Sąd Apelacyjny w Katowicach
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 405/18
Data wyroku: 2019-05-22 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Lucyna Świderska-Pilis, Aneta Pieczyrak-Pisulińska, Roman Sugier
Słowa kluczowe: Odszkodowanie
Podstawa prawna: art. 160§1, 156§1 kpc, art. 361§1 i 2 kc, art. 363§2 kc

Sygn. akt I ACa 405/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 maja 2019 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący :

SSA Roman Sugier (spr.)

Sędziowie :

SA Lucyna Świderska-Pilis
SO del. Aneta Pieczyrak-Pisulińska

Protokolant :

Agnieszka Szymocha

po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2019 r. w Katowicach
na rozprawie
sprawy z powództwaKlubu Sportowego (...)wC.
przeciwko Skarbowi Państwa-Wojewodzie(...)
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach
z dnia 3 lutego 2016 r., sygn. akt II C 463/13

1
zmienia zaskarżony wyrok:

a
w punktach 1. i 3. w ten sposób, że oddala powództwo,

b
w punkcie 4. w ten sposób, że zasądza od powoda na rzecz pozwanego 7 200 (siedem tysięcy dwieście) złotych z tytułu zwrotu kosztów procesu;

2
zasądza od powoda na rzecz pozwanego 8 281 912,41 (osiem milionów dwieście osiemdziesiąt jeden tysięcy dziewięćset dwanaście i 41/100) złotych z tytułu zwrotu spełnionego świadczenia;

3
zasądza od powoda na rzecz pozwanego 29 550 (dwadzieścia dziewięć tysięcy pięćset pięćdziesiąt) złotych z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym i kasacyjnym.

