Sąd Rejonowy w Siedlcach
II Wydział Karny
Sygnatura akt: II W 924/20
Data wyroku: 2020-09-29 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: sędzia Daniel Kędzia
Słowa kluczowe: Konstytucja RP, Wykroczenie
Podstawa prawna: art. 54 kw, art. 52 Konstytucji, art. 8 ust. 2 Konstytucji, art. 178 ust. 1 Konstytucji, art. 228 Konstytucji;  § 5 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 kwietnia 2020r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. 2020 poz. 658)
Teza: wynikający z § 5 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 marca 2020r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii zakaz przemieszczania osób przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej był niezgodny z art. 52, art. 31 i art. 228 Konstytucji

Sygn. aktII W 924/20

POSTANOWIENIE

Dnia 29 września 2020 roku
Sąd Rejonowy w Siedlcach II Wydział Karny w składzie:
Przewodniczący: sędzia SR Daniel Kędzia
Protokolant: sekr. sąd. Agnieszka Księżopolska
w obecności oskarżyciela ---
po rozpoznaniu na posiedzeniu
sprawy:
M. W. (1)synW.,ur. (...)wS.
obwinionego w pkt 1 wniosku o ukaranie o to, że:
w dniu 02 kwietnia 2020 roku około godziny 19.00 naul. (...)wM.wbrew obowiązującemu zakazowi przemieścił się w innym celu, niż określonym w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 31 marca 2002 roku,
tj. o wykroczenie z art. 54 kw w zw. z § 5 Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 31 marca 2020 roku w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. 2020, poz. 566)
postanawia:

1
na podstawieart. 5 § 1 pkt 2 kpwumorzyć w części – to jest w zakresie zarzutu z pkt 1 wniosku o ukaranie - postępowanie w sprawie przeciwko obwinionemuM. W. (1)o czyn z art. 54 kw w zw. z § 5 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 marca 2020r. – wobec stwierdzenia, iż czyn nie zawiera znamion wykroczenia;

2
koszty postępowania przejąć na rachunek Skarbu Państwa.

UZASADNIENIE
Komendant Komisariatu Policji wM.skierował do Sądu Rejonowego wS.wniosek o ukaranie obwinionego za czyn opisany w części wstępnej postanowienia, zakwalifikowany z art. 54 kw w zw. z § 5 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 marca 2020r.

Stan prawny

na dzień zaistnienia czynu opisanego we wniosku o ukaranie
Art 54 kodeksu wykroczeństanowi, iżkto wykracza przeciwko wydanym z upoważnienia ustawy przepisom porządkowym o zachowaniu się w miejscach publicznych, podlega karze grzywny do 500 złotych albo karze nagany. Cytowany przepis ma charakter blankietowy, tj. sam nie określa znamion zabronionego zachowania, lecz odsyła do innych przepisów, które regulują zasady i sposób zachowania się w miejscach publicznych. Tak więc przepisart. 54stanowi normę sankcjonującą w stosunku do tych wszystkich przypadków, w których przepisy porządkowe o zachowaniu się w miejscach publicznych stanowią normę niezabezpieczoną sankcją.
Poza sporem jest, iż na dzień zaistnienia czynu, uznanego przez oskarżyciela publicznego za wykroczenie, na obszarze całego kraju obowiązywał stan epidemii. Stan ten został wprowadzony na podstawie Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z dnia 20 marca 2020 r.), które to rozporządzenie zostało wydane w oparciu o upoważnienie ustawowe wynikające zart. 46 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008r.o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.
Jednocześnie w związku z wprowadzonym stanem epidemii, w oparciu o upoważnienie wynikające zart. 46a i art. 46bcytowanej jużustawy z dnia 5 grudnia 2008r.o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, wydane zostało Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 marca 2020r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. 2020, poz. 566), które w § 5 stanowiło:
w okresie od dnia 1 kwietnia 2020 r. do dnia 11 kwietnia 2020 r. zakazuje się na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej przemieszczania się osób przebywających na tym obszarze, z wyjątkiem przemieszczania się danej osoby w celu:
1) wykonywania czynności zawodowych lub zadań służbowych, lub pozarolniczej działalności gospodarczej, lub prowadzenia działalności rolniczej lub prac w gospodarstwie rolnym, oraz zakupu towarów i usług z tym związanych;
2) zaspokajania niezbędnych potrzeb związanych z bieżącymi sprawami życia codziennego, w tym uzyskania opieki zdrowotnej lub psychologicznej, tej osoby, osoby jej najbliższej w rozumieniuart. 115 § 11  ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny(Dz. U. z 2019 r. poz. 1950 i 2128), a jeżeli osoba przemieszczająca się pozostaje we wspólnym pożyciu z inną osobą - także osoby najbliższej osobie pozostającej we wspólnym pożyciu, oraz zakupu towarów i usług z tym związanych;
3) wykonywania ochotniczo i bez wynagrodzenia świadczeń na rzecz przeciwdziałania skutkom(...)19, w tym w ramach wolontariatu;
4) sprawowania lub uczestniczenia w sprawowaniu kultu religijnego, w tym czynności lub obrzędów religijnych;
5) wykonywania czynności związanych z realizacją zadań określonych wustawie z dnia 13 października 1995 r. - Prawo łowieckie(Dz. U. z 2020 r. poz. 67 i 148) iustawie z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt i zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt(Dz. U. z 2018 r. poz. 1967 oraz z 2020 r. poz. 148 i 285) oraz zakupu towarów i usług z nimi związanych.
Zatem formalnie rzecz biorąc obwiniony swoim zachowaniem, opisanym we wniosku o ukaranie, naruszył zakaz przemieszczania się w celu innym niż wskazany w wymienionym rozporządzeniu.

