Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 295/20
Data wyroku: 2020-09-07 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Postępowanie wieczystoksięgowe (przepisy ogólne)
Podstawa prawna: art. 109 ust. o ks. wieczystych i hipotece

Sygn. akt III Ca 295/20

UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 grudnia 2019 r., wydanym w sprawie z wnioskuD. K.z udziałemP. S.na skutek skargiD. K.na postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 września 2019 r., Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi oddalił wniosek o wpis w dziale II księgi wieczystejP. S.jako współwłaściciela do 3/8 części oraz hipoteki przymusowej do działu IVksięgi wieczystej (...).
Sąd I instancji wskazał, że Postanowieniem z 27 września 2019 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi —Ś.wŁ.w osobie referendarza sądowego oddalił wniosekD. K.o wpisu w dziale IIksięgi wieczystej (...)P. S.jako współwłaściciela do 3/8 części w miejsceI. S.oraz o wpisanie w dziale IVksięgi wieczystej (...)hipoteki przymusowej do kwoty 132 761,50 zł. na rzeczD. K.na udzialeP. S.. Skargę na powyższe orzeczenie złożyła wnioskodawczyni, wnosząc o dokonanie w dziale II i IVksięgi wieczystej (...)wpisów, zgodnie z wnioskiem z 23 kwietnia 2019 r. i o zwrot uiszczonej opłaty od skargi, gdyż skarga jest oczywiście uzasadniona.
Sąd I instancji wywiódł, że przedmiotowy wniosek nie może zostać uwzględniony. Podkreślił, że zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego określaart. 6268§ 1 i 2 k.p.c.stanowiący, iż wpis dokonywany jest na wniosek i w jego granicach, a Sąd, rozpoznając wniosek, bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Wskazał dalej, że zgodnie zart. 109 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotecewierzyciel, którego wierzytelność jest stwierdzona tytułem wykonawczym, określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym, może na podstawie tego tytułu uzyskać hipotekę na wszystkich nieruchomościach dłużnika (hipoteka przymusowa).
Podniósł dalej, że stosownie do treściart. 776 k.p.c., tytułem wykonawczym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności. W myśl natomiastart. 793 k.p.c.w razie potrzeby prowadzenia egzekucji na rzecz kilku osób lub przeciwko kilku osobom albo z kilku składowych części majątku tego samego dłużnika, sąd oprócz pierwszego tytułu wykonawczego może wydawać dalsze tytuły, oznaczając cel, do którego mają służyć i ich liczbę porządkową.
Wyjaśniono dalej, że jako podstawę wpisu powołano we wniosku tytuł wykonawczy oznaczony liczbą porządkową „2” i wydany w celu prowadzenia wieczystej(...).
Sąd I instancji argumentował, iż hipoteka przymusowa nie jest szczególnym rodzajem ani sposobem egzekucji lecz wyłącznie środkiem zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności, ułatwiającym jej wyegzekwowanie.
Więcej niż jeden tytuł wykonawczy wydaje się tylko w razie potrzeby prowadzenia egzekucji na rzecz kilku osób, przeciwko kilku osobom albo z kilku składowych części majątku tego samego dłużnika. Oznacza się wtedy cel, do którego ma służyć i jego liczbę porządkową. Ponieważ drugi tytuł wykonawczy został wydany wierzycielowi wyłącznie dla potrzeb egzekucji z majątku dłużnika a nie w celu wpisania hipoteki przymusowej, nie może on stanowić podstawy wpisu w dziale IVksięgi wieczystej Kw nr (...)hipoteki przymusowej do kwoty 132 761,50 zł. na rzeczD. K.na udzialeP. S..
W tych okolicznościach uznano, że brak jest podstaw do dokonania przedmiotowego wpisu zgodnie z wnioskiem skarżącego.
Apelację od tego postanowienia złożyła wnioskodawczyni, zaskarżając wydane rozstrzygnięcie w całości oraz zarzucając mu naruszenie:

1
art. 6269k.p.c.poprzez jego bezpodstawne zastosowanie

2
art. 109 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotecew związku zart. 776 k.p.c.iart. 793 k.p.c.poprzez oddalenie wniosku o wpis mimo przedłożenia przez wnioskodawcę dokumentów mogących stanowić podstawę żądanych wpisów.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. Nadto wniosła o stwierdzenie oczywistego naruszenia prawa przez Sąd Rejonowy i zarządzenie z tego tytułu zwrotu na rzecz skarżącej opłaty uiszczonej od skargi. Dodatkowo wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania na rzecz wnioskodawczyni według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu.
Zdaniem Sądu Okręgowego, postanowienie Sądu Rejonowego w pełni odpowiada prawu i podzielić należy zarówno dokonane przez ten Sąd ustalenia faktyczne – co pozwala Sądowi odwoławczemu przyjąć je za własne – jak i dokonaną ocenę prawną tych okoliczności, która doprowadziła do wydania trafnego rozstrzygnięcia.
