Sąd Rejonowy Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu
V Wydział Cywilny
Sygnatura akt: V Ns 518/14
Data wyroku: 2020-08-06 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Słowa kluczowe: Zasiedzenie
Podstawa prawna: 172 kc
Teza: nietezowane

sygnatura akt V Ns 518/14

POSTANOWIENIE
P., dnia 6 sierpnia 2020 r.

    Sąd Rejonowy Poznań Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu V Wydział Cywilny w następującym składzie:

PrzewodniczącySSR Marta Ścisła
po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2020 r. wP. (...),
na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15 zzs2ustawy z dnia 2 marca 2020 r., o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem(...)19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych Dz.U. 2020 poz 374 ze zm).
sprawy z wnioskuM. M. (1),K. M.,A.S.
przy udzialeM. M. (2),J. M.
o zasiedzenie
postanawia:

1

    stwierdzić, żeM. M. (1)iM. M. (2)nabyli w drodze zasiedzenia, do wspólności ustawowej małżeńskiej, z dniem 1 stycznia 2003 r., udział wynoszący 7/24 w prawie własności nieruchomości położonej wG., pow(...),działka nr (...), objętej zamkniętą księgą wieczystąG.(...), prowadzoną przez Sąd Rejonowy Poznań Stare Miasto wP.;

2

    stwierdzić, żeD. M.i jej mążJ. M., nabyli w drodze zasiedzenia, do wspólności ustawowej małżeńskiej, z dniem 1 stycznia 2003 r., udział wynoszący 7/24 w prawie własności nieruchomości położonej wG., pow(...),działka nr (...), objętej zamkniętą księgą wieczystąG.(...), prowadzoną przez Sąd Rejonowy Poznań Stare Miasto w Poznaniu;

3
oddalić wniosek w pozostałym zakresie

4
kosztami postepowania obciążyć wnioskodawców w zakresie przez nich poniesionym;

sędzia Marta Ścisła

UZASADNIENIE
W dniu 13 marca 2014 r.M. M. (1)iD. M., reprezentowane przez fachowego pełnomocnika, wystąpiły z wnioskiem o stwierdzenie, że nabyły przez zasiedzenie z dniem 1 stycznia 2003 r. po 1/2 udziału we własności nieruchomości – gospodarstwa rolnego położonego wG., powiat(...)o nr(...), objętego księgą wieczystą kwG.(...), względnie iż wnioskodawczyniM. M. (1)i jej mążM. M. (2)orazD. M.i jej mążJ. M.nabyli do majątku wspólnego małżeńskiego przez zasiedzenie z dniem 1 stycznia 2003 r. udziały po ½ we własności nieruchomości – gospodarstwa rolnego położonego wG., powiat(...)o nr(...), objętego księgą wieczystą kwG.(...).
W uzasadnieniu wniosku wskazano, żeD. M.,ur. (...)w miejscowościG.orazM. M. (1),ur. (...)w miejscowościG.– obie wnioskodawczynie od dnia swego urodzenia zamieszkują przyul. (...)(...)wG.. Matka wnioskodawczyń,H. z domu B.wyszła za mąż zaF. P.i zamieszkała z nim w gospodarstwie rolnym położonym w miejscowościG.pow.(...), o powierzchni 1.86.01 ha. Małżonkowie nabyli bądź posiadali w/w gospodarstwo rolne jako współwłaściciele na mocy wspólności majątkowej małżeńskiej.F. P.zmarł w dniu 31 marca 1938 r. Małżonkowie nie posiadali potomstwa.H. z domu B.po śmierci męża wyszła za mąż zaB. P.. Ze związku tego pochodziło dwoje dzieci tj. wnioskodawczynieD.orazM. z domu P..B. P.zmarł, a po jego śmierci matka wnioskodawczyni wyszła po raz trzeci za mąż zaK. C. (1). Matka wnioskodawczyń wraz z mężem i córkami z poprzedniego małżeństwa zamieszkiwała w przedmiotowym gospodarstwie rolnym do swojej śmierci tj. do dnia 15 grudnia 1971 r. Po śmierci żonyH.,K. C. (1)w 1972 r. ostatecznie wyprowadził z przedmiotowego gospodarstwa rolnego i nigdy już tam nie powrócił. W gospodarstwie pozostały córki zmarłejH.:D.iM., wówczas już mężatki.K. C. (1)zmarł 7 lipca 1976 r. MałżonkowieH. C.iK. C. (1), nie mięli potomstwa. Wnioskodawczynie pozostają samoistnymi posiadaczkami, każda w ½ części przedmiotowego gospodarstwa rolnego, od 1972 r. Zasiedziały więc nieruchomość z końcem 2002 r. W gospodarstwie tym zamieszkują wraz z mężami (odpowiednio od 1965 r. oraz 1971 r.), urodziły się tam im dzieci, które obecnie mieszkają już gdzie indziej, a ich stan samoistnego posiadania jest ciągły i niezmienny. Wnioskodawczynie zachowują się jak właścicielki w/w nieruchomości, gospodarując na niej i czerpiąc z niej korzyści. Wnioskodawczynie zdają sobie sprawę z tego, że w całości nie są właścicielami w/w nieruchomości lecz z uwagi na upływ czasu ich samoistnego posiadania wnoszą o stwierdzenie, że każda z nich posiada udział w ½ części przedmiotowego gospodarstwa rolnego, na skutek upływu 30 lat jego posiadania.
Na wezwanie osób zainteresowanych do zgłoszenia uczestnictwa w sprawie ogłoszone wGazecie (...)i wywieszone w tut. Sądzie oraz w Urzędzie Miasta i GminyS., nikt nie odpowiedział.
W dniu 6 stycznia 2020 r. zmarła wnioskodawczyniD. M., w jej miejsce weszli jej spadkobiercy – mążJ. M.oraz synK. M.i córkaA. S..

