Sąd Okręgowy w Poznaniu
IV Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ka 191/20
Data wyroku: 2020-07-17 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE
Sędziowie: sędzia Ewa Taberska
Słowa kluczowe: Przestępstwo z ustawy o rachunkowości
Podstawa prawna: art. 77 pkt 1 ustawy o rachunkowości

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 lipca 2020 r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu w IV Wydziale Karnym Odwoławczym w składzie:
Przewodniczący sędzia Ewa Taberska

Protokolant prot. sąd. Katarzyna Szymanek
przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej Wojciecha Kiszki
po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2020r.
sprawyT. J.
oskarżonego o czyn zart. 77 pkt 1 Ustawy z dnia 29 września 1994r. o rachunkowości, z powodu apelacji wniesionej przez prokuratora, od wyroku Sądu Rejonowego w Obornikach z dnia 6 grudnia 2019r. sygn. akt II K 243/19

1
Utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok.

2
Kosztami procesu za postępowanie odwoławcze obciąża Skarb Państwa.

Ewa Taberska

UZASADNIENIE

Formularz UK 2

Sygnatura akt

IV Ka 191/20

Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

1

1

CZĘŚĆ WSTĘPNA

1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego w Obornikach z dnia 6 grudnia 2019 r., sygn. akt II K 243/19

1.2. Podmiot wnoszący apelację

☒ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ oskarżyciel posiłkowy

☐ oskarżyciel prywatny

☐ obrońca

☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ inny

1.3. Granice zaskarżenia

1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☐ na korzyść
☒ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☒

art. 438 pkt 1 k.p.k.– obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☒

art. 438 pkt 1a k.p.k.– obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazanywart. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☐

art. 438 pkt 2 k.p.k.– obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☐

art. 438 pkt 3 k.p.k.–błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k.– rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

1.4. Wnioski

☒

uchylenie

☐

zmiana

2

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

2.1. Ustalenie faktów

2.1.1. Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

X

XXXXXXXX

XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX

XXXXX

XXXXX

2.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

X

XXXXXXXX

XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX

XXXX

XXXX

2.2. Ocena dowodów

2.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 2.1.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

XXXXXXX

XXXXXXXXXXXXX

XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX

2.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

XXXX

XXXXXXXXXXXXX

XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Lp.

Zarzut

1

1
Obraza przepisu prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu zarzuconego oskarżonemu, tj.art. 77 pkt 1 ustawy o rachunkowości,

2
Obraza przepisu prawa materialnegoart. 4 ust. 5 ustawy o rachunkowości, poprzez przyjęcie, że powierzenie przez oskarżonego prowadzenia spraw finansowych swoich firm podmiotom w tym zakresie fachowym, ekskulpuje go od odpowiedzialności za wykonywanie w tych firmach obowiązków w zakresie rachunkowości, co w efekcie doprowadziło do uniewinnienia oskarżonego od zarzutu popełnienia przestępstwa zart. 77 pkt 1 ustawy o rachunkowości, natomiast zdaniem skarżącego, biorąc pod uwagę całokształt dokonanych ustaleń oraz materiał dowodowy należy stwierdzić, że oskarżonyT. J.będąc kierownikiem jednostek wskazanych w zarzucie aktu oskarżenia, ponosił odpowiedzialność za wykonywanie w nich obowiązków w zakresie rachunkowości i w związku z tym dopuścił się przestępstwa nierzetelnego prowadzenia ksiąg rachunkowych w tych podmiotach, tj. występku określnego wart. 77 pkt 1 ustawy o rachunkowości.

