Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 135/19
Data wyroku: 2020-01-10 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grzegorz Krężołek, Jerzy Bess, Paweł Czepiel

Sygn. akt I ACa 135/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 stycznia 2020 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Grzegorz Krężołek (spr.)

Sędziowie:

SSA Paweł Czepiel
SSA Jerzy Bess

Protokolant:

st. sekr. sądowy Urszula Kłosińska

po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2020 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z wnioskuP. Ł. (1)
przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego wK.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie
z dnia 27 września 2018 r. sygn. akt I C 122/13
1. eliminując oznaczenie punktu IV, zmienia zaskarżony wyrok nadając mu treść :
„I. oddala powództwo,
II. nie obciąża powoda kosztami procesu należnymi Skarbowi Państwa - Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej,
III. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Krakowie na rzecz adwokataI. K.kwotę 221, 40 zł (dwieście dwadzieścia jeden złotych 40/100) w tym 41, 40 zł podatku od towarów i usług , tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu.”;
2. w pozostałym zakresie apelację oddala,
3. nie obciąża powoda kosztami postępowania apelacyjnego należnymi Skarbowi Państwa- Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej
4. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Krakowie na rzecz adwokataI. K.kwotę 147, 60 zł (sto czterdzieści siedem złotych 60/100) w tym 27,60 zł podatku od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.
SSA Paweł Czepiel SSA Grzegorz Krężołek SSA Jerzy Bess
Sygn. akt : I ACa 135/19

UZASADNIENIE
W częściowym uwzględnieniu żądań powodaP. Ł. (1)domagającego się od strony pozwanej Skarbu Państwa – Aresztu Śledczego wK.zadośćuczynienia za doznaną krzywdę spowodowaną naruszeniem jego dóbr osobistych godności i zdrowia z uwagi na złe warunki w których odbywał w tej jednostce penitencjarnej karę pozbawienia wolności od marca 2009 r., do października 2010 r., oraz od maja 2012 r., do chwili przetransportowania do Zakładu Karnego wW.oraz
świadczenia na cel społeczny - Dom dziecka(...)wK.,
Sąd Okręgowy w Krakowie , wyrokiem z dnia 27 września 2018r :
- zasądził na rzecz powoda od strony pozwanej tytułem zadośćuczynienia kwotę 7 000 złotych [ pkt I ]
- w pozostałym zakresie powództwo oddalił [ pkt II],
- koszty postępowania pomiędzy stronami wzajemnie zniósł [ pkt III],
- przyznał od Skarbu Pastwa – Sądu Okręgowego w Krakowie , na rzecz reprezentującego powoda w postępowaniu adwokata z urzędu , wynagrodzenie w kwocie 221, 40 zł
/ brutto/ [ pkt IV sentencji orzeczenia].
Sąd ustalił następujące fakty istotne dla rozstrzygnięcia :
PowódP. Ł. (1)przebywał w Areszcie Śledczym przyul. (...)wK.od marca 2009 r., do października 2010 r., oraz od maja 2012 r., do 23 stycznia 2013r. Przebywał w celach:
- w okresie od 2 maja 2012 r., do 10 maja 2012 r. cela nr(...)7-osobowa, o powierzchni mieszkalnej 22,66 m(
    2);
- w okresie 3 października 2012 r., do dnia 20 listopada 2011 r. cela nr(...), dwuosobowa o powierzchni mieszkalnej 6,87 m(
    2)

W okresie od 29 stycznia 2010 r., do 25 lutego 2010 r., odbywał karę w warunkach przeludnienia. Decyzją Dyrektora Aresztu Śledczego wK.z dnia 29 stycznia 2010 r., został osadzony w celi, w której powierzchnia przypadająca na jedną osobę wynosi poniżej 3m(

    2), nie mniej niż 2 m(

    2, )na czas 14 dni, od 29 stycznia 2010 r., do dnia 11 lutego 2010 r. Zarządzeniem z dnia 8 lutego 2010 r., Sąd Okręgowy wK.sygn. akt(...)okres przebywania powoda w niej do 28 dni.
Decyzją Dyrektora Aresztu Śledczego wK.z dnia 11 lutego 2010 r., przedłużono ten pobyt do dnia 25 lutego 2010 r.
Przyczyną uzasadniająca takie umieszczenie na dalszy okres była nadal aktualna konieczność pobytuP. Ł. (1)w areszcie śledczym nie posiadającym wolnych miejsc w celach, jak również brak możliwości przetransportowania do jednostki w której zapewniona byłaby norma powierzchniowa.
Warunki bytowe w pozwanej placówce w okresie przebywania w niej powoda w części odpowiadały obowiązującym normom, w pewnym zaś zakresie tj. warunków sanitarno-higienicznych nie. Standard pomieszczeń socjalnych nie był wysoki, jednak nie były one utrzymywane w czystości i porządku w zakresie za który odpowiedzialność ponosi strona pozwana.
W celach panowała wilgoć, były one zgrzybiałe, nadto brakowało środków higienicznych przy pomocy których osadzeni mogliby utrzymywać urządzenia sanitarne w czystości. Złe warunki bytowe panujące w celach wywierały zły wpływ na psychikę powoda, który już wówczas cierpiał na schorzenia o charakterze psychicznym, co wiązało się z przyjmowaniem leków przepisanych przez lekarza psychiatrę.
Sale wyposażone były iw łóżka, stolik, krzesła, szafkę oraz głośnik. Cele mieszkalne znajdujące się w pozwanej placówce są wyposażone w kąciki sanitarne z bieżąca wodą, skanalizowane, wydzielone ścianami stałymi do wysokości minimum 2 m, wraz z drzwiami przesuwnymi co zapewnia przestrzeń do intymnego i nieskrępowanego wykonywania czynności podczas codziennej toalety. Ponadto cele mieszkalne wyposażone są w wentylację grawitacyjną i zgodnie z obowiązującymi warunkami technicznymi corocznie prowadzone są przeglądy przewodów kominowych przez uprawniony zakład kominiarski. Cele mieszkalne są celami najczęściej wieloosobowymi, z łóżkami piętrowymi, zapewniony jest dostęp do bieżącej wody w kąciku sanitarnym. Jednakże w celach panowała wilgoć, która doprowadziła do ich zagrzybienia.
