Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie
VI Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VI Ka 1219/18
Data wyroku: 2019-10-08 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Justyna Dołhy, Jacek Matusik, sędzia Sebastian Mazurkiewicz
Słowa kluczowe: Przedawnienie karalności
Podstawa prawna: art. 17 § 1 pkt. 6 kpk w zw. z art. 113 § 1 kks

Warszawa, dnia 8 października 2019 roku
Sygn. akt VI Ka 1219/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VI Wydział Karny Odwoławczy w składzie :
Przewodniczący: sędzia Sebastian Mazurkiewicz (spr.)
sędzia Jacek Matusik
sędzia (del.) Justyna Dołhy
protokolant: protokolant sądowy – stażysta Maciej Martinek
przy udziale prokuratora Anety Ostromeckiej
po rozpoznaniu dnia 2 października 2019 roku w Warszawie
sprawyA. P. (1), synaE.iJ.,ur. (...)wO.
oskarżonego o przestępstwa zart. 273 kkw zw. zart. 12 kkoraz zart. 62 § 2 kksw zw. zart. 6 § 2 kks
na skutek apelacji wniesionych przez obrońcę oskarżonego oraz prokuratora
od wyroku Sądu Rejonowego w Otwocku
z dnia 21 czerwca 2018 roku, sygn. akt II K 202/15
uchyla zaskarżony wyrok i umarza postępowanie karne wobecA. P. (1)o czyn zart. 273 kkw związku zart. 12 kkna podstawieart. 17 § 1 pkt 6 kpk, zaś o czyn zart. 62 § 2 kksw zw. zart. 6 § 2 kksna podstawieart. 17 § 1 pkt 6 kpkw zw. zart. 113 § 1 kks; kosztami procesu w sprawie obciąża Skarb Państwa.
SSO Sebastian Mazurkiewicz SSO Jacek Matusik SSR (del.) Justyna Dołhy
Sygn. akt VI Ka 1219/18

UZASADNIENIE
W sprawie niniejszejA. P. (1)wyrokiem Sądu Rejonowego w Otwocku z dnia 21 czerwca 2018 roku (sygn. akt II K 202/15) został uznany za winnego popełnienia dwóch czynów o identycznym opisie - z których jeden zakwalifikowano zart. 62 § 2 kksw zw. zart. 6 § 2 kkszaś drugi zart. 273 kkw zw. zart. 12 kk. Czyny te - według treści zarzutów miały polegać na tym, żeA. P. (1)w okresie od 28 sierpnia 2007 roku do 7 grudnia 2007 roku, działając czynem ciągłym, jako prezes zarządu spółki(...)(...)posłużył się jako autentycznymi dwudziestoma ośmioma nierzetelnymi fakturami VAT, potwierdzającym zakup złomu od firmyŁ. S.w ten sposób, że przedłożył je osobie prowadzącej księgowość(...) sp. z o.o.celem zaewidencjonowania.
Wyrok ten został zaskarżony w całości przez obrońcę oskarżonego oraz przez prokuratora, który zaskarżył wyrok na niekorzyśćA. P. (1)w zakresie dotyczącym podstawy wymiaru kary grzywny za czyn zart. 62 § 2 kks.
