Sąd Apelacyjny w Krakowie
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I ACa 429/19
Data wyroku: 2020-05-21 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Hanna Nowicka de Poraj, Wojciech Żukowski, Marek Boniecki
Słowa kluczowe: Nieważność postępowania
Podstawa prawna: art 379 pkt 2 kpc

Sygn. akt I ACa 429/19

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 maja 2020 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny
w składzie:

Przewodniczący:

SSA Marek Boniecki

Sędziowie:

SSA Hanna Nowicka de Poraj
SSO del. Wojciech Żukowski (spr.)

Protokolant:

-

po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2020 r. 4 lipca 2020w Krakowie na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwaA. H.iB. H.
przeciwkoD. M.
o ochronę dóbr osobistych
na skutek apelacji pozwanej
od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 27 grudnia 2018 r. sygn. akt I C 82/18
uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie w zakresie poczynając od dnia 15 maja 2018 r. i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Nowym Sączu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego.
SSA Hanna Nowicka de Poraj  SSA Marek Boniecki   SSO Wojciech Żukowski
Sygn. akt I ACa 429/19

UZASADNIENIE
PowódkiA. H.iB. H.w pozwie z dnia 15 stycznia 2018 roku domagały się nakazania pozwanejD. M.usunięcia czterech kamer umieszczonych na ścianach zewnętrznychbudynku nr (...)przyulicy (...)wZ.oraz zasądzenia na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania w uzasadnieniu wskazując, iż sporny monitoring narusza ich dobra osobiste, w tym prawo do życia prywatnego, prawo ochrony wizerunku i miru domowego.
W odpowiedzi na pozew pozwanaD. M.wniosła o oddalenie powództwa oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania wskazując, iż usytuowanie i zakres monitoringu spornych kamer nie narusza sfery prywatności powódek.
Wyrokiem z dnia 27 grudnia 2018 roku Sąd Okręgowy w Nowym Sączu w pkt I nakazał aby pozwanaD. M.usunęła kamerę umieszczoną na ścianie zewnętrznej budynku położonego przyulicy (...)wZ.znajdującą się nad wspólnym wejściem do tego budynku od stronyulicy (...)i skierowaną na wprost tego wejścia, w pkt II oddalił powództwo w pozostałym zakresie, zaś w pkt III zasądził od pozwanejD. M.na rzecz powódekA. H.iB. H.łącznie kwotę 321,50 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
W uzasadnieniu Sąd Okręgowy wskazał, iż w wyniku zamontowania kamery nad głównym wejściem do budynku, z którego powódki korzystają na co dzień, doszło do naruszenia dóbr osobistych powódek w postaci ich prywatności i wizerunku. Sąd Okręgowy nadto wskazał, iż w świetle poczynionych w sprawie ustaleń zasadnym było stwierdzenie, że w przypadku pozostałych kamer nie można mówić o tym, że ich zamontowanie było działaniem bezprawnym. O kosztach procesu Sąd Okręgowy orzekł w oparciu oart. 100 k.p.c.w zw. zart. 108 § 1 k.p.c.
Apelację od powyższego wyroku wniosła pozwana zaskarżając go w zakresie pkt I i III i wnosząc o jego zmianę poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania za obie instancje. Pozwana zarzuciła naruszenie prawa materialnego a toart. 24 k.c.w zw. zart. 23 k.c.poprzez ich niewłaściwe zastosowanie oraz obrazę przepisów postępowania a toart. 233 § 1 k.p.c.
W odpowiedzi na apelacje powódki wniosły o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania przed sądem II instancji.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
Apelacja skutkowała uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, aczkolwiek z innych przyczyn aniżeli w niej powołane.
Stosownie do treściart. 87 § 1 k.p.c.pełnomocnikiem procesowym w procesie cywilnym może być adwokat lub radca prawny, a ponadto osoba sprawująca zarząd majątkiem lub interesami strony oraz osoba pozostająca ze stroną w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy wchodzi w zakres tego zlecenia, współuczestnik sporu, jak również małżonek, rodzeństwo, wstępni lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia. W niniejszej sprawie jako pełnomocnik pozwanej zgłosił sięS. K., który złożył do akt pełnomocnictwo (k. 62) oraz umowę stałego zlecenia (k.61). W sprawie nie ujawniło się abyS. K.był adwokatem lub radcą prawnym albo należał do kręgu członków rodziny pozwnaej określonego wart. 87 § 1 k.p.c.O tym, czyS. K.może być pełnomocnikiem procesowym pozwanej w niniejszej sprawie rozstrzyga zatem to, czy umowa przedłożona w niniejszej sprawie tworzy pomiędzy pozwaną, aS. K.stały stosunek zlecenia, w zakres którego wchodzi przedmiot niniejszej sprawy. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 27 czerwca 2008 roku, sygn. akt III CZP 51/08 (Lex nr 393807) ratio legis dopuszczenia zarządców i zleceniobiorców do działania w charakterze pełnomocników wiąże się z funkcjonalnym związkiem zarządcy, czy też zleceniobiorcy z przedmiotem zarządu lub zlecenia i jego znajomości, ułatwiających wyjaśnienie okoliczności faktycznych, istotnych przy rozstrzyganiu sprawy poddanej pod osąd. Okolicznością doniosłą jest zatem, że potrzeba żądania rozstrzygnięcia przez sąd wiąże się lub wynika z okoliczności faktycznych objętych udzielonym uprzednio zleceniem. Ustalając dopuszczalność (skuteczność) pełnomocnictwa procesowego, sąd przeprowadza dwustopniowy sprawdzian. Po pierwsze, bada czy stosunek zlecenia jest stały, a następnie porównuje zakres zlecenia i pełnomocnictwa w celu ustalenia, czy mieści się w nim przedmiot sprawy, to jest treść roszczenia i okoliczności faktyczne przytoczone w celu jego uzasadnienia. Dopuszczenie pełnomocnictwa procesowego zleceniobiorcy w każdej sprawie, w której stroną jest zleceniodawca, prowadziłoby do ominięcia ograniczenia zawartego wart. 87 § 1 k.p.c.i pozostawienie form pomocy prawnej nawet w sprawach wymagających kwalifikacji szczególnych poza kontrolą państwową albo samorządową, co zagraża sprawności wymiaru sprawiedliwości i może rodzić niekorzystne skutki społeczne. W uchwale z dnia 23 września 2010 r., sygn. III CZP 52/10 (lex 602461) Sąd Najwyższy wskazał nadto, że umowa zlecenia obejmująca stałe prowadzenie obsługi prawnej mocodawcy, w tym reprezentowanie go przed sądem, może być podstawą pełnomocnictwa procesowego tylko wtedy, gdy przedmiot sprawy obejmuje określoną w tej umowie czynność prawną, faktyczną lub usługę. Sąd Apelacyjny poglądy te podziela. Ich zastosowanie do oceny umowy zawartej pomiędzy pozwaną aS. K.prowadzi zaś do wniosku, że pozwana iS. K.nie są związani stałym stosunkiem zlecenia o takim przedmiocie, z którego wynikać mogłaby następnie potrzeba udzielenia pełnomocnictwa procesowego do reprezentowania a w niniejszej sprawie. Wręcz przeciwnie, treść umowy, w szczególności dosłowne brzmienie jej § 1, wskazuje na to, że zlecenie, którego umową udzieliła pozwanaS. K.jest przede wszystkim zleceniem wykonywania obsługi prawnej pozwanej, w szczególności zleceniem reprezentowania pozwanej w postępowaniach sądowych i administracyjnych. Nie sposób natomiast dostrzec powiązania ogólnikowo ujętych materialnoprawnych elementów przedmiotu zlecenia udzielonegoS. K.z okolicznościami faktycznymi, które legły u podłoża sporu rozstrzyganego w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy ocenić należy, że zawarcie umowy zlecenia pomiędzy pozwaną aS. K.stanowi próbę obejścia przepisuart. 87 § 1 k.p.c.poprzez doprowadzenie do reprezentowania pozwanej w niniejszym procesie z pominięciem przewidzianych tym przepisem ograniczeń dopuszczalności występowania jako pełnomocnik w procesie cywilnym. Z powyższych przyczyn Sąd Apelacyjny uznał, że pełnomocnik pozwanej w osobieS. K.nie był należycie umocowany i postanowieniem wydanym na rozprawie odmówił dopuszczenia go do udziału w sprawie.
Działanie przed sądem I instancji przez nienależycie umocowanego pełnomocnika stanowi przyczynę nieważności postępowania (art. 379 pkt 2 k.p.c.), którą sąd II instancji bierze pod uwagę z urzędu (art. 378 § 1 k.p.c.). Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z dnia 8 lipca 2008 r. III CZP 154/07 (Lex nr 396255) wskazał, że występowanie w charakterze pełnomocnika procesowego osoby, która nie może być pełnomocnikiem, oznacza brak należytego umocowania powodujący nieważność postępowania, a w uzasadnieniu tej uchwały wyjaśnia, że czynności takiej osoby nie mogą zostać następczo zatwierdzone. Po zgłoszeniu sięS. K.jako pełnomocnika pozwanej Sąd I instancji powinien był zatem odmówić dopuszczenia go do udziału w postępowaniu. Kontynuowanie postępowania z jego udziałem skutkowało nieważnością postępowania z przyczyny przewidzianej wart. 379 pkt 2 k.p.c.Stan taki trwał od momentu zgłoszenia się pełnomocnika, a zatem od dnia 15 maja 2018 r. (k. 59). Uchybienie to nie mogło podlegać sanowaniu na etapie postępowania apelacyjnego gdyż – o czym wyżej była mowa - w obowiązującym stanie prawnym nie ma możliwości zatwierdzenia przez pozwaną czynności dokonywanych w jej imieniu przezS. K.skoro osoba ta nie mogła w ogóle być pełnomocnikiem pozwanej.
Mając powyższe na uwadze uchylono zaskarżony wyrok, znosząc postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością o czym orzeczono na zasadzieart. 386 § 4w zw. zart. 397 § 2 k.p.c.i na zasadzieart. 108 § 2 k.p.c.pozostawiono Sądowi I instancji rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego.
Rozpoznając ponownie sprawę Sąd I instancji przeprowadzi postępowanie bez udziałuS. K.jako pełnomocnika pozwanej (odmowa dopuszczeniaS. K.nastąpiła postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 11 grudnia 2019 r.), w szczególności powtórzy te czynności procesowe, które poczynając od dnia 15 maja 2018 r. podjęto z udziałemS. K..
SSA Hanna Nowicka de Poraj  SSA Marek Boniecki   SSO (del.) Wojciech Żukowski