkcją i przeznaczeniem;

2
naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a
art. 5 kc, poprzez jego niezastosowanie i uwzględnienie roszczenia powódki pomimo, że w niniejszej sprawie nie powinno ono podlegać ochronie z uwagi na naruszenie zasad współżycia społecznego w sytuacji, gdy pomimo, że decyzja DyrektoraOddziału (...)Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia 22 czerwca 2012 roku, na mocy której pozwani zostali zobowiązani do opróżnienia lokali przyul. (...)stała się ostateczna z dniem 27 sierpnia 2012 roku, to powód nie egzekwował realizacji tego obowiązku, zaś powództwo o opróżnienie lokalu zostało wytoczone przeciwko pozwanym dopiero w 2016 roku, co – biorąc pod uwagę uzasadnione przeświadczenie pozwanych trwające do wszczęcia postępowania o opróżnienie lokalu, że będzie im przysługiwało do niego prawo – powoduje, że należności, których domaga się powódka od pozwanych, powstały wyłącznie w związku z zachowaniem powoda, a nie pozwanych, w związku z czym możliwość dochodzenia ich w niniejszym postępowaniu nie powinna być chroniona prawem;

b
art. 65 § 1 kc, poprzez jego błędną wykładnię i uznanie na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że powód nie wyrażał zgody na dokonywanie nakładów na lokal, podczas gdy powód, w czasie gdy lokal zajmowany był przez pozwanych, nie kwestionował faktu dokonania nakładów m.in. podczas corocznych oględzin lokalu, co oznacza, że w sposób domniemany wyraził zgodę na dokonanie nakładów przez pozwanych;

c
art. 117 kcw zw. zart. 118 kc, poprzez ich niezastosowanie i błędne uznanie na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że w niniejszej sprawie roszczenia powódki za okres od maja 2014 roku nie uległy przedawnieniu, podczas gdy roszczenia powoda są roszczeniami okresowymi, które ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat od daty ich wymagalności;

d
art. 123 § 1 pkt 2 kc, poprzez jego zastosowanie i błędne uznanie, że pozwani dokonali tzw. uznania niewłaściwego, obejmującego „dokonywanie dobrowolnych wpłat z tytułu czynszu w okresie od 27 sierpnia 2012 roku do września 2017 roku”, bez wyjaśnienia przez Sąd, w jaki sposób okoliczność ta prowadzi do takiej konstatacji i w sytuacji, gdy zakładając, że takie było rozumowanie Sądu, brak jest podstaw do przyjęcia, że dokonywanie przez pozwanych dobrowolnych wpłat z tytułu czynszu (a także opłat eksploatacyjnych) w okresie zamieszkiwania w lokalu przyul. (...)należy uznać jako przekonujące oświadczenie wiedzy pozwanych co do zasadności kwot dochodzonych w niniejszym postępowaniu, wskazujące, że powódka miała uzasadnione podstawy, aby oczekiwać, że świadczenie w postaci zapłaty odszkodowania za bezumowne korzystanie zostanie przez pozwanych dobrowolnie spełnione, podczas gdy okoliczności sprawy (w tym konsekwentnie kwestionowanie przez pozwanych wydawanych wobec nich decyzji administracyjnych) nijak nie wskazują na takie objawy zachowania pozwanych, na podstawie których powódka mogła zasadnie przyjmować, że pozwani mają świadomość ciążącego na nich zobowiązania i jednocześnie mają zamiar dobrowolnego spełnienia świadczenia, zaś ustalenia te doprowadziły w konsekwencji do nieuwzględnienia zarzutu przedawnienia roszczenia podniesionego przez pozwanych oraz poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy Sąd nie ustalił nawet, w jakim okresie doszło do, wskazywanego jako podstawę nieuwzględnienia zarzutu przedawnienia, rzekomego uznania niewłaściwego, co jest tym bardziej  istotne, że uznanie może być dokonane jedynie w odniesieniu do roszczenia, które nie uległo przedawnieniu;

e
art. 226 § 2 kc, poprzez jego błędne zastosowanie w sytuacji, gdy pozwani wykazali, że nakłady na lokal były przez nich dokonywane w latach 2000 – 2005 oraz w roku 2014, co nie pozwala na przyjęcie – jak uczynił to Sąd – że pozwani pozostawali posiadaczami lokalu w złej wierze – z uwagi na fakt, że posiadaczem lokalu do daty śmierci w listopadzie 2005 roku byłJ. S. (2), a więc osoba, która niewątpliwie posiadała tytuł prawny do lokalu; nadto w związku z tym, że powódka wystąpiła z powództwem o opróżnienie lokalu dopiero w 2016 roku, zaś do tej daty nie podejmowała faktycznych czynności mających na celu objęcie lokalu w posiadanie i co najmniej tolerowała obecność pozwanych w tym lokalu, uzyskując jednocześnie od pozwanych comiesięczne opłaty z tytułu korzystania z lokalu (z wyłączeniem odszkodowania dochodzonego w niniejszym postępowaniu);

f
art. 405 kcw zw. zart. 410 kc, poprzez ich niezastosowanie w ewentualnym przyjęciu, że powódka byłaby zobowiązana do zwrotu równowartości nakładów poczynionych na lokal na podstawie innej niżart. 226 § 2 kcw sytuacji, gdy to właśnie brak podstawy prawnej czynionych nakładów oraz uzasadnione przekonanie pozwanych, że po śmierciJ. S. (2)będzie im przysługiwało prawo do zajmowania ww. lokalu, a do roku 2016 powódka nie wykonywała kroków prawnych, by faktycznie pozbawić pozwanych posiadania lokalu;

g
art. 498 kc, poprzez jego niezastosowanie, pomimo spełnienia przez pozwanych ustawowych przesłanek do dokonania skutecznego potrącenia ich należności wobec powódki, nadto wobec niekwestionowania powódkę, na co Sąd zwrócił uwagę w uzasadnieniu, zarzutu potrącenia (a także oświadczenia o potrąceniu).