SSO del. Aneta Pieczyrak-Pisulińska

SSA Roman Sugier

SSA Lucyna Świderska-Pilis

Sygn. akt I ACa 405/18

UZASADNIENIE
PowódKlub Sportowy (...)wC., po ostatecznym sprecyzowaniu żądania pozwu, domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa – Wojewody(...)kwoty 15.991,000 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 15 lutego 2012r. oraz kosztów procesu.
Uzasadniając żądanie pozwu powód podał, że w dniu 26 marca 1973r.Prezydium(...), Wydział(...)wC.oddało w użytkowanie wieczyste na rzeczKlubu Sportowego (...)grunt państwowy położony wC.przyul. (...), stanowiącydziałkę geodezyjną nr (...), o powierzchni 1,9275 ha. Wieczyste użytkowanie miało trwać od 1 stycznia 1973r.do 31 grudnia 2072r. tj. przez 99 lat. Mimo to Wojewoda(...)decyzją z dnia7 grudnia 1993r. stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990r. przezWojewódzkie Przedsiębiorstwo (...)wC.prawa wieczystego użytkowania gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa położonego wC.przyul. (...). Z inicjatywy powoda w trybie postępowania administracyjnego Minister Infrastruktury decyzją z 20 lipca 2010r., utrzymaną następnie w mocy decyzjąz 23 września 2010r. stwierdził, że uwłaszczenie na rzeczWojewódzkiego Przedsiębiorstwa (...)wC.zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. Jednocześnie organ ten uznał, że w sprawie doszło do nieodwracalnych skutków powodujących niemożliwość stwierdzenia nieważności tej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 7 czerwca 2011r. oddalił skargę powoda a NaczelnySąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 stycznia 2012r. oddalił skargę kasacyjną powodowego Klubu. Zdaniem powoda dochodzona kwota stanowi należne mu odszkodowanie odpowiadające wartości nieruchomości odnośnie której stwierdzonoz rażącym naruszeniem prawa uwłaszczenie się osoby trzeciej.
Pozwany wnosił o oddalenie powództwa i o zasądzenie kosztów. Zakwestionował powództwo tak co do zasady jaki i co do wysokości dochodzonego żądania. Podkreślał, że powód nie utracił użytkowania wieczystego przedmiotowej działki gruntu, gdyż takowego nie nabył. Mimo bowiem wydania decyzji administracyjnej o oddaniu na jego rzecz tego gruntu państwowego, przez 20 lat tj. do daty wydania decyzji stwierdzającej uwłaszczenie się na tym grunciePrzedsiębiorstwa (...)nie zawarł ze Skarbem Państwa umowy dotyczącej ustanowienia na jego rzecz użytkowania wieczystego tego gruntu ani też nie dokonał konstytutywnego wpisu tego prawa w księdze wieczystej. Pozwany kwestionował też twierdzenia co do wielkości szkody doznanej przez powoda w związku z wydaniem wadliwej decyzji administracyjnej z 1993 roku.
Wyrokiem z dnia 3 lutego 2016r. Sąd Okręgowy w Katowicach zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 15.991,000 złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 3 lutego 2016r., umorzył postępowanie co do odsetek za okres od 15 lutego 2012r. do 21 kwietnia 2015r., oddalił powództwo w pozostałej części i zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 12.217 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.
Sąd Okręgowy poczynił ustalenia zgodne z twierdzeniami pozwu co do uzyskania przez powoda decyzji administracyjnej o oddaniu na jego rzecz użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej stanowiącej własność Skarbu Państwa położonej wC.przyul. (...), braku zawarcia umowy w tym zakresie, uwłaszczenia się codo tego gruntuWojewódzkiego Przedsiębiorstwa (...)wC., nieskutecznych prób powoda co do unieważnienia decyzji w tym zakresie oraz stwierdzenia w trybie administracyjnym, że uwłaszczenie tego podmiotu nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa, a unieważnienie decyzji uwłaszczającej jest niemożliwe ze względu na nieodwracalne skutki prawne.
W postępowaniu administracyjnym przesądzono, że wadliwość decyzji uwłaszczeniowej z 1993 roku wynika z tego, że została ona wydana mimo braku wyeliminowania z obrotu prawnego wcześniejszej decyzji z 1973r. o oddaniuw wieczyste użytkowanie nieruchomości na rzecz powoda. Nieodwracalność skutkówdecyzji uwłaszczeniowej spowodowana jest tym, żePrzedsiębiorstwo (...)zbyło prawo do gruntu na rzecz innego podmiotu. Wartość użytkowania wieczystego gruntu, którego dotyczy sprawa Sąd Okręgowy ustalił w oparciu o dowód z opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego przeprowadzony w toku postępowania, który uznał za miarodajny w tym zakresie.
