Sąd Apelacyjny w Katowicach
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sygnatura akt: III AUa 989/18
Data wyroku: 2019-02-13 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Beata Torbus, Marek Żurecki, Ewelina Kocurek-Grabowska

Sygn. akt III AUa 989/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 lutego 2019 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach
Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:

Przewodniczący

SSA Ewelina Kocurek-Grabowska

Sędziowie

SSA Marek Żurecki
SSO del. Beata Torbus (spr.)

Protokolant

Sebastian Adamczyk

po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2019 r. w Katowicach
sprawy z odwołaniaI. B.(I. B.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.
o zwrot nienależnie pobranego świadczenia
na skutek apelacji ubezpieczonejI. B.
od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w Katowicach z dnia 12 lutego 2018 r. sygn. akt XI U 1270/17
1. zmienia zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego w ten sposób, że stwierdza, iżI. B.nie pobrała nienależnego świadczenia za okres od 1 kwietnia 2017r. do 30 kwietnia 2017r. z tytułu emerytury przysługującejM. C.w kwocie 1751,37 zł (jedentysiąc siedemset pięćdziesiąt jeden złotych trzydzieści siedem groszy) i nie jest zobowiązana do jego zwrotu,
2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.na rzecz ubezpieczonejI. B.kwotę 450 zł (czterysta pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu za obie instancje.
/-/SSA M. Żurecki /-/SSA E. Kocurek-Grabowska /-/SSO del. B. Torbus