Mając na uwadze powyższe, pozwaniJ. S. (1),E. S.,K. S.iP. S.wnosili o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości, a także o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanych kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, za obie instancje według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie  sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.

SĄD OKRĘGOWY ZWAŻYŁ, CO NASTĘPUJE:
Apelacja pozwanych zasługiwała na częściowe uwzględnienie.
W ocenie Sądu Okręgowego nie ulega wątpliwości, że Sąd I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny niniejszej sprawy co do okoliczności towarzyszących zajmowaniu przez pozwanych lokalu przyul. (...)wB.oraz decyzji administracyjnych wydawanych przez powodową Agencję względem skarżących. Ustalenia te Sąd Okręgowy akceptuje zatem i przyjmuje za własne, podobnie jak aprobuje też co do zasady wniosek Sądu Rejonowego, że rozliczanie w niniejszej sprawie nakładów na ww. lokal nie mogło okazać się skuteczne. Sąd I instancji wadliwie jednak zdaniem Sądu Okręgowego ocenił podniesiony przez pozwanych zarzut przedawnienia, wskutek czego niezbędna stała się zmiana zaskarżonego wyroku, choć nie w pełnym postulowanym w apelacji zakresie.
W pierwszej kolejności należy wskazać, żedecyzją nr (...)z dnia 22 czerwca 2012 roku DyrektorOddziału (...)Wojskowej Agencji Mieszkaniowej wW.działając na podstawieart. 37a ustawy z dnia 22 czerwca 1995 roku o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej(t.j. Dz.U. 2018, poz. 2356 z późn. zm., dalej jako: ustawa), zobowiązałJ. S. (1),K. S.,E. S.iP. S.do opróżnienia i przekazania do dyspozycji Agencji lokalu mieszkalnego wB.przyul. (...), uiszczenia opłat za używanie lokalu i opłat pośrednich w wysokości 559,90 zł miesięcznie, zapłaty odszkodowania w wysokości 200 % wartości należnych opłat za używanie lokalu mieszkalnego bez tytułu prawnego, tj. 600,27 zł miesięcznie za każdy rozpoczęty miesiąc jego zajmowania, począwszy od dnia uprawomocnienia się decyzji do dnia opróżnienia lokalu, przy czym ogółem obie wyżej wymienione kwoty stanowią sumę 1.160,17 zł, za zapłatę której wyżej wymienieni odpowiadają solidarnie. Prezes Woskowej Agencji Mieszkaniowej decyzją z dnia 27 sierpnia 2012 roku po rozpatrzeniu odwołaniaJ. S. (1),K. S.,E. S.iP. S.powyższą decyzję utrzymał w mocy. Wniesioną przez pozwanych skargę na powyższą decyzję wyrokiem z dnia 26 lutego 2013 roku w sprawie(...)(...)Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił, a Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 grudnia 2014 roku w sprawie(...)oddalił skargę kasacyjnąJ. S. (1),K. S.,E. S.iP. S..
W świetle powyższych okoliczności istotnie nie mogło już budzić wątpliwości, że powodowej Agencji przysługiwało roszczenie względem pozwanych solidarnie, przy czym podstawą tego roszczenia był wspomniany art. 37a ustawy, mający w tym przypadku zastosowanie – jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie(...)– mimo jego uchylenia z dniem 01 lipca 2010 roku na podstawieustawy z dnia 22 stycznia 2010 roku o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw(Dz.U. Nr 28, poz. 143). Zdaniem Sądu Okręgowego nie można przy tym pominąć, że zgodnie z tym przepisem, osoby zajmujące lokal mieszkalny bez tytułu prawnego są obowiązane do jego opróżnienia, uiszczenia opłaty za używanie lokalu i opłat pośrednich oraz zapłaty odszkodowania w wysokości 200% wartości należnych opłat za używanie lokalu za każdy rozpoczęty miesiąc jego zajmowania (ust. 1). W przypadku, o którym mowa wust. 1, dyrektor oddziału regionalnego Agencji wydaje decyzję w sprawie opróżnienia lokalu mieszkalnego oraz wysokości należnych opłat i odszkodowań (ust. 2). Użyty wart. 37a ust. 1zwrot „za każdy rozpoczęty miesiąc jego zajmowania” świadczy w ocenie Sądu Okręgowego jednoznacznie, że przedmiotem powództwa w niniejszej sprawie były w istocie roszczenia okresowe, z których każde ulegało przedawnieniu za każdy miesiąc oddzielnie, przy czym terminem przedawnienia – zgodnie zart. 118 kc– jest okres trzech lat. Uwzględniając zaś trzy lata wstecz od daty wytoczenia powództwa, tj. od dnia 11 maja 2017 roku (data stempla pocztowego, k. 65), należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie nieobjęte zarzutem przedawnienia pozostawały roszczenia jedynie od 11 maja 2014 roku.