W ocenie Sądu powód nie utracił tego rodzaju prawa do gruntu państwowego, gdyżze względu na brak umowy go nie uzyskał ale utracił ekspektatywę takiego prawa.Szkoda powoda wynika zaś z wadliwości decyzji uwłaszczeniowej z 1993 roku, co zostało przesądzone w postępowaniu administracyjnym. Przesądza to też o bezprawności zachowania pozwanego, który uwłaszczył na gruncie, którego dotyczy sprawa Przedsiębiorstwo(...)mimo, że wcześniejsza decyzja o oddaniu tej nieruchomości powodowi nie została wyeliminowana z obrotu prawnego. Zdaniem Sądu dla oceny zasadności roszczenia niemiało znaczenia to, że powód przez 20 lat nie podjął działań zmierzających do uzyskania użytkowania wieczystego w drodze umowy notarialnej oraz ujawnienia swego prawaw księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości.
Sąd podkreślił, że zgodnie z§ 12 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 18 maja 1970r. w sprawie trybu oddawania w użytkowanie wieczyste terenów państwowych i sprzedaży położonych na nich budynkówpowód winien być wezwany przez organ państwowy do zawarcia umowy notarialnej, co nigdy nie miało miejsca.
Prowadzi to zdaniem Sądu Okręgowego do wniosku, że istnieje związek przyczynowy między wadliwą decyzją uwłaszczeniową z 1993r. a utratą przez powoda ekspektatywy nabycia użytkowania wieczystego gruntu, którego dotyczy sprawa.
Sąd pierwszej instancji za bezzasadny uznał podniesiony przez pozwanegozarzut przedawnienia roszczenia stojąc na stanowisku, że od wydania decyzji nadzorczejw 2010r., co do wadliwości decyzji administracyjnej będącej zdarzeniem wyrządzającym powodowi szkodę, do daty wniesienia pozwu nie upłynęły 3 lata.
Jako podstawę materialnoprawną orzeczenia Sąd Okręgowy wskazał przepisyart. 160 § 1 k.p.a.,art. 156 § 1 k.p.a.,361 § 1 i § 2 k.c.i363 § 2 k.c.
O odsetkach orzeczono na mocyart. 481 § 1 k.c.
Sąd na podstawieart. 203 k.p.c.w związku zart. 355 k.p.c.umorzył postępowanieco do odsetek za okres od 15 lutego 2012r. do 21 kwietnia 2015r., gdyż powód cofnął pozew w tym zakresie.
Oddalenie roszczenia dotyczy odsetek za okres od 22 kwietnia 2015r. do dnia wyrokowania, gdyż zdaniem Sądu nie przysługują one powodowi, ze względu na ustalenie odszkodowania według cen z daty wyrokowania.
O kosztach Sąd orzekł na mocyart. 98 k.p.c.
Wyrok został zaskarżony apelacją przez pozwanego w części uwzględniającej powództwo.
Skarżący zarzucił naruszenie wyspecyfikowanych w apelacji przepisów prawa procesowego, materialnego oraz sprzeczności ustaleń Sądu z treścią zebranych dowodów, podtrzymując zarzuty zawarte w odpowiedzi na pozew, w tym brak związku przyczynowego między kwestionowaną decyzją administracyjną z 1993r. a szkodą powoda, brak szkody, niemiarodajność opinii biegłego oraz przedawnienie roszczenia.
Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z dnia 20 września 2016r. uwzględniając częściowo apelację pozwanego zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w ten sposób,że zasądził od pozwanego na rzecz powoda 7.995.500 złotych z ustawowymi odsetkamiza opóźnienie od 3 lutego 2016r. a w pozostałej części powództwo oddalił korygując rozstrzygnięcie o kosztach w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, oddalił apelację w pozostałej części oraz orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego.
W motywach wyroku Sąd Apelacyjny co do zasady podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji. Uznał jednak, że powód nie podejmując przez 20 lat działań zmierzających do uzyskania użytkowania wieczystego w oparciu o decyzję administracyjnąz 1973r. w połowie przyczynił się do powstania szkody.
Mając to na względzie na mocyart. 362 k.p.c.Sąd Apelacyjny obniżył odszkodowanie należne powodowi o 50 procent i dokonał stosownej korekty orzeczenia o kosztach.
Od tego orzeczenia skargi kasacyjne wniosły obie strony.
Pozwany jak dotychczas kwestionował powództwo co do zasady i co do wysokości. Powód zarzucił bezzasadność obniżenia odszkodowania.
Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 18 stycznia 2018r. uchylił zaskarżony wyroki sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że dochodzone przez powoda roszczenie związane jest z utratą ekspektatywy nabycia prawa użytkowania wieczystego. Przy czym przez ekspektatywę należy rozumieć zbiorcząnazwę obejmującą przypadki, w których powstanie lub przejście prawa zostało odsuniętew czasie. Postępowanie związane z ustanowieniem użytkowania wieczystego w 1973r., składało się z dwóch faz, należących do różnych trybów, przy czym faza administracyjna, miała charakter przygotowawczy, zakończony wydaniem ostatecznej decyzji przez właściwy organ administracji. W orzecznictwie i doktrynie dominował pogląd, że decyzja o oddaniu terenu w użytkowanie wieczyste nie stwarza dla jej adresata uprawnienia zawarcia umowya dla organu administracyjnego, który ją wydał obowiązku zawarcia umowy z adresatem decyzji. Decyzja tego rodzaju nie stanowi źródła stosunku cywilnoprawnego, gdyż brakjest przepisu prawa pozwalającego na dochodzenie przez jej adresata zawarcia umowy notarialnej ze Skarbem Państwa na drodze sądowej.
Jako przykład tego rodzaju poglądów judykatury Sąd Najwyższy wskazał wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 października 1977r., III CRN 98/77 (OSNC 1978, Nr 7, poz. 119).
W uzasadnieniu tamtego orzeczenia Sąd Najwyższy odrzucił dopuszczalność przyjęcia przez analogię, że decyzja administracyjna o oddaniu terenu w użytkowanie wieczyste ma takie samo prawne znaczenie jak umowa przedwstępna. Obowiązek zawarcia umowy przyrzeczonej wynika bowiem z wcześniej zawartej umowy przedwstępnej a możliwość dochodzenia jej na drodze sądowej wynika z przepisuart. 390 § 2 k.c.W przypadku decyzji administracyjnej o oddaniu terenu w użytkowanie wieczyste takiego przepisu brak.
Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie zwrócił jednak uwagę na to, że w doktrynie można spotkać też odmienne poglądy sprawdzające się do stwierdzenia, że decyzja o oddaniu terenu w użytkowanie wieczyste stwarza dla jej adresata uprawnienie do zawarcia umowy,
a dla organu administracyjnego, który ją wydał obowiązek zawarcia umowy z adresatem decyzji. Stanowi więc źródło roszczeń cywilnoprawnych, mimo braku przepisów, które dawałyby ku temu podstawę.
Dlatego zdaniem Sądu Najwyższego niezbędnym jest rozważanie kluczowego zagadnienia dla rozstrzygnięcia sprawy, mianowicie, czy na gruncie obowiązującego prawaw dniu wydania decyzji z dnia 26 marca 1973r., na podstawieart. 2, 3, 10 ustawy z dnia14 lipca 1961r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, decyzja ta stanowiła źródło stosunku cywilnego, a o ile tak, to jakie roszczenie dla powoda wynikało z tego stosunku oraz czy i jakie roszczenie przysługiwało powodowi w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej.
Przy czym Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że dla oceny tej nie ma znaczenia okoliczność, że decyzja z dnia 26 marca 1973r. nie została usunięta z obrotu prawnegow sposób określony wkodeksie postępowania administracyjnego. Stwierdził też, że wbrew stanowisku Sądów obu instancji Skarb Państwa nie miał obowiązku wezwania adresata decyzji do stawienia się w państwowym biurze notarialnym w oznaczonym dniu i godzinie celem zawarcia umowy, gdyż§ 12 rozporządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 18 maja 1970r. w sprawie trybu oddawania w użytkowanie wieczyste terenów państwowychi sprzedaży położonych na nich budynków(Dz.U. Nr 13 poz. 120 ze zm.) był adresowany do adresata decyzji a nie do Skarbu Państwa.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez Sąd Apelacyjny strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska procesowe. Pozwany wnosił o zmianę zaskarżonego wyrokui oddalenie powództwa oraz o zasądzanie od powoda na jego rzecz kosztów postępowania za obie instancje oraz za postępowanie kasacyjne. Domagał się też w razie uwzględnienia apelacji zasądzenia od powoda na jego rzecz na podstawieart. 415 k.p.c.w związkuzart. 39816k.p.c.kwoty 8.281.912,41 złotych jaką zapłacił powodowi w oparciu o wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 20 września 2016r., I ACa 310/16 z zastrzeżeniem zwrotu (dowód: polecenie przelewu z 7.10.2016r. k. 748).
Powód wnosił o oddalenie apelacji i o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kosztów.

