Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 819/19
Data wyroku: 2020-03-10 00:00:00
Typ orzeczenia: OTHER
Słowa kluczowe: Zachowek
Podstawa prawna: art. 1000 kc

[Sędzia Przewodniczący Jachowicz Bogdan 00:01:54.408]
Początek uzasadnienia. Zaskarżonym wyrokiem z 3 października 2018 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi w sprawie z powództwaA. S.przeciwkoZ. S.o zachowek umorzył postępowanie co do żądania zapłaty kwoty 19.923 złote 71 groszy wraz z dochodzonymi od niej odsetkami. Zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 13.689 złotych 88 groszy z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 11 stycznia 2018 roku do dnia zapłaty. Oddalił powództwo w pozostałej części. Przejął na rachunek Skarbu Państwa nieuiszczone koszty sądowe oraz przyznał i nakazał wypłacić pełnomocnikom z urzędu to jestM. S. (1)[f 00:02:51.680]oraz adwokatowiM. K.[f 00:02:54.880]wynagrodzenie w kwocie po 2.952 złote tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu stronom. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się pozwana. Wyrok zasądziła w części zasądzającej zapłatę. Zarzuciła naruszenieartykułu 233 paragraf 1 kpcprzez błędną ocenę materiału dowodowego w zakresie, w jakim Sąd przyjął, że umowa zawarta między nią i jej mężem a zmarłymW. S.była umową dożywocia, a nie umową darowizny. Dokumentu w postaci umowy zamo..., zawartej między pozwaną i jej mężem aS.z 18 września 2006 roku i, i uznanie, że ustanowienie dla spadkodawcy służebności osobistej dożywotniego mieszkania nie stanowi ekwiwalentu przeniesionego na rzecz pozwanej i jej męża udziału w nieruchomości. Co spowodowało błędne przyjęcie, że pozwana została obdarowana i jako taka jest zobowiązana do zapłaty zachowku na rzecz powódkiA. S.. Zarzucono naruszenieartykułu 233 paragraf 2 kpcpolegającą na błędnej ocenie materiału dowodowego i pominięciu, że pozwana dokonała sprzedaży całej nieruchomości za kwotę 220.000 złotych. Co w konsekwencji doprowadziło do poczynienia błędnych ustaleń i niesłusznego niezastosowaniaartykułu 1000 paragraf 1 Kodeksu cywilnegoin fine ograniczającego odpowiedzialność obdarowanego za zapłatę zachowku do granic wzbogacenia. Apelująca wnosiła o zmianę zaskarżonego orzeczenia przez oddalenie powództwa w całości, ewentualnie zasądzenie kwoty 9.144 złote 5 groszy i oddalenie powództwa w pozostałej części. Wnoszono o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sąd Okręgowy zważył co następuje. Apelacja jest zasadna częściowo. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w wyniku prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, które to ustalenia Sąd Okręgowy podziela i przyjmuje za własne. W pierwszej kolejności za całkowicie chybiony należało uznać podniesione przez apelującą zarzut naruszenia przez Sąd Rejonowy prawa procesowego, to jestartykułu 233 paragraf 1 kpcprzez przekroczenie granic swobodnej oceny przeprowadzonych w sprawie dowodów dokonanej wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego. Stwierdzić trzeba, że ocena ta odpowiada regułom logicznego rozumowania wyrażające formalne schematy powiązań między podstawami wnioskowania i wnioskami oraz uwzględnia zasady doświadczenia życiowego wyznaczające granice dopuszczalnych wniosków. Zarzut zawarty w punkcie 1b jest niezrozumiały, ponieważ nie odnosi się do dyspozycji przepisuartykułu 233 paragraf 2 kpc. Sąd nie odmawiał wiarygodności zawartej umowy sprzedaży nieruchomości przez pozwaną. W tym miejscu wskazać należy, że podniesione zarzuty naruszeniaartykułu 233 kc,kpcw istocie dotyczą błędnej oceny prawnej na tle niespornych faktów. Mianowicie kwalifikacji prawnej umowy notarialnej z dnia 18 września 2006 roku, którąW. S.darował na rzecz swojego brata i bratowejM.iZ. S.do majątku objętego ich wspólnością ustawową przysługujące mu udziałów w nieruchomości przyulicy (...). Jak i wpływu postanowień umowy sprzedaży przedmiotowej nieruchomości na zakres odpowiedzialności pozwanej do zapłaty zachowku. Podnieść należy, że Sąd Rejonowy prawidłowo zakwalifikował umowę z dnia 18-go 2006 roku, jako umowę daro..., darowizny. O tym, że nie była to umowa dożywocia a darowizna z elementami służebności osobistej regulowanej przez przepisyartykułu 296 Kodeksu cywilnegoświadczy wprost treść umowy notarialnej. Mianowicie postanowienia paragrafu 3-go znajdujące się na karcie 22, 23, jak i paragrafu 6-go tejże umowy. Istotne elementy zawartej umowy z dnia 18 września 2006 wskazują, że jest to umowa darowizny zdefiniowana przez przepisartykułu 888 Kodeksu cywilnegoi następne, a nie umowa dożywocia określona przez przepisartykułu 908 Kodeksu cywilnego. Nie można podzielić twierdzeń apelującej, że była to umowa odpłatna, jako taka nierodząca zobowiązań do zachowku. Podkreślić trzeba, że umowa w sposób jasny określa wartość czystą darowizny pomniejszoną o wartość prawa dożywotniego użytkowania nieruchomości. Ten sposób ustalenia wartości darowizny został także przyjęty przez Sąd Rejonowy na potrzeby wyliczenia zachowku. Zarzut naruszeniaartykułu 1000 paragraf 1 Kodeksu cywilnegojest bezzasadny. W przepisie tym ustawodawca wprowadził subsydiarną odpowiedzialność obdarowanych, która dochodzi do skutku