Sąd Okręgowy w Suwałkach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ca 1/19
Data wyroku: 2019-02-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Alicja Wiśniewska, Joanna Walczuk, Cezary Olszewski

Sygn. aktI.Ca 1/19

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 lutego 2019r.
Sąd Okręgowy w Suwałkach I Wydział Cywilny w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSO Joanna Walczuk

Sędziowie:

SSO Alicja Wiśniewska (spr.)
SSO Cezary Olszewski

Protokolant:

St. sekr. sądowy Wioletta Mierzejewska

po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2019 roku w Suwałkach
na rozprawie
sprawy z powództwa Syndyka masy upadłości Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo - Kredytowej wW.w upadłości likwidacyjnej z siedzibą wW.
przeciwkoE. M.
o zapłatę
na skutek apelacji powoda Syndyka masy upadłości Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo - Kredytowej wW.w upadłości likwidacyjnej z siedzibą wW.od wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w Suwałkach z dnia 22 października 2018 roku sygn. akt I C 1381/18

I
Zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądza od pozwanejE. M.na rzecz powoda Syndyka Masy upadłości Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo- Kredytowej wW.w upadłości likwidacyjnej z siedzibą wW.kwotę 330 zł (trzysta trzydzieści złotych) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 10 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty.

II
Zasadza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 137 zł (sto trzydzieści siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu przed Sądem I instancji, w tym kwotę 90 zł (dziewięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

III
Zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 150 zł (sto pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu przed Sądem II instancji, w tym w tym kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

SSO Cezary Olszewski SSO Joanna Walczuk SSO Alicja Wiśniewska
Sygn. akt I Ca 1/19

UZASADNIENIE
Syndyk masy upadłości Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej wW.w upadłości likwidacyjnej z siedzibą wW.wystąpił przeciwkoE. M.z pozwem o zapłatę kwoty 330,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 10 czerwca 2017 roku do dnia zapłaty oraz o zasądzenie kosztów procesu.
W uzasadnieniu swego żądania powód podał, że pozwana spełniła warunki członkostwa w Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo-Kredytowej wW.z siedzibą wW.i w związku z tym uczestniczy w pokrywaniu straty bilansowej. Dochodzona pozwem należność stanowi równowartość dwukrotności wpłaconych i posiadanych udziałów przezE. M.w Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo-Kredytowej wW.z siedzibą wW.. Kwota ta wyznacza zakres, w jakim pozwana jest zobligowana uczestniczyć w pokrywaniu strat bilansowych, tj. do podwójnej wysokości wpłaconych i posiadanych przez nią udziałów.
Postanowieniem z dnia 04 lipca 2018 roku wydanym w sprawie o sygn. akt VI Nc-e 1181605/18 Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym Lublin-Zachód w Lublinie stwierdził brak podstaw do wydania nakazu zapłaty i przekazał sprawę do rozpoznania tut. Sądowi.
E. M.nie zajęła merytorycznego stanowiska w sprawie.
Wyrokiem zaocznym z dnia 22 października 2018 r. w sprawie sygn. akt I C 1381/18 Sąd Rejonowy w Suwałkach I Wydział Cywilny oddalił powództwo.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne:
W dniu 9 lutego 2012 rokuE. M.złożyła deklarację członkowską w Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo-Kredytowej wW.z siedzibą wW., zobowiązując się do przestrzegania przepisów statutu i regulaminów, jak również opłacając wpisowe w wysokości 39,00 zł i wkład członkowski w wysokości 1,00 zł oraz wnosząc 1 udział. Dodatkowo, zadeklarowała comiesięczne wpłaty na Indywidualne Konto Spółdzielcze w wysokości 10,00 zł. W dniu 13 lutego 2012 rokuE. M.zobowiązała się do wniesienia dodatkowych udziałów w liczbie 10, które zadeklarowała wpłacić do Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej wW.z siedzibą wW.w terminie 30 dni od daty złożenia oświadczenia.
Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy w Warszawie z dnia 05 lutego 2015 roku ogłoszono upadłość Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej wW.z siedzibą wW.z możliwością zawarcia układu, powierzając sprawowanie zarządu całym majątkiem upadłego – zarządcy w osobieL. K.. Na mocydecyzji nr (...)z dnia 17 marca 2015 roku zarządca Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej wW.w upadłości układowej z siedzibą wW., w związku z odnotowaną za rok 2014 stratą bilansową Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej wW.z siedzibą wW., zaliczył w całości środki zgromadzone w ramach funduszu zasobowego i funduszu udziałowego na pokrycie strat Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej wW.z siedzibą wW.. Ponadto, na pokrycie strat za rok 2014 przeznaczono udziały wpłacone przez członków. W konsekwencji, wobec zaliczenia udziałów na poczet strat postanowiono, iż członkom nie przysługuje żądanie zwrotu kwot wpłaconych na udziały.
Postanowieniem z dnia 19 marca 2015r. Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy w Warszawie zmienił sposób prowadzenia postępowania upadłościowego Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej wW.z siedzibą wW.z postępowania z możliwością zawarcia układu na postępowanie obejmujące likwidację majątku upadłego, ustanawiając jednocześnie syndyka w osobieL. K..