W pierwszej kolejności przypomnieć trzeba powoływany już przez Sąd I instancji (i fundamentalny dla określenia zakresu kognicji Sądu wieczystoksięgowego oraz granic możliwych do poczynienia w tym postępowaniu ustaleń)art. 6268§ 2 k.p.c., zgodnie z którym przy rozpoznawaniu wniosku o wpis sąd bada wyłącznie treść i formę wniosku i dołączonych do niego dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Należy wskazać, iż badanie treści wniosku polega na sprawdzeniu, czy wniosek został złożony przez osobę legitymowaną do jego wniesienia i czy przytoczone we wniosku okoliczności mogą stanowić podstawę dokonania żądanego w nim wpisu, badanie formy wniosku – na sprawdzeniu, czy odpowiada on wymaganiom formalnym przewidzianym przez przepisy proceduralne, zaś badanie treści księgi wieczystej odnosi się do stanu prawnego nieruchomości (praw jawnych) ujawnionego w księdze. Jeśli chodzi natomiast o badanie dokumentów mających stanowić podstawę wpisu, Sąd wieczystoksięgowy kontroluje to, czy zostały one sporządzone w formie wymaganej przez ustawę dla dokumentów uzasadniających dokonanie wpisu w księdze oraz czy ich treść uzasadnia żądanie wniosku. Zważywszy, że podstawą wpisu hipoteki przymusowej w sprawie niniejszej ma być orzeczenie sądowe, to Sąd winien sprawdzić, w ramach badania jego treści, czy stwierdza ono obowiązek zapłaty długu na rzecz wnioskodawcy, natomiast w ramach badania jego formy wyłącznie to, czy jest ono prawomocne i czy w zakresie obowiązku zapłaty nadano mu klauzulę wykonalności.Art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece(t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1916 ze zm.) wymaga bowiem dla dokonania wpisu hipoteki przymusowej stwierdzenia wierzytelności tytułem wykonawczym, określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym, a orzeczenie sądowe stanowi taki tytuł wówczas, w myślart. 776 k.p.c.w związku zart. 777 § 1 pkt. 1 k.p.c.gdy jest prawomocne i opatrzone klauzulą wykonalności.
Stosownie zatem do treściart. 6268§ 2 k.p.c., zakreślającego kognicję sądu rozpoznającego wniosek o wpis w księdze wieczystej, zarówno w pierwszej, jak i drugiej instancji, sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Ograniczona kognicja sądu wyłącza nie tylko badanie innych dokumentów, niż dołączone do wniosku lub znajdujące się w aktach księgi wieczystej, ale także okoliczności, które nie wynikają z wniosku o wpis, dołączonych do niego dokumentów ani z treści księgi wieczystej, jeżeli miałyby one stanowić podstawę uwzględnienia wniosku o wpis. Niedopuszczalne jest prowadzenie w postępowaniu o wpis postępowania dowodowego mającego na celu poszukiwanie podstawy wpisu, która nie wynika z dokumentów dołączonych do wniosku. Sąd Odwoławczy bada jedynie, czy w świetle dokumentów załączonych do wniosku i treści księgi wieczystej wpis, bądź jego odmowa przez sąd pierwszej instancji, była uzasadniona. Decydujące znaczenie dla tej oceny ma stan rzeczy istniejący w chwili złożenia wniosku, którym sąd rozpoznający wniosek o wpis jest związany (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 2015 r., sygn. akt II CSK 280/14).
W ocenie Sądu Okręgowego Sąd Rejonowy w sposób zasadny przyjął, że wniosek o wpis w dziale II księgi wieczystejP. S.jako współwłaściciela do 3/8 części oraz hipoteki przymusowej do działu IVksięgi wieczystej (...)nie znajdował podstaw prawnych w świetle dokumentów przedłożonych do wniosku. Przede wszystkim do wniosku nie został dołączony oryginał tytułu wykonawczego tj. nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu upominawczym Sadu Okręgowego w Łodzi z dnia 1 sierpnia 2001 r., sygn. akt XIV GNc. 1366/01/10, zaopatrzonego w klauzulę wykonalności postanowieniem z dnia 14 września 2006 r. w sprawie o sygn. akt IV GCo 190/06/14, lecz dalszy tytuł egzekucyjny opatrzony numerem „2”.
Odnosząc się do sformułowanych w apelacji zarzutów, należy stwierdzić, że w gruncie rzeczy sprowadzały się one do podważenia dokonanej przez Sąd I instancji oceny materiału dowodowego i stanowią jedynie polemikę z prawidłowym orzeczeniem Sądu I instancji. Wskazane przez skarżąca zarzuty są chybione.