Od razu trzeba też w tym miejscu zdaniem Sądu Okręgowego zaznaczyć, że uwzględnienie powództwa za okres od 11 maja 2014 roku oznaczało możliwość zasądzenia jedynie kwoty 15.710,95 zł. Z niekwestionowanego ostatecznie zestawienia, sporządzonego przez biegłego z zakresu szacowania nieruchomościM. S., wynika bowiem, że powodowej Agencji – przy rozliczeniu dobrowolnych wpłat czynionych przez pozwanych – przysługiwała należność za rok 2017 w kwocie 718,34 zł; za rok 2016 – w kwocie 2.360,70 zł; za rok 2015 – w kwocie 7.661,83 zł. Za 2014 rok powódce przysługiwała należność w kwocie 4.708,81 zł obejmująca okres od czerwca do grudnia. Za maj 2014 roku Agencja co do zasady powinna otrzymać kwotę 1.055,68 zł /k. 349 – 360/, co jednak może dotyczyć tylko nieprzedawnionego okresu, począwszy od 11 maja 2014 roku, a zatem za 21 dni tego miesiąca. Należność ta nie opiewa zatem na kwotę 1.055,68 zł, lecz jedynie na 715,14 zł. W tym miesiącu pozwani wpłacili zaś 670 zł, stąd też proporcjonalnie za 21 dni wpłacili 453,87 zł, a do zapłaty pozostała im kwota 261,27 zł (715,14 zł – 453,87 zł). Cała należność za 2014 rok opiewa zatem na kwotę 4.970,08 zł (4.708,81 zł + 261,27 zł). Przy wzięciu pod uwagę kolejnych lat, tj. 2015 – 2017, powodowa Agencja mogła skutecznie dochodzić od pozwanych solidarnie łącznej sumy 15.710,95 zł (4.970,08 zł + 7.661,83 zł + 2.360,70 zł + 718,34 zł). W takim też zakresie wytoczone w niniejszej sprawie powództwo zasługiwało na uwzględnienie.
Oczywiście nie można zdaniem Sądu Okręgowego pominąć przyjęcia przez Sąd I instancji tzw. uznania niewłaściwego roszczenia, które w świetle zachowania pozwanych istotnie mogłoby co do zasady znaleźć zastosowanie. Jak bowiem zauważył Sąd Najwyższy, dla skuteczności tzw. uznania niewłaściwego nie jest wymagane istnienie po stronie zobowiązanego zamiaru wywołania skutku prawnego w postaci przerwania biegu przedawnienia. Istotne natomiast jest, aby zachowanie zobowiązanego mogło uzasadniać przekonanie osoby uprawnionej, że zobowiązany jest świadom swojego obowiązku, a w konsekwencji – by mogło uzasadniać oczekiwanie uprawnionego, że świadczenie na jego rzecz zostanie spełnione” (wyrok z dnia 25 marca 2010 roku. I CSK 457/09, Lex nr 653955). Pozwani bez wątpienia zaś począwszy od 2012 roku rzeczywiście uiszczali kwoty nieco większe niż tylko czynsz i opłaty eksploatacyjne za mieszkanie, a zatem z pewnością płacili też część odszkodowawczą (choć bynajmniej nie w całości), co mogło rodzić opisane wyżej oczekiwanie po stronie powodowej Agencji. Kwestia ta wymagała jednak konkretnego odniesienia do roszczenia, z którym Agencja wystąpiła, ze szczególnym uwzględnieniem skutku uznania niewłaściwego w postaci przerwania biegu przedawnienia, czego Sąd I instancji zaniechał. Tymczasem z wnoszonych przez pozwanych opłat wynika, że płacili oni po prostu za ten miesiąc, którego opłata dotyczyła, niwelując w ten sposób część roszczenia powódki za ten właśnie miesiąc, podczas gdy pozostała część ulegała jednak przedawnieniu zgodnie zart. 118 kc.Innymi słowy, nawet zatem gdyby doszło do przerwania w ten sposób biegu terminu przedawnienia, to dotyczyłoby to tylko roszczenia za konkretny miesiąc, a ostatecznie co do reszty niespełnionego przez pozwanych roszczenia i tak upłynąłby okres dłuższy niż trzy lata (w 2012, 2013 i częściowo 2014 roku), co oznaczało, że w tym ponad trzyletnim okresie zarzut przedawnienia okazał się skuteczny, co przemawiało za koniecznością zasądzenia jedynie opisanej wyżej kwoty 15.710,95 zł.