Sędzia  Przewodniczący   Sędzia
Sygn. akt III AUa 989/18

UZASADNIENIE
Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wS.z dnia 23 czerwca 2017r. zobowiązanoI. B.do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od 1 do 30 kwietnia 2017r. w łącznej kwocie 1.751,37 zł z tytułu emerytury przysługującej zmarłejM. C..
W odwołaniu od tej decyzjiI. B.domagała się jej zmiany i zwolnienia jej z obowiązku zwrotu świadczenia, z uwagi na fakt, że była ona najbliższą krewną zmarłej oraz sprawowała nad nią opiekę i utrzymywała ją, ponieważM. C.ze względu na podeszły wiek, od dłuższego czasu była osobą całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji.
Nadto domagała się zasądzenia od organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie podnosząc, żeM. C.zmarła dnia 21 kwietnia 2017r., a odwołująca pobrała świadczenie dnia24 kwietnia 2017r., wobec czego po wygaśnięciu wszelkich uprawnień do podejmowania decyzji w imieniu ubezpieczonej, a tym samym zostało ono wypłacone na rzecz innej osoby niż wskazana w decyzji.
Wyrokiem z dnia 12 lutego 2018r. Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił odwołanie.
Sąd I instancji ustalił, żeM. C.urodzona dnia (...),pobierała emeryturę od dnia 1 stycznia 1977r. Mieszkała sama wS.przyul. (...). Nie posiadała dzieci, była wdową.
OdwołującaI. B.była siostrzenicąM. C.. MieszkawS.przyul. (...), oddalonej od ciotki około 5 kilometrów.W 2017r.M. C.miała 95 lat i wymagała opieki osób trzecich. Codziennie przychodziła do niej opiekunka z MOPS-u, a co drugi lub trzeci dzieńL. W. (1),M. S.bądź jej mąż.
Sporadycznie odwiedzała ją też ubezpieczona lub jej synowie -M. G.iJ. B.. Opłaty za mieszkanie i mediaM. C.wynosiły miesięcznie około 700 zł i wykonywała jeM. S..
L. W. (1)i jej córka opiekowały sięM. C.- robiły jej zakupy, sprzątały, gotowały. Obie mieszkają przyul. (...)wD.. W ostatnim czasie przed śmierciąM. C., odwołująca zaczęła się interesować losemciotki, za jej namowąM. C.złożyła w Sądzie Rejonowym w Sosnowcu wnioseko ustanowienie jako jej kuratoraI. B.. Taki sam wniosek złożyłaM. S.. Sprawy te zostały umorzone z chwilą śmierciM. C..
M. C.zmarła w dniu 21 kwietnia 2017r. Przed śmiercią wysokośćjej emerytury wyniosła 1.751,37 zł. Emerytura płatna była do 25 dnia każdego miesiąca. Świadczenie za miesiąc kwiecień 2017r. pobrała odwołująca dnia 24 kwietnia 2017r.Zasiłek pogrzebowy pobrałaM. S., która zajęła się organizacją pogrzebu zmarłej.
Sąd Okręgowy uzasadnił, iż sporna w sprawie kwestia sprowadza się do ustalenia, czy organ rentowy prawidłowo zobowiązałI. B.do zwrotu kwoty 1.751,37 zł z tytułu nienależnie pobranego świadczenia emerytalnego należnegoM. C.za miesiąc kwiecień 2017r.
Kwestię tą regulujeustawa z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentachz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Zgodnie z art. 136 ust. 1 ustawy emerytalnej, w razie śmierci osoby, która zgłosiła wniosek o świadczenia określone ustawą, świadczenia należne jej do dnia śmierci wypłaca się małżonkowi, dzieciom, z którymi prowadziła wspólne gospodarstwo domowe, a w razie ich braku - małżonkowi i dzieciom, z którymi osoba ta nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego, a w razie ich braku - innym członkom rodziny uprawnionym do renty rodzinnej lub na których utrzymaniu pozostawała ta osoba.
Przytoczony przepis ustala krąg osób mogących ubiegać się o wypłatę świadczenia niezrealizowanego przez zmarłego do dnia śmierci.
Do świadczenia uprawnione są trzy kategorie osób: po pierwsze, małżonek i dzieci,z którymi osoba zmarła prowadziła wspólne gospodarstwo domowe; po drugie, małżoneki dzieci, z którymi osoba zmarła nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego,a po trzecie, inni członkowie rodziny uprawnieni do renty rodzinnej lub na których utrzymaniu pozostawała osoba zmarła. Wskazani w przepisie „inni członkowie rodziny”są uprawnieni do niezrealizowanego świadczenia wyłącznie w wypadku braku małżonkówi dzieci zmarłego.
Sąd Okręgowy wskazał, iż jak stanowi art. 138 ust. 2 i 3 w/w ustawy, nienależnie pobranym świadczeniem jest:
1) świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeśli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia;
3) świadczenia wypłacone innej osobie niż wskazana w treści decyzji, z przyczyn niezależnych od organu rentowego.
