Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi
III Wydział Cywilny
Sygnatura akt: III C 231/18
Data wyroku: 2019-04-02 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Dagmara Kowalczyk-Wrzodak
Słowa kluczowe: Umowa
Podstawa prawna: art. 725 k.c.

Sygn. akt III C 231/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 2 kwietnia 2019 roku
Sąd Rejonowy dla(...), Wydział III Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: S.S.R.D. W.
Protokolant: aplikantK. G.
po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2019 roku w Łodzi
na rozprawie
sprawy z powództwaM. P.
przeciwko(...) Bank Spółce AkcyjnejweW.
o zapłatę

1
zasądza od(...) Bank Spółki AkcyjnejweW.na rzeczM. P.kwotę 61.000,00 zł (sześćdziesiąt jeden tysięcy złotych) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25 marca 2016 r. do dnia zapłaty;

2
oddala powództwo z pozostałej części;

3
ustala, że koszty procesu obciążają w całości stronę pozwaną, zgodnie zart. 100 zd. 2 k.p.c., gdyż powódka uległa tylko co do nieznacznej części żądania, zaś szczegółowe wyliczenia kosztów procesu pozostawia referendarzowi sądowemu na podstawieart. 108 § 1 k.p.c.;

4
nakazuje pobrać od(...) Bank Spółki AkcyjneweW.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla(...)kwotę 2.550,00 zł (dwa tysiące pięćset pięćdziesiąt złotych) tytułem nieuiszczonej części opłaty od pozwu.

Sygn. aktIII C 231/18

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 12 marca 2018 roku powódkaM. P.wniosła o zasądzenie od pozwanejB. G.kwoty 61.000 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wypłaty przez pozwaną środków pieniężnych z rachunku bankowego prowadzonego w(...) Bank S.A.o numerze(...)do dnia zapłaty. Nadto powódka wniosła o zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kosztów sądowych według norm przepisanych.
W uzasadnieniu pozwu powódka wskazała, że pozwanaB. G., działająca jako pełnomocnik do rachunku bankowego, bezprawnie wypłaciła z rachunku bankowego o numerze(...)prowadzonego przez(...) Bank S.A.kwotę 61.000 złotych, która była objęta zapisem na wypadek śmierci ustanowionym przez właściciela rachunku bankowego w osobie ojca powódki i jednocześnie męża pozwanej –J. P.. Po śmierciJ. P., która miała miejsce w dniu 6 maja 2013 roku, pozwana wypłaciła w dniu 13 maja 2013 roku bez zgody i wiedzy powódki środki pieniężne zgromadzone na przedmiotowym rachunku bankowym, jednocześnie nie informując banku o zgonie swojego męża. Jak podniosłaM. P., pozwana nie przekazała na jej rzecz wypłaconych z rachunku pieniędzy, jak również nie uczynił tego bank, jako że w dacie zwrócenia się przez powódkę o wypłatę środków objętych zapisem, na przedmiotowym rachunku bankowym nie było już żadnych zasobów finansowych. Nadto powódka wskazała, że w wyniku działu spadku poJ. P.została zobowiązana do zapłaty na rzecz pozwanej kwoty 87.605 złotych, zaś Sąd dokonujący działu spadku przyjął, że kwota 61.000 złotych, będąca przedmiotem zapisu na wypadek śmierci, podlega zaliczeniu na poczet schedy spadkowej.
(pozew, k. 4-7)
Pismem procesowym z dnia 5 czerwca 2018 roku powódka wniosła o zawiadomienie o toczącym się postępowaniu(...) Bank S.A.z siedzibą weW., jako podmiotu, który winien brać udział w sprawie w charakterze powoda, zaś w przypadku nieprzystąpienia banku do procesu w charakterze powoda – o wezwanie go do udziału w sprawie w charakterze pozwanego na podstawieart. 194 § 1 k.p.c.
(pismo procesowe z dn. 5.06.2018 r., k. 45-50)
W dniu 15 czerwca 2018 roku Sąd postanowił zawiadomić(...) Bank S.A.z siedzibą weW.o toczącym się procesie na podstawieart. 196 § 1 k.p.c.
(postanowienie z dn. 15.06.2018 r., k. 114)
Następnie – wobec wniosku pełnomocnika powódki o wezwanie do udziału w sprawie innego pozwanego – postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2018 roku Sąd wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanego(...) Bank S.A.z siedzibą weW..
(postanowienie z dn. 28.08.2018 r., k. 131)
Na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2018 roku powódka cofnęła pozew w stosunku do pozwanejB. G.przy jednoczesnym zrzeczeniu się roszczenia.
(protokół rozprawy z dn. 28.08.2018 r., k. 132)
W odpowiedzi na pozew z dnia 14 września 2018 roku pozwany(...) Bank S.A.z siedzibą weW.wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W ocenie pozwanego, wszelkie roszczenia o zapłatę podjętej z rachunku bankowego kwoty 61.000 złotych powódka winna kierować wobecB. G., która pomimo śmierciJ. P.i związanego z tym wygaśnięcia pełnomocnictwa do rachunku bankowego, podjęła środki pieniężne z przedmiotowego rachunku. Jak wskazał pozwany, w dacie wypłacenia pieniędzy z rachunku bankowego na rzeczB. G., Bank nie miał wiedzy o zgonie właściciela rachunku bankowego, tj.J. P.. O fakcie tym dowiedział się bowiem dopiero z korespondencji sądowej, odebranej w dniu 17 lutego 2014 roku. Nadto pozwany wniósł o stwierdzenie niewłaściwości miejscowej i przekazanie sprawy do Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia oraz o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania przygotowawczego prowadzonego przez IV Komisariat Policji Komendy Miejskiej Policji wŁ., którego przedmiotem jest przywłaszczenie środków pieniężnych, jakiego miała dopuścić sięB. G.. Jak wskazał pozwany, zawieszenie postępowanie uzasadnione jest posiadaniem przez powódkę statusu pokrzywdzonego we wskazanym powyżej postępowaniu karnym.
(odpowiedź na pozew, k. 133-137)
Postanowieniem z dnia 2 października 2018 roku Sąd oddalił wniosek pozwanegoo stwierdzenie niewłaściwości Sądu Rejonowego(...)orazo zawieszenie postępowania. Nadto postanowieniem z dnia 2 października 2018 r. Sąd umorzył postępowanie w części dotyczącej pozwanejB. G..
(postanowienie z dn. 2.10.2018 r., k. 174, k. 173)
Na rozprawie w dniu 12 marca 2019 roku powódka poparła powództwo, zaś pozwany nie uznał powództwa i wniósł o jego oddalenie. Nadto pozwany wniósł o zawieszenie postępowania do prawomocnego rozstrzygnięcia postępowania karnego w sprawie, w której oskarżoną jestB. G., podnosząc że brak zawieszenia postępowania może mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy cywilnej.
(protokół rozprawy z dn. 12.03.2019 r., k. 200-207)
Postanowieniem z dnia 12 marca 2019 roku, wydanym na rozprawie, Sąd oddalił wniosek pozwanego o zawieszenie postępowania.
(postanowienie z dn. 12.03.2019 r., k. 203)
Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 6 października 2003 rokuJ. P.zawarł z(...) Bank S.A.z siedzibą weW.umowę o prowadzenie rachunku bankowego o numerze(...). W ramach przedmiotowego kontaJ. P.posiadał lokatę terminową Nd(...).
(okoliczność bezsporna; nadto umowa o prowadzenie konta z dn. 6.10.2003 r., k. 147-147v)
W dniu 6 stycznia 2004 rokuJ. P.złożył dyspozycję w sprawie przeznaczenia wkładu oszczędnościowego zgromadzonego na rachunku bankowym numer(...), na wypadek swojej śmierci, na mocy której przeznaczył powyższe środki na wypadek śmierciM. P..
(okoliczność bezsporna; nadto dyspozycja z dn. 6.01.2004 r., k. 148v-149)
W dniu 22 września 2009 rokuJ. P.udzielił pełnomocnictwa ogólnego do dysponowania środkami zgromadzonymi na rachunku bankowym o numerze(...)swojej żonieB. G..
(okoliczność bezsporna; nadto pełnomocnictwo z dn. 22.09.2009 r., k. 149v)
J. P.zmarł w dniu 6 maja 2013 roku.
(okoliczność bezsporna)
W dniu 13 maja 2013 rokuB. G.udała się do placówki(...) Bank S.A.wA.i zleciła likwidację lokaty terminowej prowadzonej na rzeczJ. P.i przelanie zgromadzonych na niej środków pieniężnych w kwocie 61.055,50 złotych na swój rachunek bankowy o numerze(...), która to dyspozycja została wykonana.
(okoliczność bezsporna; nadto potwierdzenie likwidacji lokaty z dn. 13.05.2013 r., k. 150, potwierdzenie złożenia dyspozycji przelewu z dn. 13.05.2013 r., k. 151; zeznania świadkaB. G., k. 201-202)
Prawomocnym postanowieniem wstępnym z dnia 19 listopada 2013 roku wydanym w sprawie o sygn. akt I Ns 594/13 o stwierdzenie nabycia spadki i dział spadku Sąd Rejonowy(...)stwierdził, że spadek po zmarłym dnia 6 maja 2013 r.J. P.nabyły po ½ części jego żonaB. G.oraz córkaM. P.
    (bezsporne).

