Sąd Okręgowy w Gliwicach
VI Wydział Karny Odwoławczy
Sygnatura akt: VI Ka 640/18
Data wyroku: 2019-04-12 00:00:00
Typ orzeczenia: SENTENCE, REASON
Sędziowie: Grażyna Tokarczyk, Piotr Mika, Marcin Schoenborn
Słowa kluczowe: Swobodna ocena dowodów
Podstawa prawna: art. 7 kpk

Sygnatura akt VI Ka 640/18

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia12 kwietnia 2019r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach, Wydział VI Karny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący SSO Piotr Mika (spr.)
Sędziowie SSO Marcin Schoenborn
SSO Grażyna Tokarczyk
Protokolant Aleksandra Studniarz
przy udziale Grzegorza Lebka
Prokuratora Prokuratury Okręgowej wG.
po rozpoznaniu w dniach: 5.10.2018 r., 12.04.2019 r.
sprawyM. D. (1)synaS.iK.,
ur. (...)wK.
oskarżonego zart. 18§3 kkw zw. zart. 279§1 kk
na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego
od wyroku Sądu Rejonowego w Rudzie Śląskiej
z dnia 24 stycznia 2018 r.    sygnatura akt II K 227/16
na mocyart. 437 kpk,art. 438 kpkiart. 632 pkt 2 kpk
zmienia wyrok w zaskarżonej części w ten sposób, że uniewinnia oskarżonegoM. D. (1)od zarzucanego mu przestępstwa zart. 18§3 kkw zw. zart. 279§1 kk, kosztami procesu obciąża Skarb Państwa.
Sygn. akt VI Ka 640/18

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2018 r. w sprawie o sygn. akt II K 227/16 Sąd Rejonowy w Rudzie Śląskiej m. in.:

1
uznał oskarżonegoM. D. (2)za winnego tego, że w nieustalonym dniu na przełomie 2003/2004 roku wC., w zamiarze, abyJ. C.,D. K. (1)i inna osoba dokonali czynu zabronionego, poprzez dostarczenie samodzielnie wykonanego urządzenia elektronicznego, służącego do wielokrotnego odkodowywania fabrycznych zabezpieczeń pojazdów samochodowych koncernówV. (...)orazF., pomógł im w dokonaniu kradzieży samochodów tych marek, to jest przestępstwa zart. 18 § 3 k.k.w zw. zart. 279 § 1 k.k.i za to na mocyart. 19 § 1 k.k.w zw. zart. 279 § 1 k.k.iart. 33 § 2 k.k.w brzmieniu obowiązującym w czasie popełniania przestępstwa w zw. zart. 4 § 1 k.k.skazał go na karę 1 roku pozbawienia wolności i wymierza mu karę grzywny w liczbie 100 stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 300 złotych;

2
na mocyart. 69 § 1 i 2 k.k.iart. 70 § 1 pkt. 1 k.k.w brzmieniu obowiązującym w czasie popełniania przestępstwa w zw. zart. 4 § 1 k.k.warunkowo zawiesił wobec oskarżonegoM. D. (2)wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności na okres próby wynoszący 5 lat.

Wyrok w części dotyczącej oskarżonegoM. D. (2)zaskarżył jego obrońca, zarzucając orzeczeniu:

1
naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść orzeczenia –art. 442 § 3 k.p.k.– poprzez pominięcie zapatrywań prawnych i wskazań wskazanych w wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 22 marca 2016 roku (sygn. VI Ka 973/15) w zakresie w jakim sąd ten uznał za konieczne:

a
zweryfikowanie zeznań świadkaJ. C.w kontekście wyjaśnieńM. D. (2)a dotyczących istotnych kwestii, tj. przeznaczenia modułów samochodowych rzekomo przeznaczonych do przełamywania elektronicznych zabezpieczeń samochodu.

b
zweryfikowanie modułów samochodowych pod kątem tego, czy są one urządzeniami fabrycznymi oraz czy są one przeznaczone do dokonywania kradzieży samochodów markiV.,A.iF.przy braku oryginalnego kompletu kluczy i immobilisera;

