Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto w Poznaniu
I Wydział Cywilny
Sygnatura akt: I Ns 218/19
Data wyroku: 2019-11-18 00:00:00
Typ orzeczenia: DECISION, REASON
Sędziowie: Asesor sądowy Paulina Matysiak
Teza: Spadkobierca osoby, która była uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może żądać zmiany wydanego w tym postępowaniu postanowienia, jeżeli wskaże podstawę uzasadniającą zmianę oraz dowiedzie, że podstawa ta nie mogła być podniesiona w czasie postępowania, a ponadto złoży wniosek w ciągu roku od chwili, gdy podniesienie tej podstawy stało sie niemożliwe.

POSTANOWIENIE
Dnia 18 listopada 2019 roku
Sąd Rejonowy Poznań - Stare Miasto wP.Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący:  Asesor sądowyP. M.
Protokolant:   sekr. Sąd. Paulina Turek
po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2019 roku w Poznaniu
na rozprawie
sprawy z wnioskuŁ. O.
przy uczestnictwieM. O.,I. N.,J. O. (1)iZ. B. (1)
o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku poJ. O. (2)iW. O.

1
oddala wniosek,

2
kosztami postępowania obciąża wnioskodawcę w zakresie przez niego poniesionym.

Asesor sądowyP. M.

UZASADNIENIE
WnioskodawcaŁ. O., zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem, w dniu 19 kwietnia 2019 roku (data złożenia pisma w Biurze Podawczym tut. Sądu) wniósł o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku poJ. O. (2)iW. O., wydanego przez Sąd Rejonowy w Poznaniu w dniu 12 czerwca 1995 roku (sygn. akt: III Ns 2476/95/4) oraz o zasądzenie od uczestników na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa według norm przepisanych. Wnioskodawca podał, iż wnosi o zmianę prawomocnego postanowienia Sądu wydanego przez Sąd Rejonowy w Poznaniu w dniu 12 czerwca 1995 roku (sygn. akt: III Ns 2476/95/4) o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej w dniu 31 sierpnia 1971 rokuJ. O. (2)poprzez stwierdzenie w punkcie I, że wchodzący w skład spadku udział w gospodarstwie rolnym położonym wD.zapisanym wksięgach wieczystych pod numerami (...)dziedziczą z mocy ustawy mążW. O.i synS. O.– po ½ części oraz zmianę prawomocnego postanowienia Sądu wydanego przez Sąd Rejonowy w Poznaniu w dniu 12 czerwca 1995 roku (sygn. akt: III Ns 2476/95/4) o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym w dniu 15 maja 1972 rokuW. O.poprzez stwierdzenie w punkcie II, że wchodzący w skład spadku udział w gospodarstwie rolnym położonym wD.zapisanym wksięgach wieczystych pod numerami (...)dziedziczy z mocy ustawy synS. O.w całości.
W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, iż Sąd w ww. postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku nie uwzględnił nieruchomości zapisanych w dwóch pozostałych księgach ((...),(...)) wchodzących w skład gospodarstwa rolnego.
W dniu 14 sierpnia 2019 roku uczestnik postępowaniaJ. O. (1), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym, wniósł o oddalenie ww. wniosku o z zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku oraz o zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestnikaJ. O. (1)zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
W dniu 22 sierpnia 2019 roku uczestniczka postępowaniaZ. B. (1), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym, wniosła o oddalenie ww. wniosku o z zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku oraz o zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestniczkiZ. B. (1)zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Uczestniczki postępowaniaM. O.iI. N.popierały żądanie wniosku.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
SpadkodawczyniJ. O. (2)zmarła w dniu 31 sierpnia 1971 roku wD., spadkodawczyni ostatnio przed śmiercią zamieszkiwała wD.. W chwili śmierciJ. O. (2)była mężatką zW. O.. To było jej jedyne małżeństwo.
SpadkodawcaW. O.zmarł w dniu 15 maja 1972 roku wD., spadkodawca ostatnio przed śmiercią zamieszkiwał wD.. W chwili śmierciW. O.był wdowcem. Wcześniej był raz żonaty – zJ. O. (2).

Bezsporne, a nadto dowód:

- odpis skróconego aktu zgonuJ. O. (2)(k.4 sprawy o sygn. akt: III Ns 2476/95/4),

- odpis skróconego aktu zgonuW. O.(k. 5 sprawy o sygn. akt: III Ns 2476/95/4).

Z małżeństwaJ. O. (2)iW. O.było troje dzieci:J. O. (1),Z. B. (1)orazS. O.. Spadkodawcy nie mieli dzieci pozamałżeńskich ani przysposobionych. Żadne z nich nie pozostawiło testamentu.
Żaden ze spadkodawcówJ. O. (2)aniW. O.nie składał oświadczeń o przyjęciu ani odrzuceniu spadku przed Sądem ani u notariusza, nie został uznany za niegodnego dziedziczenia, nie zawierał umowy dotyczącej zrzeczenia się dziedziczenia po spadkodawcach.