Sąd ustalił, co następuje :

Zgodnie z kwG.(...), właścicielami nieruchomości położonej wG., powiat(...)– gospodarstwa rolnego o obszarze 1.86.01 ha byliF. P.oraz jego żonaH. C.jako współwłaściciele na mocy ogólnej wspólności majątkowej.

Dowód:

odpis księgi wieczystej (k.6), wypis z rejestru gruntów (k.7), mapa zasadnicza (k.8), księga wieczysta – k. 16,21-22,28v, 32-35,39-40v,42-44
F. P.zmarł w dniu 31 marca 1938 r. Z małżeństwa zH. C.(zawartego w dniu 28 listopada 1933 r.)F. P.nie posiadał potomstwa.F. P.posiadał jednak dzieci urodzone przez zawarciem małżeństwa zH. S.P.ur. w dniu (...)iK. P.ur. w dniu (...)DzieciF. P.nigdy nie mieszkały na nieruchomości, ani nie zgłaszały do niej żadnych praw.
Matka wnioskodawczyń –H. C., po śmierciF. P.wyszła w dniu 7 czerwca 1945 r. za mąż zaB. P.i z tego właśnie związku urodziło się dwoje dzieci tj. córkiD. M.orazM. M. (1)– wnioskodawczynie.
B. P.zmarł w dniu 29 października 1954 r.
Po śmierciB. P.,H. C.wyszła w dniu 26 lipca 1958 r. za mąż zaK. C. (1).H. C.zmarła w dniu 15 grudnia 1971 r. Aż do śmierciH. C.zamieszkiwała w przedmiotowym gospodarstwie rolnym wraz mężem oraz córkami.
K. C. (1)na początku 1972 r. wyprowadził się z gospodarstwa, a w gospodarstwie pozostały wnioskodawczynie wraz z mężami.
D. M.wyszła za mąż zaJ. M.w dniu 2 października 1965 r., aM. M. (1)wyszła za mąż zaM. M. (2)w dniu 25 września 1971 r.
K. C. (1)zmarł w dniu 7 lipca 1976 r. MałżonkowieH. C.iK. C. (1)nie mieli potomstwa.
Obecnie – od 1972 r. wnioskodawczynie wraz z mężami prowadzą gospodarstwo rolne – budynek znajdujący się na jego terenie zajmują wspólnie obie rodziny. Kosztami jaki zyskami z prowadzenia gospodarstwa rolnego wnioskodawczynie dzielą się po połowie.
Wnioskodawczynie są zameldowane na terenie przedmiotowej nieruchomości od dnia urodzenia –D. M.od(...)r.,M. M. (1)od(...)r.
Nikt nie rościł sobie praw do przedmiotowego gospodarstwa rolnego.
Postanowieniem z dnia 8 maja 2019 r. tut. Sądu w sprawie z wnioskuM. M. (1)iD. M.o stwierdzenie nabycia spadku poF. P.iH. C.stwierdzono, że spadek poF. P.na podstawie ustawy nabyli żonaH. C.w ¼ części oraz synS. P.i córkaK. P.po 3/8 części. Spadek poH. C., w tym udział w przedmiotowym gospodarstwie rolnym nabyli mążK. C. (1), córkaM. M. (1), córkaD. M.– po 1/3 części.
Dowód:
potwierdzenia zameldowania (k.9-10), zaświadczenie z(...)wS.(k.11), odpisy aktu zgonuF. P.,H. C.K. C. (1)(k.12), odpisy aktu małżeństwa wnioskodawczyń (k.13), zeznania wnioskodawczyniM. M. (1)(k.75-76), zeznania świadkaK. M.(k.90-91), zeznania świadkaB. G.(k.91), odpis aktu małżeństwaH. C.zB. P.oraz odpis aktu małżeństwaH. C.zK. C. (1)(k.110-111), postanowienie tut. Sądu w sprawie o sygn. akt V Ns 1623/16 wraz z uzasadnieniem (k.161-171)
Sąd ustalił stan faktyczny w oparciu o wskazane wyżej dowody.
Sąd uznał za w pełni wiarygodne dokumenty zgromadzone w sprawie (dokumenty urzędowe i ich kserokopie ). Nikt bowiem nie zakwestionował ich wiarygodności ani prawdziwości okoliczności w nich wskazanych. Również Sąd nie znalazł podstaw, aby z urzędu odmówić im wiary, tym bardziej, że nie został przeprowadzony dowód obalający domniemanie prawdziwości i zgodności z prawdą tego, co zostało w każdym z nich urzędowo zaświadczone (art. 244 §1 k.p.c.w zw. zart.13 §2 k.p.c.).
Zeznania wnioskodawczyniM. M. (1)zostały ocenione jako wiarygodne. Zeznania wnioskodawczyni były szczere, nie zawierały wewnętrznych sprzeczności i znalazły potwierdzenie w treści dokumentów, a także w zeznaniach świadków –K. M.orazB. G., którzy potwierdzili, że wnioskodawczynie gospodarują na przedmiotowej nieruchomości w sposób niezakłócany przez żadne osoby.