2
naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść orzeczenia –art. 5 § 2 k.p.k.oart. 7 k.p.k.w zw. zart. 92 k.p.k.w zw. zart. 410 k.p.k.wyrażające się w:

a
rozstrzygnięciu obiektywnie istniejących wątpliwości związanych z brakiem możliwości zbadania konkretnych (a nie dowolnych) urządzeń (a więc wątpliwości zauważonych przez sąd odwoławczy) na niekorzyść oskarżonego przy jednoczesnym pominięciu w pisemnych motywach wyroku, które to inne dowody uznane zostały przez sąd za wystarczające dla ich wyjaśnienia,

b
dowolną a nie swobodną ocenę zeznań złożonych przez świadkaJ. C.i uznanie ich za wiarygodne, podczas gdy:

⚫

w toku postępowania przed sądem nie udało się ponownie przesłuchaćJ. C.pod kątem rzeczywistej weryfikacji jego zeznań a nieograniczających się jedynie do lakonicznych twierdzeń podtrzymujących wcześniejsze zeznania,

w toku postępowania nie udało się poddać weryfikacji w zakresie jakim są one rozbieżne z zeznaniami składanymi w postępowaniu przygotowawczym jak i przed sądem przy pierwszym rozpoznaniu sprawy,

eksperyment procesowy z udziałem biegłegoR. S.wykazał, że zeznania te dotyczące charakteru i przeznaczenia urządzeń stanowiących materiał dowodowy znajdujących się w aktach sprawy są nieprawdziwe, albowiem nie można za ich pomocą przełamać zabezpieczeń samochodu,

c
dowolną a nie swobodną ocenę materiału dowodowego w postaci zeznańD. K. (2)i uznanie ich za wiarygodne w części w jakiej potwierdzają zeznaniaJ. C.przy jednoczesnym pominięciu lub uznaniu za nieistotne w części gdzie:

⚫

wynika z nich, iż o „dostawcach” sprzętu dlaJ. C.nie miał żadnej wiedzy a wszelkie zeznania w tym zakresie nie mogą być podstawą do wysuwania pewnych wniosków,

wynika z nich, iż rozpoznanie urządzenia, któreJ. C.wykorzystywał do włamań do samochodów nie były urządzeniami rzekomo zakupionymi odM. D. (2),

wynika z nich, iż urządzenia służące do przełamywania zabezpieczeń odebrane zostały przezJ. C.z warsztatu blacharskiego, podczas gdyM. D. (2)blacharką samochodową nigdy się nie zajmował,

a więc w części potwierdzającej, że:

⚫

to nieM. D. (2)wykonał urządzenia wykorzystane przezJ. C.do kradzieży samochodów,

urządzenia wykorzystane przezJ. C.nie mogły zostać zakupione uM. D. (2),

zeznania składane przez świadkaJ. C.w odniesieniu doM. D. (3)są całkowicie niewiarygodne,

d
dowolną a nie swobodną ocenę materiału dowodowego w postaci zeznańP. P., które wprost wskazują, iż nie jest możliwa pomyłka warsztatu oskarżonego z warsztatem blacharskim, w którymJ. C.miał rzekomo odebrać urządzenia służące do kradzieży samochodów (objęte zarzutami)

W oparciu o tak postawione zarzuty obrońca oskarżonego wniósł o:

1
zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonegoM. D. (2)od zarzucanego mu czynu oraz zasądzenie na rzecz oskarżonego kosztów ustanowienia obrońcy z wyboru w wysokości 3-krotnej stawki minimalnej – zgodnie z treścią rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu,

