Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: VII U 2737/19
Data wyroku: 2019-10-17 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, SENTENCE, REASON
Sędziowie: Monika Rosłan-Karasińska
Słowa kluczowe: Emerytura (przepisy ogólne)
Podstawa prawna: art. 146 kpa, art. 151 kpa

Sygn. akt VII U 2737/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 17 października 2019 r.
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracyi Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSO Monika Rosłan- Karasińska
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 października 2019 r. w Warszawie
sprawyE. C.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
o przeliczenie emerytury
na skutek odwołaniaE. C.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
z dnia 16 kwietnia 2019 r. znak:(...)
oddala odwołanie.

UZASADNIENIE
W dniu 13 maja 2019 r.

E. C.
złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.z dnia 16 kwietnia 2019 r.znak:(...)zaskarżając powyższą decyzję w całości. Odwołująca wniosłao zmianę zaskarżonej decyzji i nakazanie organowi rentowemu ponowne ustalenie wysokości emerytury z pominięciem niekonstytucyjnego przepisu prawa bez pomniejszania kapitałuo sumę wypłaconych wcześniej świadczeń, uwzględniając tym samym wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r. sygn. akt P 20/16 oraz o wypłatę wyrównaniado emerytury od dnia uzyskania do niej przez nią prawa do dnia wydania nowej decyzji przez organ rentowy wraz z odsetkami za opóźnienie w wypłacie.
W uzasadnieniu odwołania ubezpieczona wskazała, że nie zgadza się ze skarżoną decyzją. Podstawa wymiaru jej emerytury z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego uległa pomniejszeniu o kwotę wcześniej wypłaconych świadczeń emerytalnych, co przekłada się na niższą wysokość jej emerytury. Ta podstaw obniżenia emerytury została uznana za niezgodną z prawem, przy czym nie ma wątpliwości, że niezgodność ta istniałaod dnia wejścia w życie zakwestionowanego przepisu i nigdy nie powinien mieć zastosowania do obliczenia należnej jej emerytury. Dopiero jednak wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność ww. przepisu umożliwił jej wznowienie postępowania przed organem rentowym. Fakt, że wyrok Trybunału został wydany ponad 5 lat od dnia wydania przez organ rentowy decyzji o jej emeryturze nie jest przez nią zawinionyw żaden sposób i nie może stanowić podstawy do odmowy uchylenia decyzji wydanejna podstawie przepisów niezgodnych zKonstytucją RP. Oznaczałoby to, że konsekwencję wad legislacyjnych ustawodawcy będzie ponosić osobiście, a decyzja wydana na podstawie przepisów niezgodnych z aktem wyższego rzędu jest prawomocna i stanowi podstawę kształtowania jej praw i obowiązków. Zaznaczyła również, że odmowa uchylenia decyzji jest dla niej krzywdząca, gdyż w sposób istotny pogarsza jej sytuację finansową i prawną,a tym samym powoduje szkodę w jej majątku(odwołanie k. 3 a.s.).
W odpowiedzi na odwołanie z dnia 10 czerwca 2019 r.
    Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział wW.
wniósł o jego oddalenie na podstawieart. 477(
    14)§ 1 k.p.c.Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie organ rentowy wskazał, że na podstawie skarżonej decyzji odmówił ubezpieczonej uchylenia decyzji z dnia 25 lutego 2014 r.znak:(...)i stwierdził jej wydanie z naruszeniem prawa. Powołał się przy tymnaart. 146 i 151 k.p.a., zgodnie z którym uchylenie decyzji z powodu orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności aktu normatywnego zKonstytucjąna podstawie którego została wydana decyzja, nie może nastąpić, jeśli od dnia doręczenia decyzji upłynęło 5 lat; w takiej sytuacji organ ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzjiz naruszeniem prawa oraz wskazuje okoliczności z powodu których nie uchylił tej decyzji.W przedmiotowej sprawie od dnia doręczenia decyzji z dnia 25 lutego 2014 r. upłynęło 5 lat, zatem nie było możliwe jej uchylenie
    (odpowiedź na odwołanie k. 7 a.s.).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
E. C.,urodzona (...), ma przyznane prawo do wcześniejszej emerytury. Na dzień 25 lutego 2014 r. wysokość wcześniejszej emerytury wynosiła 3.918,18 zł brutto(decyzja ZUS z 25.02.2014 r. k. 19 a.r.)