Obecność krat okiennych w każdej celi wynikała z konieczności zapewnienia bezpieczeństwa osadzonym. Konstrukcja grubości i rozstawu osiowego prętów krat okiennych jest zgodna z wytycznymi Dyrektora Generalnego(...)z dnia 4 października 2011 r. Nie ograniczały one również możliwości otwierania okien a tym samym wietrzenia pomieszczeń. Ponadto zgodnie z § 77 ust 1 pkt g Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie sposobów ochrony jednostek organizacyjnych Służby Więziennej z dnia 31 października 2003 r., w aresztach śledczych można stosować przesłony okienne. Przesłony okienne tzw. blendy stanowiły dodatkową konstrukcję ochronną. Są one montowane na ścianie zewnętrznej budynku w takiej odległości od okna, która umożliwia swobodną wymianą powietrza w celach. Wypełnienie ram przesłon materiałem z pleksy umożliwiające dostęp światła dziennego.
Gospodarka żywnościowa w Areszcie Śledczym wK.funkcjonowała zgodnie z Zarządzeniem nr(...)Dyrektora Generalnego Służby Więziennictwa z dnia 6 września 2010 r., w sprawie gospodarki żywnościowej w jednostkach organizacyjnych Służby Więziennej. Przed przyjęciem towaru każdorazowo sprawdzane było znakowanie towaru i termin przydatności. Ponadto przed wydaniem posiłków z kuchni więziennej każdorazowo pracownik wykonuje próby smakowe i na ich podstawie wydawał pisemną zgodę na dystrybucje posiłków do cel mieszkalnych. Podczas pobytu w pozwanym zakładzie karnymP. Ł. (1)otrzymywał trzy posiłki dziennie, przygotowywane przez kuchnię pozwanego Aresztu. Posiłki przygotowywane były z uwzględnieniem obowiązujących norm w zakresie żywienia, przy zachowaniu ich właściwej kaloryczności i wartości odżywczej. Brane są również pod uwagę zwyczaje kulturalne i religijne osadzonych.
Powód podczas pobytu w Areszcie Śledczym nie zgłaszał zagrożeń ze strony pozostałych osadzonych, nie zgłaszał również żadnych zachowań wychowawcy, które byłyby niezgodne z prawem lub naruszałyby jego godność osobistą. Podczas pobytu powoda w Areszcie Śledczym wK.nie miały miejsca zdarzenia nadzwyczajne z jego udziałem. Ponadto sprawy kontroli celi jak również kontroli osobistej (w tym badanie na obecność środków odurzających lub substancji psychotropowej), odbywały się zgodnie obowiązującymi przepisami i były przeprowadzane w sposób humanitarny z poszanowaniem godnościP. Ł. (1). Nie zgłaszał również funkcjonariuszom Działu Ochrony żadnych zachowań wychowawcy, które byłyby niezgodne z prawem i naruszały jego godność osobistą.
W pozwanej placówce penitencjarnejP. Ł. (1)miał zapewnioną odpowiednią opiekę medyczną, która była realizowana ciągle i na bieżąco. Ponadto w przypadku wystąpienia jakichkolwiek schorzeń miał możliwość kontaktu z lekarzem.
W szpitalu znajdującym się w Areszcie Śledczym opieka jest zapewniona w 3 oddziałach - psychiatrii sadowej, chirurgii ogólnej i chorób wewnętrznych. W oddziałach szpitalnych pracują lekarze i odbywają się dyżury lekarskie. W oddziale psychiatrii ten dyżur jest na telefon, w pozostałych na stałe. Pacjent mógł zapisać się sam do lekarza oraz do lekarza stomatologa, skierowania do lekarzy specjalistów wystawiał lekarz pierwszego kontaktu.
Osadzeni pacjenci byli również konsultowani u lekarzy poza więziennych, jeżeli wymagała tego sytuacja. Jeżeli zaistniała potrzeba szybkiej wizyty, codziennie na oddziale przyjmowała lekarz i pielęgniarka. Powód miał również dostęp do badań wykonywanych poza szpitalem Aresztu Śledczego. Ponadto osadzeni mieli dostęp do leków, apteka zakładowa była czynna od poniedziałku do piątku. Leki były bezpłatne
Z dalszej części ustaleń wynika, że powód korzystał z opieki lekarskiej, co było związane z problemami natury psychicznej.
Ze strony funkcjonariuszy pozwanej jednostki penitencjarnej nie dochodziło do utrudnień w kontaktach powoda z więzienną służbą lekarską. Jego problemy zdrowotne nie były bagatelizowane. Przechodził badania, był informowany o ich wynikach. W okresie od 8 września 2010 r., do 11 października 2010 r, wielokrotnie zgłaszał się do szpitala Aresztu Śledczego w celu kontynuacji leczenia psychiatrycznego, które , jak wskazał, przynosiło pozytywne efekty.
Przebywające w Areszcie Śledczym osoby tymczasowo aresztowane korzystały z własnej odzieży, bielizny osobistej oraz obuwia, chyba, że zwrócą się do administracji Aresztu o przydzielenie im odzieży. Osadzeni posiadali miejsce do spania wyposażone w materace, pościel, koc oraz poduszkę. Bielizna pościelowa wymieniana była regularnie co dwa tygodnie, bielizna osobista co tydzień, natomiast obuwie zgodnie z regulującymi te kwestie przepisami. Środki higieny jak również środki do utrzymania czystości w celi były wydawane regularnie. Osadzeni mogą korzystać z łaźni i ciepłych kąpieli.
