Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 1829/19
Data wyroku: 2020-10-23 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Postępowanie egzekucyjne, Zwolnienie spod egzekucji
Podstawa prawna: art. 841 § 1 kpc

Sygn. akt III Ca 1829/19

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 3 lipca 2018 r. Sąd Rejonowy w Pabianicach w sprawie z powództwaP. M.przeciwkoPrzedsiębiorstwu Handlowo-Usługowo-Gastronomicznemu (...)E. M.i J.(...) spółce jawnejwŁ.o zwolnienie zajętych przedmiotów spod egzekucji, oddalił powództwo i zasądził odP. M.na rzeczPrzedsiębiorstwa Handlowo-Usługowo-Gastronomicznego (...)E. M.i J.(...) spółki jawnejwŁ.kwotę 3.600 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Apelację od powyższego orzeczenia wniósł powód, zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1
sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego wskutek naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, mianowicieart. 233 § 1 k.p.c.poprzez dokonanie oceny dowodów:

a
w sposób niewszechstronny tj. przyjęcie, że(...) Sp. z o.o.z siedzibą wP., mogła być właścicielem ruchomości znajdujących się na nieruchomości położonej wW.42, zajętych przez pozwanego w toku postępowania zabezpieczającego, podczas gdy przedmiotem działalności(...) Sp. z o.o.z siedzibą wP.jest wyłącznie sprzedaż hurtowa alkoholi, a Spółka nigdy nie zajmowała się wytwarzaniem oraz nie nabyła w toku działalności w/w przedmiotów;

b
w sposób niewszechstronny tj. przyjęcie, żeR. M., zawierając umowę darowizny nie działał powodowany causa donandi tj. z zamiarem nieodpłatnego uposażenia synaP. M., lecz dążył do udaremnienia bądź opóźnienia spodziewanych egzekucji, związanych z długami własnymi, w tym zaciągniętymi w związku z działalnościąspółki (...), podczas gdy w tym okresie czasu darczyńca nadal był wspólnikiem prosperującej(...) spółka jawnaR. M.i Wspólnicy z siedzibą wP.oraz posiadał przysługujący mu z tego tytułu udział kapitałowy, a także prawo do udziałów w zyskach Spółki;

2
naruszenie przepisów prawa materialnego:

c
art. 58 § 1 kodeksu cywilnegopoprzez przyjęcie, że umowa darowizny ruchomości, zawarta pomiędzyR. M.aP. M.jest nieważna, z powodu jej sprzeczności z prawem, podczas gdy na gruncie niniejszej sprawy nie ustalono by przeciwko stronom kiedykolwiek toczyło się postępowanie przygotowawcze w tym zakresie, a ewentualne stwierdzenie, że swoim zachowaniem wypełnili oni znamiona przestępstwa stypizowanego wart. 300 § 1 i 300 § 2 k.k.mogłoby wywołać sankcję jedynie na gruncie prawa karnego;

d
art. 890 § 1 kodeksu cywilnegopoprzez przyjęcie, że konwalidacja umowy darowizny, zawartej pomiędzy stronami bez zachowania formy aktu notarialnego, może nastąpić wyłącznie przez fizyczne wydanie rzeczy obdarowanemu, podczas gdy wykonanie takiej umowy może nastąpić w trybieart. 349 k.c..

