Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII U 2711/19
Data wyroku: 2019-12-02 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Małgorzata Jarząbek
Słowa kluczowe: Emerytura (przepisy ogólne)
Podstawa prawna: art. 146 par 1 kpa.

Sygn. akt VII U 2711/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 2 grudnia 2019 r.
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracyi Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSO Małgorzata Jarząbek
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 grudnia 2019 r.
w Warszawie
sprawyB. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
o przeliczenie emerytury
na skutek odwołaniaB. K.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
z dnia 12 kwietnia 2019 r. znak:(...)
oddala odwołanie.

UZASADNIENIE
B. K.w dniu 16 maja 2019 r. wniosła odwołanie od decyzji organu rentowego z dnia 12 kwietnia 2019 r., znak:(...)odmawiającej uchylenia decyzji z dnia 9 kwietnia 2013 r. w związku ze wznowieniem postępowania z dnia 2 kwietnia 2019 r. Odwołująca wniosła o uchylenie decyzji z dnia 12 kwietnia 2019 r. oraz z dnia 9 kwietnia 2013 r. dotyczącej ustalenia wysokości emerytury z uwagi na orzeczenie wydane przez Trybunał Konstytucyjny. W ocenie ubezpieczonej podniesiony zarzut przedawnienia przez organ rentowy w zaskarżonej decyzji jest sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Jej zdaniem dopiero wyrok Trybunału Konstytucyjnego umożliwił złożenie wniosku o przeliczenie emerytury (odwołanie z dnia 16 maja 2019 r., k. 3 a. s.).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.w odpowiedzi na odwołanie z dnia 31 maja 2019 r. wniósł o jego oddalenie na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.Organ rentowy odmówił uchylenia decyzji z dnia 9 kwietnia 2013 r., na mocy której przyznał odwołującej prawo do emerytury, stwierdzając, że jej wydanie nastąpiło z naruszeniem prawa. ZUS powołując się naart. 146 k.p.a.podniósł, że uchylenie decyzji z powodu orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności aktu normatywnego zKonstytucją, na podstawie którego została ona wydana, nie może nastąpić, jeżeli od dnia jej doręczenia upłynęło 5 lat. Wówczas zdaniem organu rentowego na mocyart. 151 k.p.a.należy stwierdzić wydanie zaskarżonej decyzjiz naruszeniem prawa i wskazać, z jakich przyczyn jej nie uchylono. Organ rentowy uznał, że nie było możliwe uchylenie decyzji wydanej w dniu 9 kwietnia 2013 r., ponieważ od dnia jej doręczenia upłynął pięcioletni termin ustanowiony przez przepisykodeksu postępowania administracyjnego(odpowiedź na odwołanie z dnia 31 maja 2019 r,, k. 4 a. s.).
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
B. K.w dniu 4 kwietnia 2013 r. złożyła wniosek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.o przyznanie prawa do emerytury (wniosek z dnia 4 kwietnia 2013 r., k. 1 a. e.).
Po rozpoznaniu wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)OddziałwW.wydał decyzję z dnia 9 kwietnia 2013 r., znak:(...)zgodnie z którą przyznał odwołującej prawo do emerytury od dnia 1 marca 2013 r. (
    decyzjaz dnia 9 kwietnia 2013 r., k. 11 a. e.).