Zgodnie zart. 109 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece(tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 707 ze zm.) wierzyciel, którego wierzytelność jest stwierdzona tytułem wykonawczym, określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym, może na podstawie tego tytułu uzyskać hipotekę na wszystkich nieruchomościach dłużnika i wówczas jest to hipoteka przymusowa. Nie budzi zatem wątpliwości, że tytuł wykonawczy stanowi postawę wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomościach dłużnika. Zgodnie z utrwalonym poglądem zarówno Sądu Najwyższego, jak i poglądami przedstawicieli doktryny, podstawą wpisu hipoteki przymusowej – co do zasady – może być wyłącznie oryginał tytułu wykonawczego. Ponieważ powstanie, wydanie i związanie tytułami egzekucyjnymi pochodzącymi od sądów powszechnych uregulowane zostało wKodeksie postępowania cywilnego, aart. 109u.k.w.h. wprost do tych regulacji się odwołuje, to do oceny czy konkretny dokument może stanowić podstawę wpisu hipoteki przymusowej należy stosować właśnie te przepisy.
Na mocyart. 793 k.p.c.w razie potrzeby prowadzenia egzekucji na rzecz kilku osób lub przeciwko kilku osobom albo z kilku składowych części majątku tego samego dłużnika, sąd oprócz pierwszego tytułu wykonawczego może wydawać dalsze tytuły, oznaczając cel, do którego mają służyć, i ich liczbę porządkową. Jednolita interpretacja tego przepisu w orzecznictwie jak i w doktrynie, prowadzi do wniosku, że wskazanie celu, dla którego wydano dalszy tytuł wykonawczy, jest wiążące dla wierzyciela i organów egzekucyjnych. Zatem egzekucja na podstawie dalszego tytułu wykonawczego nie może być prowadzona sprzecznie z treścią postanowienia sądu egzekucyjnego.
Zdaniem Sądu Okręgowego ta sama zasada dotyczy wpisu hipoteki przymusowej albowiemart. 109u.k.w.h. jako podstawę wpisu wskazuje tytuł wykonawczy min. w rozumieniaKodeksu postępowania cywilnego. Taki też pogląd dominuje w doktrynie oraz został wyrażony przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 października 2012 r., III CZP 53/12, w którego tezie stwierdził, że wskazanie celu, dla którego wydano dalszy tytuł wykonawczy, jest wiążące dla wierzyciela i organów egzekucyjnych. Konsekwentnie tytuł wydany w celu prowadzenia egzekucji w określony sposób lub z określonego składnika majątku dłużnika nie może stanowić podstawy dla jej prowadzenia w sposób sprzeczny z treścią postanowienia sądu egzekucyjnego. Jakkolwiek hipoteka przymusowa nie jest środkiem egzekucyjnym, a postępowanie wieczystoksięgowe nie może być zrównane z postępowaniem egzekucyjnym, to - wobec odwołania zawartego wart. 109 ust. 1u.k.w.h. - wskazana zasada ma odpowiednie zastosowanie w postępowaniu wieczystoksięgowym dotyczącym wniosku o wpis takiej hipoteki. Postanowienia sądu o wydaniu dalszego tytułu wykonawczego (art. 793 k.p.c.) nie są dokumentami umożliwiającymi dokonanie wpisu hipoteki przymusowej w księdze wieczystej (art. 109 ust. 1u.k.w.h.). Podstawą wpisu może być wyłącznie oryginał tytułu wykonawczego (pierwszy lub dalszy, który wskazuje jako cel ustanowienie hipoteki przymusowej na danej nieruchomości).
Reasumując złożony przez wnioskodawczynię II tytuł wykonawczy w celu kontynuowania postępowania egzekucyjnego z nieruchomości dłużnika nie może stanowić podstawy obciążenia hipoteką przymusową nieruchomości dłużnika, do tego bliżej w tym tytule nieokreślonej.
Z tego też powodu zarzut naruszenia przez Sąd Rejonowyart. 109u.k.w.h. nie był zasadny, a brak tytułu wykonawczego (pierwszego) lub dalszego tytułu wykonawczego z określonym celem jego wydania – wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości dłużnika – stanowił przeszkodę do dokonania wpisu w rozumieniuart. 6269k.p.c., co musiał skutkować oddaleniem wniosku. Nie ma znaczenie w przedmiotowej sprawie, czy wniosek o wydanie dalszego tytułu wykonawczego zawierał takie właśnie żądanie określenia celu albowiem przedłożony tytuł wykonawczy zawiera inne jego określenie i to określenie jest dla sądu wieczystoksięgowego wiążące albowiem podstawę wpisu hipoteki przymusowej, w myślart. 109u.k.w.h., stanowi tytuł wykonawczy, a nie wniosek o wydanie kolejnego tytułu wykonawczego.
W tej sytuacji również zarzut apelacji dotyczący bezpodstawnego zastosowaniaart. 6269k.p.c.jest bezprzedmiotowy albowiem wskazana przeszkoda do wpisu stanowiła wystarczającą podstawę oddalenia wniosku oraz apelacji.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.oddalił apelację wnioskodawczyni jako niezasadną.