W ramach oceny prawnej, Sąd I instancji ocenił roszczeniaP. Ł. (1)jako uzasadnione w części.
Zausprawiedliwiony uznał podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia w odniesieniu do tej części żądania powoda , którą wiązał on z następstwami swojego pobytu w Areszcie Śledczym wK.w okresie od marca 2009 do 21 stycznia 2010r. W tym zakresie , odwołując się do normyart. 4421§ 1 k.c., Sąd argumentował , że w przypadku, gdy zdarzeniem krzywdzącym jest osadzenie osoby w przeludnionej celi, bez zapewnienia jej należytych warunków bytowych, sanitarnych czy medycznych, ujemne następstwa naruszenia dóbr osobistych, jak poczucie krzywdy, poniżenia, upokorzenia, cierpienia są odczuwane w czasie kiedy osadzenie w tym warunkach ma miejsce.
W konsekwencji, skoro pozew został wniesiony 23 stycznia 2013r , zarzut strony pozwanej w odniesieniu do wskazanego okresu był usprawiedliwiony.
Za niezasadną uznał tę część roszczenia kompensacyjnego , którąP. Ł. (1)łączył
z zaniechaniami działań służby więziennej pozwanego Aresztu Śledczego, pod postacią niereagowania na wszelkie wnioski (w tym te o dodatkową paczkę żywnościową oraz talonu na suplement diety), a także prośby i sygnały ze strony powoda, co do pogarszającej się kondycji psychicznej.
Wskazał w tym zakresie , że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dał dostatecznych podstaw do potwierdzenia takiego stanu rzeczy.
Nie miał , zdaniem Sądu I instancji, racjiP. Ł. (1)uznając za podstawie swojego roszczenia kompensacyjnego pogorszenie jego stanu zdrowia jako następstwa nie zagwarantowania mu właściwej opieki medycznej na terenie AŚ wK.. Uznał , że powód nie zaoferował takiego dowodu, który pozwalałby na stwierdzenie, że wykazywane przez niego schorzenia, szczególnie te natury psychicznej, stanowiące o jego rozstroju zdrowia, powstały w związku ze sposobem w jaki zapewniono mu korzystanie z tej opieki. Samo jego przekonanie, że była ona niewystarczająca czy niewłaściwa z uwagi na ówczesny stan zdrowia , nie jest wystarczającym dla potwierdzenia zasadności tej części żądania , które zgłosił w pozwie.
W ocenie Sądu OkręgowegoP. Ł. (1)nie zdołał wykazać, że podczas osadzenia w Areszcie Śledczym umieszczano go w celach pozbawionych wentylacji oraz że otrzymywał niewłaściwe (zepsute i przeterminowane) wyżywienie. Warunki bytowe w pozwanej placówce odpowiadały obowiązującym normom. Sale wyposażone były w łóżka, stolik, krzesła, szafkę oraz głośnik. Cele mieszkalne były również , w okresie przywania w nich powoda wyposażone w kąciki sanitarne z bieżąca wodą, skanalizowane, wydzielone ścianami stałymi do wysokości minimum 2 m, co wraz z drzwiami przesuwnymi, co zapewniało przestrzeń do intymnego i nieskrępowanego wykonywania codziennej toalety. Obecność krat w okiennych w każdej celi wynika z konieczności zapewnienia bezpieczeństwa osadzonym, a ich konstrukcja jest zgodna z obowiązującymi normami i przepisami.
P. Ł. (1)otrzymywał trzy posiłki dziennie, przygotowywane z uwzględnieniem obowiązujących norm w zakresie żywienia, przy zachowaniu ich właściwej kaloryczności i wartości odżywczej.
Powód nie dowiódł również , iż sposób przeprowadzania kontroli więźniów w jednostce w tym kontroli osobistych naruszał jego godność.
Natomiast dokonując oceny faktów związanych z umieszczeniem powoda w przeludnionej celi , powołując się na judykaty Sądu Najwyższego , Sąd I instancji uznał, iż , są one podstawą do uznania żądania powoda za , w części , uzasadnione.
Wskazał , iż umieszczenieP. Ł. (1)w tych warunkach , co miało miejsce okresie pomiędzy 29 stycznia 2010r do 25 lutego 2010 r , nawet w sytuacji gdy jego podstawą były decyzje dyrektora jednostki penitencjarnej a przedłużenie tego pobytu miało swoją podstawę w orzeczeniu Sędziego penitencjarnego , stanowi podstawę do uznania , iż tym samym doszło do naruszenia jego dobra osobistego w postaci godności nie znosząc bezprawności działania funkcjonariuszy jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa , którą jest Areszt Śledczy wK..
Podkreślił przy tym ,że strona pozwana nie zdołała wykazać takich okoliczności faktycznych , które zdecydować by mogły o zniesieniu kwalifikacji tego działania jako bezprawnego , która to cecha objętA jest domniemaniem ustanowionym wart. 24 kc .Tym bardziej , iż podczas postępowania Skarb Państwa ograniczył się tylko do ogólnych twierdzeń , przeczących tej kwalifikacji sposobu zachowania funkcjonariuszy służby więziennej.
Tymczasem strona pozwana dla obalenia tego domniemania  obowiązana była wykazać, że ograniczenie powierzchni celi mieszkalnej, w której przebywał pokrzywdzony nastąpiło z konkretnej przyczyny o charakterze nadzwyczajnym i na krótki czas. Czyli udowodnić zaistnienie sytuacji tymczasowej o wyjątkowym charakterze.