Sąd I instancji podał, że bezspornym w niniejszej sprawie jest, że odwołująca była siostrzenicą zmarłejM. C., wobec czego zastosowanie ma w przedmiotowym przypadku jedynie przepis art. 136 ust. 1 ustawy emerytalnej in fine. Wobec powyższego przedmiotem postępowania jest ustalenie, czy zmarła w chwili śmierci pozostawała na utrzymaniuI. B..
Sąd Okręgowy uznał, że okoliczność ta nie została udowodniona. Zmarła pobierała bowiem świadczenie emerytalne w wysokości ponad 1.700 zł, które wystarczało jej na utrzymanie - opłacenie opłat, wyżywienia i lekarstw. Żaden ze świadków nie wskazał też, że uzyskiwana przez nią emerytura nie wystarcza jej na podstawowe utrzymanie.
Sąd wywodził, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika,aby to faktycznie wyłącznie odwołująca sprawowała opiekę nadM. C..Z zeznań świadków wynika bowiem, żeM. C.pomagało wiele osób - opiekunkaz MOPS-u,L. W. (1),M.S.i jej mąż, a także sporadycznie odwołującai jej synowie.
Sąd Okręgowy stwierdził więc, że brak jest podstaw do uwzględnienia roszczenia odwołującej.
Argumentował, że przepisy dotyczące wypłaty niezrealizowanego świadczeniaw sposób enumeratywny określają bowiem krąg osób uprawnionych do jego wypłaty. Odwołująca z kolei nie zalicza się do żadnej z tych kategorii.
Sąd wskazał też, że podstawę przyznania świadczeń z ubezpieczenia społecznego mogą stanowić tylko przepisy prawa, a nie zasady współżycia społecznego ze względu na to, że prawo ubezpieczeń społecznych ma charakter publicznoprawny, co wyklucza posiłkowanie się klauzulami generalnymi występującymi w prawie cywilnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2016r., sygn. akt III UK 76/15).
Zdaniem Sądu, skoro wypłacone przez organ rentowy świadczenie nosi znamiona świadczenia nienależnie pobranego, to w myślart. 138 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychodwołująca jest obowiązana zwrócić świadczenie- wypłaconą kwotę emerytury za miesiąc kwiecień 2017r. w wysokości wskazanejw zaskarżonej decyzji.
Wobec tego zaskarżoną decyzję Sąd Okręgowy uznał za prawidłową i w myślart. 47714§ 1 k.p.c.oddalił odwołanieI. B..
Apelację od powyższego wyroku wniosła odwołującaI. B., zarzucając:
1. naruszenie przepisów postępowania, a mianowicieart. 233 § 1 k.p.c.polegające na przekroczeniu granicy swobodnej oceny dowodów przejawiające się niewszechstronną oceną zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz oceną tego materiałuw sposób sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego oraz oparcie orzeczenia na wnioskowaniu jakie nie da się wywieść z zebranego w sprawie materiału, w szczególności poprzez przyjęcie, że skarżąca była zobowiązana do zwrotu na rzecz organu rentowego kwoty 1.751,37 zł z tytułu nienależniepobranego świadczenia emerytalnego, podczas gdy zebrany w sprawie materiał nie pozwala na uznanie okoliczności przyjętych za podstawę zaskarżonego wyrokujako udowodnionych, jak również dokonanie oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego bez jego wszechstronnego rozważania, bo z pominięciem dowodów wskazujących na brak przesłanek do zwrotu przez skarżącą na rzecz organu rentowego pobranego świadczenia emerytalnego;
2. naruszenie prawa materialnego, a mianowicieart. 136a ust. 2 ustawy o emeryturachi rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez jego niezastosowanie skutkujące niezasadnym i nieuprawnionym uznaniem, że pobrane świadczenie emerytalne jest nienależne podczas, gdy świadczenie emerytalne za miesiąc, w którym nastąpiła śmierć uprawnionej do pobrania emerytury jest świadczeniem całkowicie należnym, a wstrzymanie wypłaty świadczenia następuje od miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zmarła osoba uprawniona do świadczenia emerytalnego.
Powołując powyższe zarzuty skarżąca wniosła o zmianę wyroku poprzez zwolnieniez obowiązku zwrotu świadczenia w kwocie 1.751,37 zł na rzecz organu rentowego, jako świadczenia należnie pobranego oraz zasądzenie od organu rentowego na jej rzecz kosztów postępowania za obie instancje według norm prawem przepisanych, ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania oraz pozostawienie mu rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za II instancję.