ewentualnie

2
uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Rudzie Śląskiej do ponownego rozpoznania.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja obrońcy jest zasadna w zakresie, w jakim zarzuca zaskarżonemu orzeczeniu naruszenieart. 5 § 2 k.p.k.w zw. zart. 7 k.p.k.
W ocenie sądu odwoławczego wynikający z omyłkowego zniszczenia dowodów rzeczowych obiektywny brak możliwości przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego na okoliczność rzeczywistych właściwości urządzeń w postaci modułów samochodowych z oznaczeniamiV.nr(...),M. (...)iB. (...), przekazanych wg relacjiJ. C.przez oskarżonegoM. D. (2)temu świadkowi jako urządzeń mających służyć do wielokrotnego przełamywania zabezpieczeń elektronicznych samochodów, jak również brak możliwości ponownego przesłuchania świadkaJ. C.wynikający z faktu, że jego aktualne miejsce pobytu nie jest znane, sprawiają, że nie sposób przezwyciężyć narzucających się w sprawie wątpliwości co do rzetelności, a tym samym wiarygodności jedynej obciążającej oskarżonego w sposób bezpośredni relacjiJ. C.. Co prawda nie sposób zaprzeczyć konsekwencjiJ. C.w tym, że zgodnie z jego relacją wskazane urządzenia przekazane mu zostały przez oskarżonego jako mające służyć wielokrotnemu przełamywaniu zabezpieczeń elektronicznych samochodów, niemniej nie sposób również nie uwzględnić konsekwencji samego oskarżonego, który zaprzeczał temu, aby zabezpieczone i rozpoznane przezJ. C.moduły samochodowe miały posiadać wskazane przez świadka właściwości. Co istotne zaprzeczeniom tym towarzyszył postulat zbadania przez biegłego zabezpieczonych urządzeń, który to postulat przy pierwszym rozpoznaniu sprawy przez sąd I instancji został zignorowany z ewidentnym uchybieniem przepisowiart. 170 § 1 pkt 2 k.p.k.Nie sposób przecież nie dostrzec, że w przypadku potwierdzenia przez biegłego wskazywanych przez oskarżonego właściwości modułów samochodowych, jako modułów zregenerowanych, które po zamontowaniu do pojazdu synchronizują się ze znajdującym się w nim immobiliserem i nie mogą bez ponownej regeneracji służyć do zamontowania w innym samochodzie, wiarygodność relacjiJ. C.zostałaby w sposób jednoznaczny podważona. Uznanie, więc przez sąd I instancji właściwości wskazanych urządzeń za okoliczność nieistotną dla rozstrzygnięcia sprawy i oddalenie wniosku dowodowego obrońcy oskarżonego o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego nie dało się zaakceptować, stąd jednoznaczne i potwierdzające potrzebę przeprowadzenia tego dowodu były wskazania Sądu Okręgowego w Gliwicach w wyroku z dnia 22 marca 2016 roku (sygn. VI Ka 973/15) uchylającym poprzedni wyrok skazującyM. D. (2)za zarzucone mu przestępstwo zart. 291 § 1 k.k.Wbrew zarzutom apelacji sądowi rejonowemu, który ponownie rozpoznawał sprawę nie sposób zarzucić naruszeniaart. 442 § 3 k.p.k., skoro realizacja wskazań sądu odwoławczego stała się niemożliwa z przyczyn obiektywnych. Wskazania sądu odwoławczego wiązać przecież mogą sąd I instancji tylko w zakresie koniecznych do przeprowadzenia czynności dowodowych bądź uwzględnienia przy wyrokowaniu określonych okoliczności. W żadnym razie nie może wiązać sądu I instancji ocena wiarygodności poszczególnych dowodów prezentowana przez sąd odwoławczy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2009 r. II KK 224/08) Niemniej ocena wiarygodności dowodów zaprezentowana w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie przekonuje, skoro odmówienie wiarygodności wyjaśnieniom oskarżonego i przyznanie walory wiarygodności relacjomJ. C.nie uwzględniało następujących okoliczności:

1
W pierwotnie przedstawianej przezJ. C.wersji zdarzeń osobą, która miała towarzyszyć mu przy zakupie od oskarżonegoM. D. (2)m.in. zmodyfikowanych modułów samochodowych przeznaczonych do wielokrotnego przełamywania elektronicznych zabezpieczeń pojazdów miał być m.in.D. K. (2). Okoliczność ta jednak nie została potwierdzona przez wskazanego świadka. O ile w przypadku innych wskazywanych przezJ. C.osób, które miały znaćM. D. (2), lecz okoliczności tej nie potwierdziły, fakt zaprzeczenia relacjiJ. C.tłumaczy to, że osoby te zaprzeczały stawianym im zarzutom, o tyle w przypadkuD. K. (2), który przyznał się do zarzuconych mu czynów i w toku postępowania współpracował z organami ścigania podając liczne szczegóły dotyczące zarzuconych mu czynów, rozbieżność pomiędzy relacjamiJ. C.iD. K. (2)budzi istotne wątpliwości;