Sąd zważył, co następuje :

Orzeczenie, stwierdzające nabycie prawa własności nieruchomości przez zasiedzenie, ma charakter deklaratoryjny. Sąd bierze zatem pod uwagę przepisy, obowiązujące w czasie, w którym biegło zasiedzenie.
Wnioskodawczynie wniosły o stwierdzenie nabycia po ½ udziału własności przedmiotowej nieruchomości wskazując, iż posiadają te udziały jako posiadacze samoistni od roku 1972 r. kiedy to samodzielnie wraz mężami prowadziły gospodarstwo rolne – w dniu 15 grudnia 1971 r. zmarła ich matka, a jej mążK. C. (2)porzucił gospodarstwo w 1972 r.
Kodeks cywilnywart. 172 § 1 k.c., w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 października 1990 r. (data wejścia w życie nowelizacjiKodeksu cywilnego z 28 lipca 1990 r., Dz. U. z 1990 r., Nr 55, poz. 321) stanowi, iż posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze. Natomiast zgodnie z§ 2tego przepisu po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze.
Przesłankami nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie są więc: samoistne posiadanie i upływ czasu tego posiadania, wynoszący 20 lat przy dobrej wierze i 30 lat przy złej wierze posiadacza.
Na początku rozważyć należy, czy wnioskodawczynie i ich mężowie byli posiadaczami samoistnymi, czy zależnymi. Dopiero bowiem uznanie samoistności posiadania uzasadnia celowość rozważania dalszych przesłanek.
Posiadaczem samoistnym jest – zgodnie zart. 336 k.c.– ten, kto faktycznie włada rzeczą jak właściciel. Faktyczne władztwo warunkujące istnienie posiadania według przyjętej w prawie polskim teorii romanistycznej obejmuje dwa elementy: element fizyczny, określany tradycyjnie jakocorpusi element psychiczny, określany jakoanimus. Zawarte w przepisieart. 336 k.c.stwierdzenie o faktycznym władaniu rzeczy wskazuje na element fizycznego władztwa, natomiast sformułowanie „jak właściciel” uwypukla element psychiczny (por. J. Ignatowicz, Komentarz do kodeksu cywilnego, Warszawa 1972, s. 769). W myśl przepisuart. 339 k.c.istnieje domniemanie, że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym. Jest to domniemanie wzruszalne.
W niniejszej sprawie władanie (element fizyczny) przedmiotową nieruchomością przez wnioskodawczynie i ich mężów jest w zasadzie bezsporny. Wnioskodawczynie od urodzenia mieszkają na terenie przedmiotowej nieruchomości i w sytuacji gdy ich matka umarła, a jej mąż opuścił nieruchomość prowadziły one wraz z mężami gospodarstwo rolne. Wnioskodawczynie prowadzą je wspólnie a budynek mieszkalny w gospodarstwie służy obu rodzinom. Oczywistym jest, że całą nieruchomość (z uwzględnieniem iż przysługuje im po połowie gospodarstwa) wnioskodawczynie traktują jako swoją własność i opłacają koszty jej funkcjonowania, uzyskując także profity z prowadzonej działalności rolniczej.
W ocenie Sądu, z powyższego wynika, iż nie ma dowodów, które podważałyby skutecznie domniemanie samoistności posiadania opisywanej nieruchomości przez wnioskodawczynię i ich mężów. Nikt inny nie korzystał już z nieruchomości, nie rościł sobie do niej praw, ani w żaden inny sposób nie interesował przedmiotowym gospodarstwem rolnym. Posiadanie wnioskodawczyń i ich mężów nieruchomości nie było w żaden sposób zakłócane.
