Sąd Okręgowy w Warszawie
IV Wydział Cywilny
Sygnatura akt: IV C 659/17
Data wyroku: 2019-03-28 00:00:00
Typ orzeczenia: REGULATION, SENTENCE, REASON
Sędziowie: Robert Masznicz
Słowa kluczowe: Zadośćuczynienie
Podstawa prawna: art. 446§4 kc

Sygn. aktIV C 659/17

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 marca 2019 r.
Sąd Okręgowy w Warszawiew IV Wydziale Cywilnym w składzie:
Przewodniczący: SSR (del.) Robert Masznicz
Protokolant: Katarzyna Ponichter
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2019 r. w Warszawie
sprawy z powództwa
S. D.iH. D.
przeciwko pozwanej
spółce akcyjnej pod firmą
(...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wS.
o zadośćuczynienie i odszkodowanie
orzeka:

1
zasądza od pozwanej na rzecz powodaS. D.kwotę 65.000,00 zł (sześćdziesiąt pięć tysięcy złotych 00/100) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 6 marca 2017 r. do dnia zapłaty, tytułem zadośćuczynienia;

2
zasądza od pozwanej na rzecz powódkiH. D.kwotę 65.000,00 zł (sześćdziesiąt pięć tysięcy złotych 00/100) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 6 marca 2017 r. do dnia zapłaty, tytułem zadośćuczynienia;

3
zasądza od pozwanej na rzecz powodaS. D.tytułem odszkodowania:

a
kwotę 3.500,00 zł (trzy tysiące pięćset złotych 00/100) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 6 marca 2017 r. do dnia zapłaty;

b
odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 12.810,00 zł (dwanaście tysięcy osiemset dziesięć złotych 00/100) od dnia 6 marca 2017 r. do dnia 26 lipca 2017 r.

4
oddala powództwa w pozostałej części;

5
zasądza od pozwanej na rzecz powodaS. D.sumę 6.411,20 zł (sześć tysięcy czterysta jedenaście złotych 20/100) tytułem zwrotu kosztów sądowych, w tym:

a
kwotę 5.216,00 zł (pięć tysięcy dwieście szesnaście złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów opłaty od pozwu;

b
kwotę 1.195,20 zł (tysiąc sto dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania dowodowego w zakresie opinii biegłych;

6
zasądza od pozwanej na rzecz powódkiH. D.sumę 5.445,20 zł (pięć tysięcy czterysta czterdzieści pięć złotych 20/100) tytułem zwrotu kosztów sądowych, w tym:

a
kwotę 4.250,00 zł (cztery tysiące dwieście pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów opłaty od pozwu;

b
kwotę 1.195,20 zł (tysiąc sto dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania dowodowego w zakresie opinii biegłych;

7
zasądza od pozwanej na rzecz powodów sumę 5.400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, stanowiących stawkę minimalną wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego w osobie adwokata;

8
nakazuje Skarbowi Państwa zwrócenie z rachunku Sąd Okręgowego w Warszawie na rzecz powodów sumy 1053,60 zł (tysiąc pięćdziesiąt trzy złote 60/100) tytułem zwrotu niewykorzystanej zaliczki na koszty postępowania dowodowego.

Sygn. aktIV C 659/17

UZASADNIENIE WYROKU
Pozwem z dnia 19 czerwca 2017 r. (data pieczęci biura podawczego Sądu Okręgowego w Warszawie – k. 2 akt o sygn. IV C 659/17)S. D.(powód) wniósł o zasądzenie od spółki akcyjnej podfirmą (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą wS.(pozwany) na swoją rzecz:

1
tytułem zadośćuczynienia kwoty 85.000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 7 października 2016 r. do dnia zapłaty,

2
tytułem odszkodowania kwoty 19.310,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 7 października 2016 r. do dnia zapłaty,

3
zwrotu kosztów procesu, w tym zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych (pozew – k. 2 i n. akt o sygnaturze IV C 659/17).

Pozwem z dnia 19 czerwca 2017 r. (data pieczęci biura podawczego Sądu Okręgowego w Warszawie – k. 2 akt o sygn. IV C 660/17)H. D.(powódka) wniosła o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz:

1
tytułem zadośćuczynienia kwoty 85.000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 7 października 2016 r. do dnia zapłaty,

2
zwrotu kosztów procesu, w tym zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych (pozew – k. 2 i n. akt o sygn. IV C 660/17).