Przechodząc do kwestii nakładów, należy zdaniem Sądu Okręgowego zauważyć, że zgodnie ze sporządzonym przez pozwanych zestawieniem /k. 312/ były one czynione począwszy od roku 2000 do roku 2006, a następnie w roku 2014. Trudno jest jednakże precyzyjnie powiązać konkretne prace z datą ich przeprowadzenia, co dotyczy choćby wymiany instalacji gazowej i elektrycznej, mającej miejsce w latach 2000 – 2006, a zobrazowanej właściwie tylko rachunkami za gniazda elektryczne. Niezależnie jednak od powyższego, biorąc pod uwagę wskazane przez pozwanych okresy należy zauważyć, że w aktach lokalu prowadzonych przez powodową Agencję znajduje się pismoJ. S. (1)/k. 221/, z którego wynika, że w styczniu 2006 roku wyjechał on do Belgii wraz z żoną i synem, a w opisywanym lokalu przyul. (...)została tylko ucząca się córka. Ta okoliczność wskazuje zdaniem Sądu Okręgowego jednoznacznie, że nakłady były w istocie czynione do końca 2005 roku i nie dotyczyło to już roku następnego, co z kolei każe przypuszczać, że odbywało się to jeszcze za życia uprawionego do kwatery we wspomnianym lokaluJ. S. (2), zmarłego(...)roku. Odnosząc zaś kwestię rozliczenia nakładów do obowiązujących wówczas przepisów o korzystaniu z kwater stałych, które to przepisy mają zdaniem Sądu Okręgowego kluczowe znaczenie dla oceny zarzutu pozwanych, nie można pominąć, że punktem wyjścia w tym zakresie pozostaje wspominania ustawa z 22 czerwca 1995 roku o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP.
Zgodnie z art. 32 ust. 5 tej ustawy w brzmieniu pierwotnym, bez zgody dyrektora oddziału terenowego Agencji nie wolno czynić zmian naruszających strukturę lub konstrukcję kwatery, lokalu mieszkalnego lub budynku, a w myśl ust. 6, ulepszenie standardu technicznego kwatery lub lokalu mieszkalnego wymaga zgody dyrektora oddziału terenowego Agencji. Sposób rozliczenia nakładów z tego tytułu określa się w umowie zawartej między osobą uprawnioną lub najemcą a dyrektorem oddziału terenowego Agencji przed dokonaniem robót. Następnie zgodnie z art. 32 ust. 5 i 6 ww. ustawy – w brzmieniu obowiązującym do dnia 01 lipca 2004 roku – bez zgody dyrektora oddziału terenowego Agencji nie wolno czynić zmian naruszających strukturę lub konstrukcję kwatery, lokalu mieszkalnego lub budynku (ust. 5), a „ulepszenie standardu technicznego kwatery lub lokalu mieszkalnego wymaga zgody dyrektora oddziału terenowego Agencji. Sposób rozliczenia nakładów z tego tytułu określa się w umowie zawartej między osobą uprawnioną lub najemcą a dyrektorem oddziału terenowego Agencji przed dokonaniem robót” (ust. 6).
Kwestia nakładów została następnie od dnia 01 lipca 2004 roku uregulowana w art. 32 ust. 2, 3 i 4 ustawy, w myśl których „osoba zamieszkująca lokal mieszkalny jest obowiązana używać go zgodnie z przeznaczeniem i z należytą starannością. Koszty wymiany lub remontu wyposażenia i urządzeń technicznych zużytych w procesie normalnej eksploatacji kwater pokrywane są z dotacji budżetowej, o której mowa w art. 19 ust. 4 (ust. 2). Osoba zamieszkująca lokal mieszkalny nie może czynić zmian naruszających strukturę lub konstrukcję lokalu mieszkalnego lub budynku (ust. 3). Osoba zamieszkująca lokal mieszkalny ponosi koszty: 1) naprawy powstałych w trakcie zamieszkiwania uszkodzeń elementów i wyposażenia lokalu mieszkalnego oraz znajdujących się w nich urządzeń technicznych; technicznych, 2) wymiany uszkodzonych w trakcie zamieszkiwania elementów i wyposażenia lokalu mieszkalnego oraz znajdujących się w nich urządzeń technicznych, których naprawa jest niemożliwa ze względów technicznych lub ekonomicznie nieopłacalna (ust. 4).
Z dniem 01 lipca 2004 roku do ustawy dodano też m.in. art. 32a ust. 8, w myśl którego Minister Obrony Narodowej określi w drodze rozporządzenia normatywy zużycia wyposażenia oraz urządzeń technicznych w lokalach mieszkalnych, sposób i tryb obliczania ich wartości, warunki wymiany lub zwrotu kosztów w zamian za wymianę zużytych wyposażenia i urządzeń. Przepis ten stał się podstawąRozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 14 października 2004 roku w sprawie zasiedlania lokali mieszkalnych, wnoszenia opłat za używanie lokalu mieszkalnego i opłat pośrednich w okresie wykonywania prac remontowych oraz normatywów zużycia wyposażenia i urządzeń technicznych w lokalach mieszkalnych(Dz.U. Nr 236, poz. 2366), które w § 10 stanowiło, że zużycie wyposażenia i urządzeń technicznych w lokalu mieszkalnym, kwalifikujące je do wymiany albo naprawy jest ustalane przez przedstawiciela Agencji spełniającego warunki określone w § 5 (ust. 1). Normatywy zużycia wyposażenia i urządzeń technicznych w lokalu mieszkalnym określa załącznik do rozporządzenia (ust. 2). Wartość wyposażenia i urządzeń technicznych wymienianych w lokalu mieszkalnym ustala dyrektor oddziału regionalnego Agencji w formie pisemnej (ust. 4). Agencja dokonuje wymiany wyposażenia i urządzeń technicznych w lokalu mieszkalnym po upływie okresu używalności określonego w załączniku do rozporządzenia (ust. 5). Jeżeli Agencja nie dokonała wymiany zużytego wyposażenia lub urządzeń technicznych w lokalu mieszkalnym po upływie okresu używalności określonego w załączniku do rozporządzenia, żołnierzowi służby stałej, który dokonał takiej wymiany, Agencja zwraca koszty obliczone zgodnie z ust. 3. Decyzję w tej sprawie wydaje dyrektor oddziału regionalnego Agencji (ust. 6).