Dowód:

- przesłuchanie uczestniczki postępowaniaZ. B. (1)(k.85-86),

- przesłuchanie uczestnika postępowaniaJ. O. (1)(k.86-87),

- przesłuchanie uczestniczki postępowaniaM. O.(87-88),

- przesłuchanie uczestniczki postępowaniaI. N.(k.88-89).

W skład spadku poJ. O. (2)wchodził udział w wysokości ½ w gospodarstwie rolnym położonym wD., które to gospodarstwo rolne składało się z nieruchomości, dla których prowadzone były przez Sąd Rejonowy w Poznaniu księgi wieczyste o numerach:(...),(...)oraz(...). Obecnie dla wymienionych nieruchomości Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto wP.prowadziksięgi wieczyste o numerach (...).(...)te stanowią obecnie działki o numerach ewidencyjnych: 324, 206, 279 GminaM., obręb ewidencyjnyD..
W skład spadku poW. O.wchodził udział w wysokości 3/4 w opisanym wyżej gospodarstwie rolnym położonym wD..

Bezsporne, a nadto dowód:

- przesłuchanie wnioskodawcy (k.83-85),

- przesłuchanie uczestniczki postępowaniaZ. B. (1)(k.85-86),

- przesłuchanie uczestnika postępowaniaJ. O. (1)(k.86-87),

- przesłuchanie uczestniczki postępowaniaM. O.(87-88),

- przesłuchanie uczestniczki postępowaniaI. N.(k.88-89).

W 1995 roku przed Sądem Rejonowym w Poznaniu pod sygnaturą III Ns 2476/95 toczyła się sprawa o stwierdzenie nabycia spadku poJ. O. (2)iW. O.. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku złożyłS. O.pismem z dnia 30 maja 1995 roku. W dniu 7 czerwca 1995 roku w Sadzie Rejonowym w Poznaniu odbyła się rozprawa, w trakcie której Sąd rozpoznał sprawę o stwierdzenie nabycia spadku poJ. O. (2)iW. O.. Na rozprawie byli obecni:S. O.iJ. O. (1). Sąd Rejonowy w Poznaniu. Na rozprawie Sąd odebrał odS. O.zapewnienie spadkowe, w trakcie którego podał on, iż do spadku należy gospodarstwo rolne położone wD., które zapisane jest w dwóch księgach wieczystych o numerach:(...)oraz(...). Zapewnił również, że pracował on w spadkowym gospodarstwie rolnym, a jego rodzeństwo nie miało kwalifikacji do pracy w gospodarstwie rolnym.J. O. (1)potwierdził okoliczności, o których zapewniłS. O..
W dniu 12 czerwca 1995 roku Sąd Rejonowy w Poznaniu wydał postanowienie, w którym:

I
stwierdził, że spadek poJ. O. (2)na podstawie ustawy nabyli mążW. O.oraz dzieci:S. O.,Z. B. (2) z domu O.orazJ. O. (1), w udziałach po ¼ części, z tym że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne, położone wD., zapisane w księdze wieczystej Sądu Rejonowego w Poznaniu KW nr(...)dziedziczą z mocy ustawy mążW. O.oraz synS. O.po ½ części;

II
stwierdził, że spadek poW. O.na podstawie ustawy nabyły dzieci:S. O.,Z. B. (2) z domu O.orazJ. O. (1), w udziałach po 1/3 części, z tym że należący do spadku udział w gospodarstwie rolnym, opisanym w pkt I. nabył synS. O.w całości.

Dowód:

- wniosek o stwierdzenie nabycia spadku z dnia 30 maja 1995 r. (k.1 sprawy o sygn. akt: III Ns 2476/95/4),

- protokół posiedzenia z dna 7 czerwca 1995 r. (k.8-9v sprawy o sygn. akt: III Ns 2476/95/4),

- postanowienie z dnia 12 czerwca 1995 r. (k. 10-10v sprawy o sygn. akt: III Ns 2476/95/4),

- przesłuchanie wnioskodawcy (k.83-85).

Zarządzeniem z dnia 6 lipca 1995 roku Sędzia Sądu Rejonowego w PoznaniuL. Z.stwierdziła, że postanowienie jest prawomocne.

Dowód:

- zarządzenie z dnia 6 lipca 1995 roku (k. 10v sprawy o sygn. akt: III Ns 2476/95/4).

Pismem z dnia 3 lipca 1995 rokuS. O.złożył wniosek o wydanie odpisu prawomocnego postanowienia stwierdzającego nabycie praw do spadku poW. O..

Dowód:

- pismo z dnia 3 lipca 1995 roku (k.11 sprawy o sygn. akt III Ns 2476/95/4).

WnioskodawcaŁ. O.jest synemS. O.i wnukiem spadkodawcówJ. O. (2)iW. O..

Dowód:

- odpis skróconego aktu urodzenia (k.38).

