Sąd Okręgowy w Bydgoszczy
IV Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: IV Ka 853/19
Data wyroku: 2019-10-18 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: sędzia Sądu Okręgowego Mirosław Kędzierski
Słowa kluczowe: Swobodna ocena dowodów
Podstawa prawna: art. 191 § 1 k.k.

Sygn. aktIV Ka 853/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 października 2019 r.
Sąd Okręgowy w Bydgoszczy IV Wydział Karny Odwoławczyw składzie:
Przewodniczący  sędzia Sądu Okręgowego Mirosław Kędzierski
Protokolant sekr. sądowy Mateusz Pokora
przy udziale Adama Andrejczuka - prokuratora Prokuratury Rejonowej w Tucholi
po rozpoznaniu dnia 18 października 2019 r.
sprawyR. P. (1)s.J.iJ.,ur. (...)wB.A. R.
oskarżanego zart. 191 § 1 k.k.
na skutek apelacji wniesionych przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego i obrońcę oskarżonego
od wyroku Sądu Rejonowego w Tucholi
z dnia 6 marca 2019 r. sygn. akt II K 252/17

1
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że uniewinnia oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu;

2
koszty procesu za postępowanie odwoławcze ponosi Skarb Państwa.

Sygn. akt IV Ka 853/19

UZASADNIENIE
R. P. (1)oskarżony został o to, że w dniu 24 lutego 2017r. wS., działając w celu zmuszenia do opuszczenia posesji przyul. (...), użył przemocy wobecB. P.w ten sposób, że uniemożliwił jej dostęp do wspólnego domu, zagradzając przejście własną osobą, a następnie wypchnął ją z terenu posesji, tj. o przestępstwo zart.191§1 kk.
Wyrokiem z dnia 6 marca 2019r. Sąd Rejonowy w Tucholi w sprawie sygn. II K 252/17 uznał oskarżonegoR. P. (1)za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu w akcie oskarżenia, tj. przestępstwa zart.191§1 kki za to na podstawie tego przepisu , przy zastosowaniuart.37a kk, wymierzył mu karę grzywny w liczbie 60 stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki na równą kwocie 10 zł; zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa wydatki w wysokości 150 zł i opłatę w wysokości 60 zł.
Apelację od powyższego wyroku wnieśliobrońca oskarżonego oraz pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej.
O b r o ń c aoskarżonego na zasadzieart.444 kpkzaskarżył wyżej wymieniony wyrok w całości.
Na zasadzieart.427§2 i art.438 pkt 2 i 3 kpkwyrokowi zarzucił :

1
błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku i mający wpływ na jego treść przez ustalenie, iż oskarżonyR. P. (1)dopuścił się czynu zarzucanego mu aktem oskarżenia, pomimo istotnych wątpliwości w tym względzie, wynikających ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności poprzez przyjęcie, że :