W odpowiedzi na pozew z dnia 27 lipca 2017 r. (data nadania w urzędzie pocztowym – k. 43 akt o sygn. IV C 660/17) pozwany wniósł o:

1
oddalenie powództwa powódki,

2
zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (odpowiedź na pozew – k. 27 i n. akt o sygn. IV C 660/17).

Na podstawie postanowienia z dnia 8 sierpnia 2017 r. Sądu Okręgowego w Warszawie, wydanego w sprawie o sygn. akt IV C 660/17, sprawę powódki połączono do łącznego rozpoznania ze sprawą powoda ze skutkiem dalszego łącznego prowadzenia pod sygn. akt IV C 659/17 (k. 44 akt o sygn. IV C 660/17).
W odpowiedzi na pozew z dnia 10 sierpnia 2017 r. (data nadania w urzędzie pocztowym – k. 51 akt o sygn. akt IV C 659/17) pozwany wniósł o:

1
oddalenie powództwa powoda,

2
zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (odpowiedź na pozew – k. 35 i n.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny.
Przedmiotem działalności pozwanej jest m.in. udzielanie ubezpieczeń osobowych oraz majątkowych.
(informacja odpowiadająca odpisowi z rejestru przedsiębiorców – k. 35 i n.)
W dniu 23 lipca 2016 r. samochód markiT. (...)onr. rejestracyjnym (...)był objęty ochroną ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego na podstawie umowy ubezpieczenia zawartą z pozwanym.
(okoliczność bezsporna)
W dniu 23 lipca 2016 r., w miejscowościL.,M. S.naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym określone wart. 3 ust. 1 i art. 22 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchy drogowymw ten sposób, że kierując samochodem osobowym markiT. (...)onr rej. (...), jadąculicą (...)w kierunkuS., nie zachował należytej ostrożności, niedokładnie obserwując sytuację przed pojazdem, wykonując manewr skrętu w lewo nie ustąpił pierwszeństwa przejazdu jadącemu prawidłowo z przeciwnego kierunku ruchuM. D.kierującemu motocyklem markiS. (...)onr rej. (...)w wyniku czego doprowadził do zderzenia pojazdów i nieumyślnego spowodowania u pokrzywdzonegoM. D.wielonarządowych obrażeń ciała skutkujących zgonemM. D.na miejscu.
(okoliczność bezsporna, ponadto kopia aktu oskarżenia – k. 23 i odpis skrócony aktu zgonu – k. 22)
M. D.urodzony dnia (...)był pierworodnym synem powodów. Od urodzenia do 2014 r. mieszkał w domu wspólnie z domu powodami. Po wyprowadzeniu się z domu powodówM. D.codziennie ich odwiedzał, spędzał z powodami weekendy, każde święta oraz inne uroczystości.M. D.pomagał powodom w wykonywaniu prac domowych oraz przy naprawianiu samochodu powoda.
Powód o śmierciM. D.dowiedział się, gdy otrzymał telefon ze szpitala o wypadku syna. Gdy powodowie dojechali do szpitala trwała reanimacjaM. D., zaś po 45 minutach reanimacjiM. D.stwierdzono jego zgon.
Przez okres 2 tygodni po śmierciM. D.powód nie mógł jeść, a przez okres pół roku nie chodził do pracy, ponieważ ze względu na stan zdrowia po śmierciM. D.powód nie był w stanie pracować i przebywał na zwolnieniu lekarskim.
Powodowie co tydzień przychodzą na grób zmarłegoM. D..
Powodowie nie mogą sobie poradzić po śmierciM. D.. Po śmierciM. D.wspomnienia o zmarłymM. D.są ciągle obecne w pamięci powódki, powódka codziennie płacze, a powód spędza czas w ciszy na oglądaniu telewizji. Ponadto powodowie bardzo ciężko przeżywają okres świąt, ponieważ gdy zasiadają do wspólnego stołu nie ma z nimiM. D..
Powodowie mają wspólny dom, w którym mieszkają wraz z synem, córką oraz mężem córki.
Powodowie utrzymują się z wynagrodzenia za pracę, którą wykonują, przy czym wynagrodzenie powoda waha się pomiędzy 2.300,00-2.400,00 zł netto miesięcznie, a wynagrodzenie powódki wynosi około 2.100,00 zł netto miesięcznie.
