Sąd Rejonowy w Olkuszu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I C 1481/18
Data wyroku: 2019-04-03 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Michał Siemieniec

Sygn. akt: I C 1481/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 3 kwietnia 2019 r.
Sąd Rejonowy w Olkuszu I Wydział Cywilny
w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSR Michał Siemieniec

Protokolant:

sekretarka Weronika Chwast

po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2019 r. w Olkuszu na rozprawie
sprawy z powództwa Syndyka Masy Upadłości Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej(...)w upadłości z siedzibą wP.
przeciwkoE. P.
o zapłatę
oddala powództwo.
Sygn. akt I C 1481/18

UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 8 lipca 2018 roku, wniesionym w elektronicznym postępowaniu upominawczym, powód Syndyk Masy Upadłości Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo – Kredytowej(...)w upadłości z siedzibą wP.domagał się zasądzenia od pozwanejE. P.kwoty 94 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz zasądzenia kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu żądania pozwu wyjaśniono, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Gliwicach, Wydziału XII(...)z dnia 29 września 2016 r., sygn. akt XII GU 235/16 ogłoszono upadłość Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo – Kredytowej(...)wP.. Pozwana w dniu 1 grudnia 2008 roku miała złożyć deklarację przystąpienia do Kasy, a następnie na mocy uchwały członków Zarządu(...)została przyjęta w poczet jego członków. Uchwałą nr 5b/2015 z dnia 30 czerwca 2015 r. Zebranie Przedstawicieli(...)-u ustaliło wartość jednego udziału w Kasie na kwotę 95 zł, w miejsce dotychczasowej wartości 1 zł. Powyższa uchwała została zatwierdzona przez Komisję Nadzoru Finansowego decyzją z dnia 28 września 2015 roku, nr(...)/(...)_WL1/708/22/2/2015/ŁK. W dniu 14 października 2015 roku sąd rejestrowy zarejestrował zmianę statutu, wprowadzającą podwyższenie wartości udziału w Kasie. Powód wezwał pisemnie pozwaną do pokrycia brakującej części udziału w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. Pozwana nie uiściła żądanej kwoty do dnia wniesienia pozwu.
Postanowieniem z dnia 19 września 2018 roku referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym Lublin-Zachód w Lublinie, wobec stwierdzenia braku podstaw do wydania nakazu zapłaty, przekazał sprawę do Sądu Rejonowego w Olkuszu.
Pozwana na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2019 roku wniosła o oddalenie powództwa, wyjaśniając, że zaciągnięty kilkanaście lat temu kredyt w(...)spłaciła w terminie, podpisywała jedynie dokumenty związane z uzyskaniem kredytu, nie mając świadomości członkostwa w(...). Nie była też obecna na zebraniu zmieniającym statut, nie była zawiadomiona o jego terminie.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny

W dniu 1 grudnia 2008 r.E. P.zawarła umowę kredytu ze Spółdzielczą Kasą Oszczędnościowo-Kredytową(...)wP.. Równocześnie podpisała deklarację członkowską, w której treści znalazło się oświadczenie że pozwana otrzymała RegulaminI.Kont Spółdzielczych(...)wP., zapoznała się z jego treścią oraz zobowiązała się do jego stosowania, jak również do przestrzegania obowiązującego statutu i regulaminów, uchwał walnego zgromadzenia oraz postanowień władz statutowych(...). Ponadto w deklaracji znalazło się oświadczenie, że pozwana opłaci przewidziane w statucie wpisowe oraz wniesie udział w ilości 1 (pkt 4), wniesie miesięcznie oszczędności na rachunek systematycznego oszczędzania w wysokości 20 zł (pkt 5) oraz wniesie wkład członkowski w wysokości 1 zł (pkt 6). Formularz deklaracji został przygotowany przez(...)
[dowód: deklaracja członkowska, k. 21]
Pozwana została przyjęta w poczet członków(...)uchwałą Zarządu z dnia 1 grudnia 2008 r., nr 1/12/2008.
[dowód: uchwała nr 1/12/2008, k. 22]
Uchwałą z dnia 30 czerwca 2015 roku, nr 5b/2015 Zebranie Przedstawicieli Członków(...)zmieniło treść § 12 ust. 1 Statutu, który otrzymał brzmienie: „Wpisowe wynosi 15,00 zł, a wysokość jednego udziału 95,00 zł”. Dotychczasowe brzmienie tego postanowienia przewidywało wysokość zarówno wpisowego, jak i jednego udziału na kwotę 1 zł. Zmiana Statutu dokonana powyższą uchwałą została zatwierdzona przez(...)decyzją z dnia 28 września 2015 roku, znak:(...)/(...)/708/22/2/2015/ŁK oraz wpisana w Krajowym Rejestrze Sądowym przez Sąd Rejonowy w Gliwicach, X Wydział Gospodarczy KRS w dniu 14 października 2015 roku.
[dowód: uchwała nr 5b/2015 z dnia 30 czerwca 2015 roku, k. 23, decyzja(...)z dnia 28 września 2015 roku, znak:(...)/(...)/708/22/2/2015/ŁK, k. 28, postanowienie Sądu Rejonowego w Gliwicach, X Wydział Gospodarczy KRS z dnia 14 października 2015 roku, k. 30]
W myśl § 12 ust. 2 Statutu(...), członek Kasy zobowiązany jest do zadeklarowania co najmniej jednego udziału. Zgodnie z ust. 4 tego paragrafu, udziały należy wpłacić nie później niż w terminie 30 dni od dnia otrzymania zawiadomienia o uzyskaniu członkostwa (…). Zgodnie z § 12 ust. 5 Statutu(...)-u, w przypadku podniesienia wysokości udziału członek obowiązany jest do jego uzupełnienia nie później niż w terminie 30 dni licząc od dnia podjęcia uchwały o podniesieniu wysokości udziału. Ust. 6 tego paragrafu stanowi, że członek, który nie wpłaci udziałów w terminie i w wymaganej statutem wysokości może zostać skreślony z rejestru członków (par. 18 ust. 2 pkt. 1 statutu)
[dowód: Statut(...), k. 26-27]
Pozwana nie brała udziału w Zebraniu Przedstawicieli Członków(...)w dniu 30 czerwca 2015 r.
[okoliczność bezsporna]
Postanowieniem z dnia 29 września 2016 roku Sąd Rejonowy w Gliwicach, Wydział XII Gospodarczy ogłosił upadłość(...)wP..
[dowód: odpis postanowienia Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 29 września 2016 roku, sygn. akt XII GU 235/16, k. 17]
Pismem z dnia 12 marca 2018 roku powód wezwał pozwaną do zapłaty kwoty 94 zł, tytułem opłacenia brakującej wartości jednego obowiązkowego udziału w Kasie, w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania.
[dowód: wezwanie do zapłaty z dnia 12 marca 2018 roku k. 32]
Sąd ustalił stan faktyczny w oparciu o wyżej opisane dokumenty, których prawdziwość i treść nie nasuwały wątpliwości i nie były kwestionowane przez strony.