2
Na tle relacjiJ. C., jak teżD. K. (2), w których opisywali oni z dużą szczegółowością cechy i sposób użycia innych urządzeń służących do przełamywania zabezpieczeń pozyskanych odM. N.iA. T., relacje tych świadków co do właściwości i sposobu użycia modułów samochodowych dostarczonych przez oskarżonegoM. D. (3)uznać należy za zadziwiająco ogólne. Co prawda z relacjiJ. C.wiemy, że w modułach tych oskarżony miał zamontować specjalną płytkę oraz oprogramowanie służące do obchodzenia immobilisera, jednak dziwi dość lakoniczny opis sposobu dokonania testu działania jednego z tych modułów na samochodzie markiF. (...)w komisie samochodowym(...)R. G.. Z opisu dokonanego testu nie wiemy przecież, czy oskarżony po podpięciu modułu otrzymanego od oskarżonego włączył silnik samochodu posługując się oryginalnym kluczykiem, czy choćby kluczykiem owiniętym w folię aluminiową tak, aby włączenie silnika nie było efektem „zestrojenia” się modułu z oryginalnym kluczykiem. Trudno nawet zakładać, aby testując urządzenieJ. C.dokonywał przełamania stacyjki w samochodzie.

3
Jak wynika z relacjiJ. C.i poczynionych przez sąd I instancji ustaleń faktycznych w chwili zakupu od oskarżonego zmodyfikowanych modułów samochodowych,J. C.miał dysponować innym urządzeniami służącym do przełamywania zabezpieczeń elektronicznych samochodów, kupionym odM. N.. Urządzenia te pozwalały na włączenie silnika kradzionego samochodu po podpięciu tego urządzenia do złącza znajdującego się wewnątrz kabiny pojazdu. Nie ulega wątpliwości, że funkcjonalność takich urządzeń w istotnym stopniu przewyższała funkcjonalność modułów samochodowych otrzymanych odM. D. (1), skoro moduły te w celu ich użycia należało podpiąć w miejsce oryginalnych znajdujących się w samochodzie, do czego niezbędne było otworzenie maski pojazdu. Z jednej strony kradzież pojazdu przy użyciu tych modułów pochłaniała więcej czasu, z drugiej zaś otwarcie maski pojazdu musiało nieuchronnie zwracać uwagę osób postronnych i czyniło kradzież bardziej ryzykowną. Nawet uwzględniając okoliczność, że dwa z kupionych od oskarżonego modułów samochodowych miały służyć do kradzieży pojazdów markiF., gdy urządzenia wcześniej nabyte służyły do kradzieży samochodów marekV.,A.iS., to jednak sensowność zakupu przerobionych przez oskarżonego modułów samochodowych budzi zasadnicze wątpliwości. W pierwszym rzędzie wskazać należy na to, że nieracjonalny wydaje się zakup w takiej sytuacji modułu mającego służyć do kradzieży samochodów markiV.iA.. Z drugiej strony sensowność zakupu modułów do kradzieży samochodów markiF.budzi wątpliwości skoro zgodnie z relacją samegoJ. C.jeden z tych modułów do kradzieży samochodu markiF.miał zostać wykorzystany tylko raz i to bezskutecznie. Uwzględnić należy przy tym fakt, że z przypisanychJ. C.305 kradzieży samochodów, tylko 4 dotyczyły samochodów markiF.. Przy tym, poza usiłowaniem kradzieży samochodu markiF. (...)wR.w roku 2004 w czasie której zgodnie z relacjąJ. C.miał być użyty jeden z modułów dostarczonych przezM. D. (2),J. C.miał dokonać jeszcze kradzieży tylko 3 samochodów markiF., a przy tym kradzieże te miały miejsce w latach 1999-2000. Skoro w przytłaczającej większości przestępcza działalnośćJ. C.skupiała się na kradzieżach samochodów marek koncernówV.,T.,F.iM., zakup modułów do pokonywania zabezpieczeń samochodów markiF.jawi się jako nieracjonalny, a ocenę tę potęguje okoliczność, że po otrzymaniu od oskarżonego na przełomie 2003/2004 roku modułów samochodowych mający służyć do kradzieży samochodów markiF.J. C.poza jedną próbą kradzieży samochodu markiF.w roku 2004 nigdy więcej nawet nie próbował skraść samochodu tej marki.