W uzasadnieniu apelująca podała, że Sąd I instancji dokonał oceny przeprowadzonych dowodów w sposób dowolny oraz z naruszeniem zasad logiki i doświadczenia życiowego budując na ich tle wnioski, które z nich nie wynikają oraz w konsekwencji nieprawidłowo przyjął, iż skarżąca jest zobowiązana do zwrotu na rzecz organu rentowego świadczenia emerytalnego należnegoM. C.za miesiąc kwiecień 2017r., która zmarław 21 kwietnia 2017r.
W ocenie ubezpieczonej zeznania świadków jednoznacznie wskazują, żeM. C.upoważniła swoją siostrzenicęI. B., jako jedyną żyjącą jej krewnądo pobierania w jej imieniu świadczenia emerytalnego. Skarżąca pobierała świadczenie emerytalneM. C.do kwietnia 2017r. Zeznający w przedmiotowej sprawie świadkowie oraz sama skarżąca jednoznacznie wskazali, że pobieranie świadczenia emerytalnegoM. C.przez ubezpieczoną miało na celu ułatwienie w załatwianiuw imieniuM. C.podstawowych czynności życiowych.
BezsprzecznieI. B.była osobą pomagającąM. C.w jej codziennych czynnościach i to właśnie skarżąca została upoważniona do pobierania świadczenia emerytalnego, a nieL. W. (2)czyM. S., które pomimo faktu, że nie są spokrewnione w żaden sposób ze zmarłąM. C., nie zostały upoważnione przez zmarłą do pobierania świadczenia emerytalnego nawet w sytuacji jak świadkowie ci zeznali, że udzielali codziennej pomocyM. C..
Wnosząca apelację podniosła, że nie bez znaczenia pozostaje fakt, że wypłata świadczenia emerytalnego za miesiąc kalendarzowy, w tym za kwiecień 2017r. należnegoM. C.była wypłacana każdego 25-go dnia miesiąca, tj. w ostatnich dniach każdego okresu w którym należne było świadczenie. W związku z powyższym, w art. 136a ust. 1 w/w ustawy ustawodawca jednoznacznie wskazał, że świadczenie emerytalne przysługuje za cały miesiąc, w którym nastąpiła śmierć uprawnionego niezależnie od dnia wypłaty tego świadczenia, a jego wstrzymanie następuje dopiero w miesiącu następującym
po miesiącu w którym nastąpiła śmierć osoby uprawnionej.
Przekazane przez organ rentowy świadczenie emerytalne nie stanowi w żadnym przypadku świadczenia nienależnie pobranego, gdyż zgodnie z dyspozycjąart. 136a ust. 2 ustawyo emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w razie śmierci emerytalub rencisty wstrzymanie wypłaty świadczenia następuje od miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zmarł emeryt lub rencista.
Tym samym w przedmiotowej sprawie, wstrzymanie wypłaty świadczenia emerytalnego nastąpiło w miesiącu maju 2017r., tj. w miesiącu następującym po miesiącu w którym nastąpiła śmierć uprawnionej.
Jednocześnie ubezpieczona wskazała, że w przypadku pobrania przez nią świadczenia emerytalnego w miesiącu maju 2017r., podczas gdy śmierć uprawnionej nastąpiła w miesiącu kwietniu, byłoby bez wątpienia świadczeniem nienależnie pobranym, co w przedmiotowej sytuacji nie nastąpiło.
Z ostrożności apelująca podała, że w ramach dyspozycji art. 138 ustawy emerytalnej za nienależyte świadczenie uznaje się świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia, jeśli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. W tej konkretnej sprawie warunek powyższy nie został spełniony, a zatem obowiązek zwrotu przez skarżącą otrzymanego uprzednio świadczenia emerytalnego jest całkowicie nieuprawniony.
Organ rentowy wnosił o oddalenie apelacji.
Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje:
Apelacja ubezpieczonej zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie przypomnieć należy, że postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych wszczynane jest w rezultacie odwołania wniesionego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ma więc ono charakter odwoławczy. Jego przedmiotem jest ocena zgodności z prawem - w aspekcie formalnym i materialnym - decyzji wydanej przez organ rentowy na wniosek ubezpieczonego lub z urzędu. Jest zatem postępowaniem kontrolnym. Badanie owej legalności decyzji i orzekanie o niej jest możliwe tylko przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili wydawania decyzji. Postępowanie dowodowe przed sądem jest postępowaniem sprawdzającym, weryfikującym ustalenia dokonane przez organ rentowy.
Przedstawione rozważania opisują relację pomiędzy przedmiotem rozpoznaniaw postępowaniu administracyjnym przed organem rentowym (zakończonym wydaniem decyzji) oraz postępowaniem sądowym (sprowadzającym się do badania legalności decyzji).
