Sąd Okręgowy w Łodzi
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura akt: III Ca 2315/19
Data wyroku: 2020-02-12 00:00:00
Typ orzeczenia: REASON
Słowa kluczowe: Podział majątku wspólnego
Podstawa prawna: art. 45 kr i o

Sygn. akt III Ca 2315/19

UZASADNIENIE

(w zakresie punktu II)
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2019 roku, wydanymw sprawie z wnioskuM. K.z udziałemJ. K. (1)o podział majątku wspólnego, Sad Rejonowy w Zgierzu postanowił:

I
ustalić, iż w skład majątku wspólnego byłych małżonkówM.iJ. K. (1)wchodzą następujące składniki:

1
prawo najmulokalu mieszkalnego nr (...)położonego wZ.przyul. (...), zawartego zTowarzystwem Budownictwa (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnościąwZ.o wartości 99 200 zł,

2
samochód osobowy markiP. (...)nr rej. (...)o wartości 3 900 zł;

II
umorzyć postępowanie w zakresie zgłoszonych pozostałych składników majątku wspólnego w postaci ruchomości;

III
ustalić wysokość nakładu z majątku osobistego uczestnikaJ. K. (1)na majątek wspólny na kwotę 72 247,57 zł;

IV
oddalić wniosek o rozliczenie nakładów dokonanych przez uczestnikaJ. K. (1)z majątku osobistego na majątek wspólny po ustaniu wspólności majątkowej w pozostałym zakresie;

V
oddalić wniosek uczestnikaJ. K. (1)o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym;

VI
oddalić roszczenie wnioskodawczyniM. K.o wynagrodzenie za korzystanie z lokalu mieszkalnego ponad przysługujący uczestnikowi udział;

VII
dokonać podziału majątku wspólnego byłych małżonkówM.iJ. K. (1)w ten sposób, iż składniki wymienionew punktach I.1. i I.2. postanowienia przyznać na wyłączną własność uczestnikaJ. K. (1);

VIII
zasądzić od uczestnikaJ. K. (1)na rzecz wnioskodawczyniM. K.kwotę 15 426,22 zł tytułem spłaty, płatną w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienia się orzeczenia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na wypadek uchybienia terminowi płatności;

IX
o kosztach postępowania orzec zgodnie z zasadą zart. 520 § 2 k.p.c., pozostawiając szczegółowe rozliczenie referendarzowi sądowemu.