W sytuacji, gdy odpowiedzialność Skarbu Państwa za krzywdę powoda wywołaną tym naruszeniem jest niezależna od winy funkcjonariuszy jednostki penitencjarnej odpowiedzialności za wyrównanie doznanej przezeń krzywdy należy Skarbowi Państwa przypisać, tym bardziej , że w miejscu osadzenia w warunkach przeludnienia panowały niedostateczne warunki sanitarne i higieniczne. Na ścianach był grzyb , w celi panowała wilgoć. Warunki te pogłębiały zły stan psychicznyP. Ł. (1)powodując , że zakres uciążliwości po jego stronie w sposób nieusprawiedliwiony wykraczał poza granice ograniczeń , które wynikają z faktu odbywania kary izolacyjnej.
Rozważając to, jak wysokie świadczenie kompensacyjne będzie właściwie wyrównywało powodowi doznany w ten sposób uszczerbek , Sąd I instancji uznał , iż będzie to kwota 7 000 złotych , spełniająca zasadniczy , wyrównawczy cel zadośćuczynienia , jednocześnie stanowiąc dla niego odczuwalną wartość ekonomiczną.
Oceniając pozostałą część jego żądania , w okolicznościach ustalonych w sprawie za nieuzasadnioną, powództwo w tym zakresie oddalił .
Rozstrzygając o kosztach procesu zdecydował o ich wzajemnym zniesieniu pomiędzy stronami , uwzględniwszy charakter samej sprawy oraz trudna sytuację materialnąP. Ł. (1).
Ponadto  przyznał od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Krakowie adwokatowi zastępującego powoda z urzędu wynagrodzenie, którego kwota została ustalona na podstawie § 2, § 11 pkt. 25, § 19 pkt 1 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), w rozmiarze 1, 5 stawki minimalnej.
Apelację od tego wyroku złozyła tylko strona pozwana , jej zakresem obejmując punkty I i III jego sentencji .
We wniosku środka odwoławczego postulowała dokonanie przez Sąd II instancji takiej zmiany zaskarżonego orzeczenia , w następstwie której :
- powództwo zostanie oddalone w całości oraz
- powód zostanie obciążony kosztami procesu.
Jako wniosek ewentualny reprezentująca Skarb Państwa Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej sformułowała żądanie uchylenia wyroku z dnia 27 września 2018r w zaskarżonej części i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Apelacja została oparta na następujących zarzutach :
- naruszenia prawa procesowego , w sposób mający dla treści orzeczenia istotne znaczenie , a to :
a/art. 233§1 kpcpoprzez wyciagnięcie z treści zebranego w sprawie materiałów dowodowego wniosków sprzecznych z zasadami logiki i w konsekwencji przyjęcie , iż pozwany Skarb Państwa nie przedstawił dowodów dostatecznie usprawiedliwiających wniosek , iż sposób postępowania funkcjonariuszy służby więzienne Aresztu Śledczego wK., w zakresie umieszczeniaP. Ł. (1)w przeludnionej celi , w okresie pomiędzy 29 stycznia , a 25 lutego 2010r, było działaniem legalnym mimo , że umieszczenie to opierało się na decyzjach dyrektora jednostki aprobowanych przez sędziego penitencjarnego wobec których, pomimo takiego uprawnienia , powód nie składał środków odwoławczych.
Twierdzona wada miała polegać, zdaniem autora zarzutu, również na nie uwzględnieniu przez Sąd I instancji treści zeznań świadków wskazanych przez skarżącego , w osobach pracowników Aresztu i dokumentów z jego wizytacji za okres kiedy powód był osadzony w warunkach przeludnienia. Wobec tego Sąd I instancji wyraził, zdaniem strony skarżącej, nietrafne zapatrywanie zgodnie z którym osadzonego powoda dotknęły dolegliwości związane z umieszczeniem w celi bez zachowania minimalnej normy powierzchniowej, w rozmiarze uzasadniającym potwierdzenie naruszenia w ten sposób jego godności jako więźnia,
b/art. 232w zw zart. 233 §2 kpcwobec nietrafnego wniosku Sądu co do tego , iż na powodzie nie spoczywał obowiązek dowiedzenia , że warunki w jakich odbywali karę izolacyjną w pozwanej jednostce penitencjarnej naruszyły jego dobra osobiste , w tym w szczególności godność,
c/art. 328 §2 kpcjako konsekwencji nie wskazania w pisemnych motywach orzeczenia dlaczego Sąd I instancji odmówił wiarygodności treści zeznań wnioskowanych przez stronę skarżącą świadków oraz dowodów z przedłożonych przez nią dokumentów ,
d/art. 278 §1 kpcwobec oparcia wniosków o negatywnym wpływie warunków odbywania kary pozbawienie wolności przez powoda na jego stan psychiczny , bez przeprowadzenia co do tego ich wpływu opinii biegłego odpowiedniej specjalności z zakresu medycyny,
e /art. 100 kpc, jako następstwa niepoprawnego zastosowania tej normy w zakresie rozliczenia kosztów procesu pomiędzy stronami mimo , że brak było ku temu podstaw a P.Ł. (1)powinien był , z uwagi na wynik sprawy , zostać obciążony tymi kosztami na rzecz strony przeciwnej ,
- sprzeczności istotnych ustaleń z treścią zebranego materiału i nieprawidłowe przyjęcie , w oparciu o zgromadzone dowody , iż osadzeni - w tym powód - nie dysponowali dostateczną ilością środków mogących zapewnić właściwe warunki higieniczno - sanitarne w celach w których przebywali , a warunki pobytu powoda miały negatywny wpływ na jego stan psychiczny , pogłębiając jego dolegliwości tej natury,
- naruszenia prawa materialnego poprzez nieprawidłowe zastosowanie :
1.art. 110 §2 b/pkt1-7 w zw zart. 110 §2 c kodeksu karnego wykonawczego, poprzez nie uwzględnienie , iż osadzenie powoda w celu nie spełniającej minimalnej normy powierzchniowej 3 m. kw. miało swoja podstawę w decyzjach opartych na wskazanych przepisach , a przez to nie miało cech bezprawności. Tym bardziej , , iż P.Ł. (1)tych podstaw umieszczenia go w takich warunkach , mając taką możliowość nie zaskarżył,
2.art. 7 kkoraz34 kkww zw. zart. 24 kc, wobec nieuzasadnionego dokonania oceny tych decyzji przez Sąd Okręgowy, w ramach weryfikacji roszczenia powoda o charakterze cywilnym , wywodzonego z naruszenia dóbr osobistych mimo , że nie miał do takiej oceny kompetencji,
3.art. 23 i 24 kcwobec nieuzasadnionego przyjęcia , że doszło do naruszenia dóbr osobistychP. Ł. (1),
4.art. 24 i 448 kcwobec nietrafnego uznania , że powód jest wolny , w takim sporze który został rozstrzygnięty zaskarżonym orzeczeniem, od wykazywania , że działanie strony przeciwnej [ naruszyciela ] było bezprawne , a nadto , że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie dostatecznie usprawiedliwiał przyznanie powodowi świadczenia kompensacyjnego z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę.
