Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I AGa 330/18
Data wyroku: 2020-01-23 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Teresa Rak, Józef Wąsik, Paweł Rygiel
Słowa kluczowe: Odpowiedzialność członka zarządu
Podstawa prawna: art 299 ksh

Sygn. akt I AGa 330/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 23 stycznia 2020 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Teresa Rak (spr.)

Sędziowie:

SSA Józef Wąsik
SSA Paweł Rygiel

Protokolant:

st. sekr. sądowy Urszula Kłosińska

po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2020 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwa(...)z o.o. wZ.(poprzednio(...) Sp. z o.o.wZ.)
przeciwkoW. S. (1)
o zapłatę
na skutek apelacji strony powodowej
od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach
z dnia 25 września 2015 r. sygn. akt VII GC 178/14
1. oddala apelację;
2. zasądza od strony powodowej na rzecz pozwanego kwotę 19 527 zł (dziewiętnaście tysięcy pięćset dwadzieścia siedem złotych) tytułem kosztów postępowania odwoławczego;

    3. nakazuje stronie powodowej zwrot na rzecz pozwanego kwoty 11 500,32 zł (jedenaście tysięcy pięćset złotych 32/100) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 23 stycznia 2020r. do dnia zapłaty wyegzekwowanej od pozwanego na rzecz powoda przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w OświęcimiuT. P.w sprawach(...)na podstawie wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 27 kwietnia 2016r. sygn. akt(...)uchylonego wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2018 r. sygn. akt(...)

SSA Józef Wąsik    SSA Teresa Rak   SSA Paweł Rygiel
Sygn. akt I AGa 330/18

UZASADNIENIE
Strona powodowa(...) Sp. z o.o.wZ.wniosła o zasądzenie od pozwanegoW. S. (1)kwoty 174.534,03 zł z ustawowymi odsetkami od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty oraz zasadzenie kosztów procesu.
Na uzasadnienie żądania powód podał, że wyrokiem z dnia 14 października 2011r. w sprawie(...)Sąd Apelacyjny w Krakowie nakazał(...)Sp. z o.o. wŁ.zwrócenie powodowi wyegzekwowanej kwoty 498.668,67 zł. W postepowaniu egzekucyjnym wierzytelność powoda nie została wyegzekwowana, a na skutek ogłoszenia upadłości dłużnika, komornik prowadzący egzekucję stwierdził w postanowieniu z dnia 1 lutego 2013r., że z chwilą ogłoszenia upadłości postępowanie egzekucyjne uległo zawieszeniu z mocy prawa. Wskazał powód, że ze sprawozdania nadzorcy sądowego wynika, że dłużnik już na początku 2011r. utracił płynność finansową i zaprzestał wykonywania w terminie wymagalnych zobowiązań. W wypadku prowadzenia upadłości z możliwością układu wierzytelności powyżej 10 000 zł zostałyby zredukowane o 35 %, a w wypadku opcji likwidacyjnej stopień zaspokojenia wierzycieli wyniesie 38,85 %. Powód żąda więc od pozwanego, który pełnił funkcję prezesa jednoosobowego zarządu spółki będącej dłużnikiem kwoty 174 534,03 zł odpowiadającej 35 % należności dochodzonej w toku postępowania egzekucyjnego.
W odpowiedzi na pozew
    pozwanyW. S. (1)
wniósł o oddalenie powództwa. Przyznał, że pełnił funkcję prezesa(...)Sp. z o.o. wŁ.od stycznia 2011 r. oraz, że powód zgłosił w postępowaniu upadłościowym wierzytelność objętą wyrokiem Sądu Apelacyjnego powiększoną o koszty zastępstwa w egzekucji. Podniósł, że spółka wniosła powództwo do Sądu Okręgowego w Kielcach o pozbawienie tytułu wykonawczego postaci wyroku Sądu Apelacyjnego wykonalności, a Sąd rozpoznający tę sprawę udzielił spółce zabezpieczenia. Wskazał też, ze 4 listopada 2009 r. spółka udzieliła umownego poręczenia zobowiązań zaciąganych przez wspólników grupy producenckiej tworzącychspółkę (...) sp. z o.o.u producenta pasz– (...) SAwG.do kwoty 3 000 0000 zł. Hodowcy ci deklarowali sprzedaż świńspółce (...)a ta z koleispółce (...). Rozliczenia najpierw następowały przez kompensaty, później jednak hodowcy zaczęli sprzedawać świnie z pominięciemspółki (...) sp. z o.o., która regulowania należności za pasze a w zamian nie otrzymywała żywca do dalszej odsprzedaży. Spowodowało to trudności finansowe, na skutek których spółka zaprzestała płatności za pasze. Sprzedawca pasz wystąpił z powództwem zarówno przeciwko nabywcy jak i poręczycielowi a w toku postępowania egzekucyjnego zostało zajęte mienie ruchome i konta bankowe poręczyciela.
Pozwany czynił starania o odzyskanie od dłużników spółki należności i w tym celu umowami z 17 i 18 stycznia 2011r. przejęła ona wierzytelności odspółki (...) sp. z o.o.na kwotę 3 326 682,90 zł i przystąpiono do ich dochodzenia z zamiarem przeznaczenia ich na spłatę wierzycieli. Jednak w październiku 2011 roku nowy zarząd spółki(...) sp. z o.o.wystąpił o ogłoszenie upadłości tej spółki z likwidacją jej majątku, co nastąpiło także w październiku a syndyk w następnym roku wystąpił przeciwko Spółce o uznanie umów przelewu wierzytelności za bezskuteczne w stosunku do masy upadłości i uzyskał korzystny dla siebie wyrok. W takiej sytuacji kwoty ściągnięte od dłużników(...) sp. z o.o.nie mogły posłużyć na spłatę na rzecz(...) SAzobowiązań będących przedmiotem poręczenia. W takich okolicznościach w dniu 19 października 2012 r. pozwany zgłosił wniosek o upadłość układową, a we wrześniu 2013r.o upadłość likwidacyjną, która została ogłoszona 22 października 2013r. Podniósł pozwany, że wniosek o upadłość został złożony we właściwym czasie, bowiem co najmniej do końca czerwca 2012 r. spółka posiadała płynność finansową.
Powód zakwestionował twierdzenia powoda odnośnie czasu ziszczenia się przesłanek do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości jako sprzecznych ze sprawozdaniem nadzorcy sądowego. Wskazał też, że powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności zostało częściowo cofnięte a następnie ostatecznie wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie oddalone co powoduje aktualność żądania pozwu.
Wyrokiem z dnia 22 stycznia 2014r. Sąd Okręgowy w Kielcach oddalił powództwo, uznając, że powód nie wykazał istnienia przesłanki bezskuteczności egzekucji. Sąd Apelacyjny w Krakowie powyższy wyrok uchylił i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, wskazując, że Sąd nie podał z jakich przyczyn nie rozstrzygnął o wnioskach dowodowych powoda, a oparł się jedynie na dowodach zaprezentowanych przez pozwanego.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy w Kielcach wyrokiem z dnia 25 września 2015 r. powództwo oddalił, zasądził od strony powodowej na rzecz pozwanego kwotę 5417 zł tytułem kosztów procesu oraz nakazał pobrać od strony powodowej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Kielcach kwotę 1.711,71 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.
Rozstrzygnięcie wydał Sąd w oparciu o następująco ustalony stan faktyczny:
Pomiędzyspółką (...) sp. z o.o.wŁ.a powodem od 2007r. toczył się spór sądowy, którego przedmiotem były roszczenia(...)jako nabywcy naczepy specjalistycznej do przewozu trzody chlewnej z tytułu rękojmi. Sąd Okręgowy powództwo uwzględnił i zasądził od powoda na rzecz spółki 508 556,60 zł. Apelacja od tego wyroku została oddalona. Wyrok Sąd Apelacyjnego na skutek skargi kasacyjnej został uchylony i po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 14 października 2011r. ((...)) zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach i oddalił powództwo oraz nakazał(...)Sp. z o.o. wŁ.zwrot na rzecz(...) Sp. z o.o.wZ.kwoty 498 668 67 zł tytułem zwrotu świadczenia wyegzekwowanego.(...)w grudniu 2011r. wniosła powództwo o pozbawienie wskazanego powyżej tytułu wykonalności w oparciu o zarzut potrącenia swojej wierzytelności z tytułu szkody, jaką poniosła na skutek tego, że zamiast używać nabytej naczepy, wynajmowała transport zewnętrzny(...)
