Sąd Okręgowy w Siedlcach
IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: IV U 474/18
Data wyroku: 2019-08-27 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Jerzy Zalasiński
Słowa kluczowe: Emerytura wcześniejsza
Podstawa prawna: art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS
Teza: dla oceny czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, czy w szczególnym charakterze nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonych mu czynności.

Sygn. akt IV U 474/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 sierpnia 2019 r.
Sąd Okręgowy w Siedlcach IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

Sędzia Sądu Okręgowego Jerzy Zalasiński

Protokolant

st. sekr. sądowy Anna Wąsak

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2019 r. wS.
odwołaniaS. S. (1)
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wS.
z dnia 26 kwietnia 2018 r. Nr(...)
w sprawieS. S. (1)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wS.
o prawo do emerytury

I
oddala odwołanie;

II
przyznaje i nakazuje pobrać z sum Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego w(...)) na rzecz adwokatM. B.kwotę 110,70 (sto dziesięć 70/100) złotych, w tym należny podatek VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu.

UZASADNIENIE
Decyzją z 26 kwietnia 2018r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS., działając na podstawieart.184 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychoraz przepisówrozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterzeodmówiłS. S. (1)prawa do emerytury wskazując, że ubezpieczony nie udowodnił, iż do dnia 1 stycznia 1999r. osiągnął 25 letni okres ubezpieczenia oraz 15-letni staż pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, a nadto nie osiągnął wieku emerytalnego wynoszącego 60 lat. Organ rentowy podniósł, że udowodniony przez ubezpieczonego okres ubezpieczenia wynosi 24 lata, 9 miesięcy i 18 dni, w tym okres składkowy stanowi 24 lata, 3 miesiące i 15 dni, a okres nieskładkowy 6 miesięcy i 3 dni. Do stażu pracy w szczególnych warunkach organ rentowy nie uwzględnił okresu: od 11 października 1976r. do 18 sierpnia 1981r., ponieważ ubezpieczony nie przedstawił świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach, a także okresu od 15 kwietnia 1983r. do 31 stycznia 1992r. oraz od 16 marca 1992r. do 5 września 1995r. z uwagi na braki formalne świadectw wyk0onywania pracy w szczególnych warunkach. Organ rentowy wskazał ponadto, że wymagany 25-letni okres ubezpieczenia nie został uzupełniony okresem pracy w gospodarstwie, ponieważ są to okresy krótkich przerw w zatrudnieniu, w których ubezpieczony przebywał na urlopie bezpłatnym, co wykluczało, że praca ubezpieczonego w gospodarstwie rolnym rodziców była stała i miała znaczący wpływu na jego funkcjonowanie (decyzja z 26 kwietnia 2018r. k.25 akt emerytalnych).
Odwołanie od w/w decyzji złożył ubezpieczonyS. S. (1)wnosząc o jej zmianę i ustalenie mu prawa do emerytury. W uzasadnieniu odwołania wskazał, że organ rentowy błędnie nie zaliczył do okresu ubezpieczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców. W odniesieniu do stażu pracy w szczególnych warunkach ubezpieczony wskazał, że do stażu tego zaliczyć należy okres pracy w(...) S.A.w okresie od 11 października 1976r. do 18 sierpnia 1981r., wZakładach Budownictwa (...)wW.od 15 kwietnia 1983r. do 31 stycznia 1992r. oraz wMiejskim Przedsiębiorstwie (...)wW.od 16 marca 1992r. do 5 września 1995r. (odwołanie k.2 akt sprawy).
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie powołując się na przepisy prawa i uzasadnienie zawarte w zaskarżonej decyzji (odpowiedź organu rentowego na odwołanie k.4-5akt sprawy).
Sąd ustalił, co następuje:
UbezpieczonyS. S. (1)w dniu 12 maja 2018r. ukończył(...)rok życia. Uprzednio, tj. w dniu 16 kwietnia 2018r. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wS.z wnioskiem o ustalenie prawa do emerytury (wniosek o emeryturę z 16 kwietnia 2018r. k.1-3v akt emerytalnych). Na podstawie przedłożonych do wniosku dokumentów organ rentowy ustalił, że na dzień 1 stycznia 1999r. ubezpieczony udowodnił staż ubezpieczeniowy w wymiarze 24 lata, 9 miesięcy i 18 dni. Do pracy w szczególnych warunkach organ rentowy nie uwzględnił żadnego okresu zatrudnienia.