( odpis skrócony aktu zgonu – k. 20 akt IV C 660/17,  zeznania świadkaM. C.– k.66, zeznania powoda oraz powódki – k.147 odwrót)
Po śmierciM. D.powód przebył zaburzenia adaptacyjne – reakcję żałoby, tj. fizjologiczną, naturalną reakcję obronno-naprawczą organizmu na wydarzenia silnie stresogenne, w tym śmierć osoby bliskiej. Powodowi po śmierciM. D.ze zmiennym (łagodniejącym z czasem) nasileniem towarzyszyły stany obniżonego nastroju, smutek, żal, zaburzenia rytmów dobowych, fiksacja myśli na osobieM. D.i wypadku, ze snami oM. D., zamartwianie się o stan powódki, które nie uniemożliwiały, ale utrudniały codzienne funkcjonowanie powoda w kluczowych obszarach życia, tj. rodzinnym, zawodowym, społecznym, emocjonalno-motywacyjnym i aktywności własnej.
Powód zachował zdolność do wypełniania przypisanych mu ról społecznych, jednak ich realizowanie w dalszym ciągu odbywa się w warunkach dyskomfortu psychicznego i dużego napięcia wewnętrznego, na co wskazują m.in. obserwowane podczas badania trudności z kontrolą emocji. Powód stara się pozornie trzymać kontrolę nad strukturą rodziny jednak nadal wewnętrznie subiektywnie przeżywa śmierćM. D..
Okresowo w kluczowych datach, np. święta czy rocznice, u powoda dochodzi do pogorszenia się stanu psychicznego.
Proces żałoby powoda nie jest zakończony, ma charakter przedłużony, ale przebiega bez powikłań.
(opinia sądowo-psychiatryczno-psychologiczna – k. 98 i n.)
Powódka po śmierciM. D.przebyła zaburzenia adaptacyjne – reakcję żałoby, tj. fizjologiczną, naturalną reakcję obronno-naprawczą organizmu na wydarzenia silne stresogenne, w tym śmierć osoby bliskiej. Powódce po śmierciM. D.ze zmiennym (łagodniejącym z czasem) nasileniem towarzyszyły stany obniżonego nastroju, smutek, żal, zaburzenia rytmów dobowych, fiksacja myśli na osobieM. D.i wypadku, ze snami oM. D., które nie uniemożliwiały, ale utrudniały codzienne funkcjonowanie powódki w kluczowych obszarach życia, tj. rodzinnym, zawodowym, społecznym, emocjonalno-motywacyjnym i aktywności własnej. W pierwszych kilku miesiącach po śmierciM. D.powódka korzystała z leczenia farmakologicznego, które było w pełni uzasadnione.
Powódka nie utraciła zdolności do wypełnienia przypisanych jej ról społecznych, jednak ich realizowanie nadal odbywa się w warunkach dyskomfortu psychicznego i wewnętrznego napięcia, na co wskazują silne reakcje emocjonalne obserwowane podczas badania. W kluczowych datach, np. święta czy rocznice, u powódki dochodzi do pogorszenia się stanu psychicznego.
(opinia sądowo-psychiatryczno-psychologiczna – k. 114 i n.)
Dnia 25 lipca 2016 r. powódka, będąca dysponentem prawa do grobu na cmentarzu wB., złożyła wBiurze Zarządu (...)kwotę 3.000,00 zł na cele kultowe i utrzymanie cmentarza.
(zaświadczenie zarządu cmentarza dla dysponenta grobu o dokonanych płatnościach – k. 23a i n.)
Powód zapłacił za organizację pogrzebuM. D.sumę 4.810,00 zł, w tym:

a
1.900,00 zł za trumnę wraz z wyposażeniem,

b
350,00 zł za eksportację ciała ze szpitala,

c
400,00 zł za przewóz do kościoła,

d
450,00 zł za obsługę pogrzebu,

e
150,00 zł za wpuszczenie ciała do grobu,

f
30,00 zł za klepsydry,

g
70,00 zł za tabliczkę natrumienną,

h
150,00 zł za krzyż nagrobny dębowy,

i
300,00 zł za ubranie ciała,

j
100,00 zł za organizację pogrzebu i dezynfekcję karawanu,

k
130,00 zł za koszty organizacyjne ZUS,

l
100,00 zł za przewóz na cmentarz i jazdę w kondukcie,

m
50,00 zł za pokrowiec na ciało,

n
150,00 zł za kaplicę,

o
30,00 zł za pamiątki pogrzebu,

p
450,00 zł za kwiaty i wieniec.

