Sąd Okręgowy w Gliwicach
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1088/18
Data wyroku: 2019-03-06 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Roman Troll, Gabriela Sobczyk, Tomasz Pawlik
Słowa kluczowe: Nieważność postępowania
Podstawa prawna: art. 386 §2 kpc, art. 379 pkt 5 kpc w zw. z art. 13 § 2 kpc

Sygn. akt III Ca 1088/18

POSTANOWIENIE
Dnia 6 marca 2019 r.
Sąd Okręgowy wG.III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:
Przewodniczący - Sędzia  SO Roman Troll (spr.)
Sędziowie:    SO Tomasz Pawlik
SO Gabriela Sobczyk
Protokolant   Aldona Kocięcka
po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2019 r. wG.
na rozprawie
sprawy z wnioskuJ. K. (1)iK. K. (1)
z udziałemK. K. (2),R. K.iZ. K.
o dział spadku poJ. K. (2)(K.) oraz o uzupełniający dział spadku poE. K.
na skutek apelacji wnioskodawców
od postanowienia częściowego Sądu Rejonowego wR.

z dnia 29 marca 2018 r., sygn. akt I Ns 568/13
postanawia:
znosząc postępowanie co do rozprawy z dnia 29 marca 2018 r., uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Sądowi Rejonowemu wR. (...)do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.
SSO Gabriela Sobczyk SSO Roman Troll SSO Tomasz Pawlik
Sygn. akt III Ca 1088/18

UZASADNIENIE
WnioskodawcyJ. K. (1)iK. K. (1)wnieśli o dział spadku poJ. K. (3)i o uzupełniający dział spadku poE. K.. W uzasadnieniu podnieśli, żew skład spadku poE. K.wchodziła jeszcze kamienica wK., którą prawdopodobnie pod wpływem rodzeństwa ich spadkodawca –J. K. (2)w sposób niekorzystny rozporządził.
Uczestnik postępowaniaK. K. (2)potwierdził, że jego babcia była właścicielką kamienicy (bądź mieszkania) wK.. Pozostali uczestnicy stwierdzili, że dział spadku poE. K.został już przeprowadzony i postępowanie o jego uzupełnienie jest bezzasadne.
Postanowieniem częściowym z 29 marca 2018 r. Sąd Rejonowy wR. (...)oddalił wniosek o uzupełniający dział spadku poE. K..
Orzeczenie to zapadło przy następujących ustaleniach faktycznych: 17 maja 2012 r. notariuszJ. O.sporządził z udziałemZ. K.,J. K. (2)iR. K.dwie czynności: protokół dziedziczenia poE. K.i akt poświadczenia dziedziczenia. 22 maja 2012 r. zmarłJ. K. (2), a spadek po nim odziedziczyli jego żonaJ. K. (1)oraz jego synowieK. K. (1)iK. K. (2). Pod sygn. akt I Ns 336/13 przed Sądem Rejonowym wR. (...)przeprowadzone zostało postępowanie działowe poE. K.z udziałemZ. K.iR. K.oraz spadkobiercówJ. K. (2), tj.J. K. (1),K. K. (1)iK. K. (2), a w jego tego, na rozprawie 5 lutego 2014 r., obecni zainteresowani, w tym takżeJ. K. (1),K. K. (1)iK. K. (2)zgodnie oświadczyli, że w skład spadku poE. K.wchodzą wyłącznie udział wynoszący ½ w prawie do lokalu mieszkalnego położonego wR.oraz połowa środków zgromadzonych na trzech rachunkach bankowych; wszyscy także wyrazili zgodę na to, aby w wyniku działu spadku mieszkanie i środki otrzymałR. K.ze spłatą na rzeczJ. K. (1),K. K. (1)iK. K. (2)po 2666 zł.