W związku z powyższym należało uznać, iż wnioskodawczynie wraz z mężami od 1972 r. były posiadaczami samoistnymi przedmiotowej nieruchomości i posiadały oraz posiadają ją nieprzerwanie, aż do chwili obecnej.
Jeżeli chodzi natomiast o kwestię dobrej albo złej wiary posiadacza, to należy stwierdzić, że wnioskodawczynie wraz z mężami objęły w posiadanie nieruchomość w złej wierze, z uwagi na świadomość, iżF. P.miał dzieci, a spadkobiercą matki wnioskodawczyń był także jej mąż,K. C. (1). Zatem, z pewnością, własność nieruchomości nie przysługiwała w pełni wnioskodawczyniom.
Ze formułowania, zawartego wart. 172 § 2 k.c.:„choćby uzyskał posiadanie w złej wierze”, jednoznacznie wynika, iż dla oceny dobrej albo złej wiary decydująca jest chwila uzyskania posiadania. Obowiązuje zasadamala fides superveniens non nocet(por. S. Rudnicki, op. cit, s. 183-184).
Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie, ugruntowało się ostatecznie tradycyjne pojęcie dobrej wiary. W myśl tego tradycyjnego ujęcia dobra wiara posiadacza istnieje wówczas, gdy posiadacz jest przekonany, że posiada rzecz zgodnie z przysługującym mu prawem, przy czym to jego przekonanie znajduje usprawiedliwienie w okolicznościach danego wypadku. Przy takim ujęciu dobrą wiarę wyłącza nie tylko wiadomość o braku uprawnienia, ale także brak wiadomości, spowodowany niedbalstwem.
W świetle powyższego nie budzi wątpliwości, że wnioskodawczynie (wraz z mężami) posiadały nieruchomości w złej wierze, czego z resztą wnioskodawczynie nie kwestionowały.
Terminy 20-to letni i 30-to letni, zostały wprowadzone ustawą z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – kodeks cywilny. (Dz.U. z 1990r. Nr 55. poz. 321 z późn. zm), która weszła w życie z dniem 1 października 1990 r. Przepis art. 9 tej ustawy stanowi, że do zasiedzenia, którego bieg rozpoczął się przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się od tej chwili przepisy niniejszej ustawy; dotyczy to w szczególności możliwości nabycia prawa przez zasiedzenie.
Szczególnym przypadkiem zasiedzenia nieruchomości jest zasiedzenie udziału we współwłasności rzeczy, co ostatecznie zostało uznane za dopuszczalne przez doktrynę i orzecznictwo. Warunkiem zasiedzenia udziału innego współwłaściciela jest przy tym wyraźne zamanifestowanie zmiany zakresu samoistnego posiadania z posiadania całości nieruchomości w ramach współwłasności na posiadanie całości nieruchomości prowadzące do zasiedzenia, czyli władanie całością nieruchomości dla siebie, jak właściciel. Jak bowiem wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 20 października 1997 r. (II CKN 408/97, OSNC 1998/4/61): „Nie można wykluczyć wprawdzie zasiedzenia idealnego udziału między współwłaścicielami, jednakże do takiej zmiany charakteru władztwa konieczne jest wyraźne zamanifestowanie woli władania cum animo rem sibi habendi, w sposób widoczny dla współwłaścicieli i dla otoczenia. Surowe wymagania wobec współwłaściciela zmieniającego zakres posiadania samoistnego uzasadnione jest bezpieczeństwem stosunków prawnych i ochroną własności, która narażona byłaby na uszczerbek, gdyby współwłaściciel uprawniony do współposiadania całości mógł łatwo doprowadzić do utraty praw pozostałych współwłaścicieli, powołując się na zmianę swojej woli, a więc elementu subiektywnego”.