5.art. 5 kc, jako następstwa braku oceny , że żądanie zawarte w pozwie stanowi nadużycie prawa podmiotowego i nie powinno korzystać z ochrony.
Odpowiadając na apelację powód domagał się jej oddalenia jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw oraz obciążenia skarżącego kosztami postępowania apelacyjnego oraz przyznania na rzecz pełnomocnika P.Ł. (1), u stanowionego z urzędu , kosztów związanych z tą reprezentacją przed Sądem II instancji.
Rozpoznając apelację , Sąd Apelacyjny rozważył :
Apelacja strony pozwanej jest w części uzasadniona , prowadząc do zmiany objętego nią wyroku, w sposób wskazany w punkcie 1 orzeczenia Sądu II instancji.
W pozostałym zakresie środek odwoławczy nie jest usprawiedliwiony , podlegając oddaleniu.
Rozpoczynając jej ocenę od zarzutów procesowych , odeprzeć trzeba ten, w ramach którego Skarb Państwa podnosi naruszenieart. 328 §2 kpc.
Jak wynika z ukształtowanego i jednolitego , podzielanego przez Sąd Apelacyjny, w składzie rozstrzygającym sprawę, orzecznictwa Sądu Najwyższego może on być uzasadniony jedynie wyjątkowo , gdy konstrukcja pisemnych motywów orzeczenia Sądu niższej instancji jest tak wadliwa , iż nie zawierają one danych pozwalających na przeprowadzenie na ich podstawie kontroli instancyjnej orzeczenia.
Nieco inaczej kwestię tę ujmując , zarzut naruszenia tego przepisu jest uzasadniony wtedy , gdy uzasadnienie wyroku nie pozwala na stwierdzenie czy Sąd prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego i [ lub ] procesowego.
Tego rodzaju zasadniczych wad pisemne motywy zaskarżonego wyroku nie zawierają , a ocena odwoławczą tak uzasadnianego rozstrzygniecie jest możliwa.
Już z tej przyczyny zarzut jest nietrafny, Zatem jedynie na marginesie należy zwrócić uwagę , iż Sąd I instancji oprał swoje ustalenia na zeznaniach świadków oraz dokumentach wnioskowanych przez skarżącą , tyle tylko , że na ich podstawie także czyniąc ustalenia, doszedł do innych wniosków prawnych w zakresie oceny roszczenia powoda niż te , które w tym zakresie w toku sporu formułował Skarb Państwa.
W przeważającej części swojej argumentacji , mającej wspierać zarzut naruszeniaart. 233 §1 kpc, w postaci przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów strona powodowa nie ma racji.
Przypomnieć należy , odwołując się do utrwalonego i podzielanego przez skład Sądu Apelacyjnego rozstrzygającego sprawę , stanowiska Sądu Najwyższego , wypracowanego na tle wykładniart. 233 §1 kpc, iż jego skuteczne postawienie wymaga od strony wykazania na czym , w odniesieniu do zindywidualizowanych dowodów polegała nieprawidłowość postępowania Sądu, w zakresie ich oceny i poczynionych na jej podstawie ustaleń.
W szczególności strona ma wykazać dlaczego obdarzenie jednych dowodów wiarygodnością czy uznanie, w odróżnieniu od innych, szczególnego ich znaczenia dla dokonanych ustaleń , nie da się pogodzić z regułami doświadczenia życiowego i [lub ] zasadami logicznego rozumowania , czy też przewidzianymi przez procedurę regułami dowodzenia.
Nie oparcie stawianego zarzutu na tych zasadach , wyklucza uznanie go za usprawiedliwiony, pozostając dowolną , nie doniosłą z tego punktu widzenia polemiką oceną i ustaleniami Sądu niższej instancji.
/ por. w tej materii , wyrażające podobne stanowisko , powołane tylko przykładowo, orzeczenia Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2001, sygn. IV CKN 970/00 i z 6 lipca 2005 , sygn. III CK 3/05 , obydwa powołane za zbiorem Lex/
Ponadto nie można tracić z pola widzenia również , że swobodna ocena dowodów stanowi jeden z podstawowych elementów składających się na jurysdykcyjną kompetencję Sądu , który dowody bezpośrednio przeprowadza.
Ma to m. in. i takie następstwo , że nawet w sytuacji w której z treści dowodów można , w zakresie ustaleń , wyprowadzić równie logiczne , chociaż przeciwne do przyjętych przez Sąd I instancji wnioski , to zarzut naruszenia normyart. 233 §1 kpc, pomimo to , nie zostanie uznany za usprawiedliwiony.
Dopóty , dopóki ocena przeprowadzona przez Sąd ocena mieści się w granicach wyznaczonych przez tę normę procesową i nie doznały naruszenia wskazane tam jej kryteria , Sąd Odwoławczy obowiązany jest ocenę tę , a co za tym idzie także wnioski z niej wynikające dla ustalań faktycznych , aprobować .