Sąd Rejonowy odmówił wiarygodności w zasadzie wszystkim okolicznościom podniesionym w trakcie przesłuchania przez wnioskodawców: twierdzili oni bowiem, żeJ. K. (2)dokonał przed notariuszem 17 maja 2012 r. dwóch czynności, w tym jedna polegała na niekorzystnym rozporządzeniu mieniem należącym do jego matki. Sąd Rejonowy zaznaczył, że z pisma notariuszaJ. O.z 20 lipca 2016 r. bezspornie wynika, jakie dwie czynności w tym dniu zostały przed notariuszem dokonane i żadna z nich nie dotyczyła rozporządzenia mieniem. Dlatego także nie uwzględnił wniosku o przekazanie sprawy do Sądu Okręgowego celem wystąpienia do notariusza o złożenie do akt aktów notarialnych sporządzonych w tym dniu z udziałemJ. K. (2). Wskazał, żeo niekorzystnym rozporządzeniu nie świadczy także podnoszony przez wnioskodawcówi uczestnikaK. K. (2)fakt, iż temu ostatniemu nie pozwolono uczestniczyćw czynnościach przed notariuszem.
Odnośnie kamienicy (mieszkania) wK.mającej należeć doE. K., Sąd Rejonowy zaznaczył, że ani wnioskodawcy ani uczestnikK. K. (2)nie byli w stanie niczego na ten temat konkretnego powiedzieć, w szczególności kto był jego właścicielem,a jeśli właścicielem byłaE. K., to kiedy i na jakiej podstawie je nabyła, a pomimo wielokrotnych wezwań oraz wielokrotnych zobowiązań samej wnioskodawczyni przez okres całego postępowania toczącego się do lipca 2017 r. nie wskazała żadnych danych umożliwiających identyfikację tej nieruchomości.
Przy tak dokonanych ustaleniach faktycznych Sąd Rejonowy zaznaczył, że odnośnie spadku poE. K.zostało przeprowadzone postępowanie działowe zakończone 5 lutego 2014 r. prawomocnym postanowieniem, a w toku obecnego postępowania nie zostało jednak w żaden sposób wykazane, aby postępowanie działowe prowadzone pod sygn. akt I Ns 336/13 nie objęło całego majątku należącego do zmarłej.
Apelację od tego postanowienia złożyli wnioskodawcy, wnosząc o jego uchyleniei przekazanie sprawy w części tamże rozstrzygniętej do ponownego rozpoznania. Wnieśli także o zalecenie, aby Sąd Rejonowy wR. (...)wystąpił z wnioskiem do Sądu Okręgowego wG.o wydanie odpisu dwóch aktów notarialnych sporządzonych przez notariuszaJ. O.wR.12 maja 2012 r. nr repertorium A 6899/2012 i A(...), a to w trybieart. 110a ustawy z 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili niedostateczne wyjaśnienie sprawy. Pełnomocnik wnioskodawców z urzędu wniósł o przyznanie im kosztów zaś zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na apelację uczestnik postępowaniaZ. K.wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Niezależnie od zgłoszonych w apelacji zarzutów zaskarżone rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego podlegało uchyleniu, a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania, albowiem doszło do nieważności postępowania w zakresie rozprawy przeprowadzonej 29 marca 2018 r., na której zostało wydane zaskarżone postanowienie częściowe. O tej rozprawie nikt nie został zawiadomiony, a w jej trakcie obecna była tylko wnioskodawczyni. Nieważność postępowania Sąd Okręgowy bierze pod uwagę z urzędu (art. 378 § 1 k.p.c.w związku zart. 13§ 2 k.p.c.).
Sąd Rejonowy na 29 marca 2018 r. wyznaczył termin ogłoszenia orzeczenia po zamknięciu rozprawy 21 marca 2018 r. O rozprawie wyznaczonej na 21 marca 2018 r. prawidłowo zostali zawiadomieni zarówno pełnomocnik wnioskodawców, uczestniczy oraz pełnomocnik dla doręczeń jednego z uczestników postępowania; na tej rozprawie nie byli jednak obecni uczestnicy postępowania:Z. K.iR. K..