Z uwagi na brak wymaganego ustawą okresu ubezpieczenia oraz stażu pracy w szczególnych warunkach decyzją z 26 kwietnia 2018r. organ rentowy odmówił ubezpieczonemu przyznania emerytury (decyzja z 26 kwietnia 2018r. k.25 akt emerytalnych).
Rodzice ubezpieczonegoH.iZ.małż.S.w okresie od 4 listopada 1971r. do 7 lutego 1992r. byli właścicielami gospodarstwa rolnego położonego we wsiS.gminaM.o powierzchni 5,68 ha (zaświadczenie Starosty(...)z 20 listopada 2012r. k.10 akt emerytalnych). W gospodarstwie tym prowadzona była uprawa zbóż i ziemniaków, a także hodowla zwierząt - krowy, owce, trzoda chlewna oraz koń. W gospodarstwie znajdowały się podstawowe maszyny przystosowane do pracy z koniem. Ubezpieczony od urodzenia mieszkał z rodzicami na terenie powyższego gospodarstwa (zaświadczenie o zameldowaniu z 7 stycznia 2013r. k.11 akt emerytalnych). Po zakończeniu nauki w(...) Szkole ZawodowejwG.(w dniu 20 czerwca 1975r.) do chwili podjęcia pracy zawodowej ,tj. do 1 sierpnia 1975r. ubezpieczony stale – codziennie pracował w gospodarstwie rolnym rodziców. Średnio poświęcał na pracę w gospodarstwie około 12-14 godzin dziennie. Do jego stałych obowiązków należał obrządek zwierząt, wyprowadzanie krów na pastwiska oraz wykonywanie sezonowych prac polowych takich jak sianokosy, żniwa i wykopki. Ojciec ubezpieczonego pracował poza rolnictwem i często wyjeżdżał na delegacje. Ubezpieczony ma starsze rodzeństwo, które w rozpatrywanym okresie nie zamieszkiwało na terenie przedmiotowego gospodarstwa. W związku z taką sytuacją rodzinną obowiązki związane z pracą w gospodarstwie rolnym w dużej mierze obciążały ubezpieczonego. (zeznania świadkówZ. B.iR. S.k.13-13v akt sprawy).
W okresie od 11 października 1976r. do 18 sierpnia 1981r. ubezpieczony był zatrudniony wPrzedsiębiorstwie (...)wO., przy czym w okresie od 26 stycznia 1978r. do 20 grudnia 1979r. odbywał zasadniczą służbę wojskową (świadectwo pracy z 24 lutego 1983r. k.33 akt osobowych). Przedmiotowe przedsiębiorstwo realizowało budowy zakładów produkcyjnych. Formalnie ubezpieczony zatrudniony był na stanowisku murarza, faktycznie w zależności od potrzeb wykonywał różne prace: murarskie, betoniarskie, zbrojarskie oraz dekarskie. Prace na budowach realizowane były przez cały rok, również w okresie zimowym. Ubezpieczony wykonywał prace zarówno w wykopach, na poziomie zero, jak i na wysokości (zeznania świadkaJ. S.k.68-68v akt sprawy oraz zeznania ubezpieczonego k.48v akt sprawy).
W okresie od 15 kwietnia 1983r. do 31 stycznia 1992r. ubezpieczony był zatrudniony wZakładach Budownictwa (...)wW., przy czym w okresie od 18 sierpnia 1986r. do 11 października 1986r. korzystał z urlopu bezpłatnego. W okresie tego zatrudnienia ubezpieczony pracował jako cieśla konstrukcji mostowych (świadectwo pracy z 13 września 2003r. k.44 akt osobowych. Ubezpieczony wykonywał szalunki pod wiadukty oraz zjazdy drogowe. Prace te odbywały się na wysokości (ok. 10-15m) i realizowane były przez cały rok. Praca ta odpowiadała pracy w szczególnych warunkach określonej w wykazie A załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r., Dział V (w budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych), poz. 5 – prace przy montażu konstrukcji metalowych na wysokości (świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach z 1 sierpnia 2014r. k.13 akt emerytalnych, zeznania świadkaJ. S.k.68v akt sprawy). W okresie urlopu bezpłatnego, tj. od 18 sierpnia 1986r. do 11 października 1986r. ubezpieczony pracował w gospodarstwie rolnym rodziców. Do jego stałych obowiązków należał obrządek zwierząt oraz wykonywanie prac polowych. W powyższym okresie ubezpieczony pracował w gospodarstwie rolnym kilkanaście godzin dziennie (zeznania ubezpieczonego k.48 akt sprawy).
W okresie od 16 marca 1992r. do 5 września 1976r. ubezpieczony był zatrudniony wPrzedsiębiorstwie (...)wW., w pełnym wymiarze czasu pracy. W okresie tego zatrudnienia ubezpieczony pracował na stanowisku robotnika budowlanego (świadectwo pracy z 5 września 1995r. – akta osobowe). Powyższe przedsiębiorstwo zajmowało się budową instalacji wodociągowych. Ubezpieczony jako robotnik budowlany pracował w głębokich wykopach – do 5 metrów głębokości - przy montażu szalunków i wyprasek, które zabezpieczały ściany wykopu. Prace te ubezpieczony wykonywał w pełnym wymiarze czasu pracy (świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach z 16 czerwca 2014r. k.19 akt rentowych, zeznania ubezpieczonegok.48v-49 akt sprawy).