W dniu 21 września 2015 roku złożono sprawozdanie finansowe za 2014 rok, z którego wynikało, iż Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa wW.z siedzibą wW.w 2014 roku zanotowała stratę bilansową w wysokości 2.469.289.473,26 zł, która to strata po zaliczeniu środków zgromadzonych w ramach funduszu zasobowego i funduszu udziałowego oraz udziałów wpłaconych przez członków, uległa zmniejszeniu do kwoty 2.264.215.497,98 zł.
Decyzją nr (...)z dnia 28 października 2016 roku syndyk masy upadłości Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej wW.w upadłości likwidacyjnej z siedzibą wW.stwierdził, iż członkowie Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej wW.w upadłości likwidacyjnej z siedzibą wW.ponoszą odpowiedzialność za stratę bilansową do podwójnej wysokości wpłaconych udziałów, oznaczając granice tejże odpowiedzialności w ten sposób, że każdy członek jest zobowiązany do dopłaty 100% wartości posiadanych i wpłaconych udziałów.
Następnie pismem z dnia 24 kwietnia 2017 roku syndyk masy upadłości Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej wW.w upadłości likwidacyjnej z siedzibą wW.wezwałE. M.do pokrycia strat Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej wW.w upadłości likwidacyjnej z siedzibą wW.do wysokości dwukrotności wpłaconych udziałów, tj. do zapłaty kwoty 330,00 zł w terminie 21 dni od dnia doręczenia wezwania.
Sąd Rejonowy uznał, iż powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.
Sąd Rejonowy wskazał, iż stosownie do treści art. 2 Ustawy z dnia 5 listopada 2009 roku o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych (Dz.U. z 2017 r., poz. 2486), kasa jest spółdzielnią, do której w zakresie nieuregulowanym ustawą stosuje się przepisyustawy z dnia 16 września 1982 roku – Prawo spółdzielcze(Dz.U. z 2018 r. poz. 1285). Art. 26 ust. 2 Ustawy o(...), który jest lex specialis wobecart. 90 § 1 zd. 1 Prawa Spółdzielczego, określa kolejność pokrywania strat bilansowych kas następująco, tj. w pierwszej kolejności pokrywane są z funduszu zasobowego (powstającego z wpłat wpisowego wnoszonego przez członków oraz nadwyżki bilansowej), a w części przekraczającej fundusz zasobowy – z funduszu udziałowego (powstającego z wpłat udziałów członkowskich). Stopień, w jakim wszyscy członkowie uczestniczą w pokrywaniu strat bilansowych kasy, może zostać na podstawie statutu podwyższony do podwójnej wysokości wpłaconych udziałów (art. 26 ust. 3 Ustawy o(...)).
Dalej Sąd Rejonowy wskazał, iż niewątpliwie § 59 ust. 5 statutu Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej wW.z siedzibą wW.przewiduje odpowiedzialność członków za straty do podwójnej wysokości wpłaconych udziałów, jednakże uchwałę o sposobie pokrycia strat zgodną z regulacjami statutowymi kasy winno podjąć walne zgromadzenie – zwołane po upływie roku obrachunkowego (art. 38 § 1 pkt 4 Prawa Spółdzielczegow zw. z art. 2 Ustawy o(...)). Zatem do wystąpienia dodatkowej odpowiedzialności członków kasy za stratę bilansową niezbędna jest uchwała walnego zgromadzenia o pokryciu straty. Powinna ona zobowiązywać członków kasy do wniesienia dopłat. Przesłanką do podjęcia takiej uchwały jest poziom funduszu zasobowego i udziałowego niewystarczający do pokrycia straty. Uchwała o pokryciu straty bilansowej przez wezwanie członków do wniesienia dopłat powinna zapaść w terminie 6 miesięcy po upływie roku obrachunkowego, na walnym zgromadzeniu zwołanym w celu między innymi zatwierdzenia rocznego sprawozdania finansowego na podstawieart. 39 § 1 Prawa Spółdzielczegow zw. z art. 2 Ustawy o(...)i art.art. 53 ust. 2a Ustawy z dnia 29 września 1994 roku o rachunkowości(Dz. U. z 2018 r., poz. 395).
Zdaniem Sądu Rejonowego w przedmiotowej sprawie walne zgromadzenie Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej wW.z siedzibą wW.nie podjęło uchwały o dodatkowej odpowiedzialności jej członków za stratę bilansową. Ponadto obecnie uchwała ta nie może być już podjęta, bowiem w jednostkach, w których ogłoszono upadłość, organ ten nie zatwierdza sprawozdania finansowego. Skoro walne zgromadzenie nie podjęło, w określonym czasie po zakończeniu okresu obrachunkowego, stosownej uchwały, to po stronie członków Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej wW.z siedzibą wW.nie powstało zobowiązanie do pokrycia strat. Syndyk swoją decyzją nie może zastępować uchwały walnego zgromadzenia, tym samym nie może zobowiązywać członków Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej wW.z siedzibą wW.do wpłacenia podwójnych udziałów na pokrycie strat za 2014 r.