4
Postawa procesowa oskarżonego nie wskazuje na to, aby wynikająca z omyłkowego zniszczenia dowodów rzeczowych obiektywna niemożność przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego na okoliczność właściwości zabezpieczonych w toku postępowania i wskazanych przezJ. C.jako otrzymanych od oskarżonego modułów samochodowych, została przez niego wykorzystana koniunkturalnie w ramach taktyki obrończej. Choć nie jest tak jak utrzymywał oskarżony, że od początku postępowania domagał się zbadania zabezpieczonych dowodów rzeczowych przez biegłego, skoro w aktach sprawy można natknąć się jedynie na jego wnioski o przesłanie mu kopii eksperymentów procesowych wskazanych jako dowody potwierdzające jego sprawstwo. Wobec braku precyzji w zarzutach i akcie oskarżenia oskarżony przez dłuższy czas nie orientował się nawet, które to dokładnie urządzenia miały zostać przez niego sprzedaneJ. C., skoro w ramach pierwszego rozpoznania sprawy przed sądem obrońca oskarżonego sformułował wniosek o umorzenie postępowania wskazując na inne urządzenia zabezpieczone w toku postępowania. Niemniej gdy kwestia, które dokładnie urządzenia dotyczą stawianego mu zarzutu, została wyjaśniona, oskarżony kwestionując wskazane przezJ. C.właściwości modułów samochodowych, zaczął domagać się przeprowadzenia dowodu ze stosownej opinii biegłego. Czynił to w momencie gdy przeprowadzenie tego dowodu było możliwe i jak wspomniano wyżej wniosek dowodowy w tym zakresie został bezzasadnie oddalony. Pierwotne oddalenie wniosku dowodowego w tym zakresie, a następnie rozstrzygnięcie wątpliwości wynikających z nieprzeprowadzenia tego dowodu na niekorzyść oskarżonego z powołaniem się na sprzeczne z tezą dowodową relacjeJ. C.uprawnia do twierdzenia, że oskarżony został w istocie pozbawiony prawa do efektywnej obrony. Dowód z opinii biegłego połączony z badaniem zabezpieczonych modułów był realiach niniejszej sprawy w istocie jedynym dowodem mogącym podważyć wiarygodnośćJ. C.. Oskarżony został pozbawiony możliwości skorzystania z tego dowodu z przyczyn od siebie niezależnych na skutek błędu sądu przy pierwszym rozpoznaniu sprawy, a później na skutek omyłkowego zniszczenia dowodów. Próba przezwyciężenia wątpliwości wynikających z nieprzeprowadzenia dowodu z badania urządzeń podjęta przez sąd odwoławczy związana z dopuszczeniem dowodu z opinii biegłegoJ. P.pozwoliła jedynie na ustalenie, że bez przeprowadzenia badań urządzeń nie jest możliwe kategoryczne ustalenie ich cech, z drugiej zaś strony wskazała na zgodność z fachową wiedzą depozycji oskarżonego.

Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności, Sąd odwoławczy uznał, że wyniki przeprowadzonego postępowania dowodowego nie pozwalają na przezwyciężenie wątpliwości wynikających ze sprzeczności pomiędzy wyjaśnieniami oskarżonego oraz zeznaniamiJ. C.poprzez odwołanie się do reguł rozumowania, zasad doświadczenia życiowego oraz wskazań wiedzy a więc na gruncieart. 7 k.p.k.Omyłkowe zniszczenie kluczowych dla odpowiedzialności karnej oskarżonego dowodów rzeczowych, których zbadanie przez biegłego dawało możliwość podważenia wiarygodności jedynego bezpośredniego dowodu obciążającego oskarżonego w postaci relacjiJ. C., sprawiło, że oskarżony zostałde factopozbawiony prawa do efektywnej obrony i wydanie wyroku skazującego musiałoby nastąpić z naruszeniemart. 6 k.p.k.Z tych też względów zaskarżony wyrok należało zmienić uniewinniając oskarżonego od zarzuconego mu przestępstwa zart. 291 § 1 k.p.k.
Zgodnie zart. 632 pkt 2) k.p.k.uniewinnienie oskarżonego skutkować musiało obciążeniem Skarbu Państwa kosztami procesu.