Sąd Apelacyjny w Poznaniu
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II AKa 136/19
Data wyroku: 2019-12-02 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON

UZASADNIENIE
Przed Sądem Okręgowym w Zielonej Górzew sprawie o sygn. akt II K 7/19 toczyło się postępowanie w przedmiocie wydania wyroku łącznego w stosunku do skazanegoD. S..
Postępowanie to obejmowało skazaniaD. S.następującymi wyrokami:

    I.Sądu Rejonowego wN.z dnia(...)r. w sprawie VI K 540/04 za przestępstwa zart. 157 § 1 k.k.i zart. 190 § 1 k.k.na karę łączną 1 roku pozbawienia wolności, którą odbył w całości;

    II.Sądu Rejonowego wN.z dnia(...)r. w sprawie VI K 890/04 za ciąg przestępstw zart. 190 § 1 k.k.w zw. zart. 91 § 1 k.k.na karę 6 miesięcy ograniczenia wolności, którą odbył w całości;

    III. Sądu Rejonowego wN.z dnia(...)r. za ciąg przestępstw zart. 178a § 1 k.k.w zw. zart. 91 § 1 k.k.popełnionych w dniu(...)r. na karę 1 roku pozbawienia wolności, którą odbył w całości;

    IV.Sądu Rejonowego wB.z dnia(...)r. w sprawie XV K 855/16 za ciąg przestępstw zart. 226 § 1 k.k.w zw. zart. 222 § 1 k.k.w zw. zart. 57a k.k.w zw. zart. 11 § 2 k.k.w zw. zart. 91 § 1 k.k.popełnionych w dniu(...)r. na karę grzywny w liczbie 150 stawek dziennych w wysokości po 30 zł każda, którą skazany w formie zastępczej pozbawienia wolności w wymiarze 75 dni będzie odbywać od(...)r.;

    V.Sądu Rejonowego wB.z dnia(...)r. w sprawie XV K 802/17 za trzy przestępstwa: zart. 279 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k., zart. 190 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.oraz zart. 288 § 1 k.k.popełnione odpowiednio w okresach od(...)r. oraz w dniu(...)r. na karę łączną 1 roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności, na poczet której zaliczono okres tymczasowego aresztowania od(...)r., godz. 15.20 i karę tę odbywał od(...)r.;

    VI.Sądu Okręgowego wZ.z dnia(...)r. w sprawie II K 63/18 za dwa przestępstwa: zart. 278 § 1 k.k.w zw. zart. 12 k.k.w zw. zart. 65 § 1 k.k.w zw. zart. 4 § 1 k.k.popełnione(...)r. i następnie od(...)r. oraz zart. 258 § 1 k.k.w zw. zart. 4 § 1 k.k.popełnione od(...)r. na karę łączną 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 5 lat;

    VII.Sądu Rejonowego wB.z dnia(...)r. w sprawie III K 907/18 za przestępstwo zart. 270 § 1 k.k.popełnione(...)r. na karę 4 miesięcy pozbawienia wolności, którą będzie wykonywał w okresie od(...)r.