Sąd Apelacyjny w Katowicach zważył co następuje:
Apelacja pozwanego jest zasadna.
Zgodnie z zaleceniem Sądu Najwyższego, zawartym w motywach wyroku, jaki zapadł na skutek skarg kasacyjnych stron, rozważania wymaga czy i jakie roszczenie cywilnoprawne powód uzyskał po wydaniu decyzji administracyjnej z dnia 26 marca 1973r. o oddaniuterenu państwowego w użytkowanie wieczyste. W orzecznictwie dominuje pogląd, że akt administracyjny tego rodzaju nie dawał adresatowi decyzji prawa dochodzenia zawarcia umowy na drodze sądowej. Kończył jedynie etap postępowania administracyjnego, któryw tamtym czasie był obligatoryjny przed zawarciem umowy notarialnej, kreującej wrazz wpisem do księgi wieczystej takie prawo.
Wyrok Sądu Najwyższego z 10 października 1977r., III CRN 98/77 77 (OSNC 1978, Nr 7, poz. 119) oparty na takim stanowisku spotkał się z krytyką przedstawicielidoktryny podkreślających, że takie rozumowanie nie może być akceptowane. Mimo brakuprzepisu przyznającego adresatowi decyzji możliwość dochodzenia zawarcia umowy organ administracyjny należy uznać za podmiot związany treścią decyzji i obowiązany do jej realizacji. Odmiennie niż adresat decyzji, który nie jest zobowiązany do zawarcia umowyo nabyciu prawa użytkowania wieczystego.
W krytycznych głosach do wspomnianego wyroku wskazano na to, żewniosek zainteresowanego nabyciem użytkowania wieczystego w powiązaniu z treściądecyzji administracyjnej może być traktowany jako oświadczenie woli stron stosunku cywilnoprawnego w rozumieniu przepisuart. 60 k.c., co pozwala na uznanie że skutkuje to zdarzeniem prawnym porównywalnym z umową przedwstępną o jakiej stanowi przepisart. 389 § 1 k.c.Wyrażono też pogląd, że wystarczające jest dostateczne sprecyzowanie warunków umowy o oddaniu terenu państwowego w użytkowanie wieczyste i możliwość wyegzekwowania zawarcia umowy na podstawieart. 64 k.c.(por. glosa Ksawerego Łukawskiego NP 1979 s 143 i nast. glosa Tadeusza Smyczyńskiego OSP 1979 Nr 3, glosa Ewy Łętowskiej OSP 1979 Nr 5).
W ocenie Sądu Apelacyjnego poglądów tych nie można podzielić. Decyzja z 23 marca 1973 roku dotycząca oddania powodowi terenu państwowego w użytkowanie wieczyste wydana została w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 lipca 161 roku o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1969 Nr 22 poz. 159) orazrozporządzenie Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 18 maja 1970r. w sprawie trybu oddawania w użytkowanie wieczyste terenów państwowych i sprzedaży położonych na nich budynków(Dz.U. z 1970r. Nr 83 poz. 120).
W § 10 tego rozporządzenia wskazano jakie postanowienia powinna zawierać decyzja o oddaniu terenu państwowego w użytkowanie wieczyste. Można uznać, że odpowiadająone istotnym postanowieniom umowy przyrzeczonej jakie powinna określać umowa przedwstępna. Jednakże w § 10 ust. 9 zawarto wymóg aby w decyzji określony został też termin, w którym powinna być zawarta umowa w formie aktu notarialnego i że termin ten nie powinien przekraczać dwóch miesięcy.
W § 10 ust. 10 rozporządzenia podano, że decyzja winna zawierać pouczenieo skutkach niezawarcia umowy w określonym terminie. Decyzja z 26 marca 1973 roku nie zawiera postanowień w tym zakresie. Jej treść nie pozwala więc uznać, że zawiera postanowienia niezbędne dla umowy przedwstępnej.