Sąd Rejonowy wskazywał, że przepisyustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawczenie odbierają upadłemu uprawnienia do zwoływania zgromadzeń wspólników czy walnych zgromadzeń.Artykuł 75 ust. 1 Prawa upadłościowegowskazuje bowiem, iż z chwilą ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego, upadły traci prawo zarządu oraz możliwość korzystania i rozporządzania mieniem wchodzącym do masy upadłości. Upadły zachowuje jednak swoje uprawnienia organizacyjne i nie traci osobowości prawnej (art. 185 ust. 2 Prawa upadłościowego). Sąd Rejonowy w tym zakresie odwołał się do poglądów doktryny, zgodnie z którymi organy osoby prawnej w upadłości w dalszym ciągu są czynne, z tym zastrzeżeniem, że mogą w zasadzie dokonywać tylko takich czynności, które dotyczą spraw organizacyjnych osoby prawnej. Zwołanie zgromadzenia wspólników należy niewątpliwie do sfery spraw organizacyjnych (korporacyjnych) osoby prawnej. Syndyk masy upadłości Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej wW.w upadłości likwidacyjnej z siedzibą wW.nie ma zatem kompetencji do wzywania członków Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej wW.w upadłości likwidacyjnej z siedzibą wW.do uzupełnienia przez nich udziałów do podwójnej wysokości.
Wątpliwości Sądu Rejonowego budziło stosowanie przepisu art. 26 ust. 3 Ustawy o(...)w przypadku, gdy do czynienia mamy z upadłością likwidacyjną kasy. Upadłość likwidacyjna ma na celu bowiem zaspokojenie wierzycieli- także członków spółdzielni, od których obecnie żąda się zapłaty. Jednakże celem przepisu art. 26 ust. 3 Ustawy o(...)jest poprawienie stabilności finansowej kasy, a w przypadku jej upadłości likwidacyjnej, cel ten nie może zostać już osiągnięty. W konsekwencji żądanie dopłat, celem pokrycia straty prowadzi bezpośrednio do zaspokojenia wierzycieli, a więc narusza cel art. 26 ust. 3 Ustawy o(...), a nadto stoi w sprzeczności zart. 19 § 3 Prawa Spółdzielczego, który zwalnia członków spółdzielni z odpowiedzialności za zobowiązania spółdzielni.
Dodatkowo Sąd Rejonowy wskazał, iż roszczenie dochodzone pozwem jest przedawnione. W dniu 9 lipca 2018 roku weszła w życie ustawa z dnia 13 kwietnia 2018 roku o zmianie ustawy – Kodeks cywilny i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 1104), która nakazuje sądom uwzględnianie z urzędu zarzutu przedawnienia. Według nowego brzmieniaart. 117 § 21kcpo upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi.
Termin przedawnienia roszczenia syndyka masy upadłości Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej wW.w upadłości likwidacyjnej z siedzibą wW.wobecE. M.o dopłatę, jako związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej, należy ustalić na 3 lata (art. 118 kc). Z kolei, stosownie do treściart. 120 § 1bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie.
Początek biegu przedawnienia należało ustalić na podstawie najwcześniejszego momentu, w którym Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa wW.w upadłości likwidacyjnej z siedzibą wW.mogła domagać się dopłaty, celem pokrycia straty bilansowej. O tym, że Kasa ma długi, których nie jest w stanie sama pokryć było już wiadome najpóźniej w lutym 2015 r., kiedy to ogłoszono jej upadłość. Od tego więc czasu syndyk miał 3 lata na dochodzenie ewentualnych roszczeń należnych upadłemu. Późniejsze próby stworzenia pewnych decyzji, aby umożliwić zebranie jak największej ilości środków i wykorzystanie w tym celu pojedynczych przepisów prawa, nie mogą konwalidować tej czynności.
Zatem, zdaniem Sądu Rejonowego, żądanie dopłat celem pokrycia straty bilansowej za rok 2014 roku, zgłoszone w niniejszej sprawie, było przedawnione.
Ponadto Sąd Rejonowy uznał, iż powództwo było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, tj. z zasadą sprawiedliwości społecznej. Sąd Rejonowy zauważył, że członkowie Kasy to przede wszystkim osoby, które chciały ulokować swoje środki pieniężne. Nie skorzystały w tym zakresie z ofert banku a postanowiły zostać członkami(...). Wiązało się to z pokryciem udziałów. Wpłacili oni swoje środki na udziały, następnie ulokowali swoje oszczędności. Aktualnie nie odzyskali oni swoich pieniędzy od upadłego. Oszczędności wniesione do(...)-u zostały pokryte przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny, który gwarantuje bezpieczeństwo depozytów wbankach (...)-ach do równowartości 100.000 Euro w złotych. Stracili wpłacone udziały. Są pokrzywdzeni całą tą sytuacją. A obecnie mają jeszcze uczestniczyć w pokryciu strat- poniesieniu kosztów postępowania upadłościowego i ewentualnego pokrycia strat wierzycieli- w tym także ich. Nastąpiła tu kumulacja członków(...)- są jednocześnie wierzycielami a przez powoda traktowani są także jako dłużnicy.