Trzeba przy tym zaznaczyć, że przedstawiciel Agencji spełniający warunki określone w § 5 Rozporządzenia oznaczał osobę, która posiada 1) uprawnienia do wykonywania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie w rozumieniu przepisówrozdziału 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane(Dz.U. z 2003 r. Nr 207, poz. 2016, z późn. zm.2)) oraz 2) pisemne upoważnienie dyrektora oddziału regionalnego Agencji do przeprowadzania kontroli robót remontowych w lokalach mieszkalnych.
Odnośnie do podustawowego uregulowania kwestii nakładów w rozporządzeniach nie można pominąć, że w myśl § 22 wydanego na podstawie ustawy Rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 maja 1996 r. (Dz.U. Nr 65, poz. 320), do obowiązków Agencji w zakresie utrzymania stanu technicznego kwater i lokali mieszkalnych należy w szczególności:
1) utrzymywanie w należytym stanie oraz porządku i czystości pomieszczeń i urządzeń służących do wspólnego użytku mieszkańców oraz otoczenia budynków, w których znajdują się kwatery i lokale mieszkalne,
2) dokonywanie napraw budynków oraz ich pomieszczeń i urządzeń, a także przywracanie poprzedniego stanu budynków uszkodzonych niezależnie od przyczyn, z tym że osoba uprawniona lub najemca są obowiązani do pokrycia kosztów napraw uszkodzeń powstałych z ich winy,
3) dokonywanie napraw kwater lub lokali mieszkalnych, napraw lub wymiany instalacji i elementów wyposażenia technicznego w zakresie nie obciążającym osoby uprawnionej do kwatery lub najemcy, a zwłaszcza:
a) napraw i wymiany wewnętrznej instalacji wodociągowej, gazowej i ciepłej wody, bez urządzeń odbiorczych, a także napraw i wymiany wewnętrznej instalacji kanalizacyjnej, centralnego ogrzewania wraz z grzejnikami, instalacji elektrycznej, telefonicznej oraz anteny zbiorczej, z wyjątkiem osprzętu,
b) wymiany pieców grzewczych, stolarki okiennej i drzwiowej oraz podłóg, posadzek i wykładzin podłogowych, a także tynków,
4) dokonywanie napraw polegających na usuwaniu usterek wynikłych z niewłaściwego wykonawstwa budowlanego lub wad materiałów budowlanych.
Zgodnie z § 25 ust. 1 tego aktu prawnego, konserwacji i napraw w kwaterach funkcyjnych dokonuje oddział terenowy Agencji.
Powyższe rozporządzenie zostało uchylone z dniem 14 listopada 2000 roku, po czym w § 12 Rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej w sprawie administrowania kwaterami i lokalami mieszkalnymi przez Wojskową Agencję Mieszkaniową z dnia 28 kwietnia 2000 r. (Dz.U. Nr 40, poz. 471) wskazano, że do obowiązków Agencji w zakresie utrzymania stanu technicznego kwater i lokali mieszkalnych należy w szczególności dokonywanie napraw kwater lub lokali mieszkalnych, napraw lub wymiany instalacji i elementów wyposażenia technicznego w zakresie nie obciążającym osoby uprawnionej do kwatery lub najemcy, a w szczególności a) napraw i wymiany wewnętrznej instalacji wodociągowej, gazowej i ciepłej wody, a także napraw i wymiany wewnętrznej instalacji kanalizacyjnej, centralnego ogrzewania wraz z grzejnikami, instalacji elektrycznej oraz anteny zbiorczej, z wyjątkiem osprzętu, b) wymiany pieców grzewczych, stolarki okiennej i drzwiowej, wbudowanych mebli oraz podłóg, posadzek i wykładzin podłogowych, a także tynków. W myśl § 13 Rozporządzenia, osoba zajmująca kwaterę i najemca lokalu mieszkalnego obowiązani są do naprawy lub wymiany, jeżeli uszkodzenia zostały przez nich spowodowane, oraz do konserwacji szczegółowo wymienionych w tym przepisie elementów.
Obowiązujące do 30 czerwca 2011 rokuRozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 13 czerwca 2005 roku w sprawie gospodarowania lokalami mieszkalnymi przez Wojskową Agencję Mieszkaniową(Dz.U. 116, poz. 975) stanowiło z kolei w§ 9 ust. 1, że Agencja wykonuje naprawy zużytych w trakcie normalnej eksploatacji elementów budynku znajdujących się w lokalach mieszkalnych […], a jeżeli zachodzi taka potrzeba, także wymiany: 1) stolarki okiennej; 2) stolarki drzwiowej wewnętrznej i zewnętrznej; 3) podłóg i posadzek; 4) tynków ścian i sufitów, bez malowania; 5) balkonów i loggi, bez malowania; 6) instalacji centralnego ogrzewania; 7) instalacji elektrycznej bez osprzętu; 8) instalacji telewizyjnej i instalacji domofonowej, bez osprzętu; 9) przyrządów pomiarowych wody i energii cieplnej. W myśl§ 9 ust. 3, Agencja nie wykonuje w lokalach mieszkalnych konserwacji i napraw uszkodzeń powstałych w trakcie używania lokalu mieszkalnego przez osobę posiadającą tytuł prawny do zamieszkiwania w tym lokalu oraz wynikającej z tych uszkodzeń wymiany [szczegółowo wymienionych elementów wyposażenia mieszkania].