29 marca 2018 r. Sąd Rejonowy zamiast dokonania ogłoszenia orzeczenia wpierw otworzył zamkniętą rozprawę na nowo i, pomimo nieobecności uczestników postępowania oraz wnioskodawcy, ogłosił postanowienie częściowe. Działając w ten sposób naruszył regulacjęart. 149 § 2 k.p.c., albowiem nie zawiadomił o terminie rozprawy wnioskodawcówi uczestników postępowania, a na terminie ogłoszenia orzeczenia tylko jedna wnioskodawczyni była obecna; nie było nikogo innego.
Pozbawienie strony możliwości działania ma miejsce wówczas, gdy z powodu wadliwości procesowych sądu lub czynności strony przeciwnej, będących skutkiem naruszenia konkretnych przepisów postępowania, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części, a skutki tych wadliwości nie zostały usunięte przed wydaniem orzeczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z 1 czerwca 2012 r., II PK 259/11, Lex 1243021).
W takim stanie faktycznym brak zawiadomienia wnioskodawcy i uczestników postępowania o rozprawie spowodował pozbawienie ich możności obrony praw, co doprowadziło do nieważności postępowania (art. 379 pkt 5 k.p.c.). Trzeba bowiem pamiętać, że była to rozprawa bezpośrednio poprzedzająca wydanie postanowienia częściowego zamykającego pewien etap (rozstrzygnięto co do części wniosku). Strony nie mogą być zaskakiwane na terminie ogłoszenia orzeczenia tym, że sąd otworzy zamkniętą rozprawę i przeprowadzi jakiekolwiek czynności, za wyjątkiem ogłoszenia orzeczenia. Rozprawa została zamknięta 21 marca 2018 r. i odroczono ogłoszenie orzeczenia, a to stanowi informację dla stron, że na terminie ogłoszenia orzeczenia tylko czynności związane z tym ogłoszeniem będą wykonywane, a nie jakiekolwiek inne (por. wyrok Sądu Najwyższego z 17 stycznia 2017 r., sygn. akt I UK 478/15, Lex 2242374, postanowienie Sądu Najwyższego z 19 czerwca 2015 r., sygn. akt IV CSK 101/15, Lex 1770891, postanowienie Sądu Najwyższego z 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt II CKN 1408/00, Lex 1168698, wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 30 grudnia 1997 r., sygn. akt I ACa 512/97, Biul. SAKa 1998/2/25). Otwarcie rozprawy na nowo powoduje bowiem konieczność zawiadomienia o niej stron, stosownie do wymogówart. 149 § 2 k.p.c., który w postępowaniu nieprocesowym stosuje się odpowiednio (art. 13 § 2 k.p.c.).
Z powyższych względów, niezależnie od zarzutów apelacji, na skutek nieważności postępowania – pozbawienia możliwości obrony praw uczestników postępowania na rozprawie 29 marca 2018 r., o której żaden z nich nie został powiadomiony – należało uchylić zaskarżone orzeczenie, znieść postępowanie w tej części oraz przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu wR. (...), pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcieo kosztach postępowania odwoławczego.
Mając powyższe na uwadze, na podstawieart. 386 § 2 k.p.c.w związku zart. 379 pkt 5 k.p.c.,art. 108 § 2 k.p.c.orazart. 13 § 2 k.p.c., należało orzec jak w sentencji.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy wyznaczy rozprawę o czym powiadomi pełnomocnika wnioskodawców oraz uczestników postępowania (w tym pełnomocnika dla doręczeń jednego z uczestników postępowania), a przed wydaniem orzeczenia umożliwi im przedstawienie stanowisk co do istoty sprawy. Jednocześnie, z uwagi na pojawiające się w sprawie zarzuty związane z tym czyE. K.była właścicielką nieruchomości położonej wK., Sąd Rejonowy – przed terminem rozprawy – rozważy także zwrócenie się do Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych o informację w tym zakresie.
SSO Gabriela Sobczyk  SSO Roman Troll   SSO Tomasz Pawlik