Powód Syndyk masy upadłości Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo - Kredytowej wW.w upadłości likwidacyjnej z siedzibą wW.zaskarżył opisany wyżej wyrok w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił obrazę przepisów prawa materialnego, tj.:
1.art. 75 ust. 1 i art. 173 ustawy Prawo upadłościowe orazart. 134 ustawy Prawo spółdzielczew zw. z art. 185 ust. 2 ustawy Prawo upadłościowe a takżeart. 38 § 1 pkt 4 ustawy Prawo spółdzielczei § 59 ust 5 statutu(...)wW.poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że po ogłoszeniu upadłości(...)wW.walne zgromadzenie Kasy nadal posiada wyłączne uprawnienie do ustalenia sposobu pokrycia straty bilansowej Kasy, o której to uchwale mowa jest wart. 38 § 1 pkt 4 ustawy Prawo spółdzielcze, bez której to uchwały, zdaniem Sądu, nie powstaje roszczenie Kasy przeciwko jej członkom o zapłatę z tytułu podwyższonej odpowiedzialności za straty z § 59 ust 5 Statutu(...)wW.- podczas gdy:
(1) powstanie roszczenia z tytułu podwójnej odpowiedzialności członków za straty Kasy nie wymaga uprzedniego podjęcia dodatkowej uchwały walnego zgromadzenia o sposobie pokrycia straty albowiem powstanie straty bilansowej stanowi, na mocy § 59 ust. 5 Statutu Kasy, samoistną przesłankę odpowiedzialności członków wobec(...)wW.; w szczególności, że wprowadzenie do Statutu Kasy zasady podwyższonego uczestnictwa jej członków w pokrywaniu strat nastąpiło już na podstawie uchwały walnego zgromadzenia (a ściślej Zwyczajnego Zebrania Przedstawicieli Członków Kas) z dnia 27 czerwca 2013 r. w oparciu o ustawowe upoważnienie do podjęcia takiej uchwały zawarte w art. 26 ust. 3 ustawy o(...), który to przepis wyklucza inny tryb podwyższenia odpowiedzialności członków Kasy aniżeli w drodze zmiany (uchwalenia) Statutu, w tym wyklucza konieczność podejmowania dodatkowej uchwały walnego zgromadzenia, o której mowa wart. 38 ust. 1 pkt. 4 ustawy Prawo Spółdzielcze; a nawet przy przyjęciu istnienia obowiązku podjęcia decyzji co do sposobu pokrycia straty:
(2) po ogłoszeniu upadłości Kasy wszystkie czynności mające charakter czynności zarządzania i rozporządzania mieniem upadłej spółdzielni mogą być dokonywane tylko przez organy postępowania upadłościowego, tj. przez ustanowionego przez sąd upadłościowy syndyka masy upadłości przy ewentualnym udziale rady wierzycieli lub sędziego-komisarza, zaś wszelkie organy upadłego (w tym organy uchwałodawcze) tracą jakiekolwiek uprawnienia o charakterze majątkowym stosownie doart. 75 ust 1 i art. 173 Prawa upadłościowegoorazart. 134 ustawo Prawo spółdzielcze, zachowując jedynie uprawnienia o charakterze organizacyjnym (korporacyjnym), o których to uprawnieniach mowa wart. 185 § 4 Prawa upadłościowego; w szczególności sam fakt, że „zwołanie zgromadzenia wspólników należy niewątpliwie do sfery spraw organizacyjnych (korporacyjnych osoby prawnej nie upoważnia do analogicznej i automatycznej oceny charakteru prawnego uchwał, jakie miałyby być podejmowane na zwołanym zgromadzeniu. 
2.art. 26 ust. 3 ustawy oSpółdzielczych (...)(dalej: „ustawa o(...)”) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że stosowanie w realiach niniejszej sprawy przepisu art. 26 ust. 3 ustawy o(...)uzasadniające żądanie przez powoda zapłaty jest sprzeczne z celem tego przepisu, którym jest poprawienie stabilności finansowej kasy - podczas gdy - art. 26 ust. 3 ustawy o(...)nie stanowi podstawy prawnej roszczenia Powoda, stanowiąc jedynie ustawowe upoważnienie organów uchwałodawczych Kasy do podjęcia uchwały o zmianie (uchwaleniu) statutu Kasy zwiększającego zakres uczestnictwa członków Kasy w pokrywaniu jej strat do „ podwójnej wysokości wpłaconych udziałów, a co za tym idzie przepis ten nie może stanowić podstawy prawnej oddalenia roszczenia Syndyka, które to roszczenie wynika z innej podstawy prawnej, tj. § 59 ust. 5 Statutu Kasy;
3.art. 19 § 3 ustawy Prawo spółdzielczepoprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że żądanie od członków Kasy dopłat w celu pokrycia straty w sytuacji gdy(...)wW.jest w upadłości likwidacyjnej naruszaart. 19 § 3 ustawy Prawo spółdzielcze, który zwalania członków spółdzielni z odpowiedzialności wobec wierzycieli - podczas gdy - przewidziany w tym przepisie zakres odpowiedzialności członków spółdzielni dotyczy odpowiedzialności członków Kasy wobec jej wierzycieli, nie dotyczy zaś odpowiedzialności członków wobec samej spółdzielni; innymi słowy przepis art. 19 § 3 cytowanej ustawy przewiduje jedynie zakaz dochodzenia przez wierzycieli roszczeń bezpośrednio od członków, nie stanowi natomiast żadnych ograniczeń w dochodzeniu przez spółdzielnię roszczeń wobec swoich członków z tytułu ich odpowiedzialności za wykonanie statutowego obowiązku wpłaty udziałów lub wpłaty kwot odpowiadających podwyższonej odpowiedzialności członków Kasy z tytułu powstałej straty, jak również nie limituje zakresu stosowania tego przepisu od tego czy spółdzielnia jest w stanie upadłości;