W pierwszej kolejności wypada wskazać, że wynikającym z treściart. 433 § 2 kpkobowiązkiem sądu odwoławczego jest rozważenie wszystkich wniosków i zarzutów wskazanych w środkach odwoławczych, a nadto podanie w uzasadnieniu dlaczego zarzuty i wnioski apelacji uznał za zasadne albo niezasadne (art. 457 § 3 kpk). Jednakże wyjątek od tej zasady statuujeart. 436 kpk, w myśl którego Sąd może ograniczyć rozpoznanie środka odwoławczego tylko do poszczególnych uchybień podniesionych przez stronę lub podlegających uwzględnieniu z urzędu, jeżeli rozpoznanie w tym zakresie jest wystarczające do wydania orzeczenia, a rozpoznanie pozostałych uchybień byłoby przedwczesne lub bezprzedmiotowe dla dalszego toku postępowania. Rozważanie innych uchybień można uznać za bezprzedmiotowe, jeżeli są to zarówno uchybienia stanowiące tzw. względną podstawę odwoławczą (art. 438 kpk), jak również w sytuacji, gdy jest podnoszone lub Sąd dostrzega z urzędu uchybienie o charakterze bezwzględnego powodu odwoławczego (art. 439 i art. 440 kpk). W niniejszej sprawie zaś wystąpiła przyczyna stanowiąca ujemną przesłankę procesową w postaci przedawnienia karalności, określona wart. 17 § 1 pkt 6 kpk. Z tego względu ustosunkowanie się do zarzutów obu apelacji jest bezcelowe, wystarczy jedynie wskazać, że podnoszone przez obrońcęA. P. (1)zarzuty nie mogły spowodować zmiany wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego (o co nawet w apelacji nie wnoszono).
Analizując sprawę z punktu widzenia przedawnienia karalności trzeba pokrótce przedstawić stan sprawy z punktu widzenia okoliczności w tym względzie istotnych. W sprawie niniejszej wszczęto i prowadzono postępowania przygotowawcze (które przekształcały się podmiotowo i przedmiotowo) i - jak wynika z akt - formułowano w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy różne zarzuty wobecA. P. (1). Prześledzenie tych czynności i ich ocena ma - w ocenie Sądu Okręgowego - fundamentalne znaczenie w tej sprawie.
W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że w dniu 4 grudnia 2012 roku przesłuchanoA. P. (1)w charakterze podejrzanego (k. 1177-1178v.) o czyn określony w postanowieniu o przedstawieniu zarzutów z dnia 30 listopada 2012 roku (karta 1175). Czyn ten obejmował co prawda działanie oskarżonego w okresie od 24 sierpnia 2007 roku do 27 grudnia 2007 roku i dotyczyłŁ. S.oraz faktur, jednak polegać miał na działaniu w celu przejęcia przezŁ. S.należności publicznoprawnej w postaci podatku VAT w związku z rzeczywistymi transakcjami sprzedaży złomu, w ten sposób, żeA. P. (1)(działający w ramach(...)(...)) miał jako podatnik wbrew obowiązkowi nie wystawić faktur dokumentujących rzeczywiste transakcje sprzedaży złomuŁ. S., umożliwiając temuż wystawienie faktur dokumentujących fikcyjny zakup towaru od podmiotów nieistniejących, co zakwalifikowano jako przestępstwo zart. 18 § 3 kkw zw. zart. 56 § 2 kksw zw. zart. 62 § 1 kksw zw. zart. 7 § 1 kksw zw. zart. 6 § 2 kks. Analizując treść tego zarzutu nie można stwierdzić, że czyn ten stanowił działanie, o które końcowo - nawet po pewnych modyfikacjach - oskarżonoA. P. (1). Pomijając kwalifikację prawną czynu wymienionego w tym postanowieniu o przedstawieniu zarzutów (bo istotny jest kształt normatywny działania oskarżonego, a nie przyjęta kwalifikacja), to zarzut z tego postanowienia dotyczył m.in nie wystawienia faktur na rzeczŁ. S.w związku z dokonanymi przez niego zakupami złomu współce (...), co umożliwiłoŁ. S.wystawienie faktur dokumentujących to nabycie od innych, nieistniejących podmiotów. W zarzucie objętym aktem oskarżenia - który w sensie formalnym został przedstawionyA. P. (1)- dopiero w dniu 9 marca 2015 roku (k. 2851-2853) zarzucono mu użycie jako autentyczne 28 faktur nierzetelnych, wystawionych przezŁ. S.i przedłożenie ich osobie zajmującej się(...) spółki (...)(k. 2843-2845). Jest to ontologicznie zupełnie odmienne działanie niż poprzednio zarzucone (wymienione w postanowieniu z 30 listopada 2012 roku), choć - częściowo - występują w nim te same podmioty. Potwierdzeniem powyższego jest fakt, iż w postanowieniu z dnia 23 lutego 2015 roku zawarto nie tylko zarzuty wymienione w akcie oskarżenia, ale również zarzut (określony numerem IV), który w swej treści tożsamy jest z zarzutem opisanym w postanowieniu z 30 listopada 2012 roku. Oznacza to, że prowadzący postępowanie - zupełnie prawidłowo - nie odnalazł w czynie określonym postanowieniem o przedstawieniu zarzutów z 30 listopada 2012 roku - tożsamości z czynami, które następnie umieścił w akcie oskarżenia. Pewnego rodzaju podsumowaniem tego wniosku było wydane w dniu 10 marca 2015 roku (k. 2855-2858) postanowienie o częściowym umorzeniu śledztwa, którym objęto także czyn opisany postanowieniem o przedstawieniu zarzutów z 30 listopada 2012 roku.