To , w jaki sposób strona apelująca motywuje ten zarzut w zdecydowanej większości nie może zostać podzielony. Odnosi się to do krytyki dokonanej przez Sąd Okręgowy oceny przedłożonych przez Skarb państwa dokumentów oraz zeznań świadków - funkcjonariusz AŚ wK..
Jak wynika bowiem z tych motywów, za pośrednictwem tego zarzutu skarżący Skarb Państwa neguje nie okoliczności faktyczne skonstatowane przez Sąd niższej instancji ale ich ocenę prawną. W szczególności w zakresie tego, czy warunki w jakich powód odbywał karę pozbawienia wolności naruszyły jego dobro osobiste w postaci godności.
Stad poprawność tego zarzutu, w tej części, należy wykluczyć .
Ma natomiast rację apelujący Skarb Państwa gdy wady tej , a także nieprawidłowości w zakresie ustaleń upatruje w konstatacji Sądu I instancji , iż cele w których przebywał , w doniosłymi dla rozstrzygnięcia sporu okresie, były zawilgocone i zagrzybione.
Sięgając do uzasadnienia zaskarżonego wyroku dostrzec należy , iż tego rodzaju generalne ustalenie nie zostało powiązane wprost w jakimkolwiek zindywidualizowanym źródłem dowodowym.
Można przyjąć , że Sąd Okręgowy oprał je na relacji samego powoda oraz świadkówM. Ł.,P. H.iP. S.- współosadzonych z P.Ł. (1)albowiem pozostałe dowody , powołane jako podstawa tej części ustaleń w której ta depozycja znalazła się , potwierdzenia tejże nie stanowią , przeciwnie w szczególności ujęte w niej sprawozdanie z okresowej wizytacji Aresztu takim waerunkom w celkach zaprzecza.
Bliższa analiza depozycji wskazanych świadków / k. 177-178, k. 215, i 264-265 akt / potwierdza , że relacja świadkaŁ.dotyczy okresu 2009r , który jest niedoniosły dla ustaleń istotnych dla rozstrzygniecie. Zeznania dwóch pozostałych są na ten temat bardzo ogólne i nie odnoszą się wprost do warunków w jakich przebywali oni z powodem w tych samych celach. Co więcej i przede wszystkim , okresy w jakich dzielili cele zP. Ł. (1)[ nie precyzując dokładnie w których ] były krótkie. Ich wypowiedzi stanowiły zatem raczej uogólnienia dotyczące , ich zdaniem, warunków w całej jednostce penitencjarnej niż wprost odnosiły się do tych w jakich przebywał powód.
Gdy do tego dodać , iż o tych złych warunkach mówią [ w powyższy sposób ] tylko świadkowie zgłoszeni przez P.Ł. (1)oraz on sam , przy czym powód potwierdza , że służby gospodarcze Aresztu reagowały na zgłoszenie pojawiania się wykwitów pleśni , przemalowując ściany celi , a pozostały materiał nie stanowi dla potwierdzenia tych niehigienicznych i sprzecznych ze standardem sanitarnym warunków, nie można przyjąć aby była we wskazanych dowodach osobowych dostateczna podstawa do takiego generalnego ustalenia.
W konsekwencji, Sąd II instancji uznając , w części, za trafny omawiany zarzut procesowy oraz ten podnoszący sprzeczność istotnych ustaleń z dowodami zgromadzonymi w sprawie , zmienia ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego uznając , że powód nie wykazał aby w okresie doniosłym dla rozstrzygniecie , w celach w których przebywał, a w szczególności w celi w której nie była zachowana minimalna norma powierzchniowa , pomiedzy 29 stycznia i 25 lutego 2010r , panowała wilgoć i były one zagrzybione.
Korekta ustaleń musi się także odnosić do innego zagadnienia , a mianowicie wpływu warunków w jakich przebywał powód na jego stan psychiczny
Podzielając zarzut naruszeniaart. 278 §1 kpc, który także jest przez apelującego podnoszony, wskazać należy , iż Sąd I instancji przyjął , że na skutek pobytu w przeludnionej celi, a także innych dotkniętych konsekwencjami zawilgocenia i zagrzybienia , pogorszył się stan psychiczny powoda.
Oparł się przy tym na ogólnych stwierdzeniach samegoP. Ł. (1)oraz relacji zawnioskowanych przez niego świadków [ współosadzonych z nim w krótkich okresach czasu ]
Aby tego rodzaju związek oraz znaczenie dla stanu zdrowia psychicznego stwierdzić, niezbędne było zasięgniecie opinii biegłego lekarza psychiatry.
Wniosek taki nie został przez powoda złożony.
Zatem , w ten sposób , nie zweryfikowana przez właściwy , specjalistyczny dowód, konkluzja faktyczna Sądu I instancji trafnie jest przez skarżący Skarb Państwa podważa i jako nie mająca dostateczne podstawy w materiale dowodowym , zostaje przez Sąd Apelacyjny wyeliminowana z kręgu uznanych za ustalone faktów relewantnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia.
W pozostałej części , jako poprawne , ustalenia Sąd II instancji przyjmuje za własne.
Odeprzeć trzeba zarzut procesowy naruszeniaart. 232 kpcw zw zart. 233 §1 kpco ile Skarb Państwa upatruje jego realizacji w przerzuceniu przez Sąd na skarżącego obowiązku dowodzenia tego , iż dobra osobiste powoda nie zostały naruszone.
Sąd Okręgowy zarzucanej mu nieprawidłowości nie dopuścił się .
Nie wynika to z treści motywów zaskarżonego wyroku. Wynika natomiast , iż uznał jedynie , że to Skarb Państwa nie dowiódł takich okoliczności faktycznych , które byłyby wystarczającymi dla obalenia domniemania bezprawności działania /zaniechania/ funkcjonariuszy służby penitencjarnej pozwanego Aresztu Śledczego wK., w warunkach , gdy konsekwencje ich działań doprowadziły do naruszenia dobra osobistego powoda - godności osoby pozbawionej wolności.