S. O.nie składał wniosku o zmianę lub uchylenie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku poJ. O. (2)iW. O..
S. O.zmarł w dniu 27 marca 2005 roku.

Dowód:

- przesłuchanie wnioskodawcy (k.83-85),

- przesłuchanieM. O.(k.87-88).

S. O.w 1996 roku podarował swojej córce,I. N.nieruchomość objętaksięgą wieczystą (...).

Dowód:

- przesłuchanie wnioskodawcy (k.83-85).

-przesłuchanieI. N.(k.88-89).
S. O.gospodarował na całym ww. gospodarstwie po śmierci swoich rodziców, tj. od 1973 roku do swojej śmierci w 2005 roku. Oprócz pracy nagospodarstwie (...)pracował również jako stolarz. Gospodarstwo składa się z nieruchomości zapianych w trzech księgach wieczystych. Po darowaniu jednej nieruchomości córceI. N.ww. gospodarstwo obejmowało dwie nieruchomości. Po śmierciS. O.gospodarstwo przejął i pracował na nim wnioskodawca wraz z żoną i matką. Na gospodarstwie pracował również brat wnioskodawcy –J. O. (1), pracę na roli przerwał gdy poszedł do wojska w 1964 roku.

Dowód:

- przesłuchanie wnioskodawcy (k.83-85),

- przesłuchanieM. O.(k.87-88),

- przesłuchanieZ. B. (1)(k.85-86),

- przesłuchanie uczestnika postępowaniaJ. O. (1)(k.86-87).

W marcu 2019 roku wnioskodawcaŁ. O.wraz ze swoją matkąM. O.w celu uregulowania spraw spadkowych poS. O.udali się do notariusza, żeby sporządzić poświadczenie dziedziczenia. Notariusz poinformował wnioskodawcę, że z ksiąg wieczystych wynika, że wksięgach wieczystych (...)jako właściciele nieruchomości wpisani sąJ. O. (2)iW. O.. W wypisie z gruntów prowadzonym przez Starostwo(...)jako właściciele działki onumerze ewidencyjnym (...)figurująW.iJ. O. (2), działki onumerze ewidencyjnym (...)I.iP. N., natomiast jako właściciele działki onumerze ewidencyjnym (...)figurująM. O.,I. N.,Ł. O..
Podatek od nieruchomości płaciłS. O.– początkowo za trzy działki, a po darowaniu jednej z nichI. N.– za pozostałe dwie działki.

Dowód:

- przesłuchanie wnioskodawcy (k.83-85),

- przesłuchanie uczestniczki postępowaniaM. O.(k.87-88),

- przesłuchanie uczestniczki postępowaniaI. N.(k.88-89),

- wypisy z rejestru gruntów (k.218-223),

- dokument obliczenia opłaty(...)(k.224).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy oraz zeznań wnioskodawcyŁ. O.i uczestników postępowaniaM. O.,I. N.,J. O. (1)iZ. B. (1).
Dowodom z dokumentów Sąd w całości dał wiarę i to pomimo tego, że częściowo zostały przedłożone jedynie w kserokopiach. Skoro żadna ze stron nie kwestionowała treści zawartej w tych dokumentach Sąd uznał, że wskazywały one na istnienie dowodów właściwych i z tego względu stanowiły wartościowy materiał dowodowy (por. wyrok SA w Poznaniu z dnia 13 października 2009 r., I ACa 715/09). Oceniając zgromadzone w sprawie dokumenty Sąd miał jednak na uwadze, iż przedłożone przez wnioskodawcę wypisy z rejestru gruntów i dokumenty obliczenia opłaty(...)wydane przez Starostwo(...)nie miały znaczenia dla ustalenia stanu prawnego w niniejszej sprawie. W tym zakresie wiążące Sąd były zapisy wksięgach wieczystych o nr (...).
Dodatkowo czyniąc ustalenia faktyczne Sąd uwzględnił zgodne twierdzenia stron w trybieart. 229 k.p.c.oraz twierdzenia strony, którym przeciwnik nie zaprzeczył w trybieart. 230 k.p.c.
Zeznania uczestników postępowaniaM. O.iI. N.zasługiwały na wiarę w całości, były one spontaniczne i ich wiarygodność nie budziła wątpliwości Sądu. Zeznaniom wnioskodawcy i uczestników postępowaniaJ. O. (1)iZ. B. (1)Sąd dał wiarę w przeważającej części. Za niewiarygodne Sąd uznał zeznania wnioskodawcy w zakresie w jakim twierdził on, iż w dokumentacji Starostwa(...)jako właściciel przedmiotowych trzech działek figurujeS. O.. W dokumentacji ze Starostwa(...)jako właściciele działki onumerze ewidencyjnym (...)figurująW.iJ. O. (2), działki onumerze ewidencyjnym (...)I.iP. N., natomiast jako właściciele działki onumerze ewidencyjnym (...)figurująM. O.,I. N.,Ł. O.(k.218-22). Podkreślić należy jednak, iż nawet gdyby w dokumentach tych widniał jako(...)to niemiałoby to znaczenia w przedmiotowej sprawie. Przedmiotem postępowania dowodowego w niniejszej sprawie były okoliczności wynikające z treściart. 679 k.p.c., których wykazanie mogłoby prowadzić do obalenia domniemania wynikającego kwestionowanego postanowienia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku, co w dalszej kolejności prowadzić mogłoby do zmiany czy to dokumentów ewidencyjnych czy treści ksiąg wieczystych. Na marginesie wskazać należy, że Sąd stan prawny nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta, ustala zgodnie z domniemaniem zart. 3 § 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece(t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2204), tj. domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym.
Za niewiarygodne Sąd uznał również zeznania uczestnikówJ. O. (1)iZ. B. (1)w zakresie w jakim twierdzili oni, iż nie brali udziału w postępowaniu o stwierdzenie spadku w roku 1995. Okoliczności te nie były jednak istotne dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.
Sąd postanowieniem z dnia 18 listopada 2019 roku oddalił wniosek pełnomocnika wnioskodawcy o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadkówA. W.iM. S.na okoliczności ustalenia osoby, która po śmierciW. O.iJ. O. (2)prowadziła gospodarstwo rolne na działkach onumerach ewidencyjnych (...)i kto prowadzi je obecnie oraz na okoliczność jakie działki wchodziły w składgospodarstwa (...). Z zeznań wnioskodawcy i uczestników postępowania bezsprzecznie wynika kto prowadził oraz obecnie prowadzi przedmiotowe gospodarstwo rolne, ustalone zostało również jakie działki wchodziły w składgospodarstwa (...), były to bowiem działki onumerach ewidencyjnych (...). Okoliczność ta była bezsporna. Powołany dowód z zeznań świadków zmierzałby zatem jedynie do przedłużenia postępowania, a tym samym konieczne okazało się jego oddalenie. Przede wszystkim jednak podstawą oddalenia wniosku o przesłuchanie tych świadków była okoliczność, iż w przedmiotowej sprawie kluczowe było wykazanie spełnienia przesłanek zart. 679 § 1 k.p.c., tj. okoliczności, których powołanie w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku nie było możliwe. Tymczasem z akt sprawy spadkowej III Ns 2476/95/4 wynikało, że w toku postępowania Sąd ustalił, że toS. O.jako jedyny gospodarował na przedmiotowych nieruchomościach – okoliczność ta nie została zatem pominięta przez Sąd rozpoznający sprawę o stwierdzenie nabycia spadku w 1995 roku. Wnioskodawca natomiast powoływał się przede wszystkim na fakt, iż o tym, że postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku wydane w 1995 roku nie obejmowało całego gospodarstwa rolnego, dowiedział się w marcu 2019 roku. Przedmiotem sporu było to, czy wnioskodawcę wiązały te same ograniczenia, jak uczestnika postępowania spadkowego, a w konsekwencji, czy złożył swój wniosek w terminie i w oparciu o ustawową przesłankę, której jego poprzednik –S. O., nie mógł powołać w toku postępowania spadkowego. Natomiast fakt gospodarowania przez ojca wnioskodawcy –S. O.i przez wnioskodawcę na przedmiotowym gospodarstwie rolnym mógłby mieć znaczenie w ewentualnej sprawie o stwierdzenie zasiedzenia ww. nieruchomości, w niniejszym postępowaniu nie jest jednak istotny.