W dniu 13 stycznia r.E. C.złożyła w ZUS(...)Oddział wW.wniosek o emeryturę w związku z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. Po rozpoznaniu ww. wniosku ZUS(...)Oddział wW.decyzją z dnia 24 lutego 2014 r. znak:(...)przyznał odwołującej prawo do emerytury od osiągnięcia wieku emerytalnego, tj. od dnia 13 lutego 2014 r. Wysokość emerytury, obliczonej zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej, wyniosła 3.269,97 zł. Jednocześnie organ rentowy wskazał, że emerytura powszechna jest niższa od dotychczas wypłacanej emerytury wcześniejszej, wobec czego po dniu 1 marca 2014 r. nadal wypłacana będzie emerytura wcześniejsza

    (wniosek o emeryturę z 13.01.2014 r. k. 1-12 a.r., decyzja ZUS z 25.02.2014 r. k. 19-21 a.r.).
Na wniosek odwołującej organ rentowy przeliczył emeryturę powszechną odwołującej na mocy decyzji z dnia 19 grudnia 2017 r.(...)i ustalił jej wysokość w wymiarze 3.417,83 zł, z uwzględnieniem waloryzacji z 1 marca 2017 r., informując, że emerytura zostaje zawieszona ponieważ jest świadczeniem mniej korzystnym(wniosek o przeliczenie emerytury, decyzja ZUS z 19.12.2017 r. – nieoznaczona karta a.r.).
W dniu 6 marca 2019 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawieo sygn. P 20/16, na podstawie którego orzekł o niezgodności zart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturachi rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2019 r. poz. 39 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym do 30 września 2017 r., w zakresie, w jakim dotyczyurodzonych w (...)r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawieart. 46 tej ustawy. W uzasadnieniu cytowanego wyżej wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że wprowadzony ustawą emerytalną nowy system świadczeń emerytalnych przewiduje jedynie przejściowe utrzymanie preferencyjnych rozwiązań, dotyczących możliwości nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym. Zasadniczo regulacja ta dotyczy tylko tych ubezpieczonych, którzy w dniu wejścia w życie tej ustawy(1 stycznia 1999 r.) osiągnęli, bez względu na płeć, wiek co najmniej 50 lat, a więc urodzili się nie później niż w dniu 31 grudnia 1948 r. Odstępstwo od tej zasady dotyczy osób,które urodziły się wiatach 1949-1968. Jest ono obwarowane kolejnymi warunkami,w tym w szczególności uzależnione jest od spełnienia przesłanki nabycia prawa do emerytury do dnia 31 grudnia 2008 r. Możliwość nabycia prawa do emerytury na podstawieart. 46 w związku z art. 29 ustawy emerytalnej przez kobiety także nie dotyczy wszystkich kobiet urodzonych w latach 1949 -1968, lecz tylko tych, które urodziły się nie później niżdo dnia 31 grudnia 1953 r. ze względu na wymóg nabycia prawa do emeryturydo dnia 31 grudnia 2008 r. Zakwestionowane regulacje prawne dotyczą zatem jednolitej grupy kobiet, które zachowały prawo do uzyskania emerytury powszechnej po uprzednim pobieraniu emerytury wcześniejszej przysługującej po ukończeniu 55 lat. Do grupy tej należą kobiety urodzone w latach 1949-1953. Jednak po wejściu w życie z dniem 1 maja 2013 r. dodanego art. 25 ust. 1b tylko część z nich, a mianowicie kobietyurodzone w (...)r.,zostały pozbawione możliwości zrealizowania prawa do powszechnej emeryturyna dotychczasowych zasadach, bez pomniejszania podstawy obliczenia emerytury o kwoty pobranych emerytur