    Sąd Okręgowy wZ.
wyrokiem łącznym z dnia(...)r. na podstawieart. 85 § 1 i 2 k.k.iart. 86 § 1 i 4 k.k.orazart. 89 § 1a i b k.k.połączył orzeczone wyrokami opisanymi wyżej w punktach V (w sprawie XV K 802/17) i VI (w sprawie II K 63/18) kary łączne oraz w punkcie VII (w sprawie III K 907/18) karę jednostkową pozbawienia wolności, przyjmując, że miesiąc kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania równa się 15 dniom kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania i wymierzył skazanemu karę łączną 2 lat i 7 miesięcy pozbawienia wolności (punkt 1 wyroku łącznego) i na podstawieart. 577 k.p.k.zaliczył na poczet tej kary okresy rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie XV K 802/17 od dnia(...)r., godz. 00.15 do dnia(...)r., godz. 15.20 i od dnia(...)r., godz. 18.50 i nadal (punkt 2 wyroku łącznego), umarzając na podstawieart. 572 k.p.k.postępowanie w przedmiocie objęcia wyrokiem łącznym kar wymierzonych pozostałymi wyrokami, opisanymi wyżej w punktach I, II, III i IV (punkt 4 wyroku łącznego) oraz orzekł o kosztach procesu (punkt 5 wyroku łącznego).
Wyrok łączny zaskarżył apelacją obrońca skazanego w części dotyczącej orzeczonej kary łącznej,zarzucając mu rażącą niewspółmierność orzeczonej kary łącznej w wymiarze 2 lat i 7 miesięcy pozbawienia wolności, podczas gdy czasokres popełnienia przestępstw, opinia penitencjarna o skazanym, jak i cele jakie kara wina spełnić w zakresie prewencji szczególnej i społecznego oddziaływania przemawiają za zastosowaniem wobec skazanego zasady pełnej absorpcji i orzeczenia kary łącznej w wymiarze 1 roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności i w oparciu o ten zarzut wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie kary łącznej na zasadzie absorpcji 1 roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności, ewentualnie o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja okazała się nieuzasadniona, przy czym, z uwagi na zmianę w trakcie orzekania przez Sąd odwoławczy sytuacji faktycznej w związku z wykonywanymi przez skazanego karami, stała się konieczność ingerencji z urzędu w treść zaskarżonego wyroku łącznego, by wyrok ten w pełni odpowiadał wymogom prawa materialnego.
Na wstępie zauważyć należy, iż w sprawie niniejszej apelujący nie kwestionuje umorzenia postępowania o wydanie wyroku łącznego w zakresie wyroków opisanych wyżej w puntach I, II, III i IV, jak i nie kwestionuje przyjętego przez Sąd Okręgowy braku możliwości, przy orzekaniu kary łącznej, stosowania przepisuart. 4 § 1 k.k.Zresztą Sąd I instancji w sposób jasny wyjaśnił, dlaczego kary orzeczone tymi wyrokami nie mogły zostać objęte karą łączną orzeczoną w zaskarżonym wyroku łącznym, jak również w sposób wyczerpujący wyjaśnił, dlaczego, łącząc kary orzeczone w sprawach XV K 802/17, II K 63/18 i III K 907/18 brak było jakichkolwiek podstaw do zastosowania przepisuart. 4 § 1 k.k.(str. 4-8 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).
Sąd Apelacyjny, zgadzając się w pełni z tymi wywodami Sądu Okręgowego, by się tu nie powtarzać, odwołuje się do nich, czyniąc z nich integralną część niniejszego uzasadnienia.
Tym samym więc pod uwagę należało wziąć jedynie wyroki opisane wyżej w punktach V, VI i VII. Podkreślić należy, że te trzy wyroki zostały wydane (i uprawomocniły się) po dniu(...)r. Sąd I instancji natomiast w sposób jasny wyjaśnił, dlaczego w przypadku tych wyroków, mimo że w sprawie II K 63/18 czyny zostały popełnione przez skazanego w latach 2012-2014, nie można było stosować ustawy obowiązującej w czasie ich popełniania, tj. przed 1.07.2015 r. Wspomnieć tylko należy, iż przed tą datą, w przypadku łączenia kary pozbawienia wolności orzeczonej z warunkowym zawieszeniem jej wykonania nie obowiązywał przepisart. 