Kolejno w dniu 30 października 2012 roku (k. 442-444) wydano postanowienie o przedstawieniuA. P. (1)zarzutów popełnienia szeregu przestępstw skarbowych, m.in polegających na posłużeniu się nierzetelnymi fakturami w okresie od 23 lutego 2007 roku do 25 stycznia 2008 roku oraz w dniu 20 sierpnia 2008 roku (ale również określonych jako czyny kumulatywnie kwalifikowane zart. 56 § 1 kks) iA. P. (1)przesłuchano w tym charakterze w dniu 18 stycznia 2013 roku (k. 456-458). Choć w zarzutach tych nie są ujęte faktury wystawione przezŁ. S.na rzeczspółki (...), którymi według finalnego zarzutu miał się posłużyćA. P. (1)(a te w sensie formalnym pojawiły się dopiero w postanowieniu o uzupełnieniu zarzutów z 23 października 2013 roku – k. 2672-2676), to uznać należy, że - po uzupełnieniu materiału dowodowego - czyn ten stanowił ogólną podstawę do sformułowania zarówno zarzutu zart. 62 § 2 kksw zw. zart. 6 § 2 kksjak i zart. 273 kkw zw. zart. 12 kk, które finalnie znalazły się w akcie oskarżenia. Instytucja idealnego zbiegu określona wart. 8 § 1 kksoznacza, że sprawa o zachowanie, którego popełnienie zarzucano wówczasA. P. (1)dotyczyła w zasadzie tego samego czynu, który wypełniał znamiona przestępstwa skarbowego i przestępstwa powszechnego, stąd - w ocenie Sądu Okręgowego – wcześniejsze wszczęcie postępowania o czyn zart. 62 § 2 kksw zw. zart. 6 § 2 kksdawało formalne podstawy do późniejszego uzupełnienia zarzutów także o przestępstwo powszechne zart. 273 kkw zw. zart. 12 kk, z uwagi na regulację zart. 8 § 1 kks(vide: argumentacja z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2016 roku, sygn. akt IV KK 152/16).