wcześniejszych. W konsekwencji z jednolitej kategorii podmiotów podobnych wyodrębniona została grupa kobiet z rocznika 1953, która podobnie jak pozostałe kobiety należące do tej kategorii nabyła co prawda prawo zarówno do emerytury wcześniejszej, jak i powszechnej, lecz przy obliczaniu tego ostatniego świadczenia znajdą zastosowanie wobec nich odmienne, mniej korzystne zasady od tych, które obowiązywały przy obliczaniu emerytury powszechnej kobietom urodzonym w latach 1949-1952. Tymczasem świadczenia te mają cechę wspólną, relewantną ze względu na treść zaskarżonej regulacji, a mianowicie miały one umożliwić osobom w wieku starszym, ze stosunkowo długim stażem ubezpieczenia, zachowanie przywileju przejścia na wcześniejszą emeryturęi możliwość uzyskania kolejnej emerytury po osiągnięciu powszechnie obowiązującego wieku emerytalnego. Ich celem było więc łagodzenie skutków likwidacji uprawnień emerytalnych obniżających wiek emerytalny, co było jednym z głównych założeń reformy emerytalnej. Z tego też względu rozwiązania te miały charakter przejściowy i były adresowane do określonej kategorii podmiotów. W związku z powyższym, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zastosowanie art. 25 ust. 1b wobec kobieturodzonych w (...)r., pobierających emeryturę na podstawie przepisów art. 46 ustawy emerytalnej, które nie mogły nabyć prawa do emerytury przysługującej z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego przed 1 stycznia 2013 r., kiedy wprowadzono nowe, mniej korzystne zasadyw zakresie obliczania jej wysokości nieobowiązujące pozostałe roczniki kobiet należącedo kategorii ubezpieczonych uprawnionych do ustalenia emerytury po emeryturze,narusza zasady równości w prawie do zabezpieczenia społecznego i jest przez to niezgodnyz art. 67 ust. 1 w związku zart. 32 ust. 1 Konstytucji. Powyższe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie z dniem 21 marca 2019 r.
W dniu 26 marca 2019 r.E. C.złożyła w ZUS(...)Oddział wW.pismo zatytułowane „wniosek o przeliczenie emerytury – skarga o wznowienie postępowania”,w którym powołując się na powyższe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wniosłao ponowne przeliczenie otrzymywanej emerytury, ponowne ustalenie wysokości emerytury powszechnej oraz o wypłatę wyrównania jej emerytury od dnia uzyskania prawado emerytury(wniosek odwołującej z 26.03.2019 r. – nieoznaczona karta a.r.).
W odpowiedzi na powyższe Zakład Ubezpieczeń Społecznych postanowieniemz dnia 16 kwietnia 2019 r. organ rentowy wznowił postępowanie w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r. w sprawie emerytury zakończone decyzją z dnia 5 kwietnia 2013 r. Następnie organ rentowy w tym samym dniu, tj. 16 kwietnia 2019 r., wydał decyzję znak:(...)na podstawie której odmówił uchylenia decyzjiz dnia 24 lutego 2014 r. znak:(...)i stwierdził jej wydanie z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu swego stanowiska organ rentowy wskazał, że zgodnie z treściąart. 146 k.p.a.uchylenie decyzji nie może nastąpić jeżeli od dnia doręczenia decyzji upłynęło 5 lat,a w takim przypadku na podstawieart. 151 § 2 k.p.a.organ administracji publicznej ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazuje okoliczności z powodu decyzji nie uchylił
    (decyzja ZUS z 16.04.2019 r., postanowieniez 16.04.2019 r. – nieoznaczone karty a.r.).
Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny, na podstawie dowodów z dokumentów zawartych w aktach sprawy oraz aktach rentowych odwołującej. Zdaniem Sądu, powołane wyżej dokumenty, w zakresie w jakim Sąd oparł na nich swoje ustalenia są wiarygodne, wzajemnie się uzupełniają i tworzą spójny stan faktyczny. Nie były one przez strony kwestionowane w zakresie ich autentyczności i zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy,a zatem okoliczności wynikające z treści tych dokumentów należało uznać za bezspornei mające wysoki walor dowodowy.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie było niezasadne.
Na wstępie należy zważyć, że zgodnie zart. 1481§ 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego(Dz. U. z 2019 r. poz. 1460)Sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwuod nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, Sąd uzna – mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych –że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Analizując treść złożonych przez stronyi zgromadzonych w aktach rentowych dokumentów, Sąd uznał, że okoliczności faktyczne nie były w sprawie sporne. Spór nie dotyczył faktów, lecz prawa. Ponadto strony nie wnosiłyo przeprowadzenie rozprawy. W tych okolicznościach Sąd na podstawieart. 1481§ 1 k.p.c.uznał, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne, co w konsekwencji pozwoliłona rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
W pierwszej kolejności podkreślić należy, że postanowieniem z dnia 16 kwietnia2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wznowił postępowanie w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r. w sprawie emerytury zakończone decyzją z 16 lipca 2013 r. Instytucja wznowienia postępowania stanowi nadzwyczajny tryb procedury administracyjnej, gdyż umożliwia uchylenie decyzji ostatecznych, co stanowi wyjątekod zasady trwałości tych decyzji, zawartej wart. 16 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.– Kodeks postępowania administracyjnego(t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096). Tryb ten znajduje zastosowanie w przypadku wystąpienia w postępowaniu wad określonych wart. 145 § 1 k.p.a.oraz w sytuacji, gdy zaistnieje przesłanka wskazana wart. 145a § 1 k.p.a.Zgodnie z treścią powołanego wyżej przepisuart. 145a § 1 k.p.a.można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego zKonstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Stwierdzenie, czy przyczyna wznowienia postępowania rzeczywiście wystąpiła w sprawie i jakie z tego wynikają skutki dla rozstrzygnięcia sprawy, mogą być wyłącznie efektem postępowania przeprowadzonego po wydaniu postanowienia na podstawie przepisuart. 149 § 1i muszą być wyrażone w decyzji wydanej w oparciu oart. 151 k.p.a.Badając wystąpienie przesłanki określonej w treści przepisuart. 145a § 1 k.p.a.,organ rentowy na wstępnym etapie postępowania bada wyłącznie, czy zachowano ustawowy termin do wniesienia żądania. W przypadku spełnienia tego warunku, po wznowieniu postępowania w drodze postanowienia, organ prowadzi następnie w myśl przepisuart. 149 § 2 k.p.a.postępowanie, co do przyczyn wznowienia i co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Na tej podstawie należy zatem ocenić, że organ rentowy prawidłowo wznowił postępowanie z przesłankiart. 145a § 1 k.p.a.