4.art. 118 k.c.iart. 120 § 1 k.c.w zw. zart. 455 k.c.poprzez błędne uznanie, że roszczenie powoda jest związane z prowadzeniem działalności gospodarczej Kasy i termin jego przedawnienia wynosi 3 lata jak również poprzez uznanie że najwcześniejszym możliwym terminem, w którym Syndyk mógł domagać się zapłaty od członków kasy z tytułu ich odpowiedzialności za stratę bilansową był moment ogłoszenia upadłości(...)czyli luty 2015r." - podczas gdy:
(1) roszczenie z tytułu podwójnej odpowiedzialności członków za straty Kasy nie jest roszczeniem związanym z prowadzoną przez(...)wW.działalnością gospodarczą (którą stosownie do art. 3 ust 1 ustawy o(...)jest zasadniczo udzielanie pożyczek i kredytów oraz gromadzeniem środków pieniężnych) lecz jest osobnym, nie związanym z działalnością gospodarczą Kasy roszczeniem, wynikającym wprost ze Statutu Kasy, a ściślej z trwającego między członkiem Kasy (spółdzielni) a Kasą (spółdzielnią) stosunku członkostwa; a co za tym idzie roszczenie Powoda podlega 6-letniemu terminowi przedawnienia, który stosownie do art. 5 ust. 2 zd. 2 ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw rozpoczął swój bieg z dnia 9 lipca 2018 r., a nawet przy przyjęciu 3-letniego terminu przedawnienia (2) terminem, od którego w realiach niniejszej sprawy można byłoby najwcześniej liczyć termin przedawnienia zgodnie zart. 120 zd. 2 k.c.w zw zart. 455 k.c.jest dzień 21 września 2015 r., jako dzień sporządzenia sprawozdania finansowego(...)wW.za rok 2014 r.
5.art. 5 k.c.poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i dowolne uznanie, że roszczenie powoda skierowane przeciwko pozwanej jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, tj. z zasadą sprawiedliwości społecznej albowiem pozwana, która wraz z przystąpieniem do(...)wW.wpłaciła udziały i jako wierzyciel Kasy nie powinna być traktowana jako jej dłużnik - podczas gdy:
(1) dla oceny istnienia granic i kierunków rozstrzygnięcia w oparciu oart. 5 k.c.konieczne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, będącego podstawą jego oceny z perspektywy zasad współżycia społecznego, zaś Sąd Rejonowy nie poczynił w opisanym zakresie żadnych ustaleń faktycznych, a ściślej nie przeprowadził jakiekolwiek postępowania dowodowego co do tego czy pozwana jest wierzycielem(...)wW.i jest „pokrzywdzona całą tą sytuacją", jak również nie przeprowadził postępowania w zakresie sytuacji majątkowej pozwanej, czy też przyczyn niewykonania przez nią obowiązków statutowych, w tym związanych z czynnym uczestniczeniem w „życiu” Kasy (co przede wszystkim oznacza udział w walnych zgromadzeniach Kasy, zapoznawanie się z treścią podejmowanych przez walne zgromadzenie uchwał lub ich zaskarżanie);
(2) pozwana dobrowolnie akceptowała postanowienia Statutu Kasy przystępując do(...)wW.i stając się członkiem (współwłaścicielem) Kasy, w tym dobrowolnie godząc się na obowiązek wpłacenia udziału oraz funkcjonujących w Kasie sposobów pokrycia starty, stosownie do § 59 ust 5 Statutu;
(3) pozwana na żadnym etapie postępowania nie podnosiła zarzutu w zakresie sprzeczności roszczenia powoda z zasadami współżycia społecznego, jak również nie podnosiła żadnych okoliczności, które mogłyby być oceniane z perspektywyart. 5 k.c.; co nie pozostaje bez wpływu na istniejące domniemanie, że korzystający z prawa podmiotowego Syndyk - dochodzący roszczeń wynikających z prawnie ważnego i obowiązującego strony procesu Statutu Kasy - postępuje zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zaś ciężar dowodu istnienia okoliczności faktycznych uzasadniających zarzut naruszeniaart. 5 k.c.spoczywał na pozwanej, która nawet nie usiłowała wykazywać tych okoliczności, mogących stanowić o sprzeczności roszczenia Powoda z zasadą sprawiedliwości społecznej.
Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o:
- zmianę zaskarżonego wyroku przez zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kwot dochodzonych pozwem;
- zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania według norm przepisanych, z uwzględnieniem kosztów pomocy prawnej adwokata udzielonej w toku postępowania apelacyjnego.
Pozwana nie zgodziła się z zarzutami apelacji i wniosła o jej oddalenie.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja powoda zasługiwała na uwzględnienie.
W ocenie Sądu Okręgowego okoliczności podniesione w apelacji uprawniają do odmiennej oceny stanu faktycznego i wyciągnięcia odmiennych wniosków. Słusznie podniósł apelujący, iż Sąd Rejonowy orzekając w sprawie dopuścił się  naruszenia art. 75 ust. 1 i art. 173 ustawy Prawo upadłościowe orazart. 134 ustawy Prawo spółdzielczew zw. z art. 185 ust. 2 ustawy Prawo upadłościowe, a takżeart. 38 § 1 pkt 4 ustawy Prawo spółdzielczei § 59 ust 5 statutu(...)wW..