Sąd zważył, co następuje

Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem żądanie zawarte w pozwie oparte jest na postanowieniu statutowym, dotkniętym nieważnością. Jak wiadomo, Spółdzielcze Kasy Oszczędnościowo-Kredytowe to szczególnego rodzaju spółdzielnie, których celem jest gromadzenie środków pieniężnych swoich członków, udzielanie im pożyczek i kredytów, przeprowadzanie na ich zlecenie rozliczeń finansowych oraz pośredniczenie przy zawieraniu umów ubezpieczenia (art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych, t.j. Dz.U. 2018 poz. 2386 ze zm., (dalej: ustawa o(...)). W myśl art. 2 tej ustawy, w zakresie nieuregulowanym ustawą o(...)do Kas stosuje się przepisyustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze(Dz. U. z 2018 r. poz. 1285). Spółdzielcze Kasy Oszczędnościowo-Kredytowe, jako spółdzielnie, prowadzą działalność w oparciu o przepisy powołanych ustaw oraz zarejestrowany statut (art. 2 ustawy Prawo spółdzielcze).
Charakter prawny statutu spółdzielni, a więc iSpółdzielczej (...), pomimo dawniejszych rozbieżności, obecnie w orzecznictwie nie budzi już wątpliwości – jest on uznawany za umowę, choć szczególnego rodzaju (zob. wyrok SN z dnia 25 lipca 2003 r., V CK 117/02, publ. Lex nr 172830). Co do zasady, zgodność postanowień statutów Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych z przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jest badana przez sąd rejestrowy w trybieart. 23 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym(t.j. Dz.U. 2018 poz. 986 ze zm.). Dodatkowo, art. 8 ust. 2 ustawy o(...)wprowadza wstępny etap badania zgodności zmian w statucie, w celu uniknięcia możliwości naruszenia przepisów prawa lub bezpieczeństwa gromadzonych w Kasach środków. Procedura ta polega na zatwierdzaniu zmian statutu przez Komisję Nadzoru Finansowego, w myśl art. 8 ust. 2 i 3 ustawy o(...). Ten dwuetapowy tryb badania zgodności statutu z przepisami prawa, choć minimalizuje ryzyko pojawienia się w statucie uregulowań naruszających bezwzględnie obowiązujące przepisy ustaw, to jednak tego ryzyka – jak wskazuje praktyka - nie niweczy. W orzecznictwie zatem dopuszczona została możność kwestionowania w drodze procesu ważności poszczególnych postanowień statutowych (zob. wyrok SN z dnia 28 stycznia 2016 r. , III CSK 79/15, publ. Lex nr 1998555). Owa możność - w przypadku, gdy chodzi o sytuacje, o jakich mowa wart. 58 § 1 kc– przekształca się w spoczywający na sądzie obowiązek badania i uwzględniania z urzędu nieważności czynności prawnej. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy więc uznać, że obowiązkiem sądu w niniejszym procesie jest zbadanie postanowień statutu, z których powód wywodzi swe roszczenia, z punktu widzenia wspomnianegoart. 58 § 1 kc, zwłaszcza, że pozwany wyraźnie kwestionował dochodzone przez syndyka roszczenie.
Powód oparł swoje żądanie na § 12 ust. 1 Statutu(...)w brzmieniu nadanym mu uchwałą z dnia 30 czerwca 2015 roku nr 5b/2015, zwiększającą wartość jednego udziału z kwoty 1 zł do kwoty 95 zł oraz na § 12 ust. 5 Statutu, głoszącym, że w razie podniesienia wysokości udziału członek obowiązany jest do jego uzupełnienia nie później niż w terminie 30 dni, licząc od dnia podjęcia uchwały o podniesieniu wysokości udziału. Uprawnienie do żądania uzupełnienia niewpłaconej części udziału syndyk masy upadłości wywodził zart. 135 ustawy Prawo spółdzielcze.
W tym miejscu wypada przypomnieć, że zgodnie z art. 13 ustawy o(...), każdy członek kasy obowiązany jest posiadać co najmniej jeden zadeklarowany i wpłacony udział. Minimalną wysokość udziału członkowskiego określa statut. Wobec wierzycieli spółdzielni, za jej zobowiązania, członkowie spółdzielni nie ponoszą odpowiedzialności (art. 19 § 3 ustawy Prawo spółdzielcze). Odpowiedzialność członków w stosunku wewnętrznym – względem spółdzielni - reguluje natomiast przepisart. 19 § 2 ustawy Prawo spółdzielcze, w myśl którego członek spółdzielni uczestniczy w pokrywaniu jej strat do wysokości zadeklarowanych udziałów. Przepis art. 26 ust. 3 ustawy o(...), dopuszcza podwyższenie w statucie odpowiedzialności członków kas za straty powstałe w kasie maksymalnie do podwójnej wysokości wpłaconych udziałów. Przepisy te mają charakter gwarancyjny, wyznaczają dopuszczalny (nieprzekraczalny) pułap odpowiedzialności członków za straty spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej.