Na podstawie restytucyjnego orzeczenia Sądu Apelacyjnego, powód wnioskiem w dniu 8 listopada 2011 r. wszczął egzekucję prowadzoną przez komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym weW.((...). W toku postępowania komornik zajął linię technologiczną do uboju trzody chlewnej obejmującej 23 urządzenia, jednakże Sąd w sprawie(...)zabezpieczył powództwo poprzez zawieszenie tego postępowania egzekucyjnego. Powód ściągnął natomiast skutecznie kwotę 82 649,46 zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego w sprawie(...)

Ustalił Sąd, że postanowieniem z dnia 28 listopada 2012r. Sąd Rejonowy wK.w sprawie(...)ogłosił upadłość(...)sp. z o.o. wŁ.z możliwością zawarcia układu. Spółka prowadziła działalność w zakresie uboju trzody chlewnej i rozbioru mięsa osiągając wysokie przychody (ponad 42 mln w 2009r., 36 mln w 2010r. Trzoda chlewna była dostarczana spółce przezspółkę (...) Sp. z o.o.wŁ., która z kolei nabywała żywiec od producentów. Producenci nabywali pasze bezpośrednio od(...) SAwG.a płatność za nie regulowała(...) sp. z o.o.następnie rozliczając się z dostawcami żywca w drodze kompensat. W 2009r.(...)poręczyła zobowiązania(...)wobec producenta pasz. Jednakże po zawarciu umowy poręczenia producenci żywca zaczęli go sprzedawać innym nabywcom, w związku z czym(...)nie mogła odzyskać kwot wyłożonych tytułem zapłaty za pasze i popadła w wysokie zadłużenie. Producent pasz w 2011 r. przystąpił do egzekucji zadłużenia od poręczyciela, ostatecznie jednak strony zawarły ugodę na mocy której(...)zobowiązał się do zapłaty 1,6 mln zł w ratach, a wierzyciel zrzekł się odsetek.(...)i(...)sp. z o.o. w styczniu 2011r. zawarły umowę na mocy której wierzytelności(...)wobec producentów żywca z tytułu zapłaty za pasze w kwocie 3 326 682,90 zł zostały przeniesione na Spółkę, która przystąpiła do egzekwowania należności, na które wcześniej uzyskano tytuły wykonawcze oraz do pozywania dłużników przed sąd. W 2011 roku spółka uzyskała 22 952 811 zł przychodu ale rok ten zamknęła jednak stratą wynoszącą 2 019 264 zł. Strata była skutkiem tego, że przez cztery miesiące spółka nie dokonywała przerobów z uwagi na zablokowanie konta przez komornika egzekwującego należność na rzecz(...) SAa ponosiła koszty stałe związane z wynagrodzeniem pracowników, podatkami itp., jednocześnie zaś musiała spłacić ponad 1,33 mln zł długu. Kiedy również powód skierował egzekucję do spółki, na początku 2012r.Bank (...) SAwK.postawił w stan wymagalności kredyt obrotowy wynoszący 2 mln złotych jednakże nie przystąpił do jego egzekucji albowiem pozwany podjął negocjacje, które ostatecznie zakończyły się już w toku postępowania układowego zmniejszeniem miesięcznej wymagalnej raty ze 120 000 zł do 28 000 zł miesięcznie. W 2012 r. spółka nadal zatrudniała pracowników, prowadziła działalność, za dziewięć miesięcy osiągnęła przychód w kwocie 23 210 000 zł, obsługiwała zobowiązania z tytułu leasingu, jakkolwiek jej płynność finansowa pogorszyła się. Na koniec września 2012r. spółka osiągnęła stratę w wysokości 1 553 519 zł. Opóźnienia w spłacie zobowiązań zaczęły występować od czerwca 2012r. Przeciwko spółce nie toczyły się postępowania egzekucyjne z wyjątkiem dwóch z wniosku powoda. W październiku 2011 r. ogłoszono upadłość(...) sp. z o.o.i w marcu 2012 r. syndyk wystąpił do sądu z powództwami o ustalenie bezskuteczności umów cesji zawartych z(...)W czerwcu 2013 r. powództwa zostały uwzględnione.
W dniu 19 października 2012 r. pozwany jako członek jednoosobowego zarządu spółki, wobec pogarszającej się sytuacji na runku handlu żywcem oraz mięsem i wyrobami z wieprzowiny i wskazanych wyżej trudności zgłosił wniosek o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu. Postanowieniem z dnia 22 października 2012 r. Sąd Rejonowy wK.wniosek ten uwzględnił. Nadzorca sądowy stwierdził, że na dzień 21 listopada 2012 r. wysokość wymagalnych już zobowiązań spółki wynosi 4 227 706,23 zł co stanowiło 33 % wartości bilansowej przedsiębiorstwa i w wielu wypadkach opóźnienie przekracza 3 miesiące. Zobowiązania w tym także te niewymagalne jednak nigdy nie przekroczyły wartości majątku spółki, nawet na koniec 2012r. odpowiadały 96 % majątku. Pomimo wysokiego ryzyka funkcjonowania przedsiębiorstwa, które nie miało stabilności finansowej, a majątek obrotowy finansowało z bieżących zobowiązań wobec wierzycieli, cały czas do końca 2012r. było wypłacalne – jego dodatnia wartość na 31 grudnia 2012r. wynosiła 441 383,99 zł. Na koniec 2011 roku spółka nie spełniała kryteriów do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości. W ocenie nadzorcy w wypadku prowadzenia upadłości w opcji układowej wierzytelności wynoszące powyżej 10 000 zł zostaną zredukowane o 35 %, natomiast gdy zostanie ogłoszona upadłość likwidacyjna będzie możliwe zaspokojenie wierzycieli w 38,85 %. W toku postepowania upadłościowego powód zgłosił swoją wierzytelność wynikającą z przytoczonego orzeczenia restytucyjnego powiększoną o koszty postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 500 468,67 zł. Wierzytelność została w całości uznana na liście wierzytelności w kategorii IV.
W sprawie(...)postanowieniem z dnia 1 lutego 2013 r. komornik stwierdził, że postępowanie egzekucyjne z mocy prawa uległo zawieszeniu z dniem ogłoszenia upadłości.
Postanowieniem z dnia 22 października 2013 r. Sąd upadłościowy zmienił sposób prowadzenia postępowania upadłościowego Spółki na postępowanie obejmujące likwidację majątku upadłego wyznaczając syndyka w osobieM. S.. Syndyk przedstawił sędziemu komisarzowi spis inwentarza masy upadłości(...)Sp. z o.o. wŁ.wraz z oszacowaniem. Grupę pierwszą stanowiła nieruchomość o wartości 4 360 000 zł. Na nieruchomości tej ustanowiono osiem hipotek umownych kaucyjnych i zwykłych, które w sumie zabezpieczają kwotę 2 610 773,50 zł kapitału do spłaty. Drugą grupę aktywów upadłego stanowiły ruchomości w postaci maszyn i urządzeń produkcyjnych o łącznej wartości 1 963 975zł objęte zastawem rejestrowym z dwóch umów kredytowych z której do spłaty zostało 688 701,50 zł kapitału a z drugiej 262 156 zł kapitału. Kredyty te były też zabezpieczone hipotecznie, syndyk ocenił więc, że w przypadku sprzedaży nieruchomości wierzyciel w całości zostanie zaspokojony z sumy sprzedaży i wystąpią przesłanki do wykreślenia zastawów rejestrowych. Trzecia grupa aktywów to należności od kontrahentów w kwocie 325 469,40 zł, kwota 19 347,43 zł z wyroku sądowego, kwota 112 905,36 zł przypadająca odspółki (...) sp. z o.o.w upadłości likwidacyjnej wŁ., część należności w kwocie 1 629 348,67 zł wynikająca z umów przelewów dokonanych przez(...) sp. z o.o.w upadłości likwidacyjnej wŁ.na rzecz upadłego, kwota 78 324,12 zł środków pieniężnych na rachunkach i w kasie, zapasy wyrobów gotowych na 24 594,44 zł, udziały w spółce kapitałowej(...) sp. z o.o.wŁ.w ilości 60 o wartości nominalnej łącznie 30 000 zł.. Według spisu inwentarza wartość szacunkowa aktywów upadłego wyraża się kwotą 8 612 543,81 zł.