W dniu 25 czerwca 2014 r.B. G.przekazała na rzeczM. P.kwotę 10.000 złotych tytułem spłaty na poczet wzajemnych rozliczeń w ramach działu spadku po zmarłymJ. P..
(potwierdzenie przelewu okazane na rozprawie w dniu 12 marca 2019 r. k. 203; zeznania świadkaB. G.– k. 201-203)
W toku postępowania w sprawie I Ns 594/13, w dniu 17 lutego 2015 rokuB. G.iM. P.nie wiedząc o istnieniu zapisu na wypadek śmierci poczynionego przez spadkodawcęJ. P.zawarły ugodę sądową, mocą której ustaliły m.in., że w skład spadku po zmarłym wchodzą środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych w łącznej wysokości 165.591,21 złotych (pkt 1 ugody). Nadto dokonały działu spadku po zmarłym przyznając środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych po połowie każdej z nich z jednoczesnym zobowiązaniemB. G.do zapłaty 69.358,69 złotych na rzeczM. P.w terminie 7 dni wraz z ustawowymi odsetkami na wypadek opóźnienia płatności (pkt 4 ugody). Jednocześnie spadkobierczynie ustaliły, że ugoda wyczerpuje wszelkie roszczenia wzajemne stron w związku z częściowym działem spadku po zmarłymJ. P.(pkt 8 ugody).
Wobec zawartej ugody sądowej, w dniu 25 lutego 2015 r.B. G.przelała na kontoM. P.kwotę 55.500,00 zł wskazują w tytule przelewu „rata spadku 25.000 zł – ½ z 50.000 złG.Bank, 30.500 zł – ½ z 61.000 zł z(...)Bank.
(potwierdzenie przelewu okazane na rozprawie w dniu 12 marca 2019 r. k. 203; zeznania świadkaB. G.– k. 201-203)
Postanowieniem z dnia 17 lutego 2015 roku Sąd Rejonowy dla(...)umorzył postępowanie w sprawie I Ns 594/13.
(uzasadnienie postanowienia z dn. 1.06.2017 r. wydanego w sprawie I Ns 777/15, k. 56-57)
Ugodzie w zakresie punktu 4 nadano klauzulę wykonalności, a tytuł wykonawczy w tym zakresie wydanoM. P., która skierowała tytuł do egzekucji. W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego z wnioskuM. P.przeciwkoB. G., na rzeczM. P.wyegzekwowana została pozostała część należności wynikającej z punktu 4 ugody z dnia 17 lutego 2015 roku w wysokości 13.858,69 złotych.
(zeznania świadkaB. G.– k. 201-202; uzasadnienie postanowienia z dn. 1.06.2017 r. wydanego w sprawie I Ns 777/15, k. 57)
Łączna wysokość środków pieniężnych przekazanych przezB. G.na rzeczM. P.wyniosła 79.358,69 złotych.
(okoliczność bezsporna; nadto zeznania powódkiM. P., k. 206; zeznania świadkaB. G., k. 201)
Wnioskiem z dnia 24 czerwca 2015 roku skierowanym do Sądu Rejonowego dla(...)B. G.wystąpiła o dokonanie częściowego działu spadku poJ. P., podnosząc uchylenie się przez nią od skutków prawnych ugody sądowej z dnia 17 lutego 2015 roku z uwagi na błąd co do stanu faktycznego uznawanego przez strony za niewątpliwy podczas zawierania ugody, a związanego z rzeczywistym składem majątku spadkowego, który niezasadnie dotyczył również środków pieniężnych objętych zapisem na wypadek śmierci na rzeczM. P..
(postanowienie z dnia 1/06/2017 z uzasadnieniem w sprawie I Ns 777/15 – k. 51-78; zeznania powódkiM. P., k. 204-205; zeznania świadkaB. G., k. 201-203)
W trakcie trwania postępowania o dział spadku, w dniu 25 marca 2016 rokuM. P.udała się do placówki(...) Bank S.A., mieszczącej się wŁ.przyal. (...)II 30 i złożyła wniosek o realizację zapisu na wypadek śmierci złożonego przezJ. P.do rachunku bankowego o numerze(...). Powódka została poinformowana, że konto zostało zamknięte, a znajdujące się na nim środki pieniężne wypłacone.
(wniosek o realizację zapisu na wypadek śmierci, k. 97; zeznania powódkiM. P., k. 204-206)
Pismem z dnia 30 maja 2017 rokuM. P.wezwała(...) Bank S.A.z siedzibą weW.do realizacji dyspozycji na wypadek śmierci poczynionej przezJ. P.w dniu 6 stycznia 2004 roku na lokacie o numerze(...)w terminie do dnia 20 czerwca 2017 roku, wskazując, że fakt wypłaty zgromadzonych na lokacie środków pieniężnych na rzeczB. G.nie zwalnia banku z obowiązku wypłaty tych pieniędzy na rzecz uprawnionej z tytułu zapisu.
(pismo z dn. 30.05.2017 r., k. 100)
Pismem z dnia 27 czerwca 2017 roku(...) Bank S.A.z siedzibą weW.zawiadomiłM. P., że jej ojciecJ. P.na dzień zgonu posiadał konto bankowe oraz lokatę, na której zgromadzone były środki pieniężne w kwocie 61.000 złotych, które zostały wypłacone pełnomocnikowi ustanowionemu do rachunku w dniu 13 maja 2013 roku. W piśmie wskazano, że okoliczność śmierciJ. P.została zgłoszona do Banku na podstawie pisma Sądu Rejonowego w(...), które wpłynęło do placówki Banku w dniu 17 lutego 2014 roku, a zatem w chwili wypłaty środków zgromadzonych na lokacie Bank nie miał wiedzy o zgonie posiadacza rachunku.
(pismo z dn. 27.06.2017 r., k. 102)
Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2017 roku, wydanym w sprawie o sygnaturze akt I Ns 777/15, Sąd Rejonowy dla(...)ustalił, że w skład spadku poJ. P.wchodzą środki pieniężne w kwocie 385,48 zł zgromadzone na rachunku bankowym prowadzonym przez(...) Bank Spółkę Akcyjnąz siedzibą wW.oraz środki pieniężne w kwocie 21,11 złotych zgromadzone na rachunku oszczędnościowym książeczki obiegowej numer(...)- (...)prowadzonej przez(...) Bank (...) Spółkę Akcyjnąz siedzibą wW.(pkt 2a i 2b); dokonał częściowego działu spadku poJ. P.w ten sposób, że środki pieniężne opisane w pkt 2a i 2b przyznał na wyłączną własnośćB. G.(pkt 3) oraz zasądził odM. P.na rzeczB. G.kwotę 87.605,23 złotych.
(postanowienie z dn. 1.06.2017 r. wydane w sprawie I Ns 777/15, k. 51-52)
Powyższe rozstrzygnięcie Sąd oparł na ustaleniu, że ugoda sądowa z dnia 17 lutego 2015 roku zawarta pomiędzyM. P.aB. G.pozostawała w sprzeczności z treścią przepisówart. 56 ust. 5 oraz art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Prawo Bankowe(Dz. U. z 2016 r., poz. 1988), a w konsekwencji tego dotknięta była wadą nieważności uwzględnianą przez Sąd z urzędu w każdym stadium sprawy. Jednocześnie Sąd instancji przyjął, że zaliczeniu na poczet schedy spadkowej podlegają dyspozycje na wypadek śmierci, uczynione w realiach niniejszej sprawy przezJ. P.na rzecz córkiM. P..
W zakresie środków pieniężnych w kwocie 61.000 złotych, zgromadzonych na rachunku bankowym prowadzonym przez(...) Bank S.A.z siedzibą weW.Sąd wskazał, że środki te winny zostać wypłacone na rzeczM. P.jako osoby uprawnionej z tytułu zapisu na wypadek śmierci, wobec czegoM. P.nadal dysponuje pełnym prawem otrzymania tych środków, przy czym roszczenie w tym zakresie winno być skierowane względem banku. Dokonując wzajemnych rozliczeń pomiędzy spadkobierczyniamiJ. P., które ostatecznie doprowadziły do zasądzenia doM. P.na rzeczB. G.kwoty 87.605,23 zł Sąd uwzględnił wpłaty dokonywane przezB. G.na rzeczM. P.po śmieciJ. P., w tym wpłatę w kwocie 10.000 zł i 69.358,69 zł tytułem zawartej pierwotnie między spadkobierczyniami ugody sądowej.
(uzasadnienie postanowienia z dn. 1.06.2013 r., k. 50-78)
Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2017 roku, wydanym w sprawie o sygnaturze akt III Ca 1413/17 Sąd Okręgowy w(...)oddalił apelacjęM. P.od postanowienia Sądu Rejonowego dla(...)z dnia 1 czerwca 2017 roku.
(postanowienie z dn. 11.12.2017 r., k. 79)
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd II instancji wskazał na niezasadność zarzutu powagi rzeczy ugodzonej z uwagi na wadę nieważności, jaką dotknięta była ugoda sądowa zawarta pomiędzyM. P.aB. G.w dniu 17 lutego 2015 roku. Sąd podkreślił również, iż dopuszczalna jest możliwość zaliczenia dyspozycji dokonanych w oparciu o przepisyustawy Prawo Bankowena wypadek śmierci na poczet schedy spadkowej..
(uzasadnienie postanowienia z dn. 11.12.2017 r., k. 80-96)
Na dzień zamknięcia rozprawy, przeciwkoB. G.toczyło się postępowanie karne, w którym była ona oskarżona o przestępstwo przywłaszczenia w dniu 13 maja 2013 roku powierzonych pieniędzy w kwocie 61.000 złotych wypłaconych z rachunku bankowego zmarłego męża. Dochodzenie w przedmiotowej sprawie wszczęte zostało w dniu 30 kwietnia 2018 roku i zostało zakończone wniesieniem przeciwkoB. G.aktu oskarżenia do Sądu Rejonowego w(...)w sprawie o sygnaturze akt II K 1494/18.
(zawiadomienie o wszczęciu dochodzenia, k. 107; pismo powódki z dn. 15.01.2019 r., k. 193)
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w toku przedmiotowego postępowania, w tym w szczególności zgromadzone dokumenty urzędowe i prywatne, których prawdziwość nie była kwestionowana w toku procesu przez żadną ze stron i nie budziła wątpliwości Sądu, a zatem mogły one stanowić podstawę do dokonywania ustaleń faktycznych w sprawie. Sąd oparł się również na zeznaniach powódkiM. P.i świadkaB. G., które pozostawały spójne względem siebie.
W tym miejscu warto zaznaczyć, że stan faktyczny przedmiotowego postępowania był w zasadzie bezsporny pomiędzy stronami. Okolicznością bezsporną pozostawał fakt, żeJ. P.był posiadaczem rachunku bankowego o numerze(...), w ramach którego posiadał lokatę terminową. Bezsporne jest również to, żeJ. P.ustanowił skuteczną dyspozycję na wypadek śmierci, zaś po jego śmierci środki pieniężne zgromadzone na przedmiotowej lokacie w kwocie 61.000 złotych zostały w całości wypłacone przezB. G.. Z uwagi na treść żądania pozwu, zmodyfikowanego następnie pismem procesowym z dnia 5 czerwca 2018 roku, kwestią sporną stało się natomiast ustalenie czy i na jakiej podstawie pozwany(...) Bank S.A.z siedzibą weW.ponosi odpowiedzialność wobec powódkiM. P.i czy jest zobowiązany do wypłacenia powódce kwoty 61.000 złotych, objętej dyspozycją na wypadek śmierci, w sytuacji ich wcześniejszego wypłacenia osobie trzeciej będącej pełnomocnikiem do przedmiotowego rachunku bankowego, przy jednoczesnym braku wiedzy banku co do zgonu posiadacza rachunku.
Na rozprawie w dniu 12 marca 2019 roku Sąd oddalił wniosek pełnomocnika pozwanego o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia postępowania karnego w sprawie, w której oskarżoną jestB. G.. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie zart. 177 § 1 pkt 4 k.p.c.Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli ujawni się czyn, którego ustalenie w drodze karnej lub dyscyplinarnej mogłoby wywrzeć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy cywilnej. Podkreślenia wymaga przy tym fakt, że zawieszenie postępowania na podstawieart. 177 § 1 pkt 4 k.p.c.jest fakultatywne i to sąd orzekający decyduje, czy w danym przypadku postępowania cywilne powinno być zawieszone. Oczekiwanie na wydanie wyroku karnego powinno wchodzić w grę jedynie wyjątkowo, tylko gdy ustalenia wyroku karnego miałyby prejudycjalne znaczenie dla odpowiedzialności cywilnej pozwanego z uwagi na związanie sądu w postępowaniu cywilnym ustaleniami prawomocnego wyroku karnego skazującego co do popełnienia przestępstwa –art. 11 k.p.c.(wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 14 listopada 2018 roku, I ACa 1047/17, LEX nr 2601104). W ocenie Sądu taka okoliczność nie zachodziła w niniejszej sprawie, wobec czego Sąd był uprawniony do samodzielnego dokonania ustaleń faktycznych niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Ustalenie bowiem w postępowaniu karnym, czyB. G.jest winna zarzucanego jej przestępstwa przywłaszczenia środków pieniężnych zgromadzonych na lokacie prowadzonej na rzecz jej mężaJ. P.i objętych dyspozycją na wypadek śmierci pozostaje bez znaczenia dla odpowiedzialności pozwanego Banku – jako depozytariusza środków zgromadzonych na rachunku bankowym – wobec powódki będącej osobą uprawnioną do podjęcia środków pieniężnych objętych dyspozycją posiadacza rachunku na wypadek jego śmierci.
Sąd Rejonowy zważył, co następuje:
Powództwo podlegało uwzględnieniu w przeważającej części.
Podstawą prawną roszczeń powódki stanowi przepisart. 725 k.c.w zw. zart. 56 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Prawo Bankowe(Dz. U. 2018.2187). Stosownie do treści przepisuart. 725 k.c.przez umowę rachunku bankowego bank zobowiązuje się względem posiadacza rachunku, na czas oznaczony lub nieoznaczony, do przechowywania jego środków pieniężnych oraz, jeżeli umowa tak stanowi, do przeprowadzania na jego zlecenie rozliczeń pieniężnych. Zgodnie natomiast z przepisemart. 56 ust. 1 ustawy Prawo Bankoweposiadacz rachunku oszczędnościowego, rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego lub rachunku terminowej lokaty oszczędnościowej może polecić pisemnie bankowi dokonanie - po swojej śmierci - wypłaty z rachunku wskazanym przez siebie osobom: małżonkowi, wstępnym, zstępnym lub rodzeństwu określonej kwoty pieniężnej (dyspozycja wkładem na wypadek śmierci).
W tym miejscu wskazać należy, że przepisart. 56 ust. 1 ustawy Prawo Bankowestanowi wyjątek od zasady, że po śmierci posiadacza rachunku środki znajdujące się na nim wchodzą w skład spadku po posiadaczu rachunku. Jest to tzw. dyspozycja na wypadek śmierci. Powyższa instytucja polega na tym, że posiadacz rachunku o charakterze oszczędnościowym może polecić pisemnie bankowi dokonanie - po swojej śmierci - wypłaty określonej kwoty pieniężnej z rachunku wskazanym przez siebie osobom. Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci jest więc jednostronną czynnością prawnąmortis causa.Zakres podmiotowy osób, na rzecz których posiadacz rachunku bankowego może ustanowić dyspozycję na wypadek śmierci jest ściśle wskazana w powołanym powyżej przepisie i obejmuje małżonka, wstępnych, zstępnych lub rodzeństwo.
W realiach przedmiotowej sprawy okolicznością bezsporną pozostaje fakt, iżJ. P.zawarł z pozwanym(...) Bank S.A.z siedzibą weW.umowę rachunku bankowego, zaś w ramach prowadzonego konta posiadał lokatę terminową, na której zgromadzone zostały środki pieniężne w wysokości 61.000 złotych. Bezsporna jest również okoliczność, żeJ. P.złożył skuteczną dyspozycję wkładem na wypadek śmierci, na podstawie której zlecił(...) Bank S.A.z siedzibą weW.wypłatę wszystkich zgromadzonych na lokacie środków pieniężnych swojej córce –M. P..