Tym samym - z punktu widzenia przedawnienia karalności - należy poddać szczegółowej analizie postanowienie z 30 października 2012 roku oraz czynność przesłuchania podejrzanego z dnia 18 stycznia 2013 roku. Punktem wyjścia natomiast do oceny kwestii przedawnienia musi być natomiast data 7 grudnia 2007 roku, jako ostatni dzień czynów ciągłych przypisanych nieprawomocnieA. P. (2). Należy w tym miejscu zaznaczyć, że jeżeli w postanowieniu o zmianie postanowienia o przedstawieniu zarzutów, w akcie oskarżenia lub w konsekwencji w wyroku doszło do ograniczenia ram czasowych zarzutu w stosunku do pierwotnie stawianych, wskutek czego w momencie postawienia zarzutu czynność była przedawniona, gdyż wszczęto postępowanie przeciwko osobie po upływie określonego wart. 101 § 1 kkokresu, postępowanie ulega umorzeniu (vide: wyrok Sądu Najwyższego z 18 października 2011 roku, sygn. akt II KK 236/11). Jak wynika z wyżej wymienionych argumentów postanowienie, w którym zarzucono czyn stanowiący podstawę zarzutu z aktu oskarżenia wydano w dniu 30 października 2012 roku, zaśA. P. (1)przesłuchano w charakterze podejrzanego dopiero w dniu 18 stycznia 2013 roku. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że wszczęcie postępowania przeciwko osobie w rozumieniuart. 102 kkw brzmieniu obowiązującym przed 02 marca 2016 roku oraz wszczęcie postępowania wobec sprawcy w rozumieniuart. 44 § 5 kksnie oznacza samego wydania postanowienia o przedstawieniu zarzutów, a wymaga (poza przypadkiem ukrywania się podejrzanego) ogłoszenia go podejrzanemu i przesłuchania go. Tym samym należy stwierdzić, że pomiędzy datą 7 grudnia 2007 roku (datą końcową przypisanego czynu) a datą 18 stycznia 2013 roku (dniem przesłuchania w charakterze podejrzanego) upłynęło więcej niż 5 lat.
W tym miejscu należy przeprowadzić analizę całokształtu przepisów prawa materialnego związanych z oceną przedawnienia karalności za przestępstwa powszechne i przestępstwa skarbowe, z uwzględnieniem przepisów intertemporalnych, określonych w ustawie z 15 stycznia 2016 roku.
Stosownie do treściart. 2 § 2 kksprzestępstwo skarbowe zart. 62 § 2 kksw dniu 7 grudnia 2007 roku zagrożone było karą grzywny do 240 stawek, natomiast teraz zagrożone jest ono karą surowszą, nie wyłączając pozbawienia wolności. Oznacza to, że dawniejsze brzmienie tego przepisu będzie miało zastosowanie w tej sprawie, jako względniejsze dla sprawcy. Przestępstwo skarbowe zart. 62 § 2 kksjest przestępstwem o charakterze formalnym, nadto nie polega ono na uszczupleniu lub narażeniu na uszczuplenie należności publicznoprawnej, co wynika z ugruntowanych w tym względzie judykatów Sądu Najwyższego i sądów powszechnych oraz poglądów wyrażanych w literaturze przedmiotu (vide: wyrok Sądu Najwyższego z 21 marca 2019 roku, sygn. akt V KK 108/18 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 17 listopada 2014 roku, sygn. akt III KK 266/14). Uwagi te są istotne w kontekścieart. 44 kks, który dotyczy przedawnienia karalności. Odrzucając bowiem możliwość zastosowania w tej sprawieart. 44 § 3 i 4 kks, należy stwierdzić zaistnienie przedawnienia karalności czynu zart. 62 § 2 kksw zw. zart. 6 § 2 kksjuż na etapie postępowania przygotowawczego. Zgodnie bowiem z treściąart. 44 § 1 pkt 1 kkskaralność przestępstwa zagrożonego tak jak przestępstwo zart. 62 par. 2 kkswedle stanu prawnego na 7 grudnia 2007 roku ustaje z upływem 5 lat od czasu popełnienia czynu. Datą końcową czynu ciągłego zart. 62 § 2 kksw zw. zart. 6 § 2 kksjest w tym przypadku 7 grudnia 2007 roku. Dopiero - stosownie do treściart. 44 § 5 kks, jeżeli w okresie wymienionym wart. 44 § 1 kkswszczęto postępowanie przeciwko sprawcy karalność popełnionego przez sprawcę przestępstwa skarbowego wymienionego wart. 44 § 1 pkt 1 kksustaje z upływem 5 lat od zakończenia tego okresu. Zestawienie tych regulacji oznacza, że jeżeli przed upływem 5 lat od daty popełnienia przestępstwa skarbowego zagrożonego karą grzywny nie wszczęto postępowania wobec sprawy nastąpiło przedawnienie karalności, co w sprawie niniejszej zaszło. Zupełnie na marginesie należy zaznaczyć, że z dniem 7 grudnia 2017 roku niewątpliwie upłynął także okres 10 letni, który miałyby zastosowanie, jeżeli zostałyby wypełnione warunki zart. 44 § 1 pkt 1 kksw zw. zart. 44 § 5 kks.