Odnośnie wskazanych wyżej umów przelewu syndyk masy(...) sp. z o.o.w upadłości likwidacyjnej wŁ.sprawie(...)wtoczył powództwo o uznanie ich za bezskuteczne w stosunku do masy i powództwo zostało uwzględnione, w związku z czym wierzytelności względem producentów przekształciły się w wierzytelność względem(...) sp. z o.o., która została zgłoszona do masy upadłości w kwocie wynoszącej 2 103 065,39 zł z czego uznano 1 975 724,60 zł należności głównej i 4159,60 zł kosztów, przy czym zaspokojenie tej wierzytelności jest wątpliwe.
Ustalił Sąd, że syndyk masy upadłości spółki dąży do sprzedaży przedsiębiorstwa w całości z uwagi na to, że poszczególne składniki majątku są ze sobą funkcjonalnie powiązane ale cena 4 980 000 zł nie spowodowała zainteresowania nabywców. Dotychczasowa likwidacja majątku prowadzona w niewielkim zakresie nie pozwoliła nawet na zaspokojenie w całości miesięcznych kosztów postępowania upadłościowego. Przy sprzedaży przedsiębiorstwa upadłego w całości za cenę odpowiadająca około 65 % wartości majątku możliwe jest zaspokojenie wierzytelności należących do kategorii I ( wynoszących ok. 4,1 mln zł po odjęciu wierzytelności zabezpieczonych rzeczowo) przy uwzględnieniu zgłoszonego syndykowi roszczenia osobistego o zwrot nakładów na budynek rozbioru drobiu. Jeżeli nie dojdzie do sprzedaży przedsiębiorstwa jako całości osiągnięcie wpływów ze sprzedaży kwoty 4,1 mln zł jest mało prawdopodobne. Odrębna sprzedaż nieruchomości i ruchomości zwiększa prawdopodobieństwo umorzenia postępowania z uwagi na brak środków na jego prowadzenie. Aktualnie do syndyka wpłynęła oferta zakupu przedsiębiorstwa za kwotę 3,8 mln zł.
Podstawę do ustaleń faktycznych stanowiły dokumenty, opinia biegłego, zeznania pozwanego i świadkówM. S..Z. P.,C. Ł.iW. S. (2), które były logiczne i wzajemnie ze sobą korelowały.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia powództwa.
Zgodnie zart. 299 k.s.h.członkowie zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają za zobowiązania spółki, jeżeli ich egzekucja okaże się bezskuteczna. W procesie opartym na wymienionym przepisie powoda obciąża wykazanie istnienia niezaspokojonej wierzytelności wobec spółki i wykazanie bezskuteczności egzekucji. Powód wykazał istnienie wierzytelności stwierdzonej nawet prawomocnym wyrokiem sadu. Udowodnił też bezskuteczność egzekucji. Co prawda z uwagi na upadłość postepowanie egzekucyjne zostało zawieszone, jednakże dla wykazania przesłanki bezskuteczności rozumianej jako niemożność uzyskania zaspokojenia, nie jest nawet konieczne wszczęcie postępowania egzekucyjnego a następnie uzyskanie postanowienia komornika o jego umorzeniu albowiem okoliczność tę można wykazywać przy pomocy wszelkich dostępnych dowodów.
Powód domagał się zasądzenia nie całej kwoty objętej orzeczeniem restytucyjnym ale jedynie 35 % jej wartości, opierając się na ocenie nadzorcy, że w przypadku prowadzenia upadłości z możliwością zawarcia układu zaspokojenie wierzycieli mających wierzytelności na kwotę przenoszącą 10 000 zł nastąpi w 65 % należności głównych. Z oceny tej wynika niemożność uzyskania w toku postępowania upadłościowego kwoty żądanej w pozwie. W toku postepowania upadłościowego prognoza odnoście stopnia zaspokojenia wierzycieli nie polepszyła się, a wręcz przeciwnie przypuszczać, by w zwykłym toku rzeczy, wierzyciele odzyskali chociażby 65 % należności głównej. Po zmianie opcji upadłości z układowej na likwidacyjną syndyk zamierzał sprzedać przedsiębiorstwo jako całość za 4 980 000 zł jednak od grudnia 2013r. do chwili zamknięcia rozprawy do sprzedaży nie doszło. 18 lutego 2015r. wpłynęła do syndyka oferta na zakup przedsiębiorstwa za cenę 3 800 000 zł i ostatecznie na posiedzeniu w dniu 18 sierpnia 2015 r. rada wierzycieli stosunkiem głosów 3:2 podjęła uchwałę w przedmiocie sprzedaży przedsiębiorstwa za cenę wskazaną w ofercie. Z ceny tej będą jednak musiały zostać pokryte rosnące i niezaspokojone koszty postępowania upadłościowego, które na 31 marca 2015r. wyniosły 1 030 041,93 zł. Syndyk ocenił, że poza kosztami postępowania, w całości zostaną pokryte wierzytelności zabezpieczone hipotecznie (ponad 2 mln 300 tys zł) i pozostałe w możliwie największym stopniu zaspokojenia. W praktyce jednak zaspokojenie innych wierzytelności z ceny uzyskanej za sprzedaż przedsiębiorstwa jest wątpliwe, bo do wskazanych powyżej dwóch kwot należy doliczyć jeszcze przewidywane wydatki do zakończenia postępowania szacowane na i 562 496 zł. Wierzytelność wobec masy upadłości(...) Sp. z o.o.wŁ.wynosząca 2 088 629,96 zł jest wątpliwa do odzyskania albowiem jej wysokość będzie zależna od rozstrzygnięć sądowych i sytuacji majątkowej dłużników tej masy i syndyk pomniejsza wartość masy o powyższą kwotę. Pozostałe aktywa stanowią około 450.000 zł. Oznacza to, że powód z całą pewnością nie zostanie zaspokojony w zakresie należności dochodzonej w tym procesie.
Wskazał jednak Sąd Okręgowy, że powyższe nie przesądza o zasadności powództwa. W ocenie Sądu bowiem postępowanie dowodowe nie wykazało, że pozwany jako prezes zarządu dłużnika złożył wniosek o ogłoszenie upadłości zbyt późno. Podkreślił Sąd, że tą przesłankę trzeba powiązać z przepisamiprawa upadłościowego i naprawczego, które przewidują obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości jeżeli dłużnik nie wykonuje wymagalnych zobowiązań (art. 11 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego) a w odniesieniu do dłużnika będącego osoba prawną także wówczas, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku (art. 11 ust. 2 cyt. ustawy). Zwrócił także uwagę, że w orzecznictwie podkreśla się, że ze względu na funkcjęart. 299 k.s.h., którą jest ochrona interesów wierzycieli oraz obciążenie odpowiedzialnością za ich szkodę działających nierzetelnie członków zarządu spółki, nie można mechanicznie przenosić na grunt tego przepisu unormowańprawa upadłościowego i naprawczegoco do przesłanek i terminów złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że czasem właściwym na złożenie wniosku w rozumieniuart. 299 k.s.h.jest czas, gdy wprawdzie dłużnik spłaca jeszcze niektóre długi ale wiadomo już, że ze względu na brak środków nie będzie mógł zaspokoić wszystkich swoich wierzycieli. Czasem właściwym nie jest więc dopiero czas, gdy dłużnik przestał już całkowicie spłacać swoje długi i nie ma majątku na ich zaspokojenie. Z drugiej strony czasem właściwym nie jest również z pewnością już ta chwila, gdy pierwszy dług nie zostanie spłacony z jakichkolwiek powodów. Niewypłacalność w rozumieniu art. 11 ust. 1 p.u.n ma miejsce, gdy dłużnik z braku środków przez dłuższy czas nie wykonuje przeważającej części swoich zobowiązań.