89 § 1b k.k., nakazujący dokonać stosownego przeliczenia, co już samo w sobie było wówczas rozwiązaniem niekorzystnym dla skazanego. Natomiast już od dnia(...)r. wprowadzono konieczność łączenia kar pozbawienia wolności orzeczonych z warunkowym zawieszeniem jej wykonania i to z karami również orzeczonymi z warunkowym zawieszeniem ich wykonania jak i bez takiego zawieszenia i możliwe było orzeczenie w takim przypadku kary łącznej pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania (art. 89 § 1 i § 1a k.k.w brzmieniu obowiązującym od 8 czerwca 2010 r. nadanymustawą z dnia 5 listopada 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny, ustawy - Kodeks postępowania karnego, ustawy - Kodeks karny wykonawczy, ustawy - Kodeks karny skarbowy oraz niektórych innych ustaw- Dz.U. z 2009 r. Nr 206, poz. 1589).
Powyższa sytuacja oznacza więc konieczność stosowania w przypadku skazanegoD. S.przepisówrozdziału IX Kodeksu karnegow brzmieniu nadanym ustawą z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2015.396), które weszły w życie z dniem 1 lipca 2015r. (art. 19 ust. 1 i art. 29 tej ustawy).
Zgodnie z treściąart. 85 § 1 k.k.karę łączną orzeka się w sytuacji, gdy sprawca popełnił dwa lub więcej przestępstw i wymierzono za nie kary tego samego rodzaju albo inne podlegające łączeniu, przy czym podstawą orzeczenia kary łącznej są wymierzone i podlegające wykonaniu w całości lub w części kary (czytaj: kary jednostkowe) lub kary łączne za w/w przestępstwa, w tym także kary orzeczone z warunkowym zawieszeniem ich wykonania (art. 85 § 2 k.k.iart. 89 k.k.).
W przypadku skazanegoD. S.w czasie orzekania przez Sąd I instancji zachodziły więc wszelkie przesłanki do orzeczenia kary łącznej obejmującej kary łącze i jednostkową wymierzone opisanymi wyżej w punktach V, VI i VII wyrokami, tym bardziej, że nie zachodził przypadek, o którym mowa wart. 85 § 3 k.k.Od razu wspomnieć należy, iż chodzi tu o karywymierzonei granice kary łącznej zakreśloneart. 86 § 1 k.k.ustala się w oparciu o wymiar karwymierzonych, czyli kar wymierzonych w wyrokach za poszczególne przestępstwa.
Należy zauważyć, iż wszystkie te kary: odpowiednio łączna 1 roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności, łączna 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 5 lat oraz jednostkowa 4 miesięcy pozbawienia wolności albo były wykonywane, albo oczekiwały na wykonanie (w tym ostatnim przypadku chodzi o karę jednostkową 4 miesięcy pozbawienia wolności, która miała być wykonywana od(...)r.). Nie ulega przy tym wątpliwości, iż kara „podlegająca wykonaniu” w rozumieniuart. 85 § 2 k.k.to taka, która ma zostać wykonana w całości lub wczęści awięc jest to kara, która nie została jeszcze wykonana.
Na dzień wyrokowania przez Sąd I instancji (tj.(...)r.) nie została jeszcze do końca wykonana kara łączna orzeczona przez Sąd Rejonowy w Białymstoku w sprawie XV K 802/17, gdyż była wykonywana od(...)r. (a więc w tym czasie pozostała do wykonania część tej kary), w przypadku kary łącznej pobawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania obowiązywał wyznaczony pięcioletni okres próby, zaś ostatnia z kar oczekiwała w kolejności na wykonanie. Wszystkie więc te kary podlegały wykonaniu w rozumieniu wskazanego przepisu. Natomiast wymiar kary łącznej określać należy w granicach wyznaczonych wart. 86 § 1 k.k., tj. w granicach od najwyższej z kar „wymierzonych” za poszczególne przestępstwa do ich sumy, pamiętając, w przypadku łączenia kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania o „przeliczniku”: miesiąc kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania równa się 15 dniom kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania (art. 89 § 1b k.k.). Zasadnie więc te granice wyliczył Sąd I instancji, ustalając, iż skazanemu można było wymierzyć karę łączną pozbawienia wolności w granicach od 1 roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności do 2 lat i 11 miesięcy pozbawienia wolności (suma kar z uwzględnieniem w/w przelicznika: 1 rok i 10 miesięcy + 9 miesięcy + 4 miesiące).