Odrębnego omówienia wymaga kwestia przedawnienia przestępstwa powszechnego zart. 273 kkw zw. zart. 12 kk, które także zarzuconoA. P. (1). Czyn ten zagrożony jest - niezmiennie od daty popełnienia czynu do daty orzekania - karą grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do lat 2. Zgodnie z aktualnym brzmieniemart. 101 § 1 pkt 4 kkkaralność takiego przestępstwa ustaje z upływem 5 lat od czasu jego popełnienia. Artykuł ten w tym paragrafie zasadniczo był taki sam w dacie popełnienia przez oskarżonego zarzucanego mu czynu, jednak ustawodawca na przestrzeni czasu poddał zasadniczej modyfikacji treśćart. 102 kk. Brzmienieart. 102 kkobowiązujące do 1 marca 2016 roku wskazywało na to, że w przypadku wszczęcia w terminie 5 lat od czasu popełnienia przestępstwa postępowania przeciwko osobie zart. 273 kk, karalność takiego przestępstwa (z uwagi na ustawowe zagrożenie) ustawała by z upływem 5 lat od zakończenia tego okresu. Co prawda od 2 marca 2016 roku brzmienieart. 102 kkzmieniono w ten sposób, że wydłużono w przypadku czynu zart. 273 kkten okres do 10 lat i zawarto stwierdzenie, że wystarczającym jest wszczęcie postępowania w sprawie (a nie przeciwko osobie), ale jednocześnie art. 2 ustawy z 15 stycznia 2016 roku nowelizującej tą kwestię stanowi, że do czynów popełnionych przed dniem w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisu o przedawnieniu w brzmieniu nadanym tą ustawą, chyba, że termin przedawnienia już nastąpił. Z powyższego płynie wniosek - odwołując się do czynności przesłuchaniaA. P. (1)w charakterze podejrzanego w dniu 18 stycznia 2013 roku i kolejnych argumentów związanych z idealnym zbiegiem zart. 8 § 1 kks- że z dniem 7 grudnia 2012 roku nastąpiło także przedawnienie karalności czynu zart. 273 kk, a zatem zmiany brzmieniaart. 102 kkustawą z dnia 15 stycznia 2016 roku nie mają zastosowania do tego czynu, a to z uwagi na treść art. 2 ustawy nowelizującej.
Wobec powyższego stwierdzić należy, że zarówno przestępstwo skarbowe jak i przestępstwo powszechne zarzucaneA. P. (1)w ramach idealnego zbiegu czynów zabronionych określonego wart. 8 § 1 kksuległy przedawnieniu karalności. Okoliczność powyższa na gruncie prawa karnego procesowego stanowi negatywną przesłankę postępowania i powoduje - w tym stanie sprawy – konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i umorzenia postępowania, zgodnie z treściąart. 17 § 1 pkt 6 kpk(a w stosunku do przestępstwa skarbowego także w związku zart. 113 § 1 kks). Z tego względu orzeczono jak w wyroku.
O kosztach procesu orzeczono na podstawieart. 632 pkt 2 kpk.
SSO Sebastian Mazurkiewicz SSO Jacek Matusik SSR (del.) Justyna Dołhy