Stwierdził Sąd Okręgowy, że w pierwszym półroczu 2012 r. spółka spłacała swoje długi. Opóźnienia w spłatach zaczęły się pojawiać od czerwca, ale wówczas jeszcze spółka zobowiązania wykonywała. Dopiero w miesiąc po złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości niespłacone długi wyniosły ponad 4 mln zł i wtedy, w wielu wypadkach opóźnienie, w zapłacie przekraczało 3 miesiące. Oceniając czy z wnioskiem o ogłoszenie upadłości pozwany winien był wystąpić w okresie lipiec – wrzesień 2012 r. Sąd stwierdził, że trzeba było uwzględnić ogólną sytuację majątkową i finansową spółki oraz możliwość pozyskania środków na spłatę zobowiązań. W czasie tym spółka prowadziła działalność, produkowała, zatrudniała pracowników, nie wyprzedawała majątku i jak wskazał pozwany opóźniała się w zapłacie niektórym kontrahentom, po czym po uzyskaniu wpływów, spłacała ich. Wobec spółki nie toczyły się wówczas żadne postępowania egzekucyjne z wyjątkiem dwóch spraw zainicjowanych przez powoda, a związanych z rozstrzygnięciem w sprawie(...). Wskazał Sąd, że bank co prawda postawił kredyt w stan wymagalności, ale nie podjął windykacji, ale negocjacje z pozwanym. Oznacza to, ze nie ocenił negatywnie możliwości finansowych spółki w spłacie kredytu, skoro już w okresie, gdy była ona w upadłości układowej rozłożył spłatę kredytu i zmniejszył miesięczną jego ratę ze 120 000 zł do 28 000 zł. Mógł też pozwany wówczas liczyć na pozyskanie środków, bowiem ze sprawozdania nadzorcy wynika, że spółka miała ponad 400 000 zł należności, z których tylko odzyskanie kwoty 101 000 zł nadzorca ocenił jako nierealne. Miała też wierzytelności wobec sześciu podmiotów wynikające z cesji dokonanych przez(...) sp. z o.o.z tytułu dostaw pasz na kwotę 1 825 990 zł. Nawet gdyby miała wpłynąć tylko połowa tej kwoty, to i tak była ona znaczna. Ostatecznie jednak wyrokiem z dnia 26 czerwca 2013r. Sąd Apelacyjny w Krakowie w sprawie(...)uznał bezskuteczność cesji i w związku z tym objęte nimi należności przekształciły się z wierzytelności wobec osób fizycznych – producentów trzody chlewnej w trudno ściągalne wierzytelności do masy upadłości. Jednak w ocenie Sądu pierwszej instancji pozwanemu nie można przypisywać powinności przewidywania, że losy tych cesji tak się potoczą, skoro nawet w I instancji spółka uzyskała wyrok uwzględniający powództwo. W odpowiedzi na egzekucję prowadzoną przez powoda spółka jeszcze w 2011r. wystąpiła z powództwem o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności w oparciu o zarzut potrącenia z wierzytelnością powoda roszczenia odszkodowawczego spółki wynikającego z niemożności korzystania z wadliwej naczepy. Spółka przedstawiła do potrącenia wierzytelność wynoszącą ponad 746 000 zł (k. 84) i powództwo to w I instancji zostało uwzględnione częściowo na skutek ograniczenia powództwa, ale ostatecznie Sąd Apelacyjny zmienił wyrok wskazując, że Sąd Okręgowy uczynił podstawą orzekania inną wierzytelność niż dochodzona pozwem. Stał przy tym na stanowisku, że spółce generalnie przysługuje roszczenie odszkodowawcze, które stało się przedmiotem kolejnego procesu wytoczonego w 2014r. przez syndyka.
Wszystkie te okoliczności, a więc kontynuowanie działalności, nieuszczuplanie majątku, perspektywy na uzyskanie środków pieniężnych nie pochodzących z działalności lecz od dłużników spółki, opóźnienia w zapłacie należności tylko niektórych kontrahentów w ocenie Sądu Okręgowego nie dawały podstaw do przyjęcia, że w okresie od lipca do września 2012 r. dłużnik w sposób trwały zaprzestał spłacania swoich długów. Dopiero pojawienie się na koniec września straty w wysokości 1 553 519 zł spowodowało wystąpienie z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. Zauważył Sąd, że strata ta jest podobna do odnotowanej w poprzednim roku, ale lata te znacznie się od siebie różniły. W szczególności w 2012 roku pogłębiała się perspektywa trudności w odzyskaniu wierzytelności przejętych na mocy cesji, następowało nasycenie rynku mięsem z UE przy wzroście cen żywca oraz jednoczesnym wypowiedzeniu przez sieć(...)umów na prowadzenie 30 stoisk mięsnych, co mogło wpłynąć na gorszą prognozę co do wysokości straty na koniec 2012r. i skłonić zarząd Spółki do podjęcia kroków prawnych mających na celu ogłoszenie upadłości.
Stwierdził także Sąd, że nie wystąpiła też druga przesłanka przewidzianaprawem upadłościowymw postaci nadwyżki zobowiązań nad majątkiem spółki, co jasno wynika z opinii biegłego, który wskazał, że nawet na dzień 31 grudnia 2012r. udział zobowiązań w majątku spółki wynosił 96 %. Sąd Okręgowy podzielił opinię biegłego, nie zgodził się przy tym z zarzutem powoda, że biegły nieprawidłowo wyliczył wartość majątku spółki albowiem winien brać pod uwagę jego wartość rynkową wyliczona jak przy likwidacji.
Ostatecznie Sąd uznał, że pozwany wykazał, że wniosek o ogłoszenie upadłości złożył we właściwym czasie w rozumieniuart. 299 §2 k.s.h, co musiało doprowadzić do oddalenia powództwa.
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawieart. 98 §1 i 3 k.p.c.w zw. zart. 99 k.p.c.
Apelację od wyroku wniosła strona powodowa. Zaskarżając wyrok w całości, zarzuciła:
I. Naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności:
1)art. 233 k.p.c.w zw. zart. 227, art. 232 k.p.c.orazart. 328 § 2 k.p.c.- poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w konsekwencji dokonanie niewłaściwych ustaleń faktycznych, stanowiących podstawę zaskarżonego wyroku, w szczególności na skutek przyjęcia, że „postępowanie dowodowe nie dało podstaw do stwierdzenia,żepozwany jako prezes zarządu dłużnika złożył wniosekoogłoszenie upadłości zbyt późno ... ", a to w następstwie m.in. ustalenia, że „... spółka w pierwszym półroczu 2012 r. spłacała swoje długi. Od czerwca zaczęły pojawiać się opóźnienia w spłatach, niemniej spółka zobowiązania wykonywała. Dopiero miesiąc po złożeniu wnioskuoogłoszenie upadłości niespłacone długi wyniosły ponad4mlnzłi wtedy, w wielu wypadkach, opóźnienie w zapłacie przekraczało 3 miesiące.",chociaż ustalenia te:
a. nie mają oparcia w materiale dowodowym sprawy, w którym brak jest jakichkolwiek dokumentów źródłowych, czy chociażby nawet dokumentacji finansowo-księgowej dłużnika, obejmującej m.in. zestawienia sald i obrotów syntetycznych i analitycznych, rachunki przepływów pieniężnych, czy też wykazu zobowiązań dłużnika ze wskazaniem terminów ich wymagalności i zapłaty (lub braku zapłaty) za poszczególne okresy sprawozdawcze, na co powód zresztą wskazywał już w zarzutach do opinii biegłego z dnia 24 marca 2015 r. oraz na rozprawie w dniu 16 czerwca 2015 r.,
b. są sprzeczne wewnętrznie, albowiem skoro dłużnik już od czerwca 2012 r. opóźniał się w regulowaniu zobowiązań, a nadto miesiąc po złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości (co miało miejsce w dniu 22 października 2012 r.) niespłacone długi wyniosły ponad 4 mln zł i w wielu wypadkach opóźnienie w zapłacie przekraczało 3 miesiące, to bezsprzecznie wniosek ten został złożony ze zwłoką, tj. po upływie 14-dniowego terminu wynikającego z przepisówprawa upadłościowego i naprawczego,
c. są sprzeczne także z innymi ustaleniami Sądu pierwszej instancji, jednoznacznie wskazujących, że dłużnik utracił płynność finansową i nie regulował swoich wymagalnych zobowiązań dużo wcześniej, aniżeli w czerwcu 2012r.,a z których wynika m.in., że:
- już w 2011 r. przez 4 miesiące nie prowadził działalności gospodarczej z uwagi na zablokowanie konta przez komornika egzekwującego należność(...) SAw kwocie 1,33 mln zł, a zatem już wtedy nie osiągał przychodów i nie mógł regulować swych zobowiązań
- w listopadzie 2011 r. powód wszczął przeciwko dłużnikowi postępowanie egzekucyjne w sprawie o zapłatę łącznej kwoty 581.318,13 zł, która okazała się skuteczna jedynie w zakresie kwoty 82.649,46 zł,
- na początku 2012 r.Bank (...) SAwK.postawił dłużnikowi - z powodu jego złej sytuacji finansowej - w stan natychmiastowej wymagalności kredyt obrotowy wynoszący 2 mln zł, którego jednak nie spłacił, lecz podjął negocjacje, zakończone dopiero w toku postępowania układowego, a zatem przez ten okres zalegał ze spłatą tego kredytu,
- za 2011 r. dłużnik wykazał stratę wynoszącą 2.019.264 zł, zaś na koniec września 2012 r. strata ta powiększyła się o 1.553,519 zł, a zatem za cały ten okres strata dłużnika wynosiła łącznie 3.572.783 zł, która nie została pokryta, co jednoznacznie wskazuje, że dłużnik finansował swoją działalność środkami z nieuregulowanych zobowiązań względem wierzycieli;