Sąd zważył, co następuje:
Wniosek jako bezzasadny podlegał oddaleniu.
W przedmiotowej sprawie wnioskodawcaŁ. O.domagał się zmiany prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia 12 czerwca 1995 roku III Ns 2476/95/4 o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłejJ. O. (2)w punktach I. i II. dotyczącego stwierdzenia, że udziałJ. O. (2)w spadkowym gospodarstwie rolnym położonym wD.zapisanym w księdze wieczystej Sądu Rejonowego w Poznaniu KW nr 102.668 dziedziczą z mocy ustawy mążW. O.i synS. O.po ½ części oraz o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłymW. O.dotyczącego stwierdzenia, że udziałW. O.w spadkowym gospodarstwie rolnym opisanym w punkcie I. postanowienia nabył synS. O.w całości.
Swój wniosek wnioskodawca argumentował tym, że w toku przeprowadzenia stwierdzenia nabycia spadku po swoim ojcu –S. O., co miało miejsce w marcu 2019 roku, gdy chciał sporządzić poświadczenie dziedziczenia u notariusza, dowiedział się, że w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku po wstępnychS. W.iJ. O. (2), Sąd nie uwzględnił nieruchomości zapisanych we wszystkich księgach wieczystych, które składają się na gospodarstwo rolne. Podniósł, że działki zapisane wksięgach wieczystych (...)stanowiły jedno gospodarstwo rolne, na którym działalność rolniczą prowadzili najpierwJ.iW. O., po ich śmierciS. O.wraz z żonąM. O., a obecnie prowadzi wnioskodawcaŁ. O.. Wnioskodawca wskazał, iż nie brał udział w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku, którego zmiany domaga się niniejszym wnioskiem.
Podstawą żądania wnioskodawcy byłart. 679 § 1 zdanie pierwsze k.p.c., zgodnie z którym dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku, z zastosowaniem przepisów niniejszego rozdziału. Wart. 679 k.p.c., regulującym postępowanie o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku, zawarte są istotne ograniczenia odnoszące się do uczestników poprzedniego postępowania. Ograniczenia te dotyczą podstawy i terminu do zgłoszenia wniosku. Stosownie bowiem do brzmieniazdania drugiego art. 679 § 1 k.p.c., ten, kto był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może tylko wówczas żądać zmiany postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mógł powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed upływem roku od dnia, w którym uzyskał tę możność. W myśl § 3 cytowanego artykułu, w razie przeprowadzenia dowodu, że spadek w całości lub w części nabyła inna osoba niż wskazana w prawomocnym postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, sąd spadku, zmieniając to postanowienie, stwierdzi nabycie spadku zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym.
Ograniczenia wynikające z treściart. 679 k.p.c.podyktowane są potrzebą ochrony stabilności stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem porządku dziedziczenia. Z tego też względu oraz z uwagi na wyjątkowy charakter uregulowania zawartego wart. 679 k.p.c., przepis podlega wykładni ścisłej, gdyż dopuszczenie możliwości zmiany prawomocnego postanowienia powinno być ograniczone. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 stycznia 2016 r., I CSK 1079/14 (Lex 1977914) wskazał, że postępowanie przewidziane wart. 679 k.p.c.nie służy i nie może być wykorzystywane jako środek do usunięcia skutków bezczynności lub błędów uczestników postępowania spadkowego czy też skutków ich nieznajomości prawa ani nawet błędów sądu. Chociaż jest ono postępowaniem autonomicznym, ma jednak charakter „wznowieniowy”, co uwidacznia się przede wszystkim w tym, że uczestnik postępowania spadkowego tylko wtedy może skutecznie żądać na podstawieart. 679 § 1 k.p.c.zmiany postanowienia spadkowego, jeżeli wykaże, jak przy wznowieniu postępowania, szczególne przesłanki swojego żądania, czyli podstawę, której nie mógł powołać w poprzednim postępowaniu oraz zachowanie rocznego terminu określonego w tym przepisie”. Sąd Najwyższy wskazał nadto, że obowiązany jest wykazać istnienie przeszkody obiektywnej, uniemożliwiającej mu powołanie w sprawie spadkowej okoliczności uzasadniającej odmienną podstawę lub porządek dziedziczenia.