Ocena zgodności zKonstytucją

Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia  31 marca 2020r.  w sprawie ustanowienia  określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii
Analiza treści omawianego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 marca 2020 nie pozostawia wątpliwości, iż ogranicza ono w istotnym stopniu elementarne prawa i wolności obywatelskie. W kontekście tej analizy powołać należy następujące przepisyKonstytucji:

-

art. 52 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejwustępach od 1 do 3stanowi że 1. Każdemu zapewnia się wolność poruszania się po terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wyboru miejsca zamieszkania i pobytu.2. Każdy może swobodnie opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.3. Wolności, o których mowa wust. 1 i 2, mogą podlegać ograniczeniom określonym w ustawie,

art. 31 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejwust. 3stanowi żeograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw,

art. 228 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejstanowi w kolejny ustępach: 1.w sytuacjach szczególnych zagrożeń, jeżeli zwykłe środki konstytucyjne są niewystarczające, może zostać wprowadzony odpowiedni stan nadzwyczajny: stan wojenny, stan wyjątkowy lub stan klęski żywiołowej;2.Stan nadzwyczajny może być wprowadzony tylko na podstawie ustawy, w drodze rozporządzenia, które podlega dodatkowemu podaniu do publicznej wiadomości;6.w czasie stanu nadzwyczajnego nie mogą być zmienione:Konstytucja, ordynacje wyborcze do Sejmu, Senatu i organów samorządu terytorialnego, ustawa o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej oraz ustawy o stanach nadzwyczajnych; 7.w czasie stanu nadzwyczajnego oraz w ciągu 90 dni po jego zakończeniu nie może być skrócona kadencja Sejmu, przeprowadzone referendum ogólnokrajowe, nie mogą być przeprowadzane wybory do Sejmu, Senatu, organów samorządu terytorialnego oraz wybory Prezydenta Rzeczypospolitej, a kadencje tych organów ulegają odpowiedniemu przedłużeniu. Wybory do organów samorządu terytorialnego są możliwe tylko tam, gdzie nie został wprowadzony stan nadzwyczajny.