d. pozostają także w sprzeczności z innymi dokumentami, zalegającymi w aktach sprawy, w tym m.in.:
- ze sprawozdaniem tymczasowego nadzorcy sądowegoM. S.z dnia 22 listopada 2012 r., w którym wskazał m.in. (na str. 4):
    "Utrata płynności finansowej i nie wykonywanie w terminie całości wymagalnych zobowiązań przez(...)Spółka z o.o. trwa już od początku 2011 r.",

- z - podpisanym przez pozwanego - wnioskiem o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu z dnia 19 października 2012 r., w którym wskazano m.in. (na str. 2 i 3): „..odczuwalne załamanie finansowe zaczęło narastać od początku 2011 roku. Główną przyczyną spadku przychodów była egzekucja komornicza (zablokowanie kont spółki i zajęcie nieruchomości)ztytułu poręczenia jakiegospółka (...)udzieliłafirmie (...) S.A.wG.na dostawę paszy dospółki (...) Sp. z o.o.wŁ..(. . .)Sytuacja ta spowodowała całkowity brak sprzedaży przez okres 4 miesięcy w 2011 r. W tym czasie spółka ponosiła koszty związane z utrzymaniem zakładu a od miesiąca maja 2011 roku, kiedy wznowiła produkcję zaczęła spłacać zadłużenie wobecfirmy (...) S.A.oraz wierzycieli. Jednak przychody nie były wystarczające na pokrycie zobowiązań i rok 2011 spółka zamknęła stratąwkwocie 2019264,00 zł, zdarzenie te miały znaczący wpływ na działalnośćwbieżącym roku. "
2)art. 233 § 1 k.p.c.w zw. zart. 227 k.p.c.,art. 278 § 1, art. 285 § 1, art. 286 k.p.c.iart. 328 § 2 k.p.c.- poprzez dokonanie ustaleń (w szczególności w zakresie występowania przesłanki niewypłacalności, opisanej wart. 11 ust. 2 p.u.n.) w oparciu o sporządzoną w sprawie opinię biegłegoW. W.bez poddania jej wnikliwej i krytycznej ocenie (w szczególności w kontekście zarzutów zgłaszanych do niej przez powoda w piśmie z dnia 24 marca 2015 r. i na rozprawie w dniu 16 czerwca 2015 r.), chociaż biegły w szczególności:
a. nie odpowiedział na pytania postawione w tezie dowodowej, objętej postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 16 września 2014 r., albowiem nie ustalił stanu majątkowego dłużnika od stycznia 2011 r. do dnia ogłoszenia upadłości, przysługujących mu wierzytelności i wysokości zobowiązań,
b) nie dysponował - a co sam przyznał podczas wydania opinii uzupełniającej na rozprawie w dniu 16 czerwca 2015 r. - żadnymi dokumentami źródłowymi, ani nawet pełną dokumentacją finansowo-ksiegową dłużnika, lecz swoją opinię oparł wyłącznie na sprawozdaniach finansowych dłużnika sporządzonych na dzień 31 grudnia 2011 r. oraz 31 grudnia 2012 r., które jednak - co oczywiste - nie nadają się do ustalenia terminu, w którym dłużnik stał się niewypłacalny, w tym także w zakresie przesłanki niewypłacalności, opisanej wart. 11 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze(t.j. OZ.U. z 2012 r.poz. 1112ze zm., zwanej dalej w skrócie .p.u.n."), albowiem przy jej ustalaniu należy brać pod uwagę wartość rynkową majątku dłużnika, a nie wartość wynikającą z bilansu,
c) nie poddał ocenie prawidłowości ww. sprawozdań finansowych dłużnika (i nie ustosunkował się do zarzutu powoda w tym zakresie, podniesionego na rozprawie w dniu 16 czerwca 2015 r.), choć winien był to zrobić, zważywszy, że biegli rewidenci dokonujący badania sprawozdania za 2011 r. wyraźnie wskazali, że dłużnik winien był utworzyć odpis aktualizujący na należności z tytułu przejętych cesji w kwocie 1.678.761,12 zł, a przy takim odpisie nie tylko - co wskazali biegli rewidenci - strata bilansowa przekroczyłaby sumę kapitału zapasowego oraz połowę kapitału zakładowego, a zatem Zarząd dłużnika winien był podjąć działania opisane wart. 233k.s.h., ale również zobowiązania dłużnika wykazane w bilansie przekroczyłyby wartość aktywów spółki;
c) sporządził uzasadnienie opinii, które nie wyjaśnia w sposób jasny i pełny jej wniosków, w szczególności w zakresie całkowicie gołosłownego stwierdzenia, że" ... zgłoszenie wnioskuoupadłość w dniu 22.10.2012 r. było zasadne i w odpowiednim czasie. "
3)art. 328 § 2 k.p.c.- poprzez:
a. nieprzedstawienie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ustaleń faktycznych, które przedstawiałyby w sposób pełny sytuację majątkową dłużnika, wysokość jego zobowiązań, w tym przeterminowanych, w całym okresie od stycznia 2011 r. do 22 października 2012 r., lecz poprzestanie na szczątkowych i niepełnych ustaleniach w tym zakresie, zrekonstruowanych w głównym zakresie w oparciu o przesłuchanie pozwanego,
b. całkowite zaniechanie poddania ocenie prawnej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sytuacji finansowej dłużnika i podstaw do ogłoszenia jego upadłości w okresie od stycznia 2011 r. do czerwca 2012 r., chociaż Sąd Okręgowy poczynił w tym zakresie pewne ustalenia faktyczne (a które już zostały przytoczone wyżej pod pkt I. 1 lit. c), a nadto prowadził w tym kierunku postępowanie dowodowe, w tym dowód z opinii biegłego,
c. nieustosunkowanie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do żadnego z zarzutów powoda, zgłaszanych do opinii biegłegoW. W.;
II. Naruszenie prawa materialnego, a w szczególności:
1)art. 299 § 1 i § 2 k.s.h.w zw. zart. 11 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 21 ust. 1 p.u.n., a takżeart. 6 k.c.- poprzez niewłaściwe zastosowanie, na skutek wadliwego przyjęcia, że pozwany nie ponosi solidarnej odpowiedzialności z(...)Sp. z o. o. z siedzibą wŁ.(zwana dalej "dłużnikiem") za jej zobowiązania względem powoda w kwocie 174.534,03 zł, której egzekucja z majątku dłużnika okazała się bezskuteczna, gdyż - jako Prezes Zarządu - złożył wniosek o ogłoszenie jego upadłości we właściwym czasie, chociaż nie wykazał on, aby zarządzana przez niego Spółka w okresie od stycznia 2011 r. do dnia zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości w dniu 22 października 2012 r. wykonywała swoje wymagalne zobowiązania pieniężne, oraz, by w tym okresie jej zobowiązania nie przekroczyły wartości jej majątku, a co więcej, już z samych ustaleń Sądu pierwszej instancji wynika, iż:
a. dłużnik w 2011 r. przez 4 miesiące nie prowadził działalności z uwagi na zablokowanie konta przez komornika egzekwującego należność(...) SAw kwocie 1,33 mln zł,
b. w listopadzie 2011 r. powód wszczął przeciwko dłużnikowi postępowanie egzekucyjne w sprawie o zapłatę łącznej kwoty 581.318,13 zł, która okazała się skuteczna jedynie w zakresie kwoty 82.649,46 zł,
c. na początku 2012 r.Bank (...) SAwK.postawił dłużnikowi w stan natychmiastowej wymagalności kredyt obrotowy wynoszący 2 mln zł, którego jednak nie spłacił, lecz podjął negocjacje, zakończone już w toku postępowania układowego,
d. od czerwca 2012 r. dłużnik spłacał swe długi z opóźnieniem, a na dzień 21 listopada 2012 r. wysokość wymagalnych zobowiązań dłużnika wynosiła 4.227.706,23 zł i w wielu wypadkach opóźnienie przekraczało 3 miesiące,
e. 2011 r. dłużnik zamknął stratą wynoszącą 2.019.264 zł, zaś na koniec września 2012 r. dłużnik również wykazał stratę w wysokości 1.553,519 zł;
2)art. 299 § 2 k.s.h.w zw. zart. 11 ust. 2 p.u.n.- poprzez błędną wykładnię, na skutek przyjęcia, że przy ustalaniu opisanej w tym ostatnim przepisie przesłanki niewypłacalności dłużnika należy brać pod uwagę wartość bilansową jego majątku, choć - zważywszy na cel postępowania upadłościowego i ochronę interesów wierzycieli - nie powinno budzić wątpliwości, iż relewantna w tym wypadku jest wartość rynkowa majątku dłużnika;
W oparciu o powyższe zarzuty wniosła strona powodowa o zmianę wyroku w całości i zasądzenie od pozwanego na rzecz strony powodowej kwoty 174.534,03 zł z ustawowymi odsetkami od dnia doręczenia odpisu pozwu do dnia zapłaty, zasądzenie od pozwanego na rzecz strony powodowej kosztów procesu za pierwszą instancję według spisu kosztów z dnia 15 września 2015 r., obciążenie pozwanego w całości nieuiszczonymi dotychczas kosztami sądowymi, o zasądzenie od pozwanego na rzecz strony powodowej kosztów postępowania apelacyjnego według spisu kosztów przedłożonego na rozprawie, a w razie jego nieprzedstawienia - wg norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie ww. wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Kielcach do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach procesu za obie instancje.