W pierwszej kolejności należało zbadać, czy wnioskodawcaŁ. O.miał legitymację do wystąpienia z wnioskiem w przedmiotowej sprawie. W tym miejscu wskazać należy, że wniosek o wszczęcie postępowania może zgłosić każdy zainteresowany (art. 679 § 2 k.p.c.), a więc osoba, której praw dotyczy wynik postępowania. Jednakże gdy istnieje już prawomocne orzeczenie stwierdzające nabycie spadku, zainteresowana jego zmianą będzie tylko osoba mająca interes prawny w prawidłowym wykazaniu następstwa po spadkodawcy. Pojęcie legitymacji do wszczęcia postępowania na podstawieart. 679jest zatem – mimo różnicy werbalnej – identyczne z pojęciem legitymacji uprawniającej do zainicjowania postępowania o stwierdzenie nabycia spadku (por.art. 1025 k.c.; por. uwagi 2–6 doart. 669oraz postanowienie SN z dnia 4 lipca 1966 r., II CZ 217/66, OSPiKA 1967, z. 2, poz. 37). Legitymowanym do złożenia wniosku o zmianę lub uchylenie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku jest także nabywca spadku lub udziału w nim, jeśli zbywca był uczestnikiem postępowania (postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2001 r., IV CKN 566/00, OSNC 2002, nr 10, poz. 127).
Odnosząc powyższe do analizowanej sprawy, stwierdzić należy, ze wnioskodawcaŁ. O.jest wnukiem zmarłychJ. O. (2)iW. O., a zarazem synemS. O.. Z powyższego wynika legitymacja czynna do złożenia wniosku.
W dalszej kolejności badaniu podlegało, czy wniosek w niniejszej sprawie został złożony w terminie oraz czy został oparty na ustawowej przesłance. Złożenie wniosku inicjującego postępowanie na podstawieart. 679 k.p.c.nie jest bowiem ograniczone w czasie tylko dla tych zainteresowanych, którzy nie byli uczestnikami postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku. Natomiast ten, kto był uczestnikiem, może to uczynić w terminie roku od dnia, w którym uzyskał możność wskazania podstawy uzasadniającej dokonanie zmiany postanowienia, jeżeli nie mógł jej powołać w trakcie postępowania spadkowego (por. uchwałę SN z dnia 27 kwietnia 1982 r., III CZP 15/82, OSNCP 1982, nr 8–9, poz. 118 z omówieniemW. S., Przegląd orzecznictwa, PiP 1983, z. 10, s. 99). Uchybienie terminowi albo zaniechanie wskazania podstawy uzasadniającej zmianę lub przyczyn niepozwalających przedstawić jej w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku prowadzi do oddalenia wniosku; sąd może to uczynić także na posiedzeniu niejawnym, jeśli uzna, że zachodzą przesłanki określone w art. 514 § 2 in fine.
Uczestnicy postępowania o stwierdzenie nabycia spadku nie mogą opierać żądania zmiany postanowienia na podstawie, którą mogli powołać w tamtym postępowaniu. Następuje prekluzja uprawnienia do zgłaszania twierdzeń i środków dowodowych, które mogły być, a nie zostały zgłoszone w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku.
Podkreślenia wymaga, żespadkobierca osoby, która była uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może żądać zmiany wydanego w tym postępowaniu postanowienia, jeśli wskaże podstawę uzasadniającą zmianę oraz dowiedzie, że podstawa ta nie mogła być podniesiona w czasie postępowania, a ponadto złoży wniosek w ciągu roku od chwili, gdy podniesienie tej podstawy stało się możliwe. Stanowisko to potwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 26 stycznia 2001 r., II CKN 784/00 (OSNC 2001, nr 7–8, poz. 118 z glosą A. Szpunara, Rej. 2001, nr 11, s. 136) oraz w uchwale z dnia 21 marca 2001 r., III CZP 4/01 (OSNC 2001, nr 10, poz. 144 z glosą A. Szpunara, Rej. 2002, nr 1, s. 92 i omówieniem Z. Strusa, Przegląd orzecznictwa, Pal. 2001, nr 11–12, s. 199).
Zgodnie z poglądami doktryny oraz orzecznictwa przez uczestnictwo w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku – w rozumieniuart. 679 k.p.c.– należy rozumieć formalny udział w postępowaniu, a nie stopień aktywności, bierność czy nawet całkowitą bezczynność zainteresowanego występującego w sprawie (postanowienie SN z dnia 4 lutego 2000 r., II CKN 740/98, LEX nr 1425655). Uczestnikiem postępowania zainteresowany może stać się zarówno wskutek zgłoszenia wniosku wszczynającego postępowanie, przez wzięcie udziału w toczącym się postępowaniu z własnej inicjatywy jak i wskutek wezwania przez sąd do udziału w toczącym się postępowaniu. Niezależnie od woli i aktywności zainteresowanego wezwanego do udziału w sprawie, staje się on uczestnikiem przez samo wezwanie (art. 510 § 2 zd. 2 k.p.c.).
Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, iż nie budziło wątpliwości, żeS. O.– ojciec wnioskodawcyŁ. O.– był uczestnikiem postępowania w sprawie III Ns 2476/95/4 o stwierdzenie nabycia spadku poJ. O. (2)iW. O., zatem zgodnieart. 679 § 1 zd. 2 k.p.c.mógł on żądać zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, jeśli żądanie oparłby na podstawie, której nie mógł powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę złożył przed upływem roku od dnia, w którym uzyskał tę możność.
S. O.był inicjatorem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po swoich rodzicach –W. O.iJ. O. (2)i w dniu 7 czerwca 1995 roku osobiście brał udział w rozprawie, w trakcie której Sąd odebrał od wnioskodawcy –S. O.zapewnienie spadkowe. Następnie pismem z dnia 3 lipca 1995 roku, własnoręcznie podpisanym, wniósł wydaniu prawomocnego postanowienia stwierdzającego nabycie praw do spadku poW. O.. Powyższe wynika z akt postępowania spadkowego Sądu Rejonowego w Poznaniu sygn. III Ns 2476/95/4.