(zaświadczenie z domu pogrzebowego – k. 24)
Powód w dniu 30 sierpnia 2016 r. zapłacił kwotę 11.500,00 zł za wykonanie nagrobka murowanego granitowego z kamienia norweskiego na grobieM. D..
(umowa na wykonanie nagrobka – k.25, akta szkodowe znajdujące się na płycie CD – k.50)
W toku postępowania likwidacyjnego pozwany przyznał i wypłacił powodom następujące świadczenia pieniężne:

1
na podstawie decyzji z dnia 26 lipca 2017 r. kwotę 12.810,00 zł tytułem zwrotu kosztów pogrzebu na rzecz powoda(decyzja – k. 46 i n.),

2
na podstawie decyzji z dnia 6 marca 2017 r. kwotę 35.000,00 zł tytułem zadośćuczynienia na rzecz powoda(decyzja – k. 48),

3
na podstawie decyzji z dnia 6 marca 2017 r. kwotę 35.000,00 zł tytułem zadośćuczynienia na rzecz powódki(decyzja – k. 40 akt IV C 660/17),

Sąd Okręgowy ustalił opisany stan faktyczny na podstawie przywołanych dowodów, na które złożyły się dokumenty urzędowe oraz prywatne, zeznania świadka, opinie biegłych sądowych oraz zeznania stron. W takim stanie Sąd Okręgowy poczynił ustalenia zgodnie zart. 245, 245, 258, 278 oraz 299 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego(k.p.c.) z uwzględnieniem okoliczności bezspornych oraz przyznanych między stronami zgodnie zart. 229 i 230 k.p.c..
Sąd Okręgowy zważył, co następuje.
Powództwo jest usprawiedliwione co do zasady i podlega ochronie w części, tj.:
- w zakresie roszczeń powoda co do kwoty 65.000,00 zł wraz z odpowiednimi odsetkami tytułem dopełnienia odpowiedniego zadośćuczynienia;
- w zakresie roszczeń powódki co do kwoty 65.000,00 zł wraz z odpowiednimi odsetkami tytułem dopełnienia odpowiedniego zadośćuczynienia;
- w zakresie roszczeń powoda co do kwoty 3.500,00 zł wraz z odpowiednimi odsetkami tytułem dopełnienia odszkodowania do rzeczywistych kosztów budowy nagrobka;
Roszczenie powodów o zasądzenie odsetek od odpowiednich kwot było usprawiedliwione w zakresie następującym:
- co do zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od zasądzonych kwot tytułem dopełnienia zadośćuczynienia – za okres od dnia 6 marca 2017 r., tj. od dnia wydania przez pozwanego decyzji co do wysokości należnego powodom zadośćuczynienia;
- co do roszczenia powoda o zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od wypłaconej tytułem odszkodowania kwoty 12.810,00 zł – za okres od dnia 6 marca 2017 r. do dnia 26 lipca 2017 r., tj. za okres opóźnienia w spełnieniu świadczenia;
- co do zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od zasądzonej na rzecz powoda kwoty tytułem dopełnienia odszkodowania – za okres od dnia 6 marca 2017 r., tj. od dnia zaistnienia przesłanek do wydania przez pozwanego odpowiedniej decyzji.
W pozostałym zakresie powództwo podlegało oddaleniu. Oddalenie powództwa co do zadośćuczynienia w zakresie przekraczającym zasądzone kwoty nastąpiło z tej przyczyny, że żądane sumy zostały ocenione jako wygórowane. Oddalenie powództwa o odszkodowanie w zakresie przekraczającym zasądzoną kwotę nastąpiło z tej przyczyny, że powód nie wykazał, aby uiszczona przez powódkę kwota 3.000,00 zł tytułem ofiary na cele kultowe i utrzymanie cmentarza była kosztem niezbędnym pogrzebuM. D., jak również z tej przyczyny, że po wytoczeniu powództwa, tj. w dniu 26 lipca 2017 r., pozwany wydał decyzję przyznającą powodowi kwotę 12.810,00 zł tytułem zwrotu kosztów pogrzebu, a pomimo to powód nie cofnął pozwu w tym zakresie.
Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowią w szczególności przepisyart. 446 § 1 oraz § 4 oraz art. 481 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny(k.c.) w związku z odpowiednimi przepisami dotyczącymi odpowiedzialności odszkodowawczej.
Zgodnie z zasadami prawa cywilnego, poza sprawcą odpowiedniego wypadku drogowego, ponoszącym względem odpowiedzialność poszkodowanego (w tym wypadku na zasadzie winy na podstawie art. 415 w zw. zart. 436 § 2 k.c.), za naprawienie szkody odpowiada również ubezpieczyciel, z którym zawarto odpowiednią umowę obowiązkowej odpowiedzialności cywilnej. Zgodnie zart. 822 § 4 k.c., uprawniony do odszkodowania może dochodzić roszczenia bezpośrednio od ubezpieczyciela. W takim razie z polisy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego wypłaca się bliskim ofiary śmiertelnej wypadku nie tylko stosowne odszkodowanie, ale i zadośćuczynienie za krzywdę obciążającą sprawcę wypadku.
Podstawa dochodzonego roszczenia o zadośćuczynienie była bezsporna, a pozwany dobrowolnie wypłacił z tego tytułu łącznie sumę 70.000,00 zł na rzecz powodów, tj. po 35.000,00 zł na rzecz każdego z powodów. Przedmiotem sporu była ocena, jakiej wysokości świadczenie z tego tytułu stanowi sumą odpowiednią wedługart. 446 § 4 k.c.
Wbrew stanowisku pozwanego, przyznane przed wszczęciem procesu kwoty po 35.000,00 zł tytułem zadośćuczynienia na rzecz każdego z powodów nie są sumami odpowiednimi w ustalonym stanie faktycznym. Sumy te są rażąco zaniżone, biorąc pod uwagę rozmiar krzywdy powodów.
Sąd Okręgowy uznał, że suma odpowiednimi są w tym wypadku kwoty po 100.000,00 zł, w związku z czym pozwany powinien dopłacić powodom kwoty po 65.000,00 zł na rzecz każdego z nich.
Tak rozstrzygając, Sąd Okręgowy miał na uwadze, że instytucję zadośćuczynienia w systemie prawa cywilnego cechują szczególne zasady. Po pierwsze, właściwy sąd może przyznać poszkodowanemu zadośćuczynienie pieniężne jedynie w wypadkach wyraźnie w ustawie przewidzianych, jako swoiste wynagrodzenie krzywdy wyrządzonej czynem niedozwolonym. Po drugie, nawet w takich wypadkach, przyznanie zadośćuczynienia jest możliwe, ale nie konieczne. Rozstrzygnięcie w tym zakresie zależy od uznania właściwego sądu, który w ramach tzw. władzy dyskrecjonalnej może zadośćuczynienia nie przyznawać wcale lub może je przyznać; w tym drugim wypadku określenie odpowiedniej wysokości świadczenia także należy wyłącznie do właściwego sądu, który przyznaje sumę według własnego uznania, uwzględniając okoliczności sprawy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 1969 r., I PR 224/60, OSNCP 1970 nr 6, poz. 111).