Po rozpoznaniu apelacji Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2016 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz strony pozwanej kwotę 174.534,03 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 3 grudnia 2013 r. oraz kwotę 23.771 zł tytułem kosztów procesu. Zasądził też kwotę 11,427 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.
Nie podzielił Sąd przede wszystkim poglądu Sądu pierwszej instancji, że wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony we właściwym czasie. Zarzucił Sądowi pierwszej instancji, ze nie dość wnikliwie dokonał analizy opinii biegłego, która oparta wyła wyłącznie na sprawozdaniach finansowych spółki z pominięciem innych dowodów świadczących o stanie spółki. Uznał Sąd, że wniosek biegłego, że zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłościSpółki (...)nastąpiło we właściwym czasie, wykracza poza zakres kompetencji biegłego. Oceny tej winien bowiem dokonać Sąd orzekający w sprawie, na podstawie materiału dowodowego sprawy, przedstawionego przez strony. W większości Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji, jednakże wyprowadził z nich niewłaściwe wnioski. Ponadto nie ustalił Sąd Okręgowy w jakiej dacie(...)Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wŁ.stała się niewypłacalna, gdyż tylko taki stan spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może doprowadzić do osobistej odpowiedzialności członków zarządu spółki. Ustalenie tej daty jest istotne i ma zasadnicze znaczenie w sprawach dotyczących roszczeń wywodzonych zart. 299 k.s.h.dlatego, że przepisart. 21 ust. 1p. u. i n., w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2016 r., przewidywał dwutygodniowy termin do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości liczony od dnia, w którym wystąpiła podstawa ogłoszenia upadłości, a więc dłużnik stał się niewypłacalny. Dniem tym jest dzień, w którym nastąpiło zaprzestanie wykonywania wymagalnych zobowiązań (art. 11 ust. 1p.u.i n.) albo w którym zobowiązania przekroczyły wartość majątku dłużnika (będącego osobą prawną lub jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej -art. 11 ust. 2p.u. i.n.). Moment ten należy ustalić w miarę precyzyjnie, a nie ogólnie.
Zwrócił Sad uwagę, że rozmiar majątku dłużnika i okoliczność, że niewykonywane zobowiązania znajdują pokrycie w wartości tego majątku jest bez znaczenia, jeżeli dłużnik nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Niewykonywanie zobowiązań w rozumieniuart. 11p. u. i n. ma miejsce także w przypadku opóźnienia i zwłoki (art. 476 k.c.), chyba że dłużnik uzyskał odroczenie spłaty zobowiązań. Obecnie ustawodawca nie wymagaexpresis verbis, aby niewykonywanie wymagalnych zobowiązań miało charakter „trwały”, jednakże orzecznictwo sądowe często się do stanu „trwałości” odwołuje. Wskazał Sąd, że z ustaleń Sądu pierwszej instancji wynika, że jeszcze w 2011 roku Spółka wprawdzie spłacała swe zobowiązania, lecz z opóźnieniem, co zwiększało jej koszty i powodowało utratę prawa do odliczenia podatku VAT. Już w czerwcu opóźnienia w spłacie zobowiązań były znaczne, nie ustalono ich rozmiaru na koniec czerwca, ale w listopadzie 2012 r. nadzorca sądowy wykazał wysokość wymagalnych zobowiązań spółki na kwotę 4.227.706,23 zł, a w wielu wypadkach opóźnienie przekraczało 3 miesiące. W ocenie Sądu Apelacyjnego po wznowieniu produkcji Spółka zaczęła spłacać swoje zadłużenie wobec wierzycieli, jednakże przychody nie były wystarczające na pokrycie zobowiązań za rok 2011. Wtedy już zatem sytuacja Spółki była tego rodzaju, że obligowała zarząd do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenia upadłości, przy czym Sąd podkreśla, że termin na zgłoszenie wniosku to dwa tygodnie od zaprzestania płacenia długów a tu nie spłacano ich przez cztery miesiące. Nadzorca potwierdził, że utrata płynności finansowej i niewykonywanie w terminie całości wymagalnych zobowiązań przezSpółkę (...)trwa już od początku 2011 roku. Powołał się Sąd na zeznania pozwanego m. in, że długi Spółki zaczęły się nawarstwiać w miesiącach od maja do sierpnia 2012 roku, co spowodowało, iż Spółka płaciła jedynie pracownikom oraz niektórym kontrahentom. To zdaniem Sadu oznacza, żeSpółka (...)stała się niewypłacalna już na wiosnę 2012 roku, a najpóźniej z końcem czerwca 2012 r., pozwany zaś zdawał sobie z tego sprawę. Bez znaczenia jest natomiast czy zarząd spółki podejmuje jakiekolwiek działania zmierzające do poprawy sytuacji finansowej Spółki lub czy liczy na poprawę tej sytuacji ze względu na prognozowaną przyszłą dobrą koniunkturę.
W takich okolicznościach uznał Sąd, że stanowisko Sądu Okręgowego, iż pozwany złożył wniosek o ogłoszenie upadłościSpółki (...)wŁ.we właściwym czasie w rozumieniuart. 11 prawa upadłościowego i naprawczego, była nieuzasadnione i nie znajduje oparcia w materiale dowodowym sprawy. Zgodnie zart. 299 § 2 k.s.h.dla uwolnienia się od odpowiedzialności, członkowie zarządu spółki z o.o. nie tylko powinni wykazać, że wniosek o ogłoszenie upadłości złożyli, ale przede wszystkim, że złożyli go w odpowiednim czasie, co powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki od chwili, kiedy spółka stała się niewypłacalna. Aby zwolnić się z odpowiedzialności pozwany musiałby wykazać, że przesłanki do ogłoszenia upadłościSpółki (...)zaistniały nie wcześniej, niż 8 października 2012 roku. Spółka tymczasem zaprzestała spłacania swoich wymagalnych wierzytelności co najmniej z dniem 30 czerwca 2012 roku, nie mówiąc już o tym, że wierzytelności strony powodowej Spółka nie spłacała już od 2011 roku. Pozwany więc nie uwolnił się od odpowiedzialności za zobowiązania Spółki, wobec bezskuteczności egzekucji.