- pokrzywdzona nie była zainteresowana w obciążaniu oskarżonego ponad miarę, co zdaniem Sądu wzmacnia jej wiarygodność;
- skoro świadkowie w osobachW. F. (1),J. P.,Z. M. (1)iH. B. (1)nie widzieli, aby między oskarżonym i pokrzywdzoną był kontakt fizyczny, to nie można uznać, iż takiego kontaktu nie było;
- oskarżony w celu zmuszenia pokrzywdzonej do opuszczenia posesji użył wobec niej przemocy fizycznej;
2. obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść wyroku, a mianowicieart.4, 7, 410, 424§1 pkt 1 kpkpoprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i :
- pominięcie analizy i oceny dowodu z dokumentu w postaci szkicu sytuacyjnego (k.54) oraz zeznań śwd.J. P.,W. F. (1),B. K.,M. K. (1),H. B. (1),Z. M. (1)dotyczących ich usytuowania na szkicu sytuacyjnym;
- pominięcie analizy i oceny dowodu z zeznań świadkaZ. M. (1), w których świadek twierdził, że z miejsca, gdzie znajdował się świadekM. K. (1)nie mógł obserwować miejsca zdarzenia i w konsekwencji zachowań osób w nim uczestniczących;
- pominięcie analizy i oceny dowodu z zeznań świadkaM. K. (1)złożonych podczas rozprawy w dniu 20 lutego 2019r. , w których świadek twierdził, iż nie widział, aby oskarżony naruszył nietykalność cielesną pokrzywdzonej, nie jest w stanie stwierdzić czy oskarżony użył siły fizycznej, nie jest pewien czy pokrzywdzona w ogóle została wypchnięta z posesji oraz że nie mógł zaobserwować czy pokrzywdzona została wypchnięta z posesji;
- ograniczenie analizy i oceny dowodu z zeznań bezpośrednich świadkówJ. P.,W. F. (1),H. B. (1)iZ. M. (1)jedynie do stwierdzenia, iż skoro świadkowie nie widzieli aby między oskarżonym i pokrzywdzoną był kontakt fizyczny, to nie można uznać, że takiego kontaktu nie było;
- uznanie, iż skoro świadkowie w osobachW. F. (1),J. P.iZ. M. (1)nie widzieli, aby między oskarżonym i pokrzywdzoną był kontakt fizyczny, to nie można uznać, że takiego kontaktu nie było.
Na zasadzieart.427§1 kpkiart.437§2 kpkwniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.
P e ł n o m o c n i koskarżycielki posiłkowej na podstawieart.425§2 kpkzaskarżył powyższy wyrok w części na niekorzyść oskarżonego, tj. co do braku orzeczenia o środku kompensacyjnym, o jakim mowa wart.46§1 kk.
Na podstawieart.438 pkt 1 kpkwyrokowi zarzucił obrazę prawa materialnego, tj.art.46§1 kkpoprzez jego niezastosowanie i brak orzeczenia o obowiązku zadośćuczynienia, w sytuacji gdy w terminie przewidzianym przez przepisart.49a kpkoskarżycielka posiłkowa złożyła wniosek o zadośćuczynienie w oparciu oart.46§1 kk, który to nakazuje w przypadku skazania uwzględnienie wniosku.
Z uwagi na powyższe wniósł o zmianę wyroku Sądu I instancji poprzez orzeczenie wobec oskarżonego obowiązku zadośćuczynienia w kwocie 1.000 zł na rzecz oskarżycielki posiłkowej, ewentualnie o orzeczenie w oparciu oart.46§2 kknawiązki w wysokości 1.000 zł od oskarżonego na rzecz B.K..
Ponadto wniósł o zasądzenie od oskarżonego na rzecz oskarżycielki posiłkowej zwrotu wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika według norm przepisanych za postępowanie przed sądem II instancji.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje :
Apelacja obrońcy oskarżonego jest zasadna albowiem przeważającej części zarzutów i argumentacji nie sposób odmówić słuszności.
Na wstępie Sąd Okręgowy pragnie stwierdzić, że prawidłowość rozstrzygnięcia sprawy zależy od należytego wykonania przez sąd orzekający dwóch podstawowych obowiązków.
Pierwszy z nich dotyczy postępowania dowodowego i sprowadza się nie tylko do prawidłowego zgodnego z przepisami postępowania karnego – przeprowadzenia dowodów zawnioskowanych przez strony, ale również do przeprowadzenia z urzędu wszelkich dowodów potrzebnych do ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o winie oskarżonego, kwalifikacji prawnej zarzuconego mu czynu i kwestii ewentualnego wymiaru karu. Potrzeba przeprowadzenia takich dowodów zachodzi wtedy, gdy z przeprowadzonych na wniosek stron dowodów wynika, że okoliczności, o których mowa wyżej, nie zostały w sposób wystarczający wyjaśnione.