Sąd I instancji zaskarżonym wyrokiem orzekł karę łączną pozbawienia wolności w wymiarze 2 lat i 7 miesięcy a więc stosując zasadę asperacji, słusznie podnosząc, iż właśnie przy zastosowaniu tej zasady tak orzeczona kara łączna byłaby w pełni adekwatna w rozumieniuart. 85a k.k., mając na uwadze różnorodzajowość przestępstw, za które orzeczono kary jednostkowe, ilość tych przestępstw, jak również czas popełnienia tych czynów na przestrzeni kilku lat. Na te okoliczności, w tym na dotychczasową wielokrotną karalność skazanego, świadczącą o jego wysokiej demoralizacji trafnie zresztą zwrócił uwagę Sąd I instancji, dochodząc do słusznego wniosku, że w realiach tej sprawy nieuzasadnione byłoby orzeczenie wobec skazanego kary łącznej pozbawienia wolności z zastosowaniem zasady pełnej absorpcji (str. 11 uzasadnienia). Słusznie przy tym Sąd I instancji nie przecenił pozytywnej opinii o skazanym z zakładu karnego, która zresztą, jak to próbuje wykazać apelujący, do chwili obecnej nie uległa znaczącej poprawie, co w sposób oczywisty wynika z treści opinii sporządzonej na użytek postępowania przed Sądem Okręgowym (k. 42-46) i opinii sporządzonej na użytek postępowania apelacyjnego (k. 112-116).
Należy jednak zauważyć, iż w czasie orzekania przez Sąd Apelacyjny nastąpiła istotna zmiana okoliczności faktycznych, które mają wprost wpływ na prawidłowe stosowanie norm prawa materialnego a dokładniej mówiąc na stosowanieart. 85 § 2 k.k.Już administracja Aresztu Śledczego wB.we wskazanej wyżej opinii wskazała, iż skazany odbywa karę pozbawienia wolności w sprawie Sądu Rejonowego wB.o sygn. akt XV K 802/17 w okresie od(...)r. (k. 42-46). Informacja ta zresztą znajduje odbicie w obliczeniu kary znajdującym się na k. 272 akt XV K 802/17.
W toku postępowania odwoławczego uzyskano natomiast opinię Aresztu Śledczego wB.z dnia 11.10.2019 r. wraz z informacją o pobytach i orzeczeniach, z której wynika, iż skazany w dniu 13.08.2019 r. zakończył odbywanie w/w kary łącznej 1 roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności i obecnie, od dnia 13.08.2019 r. do 11.12.2019 r. odbywa karę jednostkową 4 miesięcy pozbawienia wolności w sprawie III K 907/18, co znajduje odbicie w obliczeniu tej kary na k. 136 akt III K 907/18, a także niepodlegające łączeniu kary zastępczą pozbawienia wolności za grzywnę oraz karę orzeczoną za wykroczenie (k. 112-116).
Powyższe zaś oznacza, iż nie jest na obecnym etapie wyrokowania możliwe objęcie węzłem kary łącznej wykonanej już w całości kary łącznej 1 roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności, orzeczonej wyrokiem opisanym wyżej w punkcie V, natomiast niezbędne jest orzeczenie kary łącznej obejmującej pozostałe kary, tj. karę łączną 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania oraz karę 4 miesięcy pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia orzeczone opisanymi wyżej wyrokami w punktach VI i VII. Na konieczność takiego orzekania, pamiętając przy tym o nie pogarszaniu sytuacji skazanego z uwagi na wniesioną apelację wyłącznie na jego korzyść (art. 434 § 1 k.p.k.) wskazuje zresztą Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 27.06.2019 r., V KK 235/18, LEX nr 2687768 i z dnia 23.01.2019 r., V KK 516/18, Prok. i Pr. – wkł. 2019/5/16.
Z uwagi więc na brak warunków do objęcia węzłem kary łącznej kary wymierzonej wobec skazanego w/w wyrokiem opisanym w punkcie V, Sąd Apelacyjny, kierując się z urzędu przepisemart. 440 k.p.k.orazart. 438 pkt 1 k.p.k.,art. 437 § 2 k.p.k.iart. 572 k.p.k.uchylił zaskarżony wyrok w tej części i w tym zakresie umorzył postępowanie. Uchylenie i umorzenie postępowania dotyczyło też dokonanego w punkcie 2 zaliczenia na poczet orzeczonej kary łącznej okresu rzeczywistego pozbawienia wolności, bowiem okres ten dotyczył okresu stosowanego tymczasowego aresztowania i wykonywanej kary w sprawie XV K 802/17.