Odnosząc powyższe uwagi do realiów niniejszego sporu, wskazać należy, iż zaskarżoną decyzją organ rentowy stwierdził, żeI. B.pobrała nienależnie świadczenie za okres od 1 kwietnia 2017r. do 30 kwietnia 2017r. w łącznej kwocie1.751,37 zł z tytułu emerytury przysługującejM. C.i zobowiązał ją do jego zwrotu.
Istotę sporu stanowiło więc ustalenie, czy odwołująca zobowiązana jest do zwrotu świadczenia stanowiącego świadczenie emerytalneM. C.za kwiecień 2017r.
Zgodnie z treściąart. 138 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity: Dz. U. z 2018r., poz. 1270), zwanej dalej ustawą emerytalną, osoba, która pobrała nienależne jej świadczenie, obowiązana jest do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane uważa się zaś m.in. świadczenie wypłaconez przyczyn niezależnych od organu rentowego osobie innej niż wskazana w decyzji tego organu.
Sąd Okręgowy w przedmiotowej sprawie uznał, że świadczenie wypłaconeI. B.nosi znamiona świadczenia nienależnie pobranego i zobowiązana jest ona do jego zwrotu, gdyż nie miała prawa do wpłaty niezrealizowanego świadczenia na podstawie art. 136 ust. 1 ustawy emerytalnej, bowiemM. C.nie pozostawała na jej utrzymaniu. Tymczasem przepis ten w kontrolowanej sprawie nie miał w ogóle zastosowania.Art. 136 ust. 1 ustawy emerytalnej dotyczy wszak tylko takiego przypadku, gdy uprawniony wystąpił z wnioskiem o świadczenie i jeszcze przed datą wypłaty świadczenia - zmarł(por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 12 lipca 2017r., III AUa 726/16; z dnia 8 lutego 2018r., III AUa 289/17).
Warto też zauważyć, że zgodnie z treściąart. 378 § 1 k.p.c.Sąd II instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji, co oznacza, że jest wprawdzie związany apelacją w aspekcie przedmiotowym, jednakże równocześnie nie wiążą go zarzuty apelacyjne, bowiem nie wyznaczają one granic apelacji. Sąd odwoławczy, weryfikując trafność zaskarżonego rozstrzygnięcia, pełni także funkcję sądu merytorycznego. Może zatem rozpoznać sprawę od początku, uzupełnić materiał dowodowy oraz poczynić samodzielne ustalenia na podstawie materiału zebranego w postępowaniu przed Sądem I instancji. Może także brać pod uwagęz urzędu naruszenie prawa materialnego i naruszenie przepisów postępowania, usuwając ewentualne braki wynikające z błędów popełnionych przez Sąd I instancji, jak i przezstrony procesowe. W ten sposób realizuje się istota apelacji pełnej (vide: uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008r., sygn. aktIII CZP 49/07, OSNC 2008/6/55 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2009r.,sygn. akt IV CSK 110/09, LEX nr 518138).
Sąd Apelacyjny realizując dyrektywę wynikającą zart. 382 k.p.c.ustalił, napodstawie dokumentów zawartych w aktach ZUS, iżM. C.,ur. (...),od 1 stycznia 1977r. pobierała emeryturę. 24 lutego 2017r. udzieliła pełnomocnictwaI. B.do pobierania w jej imieniu emerytury.
Pismem z dnia 2 marca 2017r. organ rentowy poinformowałI. B., żew związku ze złożeniem pełnomocnictwa, od marca 2017r. świadczenieM. C.na okres jednego roku będzie przekazywane do jej rąk na jej adres domowy.
Emerytura należnaM. C.była wypłacana do 25 dnia miesiąca.W dniu 21 kwietnia 2017r.M. C.zmarła.
EmeryturaM. C.za kwiecień 2017r. została wypłaconaI. B.24 kwietnia 2017r.
Art. 130 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej stanowi, że świadczenia wypłaca się zamiesiące kalendarzowe w dniu ustalonym w decyzji organu rentowego jako terminpłatności świadczeń, osobom uprawnionym, za pośrednictwem osób prawnych prowadzących działalność w zakresie doręczania świadczeń, albo na wniosek tej osoby na jej rachunekw banku lub w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej.
Wypłata świadczeń następuje więc w cyklach miesięcznych w dniu ustalonymw decyzji organu rentowego, jako termin płatności świadczeń, w sposób przewidzianyw ustawie.
Każdy uprawniony ma zatem prawo do świadczenia aż do śmierci, a odmowawypłaty należnego świadczenia tylko dlatego, że nie dożył ustalonego terminu płatnościjest pozbawiona podstawy prawnej.
W niniejszej sprawie niewątpliwieM. C.upoważniłaI. B.do odbioru należnych jej świadczeń, a pełnomocnictwo stanowi wyraz jej woli, w tym co do sposobu przyjęcia świadczenia.
Z mocy art. 101 pkt 2 ustawy emerytalnej, prawo do świadczenia ustaje ze śmiercią osoby uprawnionej. Mimo to przepis art. 136a ust. 2 tej ustawy deklaruje, że wstrzymanie wypłaty emerytury lub renty następuje dopiero od miesiąca przypadającego po miesiącu,w którym zmarł emeryt lub rencista.