Po zakończeniu postępowania spadkowego, wnioskodawca w sprawie III Ns 2476/95/4 -S. O.nie kwestionował wydanego postanowienia, w szczególności nie wniósł apelacji. Ponadto nie skorzystał on nigdy ze środka prawnego przewidzianego wart. 679 k.p.c., tj. nie wnosił o zmianę lub uchylenie wydanego postanowienia.
Poprzednik prawny wnioskodawcyŁ. O., któregoŁ. O.jest spadkobiercą, uczestniczył zatem w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku i mógł w jego toku zakwestionować wydane rozstrzygnięcie.
Jeśli nie uczynił nie tylko tego, ale także potem nie złożył wniosku zart. 679 k.p.c., powołując przesłanki zart. 679 k.p.c., to wiązało go wydane postanowienie. W następstwie tego do majątku spadkowego po zmarłymS. O.nie weszło uprawnienie obejmujące złożenie wniosku o zmianę lub uchylenie postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku.
W tym miejscu wskazać należy, iż w postępowaniu cywilnym zachodzi ogólne następstwo spadkobierców. Następstwo to występuje w postępowaniach dotyczących praw albo obowiązków wymienionych wart. 922 § 1 k.c., które w razie rzeczywistego przysługiwania zmarłej stronie (spoczywania na niej) przechodzą na jej spadkobierców. Spadkobiercy nabywają legitymację do następstwa w zakresie postępowania dlatego, że są następcami prawnymi zmarłej strony (uczestnika) w zakresie do sytuacji prawnej, której dotyczy postępowanie (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2001 r., III CZP 4/01, opublikowano: OSNC 2001/10/144, LEX nr 46090). Przyjmuje się, że w postępowaniu cywilnym następcy prawni powinny znajdować się, z racji tego następstwa, w identycznej sytuacji, co ich poprzednicy, niezależnie od tego, kiedy doszło do następstwa. Z uregulowań zawartych wkodeksie postępowania cywilnegowynika, że spadkobiercy w odniesieniu do praw i obowiązków wchodzących w skład spadku znajdują się w takiej samej sytuacji w zakresie postępowania jak spadkodawca i mogą wykorzystywać tylko te środki, które mógłby wykorzystać spadkodawca.
WnioskodawcaŁ. O.jako spadkobiercaS. O.wstąpił, stosownie do przepisuart. 922 § 1 k.c.w ogół praw i obowiązków swojego ojca. Wśród tych praw mogłoby się znaleźć także jego uprawnienie zart. 679 k.p.c., jednak tylko wówczas, gdyby w chwili śmierciS. O.takie mu przysługiwało. Tymczasem z uwagi na fakt, iżS. O.nie złożył w przysługującym mu terminie wniosku o zmianę lub uchylenie postanowienia wydanego w sprawie III Ns 2476/95/4, to nastąpiła prekluzja uprawnienia do zgłoszenia twierdzeń i środków dowodowych i upływ terminu, o których mowa wart. 679 § 1 k.p.c., która to prekluzja obejmuje takżeŁ. O.jako spadkobiercęS. O..
Podkreślenia ponadto wymaga, że spadkodawcaS. O.miał wiedzę co do tego, jakie nieruchomości składają się na gospodarstwo rolne, do którego udziały wchodziły w skład spadków po jego rodzicach –W. O.iJ. O. (2). Zgodnie bowiem zart. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece(t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2204), księgi wieczyste są jawne. Nie można zasłaniać się nieznajomością wpisów w księdze wieczystej ani wniosków, o których uczyniono w niej wzmiankę. Senszdania drugiegoprzywołanego przepisu sprowadza się do reguły, zgodnie z którą nieistotny pod względem prawnym jest rzeczywisty stan świadomości uczestników obrotu odnośnie do treści księgi wieczystej. Z wykładni funkcjonalnej komentowanego przepisu wynika również to, że nie można zasłaniać się nieznajomością faktu, iż dla danej nieruchomości prowadzi się księgę wieczystą. W przypadku gdy daną nieruchomość opisano w dwóch lub więcej księgach wieczystych, wykładnia językowa i celowościowaart. 2 zd. 2prowadzi do wniosku, że treść wszystkich tych ksiąg objęta jest jawnością materialną. Tym samym stwierdzić należy, że zarównoS. O.będący uczestnikiem postępowania spadkowego III Ns 2476/95/4, jak i wnioskodawca w niniejszej sprawieŁ. O.winni posiadać wiedzę o treści ksiąg wieczystych, jak również o tym, że gospodarstwo rolne składa się z trzech nieruchomości objętych trzema księgami wieczystymi. W konsekwencji stwierdzić należy, że w sprawie w ogóle nie zachodzi i nie mogłaby zachodzić przesłanka, o której mowa wart. 679 § 1 zd. 2 k.p.c., tj. oparcie wniosku na „podstawie, której nie mógł powołać w tym postępowaniu”. Podstawą taką może być przykładowo przedstawienie testamentu nieujawnionego w trakcie postępowania, wykrycie okoliczności uzasadniających nieważność testamentu przyjętego za podstawę dziedziczenia czy zgłoszenie się spadkobiercy ustawowego nieznanego uczestnikom lub przez nich zatajonego, np. pozamałżeńskiego dziecka spadkodawcy (por. Gudowski Jacek. Art. 679. W: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom IV. Postępowanie rozpoznawcze. Postępowanie zabezpieczające, wyd. V. Wolters Kluwer, 2016). Tymczasem fakt, iż gospodarstwo rolne wchodzące w skład spadku poJ. O. (2)iW. O., składa się z trzech nieruchomości objętych trzema księgami wieczystymi, był znany uczestnikowi postępowaniaS. O.i okoliczności tej nie zmienia to, że do wniosku o stwierdzenie nabycia spadku poJ. O. (2)iW. O.,S. O.załączył jedynie poświadczone skrócone odpisyksięgi wieczystej KW nr (...)i KW nr(...).