W praktyce orzeczniczej oraz w nauce prawa cywilnego powszechnie przyjmuje się, że celem zadośćuczynienia jest całościowa rekompensata krzywdy przez przyznanie sumy pieniężnej, która ma pomóc w przezwyciężeniu przykrych doznań i wspierać realizację tych celów pokrzywdzonego, które zostały udaremnione przez negatywne doświadczenia. Podstawowym kryterium określającym rozmiar należnego zadośćuczynienia jest rozmiar doznanej krzywdy tj. rodzaj, charakter, długotrwałość cierpień fizycznych, ich intensywność i nieodwracalność ich skutków. Ocenie podlegają również cierpienia psychiczne związane zarówno z ich przebiegiem, jak i w razie ich nieodwracalności ze skutkami, jakie wywołują w sferze życia prywatnego i zawodowego. Rozgraniczać należy te sytuacje, w których doznane urazy zostały wyleczone i nie będą miały dalszych skutków i wpływu ma życie poszkodowanego w przyszłości od tych, w których urazy będą powodowały dalsze cierpienia i krzywdę oraz będą rzutowały na poziom życia i jego jakość (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2015 r. IV CSK 624/14).
Mając na uwadze cele zadośćuczynienia, określone przez ustawodawcę z uwzględnieniem dorobku orzecznictwa i nauki prawa cywilnego, Sąd Okręgowy odniósł je do ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych.
Kwoty po 100.000,00 zł stanowią sumy zadośćuczynienia odpowiednie wedługart. 446 § 4 k.c.Wypłaty takich sum jest znaczącym przysporzeniem, wpływającym odczuwalnie na stan majątku powodów, których miesięczne zarobki wynoszą po około 2.100,00-2.500,00 zł miesięcznie. Rozsądnie oceniając, zasądzone sumy są odpowiednie, aby pomóc powodom w przezwyciężeniu przykrych doznań i wspierać realizację tych celów, które zostały udaremnione przez negatywne doświadczenia. W ocenie Sądu Okręgowego zasądzenie całości zadośćuczynienia żądanego przez powodów, tj. kwot po 85.000,00 zł, dopełniających zadośćuczynienia do sum po 120.000,00 zł, byłoby przysporzeniem nieuzasadnionym okolicznościami sprawy.
Określenie daty, od której powinny być naliczane odsetki od przyznanego zadośćuczynienia, stanowi przedmiot rozbieżnej wykładni w orzecznictwie sądowym, w tym samego Sądu Najwyższego.
Sąd Okręgowy, rozpoznając niniejszą sprawę, podzielił pogląd Sądu Najwyższego, zgodnie z którym „z uwagi na ocenny charakter wysokości zadośćuczynienia dla ustalenia terminu jego wymagalności istotne jest, czy dłużnik znał wysokość żądania uprawnionego, a nadto, czy znał lub powinien znać okoliczności decydujące o rozmiarze należnego od niego zadośćuczynienia. O terminie, od którego należy naliczać odsetki ustawowe, decyduje także kryterium oczywistości żądania zadośćuczynienia. Jeżeli bowiem w danym przypadku występowanie krzywdy oraz jej rozmiar są ewidentne i nie budzą większych wątpliwości, uzasadnione jest przyjęcie, że odsetki ustawowe powinny być naliczane od dnia wezwania dłużnika do zapłaty takiego zadośćuczynienia, jakie było wówczas uzasadnione okolicznościami konkretnego przypadku. Nie można bowiem usprawiedliwiać opóźnienia w zapłacie pieniężnego zadośćuczynienia przez podmiot do tego zobowiązany w sytuacji, gdy wysokość pieniężnego zadośćuczynienia – ze względu na występujące typowe okoliczności – nie budzi większych wątpliwości w świetle ukształtowanej praktyki orzeczniczej w podobnych sprawach. Nie ma także znaczenia, że ostateczne określenie wysokości