Drugi ze wspomnianych na wstępie podstawowych obowiązków sprowadza się do prawidłowej oceny całokształtu okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej, a więc poza zasięgiem rozważań sądu nie mogą pozostać dowody istotne dla rozstrzygnięcia kwestii winy, oceny prawnej czynu oraz wymiaru kary.
Z kolei sporządzając pisemne uzasadnienie wydanego orzeczenia Sąd I instancji powinien wyraźnie wskazywać, na jakich dowodach opiera ustalenia każdego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy faktu, a także należycie rozważyć i ocenić wszystkie dowody przemawiające za przyjętymi ustaleniami faktycznymi lub przeciwko nim, wyjaśnić wszystkie istotne wątpliwości w sprawie i sprzeczności w materiale dowodowym oraz ustosunkować się do nich. W razie istnienia sprzeczności między dowodami sąd musi wyjaśnić w uzasadnieniu, na których z nich się oparł (i dlaczego) oraz dlaczego odrzucił inne. Oznacza to, że z taką samą starannością i dokładnością winien oceniać zarówno te dowody, które odrzuca, jak i te, na których opiera wyrok. Brak takiego wyjaśnienia i oceny może bowiem prowadzić do postawienia zarzutu przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, a pominięcie w uzasadnieniu wyroku dowodów dotyczących istotnych faktów oraz okoliczności i nie zajęcie wobec nich żadnego stanowiska, daje podstawę do postawienia zarzutu sprzeczności ustaleń z treścią zebranego materiału dowodowego. Uzasadnienie wyroku ma dać wyczerpującą i logiczną odpowiedź na pytanie, dlaczego właśnie taki, a nie inny wyrok został wydany.
W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy należycie przeprowadził postępowanie dowodowe, jednakże nie sprostał wymogom w zakresie prawidłowego ustalenia stanu faktycznego oraz oceny materiału dowodowego. W uzasadnieniu wyroku znalazły się błędy natury faktycznej oraz logicznej, a wyprowadzone wnioski w kwestii sprawstwa oskarżonego są błędne. Przedstawiona zaś ocena dowodów w wielu miejscach wykracza poza granice oceny swobodnej, o której mowa wart.7 kpk, została dokonana wbrew zasadzie domniemania niewinności oraz zasadzie in dubio pro reo.
Przekonanie sądu o wiarygodności dowodów pozostaje bowiem pod ochronąart.7 kpkmiędzy innymi , gdy :
- jest poprzedzone ujawnieniem w toku rozprawy głównej całokształtu okoliczności sprawy (art.357 kpk) i to w sposób podyktowany obowiązkiem dochodzenia prawdy (art.2§1 pkt 2 kpk),
- stanowi wynik rozważenia wszystkich okoliczności przemawiających zarówno na korzyść, jak i niekorzyść oskarżonego (art.3§1 kpk),
- jest wyczerpująco i logicznie – z uwzględnieniem wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego – uargumentowane w uzasadnieniu wyroku (art.372§1 pkt 1 kpk) – por. ostatnio wyrok Sądu Najwyższego z 9 listopada 1990r sygn. WRN 149/90 OSNKW 1991, z.7-8, poz.41 (…).
Tymczasem dokonana przez Sąd w niniejszej sprawie ocena dowodów w zakresie przypisania oskarżonemu winy nie może być zaaprobowana. W konsekwencji nie sposób zaakceptować ustalenia Sądu Rejonowego, iż zebrane dowody pozwalają na przypisanie oskarżonemu popełnienia przestępstwa zart. 191 § 1 kk. Wręcz przeciwnie zebrane w sprawie dowody nie dają podstaw do tego rodzaju konstatacji.
W każdym razie zaprezentowana przez Sąd w uzasadnieniu wyroku ocena dowodów nie może być za swobodną w rozumieniuart.7 kpki jest daleko nieprzekonywująca. Sąd nie przeanalizował całości materiału dowodowego, a dokonana analiza w wielu elementach sprzeczna jest zarówno z zebranymi dowodami, jak i ze wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego.
Przechodząc obecnie do uwag o charakterze analitycznym sąd odwoławczy pragnie stwierdzić, iż Sąd Rejonowy skazując oskarżonego nazbyt dużą wagę nadał zeznaniom B.K.(obecnieP.) iM. K., które nie są ani spójne ani ze sobą zbieżne, w szczegółach są wręcz ze sobą sprzeczne a wyraźnie nie „docenił” odmiennych zeznań osób postronnych, w żaden sposób nie związanych ze stronami postępowania a mianowicie policjantówW. F.i J.P..
Zdaniem Sądu Okręgowego ocena istotnych dla rozstrzygnięcia zeznań świadków jest wadliwa, nie mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów zart. 7 k.p.k.
W konsekwencji Sąd Okręgowy orzekł odmiennie co do istoty uniewinniając oskarżonego a rozstrzygnięcie to wynika z następujących ustaleń:
- zeznania B.K.wbrew twierdzeniom Sądu Rejonowego nie są spójne i logiczne i bynajmniej nie korelują z zeznaniami innych świadków.
Pokrzywdzona bowiem w zakresie znamienia użycia przemocy przez oskarżonego, składając zawiadomienie o przestępstwie (k.4) twierdziła, że „oskarżony wypchnął ją … „ a na rozprawie zeznała, że „… zaczął mnie szarpać, popychać … i jak mnie złapał i krzyczał, aż się zatrzymałam … nie wiem jak długo mnie trzymał … „. Rozbieżność w zeznaniach jest oczywista i z czasem z niewiadomych względów relacja eskalowała w kierunku większego obciążania oskarżonego. Początkowo przemoc fizyczna oskarżonego była jednorazowa ( wypchnął ), by potem przybrać postać wieloczynową ( szarpanie, popychanie, trzymanie ).
W konsekwencji bezpodstawne są twierdzenia Sądu (str.6 uzasadnienia), iż zeznania tego świadka stanowią niepodważalny dowód i wiernie opisują zachowanie oskarżonegoR. P. (1).
Żadne też dowody w sprawie nie potwierdzają relacji pokrzywdzonej. Nie są nimi zeznaniaM. K.. Ich treść bowiem odbiega od treści zeznań B.K.. Wg niego „…R. P.biegł zaB.i cały czas ją szarpał, zagrodził drogę i odepchnął ją … (k.36), „… p.B.była chwytana za rękę, nie wiem prawą czy lewą …” (k.140) … ja odebrałam złapanie za rękę jako szarpanie … „ .Należy też zauważyć, że świadek ten jest jej znajomym, przybył z pokrzywdzoną na miejsce zdarzenia, miał na jej prośbę wymienić zamki w drzwiach, a podczas zeznań widoczna jest sympatia do niej („zwracał się określeniem paniB.”).
Takżę żaden inny dowód przeprowadzony w sprawie nie potwierdza relacji pokrzywdzonej, a wręcz jej wersję wyklucza. I tak według osób obecnych na miejscu zajścia :
- oskarżony zaprzeczył by doszło do użycia przemocy wobec pokrzywdzonej;
- wersję oskarżonego potwierdzaH. B.(według niej nie było szarpania ani użycia żadnej przemocy);
- śwd.Z. M.zaprzeczył by podczas zajścia oskarżony używał przemocy wobec pokrzywdzonej : „…B.ruszyła w stronę domu.R.wyprzedził ją, stanął przed nią, rozłożył ręce i powiedział, że dalej nie przejdzie. Do żadnego popychania nie doszło … „ (k.45) ; „… nie zauważyłem żadnej szarpaniny … „ (k.142).
O ile można mieć pewne wątpliwości co do rzetelności relacji świadków :H. B.(związana z oskarżonym emocjonalnie) iZ. M.(sąsiad), to decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia mają zeznania funkcjonariuszy policjiW. F. (1)iJ. P., którzy przybyli wezwani przez pokrzywdzoną i byli świadkami zdarzenia. Obydwaj konsekwentnie i stanowczo w toku całego postępowania zeznali, iż nie widzieli by oskarżony użył wobec pokrzywdzonej przemocy. I takW. F.zeznał (k.21) , że „…R. P.stanął przed pokrzywdzoną i zagrodził jej drogę. Nie doszło do kontaktu cielesnego. Ja tego bynajmniej nie widziałem … nie mogę stwierdzić byR. P.odepchnął żonę … „. Na rozprawie (k.126 ) zeznał z kolei : „… nie widziałem kontaktu fizycznego stron …”
J. P.zeznał ( k.39) „…R. P. (1)nie trzymał żony w żaden sposób lecz cały czas stał przed nią. Wymieniona chciała przejść i w tym momencie doszło do kontaktu cielesnego, ale żeby ją odepchnął, to ja tego nie widziałem”. Potwierdził te zeznania na rozprawie (k.126) ponownie twierdząc, że „nie widziałem kontaktu fizycznego”.
W świetle powyższego nie do zaakceptowania jest konstatacja Sądu Rejonowego, że „ … mimo, iż bezpośredni świadkowie zdarzenia nie widzieli użycia przez oskarżonego przemocy wobec pokrzywdzonej, to nie znaczy, iż do takiej przemocy nie doszło…”. Wręcz przeciwnie, jedynym logicznym wnioskiem płynącym z zeznań postronnych, obiektywnych świadków jest uznanie, iż skoro będąc na miejscu zdarzenia nie widzieli przemocy stosowanej wobec pokrzywdzonej, to w rzeczywistości takiej przemocy nie było.
W sytuacji ostrego konfliktu stron, w oczywisty sposób zainteresowanych rozstrzygnięciem sprawy, to zeznania osób postronnych, w tym wypadku funkcjonariuszy policji , miały decydujące znaczenie dla ustalenia stanu faktycznego i finalnie treść wyroku.
W konsekwencji, mając na uwadze powyższą argumentację, oskarżonegoR. P. (1)należało uniewinnić od popełnienia zarzucanego mu czynu.
O kosztach postępowania w sprawie orzeczono po myśliart.636§1 kpk.