Ponadto wskazać należy, że wniosek złożony przez wnioskodawcęŁ. O.podlegał oddaleniu również z tej przyczyny. Dla uwzględnienia wniosku o zmianę lub uchylenie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, jak wynika z treściart. 679 § 1 in fine k.p.c., konieczne jest „przedstawienie dowodu, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą, lub że jej udział jest inny niż stwierdzony”. Uczestnik postępowania w celu doprowadzenia do zmiany lub uchylenia postanowienia w trybieart. 679powinien zatem wykazać, że nie znał okoliczności mających wpływ na krąg spadkobierców lub wielkość przysługujących im udziałów. Przez krąg spadkobierców należy rozumieć osobę spadkobiercy lub grupy spadkobierców ustawowych bądź testamentowych, które dochodzą do dziedziczenia po spadkodawcy. Jeśli chodzi o spadkobierców ustawowych, to grupy tych spadkobierców wyraźnie wymieniakodeks cywilnyw przepisachart. 931 – 940 k.c.Z kolei o spadkobiercach testamentowych mowa m.in. wart. 959 k.c.Spadkobiercami są więc podmioty, na które przechodzi ogół praw i obowiązków osoby zmarłej. Spadkobierca ustawowy to osoba powołana do spadku na mocy odpowiednich przepisów, w przypadku gdy spadkodawca nie pozostawił ważnego testamentu, albo gdy osoby powołane do spadku nie chcą lub nie mogą być spadkobiercami. Spadkobierca testamentowy z kolei to osoba powołana do spadku na podstawie testamentu. Z kolei udział spadkowy to ułamek określający udział w prawach i obowiązkach składających się na całość spadku, który przypada spadkobiercy w przypadku dziedziczenia, a którego wielkość uzależniona jest od tego ilu jest spadkobierców uprawnionych do dziedziczenia. Powyższe prowadzi do oczywistego wniosku, że w postępowaniu o zmianę lub uchylenie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku konieczne jest przeprowadzenie dowodu, z którego wynika, że spadkobiercą lub spadkobiercami zmarłego sa inne osoby aniżeli wymienione w postanowieniu spadkowym bądź też wykazanie, że udział w spadku osób wymienionych w tym postanowieniu jest inny aniżeli określony w kwestionowanym orzeczeniu. Odnosząc powyższe do stanu faktycznego sprawy, stwierdzić należy, że nawet jeśli nie podzielić poglądów Sądu Najwyższego dotyczących tego, że spadkobiercę uczestnika postępowania obowiązują ograniczenia wynikające zart. 679 § 1 zd. 2 k.p.c., wniosek również podlegałby oddaleniu. Wynika to z tego, że przesłanka, na którą powoływał się wnioskodawca, tj. fakt, iż na gospodarstwo rolne wymienione w postanowieniu składają się inne jeszcze nieruchomości objęte innymi księgami wieczystymi aniżeli wskazane w sentencji kwestionowanego postanowienia, nie wpływa w żaden sposób ani na krąg spadkobierców ani na wysokość ich udziałów w spadku. Zmiana postanowienia, o którą wnioskował wnioskodawca sprowadzać by się bowiem miała jedynie do korekty opisu gospodarstwa rolnego jako składnika majątku spadkowego, którego dziedziczenie w przypadku spadków otwartych przed dniem 14 lutego 2001 r. odbywało się na odrębnych zasadach aniżeli dziedziczenie pozostałych składników majątku spadkowego. Okoliczności podane przez wnioskodawcę nie miały zatem żadnego wpływu ani na krąg spadkobierców ani na ich udziały w spadku.
Tym samym wnioskodawcaŁ. O.nie wykazał podstaw uzasadniających zmianę lub uchylenie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku wydanego w sprawie o sygn. III Ns 2476/95/4, albowiem wniosek ten nie został złożony w terminie przewidzianym wart. 679 § 1 k.p.c., jak również nie został oparty na podstawie wymienionej w tym przepisie, a nadto nie zmierzał do wykazania, że krąg spadkobierców lub ich udziały są inne aniżeli wymienione w postanowieniu spadkowym z dnia 12 czerwca 1995 r. Na marginesie wskazać należy, że okoliczności na które powoływał się wnioskodawca w niniejszej sprawie, w ocenie Sądu dotyczyły wykładni wydanego postanowienia (art. 352 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.) albo mogłyby zmierzać albo do wykazania zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt. 2 sentencji w oparciu o regułę wynikającą z treściart. 520 § 1 k.p.c., zgodnie z którą każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W przedmiotowej sprawie z uwagi na charakter sprawy o stwierdzenie nabycia spadku, Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania przepisuart. 520 § 2 lub 3 k.p.c.
Asesor sądowyP. M.