W tym miejscu podzielić należy ugruntowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym osoby, które zostały wskazane w dyspozycji wkładem na wypadek śmierci (art. 56 ustawy z 1997 r. - Prawo bankowe) są osobami wyłącznie uprawnionymi do dokonania na ich rzecz wypłat z rachunku bankowego zmarłego posiadacza rachunku po dacie jego śmierci. W konsekwencji, wszelkie inne operacje polegające na wypłatach przez bank środków z rachunku bankowego po śmierci posiadacza tego rachunku, zgodnie z dyspozycjami niespełniającymi wymagań zart. 56 ustawy z 1997 r. - Prawo bankowe, które z chwilą śmierci przestają obowiązywać, uznać należy za nieuprawnione (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 16 czerwca 2015 roku, III AUa 1211/14, LEX nr 1765944).
Wobec powyższego, a także biorąc pod uwagę treść przepisuart. 725 k.c., uznać należy, że bank – jako depozytariusz środków – jest odpowiedzialny wobec osoby uprawnionej z rachunku bankowego aż do chwili rzeczywistego spełnienia świadczenia. Wobec przyjęcia obowiązków depozytariusza, na banku ciąży powinność zwrotu zgromadzonych na rachunku środków pieniężnych na każde żądanie posiadacza rachunku lub osoby uprawnionej. W tym przedmiocie odpowiedzialność banku trwa aż do chwili, gdy nastąpi rzeczywiste spełnienie świadczenia, bowiem w zakresie zwrotu przechowywanych środków zobowiązanie banku ma charakter zobowiązania rezultatu, a nie starannego działania. W przypadku dokonania wypłaty pieniędzy na rzecz osoby nieuprawnionej, bank nie może uwolnić się od obowiązku wykonania zobowiązania względem posiadacza rachunku, na tej podstawie, że spełnił wymagania co do zachowania należytej staranności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2001 roku, II CKN 344/00, LEX nr 52688).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy uznać należy, że osobą wyłącznie uprawnioną do wypłaty środków finansowych zgromadzonych na lokacie terminowej nr Nd(...), prowadzonej na rzeczJ. P., stała się po jego śmierci powódkaM. P.. Zgodnie z dyspozycją posiadacza przedmiotowego konta bankowego, po jego śmierci(...) Bank S.A.z siedzibą weW.zobowiązany był więc do wypłacenia zgromadzonych na nim środków na żądanie zgłoszone przez powódkę. W realiach przedmiotowej sprawy pozwany nie wywiązał się ze swojego zobowiązania, jako że wypłacił pieniądze zgromadzone na przedmiotowej lokacie na rzecz osoby nieuprawnionej, tj.B. G.. Bez znaczenia pozostaje przy tym okoliczność, żeB. G.ustanowiona była pełnomocnikiem do dysponowania środkami zgromadzonymi na rachunku bankowym. Sąd zważył bowiem, że z chwilą śmierci posiadacza rachunku bankowego wygasają dokonane przez niego dyspozycje środkami zgromadzonymi na tym rachunku oraz pełnomocnictwa (art. 101 § 2 k.c.). Dla oceny odpowiedzialności banku wobec osoby uprawnionej z tytułu dyspozycji wkładem na wypadek śmierci irrelewantna pozostaje okoliczność, czy bank miał obiektywną możliwość zweryfikowania, iż pełnomocnictwo osoby na rzecz której wypłacił z rachunku środki pieniężne w chwili dokonania dyspozycji już wygasło. Bank w tym wypadku ponosi bowiem odpowiedzialność na zasadzie ryzyka (tak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 6 maja 2009 r. II UZP 2/09, OSNP 2009/19-20/265). Tym samym, w ocenie Sądu, odpowiedzialności pozwanego wobec strony powodowej nie może wyłączać fakt, iż w dacie zrealizowania dyspozycji o likwidację rachunku bankowego nr(...)i wypłatę zgromadzonych na nim środków pieniężnych, bank nie miał wiedzy co do śmierci posiadacza rachunku.
Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd uznał, iż mimo faktu, że pozwany bank uprzednio wypłacił objętą powództwem kwotę do rąk osoby nieuprawnionej, tj.B. G., to nie zwolniło to banku ze zobowiązania wypłaty tej kwoty na rzecz osoby uprawnionej z tytułu dyspozycji na wypadek śmierci - a więc powódkiM. P.. W konsekwencji, Sąd zasądził na rzecz strony powodowej kwotę 61.000 złotych, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji wyroku.
W zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 61.000 złotych Sąd orzekł w oparciu o przepisart. 481 k.c.w związku zart. 455 k.c.Roszczenie o odsetki powstaje od chwili opóźnienia dłużnika i dotyczy okresu do momentu spełnienia świadczenia (głównego). Odsetki przysługują więc zgodnie zart. 481 § 1 k.c.za czas opóźnienia, dlatego stają się wymagalne począwszy od bezskutecznego upływu terminu spełnienia świadczenia głównego, czyli z upływem pierwszego dnia od wymagalności roszczenia głównego, aż do dnia jego zapłaty. Termin spełnienia świadczenia głównego określa się zgodnie zart. 455 k.c.W myśl tego przepisu dłużnik opóźnia się z wykonaniem zobowiązania, gdy nie spełnia świadczenia w terminie oznaczonym lub wynikającym z właściwości zobowiązania, a gdy termin ten nie zostanie oznaczony - jeśli nie spełnia świadczenia niezwłocznie po wezwaniu go do wykonania zobowiązania.
Na gruncie niniejszej sprawy powódkaM. P.wniosła o zasądzenie odsetek od dochodzonej kwoty od dnia wypłaty przezB. G.kwoty 61.000 złotych z rachunku bankowego, a zatem od dnia 13 maja 2013 roku do dnia zapłaty. Z materiału dowodowego zgromadzonego w toku niniejszego postępowania wynika jednak, że powódka złożyła wniosek o realizację uczynionego na jej rzecz zapisu na wypadek śmierci dopiero w dniu 25 marca 2016 roku. Tym samym uznać należy, że w tej właśnie dacie powódka wezwała(...) Bank S.A.z siedzibą weW.do wykonania zobowiązania.
Mając na względzie powyższe, Sąd zasądził od pozwanego(...) Bank S.A.z siedzibą weW.na rzecz strony powodowej kwotę 61.000 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25 marca 2016 roku do dnia zapłaty (pkt 1sentencji wyroku), oddalając powództwo w pozostałej części (pkt 2 sentencji wyroku).
W zakresie orzeczenia o kosztach postępowania, Sąd na podstawieart. 108 § 1 k.p.c.postanowił pozostawić szczegółowe wyliczenie kosztów procesu referendarzowi sądowemu, ustalając, że referendarz przy wyliczeniu kosztów winien się kierować zasadą określoną wart. 100 zd. 2 k.p.c., jako że powódka uległa tylko co do nieznacznej części żądania (pkt 3 sentencji wyroku).
O obowiązku poniesienia przez strony nie uiszczonych kosztów sądowych w łącznej kwocie 2.550,00 zł Sąd orzekł na podstawieart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(t. jedn. – Dz.U. z 2014 r., poz. 1025 z późn. zm.) W konsekwencji Sąd nakazał pobrać na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego dla(...)od pozwanego(...) Bank S.A.z siedzibą weW.kwotę 2.550 zł tytułem nieuiszczonej części opłaty od pozwu (pkt 4 sentencji wyroku).
Sygn. akt III Ca 158/20