W dniu 6 marca 2019 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie o sygn. akt P 20/16, na podstawie którego orzekł o niezgodności zart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2019 r. poz. 39 ze zm.) zwanej dalej ,,ustawą’’, w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września2017 r. w zakresie, w jakim dotyczy kobieturodzonych w (...)r., które przed dniem1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 ustawy.W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że wprowadzony ustawą nowy system świadczeń emerytalnych przewiduje jedynie przejściowe utrzymanie preferencyjnych rozwiązań dotyczących możliwości nabycia prawa do emeryturyw obniżonym wieku emerytalnym. Zasadniczo regulacja ta dotyczy tylko tych ubezpieczonych, którzy w dniu wejścia w życie tej ustawy, tj. 1 stycznia 1999 r. osiągnęli, bez względu na płeć, wiek co najmniej 50 lat, a więc urodzili się nie później niż w dniu 31 grudnia 1948 r. Odstępstwo od tej zasady dotyczy osób, które urodziły się w latach 1949-1968. Jest ono obwarowane kolejnymi warunkami, w tymw szczególności uzależnione jest od spełnienia przesłanki nabycia prawa do emerytury do dnia 31 grudnia 2008 r. Możliwość nabycia prawa do emerytury na podstawie art. 46 w związku z art. 29 ustawy emerytalnej przez kobiety także nie dotyczy wszystkich kobiet urodzonych w latach 1949-1968, lecz tylko tych, które urodziły się nie później niż do dnia 31 grudnia 1953 r. ze względu na wymóg nabycia prawa do emerytury do dnia 31 grudnia 2008 r. Zakwestionowane regulacje prawne dotyczą zatem jednolitej grupy kobiet, które zachowały prawo do uzyskania emerytury powszechnej po uprzednim pobieraniu emerytury wcześniejszej przysługującej po ukończeniu 55 lat. Do grupy tej należą kobiety urodzone w latach 1949-1953. Jednak po wejściu w życiez dniem 1 maja 2013 r. dodanego art. 25 ust. 1b ustawy tylko część z nich, a mianowicie kobietyurodzone w (...)r., zostały pozbawione możliwości zrealizowania prawa do powszechnej emerytury na dotychczasowych zasadach, bez pomniejszania podstawy obliczenia emerytury o kwoty pobranych emerytur wcześniejszych. W konsekwencjiz jednolitej kategorii podmiotów podobnych wyodrębniona została grupa kobietz rocznika 1953, która podobnie jak pozostałe kobiety należące do tej kategorii nabyła co prawda prawo zarówno do emerytury wcześniejszej, jak i powszechnej. Przy obliczaniu tego ostatniego świadczenia znajdą zastosowanie wobec nich odmienne, mniej korzystne zasady od tych, które obowiązywały przy obliczaniu emerytury powszechnej kobietom urodzonym w latach 1949-1952. Tymczasem świadczenia te mają cechę wspólną, relewantną ze względu na treść zaskarżonej regulacji, a mianowicie miały one umożliwić osobom w wieku starszym, ze stosunkowo długim stażem ubezpieczenia, zachowanie przywileju przejścia na wcześniejszą emeryturę i możliwość uzyskania kolejnej emerytury po osiągnięciu powszechnie obowiązującego wieku emerytalnego. Ich celem było więc łagodzenie skutków likwidacji uprawnień emerytalnych obniżających wiek emerytalny, co było jednym z głównych założeń reformy emerytalnej. Z tego też względu rozwiązania te miały charakter przejściowy i były adresowane do określonej kategorii podmiotów. W związku z powyższym, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy wobec kobieturodzonych w (...)r., pobierających emeryturę na podstawie przepisów art. 46 ustawy, które nie mogły nabyć prawa do emerytury przysługującej z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego przed dniem 1 stycznia 2013 r., kiedy wprowadzono nowe, mniej korzystne zasady w zakresie obliczania jej wysokości nieobowiązujące pozostałe roczniki kobiet należące do kategorii ubezpieczonych uprawnionych do ustalenia emerytury po emeryturze, narusza zasady równościw prawie do zabezpieczenia społecznego i jest przez to niezgodny z art. 67 ust. 1w związku zart. 32 ust. 1 Konstytucji. Powyższe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie z dniem 21 marca 2019 r.
W związku z wydanym orzeczeniem przez Trybunał Konstytucyjny, odwołującaw dniu 2 kwietnia 2019 r. złożyła wniosek o ponowne obliczenie świadczenia emerytalnego (wniosek z dnia 2 kwietnia 2019r., k. nienumerowana a. e.).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.po rozpoznaniu wniosku postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2019 r. wznowił postępowanie w sprawie emerytury przyznanej ubezpieczonej, które zostało zakończone wydaniem decyzjiz dnia 9 kwietnia 2013 r. W konsekwencji organ rentowy zaskarżoną decyzją z dnia12 kwietnia 2019 r., znak:(...)odmówił odwołującej uchylenia decyzjiz dnia 9 kwietnia 2013 r., znak:(...)stwierdzając jednocześnie, że została ona wydana z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ rentowy wskazał, że zgodnie z treściąart. 146 § 1 k.p.a.uchylenie decyzji nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia decyzji upłynęło 5 lat, zaś na podstawieart. 151 § 2 k.p.a.organ administracji publicznej ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazuje okoliczności, z powodu których jej nie uchylił. ZUS uznał, że od dnia doręczenia zaskarżonej decyzji z dnia 9 kwietnia 2013 r. upłynął okres, który został przewidziany wart. 146 § 1 k.p.a.(

    postanowienie z dnia12 kwietnia 2019 r. i decyzja z dnia 12 kwietnia 2019 r. i k. nienumerowana a. e.).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, w tym w aktach rentowych. Dokumenty, na których Sąd oparł swoje ustalenia, uznane zostały za wiarygodne. Co istotne, nie budziły wątpliwości stron niniejszego postępowania i nie stanowiły przedmiotu sporu. W ocenie Sądu zebrane dowody w sprawie dały podstawę do wydania wyroku.