Uwzględniając powyższe, Sąd stwierdził, iż bieg terminu zasiedzenia w niniejszej sprawie – 30 lat - należy liczyć od 1972 r. Zatem upływał on z dniem 31 grudnia 2002 r.
Postanowieniem tut. Sądu z dnia 8 maja 2019 r. (sygn. akt V Ns 1623/16) orzeczono, iż spadek poF. P.(współwłaścicielu gospodarstwa na zasadzie wspólności małżeńskiej) przypadłH. C.(współwłaścicielce gospodarstwa na zasadzie wspólności małżeńskiej) w ¼ części oraz dzieciomF.-S. P.iF. P.w częściach po 3/8.H. C.stała się zatem właścicielką gospodarstwa w 5/8 części (1/8 części odziedziczone po mężu + 4/8 części własności wynikającej ze współwłasności małżeńskiej), a dzieciF. P.w 3/8 części nieruchomości (dwie części 3/8 w podlegającej dziedziczeniu połowie gospodarstwa). Następnie po śmierciH. C.jej część gospodarstwa (5/8 części) została oddziedziczona przez jej mężaK. C. (2)w 1/3 części (czyli 5/24 części całości) oraz przez wnioskodawczynięM. M. (1)w 1/3 części (czyli 5/24 części całości) i tak samo przez wnioskodawczynięD. M.w 1/3 części (czyli 5/24 części całości).K. C. (1)nie czuł się właścicielem nieruchomości w czasie trwania związku małżeńskiego zH. C., ani tez po jej śmierci, o czym świadczy bezspornie okoliczność, iż opuścił ją z początkiem 1972 roku, tj. krótko po śmierciH. C..
Należało zatem stwierdzić, iżwnioskodawczynie w wyniku spadkobrania stały się właścicielkami po 5/24 całości nieruchomości. Wnioskodawczynie nie były zatem właścicielkami pozostałej 14/24 części nieruchomości (5/24 odziedziczone przezK. C. (1)i 9/24 odziedziczone przez dzieciF. P.). Zasiedzeniu polegać już mogła zatem przez wnioskodawczynie i ich mężów 14/24 części nieruchomości, a nie całość prawa, jak to wynikało ze złożonego w sprawie wniosku. Skoro wnioskodawczynie dochodziły orzeczenia zasiedzenia nieruchomości po połowie, to w świetle wykazania posiadania nieruchomości ciągłego i samoistnego „jak właściciel” wraz z małżonkami, stwierdzić należało zasiedzenie przezM. M. (1)iM. M. (2)z dniem 1 stycznia 2003 r. udziału wynoszącego 7/24 w prawie własności przedmiotowej nieruchomości (14/24 / 2 = 7/24), jak również przezD. M.iJ. M.z dniem 1 stycznia 2003 r. udziału wynoszącego 7/24 w prawie własności nieruchomości (pkt 1 i 2 postanowienia). Ostatecznie wskazać należy, iż jeżeli termin upływu okresu zasiedzenia upłynął w czasie trwania wspólności ustawowej małżeńskiej, nabyte prawo w wchodzi w skład tej wspólności. (tak uchwała SN z dnia 28 lutego 1978 r., sygn.. III CZP 7/78)
W pozostałym zakresie, (tj. w zakresie w jakim wnioskodawczynie nabyły własność nieruchomości w drodze spadkobrania poH. C.) Sąd oddalił wniosek (pkt 3 postanowienia).
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania znajduje uzasadnienie w treści przepisuart. 520 § 1 k.p.c., który stanowi, że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie.
sędzia Marta Ścisła