Podkreślenia wymaga, iż w literaturze tematu prezentowane jest stanowisko, że przepis art. 26 ust. 3 ustawy o(...)dotyczy odpowiedzialności członka kasy za straty in abstracto. Autorzy tego poglądu twierdzą, że ta regulacja nie jest bezpośrednim źródłem powstania wierzytelności. Odpowiedzialność in concreto członka kasy za stratę bilansową realizowana jest w ściśle określonym ładzie proceduralnym. Odpowiedzialność ta nigdy nie powstaje zatem ani ipso iure ani automatycznie z chwilą powstania straty bilansowej. Poddanie powstania tej odpowiedzialności in concreto odpowiednim procedurom korporacyjnym jest uzasadnione potrzebą ochrony praw dla członka kasy (m.in. prawo zaskarżenia uchwały walnego zgromadzenia). Przepis art. 38 § 1 pkt 4 pr. spół. w zw. z art. 2 ustawy o(...)stanowi, że do wyłącznej właściwości walnego zgromadzenia należy podejmowanie uchwał w sprawie podziału nadwyżki bilansowej (dochodu ogólnego) lub sposobu pokrycia strat. Jeżeli przed ogłoszeniem upadłości kasy podjęto, we właściwym trybie, prawomocną uchwałę organu stanowiącego kasy w sprawie sposobu pokrycia straty poprzez zobowiązanie członków do uzupełnienia wkładów członkowskich, wówczas syndyk masy upadłości ma niezaprzeczalny tytuł prawny do dochodzenia odpowiednich roszczeń w stosunku do członków kasy. Wierzytelność taka wchodzi w skład masy upadłości i podlega likwidacji na zasadach ogólnych. Syndyk jest w takim przypadku wykonawcą roszczenia upadłej kasy w stosunku do jej członka. Kompetencję syndyka do dochodzenia po ogłoszeniu upadłości roszczeń ze stosunku członkostwa skonkretyzowanych przed ogłoszeniem upadłości podkreśla przepisart. 135 Ustawy prawo spółdzielczew zw. z art. 2 ustawy o(...), zgodnie z którym po ogłoszeniu upadłości członkowie spółdzielni, na żądanie syndyka upadłości, niezwłocznie uiszczają niewpłaconą jeszcze część udziału. Przepis art. 135 Ustawy prawo spół. w zw. z art. 2 Ustawy o(...)odnosi się do skonkretyzowanego przed ogłoszeniem upadłości zobowiązania członka spółdzielni wobec spółdzielni.
Nie dotyczy to sytuacji gdy kasa przed ogłoszeniem upadłości odnotowała stratę bilansową, z którą statut kasy wiąże zwiększoną odpowiedzialność członka ale walne zgromadzenie nie podjęło przed ogłoszeniem upadłości kasy uchwały w sprawie sposobu pokrycia strat, poprzez żądanie dodatkowych wpłat od członków albo w ogóle nie podjęło w wyznaczonym terminie jakiejkolwiek uchwały w sprawie pokrycia straty.
Z powyższym stanowiskiem Sąd Okręgowy się nie zgadza i uznaje, iż powstanie straty bilansowej, na mocy § 59 ust. 5 Statutu Kasy, stanowi samoistną przesłankę odpowiedzialności członków wobec(...)wW.. Zasada taka została wprowadzona do Statutu Kasy na podstawie uchwały walnego zgromadzenia (Zwyczajnego Zebrania Przedstawicieli Członków Kasy) z dnia 27 czerwca 2013 r. w oparciu o ustawowe upoważnienie do podjęcia takiej uchwały zawarte w art. 26 ust. 3 Ustawy o(...). Przepis ten nie wskazuje aby istniał inny tryb podwyższenia odpowiedzialności członków Kasy aniżeli w drodze zmiany bądź uchwalenie Statutu. Nie istnieje zatem konieczność podejmowania dodatkowej uchwały walnego zgromadzenia, o której mowa wart. 38 ust. 1 pkt. 4 Ustawy prawo spółdzielcze.
Sąd Okręgowy przychyla się do stanowiska prezentowanego w doktrynie, zgodnie z którym już z samego porównania treści art. 26 Ustawy o(...)oraz § 59 statutu kasy wynika, że powstanie bilansowej straty w kasie stanowi samodzielną przesłankę odpowiedzialności członków kasy „w podwójnej wysokości wpłaconych udziałów”. Postanowienie § 59 pkt 3 statutu upoważnia walne zgromadzenie (zebranie przedstawicieli) tylko do powzięcia uchwały „zobowiązującej członków do wcześniejszego wpłacenia udziałów, niż to przewiduje statut”, co w kontekście przepisuart. 135 Ustawy prawo spółdzielczeoznacza, że przedmiotowe postanowienie odnosi się do czasu przed ogłoszeniem upadłości kasy. Inne rozumienie postanowienia, o którym mowa, oznaczałoby, że statutowa norma może w istotny sposób modyfikować normę ustawową mającą charakter ius cogens. Czasu przed ogłoszeniem upadłości spółdzielni dotyczy również przepisart. 38 § 1 pkt 4 Ustawy prawo spółdzielcze, przewidujący wyłączną właściwość walnego zgromadzenia do „podejmowania uchwał w sprawie podziału nadwyżki bilansowej (dochodu ogólnego) lub sposobu pokrycia strat”. Chodzi o to, że według zgodnego stanowiska orzecznictwa i doktryny czynności będące czynnościami zarządzania i rozporządzania mieniem upadłej spółdzielni mogą być dokonywane tylko przez organy postępowania upadłościowego, w szczególności przez syndyka przy ewentualnym udziale rady wierzycieli lub sędziego-komisarza (zob. art. 206 ust. 1–5 i art. 213 ust. 1 i 2 Ustawy prawo upadłościowe). Z tytułu zadeklarowanych, a jeszcze niewpłaconych udziałów spółdzielni przysługuje do członka wierzytelność, która po ogłoszeniu upadłości spółdzielni staje się natychmiast wymagalna, bez względu na termin wnoszenia udziałów określony w statucie spółdzielni. Udziały wpłacone przez członków tworzą jeden z funduszów własnych spółdzielni, choć w zwykłym toku zdarzeń (tj. poza upadłością spółdzielni) członkowie spółdzielni mogą rozporządzać nimi w czasie trwania członkostwa albo żądać ich zwrotu w razie ustania stosunku członkostwa (art. 21, art. 26, art. 27 § 1 i 2, art. 29 § 1, art. 78 § 1 pkt 1 i art. 125 § 3 Ustawy prawo spółdzielcze)-(...)– Odpowiedzialność członków kasy po ogłoszeniu jej upadłości.