W okresie od daty jej wydania do daty wydania decyzji uwłaszczeniowej w 1993 roku przepisart. 389 § 1 k.c.wymagał aby umowa przedwstępna określała termin zawarcia umowy przyrzeczonej.
W ówczesnym stanie prawnym roszczenie z umowy przedwstępnej przedawniały sięz upływem roku od dnia w którym umowa przyrzeczona miała być zawarta (art. 390 § 3 k.c.) a sąd uwzględniał upływ przedawnienia z urzędu (art. 117 § 3 k.c.).
Gdyby więc uznać, że decyzja administracyjna z 26 marca 1973 roku stanowiła dla powoda źródło roszczenia o zawarcie umowy co do oddania terenu państwowegow użytkowanie wieczyste, a termin jej zawarcia nie miał być określony, to powód aż do upływu 10-letniego terminu przedawnienia, o jakim mowa w ówczesnymart. 118 k.c., mógłby zwlekać z dochodzeniem zawarcia takiej umowy. Nie sposób aprobować takiego rozumowania mając na względzie wspomnianą decyzję wydaną w odmiennych warunkach ustrojowych. Obowiązujące wówczas przepisy Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej Uchwalonej Przez Sejm Ustawodawczy w dniu 22 lipca 1952r. (Dz.U. 1952 Nr 33 poz. 232) w art. 8 ustawy zasadniczej nakazywały szczególną „troskę i opiekę” dotyczącą mienia państwowego. Skarb Państwa ze względu na bierność adresata decyzji przez szereg lat nie mógłby w racjonalny sposób gospodarować terenem państwowym. Dochodzenie zawarcia umowy o użytkowanie wieczyste uniemożliwiał też brak formy aktu notarialnego dla rzekomej umowy przedwstępnej (wymóg zart. 390 § 2 k.c.). Roszczenie odszkodowawcze przy zastosowaniu tej konstrukcji prawnej byłoby możliwe tylko w razie wykazania, że pozwany uchylał się od zawarcia umowy przyrzeczonej, której istotną treść określonow decyzji administracyjnej (art. 390 § 1 k.c.).
Bezspornym jest w sprawie, że powód nigdy nie domagał się zawarcia takiej mowy pozostając w błędnym przekonaniu, że decyzja z 26 marca 1973 r. czyniła go użytkownikiem wieczystym.
W ocenie Sądu Apelacyjnego samo skonkretyzowanie warunków umowy w decyzjii treść przepisuart. 64 k.c.jest niewystarczające do uznania, że powodowi aż do 1993 roku przysługiwało w stosunku do pozwanego skuteczne roszczenie o zawarcie umowy.Zgodzić się należy z poglądem Sądu Najwyższego, wyrażonym we wspomnianym wyrokuz 10 października 1977 roku, iż brak jest przepisów prawa pozwalających na przypisanie decyzji administracyjnej charakteru stawiającego jej adresata w tak uprzywilejowanej pozycji w stosunku do innych uczestników obrotu cywilnoprawnego.
Przemawia za tym jeszcze kolejny argument. Ustawa w oparciu o przepisy której wydano decyzje z 26 marca 1973 roku uchyliła ustawa z 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami wywłaszczeniami nieruchomości (Dz. U. z 1991 poz. 127 ze zm.). W wyniku nowelizacji tej ostatniej ustawy wprowadzonej ustawą z 21 października 1994 roku (Dz. U. z 1994 r. nr 123 poz. 601) od 8 grudnia 1994 r. zaczął obowiązywać przepis art. 80 ust. 1a. Stanowi on, że posiadaczem gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy, który w dniu 5 grudnia 1990 r. nie legitymowali się dokumentami o przekazaniu gruntów wydanych w formie prawem przewidzianej i nie legitymują się nimi w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, grunty te mogą być oddane odpowiednio w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste na ich wniosek złożony do dnia 31 grudnia 1995 r. Przepis ten miał na celu uregulowanie stanu prawnego posiadaczy gruntów państwowych bez tytułu prawnego, a więc podmiotów w analogicznej sytuacji jak powód, który posiadał teren państwowy nie będąc jego użytkownikiem wieczystym.