zadośćuczynienia leży, w razie sporu między uprawnionym i zobowiązanym, w kompetencji sądu, albowiem możliwość przyznania pokrzywdzonemu odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia za krzywdę nie zakłada dowolności ocen sądu, lecz stanowi konsekwencję niewymiernego charakteru okoliczności decydujących o doznaniu krzywdy i jej zakresie. Mimo pewnej swobody sądu przy orzekaniu o zadośćuczynieniu, wyrok zasądzający zadośćuczynienie nie ma charakteru konstytutywnego, lecz deklaratywny (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2014 r. II CSK 595/13).
Sąd Okręgowy biorąc pod uwagę powyższe wytyczne wypracowane w ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego określił zatem datę wymagalności zasądzonego zadośćuczynienia na dzień 6 marca 2017 r., (a nie jak żądali powodowie na dzień 6 października 2016 r.) tj. na dzień wydania przez pozwanego decyzji o przyznaniu powodom kwot po 35.000,00 zł tytułem zadośćuczynienia. W tej dacie pozwany dysponował przecież tymi samymi wiadomościami, na które obie strony powoływały w toku niniejszego postępowania. Okoliczności te stanowią również podstawę faktyczną rozstrzygnięcia. Dlatego Sąd Okręgowy rozstrzygnął o naliczaniu odsetek ustawowych za opóźnienie od przyznanych kwot zadośćuczynienia od daty odpowiedniej decyzji, zgodnie zart. 481 § 1 i 2 k.c., oddalając powództwo o zasądzenie odsetek za okres poprzedzający wskazaną datę.
Sąd Okręgowy, rozstrzygając o wysokości należnego powodowi odszkodowania, miał na uwadze przepisy niżej objaśnione.
Zgodnie zart. 446 § 1 k.c., jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego, zobowiązany do naprawienia szkody powinien zwrócić koszty pogrzebu temu, kto je poniósł.
Obowiązek zwrotu kosztów pogrzebu na podstawieart. 446 § 1 k.c.obejmuje zwrot kosztów bezpośrednio z pogrzebem związanych (jak przewóz zwłok, nabycie trumny, zakup miejsca na cmentarzu i in.), jak również zwrot wydatków, odpowiadających zwyczajom danego środowiska. Do tych wydatków zalicza się koszt postawienia nagrobka (w granicach kosztów przeciętnych, jeżeli nawet koszty rzeczywiste były znacznie, np. z uwagi na materiał lub wystrój nagrobka, wyższe), wydatki na wieńce i kwiaty, koszty zakupu odzieży żałobnej i in. Do tych wydatków należy zaliczyć także wydatki na poczęstunek biorących udział w pogrzebie osób, przy uwzględnieniu okoliczności konkretnego przypadku, skoro jest to zwyczaj w zasadzie powszechnie przyjęty, zwłaszcza jeżeli jest w danym środowisku stosowany, i dotyczy przede wszystkim krewnych zmarłego (bliższych i dalszych członków rodziny), jak również innych osób bliżej z denatem związanych, np. najbliższych współpracowników itp. Koszt takiego poczęstunku, utrzymany w rozsądnych stosownie do okoliczności granicach (nie mającego charakteru tzw. stypy pogrzebowej), podlega zwrotowi na równi z innymi kosztami pogrzebu zgodnie zart. 446 § 1 k.c.(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 1982 r., sygn. akt II CR 556/81).
Powód w toku postępowania domagał się zasądzenia od pozwanego na swoją rzecz kwotę 19.310,00 zł tytułem zwrotu kosztów pogrzebu, w tym:

a
3.000,00 zł tytułem zwrotu kosztów ofiary,

b
4.810,00 zł tytułem zwrotu kosztów organizacji pogrzebu,

c
11.500,00 zł tytułem zwrotu kosztów wybudowania nagrobka.

Sąd uznał, że powództwo w zakresie odszkodowania było w chwili wytoczenia powództwa uzasadnione w zakresie kwoty 16.310,00 zł, tj. sumy kwoty 11.500,00 zł (tytułem zwrotu kosztów nagrobka) oraz kwoty 4.810,00 zł (tytułem zwrotu kosztów pogrzebu).
Odnosząc się do każdej z tych kwot Sąd Okręgowy zważył, co następuje.
Z zaświadczenia z dnia 25 lipca 2016 r. nie wynika, aby złożona przez powódkę ofiara w wysokości 3.000,00 zł „na cele kultowe i utrzymanie cmentarza” stanowiła koszt związany z pogrzebemM. D.. Okoliczności tej nie wykazało przeprowadzone postępowanie dowodowe, w którego ramach dopuszczono m.in. dowód z przesłuchania stron. Dlatego też powództwo w zakresie kwoty 3.000,00 zł oraz dochodzonych obok tej kwoty odsetek należało oddalić.
Powództwo należało również oddalić w zakresie żądanej przez powoda kwoty 12.810,00 zł tytułem zwrotu kosztów pogrzebu z tej przyczyny, że w toku postępowania, tj. w okresie po wniesieniu pozwu, a przed dniem wyrokowania, pozwany na podstawie decyzji z dnia 26 lipca 2017 r. pozwany przyznał powodowi kwotę 12.810,00 zł tytułem zwrotu kosztów pogrzebu. Dlatego powództwo w zakresie zasądzenia kwoty wypłaconej należało oddalić, z tym jednak zastrzeżeniem, że powództwo zasługiwało na uwzględnienie w zakresie zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty za okres od dnia 6 marca 2017 r. do dnia 26 lipca 2017 r., tj. od dnia podstaw do wydania odpowiedniej decyzji do dnia wypłacenia świadczenia.
Powództwo w zakresie odszkodowania zasługiwało na uwzględnienie również w zakresie kwoty 3.500,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 6 marca 2017 r. do dnia zapłaty. Powód wykazał bowiem, że poniósł koszty związane z organizacją pogrzebu oraz nagrobka, zaś pozwany pomimo podniesionych zarzutów nie wykazał, aby kwoty te były zawyżone, w szczególności, aby wykonanie nagrobka na przedmieściachW.za sumę 11.500,00 zł było kosztem nieadekwatnym ze względu na panujące zwyczaje.
Zgodnie zart. 108 § 1 zdanie pierwsze k.p.c., Sąd Okręgowy orzekł o kosztach procesu na podstawieart. 100 zdanie drugie k.p.c.poprzez obciążenie pozwanego obowiązkiem zwrotu powodom poniesionych przez nich kosztów procesu. Obciążenie pozwanego obowiązkiem zwrotu kosztów procesu było usprawiedliwione, gdyż określenie należnej sumy zadośćuczynienia zależało od uznania właściwego sądu, na wyjaśnionej zasadzie dyskrecjonalnej władzy i tylko z tej przyczyny powództwo o zadośćuczynienie zostało w części oddalone. W zakresie żądania odszkodowania, oddalenie powództwa było przede wszystkim wynikiem spełnienia świadczenia w toku procesu, co uzasadnia ocenę, że powodowe i w tym zakresie byli stroną wygraną, a ulegli tylko co do nieznacznej części żądania, tj. co do kwoty 3.000,00 zł żądanej tytułem zwrotu kosztów odpowiedniej ofiary na rzecz parafii, czyli co do około 1,5% wartości przedmiotu sporu połączonych spraw.
Na sumy zasądzone od pozwanego tytułem zwrotu kosztów procesu złożyły się w szczególności kwoty następujące:

1
w zakresie zasądzonej na rzecz powoda sumy 6.411,20 zł:

a
kwota 5.216,00 zł tytułem zwrotu kosztów opłaty od pozwu;

b
kwota 1.195,20 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania dowodowego w zakresie opinii biegłych;

2
w zakresie zasądzonej na rzecz powoda sumy 5.445,20 zł:

c
kwota 4.250,00 zł tytułem zwrotu kosztów opłaty od pozwu;

d
kwota 1.195,20 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania dowodowego w zakresie opinii biegłych;

Po połączeniu obu spraw do łącznego rozpoznania, pełnomocnik powoda wnioskował o zasądzenie kosztów procesu z uwzględnieniem jednej stawki wynagrodzenia pełnomocnika procesowego według norm przepisanych.
Dlatego zgodnie z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, zasądzono od pozwanego na rzecz powodów kwotę 5.400,00 zł, co stanowi stawkę minimalną wynagrodzenia ze względu na pierwotną wartość przedmiotu sporu w każdej ze spraw, jak również sumę tych wartości w obu połączonych postępowaniach.
Ponadto, na podstawieart. 80 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, orzeczono o zwróceniu powodom kwoty 1.053,60 zł, ponieważ powodowie uiścili w toku postępowania w sumie 3.444,00 zł tytułem zaliczek na poczet postępowania dowodowego z opinii biegłych, a koszty postępowania dowodowego w tym zakresie ograniczyły się do sumy 2.390,40 zł, zgodnie z postanowieniem właściwego referendarza sądowego z dnia 30 stycznia 2019 r. (k.131 i n.).
Z tych wszystkich przyczyn oraz na podstawie przytoczonych przepisów prawa Sąd Okręgowy orzekł, jak w sentencji.

ZARZĄDZENIE

1
(...)

a
(...)

b
(...)

2
(...)

(...)