Przy tym ocenił , że pobytP. Ł. (1)w przeludnionej celi , w warunkach zagrzybienia i zawilgocenia pomieszczeń mieszkalnych takim naruszeniem jest , wywołując krzywdę za której wyrównanie odpowiada strona pozwana .
Należy przy tym zauważyć , że to powód ponosił twierdzenia i wskazał na dowody mające, w jego ocenie, świadczyć o tym naruszeniu , pociągającymi za sobą konieczności wyrównania krzywdy.
Zatem o podnoszonym , niepoprawnym przerzuceniu ciężaru dowodzenia na stronę pozwaną , nie może być mowy.
Przechodząc do oceny zarzutów prawno materialnych podzielić należy ten , w ramach którego strona skarżąca zarzuca naruszeniaart. 23 i 24 kcpoprzez przypisanie jej odpowiedzialności za naruszenia dóbr osobistych powoda.
P. Ł. (1)łączył naruszenie swoich dóbr osobistych - godności i zdrowia z warunkami w jakich odbywał karę pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym wK..
Twierdził , iż do tego naruszenia doszło przez to , ze przebywał w przeludnionych celach, w których nie była zachowana minimalna norma powierzchniowa przypadająca na jednego osadzonego , nie był objęty właściwą opieką medyczną przez co doszło do pogrodzenia jego stanu somatycznego i psychicznego , a stan naruszenia pogłębiały m. in. nieprawidłowe i niedostateczne warunki higieniczne i sanitarne pomieszczeń mieszkalnych.
Materiał zgromadzony w sprawie nie dał dostatecznej podstawy do pozytywnej weryfikacji depozycji powoda co do tego , że opieka medyczna z której mógł korzystać na terenie pozwanej jednostki penitencjarnej , w okresie relewantnym z punktu widzenia rozstrzygniecie [ pomiedzy 22 stycznia 2010r do 23 stycznia 2013r ] była nieodpowiednia , co miało wywołać skutek w postaci pogorszenia tego stanu, w tym w szczególności psychicznego.
Dowody te nie potwierdzają także dostatecznie tego ażeby warunki w celach w których w tym okresie przebywał, były nieodpowiednie , niezgodnej z wymaganymi przez stosowne regulacje prawne wymaganiami , w szczególności by panowała w nich nadmierna wilgoć i były zagrzybione czy tez nie spełniały wymagań higieniczno - sanitarnych.
Z ustaleń poczynionych w postępowaniu wynika natomiast , żeP. Ł. (1)był osadzony pomiedzy 29 stycznia 2010r i 25 lutego 2010r w wieloosobowej celi w której powierzchnia mieszkalna nie pozwalała zachowanie minimalnego metrażu przypadającego na jednego więźnia – 3 m. kw. , przy czym była ona większa aniżeli 2 m. kw.
Wynika z nich także , że formalne podstawy do umieszczenia powoda w tych warunkach , w postaci decyzji Dyrektora AŚ , a także późniejszego przedłużenia tego pobytu na dalsze 14 dni, wynikające z przepisówkodeksu karnego wykonawczego, w brzmieniu istotnym z punktu widzenia dat tych decyzji , zostały dochowane , a powód nie korzystał z możliwości zakwestionowania ich legalności w drodze wniesienia środków zaskarżenia przewidzianych ustawą.
Okoliczności te nie są dostatecznymi aby potwierdzić , że w czasie wyżej wskazanym, odbywając karę pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym wK.P. Ł. (1)doznał na skutek oddziaływania warunków jej odbywania na jego osobę naruszenia dobra osobistego w postaci godności osadzonego , odbywającego karę izolacyjną.
Ocena ta wyklucza z jednej strony uwzględnienie żądania pozwu a z drugiej czyni zbędnym odnoszenie się przez Sąd II instancji do pozostałych zarzutów materialnych , na których opiera się konstrukcja apelacji.
Dostrzec należy , że zgodnie z ukształtowanym stanowiskiem Sądu Najwyższego , które Sąd Apelacyjny, w składzie rozpoznającym apelację podziela , co do zasady umieszczenie więźnia w celi mieszkalnej nie spełniającej minimalnej normy powierzchniowej, może stanowić dostateczną przesłankę potwierdzenia naruszenia jego dóbr osobistych, w szczególności godności i prawa do humanitarnego , nie poniżającego traktowania.
Por. bliżej w tej materii , powołane jedynie dla przykładu: wyrok SN z 28 lutego 2007 , sygn. V CSK 431/06 oraz uchwałę [ 7] z 18 października 2011, sygn. III CZP 25/11 , obydwa orzeczenia powołane za zbiorem Legalis.
Tym nie mniej wykluczony jest w tym zakresie jakiekolwiek automatyzm , a ocena czy w okolicznościach faktycznych rozstrzyganej indywidualnie sprawy do takiego naruszenia doszło zależy właśnie od całokształtu tych okoliczności związanych z pobytem żądającego ochrony w jednostce penitencjarnej.
Umieszczenie odbywającego kare izolacyjną w takich warunkach, stanowi niejako sygnał o możliwości takiego traktowania , prowadzącego do przekroczenia granicy niedogodności i ograniczeń , które dotykają osadzonego jako następstwa samego faktu odbywania tego rodzaju kary.
Potwierdzenie możliwości naruszenia w ten sposób godności więźnia nie oznacza jednak zawsze ,że do naruszenia jego godności doszło , a potwierdzeniem takiego stanu rzeczy może być jedynie dalsza analiza faktu umieszczenia go w tych warunkach , przez pryzmat innych okoliczności wskazujących na warunki odbywania przez niego kary i ich następstw dla samego osadzonego w jego sferze wewnętrznej w tym dla stanu zdrowia.