Sąd zważył, co następuje:
OdwołanieS. S. (1)nie zasługiwało na uwzględnienie.
Zgodnie zart.184 ust.1 i 2 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz.U. z 2015r., poz.748 ze zm.) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego przewidzianego w art.32, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy ,tj. w dniu 1 stycznia 1999r. osiągnęli okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn oraz osiągnęli okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art.27 ustawy, a także nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego albo złożyli wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa. W myśl przywołanego wyżej art.32 ust.1 i 4 ustawy pracownikom zatrudnionym w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przysługuje emerytura w wieku 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn, a w myśl przywołanego wyżej art.27 ustawy wymagany okres składkowy i nieskładkowy wynosi co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Zgodnie z§4 ust.1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(Dz.U. Nr 8, poz.43 ze zm.) pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A załącznika do rozporządzenia, nabywa prawo do emerytury w w/w wieku jeżeli ma wymagany okres zatrudnienia (co najmniej 25 lat mężczyzna), w tym co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Ponadto zgodnie z §2 ust.1 przedmiotowego rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku.
Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy wymagało zbadania, czy ubezpieczony spełnia przesłankę wymaganego okresu ubezpieczenia oraz wymaganego okresu pracy w szczególnych warunkach. Poza sporem pozostawało, że ubezpieczony osiągnął wymagany ustawą wiek. Ubezpieczony podnosił, że posiada 25-letni ubezpieczenia, gdyż do ustalonego przez organ rentowy okresu ubezpieczenia w wymiarze 24 lata, 9 miesięcy i 18 dni, doliczyć należy – w wymiarze koniecznym do uzyskania 25 lat – okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie urlopu bezpłatnego oraz przerw w zatrudnieniu. Analizując okoliczności sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że stanowisko ubezpieczonego zasługuje na uwzględnienie. Przeprowadzone przez Sąd postępowanie dowodowe wykazało, że w po zakończeniu nauki w(...) Szkole ZawodowejwG.,tj. z dniem 20 czerwca 1975r. do chwili podjęcia pracy zawodowej, czyli do 31 lipca 1975r., a ponadto w okresie urlopu bezpłatnego udzielonego przezZakłady Budownictwa (...)wW.od 18 sierpnia 1986r. do 11 października 1986r. ubezpieczony stale pracował w gospodarstwie rolnym rodziców. W powyższych okresach ubezpieczony mieszkał u rodziców i codziennie pracował w ich gospodarstwie rolnym w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie. Na fakt wykonywania przez ubezpieczonego takiej pracy wskazują spójne i logiczne zeznania świadków w osobach mieszkańców miejscowościS.. Z dowodów tych wynika bezspornie, że we wskazanych ubezpieczony pracował w gospodarstwie rolnym – przy tzw. obrządku zwierząt oraz w innych aktualnych dla określonej pory roku pracach sezonowych np. młócka zboża – w okresach zimowych, sadzenie ziemniaków, sianokosy, żniwa – w okresach wiosenno-letnich. W ocenie Sądu nie może być wątpliwości, że praca ubezpieczonego miała istotne znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego rodziców, które było dość dużym gospodarstwem – ok. 6 ha ziemi i w którym prowadzona była uprawa roślinna i hodowla zwierząt, a większość prac wykonywana była ręcznie. Zauważyć przy tym należy, że ojciec ubezpieczonego pracował zawodowo i w związku z tym często wyjeżdżał w delegacje, zaś rodzeństwo ubezpieczonego w rozpatrywanym okresie nie zamieszkiwało na terenie przedmiotowego gospodarstwa.R.Sąd stwierdził, że okres pracy ubezpieczonego w gospodarstwie rolnym rodziców od 21 czerwca 1975r. do 31 lipca 1975r. oraz od 18 sierpnia 1986r. do 11 października 1986r. podlega – na podstawie art.10 ust.1 pkt 3 ustawy emerytalnej - zaliczeniu do okresu wymaganego do nabycia emerytury i uwzględnienie tego okresu w wymiarze 3 miesięcy i 6 dni powoduje, że ubezpieczony legitymuje się co najmniej 25-letnim okresem ubezpieczenia.