☐ zasadny
☐ częściowo zasadny
☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Odnosząc się do zarzutów apelacji, Sąd Okręgowy w pierwszej kolejności wskazuje, iż w kontrolowanej sprawie nie dopatrzył się błędu Sądu Rejonowego w zakresie kwalifikacji prawnej zarzuconego oskarżonemu przestępstwa.
Idąc dalej, istotnie, rację ma skarżący, że nie można przyjmować na gruncie przepisówustawy o rachunkowości, że powierzenie przez przedsiębiorcę prowadzenia spraw finansowych swoich firm podmiotowi trzeciemu (profesjonaliście) ekskulpuje tegoż przedsiębiorcę od odpowiedzialności za wykonywanie w tych firmach obowiązków w zakresie rachunkowości. Takie stwierdzenie stoi w sprzeczności z treściąart. 4 ust. 5 ustawy o rachunkowości, który stanowi, iż kierownik jednostki, o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej, ponosi odpowiedzialność za wykonywanie obowiązków w zakresie rachunkowości określonych ustawą, w tym z tytułu nadzoru, również w przypadku, gdy określone obowiązki w zakresie rachunkowości - z wyłączeniem odpowiedzialności za przeprowadzenie inwentaryzacji w formie spisu z natury - zostaną powierzone innej osobie lub przedsiębiorcy, o którym mowa w art. 11 ust. 2, za ich zgodą. Przyjęcie odpowiedzialności przez inną osobę lub przedsiębiorcę powinno być stwierdzone w formie pisemnej. W przypadku gdy kierownikiem jednostki jest organ wieloosobowy, a nie została wskazana osoba odpowiedzialna, odpowiedzialność ponoszą wszyscy członkowie tego organu. Przez pojęcie kierownika jednostki (art. 3 ust. 1 pkt 6 u.r.) rozumie się członka zarządu lub innego organu zarządzającego, a jeżeli organ jest wieloosobowy – członków tego organu, który – zgodnie z obowiązującymi jednostkę przepisami prawa, statutem, umową lub na mocy prawa własności – jest uprawniony do zarządzania jednostką, jednakże z wyłączeniem pełnomocników ustanowionych przez jednostkę. W wypadku przekazania określonych obowiązków (z wyjątkiem odpowiedzialności za przeprowadzenie inwentaryzacji w formie spisu z natury) innej osobie lub przedsiębiorcy, o którym mowa w art. 11 ust. 2 u.r., kierownik jednostki, zgodnie zart. 4 ust. 5u.r., jest zobligowany do sprawowania nadzoru. Przyjęcie odpowiedzialności w zakresie prowadzenia ksiąg i sporządzania sprawozdań finansowych przez inną osobę lub przedsiębiorcę powinno być stwierdzone w formie pisemnej(Kiziukiewicz T. (red.), Cebrowska T., Czubakowska K., Gos W., Hass-Symotiuk M., Janowicz M., Luty Z., Mućko P., Nadolna B., Sawicki K., Winiarska K., Ustawa o rachunkowości. Komentarz, LEX el.).
Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, iż w wypadku osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą jest ona uważana za kierownika jednostki; dotyczy to odpowiednio osób wykonujących wolne zawody; funkcję kierownika jednostki wykonuje również likwidator oraz syndyk lub zarządca ustanowiony w postępowaniu restrukturyzacyjnym(Kiziukiewicz T. (red.), Cebrowska T., Czubakowska K., Gos W., Hass-Symotiuk M., Janowicz M., Luty Z., Mućko P., Nadolna B., Sawicki K., Winiarska K., Ustawa o rachunkowości. Komentarz, LEX el.).W myśl art. 3 ust. 1 pkt 6, w przypadku spółki jawnej i spółki cywilnej za kierownika jednostki uważa się – wspólników prowadzących sprawy spółki(Walińska E. (red.), Bek-Gaik B., Bojanowski W., Czajor A., Czajor P., Firkowska-Jakobsze Z., Gad J., Idzikowska G., Janicka A., Jurewicz A., Kalinowski J., Kępa K., Mariański A., Michalak M., Szudrowicz I., Turzyński M., Walińska A., Wencel A., Wiatr M., Ustawa o rachunkowości. Komentarz, LEX el.).
Niezależnie od powyższych rozważań, Sąd II instancji zgadza się w pełni z poczynionymi przez Sąd Rejonowy w sprawie ustaleniami faktycznymi, przyjmując je za własne. W kontekście zarzutu obrony, pokreślenia w szczególności wymaga, że w pełni prawidłowym jest ustalenie Sądu I instancji, żeT. J.nie brał żadnego udziału w przygotowaniu dokumentacji źródłowej, nie przekazywał i nie odbierał żadnych dokumentów księgowych, czy to okresie objętym zarzutem w ramach jednoosobowej działalności gospodarczej, czy spółki cywilnej zawartej zK. B..T. J.ma wykształcenie średnie i nie posiada wyuczonego zawodu. Nie zna się na rachunkowości i sam nie podejmował w tym zakresie w ramach swoich działalności gospodarczych żadnych czynności, nie wykonywał żadnych poleceń w zakresie kwalifikowania czy też weryfikowania dokumentów do zaksięgowania
Oskarżony nie ingerował w ogóle w funkcjonowanie skupów złomu, za które podobnie jak za prawidłowe dokumentowanie transakcji odpowiadałP. B.. Zakres obowiązków oskarżonego sprowadzał się przede wszystkim do prowadzenia usług transportowych i nadzoru zatrudnionych pracowników, których liczba w tym czasie wynosiła 100 osób, natomiast na dokumentach związanych z funkcjonowaniem skupu złomu w postaci faktur nie figuruje podpis oskarżonego, aleP. B.iK. M.(B.). Jak prawidłowo ustalił Sąd Rejonowy, sprawy związane ze skupem, zakupem i odsprzedażą odpadów i złomu były faktycznie prowadzone przezP. B.orazK. M.(B.), którzy sporządzali w tym zakresie stosowne dokumenty. Na podstawie wiarygodnych wyjaśnień oskarżonego Sąd Rejonowy prawidłowo przyjął, że do prowadzenia spraw firmy na podstawie notarialnego pełnomocnictwa upoważniony byłP. B., w którego kompetencjach leżało ustalanie cen zakupu i sprzedaży złomu, pozyskiwanie nowych kontrahentów, zatrudnianie pracowników, dysponowanie środkami finansowymi, wystawianie formularzy przyjęcia odpadów oraz nadzorowanie pracowników zatrudnionych poza skupem w Obornikach, a upoważnionych przez niego do wystawiania formularzy przyjęcia odpadów i wypłacenia środków pieniężnych klientom.
Nie można zgodzić się wobec powyższego z tezą, że wydanie w sprawie wyroku uniewinniającego było błędem. Stan dowodowy sprawy nie pozwalał bowiem na poczynienie jednoznacznych ustaleń, które pozwoliłyby na pełną realizację zasady prawdy materialnej (por.art. 2 § 2 k.p.k.). Dostępne i ocenione zgodnie zart. 7 k.p.k.dowody nie dały podstaw do przypisania oskarżonemu umyślności w działaniu. Skoro umyślność w działaniu oskarżonego nie została udowodniona ponad wszelką wątpliwość, to tym samym Sąd orzekający nie mógł uchylić się od zastosowania regułyin dubio pro reo, gdyż wtedy dopuściłyby się rażącej obrazyart. 5 § 2 kpk.
Wobec powyższego Sąd Okręgowy rozstrzygnął jak w pkt I wyroku, utrzymując w mocy zaskarżone orzeczenie.