Te inne elementy , gdy je wyabstrahować od samego faktu umieszczenia w celi nie spełniającej minimalnego standardu powierzchniowego [ chociaż zachowującej limit ponad 2 m. kw. na osobę] oceniane , w rozpoznawanej sprawie , ich całokształcie nie pozwalają na powiedzenie , że wobecP. Ł. (1)została przekroczona granica niedogodności związanych z odbywaniem kary pozbawienia wolności w takiej skali aby można było mówić o niehumanitarnym traktowaniu czy poniżeniu go jako człowieka.
Przypomnieć bowiem należy , że:
okres przebywania przezeń w przeludnionej celi miał charakter incydentalny i w czasie jego pobytu w Areszcie Śledczym wK.- doniosłym dla rozstrzygnięcia- zdarzył się tylko raz , trwając przez nie cały miesiąc , pomiedzy 29 stycznia i 25 lutego 2010r,
- powód faktu umieszczenia , a później jego przedłużenia na kolejny okres dwutygodniowy, nie kwestionował w ramach przysługujących mu środków prawnych,- warunki w celach zarówno tej przeludnionej , jak i innych, w których odbywał karę odpowiadały standardom opisanym przez obowiązujące przepisy , w szczególności powód nie dowiódł , iż od nich odbiegały na niekorzyść z punktu widzenia wymogów sanitarnych ,
- opieka medyczna z którejP. Ł. (1)wówczas korzystał była właściwa . Powód leczył w(...)K., z dobrym skutkiem , zdiagnozowane problemy psychiczne. Nie został wykazany przezeń związek pomiedzy narastaniem tych problemów, jednorazowym pobytem w warunkach przeludnienia.
Fakty te wykluczają ocenę prawną z godnie z którą , na terenie pozwanej placówki penitencjarnej, warunki w jakich w istotnym dla rozstrzygniecie okresie przebywał powód , odbywając karę były takimi , które , nawet przy umieszczeniu go w przeludnionej celi , weryfikowane łącznie , przekroczyły granice humanitarnego i nie poniżającego traktowania.
Przyjmując , że granice te w przypadkuP. Ł. (1)zostały zachowane, a ograniczenia i niedogodności jakich doznał nie wykroczyły w istotny sposób poza te , które wynikały z samego faktu odbywania kary izolacyjnej , immanentnie z nią związane , wykluczyć należy aby doszło do naruszenia jego dóbr osobistych, w tym w szczególności godności za konsekwencje którego w sferze niemajątkowej powoda miałby odpowiadać Skarb Państwa na podstawieart. 23 i 24 oraz 448 kc.
Z podanych przyczyn Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok , oparty na odmiennej ocenie prawnej roszczenia powoda i jego powództwo obejmujące roszczenie kompensacyjne w całości oddalił.
Sąd II instancji ocenił jednak , że apelacja strony pozwanej nie jest usprawiedliwiona w całości.
Podlegała oddaleniu, w zakresie postulatu zmiany orzeczenia Sądu okręgowego w Krakowie w przedmiocie kosztów procesu.
Nie ma racji reprezentująca Skarb Państwa Prokuratoria Generalna RP, domagając się przyznania tych kosztów od powoda na swoją rzecz.
W warunkach oddalenia powództwa brak jest oczywiście podstaw do tego aby koszty te pomiedzy stronami wzajemnie znieść,. jak orzekł Sąd I instancji w zaskarżonym apelacją punkcie III wyroku z dnia 27 września 2018r
Tym nie mniej Sąd II instancji uznał , iżP. Ł. (1)może skorzystać z dobrodziejstwa nie ponoszenia tych kosztów wobec reprezentanta przeciwnika procesowego za postępowania przed Sądami I i II instancji , na podstawieart. 102 kpc.
Za odstąpieniem na tej podstawie od zasady ich rozliczenia wynikającej zart. 98 §1 kpc, w odwołaniu się do reguły sprawiedliwości przemawiały :
- charakter sprawy, w ramach której zasadniczy fakt umieszczenia powoda w przeludnionej celi został udowodniony, a wobec tego mógł być on , w sposób usprawiedliwiony, przekonany o zasadności swojego roszczenia kompensacyjnego wobec naruszenia jego godności jako osadzonego w tych warunkach. W tym przekonaniu mógł się zasadnie utwierdzić , kiedy Sąd I instancji [ w części ] jego żądanie uwzględnił ,
- sama specyfika roszczenia z tytułu zadośćuczynienia , zakres uwzględnienia którego pozostawiona została przez ustawodawcę ocenie sędziowskiej ,
- nie kwestionowana w toku sporu trudna sytuacja materialna i osobista powoda.
Z tych przyczyn , w tym zakresie, apelacja została oddalona .
W sytuacji gdy zakresem zaskarżenia zostały objęte jedynie punkty I i III orzeczenia Sądu niższej instancji , zmieniając treść tego rozstrzygnięcia, Sąd Apelacyjny przeniósł do niego w całości dotychczasowe brzmienie punktu IV. , dostosowując jego oznaczenie redakcyjne do struktury tekstu wyroku po jego zmianie.
Z podanych przyczyn Sąd Apelacyjny orzekł jak wpunkcie 1 , 2 i 3orzeczenia , na podstawieart. 386 §1 kpcorazart. 385 kpcw zw zart. 24 kci448 kc .
Kwota wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi powoda ustanowionemu z urzędu, będącego adwokatem za jego reprezentację w postępowaniu apelacyjnym, została ustalona na podstawie §14 pkt 26 w zw. z § 16 ust. 1 pkt 2 oraz §4 ust. 3 Rozporządzenia MS w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu z dnia 3 października 2016r [ jedn. tekst DzU z 2019 poz. 18]
SSA Paweł Czepiel SSA Grzegorz Krężołek SSA Jarzy Bess