Zatem aby uznać, iż dopuszczalne było wprowadzenie zakazu przemieszczania się z § 5 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 marca 2020r., jako naruszającegoart. 52 Konstytucji, zakaz ten musiałby być wprowadzony w warunkach, o jakich mowa wart. 228 Konstytucji, a to z kolei wymagałoby przyjęcia koncepcji, iż stan epidemii, wprowadzony Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii, jest jednym ze stanów nadzwyczajnych, o jakich mówiart. 228 Konstytucji.
W ocenie Sądu takiej tezy nie da się obronić. Przesłanki do wprowadzenia stanu wojennego określone zostały bezpośrednio wart. 229 Konstytucjioraz wUstawie z dnia 29 sierpnia 2002r. o stanie wojennym oraz o kompetencjach Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych i zasadach jego podległości konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej. Przesłanki do wprowadzenia stanu wyjątkowego określone zostały bezpośrednio wart. 230 Konstytucjioraz wustawie z dnia 21 czerwca 2002 r. o stanie wyjątkowym. Przesłanki do wprowadzenia stanu klęski żywiołowej określone zostały bezpośrednio wart. 232 Konstytucjioraz wustawie z dnia 18 kwietnia 2002r. o stanie klęski żywiołowej.
Jak czytamy w literaturzekatalog konstytucyjnych stanów nadzwyczajnych jest zamknięty, co jest równoznaczne z zakazem ustanawiania w drodze ustawowej innych stanów nadzwyczajnych niż wymienione wart. 228 ust. 1(TK – K 50/07). Czymś odmiennym od konstytucyjnych stanów nadzwyczajnych są sytuacje kryzysowe, które skutkują użyciem niestandardowych środków prawnych, ale wciąż mieszczących się w granicach „normalnego" funkcjonowania państwa. Za pomocą pojęcia sytuacji kryzysowych można opisać zagrożenie wewnętrzne, które albo nie jest wysokie w stopniu uzasadniającym wprowadzenie stanu nadzwyczajnego wymienionego wKonstytucji, albo nie odpowiada charakterystyce takiego stanu. Przykładem regulacji, która jest elementem systemu bezpieczeństwa narodowego, ale nie mieści się kategorii konstytucyjnych stanów nadzwyczajnych, jest np.ustawa z 26.04.2007 r. o zarządzaniu kryzysowym(Dz.U. z 2019 r. poz. 1398 ze zm.). Takie regulacje nie mogą obchodzić przepisówrozdziału XI Konstytucjiani – tym bardziej – nie mogą ich naruszać (zob. TK – K 50/07, TK – K 22/09)– vide:P. R.- teza 4 komentarza doart. 228 Konstytucjiw:Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej– Komentarz pod red.P. W.K.,W.2019 (opublikowany także w systemie LEX).
Zaistniała sytuacja epidemiologiczna mieściła się w katalogu zdarzeń, które uprawniały do wprowadzenia stanu klęski żywiołowej w oparciu oUstawę z dnia 18 kwietnia 2002r. o stanie klęski żywiołowej, która stanowi wart. 2, że stan ten może być wprowadzony dla zapobieżenia skutkom m. in. katastrof naturalnych noszących znamiona klęski żywiołowej, a pojęcie klęski żywiołowej zostało zdefiniowane w art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 w/w ustawy, m. in jako katastrofa naturalna, której skutki zagrażają życiu lub zdrowiu dużej liczby osób, przez co z kolei rozumie się zdarzenie związane z działaniem sił natury, w tym z wystąpieniem chorób zakaźnych ludzi.
Zatem skoro pomimo zaistnienia przesłanek do wprowadzenia stanu klęski żywiołowej, władza wykonawcza nie zdecydowała się na wprowadzenie tego stanu, wprowadzając jedynie stan epidemii, a wcześniej stan zagrożenia epidemiologicznego, żaden z tych stanów nie może być uznany za stan nadzwyczajny w rozumieniuart. 228 Konstytucji, zatem ograniczenia wynikające z wprowadzenia takiego stanu nie mogą naruszać podstawowych praw i wolności. Tym samym wynikający z § 5 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 marca 2020r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii zakaz przemieszczania osób przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej był niezgodny zart. 52, art. 31 i art. 228 Konstytucji.