Przepisart. 146 § 1stanowi jednak, że uchylenie decyzji z przyczyn określonychwart. 145 § 1 pkt. 3-8oraz wart. 145anie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat, co oznacza, że organ administracyjny rozpoznający sprawę po wznowieniu postępowania musi badać nie tylko, czy istniały przyczyny wznowienia podane wart. 145 § 1 k.p.a., ale także czy na przeszkodzie ewentualnemu rozstrzygnięciu sprawy, co do istoty nie stoją okoliczności, o jakich mowa w cytowanymart. 146 k.p.a.(por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 września 1999 r., sygn. akt I SA 1956/98). Artykuł ten zawiera bowiem dwie przesłanki negatywne (zawartewart. 146 § 1 i § 2) ograniczające dopuszczalność uchylenia decyzji administracyjnejw trybie wznowienia postępowania. Wystąpienie tych przesłanek nie ogranicza dopuszczalności wznowienia postępowania, dlatego zasadnie organ rentowy wznowiłto postępowanie. Powyższe ogranicza wyłącznie możliwość organu rozstrzygnięciawe wznowionym postępowaniu sprawy co do istoty. Tak więc, gdy w rozpatrywanej sprawie wystąpi jedna z przesłanek wskazanych wart. 146 k.p.a., organ będzie zobligowanydo wznowienia postępowania w drodze postanowienia, jego skutkiem nie będzie jednak uchylenie decyzji, lecz, zgodnie zart. 151 § 2 k.p.a., stwierdzenie wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa. Upływ terminów, o których mowa wart. 146 § 1 k.p.a.stanowi negatywną przesłankę do uchylenia w trybie wznowieniowym decyzji i jest bezwarunkowy, niezależny od okoliczności, które spowodowały ich upływ. Termin taki nie może być przywrócony na podstawie przepisuart. 58 k.p.a., a jego upłynięcie pozbawia organ administracyjny prowadzący wznowione postępowanie możliwości orzeczenia, co do istotyi ewentualnego uchylenia lub zmiany decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym(por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2005 r., sygn. akt(...) SA/Wa 463/05 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia2009 r., sygn. akt II OSK 124/09).
W przypadku upływu 5 lat od dnia doręczenia decyzji ostatecznej, organ prowadzący wznowione postępowanie nie ma podstaw do uchylenia decyzji lub jej zmiany z przyczyn określonych wart. 145 § 1 pkt. 3-8 k.p.a.oraz wart. 145a, traci więc podstawę do badania, czy decyzja ta powinna lub nie powinna być uchylona bądź zmieniona, może jedynie wydać decyzję stwierdzającą wydanie tej decyzji z naruszeniem prawa. Przepisart. 146 § 1 k.p.a.określając początek biegu wskazanego w nim terminu posługuje się pojęciem„dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji” nie wskazując cech tego doręczenia lub ogłoszenia ani tym bardziej jego adresatów. Pozwala to na przyjęcie, że chodzi o doręczenie lub ogłoszenie decyzji wobec osób biorących udział w postępowaniu, które podlega wznowieniu. Pogląd ten potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 1776/07, precyzując, iż chodzi o doręczenie ostatniej ze stron, której decyzję doręczono. W niniejszej sprawie odwołująca nie kwestionowała, że decyzja będąca przedmiotem wznowionego postępowania, wydana w dniu 25 lutego 2014 r., została jej doręczona; okoliczność tą potwierdza również pozostała, zawarta w aktach rentowych dokumentacja, w szczególności wnioski odwołującej o przeliczenie emerytury, z których faktu złożenia wynika świadomość co do treści ww. decyzji. Od tego momentu,do dnia wydania przez Trybunał Konstytucyjny orzeczenia z dnia 6 marca 2019 r. upłynęło5 lat. Z kolei jak już zostało wskazane powyżej, przepisart. 146 § 1 k.p.a.stanowi,że uchylenie decyzji z przyczyn określonych wart. 145 § 1 pkt 3-8oraz wart. 145a § 1 k.p.a.nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat,co oznacza, że organ rentowy nie może zmienić ani uchylić zaskarżonej decyzji, może jedynie wydać decyzję stwierdzającą wydanie tej decyzji z naruszeniem prawa. Wymaga zaznaczenia, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r. stwierdzającego niezgodność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej zart. 2 Konstytucji RPw zakresie, w jakim dotyczyurodzonych w (...)r. kobiet, które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emeryturyna podstawie art. 46 tej ustawy, nie prowadził do wyrugowania z systemu prawa przepisów omówionych wyżejart. 146 i 151 k.p.a., które wiążą organ przy rozpatrywaniu skargo wznowienie postępowania.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy zważył, że w obecnym stanie prawnym brak jest podstaw do zmiany decyzji w sposób zgodny z roszczeniem sformułowanym w odwołaniu, skutkiem czego na podstawieart. 47714§ 1 k.p.c.Sąd oddalił odwołanie orzekając jak w sentencji wyroku.

ZARZĄDZENIE
(...)
K.S.