w przypadku, gdy uprawniony nie może otrzymać od spadkobiercy należnego mu zachowku. Stanowisko takie wynika również z wyroku Sądu Najwyższego z 30 stycznia 2008 sygnatura III CSK 255/07 opublikowana(...)numer(...)pozycja 47. Zgodnie, z którym, jeżeli spadkodawca dokonał darowizny wyczerpującej cały spadek, uprawniony do zachowku może dochodzić od obdarowanego roszczenia o zachowek w granicach określonych wartykule 1000 Kodeksu cywilnego. Na gruncie przedmiotowej sprawy bezspornym jest przecież, że to spadkodawca jedyny składnik majątku spadkowego udziału w prawie własności nieruchomości darował bratu i bratowej pozostawiając dług. Przy tak określonym stanie faktycznym przepisartykułu 1000 Kodeksu cywilnegonależy, więc odczytywać, jako szczególne unormowanie stosunku doartykułu 991 paragraf 2 kc.Zatem przepisartykułu 1000 paragraf 1 kcstanowi podstawę rozstrzygnięcia w sprawie. Stosownie do treściartykułu 993 Kodeksu cywilnego, co mu, co omówił szczegółowo Sąd Rejonowy w swym uzasadnieniu, w przypadku zachowku doliczanie darowizn jest obligatoryjne. A zgodnie z treściąartykułu 995 Kodeksu cywilnegowartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku. Dokładnie te, tymi kryteriami kierował się Sąd Rejonowy posługując się niekwestionowaną opinią biegłego rzeczoznawcy. Odpowiedzialność obdarowanej pozwanej do uzupełnienia na rzecz powódki zachowku po mężu ogranicza się do zapłaty w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny. Oznacza to zobowiązanie do zapłaty za wartość przedmiotu darowizny według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku. O oszacowaniu decydują kryteria obiektywne, które nie były kwestionowane. Fakt zbycia nieruchomości za niższą cenę nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia. Jak wiadomo Sąd II Instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przestawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego. Wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego. Mimo braku stosownego zarzutu Sąd Okręgowy zobligowany był więc do określenia skutków prawnych okoliczności, które w toku subsumcji prowadzonej u podstaw zaskarżonego orzeczenia zostały przez Sąd Rejonowy wadliwie pominięte. Przedstawione rozważania czynią uprawniony wniosek, że pozwana jest zobowiązana do zapłaty zachowku w granicach otrzymanej darowizny. Przypomnieć należy, że przedmiotowe udziały oszacowane przez biegłego i przyjęte przez Sąd Rejonowy, jako podstawa do zachowku zostały darowane obojgu małżonku, małżonkom bratu i bratowej do majątku wspólnego. Oznacza to, że po ustaniu majątku wspólnego pozwana stała się współwłaścicielką przedmiotowych udziałów w nieruchomości w połowie. Druga połowa weszła natomiast w skład spadku po jej zmarłym mężuM. S. (2). Oznacza to ograniczenie odpowiedzialności do połowy przedmiotu darowizny uczynionej na rzecz małżonków, to jestZ.iM. S. (2). Stosownie bowiem do treściartykułu 43 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczegoz chwilą ustania wspólności ustawowej wspólność ta dotychczas bezudziałowa ulega przekształceniu. Od tej chwili małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym niezależnie od tego, w jakim stopniu każdy z nich przyczynił się do jego powstania. Równe udziały przysługują małżonkom także w razie ustania wspólności wskutek śmierci małżonka. W tym wypadku udział zmał..., zmarłego małżonka w majątku wspólnym przypada jego spadkobiercom. Podkreślić należy, że Sąd jest związany podstawą faktyczną powództwa. Wskazać należy, żeZ. S.została pozwana w związku z darowizną, a nie w związku z ewentualnym dziedziczeniu po współobdarowanym małżonku. Notabene na okoliczność dziedziczenia poM. S. (2), osobach dziedziczących ani w pozwie, ani w toku procesu nie przedłożono żadnych wniosków, ani dowodów, ani też twierdzeń. Powódce należy się, co jest niekwestionowane w sprawie, zachowek w wysokości odpowiadającej połowie wartości udziału, który przypadłby jej w razie dziedziczenia ustawowego. Przy uwzględnieniu ustalonej czystej wartości spadku wartość połowy udziału spadkowego na nią przypadającego wynosi zatem kwotę 6.857 złotych 44 grosze i taka też kwota winna być zasądzona na rzecz powódki z tytułu zachowku. Sąd Rejonowy w swoich wyliczeniach omyłkowo przyjął tak jakby darowizna została dokonana wyłącznie na rzecz bratowej to jest pozwanej, a nie na rzecz brata i bratowej. Opisany rezultat kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku doprowadził do jego zmiany na podstawieartykułu 386 paragraf 1 kpci obniżenia o połowę sumy zasądzonej na rzecz powódki do kwoty 6.857 złotych 44 grosze. W pozostałym zakresie apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawieartykułu 385 kpc. Opisane okoliczności, fakt, że powódka wygrała w 50-u procentach postępowanie przed II Instancją uzasadniały wzajemne zniesienie między stronami kosztów zastępstwa procesowego. Przy czym wskazać należy, że obie strony były reprezentowane przez pełnomocników z urzędu. Dlatego też Sąd przyznał im stosowne wynagrodzenia w oparciu o Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości określającego wysokość wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu.

[(...):17:12.288]