Sąd zważył, co następuje:
OdwołanieB. K.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z dnia 12 kwietnia 2019 r., znak:(...)jako niezasadne, podlega oddaleniu.
Wydanie wyroku w niniejszej sprawie nastąpiło na posiedzeniu niejawnym. Taką możliwość dajeart. 1481§ 1 k.p.c.,który stanowi, że sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany (odwołujący) uznał powództwo (odwołanie) lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, Sąd uzna – mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych – że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Należy wskazać, że okoliczności faktyczne ustalone w toku postępowania sądowego nie były sporne, a zatem nie zachodziła potrzeba przeprowadzania dowodów. Spór dotyczył jedynie prawa. W tych okolicznościach Sąd na podstawie powołanego przepisu ocenił, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne, co w konsekwencji pozwoliło na rozpoznanie sprawy i wydanie rozstrzygnięcia na posiedzeniu niejawnym.
Odwołująca zaskarżając wydaną decyzję organu rentowego wnosiłao możliwość zrealizowania prawa do powszechnej emerytury bez pomniejszania podstawy obliczenia emerytury o kwoty pobranych emerytur wcześniejszych na mocy orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r. Natomiast zdaniem organu rentowego zmianę zaskarżonej decyzji uniemożliwiał upływ 5-letniego terminu od doręczenia decyzji z dnia 9 kwietnia 2013 r. do dnia wydania w/w wyroku. W toku postępowania sądowego ustalono, że organ rentowy postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2019 r. wznowił postępowanie administracyjne w sprawie dotyczącej przyznanej emerytury dla odwołującej na mocy decyzji z dnia 9 kwietnia 2013 r. Działanie ZUS podyktowane było ogłoszonym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r. w sprawie o sygn. akt P 20/16.
Sąd zważył, że wznowienie postępowania stanowi nadzwyczajny tryb procedury administracyjnej umożliwiający uchylenie decyzji ostatecznych, co stanowi wyjątek od zasady ich trwałości zawarty wart. 16 k.p.a.Znajduje on zastosowanie w przypadku wystąpienia w postępowaniu wad określonych wart. 145 § 1 k.p.a.oraz w sytuacji, gdy zaistnieje przesłanka wskazana wart. 145a § 1 k.p.a., zgodnie z którym można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekło niezgodności aktu normatywnego zKonstytucją, umową międzynarodową lubz ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Na podstawie treściart. 149 § 1 k.p.a.należy rozważyć, czy zaistniały przesłanki umożliwiające wznowienie postępowania. Organ rentowy początkowo ustala, czy zachowano ustawowy termin do wniesienia żądania. W przypadku spełnienia tego warunku, ZUS wznawia postępowanie na podstawie postanowienia, czego dokonał w niniejszej sprawie.W dalszej kolejności na mocyart. 149 § 2 k.p.a.organ rentowy prowadzi postępowanie dotyczące przyczyn wznowienia oraz rozstrzygnięcia istoty sprawy. Po zakończeniu postępowania wyjaśniającego organ rentowy wydaje decyzje na podstawieart. 151 k.p.a.
W myślart. 146 § 1 k.p.a.uchylenie decyzji z przyczyn określonych wart. 145§ 1 pkt. 3-8 k.p.a.oraz wart. 145a k.p.a.nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat, co oznacza, że organ administracyjny rozpoznający sprawę po wznowieniu postępowania musi badać nie tylko, czy istniały przyczyny wznowienia podane wart. 145 § 1 k.p.a., ale także czy na przeszkodzie ewentualnemu rozstrzygnięciu sprawy, co do istoty nie stoją okoliczności, o jakich mowa w cytowanymart. 146 k.p.a.(wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 września 1999 r., sygn. akt I SA 1956/98) Artykuł ten zawiera bowiem dwie przesłanki negatywne ograniczające dopuszczalność uchylenia decyzji administracyjnej w trybie wznowienia postępowania. Jednakże ewentualne ich wystąpienie nie ogranicza dopuszczalności wznowienia postępowania przez organ rentowy. Sąd zważył, że w przypadku doręczenia decyzji po upływie pięcioletniego terminu organ rentowy nie może orzec co do istoty sprawy. W takiej sytuacji zgodnie zart. 151 § 2 k.p.a.ZUS nie jest zobligowany do uchylenia zaskarżonej decyzji. W następstwie powyższego należy stwierdzić, że wydanie decyzji nastąpiło z naruszeniem prawa. W ocenie Sądu organ rentowy prawidłowo wydał a następnie doręczył ubezpieczonej zaskarżoną decyzję, ponieważ trafnie zastosował obowiązujące przepisykodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z poglądami orzecznictwa upływ terminów, o których mowa wart. 146 § 1 k.p.a.stanowi negatywną przesłankę do uchylenia w trybie wznowieniowym decyzji i jest bezwarunkowy, niezależny od okoliczności, które spowodowały ich upływ. Termin taki nie może być przywrócony na podstawie przepisuart. 58 k.p.a., a jego upłynięcie pozbawia organ administracyjny prowadzący wznowione postępowanie możliwości orzeczenia, co do istoty i ewentualnego uchylenia lub zmiany decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym (wyrok Wojewódzkiego Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2005 r., sygn. akt VII SA/Wa 463/05 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2009 r., sygn. akt II OSK 124/09).