Co istotne, zgodnie z § 14 ust. 1 Rozporządzenia, Agencja […] wykonuje corocznie przeglądy stanu technicznego co najmniej 20% lokali mieszkalnych […] według harmonogramu ustalonego przez dyrektora oddziału regionalnego, z zastrzeżeniem § 12. Przeglądy te mogą być dokonywane przez przedstawiciela Agencji wyznaczonego przez dyrektora oddziału regionalnego, spełniającego warunki określone w § 6 ust. 3, tj. osobę, która posiada uprawnienia do wykonywania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie w rozumieniu przepisówrozdziału 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane(Dz.U. z 2003 r. Nr 207, poz. 2016, z późn. zm.) oraz pisemne upoważnienie dyrektora oddziału regionalnego do sporządzania protokołu przyjęcia/zdania, o którym mowa w art. 32 ust. 1 ustawy. Z kolei w myśl § 14 ust. 5 Rozporządzenia, jeżeli w toku przeglądu, o którym mowa w ust. 1, stwierdzono konieczność wymiany zużytych w procesie normalnej eksploatacji elementów budynku znajdujących się w lokalu mieszkalnym, do robót tych stosuje się odpowiednio przepisy § 8 lub 9. Pierwszy z tych przepisów, tj. § 8, stanowił zaś, że „osoba posiadająca tytuł prawny do zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym może za zgodą dyrektora oddziału regionalnego wykonać naprawy, o których mowa w § 7 ust. 1, we własnym zakresie. Koszt tych napraw, uwzględniający podatek VAT, ustala dyrektor oddziału regionalnego w formie pisemnej na podstawie kosztorysu inwestorskiego sporządzonego zgodnie z przepisamirozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 18 maja 2004 r. w sprawie określenia metod i podstaw sporządzania kosztorysu inwestorskiego, obliczania planowanych kosztów prac projektowych oraz planowanych kosztów robót budowlanych określonych w programie funkcjonalno-użytkowym(Dz.U. Nr 130, poz. 1389). Termin wykonania napraw oraz sposób rozliczenia nakładów z tego tytułu określa się w umowie zawartej przed rozpoczęciem prac między dyrektorem oddziału regionalnego a osobą posiadającą tytuł prawny do zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym”.
Ostatecznie od dnia 01 lipca 2010 roku obowiązywał art. 32 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym koszty remontu kwatery wraz z pomieszczeniami przynależnymi oraz instalacji i urządzeń technicznych należących do ich wyposażenia są pokrywane z dotacji budżetowej. Remont kwatery może być przeprowadzony przez żołnierza zawodowego, na jego wniosek, po zawarciu umowy z właściwym dyrektorem oddziału regionalnego. „Osoba, która zajmuje lokal mieszkalny jest obowiązana używać go zgodnie z przeznaczeniem i z należytą starannością. Koszty wymiany lub remontu wyposażenia i urządzeń technicznych zużytych w procesie eksploatacji kwater są pokrywane z dotacji budżetowej” (ust. 4). Osoba, która zajmuje lokal mieszkalny, nie może dokonywać zmian naruszających strukturę lub konstrukcję lokalu mieszkalnego lub budynku. Nie wolno dokonywać ulepszeń standardu technicznego lokalu mieszkalnego (ust. 5). Osoba zajmująca lokal mieszkalny ponosi koszty 1) naprawy powstałych w trakcie zajmowania lokalu mieszkalnego uszkodzeń elementów i wyposażenia tego lokalu oraz znajdujących się w nim urządzeń technicznych; 2) wymiany uszkodzonych w trakcie zajmowania lokalu mieszkalnego elementów i wyposażenia tego lokalu oraz znajdujących się w nim urządzeń technicznych, których naprawa jest niemożliwa ze względów technicznych lub ekonomicznie nieopłacalna.