Sąd zauważa, iż na podstawieart. 61 Prawa upadłościowego, z dniem ogłoszenia upadłości majątek(...)stał się masą upadłości. Składnikiem masy upadłości są również roszczenia wobec członków(...)o uiszczenie niewpłaconej jeszcze przez nich części zadeklarowanych wcześniej udziałów na postawieart. 135 Prawa spółdzielczegooraz roszczenia o dopłatę 100% wartości posiadanych i wpłaconych przez spółdzielców udziałów na postawie § 59 ust. 5 Statutu(...)w zw. z art 26 ust. 3 Ustawy o skok.
W świetle przepisów ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, (obecnie t.j. Dz. U. z 2017, poz. 2344 (art. 433 pkt 1) z dniem ogłoszenia upadłości organy zarządzające i nadzorcze banku (przepisy o bankach stosuje się odpowiednio do skok-ów) ulegają rozwiązaniu. Ograniczenie kompetencji walnego zgromadzenia następuje też na podstawieart. 53a ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości, zgodnie z którym „roczne sprawozdanie finansowe jednostki, (,..) podlega zatwierdzeniu przez organ zatwierdzający, nie później niż 6 miesięcy od dnia bilansowego”, z tym że, w świetle ust. 2a „przepisy ust. 1 i 1 a nie dotyczą jednostek, w stosunku do których ogłoszona została upadłość”.
Z kompetencji walnego zgromadzenia z chwilą ogłoszenia upadłości zostało wyłączone prawo zarządzania i rozporządzania majątkiem upadłego wchodzącym do masy upadłości. Z przepisówprawa upadłościowegonie wynika bezpośrednia kompetencja Syndyka do zastępowania organu uchwałodawczego jakim jest walne zgromadzenie. Jeśli nie wynika to z istoty kompetencji (jak np. braku możliwości udzielenia absolutorium), ani ustawy szczególnej (jak art. 53a ustawy z 29 września 1994 r, o rachunkowości) należy przyjąć, że kompetencji innych organów niż nadzorcze i zarządzające nie można domniemywać.
Jak to wcześniej wyjaśniono takie przejęcie kompetencji jednak nie było potrzebne, wobec powstania samodzielnej podstawy roszczenia, bez potrzeby podejmowania dodatkowej uchwały w trybieart. 38 ust. 4 prawa spółdzielczego. W ocenie Sądu Okręgowego odpowiedzialność pozwanej i innych spółdzielców wcale nie została wykreowana przez „decyzję” Syndyka nr(...)z 28.10.2016 r., a opiera się na regulacji Statutu i Ustawy o(...).
Rację ma skarżący, iż jedną z podstawowych zasadprawa spółdzielczegojest odpowiedzialność członków za zobowiązania spółdzielni (art. 19 § 2 Prawa spółdzielczego), za niepowodzenie ekonomicznej je działalności. Art. 26 ust. 3 Ustawy o(...), stworzył możliwość rozszerzenia - na podstawie odpowiednich postanowień statutu - zakresu tej odpowiedzialności. Pomiędzy art. 26 ust. 3 Ustawy o skok aart. 19 § 2 Prawa spółdzielczegozachodzi relacja lex specialis – lex generalis, przewidziana generalnie w treści art. 2 Ustawy o skok, który wyraźnie przyznaje pierwszeństwo przepisom regulującym powstanie i funkcjonowanie(...)-ów przed przepisami dotyczącymi innych rodzajów spółdzielni.
Decyzja o przyjęciu podwyższonej odpowiedzialności majątkowej członków(...)za wszelkie straty tej kasy została podjęta przed ogłoszeniem upadłości uchwałą Zwyczajnego Zebrania Przedstawicieli Członków Kasy z 27.06.2013 r. Uchwała została zarejestrowana przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, XIV Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego. Przy dokonywaniu wpisu do rejestru, sąd rejestrowy byt zobowiązany do dokonać zbadania formalnej prawidłowości ogłoszenia i przeprowadzenia zebrania przedstawicieli.
Oczywistym jest, zgodnie z brzmieniemart. 19 § 3 Prawa spółdzielczego, że członek spółdzielni nie odpowiada wobec wierzycieli spółdzielni za jej zobowiązania.