Wniosek

Wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji celem ponownego jej rozpoznania.

☐ zasadny
☐ częściowo zasadny
☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

Brak podstaw do uwzględnienia wniosku z uwagi na niezasadność zarzutu.

4

OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

1.

XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX

Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX

5

ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

5.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1.

Przedmiot utrzymania w mocy

Całość rozstrzygnięcia.

Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

Apelacja oskarżyciela publicznego, choć częściowo nie pozbawiona słuszności, o czym powyżej, nie doprowadziła jednak do wnioskowanej zmiany zaskarżonego orzeczenia. W realiach niniejszej sprawy nie wystąpiły również podstawy wskazane wart. 439, 440 i 455 k.p.k., uzasadniające zmianę lub uchylenie wyroku poza granicami zarzutów i wniosków apelacji.

5.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

1.

Przedmiot i zakres zmiany

XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX

Zwięźle o powodach zmiany

XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX

5.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

5.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

1.1.

XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX

☐art. 439 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX

2.1.

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

☐art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX

3.1.

Konieczność umorzenia postępowania

☐art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX

4.1.

XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX

☐art. 454 § 1 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX

5.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX

5.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

XXXXXXX

XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX

6

Koszty Procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

2

O kosztach postępowania odwoławczego Sąd Okręgowy orzekł wpkt 2, na podstawieart. 636 § 1 k.p.k.Ponieważ postępowanie odwoławcze zostało zainicjowane przez prokuratora, a jego apelacja okazała się nieskuteczna, Sąd Okręgowy kosztami postępowania odwoławczego obciążył Skarb Państwa.

7

PODPIS

Ewa Taberska