W konsekwencji podniesionych zarzutów skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku - zwolnienie spod egzekucji (zabezpieczenia) wszystkich ruchomości zajętych w dniu 7 lutego 2018 roku przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w ŁowiczuM. A.w toku postępowania zabezpieczającego prowadzonego pod sygn. akt: KM 915/17, znajdujących się na terenie nieruchomości położonej wW.42 gminaP., wymienionych w zawiadomieniu o zajęciu ruchomości pod pozycjami od 1 do 16 oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania przed sądem I instancji według norm prawem przepisanych oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
W odpowiedzi na apelację pozwany oddalenie apelacji w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu.
Ustalenia faktyczne Sądu I instancji, istotne dla rozstrzygnięcia, nie budzą wątpliwości. Stąd te ustalenia Sąd odwoławczy w pełni podziela i przyjmuje za podstawę własnego rozstrzygnięcia.
Stosownie do treściart. 233 § 1 k.p.c.sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów, według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.
W kontekście zarzutu naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.nie sposób zgodzić się z apelującym, że Sąd Rejonowy dokonał błędnej oceny materiału dowodowego przez przyjęcie, że(...) Sp. z o.o.z siedzibą wP., mogła być właścicielem ruchomości znajdujących się na nieruchomości położonej wW.42, zajętych w toku postępowania zabezpieczającego. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż wątpliwości, co do własności ruchomości podlegających zajęciu, nasunęły zeznania świadkaR. M., który miał w ramach ustnej umowy darowizny przekazać ruchomości na rzecz syna (powoda w sprawie). Z zeznań świadka jednoznacznie wynika, że zajęte przedmioty były gromadzone przez niego oraz w ramach działalności firmy, której był współwłaścicielem. Świadek nie potrafił wskazać, które z tych ruchomości były jego własnością, a które własnością firmy. W kontekście zeznań świadka bez znaczenia pozostaje twierdzenie apelującego, że przedmiotem działalności(...) Sp. z o.o.(firmy (...)) była wyłącznie sprzedaż hurtowa alkoholi, co – na marginesie wskazując - zostało podniesione przez stronę powodową dopiero w apelacji i bez wykazania prawdziwości tego twierdzenia. ŚwiadekR. M.zeznał bowiem, że część rzeczy ujętych w protokole zajęcia była wyprodukowana w „naszej firmie”. Świadek i powód nie potrafili określić, które dokładnie przedmioty zostały nabyte osobiście przezR. M., a które stanowiły własność firmy świadka. Świadek nie potrafił również wskazać, czy którekolwiek z tych przedmiotów należały do byłej wspólniczkifirmy (...) Sp. z o.o.i poprzedniej współwłaścicielki nieruchomości, na której znajdowały się zajęte ruchomości. W konsekwencji należało uznać, że powód nie udowodnił, które ruchomości podlegające zajęciu były własnościąR. M.. Zatem nawet w przypadku uznania, że ustana umowa darowizny ruchomości pomiędzyP. M.iR. M.została ważnie zawarta, nie można ustalić, które ruchomości jako własnośćR. M.były przedmiotem umowy darowizny i przeszły na własność powoda.
Zgodnie z zasadą wyrażoną rzymską paremiąnemo plus iuris ad alium transferre potest, quam ipse habetnikt nie może przenieść na drugiego więcej prawa niż sam ma. Ustana umowa darowizny nie mogła obejmować rzeczy, których właścicielem nie byłR. M.. Zatem skoro nie zostało wykazane w toku postępowania, które rzeczy objęte protokołem zajęcia, były własnościąR. M., nie sposób ustalić, które ruchomościR. M.skutecznie darował powodowi. Tym samym powód nie wykazał w niniejszym postępowaniu, których zajętych ruchomości stał się właścicielem w drodze umowy darowizny.
Niezależnie od powyżej przedstawionej argumentacji w przedmiocie braku wykazania prawa własności powoda do zajętych ruchomości, w ocenie Sądu Okręgowego, kwestia własności kosiarki i przyczepki lekkiej, prawidłowo została oceniona przez Sąd pierwszej instancji. Powód podnosił, że kosiarka znajdująca się na terenie nieruchomości wW.42 była jego własnością i co do zasady była przechowywana wD., a jedynie została wypożyczonaR. M., by ten mógł skosić trawę na posesji. Jak słusznie zauważył Sąd Rejonowy powyższe twierdzenia wydają się nielogiczne, bowiem do zajęcia przedmiotów doszło w sezonie zimowym (lutym 2018 r.), a zatem wówczas, kiedy ze względu na warunki przyrodnicze i pogodowe korzystanie z takiego urządzenia nie jest konieczne. Tym samym należało przyjąć, że miejscem zwykłego przechowywania i korzystania z kosiarki była właśnie nieruchomość położona wW., a nie wD..
Natomiast, co do wykazania prawa własności zajętej przyczepka lekkiej poprzez złożenie dowodu rejestracyjnego z danymi powoda, to należało podzielić stanowisko Sądu Rejonowego, że dowód rejestracyjny nie jest wystarczającym dokumentem do stwierdzenia prawa własności rzeczy. Informacje zawarte w dowodzie rejestracyjnym nie stanowią dowodu na to, że na wskazaną w dokumencie osobę rzeczywiście przeszła własność pojazdu. Organ administracyjny, dokonujący rejestracji pojazdów nie bada bowiem ważności czynności cywilnoprawnej z perspektywy przesłanek określonych wart. 58 § 1 i 2 k.c., poprzestając na ocenie formalnej ważności tego rodzaju czynności.