Wprawdzie przepis ten wszedł w życie już po wydaniu decyzji uwłaszczającejprzedsiębiorstwo (...)na terenie posiadanym wcześniej przez powoda ale jegotreść w ocenie Sądu apelacyjnego ma znaczenie dla rozstrzygnięcia. Mowa w nim o tym, że posiadaczom gruntów państwowych grunty te „mogą” być oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. Posiadaczom nie przysługuje więc roszczenie cywilnoprawne o zawarcie umowy (por. Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczeniami nieruchomości. Komentarz. Gerard Bieniek, Zenon Marmej. Wydawnictwo Zachodnie Centrum Organizacji Wydanie II 1995 r. str. 265). Nie sposób uznać, że ustawodawca dążąc do uporządkowania gospodarki gruntami Skarbu Państwa w 1994 r. pozbawił posiadaczy tych gruntów roszczeń cywilnoprawnych, które przysługiwały im na mocy wcześniej wydanych decyzji administracyjnych. Bardziej racjonalny wydaje się wniosek, że ustawodawca uznał, że posiadaczom gruntów nie przysługiwało roszczenie o zawarcie takich umów.
Mając to na względnie za zasadny należało uznać zarzut apelacji pozwanego dotyczący naruszenia przez Sąd Okręgowy przepisuart. 361 § 1 k.c.sprowadzający się do stwierdzenia, ze brak jest adekwatnego związku przyczynowego między wadliwą decyzją uwłaszczeniową z 1993 roku a utratą przez powoda ekspektatywy nabycia prawa użytkowania wieczystego. W istocie powód ekspektatywy takiej nie utracił, gdyż mimo istnienia decyzjiz dnia 26 marca 1973r. nie przysługiwało mu skuteczne roszczenie przeciwko Skarbowi Państwa o zawarcie umowy. Brak zaś umowy, aż do wydania wadliwej decyzji uwłaszczeniowej, wynikał z 20-letniego zaniechania przez powoda działań zmierzających do jej zawarcia. Decyzja uwłaszczająca nie pozabawia powoda żadnego prawa ani roszczeniao jego nabycie za które powodowi przysługiwałoby odszkodowanie. Zbędnym jest więc odnoszenie się do pozostałych zarzutów apelacji kwestionującej wielkość szkody doznanej przez powoda.
Dlatego Sąd Apelacyjny na mocyart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrokw punkcie 1 i 3 w ten sposób, że oddalił powództwo.
Zgodnie z wnioskiem pozwanego na mocyart. 415 k.p.c.zasądzono od powoda na rzecz skarżącego 8.281.912,41 złotych tytułem zwrotu świadczenia spełnionego przez pozwanego na podstawie poprzedniego wyroku Sądu Apelacyjnego jaki zapadł w niniejszej sprawie.
O kosztach orzeczono na mocyart. 98 k.p.c.zasądzając od powoda na rzecz pozwanego zwrot kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 7200 złotych zgodnie ze stawką przewidzianą§ 6 ust. 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(Dz.U. 2013.461 tj.). Na pozostałe koszty zasądzone w punkcie 3) wyroku składają się koszty zastępstwa procesowegow postępowaniu apelacyjnym w kwocie 10.800 złotych, zgodnie ze stawką przewidzianąw § 2 ust. 7 i § 10 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2015.1800) w wersji obowiązującej w dacie wniesienia przez pozwanego apelacji oraz 18750 złotych według tych samych przepisów wspomnianego rozporządzenia w ich brzmieniu obowiązującym w dacie wniesienia przez pozwanego skargi kasacyjnej, z tytułu kosztów zastępstwa procesowegow tym postępowaniu.

SSO del. Aneta Pieczyrak-Pisulińska

SSA Roman Sugier

SSA Lucyna Świderska-Pilis