Z przytoczonego powyżej orzecznictwa wynika, że w przypadku upływu pięcioletniego terminu od dnia doręczenia decyzji odwołującej, organ rentowy nie ma podstaw do jej uchylenia lub zmiany z przyczyn określonych wart. 145 § 1 pkt. 3-8oraz wart. 145a k.p.a.Taka też sytuacja zachodziła w niniejszym postępowaniu. Organ rentowy wówczas może jedynie stwierdzić wydanie tej decyzji z naruszeniem prawa,co też uczynił w postanowieniu z dnia 12 kwietnia 2019 r. Przepisart. 146 § 1 k.p.a.określając początek biegu wskazanego w nim terminu posługuje się pojęciem „dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji” nie wskazując cech tego doręczenia lub ogłoszenia ani tym bardziej jego adresatów. Pozwala to na przyjęcie, że chodzi o doręczenie lub ogłoszenie decyzji wobec osób biorących udział w postępowaniu, które podlega wznowieniu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 1776/07).
W sprawie poddanej kontroli sądu nie budzi wątpliwości, że od daty doręczenia decyzji z dnia 9 kwietnia 2013r., której uchylenia domaga się ubezpieczona, upłynęło 5 lat. Wprawdzie w aktach organu rentowego brak jest potwierdzenia odbioru tej decyzji przezB. K., jednak ubezpieczona nie kwestionowała okoliczności związanych z jej doręczeniem. W takiej sytuacji zastosowanie przez organ rentowyart. 151 § 2 k.p.a.było prawidłowe. Wskazany przepis stanowi, że w przypadku, gdyw wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa wart. 146 k.p.a., organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji. Wobec powyższego Sąd doszedł do przekonania, że do dnia wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny 6 marca 2019 r. upłynął 5-letni termin.
Sąd doszedł do wniosku, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 6 marca 2019 r. wskazał na możliwość dochodzenia wyrównania świadczeń przez wszystkie kobiety objęte zakresem przedmiotowego orzeczenia. Tym niemniej wydane orzeczenie nie doprowadziło do usunięcia z systemu prawa omówionych przepisówart. 146 i art. 151 k.p.a., które nadal wiążą przy rozpatrywaniu skarg o wznowienie postępowania. Problematyka stanowiąca przedmiot rozstrzygania przez Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 6 marca 2019r. skutkowała podjęciem przez ustawodawcę inicjatywy w zakresie uregulowania sposobu przeliczania emerytury z uwzględnieniem rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego. W dniu 15 maja 2019r. wniesiono senacki projekt ustawy mający na celu przywrócenie możliwości pobierania wyższej emerytury ubezpieczonym, które pobierały wcześniejszą emeryturę bez obiektywnej wiedzy, że kwoty tego świadczenia pomniejszą emeryturę powszechną. Projekt z dniem 15 lipca 2019 r. przekazano do Sejmu w celu kontynuowania prac legislacyjnych, które ostatecznie nie zostały zakończone przed końcem VIII kadencji Sejmu. Jednak na dzień 13 listopada 2019r. Marszałkowi Senatu RP przedłożono tożsamy do wspomnianego senacki projekt o zmianieustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych((...)nr 12), co pozwala zakładać, że kwestia ustalania emerytur powszechnych kobieturodzonych w (...)r., poruszona w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., będzie przedmiotem działań legislacyjnych podczas obecnej kadencji Parlamentu RP.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.orzekł, jakw sentencji wyroku.
Zarządzenie: odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć(...)