Wszystkie szeroko wyżej cytowane regulacje nie pozostawiają zdaniem Sądu Okręgowego wątpliwości, że osoba zajmująca kwaterę nie może czynić zmian naruszających strukturę lub konstrukcję lokalu mieszkalnego lub budynku, a od 01 lipca 2010 roku osobie takiej w ogóle nie wolno dokonywać ulepszeń bądź standardu technicznego lokalu, co wynika ze stosownych zapisów zmienianej niejednokrotnie ustawy. Poza tym w aktach rangi podustawowej na Agencji spoczywały obowiązki w zakresie konserwacji i remontów lokali, a osoby zajmujące kwaterę zobowiązani byli do ewentualnych napraw lub wymian poszczególnych elementów tylko wówczas, jeśli taka naprawa lub wymiana jest skutkiem dokonanych przez te osoby uszkodzeń. Aby zaś czynić jakiekolwiek nakłady w lokalu, trzeba było mieć zarówno zgodę właściwego Dyrektora Oddziału Terenowego, jak i umowę przewidzianą w obowiązujących w danym momencie przepisach. W ocenie Sądu Okręgowego pozwani takiej zgody nigdy nie mieli. Powoływali się oni wprawdzie na dokonywane przez powodową Agencję kontrole, które były jednak przeprowadzone przez osoby posiadające uprawnienia do wykonywania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie w rozumieniuustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane. Nie były to zatem bynajmniej osoby, które byłyby uprawnione do składania jakichkolwiek oświadczeń woli w imieniu Agencji nie mówiąc już o tym, by milcząco mieli oni składać takie oświadczenia i akceptować w ten sposób dokonane przez pozwanych nakłady. Poza tym nie można pominąć, że od 01 kwietnia 1996 roku obowiązywało też Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawie ekwiwalentu konserwacyjnego oraz równoważnika mieszkaniowego, przysługującego osobom uprawnionym do osobnych kwater stałych i najemcom lokali mieszkalnych (Dz.U. Nr 158, poz. 816), a następnie – od dnia 28 sierpnia 2003 roku – Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 12 sierpnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz przyznawania i wypłacania ekwiwalentu konserwacyjnego (Dz.U. Nr 141, poz. 1373). Na tej właśnie podstawieJ. S. (2)wypłacany był taki właśnie ekwiwalent, co oznacza, że przynajmniej część kosztu prac malarskich i konserwacyjnych była – nawiasem mówiąc na wcześniejszych podstawach prawnych już od 1983 roku – refundowana przez Agencję (czy też jej poprzedników prawnych). Nie zmienia to jednak w żadnym razie płynącego z omówionych wyżej regulacji wniosku, że do remontów, wymiany poszczególnych elementów wyposażenia i napraw zobowiązana była wyłącznie Agencja, a nie użytkownik lokalu, który generalnie powinien niwelować skutki tylko własnych uszkodzeń lub ewentualnie malować lokal za otrzymany w tym celu ekwiwalent. W ocenie Sądu Okręgowego zacytowane przepisy jednoznacznie zatem wskazują, że pozwani nie mogą się obecnie domagać zwrotu nakładów, których dokonywali bez zgody Agencji i bez uprzedniego zawarcia stosownej umowy. Tym samym zarówno zarzut naruszeniaart. 65 § 1 kc, jak i zarzut naruszeniaart. 498 § 1 kc, okazały się chybione.
W przedmiocie bezpodstawnego wzbogacenia należy zdaniem Sądu Okręgowego zauważyć, że w myślart. 405 kc, kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu należy stosować wtedy, gdy brak innej podstawy prawnej, na jakiej możliwe byłoby przywrócenie równowagi majątkowej, naruszonej bez prawnego uzasadnienia, jak również wtedy, gdy inne środki połączone są z większymi trudnościami (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 1995 roku, w sprawie III CZP 46/95, OSNC 1995/7-8/114). Co istotne, uwzględnienie roszczenia zart. 405 kczależy nie tylko od wykazania faktu wzbogacenia jednego podmiotu, zubożenia drugiego podmiotu, związku pomiędzy wzbogaceniem a zubożeniem i braku podstawy prawnej dla wzbogacenia, ale też wartości wzbogacenia. Roszczenie o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia mierzone jest przy tym zawsze wartością mniejszą, co oznacza, że zubożony nie może żądać więcej, niż wynosi jego uszczerbek albo korzyść uzyskana przez wzbogaconego. W orzecznictwie wskazano, że wartość bezpodstawnego wzbogacenia jest ograniczona dwiema wielkościami, a mianowicie wartością tego, co bez podstawy prawnej ubyło z majątku zubożonego i wartością tego, co bez podstawy prawnej powiększyło majątek wzbogaconego. W wypadku nierówności tych wartości niższa kwota określa wartość bezpodstawnego wzbogacenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2000 roku, w sprawie V CKN 32/00, LEX nr 52429; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2002 roku, w sprawie IV CKN 892/2000, LEX nr 54380; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 1974 roku, II CR 542/74, OSPiKA 1976, z. 6, poz. 115).
Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności rozpoznawanej sprawy nie sposób było zdaniem Sądu Okręgowego dostrzec wzbogacenia po stronie powodowej Agencji. Pomijając już fakt, że część nakładów powinna była być czyniona ze wspomnianego ekwiwalentu, należy zauważyć, że powódka – jak wynika z protokołu odbioru lokalu – nie zachowała w ogóle żadnego ze wskazywanych przez pozwanych nakładów. W protokole tym wskazano bowiem, że glazura i terakota zostały zdjęte, parkiet – ułożony w dwóch pokojach od nowa, podobnie jak przeprowadzono też roboty malarskie, odnowiono sufity i ściany łącznie z tynkami, w łazience – dokonano wymiany baterii, wanny, umywalki, skuto glazurę i terakotę, w kuchni – dokonano wymiany zlewozmywaka, baterii, zbito glazurę, ułożono gres, zamontowano też nowe drzwi z ościeżnicą, a także wymieniono instalację elektryczną. W ocenie Sądu Okręgowego nie ulega wątpliwości, że skoro powódka nie zachowała tych nakładów, to nie można mówić o jej bezpodstawnym wzbogaceniu kosztem pozwanych, a przynajmniej okoliczność ta nie została wykazana w stopniu pozwalającym stwierdzić takie wzbogacenie. Także w tym zakresie zatem zarzut apelacji nie mógł zostać uwzględniony.