Od powyższego wyroku Sadu Apelacyjnego pozwany wywiódł skargę kasacyjną, zarzucając naruszenieart. 299 § 2 ksh,art. 11 ust. 1w zw. zart. 21 ust. 1 p.u.n.w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2015 r,art. 382 i art. 316 § 1w zw. zart. 391 § 1 kpci wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 15 marca 2018 r (III CSK 398/16) uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. Stwierdził Sąd Najwyższy, że Sąd Apelacyjny w istocie nie odniósł się do zeznań świadkaM. S., podzielił też zarzut, że Sąd apelacyjny wykorzystując zeznania pozwanego do ustalenia stanu faktycznego przypisał zeznaniom inną treść niż przyjął Sąd pierwszej instancji. Sąd Okręgowy bowiem przyjął, że pozwany zeznał, żespółka (...)od maja do sierpnia 2012 r. płaciła swoim pracownikom, wykonywała zobowiązania publicznoprawne i nie płaciła niektórym kontrahentom. Sąd Apelacyjny natomiast przyjął, że pozwany zeznał, że we wskazanym okresie czasu spółka płaciła jedynie pracownikom oraz niektórym kontrahentom. Doszło w ten sposób do naruszeniaart. 382 kpc
Odnośnie zarzutu naruszeniaart. 299 kshpodkreślił Sąd Najwyższy, że w orzecznictwie dominujący jest pogląd, że chociaż określenie „właściwy czas” do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości w rozumieniuart. 299 § 2 kshpowinno być interpretowane z uwzględnieniem przepisówprawa upadłościowego, to jednak nie można – dla celów jego wykładni – przenosić na gruntart. 299 § 2 kshwymagania, aby dochowany został termin określony wart. 21 ust. 1 p.u.n.. Właściwy czas w rozumieniuart. 299 § 2 kshoznacza w związku z tym taki moment, w którym wprawdzie wszystkich wierzycieli nie da się już zaspokoić, ale istnieje jeszcze majątek spółki pozwalający na co najmniej częściowe zaspokojenie jej wierzycieli w postępowaniu upadłościowym. Sąd Apelacyjny przyjmując, że wymaganie zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie dochowane jest tylko wtedy, gdy zgłoszenie to nastąpiło z zachowaniem terminu określonego wart. 21 ust. 1p.u.n dopuścił się naruszeniaart. 299 § 2 ksh. Nie ustalił bowiem w rzeczywistości czy doszło do zgłoszenia we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości(...)lecz stwierdził, że nastąpiło to po upływie terminu przewidzianego wart. 21 ust. 1 p.u.n.
Rozpatrując ponownie sprawę Sąd Apelacyjny uzupełnił postępowanie dowodowe i w jego ramach zwrócił się do Syndyka masy upadłości(...)sp. z o.o. wŁ.o udzielenie informacji czy w ramach podziału funduszów masy została na dzień sporządzania informacji zaspokojona w jakiejkolwiek części wierzytelność strony powodowej wpisana na zatwierdzoną listę wierzytelności i w jakie wysokości, nadto dopuścił dowód z uzupełniającego przesłuchania świadkaM. S.i pozwanego.
Dodatkowo Sąd ustalił, że w chwili ogłoszenia upadłości spółka będąca dłużnikiem miała potencjał, by kontynuować działalność i zaspokajać swoje zobowiązania. Dopiero po upływie około pół roku okazało się, że zawarcie układu jest jednak nierealne. Przy czym wskazać należy, że przyczyny takiego stanu ustalił już Sąd pierwszej instancji.
Syndyk sprzedał przedsiębiorstwo upadłej spółki w całości za kwotę 3.800.000 zł. (dowód zeznania św.M. S.k. 884 – 885). Ostatecznie w toku postępowania upadłościowego wierzyciele z IV kategorii zostali zaspokojeni w 9,01% uznanych na liście wierzytelności (dowód – pismo syndyka k. 914).
Na podstawie zeznań pozwanego Sąd potwierdził ustalenie, że w okresie maj – sierpień 2013 roku spółka niektórym wierzycielom nie płaciła w terminie. Dłużnik dysponował znacznym majątkiem, dochodził też wierzytelności odspółki (...). (zeznania pozwanego. K. 885)
Na podstawie wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 27 kwietnia 2016 roku, który następnie został uchylony w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej przez Sąd Najwyższy , Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym wO.T. P.w sprawie(...)wyegzekwował od pozwanego na rzecz strony powodowej łącznie kwotę 11.500,32 zł. (dowód: pismo Komornika do pozwanego i karty rozliczeniowe – k. 916 – 919).
Po ponownym rozpoznaniu apelacji Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja strony powodowej na uwzględnienie nie zasługuje.
Spór pomiędzy stronami w istocie sprowadza się do tego czy pozwany złożył wniosek o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie, a w konsekwencji czy zwolnił się jako członek zarządu dłużnika od odpowiedzialności, której podstawą jest przepisart. 299 ksh.
Przepis ten stanowi, że jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania (§1). Członek zarządu może zaś uwolnić się od odpowiedzialności, o której mowa w § 1, jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości (§2). Okoliczność, że powodowi przysługuje wierzytelność wobec spółki dłużnika, a także bezskuteczność egzekucji nie budzą wątpliwości i w zasadzie nie były w niniejszym postępowaniu kwestionowane. Nie wymagają wiec dalszych rozważań.
Strony natomiast prezentowały odmienne poglądy co do tego czy pozwany złożył wniosek o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie i argumenty na poparcie swoich twierdzeń. Przy czym zwrócić należy uwagę, że ciężar wykazania okoliczności prowadzącej do zwolnienia z odpowiedzialności spoczywa na pozwanym.
Strona powodowa zarzuciła Sądowi pierwszej instancji zwłaszcza przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i w następstwie niewłaściwe ustalenia co do okoliczności czy wniosek o ogłoszenie upadłości złożony został we właściwym terminie.
W pierwszej kolejności należy więc odnieść się do zarzutów naruszenia prawa procesowego kwestionujących ocenę dowodów i ustalenia faktyczne, dopiero bowiem prawidłowo ustalony stan faktyczny poprzedzony niewadliwą w rozumieniu art., 233kpcoceną dowodów może stanowić podstawę do zastosowania prawa materialnego i dokonania oceny prawnej.
Przepisart. 233 kpcstatuuje zasadę swobodnej oceny dowodów, wedle której sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego. Granice swobodnej oceny dowodów wyznaczają przepisy prawa procesowego, zasady doświadczenia życiowego i reguły logicznego rozumowania. Dlatego też skuteczne postawienie zarzutu naruszeniaart. 233 kpcwymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, to bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest wystarczające natomiast przekonanie strony o innej niż przyjął Sąd doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu (tak np. Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 6 listopada 1998 r. II CKN 4/98 – niepublikowane).
Dokonując oceny dowodów zgodnie z regułami zakreślonymi wart. 233 § 1 kpcsąd winien wyprowadzić z zebranego materiału dowodowego logiczne wnioski, musi uwzględnić zasady określone przez prawo procesowe określone w przepisachart. 227 – 234 kpcoraz dominujące poglądy na stosowanie prawa. Dokonując oceny swobodnej sąd wykorzystuje własne przekonania, wiedzę, doświadczenie życiowe, uwzględnia zasady procedury i zasady logiki. Dowody winien sąd oceniać bezstronnie, racjonalnie, wszechstronnie. W odniesieniu do każdego dowodu winien Sąd ocenić jego wiarygodność, odnosząc się także do pozostałego materiału dowodowego. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub, gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo – skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona.