Orzeczenie to zapadło w okolicznościach faktycznych, z których najważniejsze były następujące:
W dniu 1 maja 1998 rokuJ. K. (1)złożył w formie aktu notarialnego oświadczenie o przystąpieniu doTowarzystwa Budownictwa (...)wZ.– spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i objęciuw wymienionej Spółce udziału o wartości nominalnej 25 000 zł jako udziałz podwyższonego kapitału. W związku z powyższą umową, celem uzyskania środków na objęcie udziału strony zawarły umowę kredytu wBanku (...)na kwotę 7.000 zł, który został poręczony przez braci wnioskodawczyni:Z. Ś.iS. Ś.oraz kolegę uczestnika –J. K. (2).
3 marca 2000 rokuJ. K. (1)zawarł zTowarzystwem Budownictwa (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnościąz siedzibą wZ.na czas nieokreślony licząc od dnia 10 marca 2000 roku umowę najmu lokalu mieszkalnego położonego wZ.przyulicy (...)oznaczonego numerem 24. W związku z zawartą umową została przez najemcę uiszczona kaucja w wysokości 3 000 zł będąca zabezpieczeniem pokrycia należności z tytułu najmu, istniejących w dniu opróżnienia lokalu. Zgodnie z § 14 umowy do wspólnego zamieszkaniaw lokalu uprawniona byłaM. K.oraz córka stron –K. K..
W maju 2006 rokuJ. K. (1)zawarł zBankiem (...) S.A.umowę kredytu na kwotę 20 000 zł. Kwota udzielonego kredytu została przeznaczona na zakup samochodu osobowego markiP., a także zakup telewizora i odtwarzacza DVD oraz wyjazd rodzinny nad morze. Od kwietnia 2009 roku uczestnik spłacił wymieniony kredyt w łącznej kwocie 11 653,63 zł.
29 czerwca 2007 roku została zawarta pomiędzy(...) Bank (...) S.A.wW.aJ. K. (1)umowa o kredyt gotówkowy w łącznej wysokości 1 730,70 zł na okres 24 miesięcy. Po ustaniu wspólności majątkowej między stronami uczestnik spłacił pozostałe trzy raty wymienionego kredytu w łącznej wysokości 277,39 zł.
M. K.wraz z córką w październiku 2007 roku wyprowadziła się z mieszkania stron, zabierając część wyposażenia. Przed opuszczeniem mieszkania przez wnioskodawczynię, uczestnik wyprowadził się z niego na okres dwóch tygodni. Uczestnik w obecności Policji żądał aby wnioskodawczyni opuściła mieszkanie.M. K.zamieszkała wówczas u swojej koleżanki. Uczestnik po wyprowadzeniu się wnioskodawczyni wymienił zamki w drzwiach.
Decyzją z dnia 11 kwietnia 2012 roku, na skutek wnioskuJ. K. (1),M. K.wraz z dziećmi została wymeldowanaz lokalu mieszkalnego stron.
Wyrokiem z dnia 26 marca 2009 roku Sąd Okręgowy w Łodzi rozwiązał przez rozwód związek małżeński wnioskodawczyni i uczestnika. Orzeczenie uprawomocniło się z dniem 17 kwietnia 2009 roku.
W okresie od maja 2009 roku do lipca 2019 roku uczestnik dokonał wpłat tytułem czynszu obciążającego lokal położony wZ.przyulicy (...)oznaczonego numerem 24 w łącznej wysokości 60 316,55 zł.
Wartość prawa najmu lokalu mieszkalnego położonego wZ.przyulicy (...)wynosi 99 200 zł. W oszacowanej wartości mieści się udział w wysokości 25 000 zł.
Wartość samochodu markiP. (...)nr rej. (...)przy uwzględnieniu stanu z dnia 16 kwietnia 2009 roku wynosi 3 900 zł.
W powyższych okolicznościach faktycznych Sąd Rejonowy zastosowałart. 46 k.r.i o. w zw. zart. 567 k.p.c.,art. 688 k.p.c.orazart. 617 i n. k.p.c.,a takżeart. 210 i n. k.c.Skład i sposób podziału majątku wspólnego uznano za bezsporny. Ustalając wartość prawa najmulokalu mieszkalnego nr (...)położonego wZ.przyul. (...)zawartego zTowarzystwem Budownictwa (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnościąwZ., Sąd I instancji oparł się na zaktualizowanej opinii biegłej do spraw szacowania nieruchomości. Opinia biegłej została uznana za wiarygodną w całości. Wbrew stanowisku pełnomocnika wnioskodawczyni biegła w opinii ustnej szczegółowo wskazała podstawy oszacowania prawa najmu, podnosząc, że w wycenionym prawie fizycznie istniejący udział zaksięgowany w TBS jest „zaliczką” na poczet wartości zbywanego prawa a skoro rynek „konsumuje: różnice tych praw w czynszach to do wyliczonej kwoty nie można dodawać wartości udziału.