W ocenie Sądu Okręgowego roszczenie powoda nie może być postrzegane jako sprzeczne z tym uregulowaniem. Wzmiankowany przepis ma bowiem na celu wyłączenie możliwości dochodzenia roszczeń względem konkretnych członków spółdzielni przez poszczególnych jej wierzycieli. Przepis ten nie wyłącza natomiast odpowiedzialności członków względem samej spółdzielni za straty powstałe w spółdzielni. Na pokrycie zobowiązań spółdzielni mogą być przeznaczone zadeklarowane przez członka udziały. Istotąart. 19 § 3 Prawa spółdzielczegojest bezpośrednia odpowiedzialność członków spółdzielni wobec spółdzielni, a nie wobec jej wierzycieli.
Sąd Okręgowy analizując zagadnienie przedawnienia stwierdza, że roszczenie nie było przedawnione.
Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata (art. 118 kc.).
Dochodzone w niniejszej sprawie roszczenie nie jest powiązane z prowadzoną przez(...)działalnością gospodarczą. Stanowi ono roszczenie z tytułu członkostwa w spółdzielni. Tylko stosunki prawne pomiędzy Kasą a pozwaną wynikające z zawieranych umów dotyczących gromadzenia środków pieniężnych, udzielania pożyczek i kredytów czy prowadzenia rozliczeń finansowych są podobne do relacji przedsiębiorcy z konsumentem. Natomiast podstawa dochodzonego roszczenia wynika -wprost z ustawy i Statutu, jest typowym stosunkiem wewnątrzspółdzielczym, wynika nie z umowy gospodarczej zawartej przez pozwaną z Kasą, lecz z samego członkostwa. Roszczenia wewnątrzspółdzielcze związane są z prowadzeniem przez spółdzielnię działalności gospodarczej tylko wtedy, gdy wynikają z zawartej pomiędzy spółdzielnią a jej członkiem umowy i to umowy, której realizacja mieści się w prowadzonej przez spółdzielnię działalności gospodarczej, którą może być budownictwo mieszkaniowe i związany z tym obowiązek uzupełnienia wkładów budowalnych przez spółdzielców (uzasadnienie uchwały 7 sędziów SN roku, sygn. akt III 69/16.
Sąd Okręgowy uznaje, że powód może dochodzić od pozwanej jako członka(...)kwot odpowiadających wartości wpłaconych i przejętych przez niego udziałów przez 6 lat od roku ich wymagalności. Rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia miało miejsce w 2015 r., kiedy to stwierdzono stratę bilansową.
Ustalenie konkretnego dnia pozostaje bez znaczenia dla kierunku rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, skoro wedleart. 118 k.c.koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. Nawet jednak przyjęcie trzyletniego terminu przedawnienia oznacza, że dochodzone roszczenie mogło być zgłoszone do końca 2018 r., a ten termin został zachowany. Początkową datą od której rozpoczął bieg termin przedawnienia była data sporządzenia bilansu (2015 r.), a nie data ogłoszenia upadłości.
Sąd Rejonowy wadliwie uznał, iż żądanie dopłat przez Syndyka jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Obowiązek pokrywania straty bilansowej przez członków skoków w określonym zakresie wynika z przepisów prawa o randze ustawowej i pozaustawowej. Twierdzenie, że jest to niesprawiedliwe społecznie wymagałoby pogłębionego wywodu, a tego Sąd Rejonowy nie uczynił. Z akt sprawy nie wynika, aby pozwana utraciła lokaty niepokryte przez Fundusz Gwarancyjny. Członkostwo w(...)-u jest dobrowolne, nie została też wyłączona możliwość wystąpienia ze spółdzielni i uniknięcia negatywnych konsekwencji o których mowa wyżej. Pozwana również mogła, jak każdy członek spółdzielni, takie działania podjąć. Nie zostały wykazane żadne szczególne okoliczności po stronie pozwanej, które uzasadniałyby pogląd odmienny.
Roszczenie powoda w zakresie odsetek znajdowało natomiast uzasadnienie w brzmieniuart. 481 § 1 k.c.stanowiącego, że jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Uregulowanie to pozostaje w zgodzie z zasadą przyjętą wart. 481 § 2 zd. 1 k.c., która przewiduje, że jeżeli stopa odsetek nie została umownie ustalona należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości tam wskazanej. Mając na uwadze powyższe okoliczność, zasądzono od pozwanej na rzecz powoda odsetki ustawowe za opóźnienie od zasądzonej kwoty 330 zł od dnia 10 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty.
Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na podstawie przepisuart. 386 § 1 kpczmienił zaskarżone orzeczenie i uwzględnił powództwo w całości.
W przedmiocie kosztów procesu zarówno przed Sąd I- ej jak i II-giej instancji Sąd Okręgowy orzekł na podstawieart.98§1 k.p.c.Pozwana jako przegrywająca proces w obu instancjach winna zwrócić powodowi koszty procesu w postaci kosztów sądowych oraz wynagrodzenia fachowego pełnomocnika. Wysokość wynagrodzenia fachowego pełnomocnika ustalono na podstawie§ 2 pkt 1 oraz §2 pkt 1w zw. z §10 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1668 ze zm.).
SSO Alicja Wiśniewska SSO Cezary Olszewski SSO Joanna Walczuk