Uwzględniając uzupełniające postepowanie dowodowe przeprowadzone w postępowaniu apelacyjnym ostatecznie Sąd Apelacyjny stanął na stanowisku, że jakkolwiek sama opinia biegłego opracowana została głównie na podstawie sprawozdań finansowych, to nie był to przecież jedyny dowód obrazujący sytuację dłużnika pozwalający na ocenę czy pozwany wniosek o ogłoszenie upadłości złożył we właściwym czasie. Zwrócić należy uwagę, że czyniąc ustalenia faktyczne Sąd wielokrotnie powoływał się także na obszerne sprawozdanie nadzorcy sądowegoM. S.sporządzone po ogłoszeniu upadłości układowej, a także na zeznania świadków i pozwanego. Wszystkie te dowody dały Sądowi podstawę do dokonania oceny dowodów zaprezentowanej w uzasadnieniu i poczynienia ustaleń faktycznych. Zgromadzony materiał dowodowy dawał w szczególności podstawę do ustalenia, że spółka od 2011 roku przeżywała trudności, jednakże prowadziła działalność, nie wyzbywała się majątku, regulowała zobowiązania, chociaż nie zawsze terminowo. Opóźnienia zaczęły występować zwłaszcza od czerwca 2012 roku, chociaż poza egzekucją jaką prowadził wobec dłużnika powód, żadna inna egzekucja się względem spółki nie toczyła. Trudności spółki związane były zwłaszcza z jej współpracą zespółką (...) sp. z o.o., jednakże dłużnik podejmował działania mające na celu unormowanie sytuacji i poprawę swojej płynności finansowej. Przebieg tych działań prawidłowo ustalony został przez Sąd pierwszej instancji.
Z wnioskiem o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu pozwany jako prezes zarządu(...)wystąpił w dniu 19 października 2012 r. w okolicznościach kiedy pogarszała się ogólna sytuacja na rynku handlu żywcem i mięsem wieprzowym, a także kiedy ogłoszona była już upadłośćspółki (...)sp. z o.o, zaś jej syndyk wystąpił przeciwko(...)o ustalenie bezskuteczności umów cesji zawartych między tymi dwoma spółkami.
Sama okoliczność, że dłużnik opóźniał się w regulowaniu niektórych zobowiązań nie mogła być jeszcze decydująca dla przyjęcia, że wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony z opóźnieniem. Oceny bowiem trzeba było dokonać z uwzględnieniem wszystkich okoliczności, co Sąd pierwszej instancji uczynił. Uwzględnił bowiem Sąd, że dłużnik prowadził działalność, uzyskiwał z tego tytułu wysoki przychód, płacił pracownikom, regulował należności publiczno – prawne, choćby z opóźnieniem, ale regulował zobowiązania. Ponadto miał Sąd także na uwadze, że zobowiązania spółki, łącznie z niewymagalnymi nie przekroczyły na koniec 2012 roku, a więc tym bardziej na dzień ogłoszenia upadłości wartości majątku spółki. Oczywiście, że wstrzymanie produkcji w 2011 roku na okres 4 – ch miesięcy miało wpływ na kondycję finansową spółki, jednakże produkcja została podjęta i dłużnik uzyskiwał środki, z których regulował zobowiązania, choćby z opóźnieniem.
W takiej sytuacji, zdaniem Sądu Apelacyjnego, uprawniona była ocena, że wykazał pozwany, iż wniosek o ogłoszenie upadłości złożył we właściwym czasie. Odnośnie określenia tegoż „właściwego czasu” wyraził Sąd Okręgowy pogląd zbieżny z tym, jaki w wyroku wydanym na skutek rozpoznania skargi kasacyjnej wyraził Sąd Najwyższy, a mianowicie, że pojęcie „czasu właściwego” do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości powinno być interpretowane z uwzględnieniem przepisówprawa upadłościowego, to jednak nie można - dla celów jego wykładni – przenosić na gruntart. 299 § 2 kshwymagania, aby dochowany został termin określony wart. 21 ust. 1 p.u.n.(termin 14 – to dniowy liczony od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości)). Bowiem pojęcie „właściwego czasu” w kontekścieart. 299 § 2 kshnależy rozumieć jako taki moment, kiedy co prawda już wszystkich wierzycieli nie da się zaspokoić, ale istnieje jeszcze majątek spółki pozwalający na co najmniej częściowe zaspokojenie jej wierzycieli w postępowaniu upadłościowym.
W ocenie Sądu Apelacyjnego istnieją podstawy do tego by przyjąć, że stan jaki istniał w październiku 2012 roku kiedy to pozwany wystąpił z wnioskiem o ogłoszenie upadłości spółki odpowiada właśnie takiemu momentowi. Spółka bowiem prowadziła działalność, płaciła wynagrodzenia pracownikom, regulowała zobowiązania publicznoprawne, regulowała też zwoje zobowiązania, chociaż nie wszystkie i nieraz z opóźnieniem, posiadała też majątek przekraczający wysokość zobowiązań. Okolicznością nie bez znaczenia dla powyższej oceny było też to, że w październiku 2012 roku Sąd ogłosił upadłość spółki będącej dłużnikiem, ale upadłość z możliwością zawarcia układu, co z istoty swojej przemawia za tym, że przynajmniej na tamten moment oceniano, że dłużnik jest w stanie nadal prowadzić działalność, a zawarcie układu z wierzycielami winno mu pomóc w odzyskaniu płynności finansowej. Zwrócić trzeba uwagę, że ze sprawozdania ustanowionego dla dłużnika nadzorcy sądowego wynika, że w jego ocenie możliwy był układ, na takich warunkach, że wierzytelności powyżej 10.000 zł zostałyby zredukowane o 35%. Oznacza to, że nadzorca przewidywał w opcji układowej zaspokojenie wierzycieli blisko w 2/3 częściach.
To również przemawia za przyjęciem, że złożenie przez pozwanego wniosku o ogłoszenie upadłości w październiku 2012 roku nie mogło być uznane za spóźnione. Nie każde przecież trudności finansowe i niespłacenie długu w terminie stanowi już podstawę do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Z jednej więc strony czasem właściwym nie jest moment gdy dłużnik całkowicie przestał już spłacać długi, z drugiej zaś jednak czasem właściwym nie jest też chwila gdy niespłacone zostaną pierwsze długi. Zwrócić też trzeba uwagę, że w tamtym czasie spółka miała również wierzytelności, które w znaczącej części nadzorca sądowy oceniał jako realne do odzyskania. Istniały też wówczas wierzytelności wynikające z umów cesji zawartych zespółką (...), które również nadzorca oceniał jako realne do odzyskania przynajmniej w połowie. Dopiero uznanie umów cesji za bezskuteczne w stosunku do masy upadłości spółki cedenta zmieniło sytuację dłużnika na niekorzyści, ale miało to miejsce dopiero w czerwcu 2013 roku, a wiec już po ogłoszeniu upadłości dłużnika i z pewnością nie pozostawało bez przyczyny na zmianę upadłości układowej na upadłość likwidacyjną jesienią 2013 r.
Oceny, że wniosek o ogłoszenie upadłości złożony został we właściwym czasie nie może zmienić fakt, że już w toku postępowania upadłościowego zmieniono opcję upadłości z układowej na likwidacyjną, że ostatecznie do zawarcia układu nie doszło, zaś stopień zaspokojenia wierzytelności z kategorii IV jest ostatecznie nieporównanie mniejszy niż pierwotnie szacowane możliwości.
Należy zatem uznać, że Sąd pierwszej instancji z zachowaniem reguł wynikających zart. 233 kpcocenił zgromadzony materiał dowodowy i na jego podstawie poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, które Sąd Apelacyjny podziela.
Zgodnie zart. 299 § 2 kshzłożenie przez członków zarządu dłużnika wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie pozwala tym członkom skutecznie zwolnić się wobec wierzycieli z solidarnej z dłużnikiem odpowiedzialności za długi spółki. Skoro zatem pozwany wykazał, że wniosek o upadłość złożył we właściwym czasie skutecznie zwolnił się od odpowiedzialności wobec powoda za długi spółki będącej dłużnikiem, wobec której egzekucja okazała się nieskuteczna. Przepisart. 299 § 2 kshzastosował Sąd zatem prawidłowo i nie dopuścił się jego naruszenia.
Mając powyższe na uwadze na podstawieart. 385 kpcSąd Apelacyjny apelację strony powodowej oddalił.
Na wniosek pozwanego na podstawieart. 39815§ 1 kpcw zw. zart. 415 kpcSąd nakazał stronie powodowej zwrot pozwanemu kwoty 11.00,32 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wydania wyroku przez Sąd drugiej instancji, która została od pozwanego wyegzekwowana na podstawie prawomocnego, a następnie uchylonego przez Sąd Najwyższy wyroku Sadu Apelacyjnego z dnia 27 kwietnia 2016 roku I ACa 1858/15
O kosztach postępowania odwoławczego Sąd orzekł na podstawieart. 98 kpczgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu.
SSA Józef Wąsik    SSA Teresa Rak    SSA Paweł Rygiel