Reasumując, z wyżej wskazanych przyczyn należało uznać, że powód nie udowodnił, iż jest właścicielem ruchomości podlegających zajęciu, i już ta okoliczność sama w sobie stanowiła podstawę do oddalenia powództwa.
Powyższe rozważania uzasadniają odstąpienie od odnoszenia się do pozostałych zarzutów apelującego, gdyż dotyczą one zagadnień wtórnych do braku możliwości ustalenia, które ruchomości mogły być przedmiotem darowizny, a w konsekwencji stały się własnością powoda, nawet przy założeniu ważności ustnej umowy darowizny ruchomości zawartej międzyR. M.i powodemP. M..
Dla porządku należy tylko stwierdzić, odnosząc się do zarzutu naruszeniaart. 890 § 1 k.c.poprzez przyjęcie, że konwalidacja umowy darowizny, zawartej pomiędzy stronami bez zachowania formy aktu notarialnego, może nastąpić wyłącznie przez fizyczne wydanie rzeczy obdarowanemu, że trafnie apelujący odwołał się do poglądu wyrażonego w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2014 roku, sygn. akt: III CK 282/03 ), zgodnie z którym wydanie rzeczy ruchomej stanowiącej przedmiot darowizny może nastąpić także sposobami wskazanymi wart. 348 zd. 2 k.c.oraz 349-351k.c.Do wykonania umowy darowizny ruchomości, nie jest konieczne fizyczne jej przekazanie obdarowanemu. Zgodnie zart. 349 k.c.przeniesienie posiadania samoistnego może nastąpić także w ten sposób, że dotychczasowy posiadacz samoistny zachowa rzecz w swoim władaniu jako posiadacz zależny albo jako dzierżyciel na podstawie stosunku prawnego, który strony jednocześnie ustalą. Powyższy sposób przeniesienia posiadania, tzw.constitutum possessorium, nie jest związany z wydaniem rzeczy. Przykładem może być umowa przeniesienia własności, na mocy której dotychczasowy właściciel na podstawie porozumienia staje się posiadaczem zależnym, pozostając nadal we władaniu rzeczy. W ocenie Sądu Okręgowego należy jednakże mieć na względzie, że przeniesienie posiadania pełnić ma rolę funkcjonalnego substytutu formy aktu notarialnego. Z tego też względu powszechnie przyjmuje się, że sposoby przeniesienia posiadania, które nie wiążą się z fizycznym przekazaniem władztwa nad rzeczą (art 349- 351 k.c.) wymagają z zasady powstania pewnego zewnętrznie postrzegalnego znaku zmiany posiadacza (art. 890 k.c., red. Osajda 2019, wyd. 22/ M. Grochowski).
Na gruncie rozpoznawanej sprawy nie doszło do żadnej zmiany w zakresie posiadania spornych ruchomości, a strony nie podjęły żadnych fizycznych ani prawnych czynności, które sugerowałyby wolę dokonania takiej zmiany.P. M.iR. M.nie dochowali przewidzianej prawem formy aktu notarialnego, darczyńca nie przekazał fizycznie przedmiotu darowizny obdarowanemu, ale również nie dokonali żadnych innych zmian sugerujących, że doszło do przeniesienia posiadania. Darczyńca zamieszkiwał na darowanej nieruchomości, korzystał ze wszystkich znajdujących się na niej ruchomości, zachowując się jak właściciel i swobodnie nimi dysponując. Korzystając z ruchomości, jak np. z kosiarki, powód w świetle zgromadzonego materiału, korzystał z nich raczej na zasadzie użyczenia niż przejmowania faktycznego władztwa, bowiem zabierał tymczasowo rzeczy z nieruchomości wW.i po skorzystaniu odwoził je na miejsce. Z tych przyczyn należy wskazać, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, iż doszło do konwalidowania umowy darowizny ruchomości zawartej w formie ustnej.
Wobec wyżej wskazanej argumentacji i powodów, dla których umowa darowizny obejmująca ruchomości podlegających zabezpieczeniu nie mogła wywrzeć skutków prawnych, Sąd Okręgowy rozpoznając zarzut naruszeniaart. 58 k.c.poprzestał na powyższym stwierdzeniu, bowiem w ocenie Sądu dalsza analiza tego zagadnienia jest zbędna.
Na koniec rozważań, należy dodać, iż sąd w postępowaniu cywilnym dokonuje samodzielnie ustaleń na podstawie całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, kierując się przy jego ocenie zasadami określonymi wart. 233 k.p.c.Wyjątkiem jest jedynie tzw. zasada prejudykatu wyroku karnego, ustanowiona wart. 11 k.p.c., zgodnie z którą ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym. W niniejszej sprawie w zakresie ustaleń odnośnie możliwości popełnienia przestępstwa zart. 300 § 1 i § 2 k.k.nie został wydany żaden wyrok, natomiast znajdujące się w aktach sprawy postanowienie o umorzeniu postępowania przygotowawczego, w świetle wyżej przytoczonegoart. 11 k.c., nie jest dla sądu wiążące. W tym zakresie Sąd Rejonowy mógł zatem poczynić własne ustalenia i na ich podstawie dojść do przekonania, iż zawarta umowa darowizny jest nieważna z uwagi na zawarcie jej w celu ominięcia prawa.
Podsumowując powyższy wywód stwierdzić należy, że wywiedziona przez powoda apelacja nie zawierała zarzutów, mogących podważyć rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego, w związku z czym, jako bezzasadna, podlegała oddaleniu na podstawieart. 385 k.p.c..
O kosztach postępowania apelacyjnego sąd orzekł na podstawieart. 98 § 1 k.p.c.. Mając na uwadze, iż powód przegrał proces, a pozwany poniósł koszty związane z udziałem w postępowaniu apelacyjnym, należało zwrócić mu żądane koszty, które stanowiło wynagrodzenie pełnomocnika w sprawie, ustalone na podstawie§ 2 pkt 5w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.).