Takie zaś orzeczenie zobligowało Sąd odwoławczy do orzeczenia wobec skazanegoD. S.nowej kary łącznej, będącej wynikiem połączenia wskazanych wyżej dwóch pozostałych kar, przy czym, z uwagi na kierunek wniesionej apelacji na korzyść skazanego, nowe orzeczenie nie mogło zostać dokonane na niekorzyść skazanego.
Mając więc na uwadze podlegające połączeniu w/w kary, kierując się przepisemart. 86 § 1 k.k.i mając na uwadze przytoczony „przelicznik” związany z łączeniem kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, Sąd odwoławczy mógł wymierzyć skazanemu karę łączną pozbawienia wolności w granicach od 9 miesięcy do 1 roku i 1 miesiąca (9 miesięcy + 4 miesiące). Mając dokładnie na względzie te same okoliczności przy ustalaniu wymiaru kary łącznej, jakie poprawnie przyjął Sąd I instancji, jak również kierując się zasadą, by nie pogorszyć sytuacji skazanego (art. 440 k.p.k.iart. 434§1 k.p.k.), uwzględniając przy tym fakt odbycia przez skazanego w całości kary 1 roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności, która to kara była częścią składową orzeczonej zaskarżonym wyrokiem kary łącznej, Sąd Apelacyjny uznał, iż jedynie kara łączna 9 miesięcy pozbawienia wolności spełni wskazane wyżej kryteria a jednocześnie będzie w pełni wystarczająca, zgodnie z celami określonymi wart. 85a k.k.Należy bowiem zauważyć, iż Sąd I instancji orzekł karę łączną 2 lat i 7 miesięcy pozbawienia wolności (czyli 31 miesięcy) a skazany już odbył objętą tą karą w całości karę 1 roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności (czyli 22 miesiące). Aby więc w tej sprawie nie nastąpiło wydanie wyroku na niekorzyść skazanego, to należało przy orzeczeniu nowej kary łącznej uwzględnić różnicę pomiędzy orzeczoną karą a już wykonaną jej częścią (31 miesięcy – 22 miesiące), czyli 9 miesięcy pozbawienia wolności. Skoro zaś to te 9 miesięcy stanowiło, w świetleart. 86 § 1 k.k.najwyższą z dwóch kar, jakie należy połączyć w węzeł kary łącznej, to należało wymierzyć skazanemu właśnie karę łączną w tym wymiarze. Skoro zaś skazany już odbył część kary 4 miesięcy pozbawienia wolności od dnia(...)r., godz. 18.50, podlegającej w niniejszej sprawie łączeniu, to na podstawieart. 577 k.p.k.należało zaliczyć skazanemu ten okres odbywanej kary na poczet nowo orzeczonej kary łącznej.
Dodać trzeba, iż nie jest możliwe orzeczenie tej kary z warunkowym zawieszeniem wykonania, gdyż skazany w czasie popełnienia każdego z tych przestępstw był skazany na kary pozbawienia wolności (art. 89 § 1 k.k.).
Sąd Apelacyjny natomiast nie znajdując żadnych innych podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonego wyroku, w tym podstaw uwzględnianych z urzędu, w pozostałej części na podstawieart. 437 § 1 k.p.k.wyrok ten utrzymał w mocy.
Mając na uwadze brak źródeł dochodów skazanego, jak również posiadane przez niego zadłużenia alimentacyjne i z innych tytułów (k. 113) o kosztach sądowych za postępowanie odwoławcze orzeczono na podstawieart. 624 § 1 k.p.k.
Ze względu na występowanie przed Sądem odwoławczym w sprawie o wydanie wyroku łącznego obrońcy skazanego działającego z urzędu i złożenie przez niego wniosku o przyznanie na jego rzecz kosztów nieopłaconej w żadnej części obrony, o kosztach tych orzeczono na podstawieart. 29 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze(t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1184, ze zm.) w zw. z § 4 ust. 1 i 3 w zw. z § 17 ust. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz.U. z 2019 roku, poz. 18). Z tego też tytułu Sąd Apelacyjny zasądził na rzecz adw.B. B.kwotę 147,60 zł (brutto). Wysokość tej kwoty to opłata (§4 ust. 1 rozporządzenia) określona w § 17 ust. 5 rozporządzenia (tj. kwota 120 zł) powiększona o 23% podatek VAT (§ 4 ust. 3 rozporządzenia).

M. K.I. P.M. T.