Także art. 138a omawianej ustawy stwierdza, że podmiot prowadzący rachunek płatniczy oraz bank i spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa prowadzące rachunek inny niż płatniczy, a także wydawca instrumentu płatniczego są obowiązani zwrócić Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych kwoty świadczeń przekazane na ten rachunek albo instrument płatniczy, za miesiące następujące po miesiącu, w którym nastąpiła śmierć świadczeniobiorcy; przepis art. 144 ust. 1 stosuje się odpowiednio.
Analiza zatem treści przepisu art. 101 pkt 2 i art. 136a ust. 2 oraz art. 138a ustawy emerytalnej, pozwala na wyprowadzenie wniosków, że ustawodawca przyznaje prawodo świadczenia również osobie zmarłej (na okres po dniu śmierci, za cały miesiąc,w którym nastąpił zgon). Stwierdzenie to ma znaczenie, gdy uwzględni się, że bank prowadzący rachunek emeryta lub rencisty jest zobowiązany zwrócić organowi rentowemu świadczenie przekazane za miesiące następujące po miesiącu, w którym nastąpiła śmierć świadczeniobiorcy (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 11 grudnia 2014r., III AUa 92/14).
Zestawienie powyższych przepisów upoważnia do postawienia tezy, że emerytura lub renta za miesiąc, w którym nastąpiła śmierć świadczeniobiorcy, jest świadczeniem należnym, a jego przelew na rachunek w banku, bądź też wypłata osobie uprawnionej do jej odbioru za życia emerytura, bądź rencisty, nawet po dacie jego śmierci, stanowi prawidłową wypłatę.
Faktem jest, że świadczenie należneM. C.zostało wypłacone osobie niewymienionej w decyzji organu rentowego, jednakże niewątpliwie nastąpiło to w miesiącu, w którym było należne zmarłej, wnioskodawczyni zaś była osobą uprawnioną do jego odbioru jako pełnomocnikM. C..
Sąd Apelacyjny miał na uwadze treśćart. 101 § 2 k.c., zgodnie z którym pełnomocnictwo wygasa z chwilą śmierci mocodawczyni. Należy jednak podkreślić, że wygaśnięcie dotyczy dokonywania in spe czynności w imieniu mocodawcy. Brak realizacji świadczenia w okresie obowiązywania pełnomocnictwa oznacza tylko brak dokonania tej czynności. Śmierć mocodawcy nie rodzi przy tym skutku w postaci utraty uprawnieniado świadczenia, które realizowane jest za pośrednictwem jedynie osoby upoważnionej(vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 12 lipca 2017r., III AUa 726/16).
Bez znaczenia jest więc okoliczność, że do wypłaty świadczenia doszło już po śmierci świadczeniobiorcy, kiedy wygasło pełnomocnictwo dla odwołującej, bowiem emerytura do której uprawniona byłaM. C.byłaby świadczeniem nienależnym dopiero od miesiąca maja 2017r.
W każdym bowiem z przypadków kiedy dzień płatności świadczeniaprzypada później, niż dzień zgonu, świadczenie ostatecznie wypłacone jest innej osobie. Także w przypadku wypłaty świadczenia na rachunek bankowy uprawnionego, oczywistym jest, że środków na nim zgromadzonych ubezpieczony nie podejmie.
Należy podzielić poglądy doktryny wskazujące, że organ rentowy może dochodzić zwrotu nienależnie pobranego świadczenia od "innej osoby" tylko wtedy, kiedy było ono nienależnie wypłacone (por. I. Jędrasik-Jankowska, Pojęcia i konstrukcje prawne ubezpieczeń społecznych, s. 170-171).
PrzysługującaM. C.emerytura za kwiecień 2017r., której termin płatności, zgodnie z decyzją organu rentowego przypadał na 25 dzień każdego miesiąca,była jednak świadczeniem w pełni przysługującym zmarłej, a odwołująca uprawniona byłado jej pobrania. Żądanie organu rentowego zwrotu wypłaconej należności za powyższy okres jest więc nieuzasadnione.
Skoro zatem zarzuty apelacji okazały się zasadne, Sąd Apelacyjny na podstawieart. 386 § 1 k.p.c.zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego, orzekając jak w sentencji.
O kosztach procesu Sąd odwoławczy rozstrzygnął po myśliart. 98w związkuzart. 99 k.p.c.oraz § 9 ust. 2 i § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwościz dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018r., poz. 265) a także art. 36 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018r., poz. 300). Składają się na nie koszty zastępstwa procesowego za I instancję (180 zł), za II instancję (240 zł) i opłata od apelacji (30 zł).
/-/SSA M. Żurecki  /-/SSA E. Kocurek-Grabowska /-/SSO del. B. Torbus

Sędzia  Przewodniczący   Sędzia
MP