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 sierpnia 2020 roku
Sąd Okręgowy w(...), III Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie następującym:
Przewodniczący – Sędzia Sławomir Zieliński
Sędzia Zofia Szcześniewicz
Sędzia (del.) Wojciech Wysoczyński
po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2020 roku w(...)
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwaM. P.
przeciwkoBankowi (...) Spółce AkcyjnejwW.
o zapłatę
na skutek apelacji strony pozwanej
od wyroku Sądu Rejonowego dla(...)
z dnia 2 kwietnia 2019 roku
sygn. akt III C 231/18

1
oddala apelację,

2
zasądza odBanku (...) Spółce AkcyjnejwW.na rzeczM. P.kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt III Ca 158/20

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2019 roku Sąd Rejonowy dla(...)

5
zasądził od(...) Bank Spółki AkcyjnejweW.na rzeczM. P.kwotę 61.000 złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25 marca 2016 r. do dnia zapłaty;

6
oddalił powództwo w pozostałej części;

7
ustalił, że koszty procesu obciążają w całości stronę pozwaną, zgodnie zart. 100 zd. 2 k.p.c., gdyż powódka uległa tylko co do nieznacznej części żądania, zaś szczegółowe wyliczenia kosztów procesu pozostawia referendarzowi sądowemu na podstawieart. 108 § 1 k.p.c.;