Ocena dopuszczalności

odmowy zastosowania przez sąd powszechny

przepisów rozporządzenia uznanych za sprzeczne zKonstytucją
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.(Dz. U. z dnia 16 lipca 1997r.) utrzymała w Polsce tzw. skoncentrowany model kontroli konstytucyjności prawa. Taki system zakłada funkcjonowanie jednego, wyspecjalizowanego sądu, którego zadaniem jest badanie zgodności przepisów prawa zkonstytucją. Takie kompetencje przyznane wprost przez ustawę zasadniczą posiada tylko Trybunał Konstytucyjny, jednak monopol ten dotyczy ustaw, nie dotyczy natomiast aktów prawnych rangi podstawowej.
Art. 8 ust. 2 Konstytucjistanowi, iżprzepisyKonstytucjistosuje się bezpośrednio, chyba żeKonstytucjastanowi inaczej.
W doktrynie prawa i judykaturze obowiązuje zaproponowane przezL. G.rozróżnienie trzech rodzajów bezpośredniego stosowania ustawy zasadniczej, gdzie jednym z nich jest tzw. stosowanie kolizyjne, które ma miejsce wówczas, gdy dana materia jest regulowana przez przepis konstytucyjny i podkonstytucyjny, ale ich równoczesne stosowanie – z uwagi na nieusuwalną w drodze wykładni sprzeczność, która między nimi zachodzi – nie jest możliwe. W takiej sytuacji reakcja sądu zależna jest od rangi aktu prawnego, który pozostaje w kolizji zKonstytucją. Jeśli jest nim ustawa, to sąd powinien skorzystać z możliwości wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego, bowiem bezpośrednie stosowanie ustawy zasadniczej nie uprawnia do pomijania niekonstytucyjnej ustawy przez sędziego, który ustawie podlega (zob. TK – P 4/99, K 18/04). Jeśli natomiast sędzia stwierdzi niekonstytucyjność aktu podustawowego (np. rozporządzenia), to może akt ten pominąć w procesie orzekania, co określane jest mianem incydentalnej kontroli konstytucyjności prawa – vide:M. W. (2)- teza 5 komentarza doart. 8 Konstytucjiw:Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej– Komentarz pod red.P. W.K.,W.2019 (opublikowany także w systemie LEX).
Uprawnienie sądu powszechnego do odmowy zastosowania sprzecznego zKonstytucjąprzepisu rangi podstawowej wynika także z treściart. 178 ust. 1 Konstytucji, który stanowi, iżsędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylkoKonstytucjioraz ustawom. W doktrynie stwierdza się, iżniekwestionowaną natomiast konsekwencją zasady wyrażonej w komentowanym przepisie jest prawo sędziego do incydentalnej kontroli legalności (zgodności z ustawami i aktami wyższego rzędu) aktów podustawowych (np. rozporządzeń czy aktów prawa miejscowego). Tego rodzaju kontrola nie prowadzi do pozbawienia takiego aktu mocy obowiązującej, lecz jedynie do odmowy jego zastosowania w konkretnej sprawie (NSA – I OSK(...); WSA– (...) SA/O.448/17; TK – U 2/97)- vide:B. N.- teza 4 komentarza doart. 178 Konstytucjiw:Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej– Komentarz pod red.P. W.K.,W.2019 (opublikowany także w systemie LEX).
Dlatego też Sąd Rejonowy wS.jest uprawniony do kontroli zgodności zKonstytucjątreści Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 marca 2020r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. 2020 poz. 658).

Ocena prawno - karna zachowania

obwinionego opisanego we wniosku o ukaranie
Jak już to zostało szerzej omówione na wstępie przedmiotowego uzasadnienia,art 54 kodeksu wykroczeństanowi, iżkto wykracza przeciwko wydanym z upoważnienia ustawy przepisom porządkowym o zachowaniu się w miejscach publicznych, podlega karze grzywny do 500 złotych albo karze naganyi ma charakter blankietowy. Znamiona czynu zabronionego w przedmiotowej sprawie określa § 5 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 marca 2020r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii, który stanowił, iż w okresie od dnia 1 kwietnia 2020 r. do dnia 11 kwietnia 2020 r zakazuje się na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej przemieszczania się osób przebywających na tym obszarze z określonymi w dalszej części przepisu wyjątkami. Przepis ten z przyczyn już wcześniej omówionych Sąd Rejonowy wS.uznał za niezgodny ze wskazanymi przepisamiKonstytucji. Niekonstytucyjny przepis cytowanego rozporządzenia nie może wypełniać blankietowej normyart. 54kw, konsekwencją tego jest przyjęcie, iż zachowanie obwinionego opisane w pkt 1 wniosku o ukaranie nie stanowi wykroczenia a postępowanie w tym przedmiocie podlega umorzeniu w oparciu oart. 5 § 1 pkt 2 kpw– wobec stwierdzenia, iż czyn nie zawiera znamion wykroczenia.