Na przeszkodzie uwzględnieniu powództwa nie mogła stanąć regulacja przewidziana wart. 5 kc.Warte zaznaczenia jest, że zgodnie z tym przepisem, „nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony”. Na gruncie tej regulacji niejednokrotnie wyrażano pogląd, że nadużycie prawa podmiotowego to zachowanie rażące, nieakceptowalne z aksjologicznego, ewentualnie teleologicznego punktu widzenia (tak np. Sąd najwyższy w wyroku z dnia 4 kwietnia 1997 roku, II CKN 118/97, OSP 1998, z. 1, poz. 3). Zwroty użyte wart. 5 kcw istocie oznaczają odesłanie do zasad słuszności, dobrej wiary w sensie obiektywnym, zasad uczciwości obowiązującej w stosunkach cywilnoprawnych i zasady lojalności wobec partnera (tak SN w wyrokach: z dnia 3 października 2000 r., I CKN 308/00, Lex nr 52468; z dnia 4 października 2001 r., I CKN 871/00, Lex nr 52659). Co szczególnie istotne, w innych orzeczeniach podkreślono przy tym, że stwierdzenie nadużycia prawa wymaga skonkretyzowania działań, które pozostają w sprzeczności z normami moralnymi godnymi ochrony i przestrzegania w społeczeństwie (wyrok SN z dnia 3 lutego 1998 r., I CKN 459/97, Lex nr 78424).
Nie ulega wątpliwości, że powyższe rozważania nakazują zatem zdaniem Sądu Okręgowego stosowanieart. 5 kcz zachowaniem szczególnej ostrożności. Regulacja ta ma bowiem wyjątkowy charakter, a przy tym – jak już wyżej wskazano – wymaga też sprecyzowania działań, które wskazywałyby na nadużycie prawa przez podmiot czyniący zeń użytek. W niniejszej sprawie zaś nie jest zdaniem Sądu Okręgowego możliwe do przedstawienia żadne zachowanie powódki, które uzasadniałoby obronę skarżących przed roszczeniem o zapłatę za pomocą wspomnianej regulacji. Powodowa Agencja jako wierzyciel chce bowiem jedynie uzyskać środki stanowiące równowartość należnego jej ustawowo odszkodowania, zatem jej działania nie sposób ocenić jako sprzecznego z zasadami słuszności czy też uczciwości. Nie ma też podstaw, by w świetle zasad słuszności oceniać moment, w którym powódka zdecydowała się wystąpić z powództwem, zważywszy na długość postępowań administracyjnych czy sądowo-administracyjnych, obejmujących aż Naczelny Sąd Administracyjny, a także zważywszy na fakt, że powódka utraciła już część swej należności z uwagi na skuteczność podniesionego zarzutu przedawnienia. Także w tym zakresie zatem stanowisko skarżącego nie mogło zostać uwzględnione.
W związku z powyższym, proporcjonalnej zmianie uległo też rozstrzygnięcie o kosztach za I instancję, o których należało orzec stosującart. 100 zd. 1 kpc. W konsekwencji należy więc stwierdzić, że kwota 15.710,95 zł, zasądzona na rzecz powódki, to 62 % z kwoty 25.265,56 zł, stanowiącej wartość przedmiotu sporu. Należy więc stwierdzić, iż powódka wygrała sprawę w 62 %, a pozwani w 38 %. Na koszty poniesione przez powódkę w niniejszej sprawie składają się: koszty zastępstwa procesowego w kwocie 3.600 zł, ustalone na podstawie § 2 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2015, poz. 1804), a także zaliczka na poczet wynagrodzenia biegłego w kwocie 1.000 zł. Na koszty poniesione przez pozwanych składają się zaś wyłącznie koszty zastępstwa procesowego w kwocie 3.600 zł, ustalone na podstawie § 2 pkt 5 ww. Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, a także opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł. Całkowity koszt postępowania przed Sądem Rejonowym wyniósł zatem 8.217 zł, z czego pozwani (jako przegrani w 62 %) powinni ponieść 5.094,44 zł, podczas gdy ponieśli 3.617 zł, wskutek czego powódce należy mu się zwrot różnicy, tj. kwoty 1.477,54 zł, którą w związku z tym należało zasądzić na jego rzecz od pozwanych. Jednocześnie na podstawieart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(t.j. Dz.U. 2019, poz. 785 z późn. zm.) Sąd Okręgowy obniżył zasądzoną kwotę nieuiszczonych wydatków do kwoty 2.881,76 zł, stanowiącą 62 % łącznej kwoty 4.648,52 zł tytułem kosztów poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa.
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 386 § 1 kpciart. 385 kpcjak w pkt. I i II sentencji.
O kosztach postępowania odwoławczego Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 100 zd. 2 kpcuznając, że w tym przypadku powódka wygrał w 65 %, przy czym na koszty procesu w drugiej instancji po jej stronie składało się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 1.800 zł, ustalonej na podstawie § 2 pkt 5 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości. Pozwani ponieśli analogiczne koszty zastępstwa procesowego, a także kwotę 1.228 zł tytułem opłaty od apelacji. Całkowity koszt postępowania odwoławczego wyniósł zatem 4.828 zł, przy czym powódka przegrał go w 35 %, stąd też powinna ponieść koszty w kwocie 1.689,80 zł, a poniosła w kwocie 1.800 zł, stąd też należy jej się od pozwanych zwrot różnicy, tj. 110,20 zł, o której orzeczono w punkcie III sentencji wyroku.