Uczestnik wykazał, że po ustaniu wspólności majątkowej spłacił kredyty zaciągnięte w czerwcu 2007 i maju 2006 roku w łącznej wysokości 11 931,02 zł, a także z odwołaniem się doart. 207 k.c., miał prawo rozliczenia uiszczanych przez niego od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego opłat czynszowych w kwocie 60 316,55 zł.
Wnioskodawczyni nie wykazała istnienia po jej stronie prawa do żądania zapłaty kwoty 32 990,31 zł z tytułu korzystania przez uczestnika z lokalu ponad przysługujący udział, bo nie zostały spełnione przesłanki zart. 206 k.c.Poza tym samo zgłoszenie roszczenia w wysokości sprecyzowanej na ostatnim terminie rozprawy, przy jednoczesnym zaprzeczeniu tej okoliczności przez uczestnika i bez przeprowadzenia chociażby dowodu z opinii biegłego na tę okoliczność, nie mogły stanowić podstawy ustaleń faktycznych.
Apelację od powyższego postanowienia złożyła wnioskodawczyni, która zaskarżyła je w części – w zakresie rozstrzygnięć z punktów I, III, IVi VIII. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, to jestart. 207 k.c.w związku z rozliczeniem opłat za media zależnych od indywidualnego zużycia;art. 206 k.c.w zw. zart. 225 k.c.iart. 224 § 2 k.c.wobec oddalenia roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z lokalu ponad udział uczestnika;art. 5 k.c.przez rozliczenie nakładów uczestnika na lokal, gdy wnioskodawczyni została bezprawnie pozbawiona współposiadania lokalu oraz nakładu na spłatę kredytu, który był zaciągnięty na zakup pojazdu pozostającego w wyłącznym władaniu uczestnika. Nadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postepowania w postaciart. 684 k.p.c.w zw. zart. 567 § 3 k.p.c.w związku z pominięciem rozliczenia udziału w TBS i kaucji za lokal;art. 233 k.p.c.w zakresie wadliwej wyceny prawa do lokalu;art. 6 k.c.w zw.zart. 232 k.p.c.przez przyjęcie, że uczestnik nie musiał udowodnić stałych opłat za lokal;art. 278 k.p.c.wobec błędnego przyjęcia, że wyliczenie wynagrodzenia za korzystanie z lokalu ponad udział wymagało odwołania się do wiedzy specjalnej biegłego.
Na powyższych podstawach wnioskodawczyni zażądała zmiany orzeczenia w punkcie I przez ustalenie, że w skład majątku wspólnego wchodzą również udział w TBS o wartości 25 000 zł i kaucja za lokalw wysokości 3 000 zł; uchylenie punktu III; w punkcie VI zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni 30 158 zł z tytułu korzystania uczestnika z lokalu ponad udział oraz w punkcie VIII przez zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni tytułem spłaty kwoty 95 708 zł. Nadto wnioskodawczyni wniosła o zasądzenie od uczestnika na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
apelacja jest bezzasadna w zakresie wszystkich zarzutów poza zagadnieniem rozliczenia kaucji mieszkaniowej.
Ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy są prawidłowe. Sąd odwoławczy uznaje je za własne.
W apelacji postawiono zarzut naruszeniaart. 233 § 1 k.p.c.tylkow zakresie prawidłowości wyceny przedmiotowego prawa do lokalu, ale zarzut ten wprost wiąże się z zagadnieniami prawa materialnego. W tym kontekście należy odnieść się do zagadnienia majątkowego potencjału prawa najmu lokalu i swoistego uregulowania statusu lokali w TBS, także przez pryzmat zarzutu naruszeniaart. 684 k.p.c.w zw. zart. 567 § 3 k.p.c.