8
nakazał pobrać od(...) Bank Spółki AkcyjneweW.na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla(...)kwotę 2.550,00 zł tytułem nieuiszczonej części opłaty od pozwu.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 6 października 2003 rokuJ. P.zawarł z(...) Bank S.A.z siedzibą weW.umowę o prowadzenie rachunku bankowego o numerze(...). W ramach przedmiotowego kontaJ. P.posiadał lokatę terminową Nd(...).
W dniu 6 stycznia 2004 rokuJ. P.złożył dyspozycję w sprawie przeznaczenia wkładu oszczędnościowego zgromadzonego na rachunku bankowym numer(...), na wypadek swojej śmierci, na mocy której przeznaczył powyższe środki na wypadek śmierciM. P..
W dniu 22 września 2009 rokuJ. P.udzielił pełnomocnictwa ogólnego do dysponowania środkami zgromadzonymi na rachunku bankowym o numerze(...)swojej żonieB. G..
J. P.zmarł w dniu 6 maja 2013 roku.
W dniu 13 maja 2013 rokuB. G.udała się do placówki(...) Bank S.A.wA.i zleciła likwidację lokaty terminowej prowadzonej na rzeczJ. P.i przelanie zgromadzonych na niej środków pieniężnych w kwocie 61.055,50 złotych na swój rachunek bankowy o numerze(...), która to dyspozycja została wykonana.
Prawomocnym postanowieniem wstępnym z dnia 19 listopada 2013 roku wydanym w sprawie o sygn. akt I Ns 594/13 o stwierdzenie nabycia spadku i dział spadku Sąd Rejonowy dla(...)stwierdził, że spadek po zmarłym dnia 6 maja 2013 r.J. P.nabyły po ½ części jego żonaB. G.oraz córkaM. P..
W dniu 25 czerwca 2014 r.B. G.przekazała na rzeczM. P.kwotę 10.000 złotych tytułem spłaty na poczet wzajemnych rozliczeń w ramach działu spadku po zmarłymJ. P..
W toku postępowania w sprawie I Ns 594/13, w dniu 17 lutego 2015 rokuB. G.iM. P.nie wiedząc o istnieniu zapisu na wypadek śmierci poczynionego przez spadkodawcęJ. P.zawarły ugodę sądową, mocą której ustaliły m.in., że w skład spadku po zmarłym wchodzą środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych w łącznej wysokości 165.591,21 złotych (pkt 1 ugody). Nadto dokonały działu spadku po zmarłym przyznając środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych po połowie każdej z nich z jednoczesnym zobowiązaniemB. G.do zapłaty 69.358,69 złotych na rzeczM. P.w terminie 7 dni wraz z ustawowymi odsetkami na wypadek opóźnienia płatności (pkt 4 ugody). Jednocześnie spadkobierczynie ustaliły, że ugoda wyczerpuje wszelkie roszczenia wzajemne stron w związku z częściowym działem spadku po zmarłymJ. P.(pkt 8 ugody).
Wobec zawartej ugody sądowej, w dniu 25 lutego 2015 r.B. G.przelała na kontoM. P.kwotę 55.500,00 zł wskazują w tytule przelewu „rata spadku 25.000 zł – ½ z 50.000 złG.Bank, 30.500 zł – ½ z 61.000 zł z(...)Bank.
Postanowieniem z dnia 17 lutego 2015 roku Sąd Rejonowy dla(...)umorzył postępowanie w sprawie I Ns 594/13.
Ugodzie w zakresie punktu 4 nadano klauzulę wykonalności, a tytuł wykonawczy w tym zakresie wydanoM. P., która skierowała tytuł do egzekucji. W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego z wnioskuM. P.przeciwkoB. G., na rzeczM. P.wyegzekwowana została pozostała część należności wynikającej z punktu 4 ugody z dnia 17 lutego 2015 roku w wysokości 13.858,69 złotych.
Łączna wysokość środków pieniężnych przekazanych przezB. G.na rzeczM. P.wyniosła 79.358,69 złotych.
Wnioskiem z dnia 24 czerwca 2015 roku skierowanym do Sądu Rejonowego dla(...)B. G.wystąpiła o dokonanie częściowego działu spadku poJ. P., podnosząc uchylenie się przez nią od skutków prawnych ugody sądowej z dnia 17 lutego 2015 roku z uwagi na błąd co do stanu faktycznego uznawanego przez strony za niewątpliwy podczas zawierania ugody, a związanego z rzeczywistym składem majątku spadkowego, który niezasadnie dotyczył również środków pieniężnych objętych zapisem na wypadek śmierci na rzeczM. P..
W trakcie trwania postępowania o dział spadku, w dniu 25 marca 2016 rokuM. P.udała się do placówki(...) Bank S.A., mieszczącej się wŁ.przyal. (...)II 30 i złożyła wniosek o realizację zapisu na wypadek śmierci złożonego przezJ. P.do rachunku bankowego o numerze(...). Powódka została poinformowana, że konto zostało zamknięte, a znajdujące się na nim środki pieniężne wypłacone.
Pismem z dnia 30 maja 2017 rokuM. P.wezwała(...) Bank S.A.z siedzibą weW.do realizacji dyspozycji na wypadek śmierci poczynionej przezJ. P.w dniu 6 stycznia 2004 roku na lokacie o numerze(...)w terminie do dnia 20 czerwca 2017 roku, wskazując, że fakt wypłaty zgromadzonych na lokacie środków pieniężnych na rzeczB. G.nie zwalnia banku z obowiązku wypłaty tych pieniędzy na rzecz uprawnionej z tytułu zapisu.
Pismem z dnia 27 czerwca 2017 roku(...) Bank S.A.z siedzibą weW.zawiadomiłM. P., że jej ojciecJ. P.na dzień zgonu posiadał konto bankowe oraz lokatę, na której zgromadzone były środki pieniężne w kwocie 61.000 złotych, które zostały wypłacone pełnomocnikowi ustanowionemu do rachunku w dniu 13 maja 2013 roku. W piśmie wskazano, że okoliczność śmierciJ. P.została zgłoszona do Banku na podstawie pisma Sądu Rejonowego w(...), które wpłynęło do placówki Banku w dniu 17 lutego 2014 roku, a zatem w chwili wypłaty środków zgromadzonych na lokacie Bank nie miał wiedzy o zgonie posiadacza rachunku.
Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2017 roku, wydanym w sprawie o sygnaturze akt I Ns 777/15, Sąd Rejonowy dla(...)ustalił, że w skład spadku poJ. P.wchodzą środki pieniężne w kwocie 385,48 zł zgromadzone na rachunku bankowym prowadzonym przez(...) Bank Spółkę Akcyjnąz siedzibą wW.oraz środki pieniężne w kwocie 21,11 złotych zgromadzone na rachunku oszczędnościowym książeczki obiegowej numer(...)- (...)prowadzonej przez(...) Bank (...) Spółkę Akcyjnąz siedzibą wW.(pkt 2a i 2b); dokonał częściowego działu spadku poJ. P.w ten sposób, że środki pieniężne opisane w pkt 2a i 2b przyznał na wyłączną własnośćB. G.(pkt 3) oraz zasądził odM. P.na rzeczB. G.kwotę 87.605,23 złotych.
Powyższe rozstrzygnięcie Sąd oparł na ustaleniu, że ugoda sądowa z dnia 17 lutego 2015 roku zawarta pomiędzyM. P.aB. G.pozostawała w sprzeczności z treścią przepisówart. 56 ust. 5 oraz art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Prawo Bankowe(Dz. U. z 2016 r., poz. 1988), a w konsekwencji tego dotknięta była wadą nieważności uwzględnianą przez Sąd z urzędu w każdym stadium sprawy. Jednocześnie Sąd I instancji przyjął, że zaliczeniu na poczet schedy spadkowej podlegają dyspozycje na wypadek śmierci, uczynione w realiach niniejszej sprawy przezJ. P.na rzecz córkiM. P..
W zakresie środków pieniężnych w kwocie 61.000 złotych, zgromadzonych na rachunku bankowym prowadzonym przez(...) Bank S.A.z siedzibą weW.Sąd wskazał, że środki te winny zostać wypłacone na rzeczM. P.jako osoby uprawnionej z tytułu zapisu na wypadek śmierci, wobec czegoM. P.nadal dysponuje pełnym prawem otrzymania tych środków, przy czym roszczenie w tym zakresie winno być skierowane względem banku. Dokonując wzajemnych rozliczeń pomiędzy spadkobierczyniamiJ. P., które ostatecznie doprowadziły do zasądzenia doM. P.na rzeczB. G.kwoty 87.605,23 zł Sąd uwzględnił wpłaty dokonywane przezB. G.na rzeczM. P.po śmieciJ. P., w tym wpłatę w kwocie 10.000 zł i 69.358,69 zł tytułem zawartej pierwotnie między spadkobierczyniami ugody sądowej.
Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2017 roku, wydanym w sprawie o sygnaturze akt III Ca 1413/17 Sąd Okręgowy w(...)oddalił apelacjęM. P.od postanowienia Sądu Rejonowego dla(...)z dnia 1 czerwca 2017 roku.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd II instancji wskazał na niezasadność zarzutu powagi rzeczy ugodzonej z uwagi na wadę nieważności, jaką dotknięta była ugoda sądowa zawarta pomiędzyM. P.aB. G.w dniu 17 lutego 2015 roku. Sąd podkreślił również, iż dopuszczalna jest możliwość zaliczenia dyspozycji dokonanych w oparciu o przepisyustawy Prawo Bankowena wypadek śmierci na poczet schedy spadkowej..
Na dzień zamknięcia rozprawy, przeciwkoB. G.toczyło się postępowanie karne, w którym była ona oskarżona o przestępstwo przywłaszczenia w dniu 13 maja 2013 roku powierzonych pieniędzy w kwocie 61.000 złotych wypłaconych z rachunku bankowego zmarłego męża. Dochodzenie w przedmiotowej sprawie wszczęte zostało w dniu 30 kwietnia 2018 roku i zostało zakończone wniesieniem przeciwkoB. G.aktu oskarżenia do Sądu Rejonowego w(...)w sprawie o sygnaturze akt II K 1494/18.
Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy wskazał, że powództwo podlegało uwzględnieniu w przeważającej części.
Podstawę prawną roszczeń powódki stanowi przepisart. 725 k.c.w zw. zart. 56 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Prawo Bankowe(Dz. U. 2018.2187). Stosownie do treści przepisuart. 725 k.c.przez umowę rachunku bankowego bank zobowiązuje się względem posiadacza rachunku, na czas oznaczony lub nieoznaczony, do przechowywania jego środków pieniężnych oraz, jeżeli umowa tak stanowi, do przeprowadzania na jego zlecenie rozliczeń pieniężnych. Zgodnie natomiast z przepisemart. 56 ust. 1 ustawy Prawo Bankoweposiadacz rachunku oszczędnościowego, rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego lub rachunku terminowej lokaty oszczędnościowej może polecić pisemnie bankowi dokonanie - po swojej śmierci - wypłaty z rachunku wskazanym przez siebie osobom: małżonkowi, wstępnym, zstępnym lub rodzeństwu określonej kwoty pieniężnej (dyspozycja wkładem na wypadek śmierci).
W tym miejscu wskazać należy, że przepisart. 56 ust. 1 ustawy Prawo Bankowestanowi wyjątek od zasady, że po śmierci posiadacza rachunku środki znajdujące się na nim wchodzą w skład spadku po posiadaczu rachunku. Jest to tzw. dyspozycja na wypadek śmierci. Powyższa instytucja polega na tym, że posiadacz rachunku o charakterze oszczędnościowym może polecić pisemnie bankowi dokonanie - po swojej śmierci - wypłaty określonej kwoty pieniężnej z rachunku wskazanym przez siebie osobom. Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci jest więc jednostronną czynnością prawnąmortis causa.Zakres podmiotowy osób, na rzecz których posiadacz rachunku bankowego może ustanowić dyspozycję na wypadek śmierci jest ściśle wskazana w powołanym powyżej przepisie i obejmuje małżonka, wstępnych, zstępnych lub rodzeństwo.
W realiach przedmiotowej sprawy okolicznością bezsporną pozostaje fakt, iżJ. P.zawarł z pozwanym(...) Bank S.A.z siedzibą weW.umowę rachunku bankowego, zaś w ramach prowadzonego konta posiadał lokatę terminową, na której zgromadzone zostały środki pieniężne w wysokości 61.000 złotych. Bezsporna jest również okoliczność, żeJ. P.złożył skuteczną dyspozycję wkładem na wypadek śmierci, na podstawie której zlecił(...) Bank S.A.z siedzibą weW.wypłatę wszystkich zgromadzonych na lokacie środków pieniężnych swojej córce –M. P..
Dalej Sąd Rejonowy wskazał, że podzielić należy ugruntowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym osoby, które zostały wskazane w dyspozycji wkładem na wypadek śmierci (art. 56 ustawy z 1997 r. - Prawo bankowe) są osobami wyłącznie uprawnionymi do dokonania na ich rzecz wypłat z rachunku bankowego zmarłego posiadacza rachunku po dacie jego śmierci. W konsekwencji, wszelkie inne operacje polegające na wypłatach przez bank środków z rachunku bankowego po śmierci posiadacza tego rachunku, zgodnie z dyspozycjami niespełniającymi wymagań zart. 56 ustawy z 1997 r. - Prawo bankowe, które z chwilą śmierci przestają obowiązywać, uznać należy za nieuprawnione.
Wobec powyższego, a także biorąc pod uwagę treść przepisuart. 725 k.c., uznać należy, że bank – jako depozytariusz środków – jest odpowiedzialny wobec osoby uprawnionej z rachunku bankowego aż do chwili rzeczywistego spełnienia świadczenia. Wobec przyjęcia obowiązków depozytariusza, na banku ciąży powinność zwrotu zgromadzonych na rachunku środków pieniężnych na każde żądanie posiadacza rachunku lub osoby uprawnionej. W tym przedmiocie odpowiedzialność banku trwa aż do chwili, gdy nastąpi rzeczywiste spełnienie świadczenia, bowiem w zakresie zwrotu przechowywanych środków zobowiązanie banku ma charakter zobowiązania rezultatu, a nie starannego działania. W przypadku dokonania wypłaty pieniędzy na rzecz osoby nieuprawnionej, bank nie może uwolnić się od obowiązku wykonania zobowiązania względem posiadacza rachunku, na tej podstawie, że spełnił wymagania co do zachowania należytej staranności.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy uznać należy, że osobą wyłącznie uprawnioną do wypłaty środków finansowych zgromadzonych na lokacie terminowej nr Nd(...), prowadzonej na rzeczJ. P., stała się po jego śmierci powódkaM. P.. Zgodnie z dyspozycją posiadacza przedmiotowego konta bankowego, po jego śmierci(...) Bank S.A.z siedzibą weW.zobowiązany był więc do wypłacenia zgromadzonych na nim środków na żądanie zgłoszone przez powódkę. W realiach przedmiotowej sprawy pozwany nie wywiązał się ze swojego zobowiązania, jako że wypłacił pieniądze zgromadzone na przedmiotowej lokacie na rzecz osoby nieuprawnionej, tj.B. G.. Bez znaczenia pozostaje przy tym okoliczność, żeB. G.ustanowiona była pełnomocnikiem do dysponowania środkami zgromadzonymi na rachunku bankowym. Sąd Rejonowy zważył bowiem, że z chwilą śmierci posiadacza rachunku bankowego wygasają dokonane przez niego dyspozycje środkami zgromadzonymi na tym rachunku oraz pełnomocnictwa. Dla oceny odpowiedzialności banku wobec osoby uprawnionej z tytułu dyspozycji wkładem na wypadek śmierci irrelewantna pozostaje okoliczność, czy bank miał obiektywną możliwość zweryfikowania, iż pełnomocnictwo osoby na rzecz której wypłacił z rachunku środki pieniężne w chwili dokonania dyspozycji już wygasło. Bank w tym wypadku ponosi bowiem odpowiedzialność na zasadzie ryzyka. Tym samym, w ocenie Sądu Rejonowego, odpowiedzialności pozwanego wobec strony powodowej nie może wyłączać fakt, iż w dacie zrealizowania dyspozycji o likwidację rachunku bankowego nr(...)i wypłatę zgromadzonych na nim środków pieniężnych, bank nie miał wiedzy co do śmierci posiadacza rachunku.
Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd Rejonowy uznał, iż mimo faktu, że pozwany bank uprzednio wypłacił objętą powództwem kwotę do rąk osoby nieuprawnionej, tj.B. G., to nie zwolniło to banku ze zobowiązania wypłaty tej kwoty na rzecz osoby uprawnionej z tytułu dyspozycji na wypadek śmierci - a więc powódkiM. P.. W konsekwencji, Sąd Rejonowy zasądził na rzecz strony powodowej kwotę 61.000 złotych.
W zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 61.000 złotych Sąd Rejonowy orzekł w oparciu o przepisart. 481 k.c.w związku zart. 455 k.c.Roszczenie o odsetki powstaje od chwili opóźnienia dłużnika i dotyczy okresu do momentu spełnienia świadczenia (głównego). Odsetki przysługują więc zgodnie zart. 481 § 1 k.c.za czas opóźnienia, dlatego stają się wymagalne począwszy od bezskutecznego upływu terminu spełnienia świadczenia głównego, czyli z upływem pierwszego dnia od wymagalności roszczenia głównego, aż do dnia jego zapłaty. Termin spełnienia świadczenia głównego określa się zgodnie zart. 455 k.c.W myśl tego przepisu dłużnik opóźnia się z wykonaniem zobowiązania, gdy nie spełnia świadczenia w terminie oznaczonym lub wynikającym z właściwości zobowiązania, a gdy termin ten nie zostanie oznaczony - jeśli nie spełnia świadczenia niezwłocznie po wezwaniu go do wykonania zobowiązania.
Na gruncie niniejszej sprawy powódkaM. P.wniosła o zasądzenie odsetek od dochodzonej kwoty od dnia wypłaty przezB. G.kwoty 61.000 złotych z rachunku bankowego, a zatem od dnia 13 maja 2013 roku do dnia zapłaty. Z materiału dowodowego zgromadzonego w toku niniejszego postępowania wynika jednak, że powódka złożyła wniosek o realizację uczynionego na jej rzecz zapisu na wypadek śmierci dopiero w dniu 25 marca 2016 roku. Tym samym uznać należy, że w tej właśnie dacie powódka wezwała(...) Bank S.A.z siedzibą weW.do wykonania zobowiązania. Żądanie zasądzenia odsetek za okres wcześniejszy podlegało więc oddaleniu.
W zakresie orzeczenia o kosztach postępowania, Sąd na podstawieart. 108 § 1 k.p.c.postanowił pozostawić szczegółowe wyliczenie kosztów procesu referendarzowi sądowemu, ustalając, że referendarz przy wyliczeniu kosztów winien się kierować zasadą określoną wart. 100 zd. 2 k.p.c., jako że powódka uległa tylko co do nieznacznej części żądania.
O obowiązku poniesienia przez strony nie uiszczonych kosztów sądowych Sąd Rejonowy orzekł na podstawieart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(t. j. – Dz. U. z 2014 r., poz. 1025 z późn. zm.).
Powyższy wyrok zaskarżyła w całości apelacją strona pozwana.
Skarżący zarzucił wyrokowi:
1) naruszenie prawa materialnego, a mianowicie § 12 pkt e Regulaminu Konta dla osób fizycznych w(...) S.A.iart. 105 k.c.poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że pełnomocnictwo udzieloneB. G.przezJ. P.wygasło w dniu 6 maja 2013 roku;
2) naruszenie prawa materialnego, a mianowicieart. 725 k.c.iart. 56 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Prawo bankowepoprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że pozwany odpowiada za wypłatę środków z rachunku bankowegoJ. P.na zasadzie ryzyka;
3) naruszenie prawa materialnego, a mianowicieart. 415 k.c.poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że pozwany ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą wobec powódki pomimo braku po jego stronie winy przy wypłacie do rąkB. G.środków zgromadzonych na rachunku bankowym należącym doJ. P..
Przy tak sformułowanych zarzutach skarżący wniósł o:
1) zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;
2) ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpatrzenia - przy uwzględnieniu kosztów postępowania odwoławczego.
Sąd Okręgowy dodatkowo ustalił:
Aktem notarialnym z dnia 27 sierpnia 2019 roku, sporządzonym przez notariuszaZ. W.z kancelarii notarialnej wW.za numerem Rep. A nr(...)doszło do połączeniaBanku (...) Spółki AkcyjnejwW.z(...) Bank Spółką Akcyjnązgodnie zart. 492 § 1 pkt 1 KSH, poprzez przeniesienie całego majątku(...) Bank Spółki AkcyjnejnaBank (...) Spółkę AkcyjnąwW.w zamian za akcje własne, któreBank (...) Spółka AkcyjnawW.wyda akcjonariuszom(...) Bank Spółki Akcyjnejzgodnie z postanowieniami planu połączenia iart. 515 KSH(okoliczności bezsporne).
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że z uwagi na datę wniesienia apelacji w sprawie znajdują zastosowanie przepisyKodeksu postępowania cywilnegow brzmieniu sprzed wejścia w życie zmian wprowadzonych ustawą z dnia 4 lipca 2019 roku o zmianieustawy kodeks postępowania cywilnegooraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 roku, poz. 1469).
Apelacja jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu.
Wobec faktu, że sąd drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego ani nie zmienił ustaleń faktycznych sądu pierwszej instancji, a w apelacji nie zgłoszono zarzutów dotyczących tych ustaleń, uzasadnienie wyroku zawierać będzie jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa (art. 387 § 21k.p.c.).
Zarzuty apelacji muszą być uznane za chybione.
Sąd Rejonowy nie naruszył postanowień § 12 pkt e Regulaminu Konta dla osób fizycznych w(...) S.A.. Powyższa regulacja narusza bowiem przepisy prawa powszechnie obowiązujące a tym samym nie wiązała stron umowy rachunku bankowego. Zgodnie bowiem z treściąart. 101 § 2 k.c.umocowanie wygasa wraz ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika. Tym samym pełnomocnictwo udzielone przezJ. P.B. G.wygasło z dniem jego śmierci to jest 6 maja 2013 roku. W dniu 13 maja 2013 rokuB. G.nie mogła więc już być traktowana jako pełnomocnikJ. P.i nie była uprawniona do pobrania środków z jego rachunku bankowego.
Skarżący nie może w sposób skuteczny powoływać się dla obrony swojego stanowiska na przepisart. 105 § 1 k.c.zgodnie z którym jeżeli pełnomocnik po wygaśnięciu umocowania dokona w imieniu mocodawcy czynności prawnej w granicach pierwotnego umocowania, czynność prawna jest ważna, chyba że druga strona o wygaśnięciu umocowania wiedziała lub z łatwością mogła się dowiedzieć.
Zważyć bowiem należy, że ocena, czy druga strona czynności prawnej mogła z łatwością dowiedzieć się o wygaśnięciu pełnomocnictwa, dokonywana powinna być z uwzględnieniem kryterium poziomu wymaganej w stosunkach danego rodzaju staranności (art. 355 k.c.). Nie może budzić wątpliwości, że przy stosunkach bankowych poziom wymaganej staranności, jaki winien zachować bank, musi być na najwyższym poziomie. Tymczasem w realiach niniejszej sprawy strona pozwana nie zachowała nawet minimum należytej staranności. Wypłacenie środków pieniężnych na rzecz byłego pełnomocnika nastąpiło bowiem bez jakiejkolwiek weryfikacji tego czy stosunek pełnomocnictwa trwa.B. G.nie zapytano o to czy pełnomocnictwo nie zostało odwołane ani czy nie wygasło. Przy zachowaniu minimalnej staranności strona pozwana mogła się z łatwością dowiedzieć o wygaśnięciu pełnomocnictwa.
Co zaś się tyczy zarzutów dotyczących ustalenia podstawy materialno-prawnej odpowiedzialności pozwanego to przypomnieć należy, że stosownie doart. 725 k.c.przez umowę rachunku bankowego bank zobowiązuje się względem posiadacza rachunku, na czas oznaczony lub nieoznaczony, do przechowywania jego środków pieniężnych oraz, jeżeli umowa tak stanowi, do przeprowadzania na jego zlecenie rozliczeń pieniężnych. Umowa rachunku bankowego została wyodrębniona wkodeksie cywilnymjako umowa nazwana. Ma ona cechy umowy o depozyt nieprawidłowy (art. 845 k.c.) i umowy zlecenia (art. 734 i nast.k.c.). Zgodnie zart. 726 k.c.bank może obracać czasowo wolne środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym z obowiązkiem ich zwrotu w całości lub w części na każde żądanie, chyba że umowa uzależnia obowiązek zwrotu od wypowiedzenia. Posiadacz rachunku bankowego traci własność środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym, ale nabywa roszczenie do banku o zwrot takiej samej ich ilości. Dochodzenie tego roszczenia może obejmować całą sumę środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku lub ich część. Skuteczność tego roszczenia mogą ograniczać jedynie przepisy szczególne. Zwrot środków pieniężnych przez bank powinien nastąpić "na każde żądanie" posiadacza rachunku bankowego, co oznacza, że żądanie może zostać złożone w każdym czasie i powinno być spełnione niezwłocznie po jego złożeniu.
W tym przedmiocie odpowiedzialność banku trwa aż do chwili, gdy nastąpi rzeczywiste spełnienie świadczenia, bowiem w zakresie zwrotu przechowywanych środków zobowiązanie banku ma charakter zobowiązania rezultatu, a nie starannego działania. W przypadku dokonania wypłaty pieniędzy na rzecz osoby nieuprawnionej, bank nie może uwolnić się od obowiązku wykonania zobowiązania względem posiadacza rachunku, na tej podstawie, że spełnił wymagania co do zachowania należytej staranności (art. 355 k.c.). W takiej sytuacji uprawniony z umowy rachunku bankowego posiadacz rachunku zachowuje prawo żądania zwrotu przechowywanych środków, a na banku ciąży obowiązek wypłaty tych środków. Bank dokonujący wypłaty do rąk osoby nieuprawnionej nie narusza obowiązków względem posiadacza rachunku. W razie dokonania wypłaty osobie nieuprawnionej zubożonym tą czynnością jest bank, a nie osoba, która zdeponowała środki na rachunku. Zachowuje ona bowiem nadal względem banku roszczenie o ich zwrot (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2001 r. II CKN 344/00, LEX nr 52688; wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 3 lipca 2003 r., I ACa 350/2003, LexPolonica nr 368069). Bez znaczenia pozostaje przy tym jak wskazał Sąd okoliczność, że bank nie miał obiektywnej możliwości zweryfikowania, iż pełnomocnictwo osoby na rzecz której wypłacił z rachunku środki pieniężne w chwili dokonania dyspozycji już wygasło. Bank w tym wypadku ponosi bowiem odpowiedzialność na zasadzie ryzyka (tak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 6 maja 2009 r. II UZP 2/09, OSNP 2009/19-20/265).
Z tych wszystkich względów Sąd Rejonowy prawidłowo uznał powództwo za zasadne.
Wobec powyższego, na podstawieart. 385 k.p.c.Sąd Okręgowy oddalił apelację.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart. 98 § 1 i 3 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy, obciążając nimi stronę pozwaną jako przegrywającą postępowanie apelacyjne.
Zasądzona z tego tytułu suma 2.700 złotych ustalona została w oparciu o przepisy § 2 pkt 6 w związku z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U.2015.1800 ze zm.).
Biorąc pod uwagę stopień zawiłości sprawy oraz nakład pracy pełnomocnika powódki i jej wkład pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności fakt, iż w toku postępowania apelacyjnego nie było prowadzone postępowanie dowodowe, brak było podstaw do ustalenia wysokości wynagrodzenia pełnomocnika powódki w wysokości innej niż minimalne, przewidziane przepisami wyżej wskazanego rozporządzenia.