W odniesieniu do stażu pracy w szczególnych warunkach ubezpieczony podnosił, że posiada 15-letni okres zatrudnienia w szczególnych warunkach, gdyż pracę w szczególnych warunkach wykonywał na rzeczPrzedsiębiorstwa (...)wO.od 11 października 1976r. do 18 sierpnia 1981r.,Zakładów Budownictwa (...)wW.od 15 kwietnia 1983r. do 31 stycznia 1992r. orazMiejskiego Przedsiębiorstwa (...)wW.od 16 marca 1992r. do 5 września 1995r. Przeprowadzone przez Sąd postępowanie dowodowe dało podstawy do ustalenia, że w istotnie w okresie zatrudnienia wZakładach Budownictwa (...)wW.od 15 kwietnia 1983r. do 31 stycznia 1992r. ubezpieczony stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę jako cieśla konstrukcji mostowych, a praca tego rodzaju zaliczona jest do pracy w szczególnych warunkach o czym stanowi wykaz A, dział V poz. 5 załącznika dorozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze(świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach k.13 akt emerytalnych). W ocenie Sądu do stażu pracy w szczególnych warunkach zaliczyć należało ponadto okres pracy ubezpieczonego wPrzedsiębiorstwie (...)wW.od 16 marca 1992r. do 5 września 1976r. Zgromadzone w sprawie dowody w postaci zeznań ubezpieczonego oraz świadkaJ. S.dały podstawy do ustalenia, że w powyższym okresie zatrudnienia ubezpieczony pracował w głębokich wykopach – do 5 metrów głębokości - przy budowie rurociągów oraz montażu szalunków i wyprasek zabezpieczających ściany wykopu. Prace te ubezpieczony wykonywał w pełnym wymiarze czasu pracy (świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach k.19 akt emerytalnych oraz zeznania świadkaJ. S.68-68v akt sprawy). W tych okolicznościach Sąd stwierdził, że okres zatrudnienia ubezpieczonego wPrzedsiębiorstwie (...)wW.podlega zaliczeniu do stażu pracy w szczególnych warunkach. Praca tego rodzaju jest zaliczana do pracy w szczególnych warunkach w myśl wykazu A dział V poz.1 załącznika do w/wrozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Sąd nie znalazł natomiast podstaw, aby do stażu pracy w szczególnych warunkach zaliczyć okres pracy ubezpieczonego wPrzedsiębiorstwie (...)od 11 października 1976r. do 18 sierpnia 1981r. (świadectwo pracy z 24 lutego 1983r. k.33 akt osobowych). Z ustaleń Sądu wynika, iż podczas zatrudnienia w powyższym przedsiębiorstwie ubezpieczony formalnie zatrudniony był na stanowisku murarza, faktycznie zaś wykonywał prace betoniarskie, zbrojarskie, dekarskie oraz murarskie (zeznania świadkaJ. S.k.68-68v akt sprawy oraz zeznania ubezpieczonego k.48v akt sprawy). Wykonywaną przez ubezpieczonego pracę polegającą na betonowaniu, zbrojeniu i kryciu dachów zaliczyć należy do pracy, o której mowa w wykazie A dział V poz.4 i 9 (prace zbrojarskie, betoniarskie i dekarskie) załącznika do w/wrozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Podkreślić jednak należy, że jak wskazano na wstępie rozważań, do stażu pracy w szczególnych warunkach zaliczyć można jedynie te okresy, w których praca – uznana za pracę w szczególnych warunkach - wykonywana była stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku (§2 ust.1 w/w rozporządzenia). Tymczasem, jak wynika z przedstawionych wyżej ustaleń Sądu w okresie zatrudnienia wPrzedsiębiorstwie (...)ubezpieczony wykonywał również prace murarskie, które nie stanowią pracy w szczególnych warunkach. Z zeznań świadka wynika wprost, że w czasie dniówki roboczej wykonywane były różne prace budowlane, w tym również te, które nie stanowią pracy w szczególnych warunkach. Dlatego uwzględniając do stażu pracy w szczególnych warunkach okresy zatrudnienia ubezpieczonego wZakładach Budownictwa (...)wW.od 15 kwietnia 1983r. do 31 stycznia 1992r. (po wyłączeniu okresu urlopu bezpłatnego) oraz wPrzedsiębiorstwie (...)wW.od 16 marca 1992r. do 5 września 1976r. stwierdzić należy, że wykazany przez ubezpieczonego okres pracy w szczególnych warunkach (na dzień 1 stycznia 1999r.) wynosi 12 lat, 3 miesiące i 6 dni.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd stwierdził, że odwołanie ubezpieczonego nie może być uwzględnione z uwagi na niespełnienie przesłanki co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Dlatego na podstawieart.47714§1 kpcodwołanie podlegało oddaleniu.
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawieart. 98 kpcw zw. z § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2016, poz. 1714).