Powołany wyżej przepisart. 58 § 1 kcstanowi, że czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba, że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Zdaniem sądu, uchwała wprowadzająca zmianę wysokości jednego udziału z kwoty 1 zł na kwotę 95 zł, w okolicznościach faktycznych sprawy, ma na celu obejście wspomnianych przepisów o charakterze gwarancyjnym. Z obejściem przepisów mamy do czynienia, gdy sama czynność nie jest wprost sprzeczna z prawem, ale strony dokonujące tej czynności intencjonalnie zmierzają do wywołania skutku, któremu miała zapobiec obchodzona norma. Z takim właśnie działaniem mamy do czynienia w przypadku uchwały zebrania przedstawicieli(...), którą podjęto próbę ominięcia zasady ograniczenia odpowiedzialności za straty kasy poszczególnych jej członków. Działanie to miało charakter rażący, bowiem uchwała zwiększała 95-krotnie wysokość udziału, a tym samym w takim samym wymiarze odpowiedzialność członków. Skutkiem tej uchwały jest więc nie tylko obowiązek uzupełnienia udziału o rażąco wysoką wartość, ale także ewentualne ponoszenie odpowiedzialności za stratę w stopniu wielokrotnie wykraczającym poza limity wprowadzone wart. 19 § 2 ustawy Prawo spółdzielczeoraz art. 26 ust. 3 ustawy o(...), jeśli się uwzględni dotychczasową wysokość jednego udziału. Gdyby dopuścić możliwość nieskrępowanych niczym zmian co do wysokości udziału w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, przytoczone przepisy przestałyby pełnić swą gwarancyjną funkcję. Z tego względu sąd doszedł do wniosku, że uchwała zmieniająca statut w ten sposób, że wysokość udziału została podniesiona z wartości 1 zł do kwoty 95 zł, jako mająca na celu obejście przepisów, jest dotknięta nieważnością.
Niezależnie od powyższych uwag, w sprawie wystąpiła również druga przyczyna oddalenia powództwa, jaką jest nieważność postanowienia statutu, wprowadzającego termin płatności kwoty uzupełnienia wartości udziału. Jak opisano w ustaleniach faktycznych sądu, w § 12 ust. 5 Statutu(...), zawarto postanowienie o treści: „w przypadku podniesienia wysokości udziału członek obowiązany jest do jego uzupełnienia nie później niż w terminie 30 dni licząc od dnia podjęcia uchwały o podniesieniu wysokości udziału”. To postanowienie jest już w sposób bezpośredni sprzeczne z ustawą, bowiem w myślart. 12 a § 3 ustawy Prawo spółdzielcze, zmiana statutu spółdzielni nie wywołuje skutków prawnych przed jej wpisaniem do Krajowego Rejestru Sądowego, co więcej, według art. 8 ust. 2 ustawy o(...), zmiana statutu kasy wymaga zatwierdzenia przez Komisję Nadzoru Finansowego. W świetle tych regulacji, wprowadzenie krótkiego, bo trzydziestodniowego, liczonego od daty podjęcia uchwały, terminu na uzupełnienie wkładu faktycznie wprowadza termin niemożliwy do spełnienia. Uchwała zapadła bowiem w dniu 30 czerwca 2015 r., decyzja(...)w dniu 28 września 2015 r., natomiast wpis do rejestru dopiero w dniu 14 października 2015 r. Uwzględniając choćby najkrótszy możliwy czas trwania tych procedur, termin 30 dni od uchwalenia zmiany statutu, był niemożliwy do spełnienia. Regulacja statutowa w tym zakresie jest więc nieważna w sposób oczywisty. Powstaje pytanie, czy po myśliart. 58 § 1in finekcmożliwe jest wejście - w miejsce nieważnego postanowienia co do terminu – odpowiedniego przepisu ustawy. Nasuwa się tutaj przede wszystkim przepisart. 455 kc, który stanowi, że jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Na pierwszy rzut oka mogłoby się wydawać, że przepis ten znajdzie zastosowanie w omawianym przypadku, co skutkowałoby powstaniem obowiązku uzupełnienia udziału przez członka niezwłocznie po otrzymaniu wezwania do zapłaty. Odpowiedź na sformułowane pytanie musi być jednak odmowna. Trzeba bowiem zwrócić uwagę, że zgodnie zart. 5 § 1 pkt 3 ustawy Prawo spółdzielczew zw. z art. 8 ust. 1 ustawo o(...), do obligatoryjnych elementów statutu należy określenie: wysokości wpisowego, wysokości i ilości udziałów, które członek obowiązany jest zadeklarować, terminów wnoszenia i zwrotu oraz skutków niewniesienia udziału w terminie. Są to elementy konieczne, które muszą się znaleźć w statucie. Oznacza to, że brak określenia terminu do uzupełnienia udziału (tak samo w przypadku nieważności postanowienia statutowego w tym przedmiocie) nie może być zastąpiony regulacją ustawową i skutkuje brakiem obowiązku uzupełnienia udziału.
W konkluzji stwierdzić należy, że zachodzą dwie podstawy nieważności postanowień statutu Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej(...), z których każda uzasadnia oddalenie powództwa.
Z przedstawionych względów orzeczono jak w sentencji.
[SSRM. S.]