W pierwszej kolejności trzeba podkreślić, że udziały w spółce prowadzącej TBS nie stanowią odrębnego od lokalu przedmiotu własności. Zgodnie zart. 23 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1995 r.o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego(Dz.U. z 2019 r. poz. 2195) towarzystwa budownictwa społecznego mogą być tworzonew formie spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, do których tylko odpowiednio stosuje się przepisyKodeksu spółek handlowych. Analizując zakres odpowiedniości stosowania ogólnych norm kodeksowych, trzeba pamiętać, że TBS działa jako organizacjanon profit(art. 24 ust. 2 przywołanej ustawy z 1995 roku). Dochody towarzystwa przeznacza się w całości na jego działalność statutową. Nie mogą one być przeznaczane do podziału między wspólników spółki prowadzącej TBS. W konsekwencji udziały w spółce nie mają wartości rynkowej, którą można określić na zasadach ogólnych. Do spółki prowadzącej TBS przystępuje się nie w celu osiągania dochodów, ale w związku z ubieganiem się o lokal. W konsekwencji rozumowanie apelującej zakładające, że udział w spółce ma wartość i status prawny niezależny od prawa najmu lokalu uzyskanego w TBS, trzeba uznać za dowolne, co bezzasadnym czyni zarzut naruszeniaart. 684 k.p.c.w zw. zart. 567 § 3 k.p.c.
Warto podkreślić, że biegła próbowała ustalić znaczenie ekonomiczne samego udziału w spółce, ale okazało się to niemożliwe z uwagi na brak ewidencjonowanego obrotu udziałami (danych nie ma TBS, urząd skarbowy ani notariusz zapewniający obsługę prawną TBS). Sytuacja ta potwierdza, że wartość rynkowa udziału w spółce prowadzącej TBS nie jest wycenianaw oderwaniu od wartości prawa do lokalu. Udział w spółce zapewnia możliwość uzyskania prawa do lokalu i jego wartość jest elementem wyceny samego prawa najmu do lokalu, co prawidłowo uwzględniła biegła w operacie szacunkowym. Należy podkreślić, że zgodnie zart. 233 § 1 k.p.c.sąd ocenia wiarogodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Zasady te dotyczą także opinii biegłego. W ramach oceny opinii sąd ustosunkowuje się do mocy przekonywującej rozumowania biegłego i logicznej poprawności wyciągniętych przez niego wniosków (tak, słusznie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 marca 2019 r., II CSK 54/18,(...)Wbrew zarzutowi apelacji Sąd Rejonowy sprostał temu zadaniu. W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia przedstawiono argumenty pozwalające uznać, że opinia biegłejD.została sporządzona rzetelnie i profesjonalnie. Biegła zastosowała prawidłową metodę wyceny prawa najmu, która odpowiada praktyce orzeczniczej, która ukształtowała się w tym zakresie (patrz, np. uchwały Sądu Najwyższego:z dnia 24 maja 2002 r., III CZP 28/02, OSNC 2002, Nr 12, poz. 150, z dnia9 maja 2008 r., III CZP 33/08, OSNC 2009, Nr 6, poz. 86 i postanowieniez dnia 11 lutego 2016 r., V CNP 44/15,L.).
Nie ma także racji skarżąca, że doszło do naruszeniaart. 207 k.c.iart. 618 § 2 k.p.c.Sąd Rejonowy rozliczył wyłącznie stałe opłaty za lokal i nie uwzględnił świadczeń za media. Świadczą o tym dokumenty przywołanew podstawie rozstrzygnięcia. Nawet, jeśli w części zaświadczeń pojawiają się świadczenia za media, to uczestnik zawsze odliczał je i nie uwzględniałw żądaniu rozliczenia wydatków za dany okres. W tym zakresie wystarczy prześledzić kolejne zgłoszenia roszczeń z tego tytułu. Sąd Rejonowy nawet zaniżył zasądzone z tego tytułu świadczenie, ale kierunek apelacji nie pozwalał na wyeliminowanie tej nieprawidłowości (art. 384 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c.). Jednocześnie warto podkreślić, że na nieporozumieniu polega zarzut naruszeniaart. 6 k.c.w zw. zart. 232 k.p.c., gdyż skarżąca zupełnie bezpodstawnie zakłada, że uczestnik nie rozdzielił wydatków stałych za lokalo świadczeń za media. Stanowisko to abstrahuje od – przywołanego już powyżej – sposobu zgłoszenia roszczeń za poszczególne okresyi dokumentowania ich stosownymi zaświadczeniami TBS.
Trudno także dopatrzeć się, sformułowanego jako zarzut naruszeniaart. 5 k.c., nadużycia przez uczestnika prawa podmiotowego przez zgłoszenie do rozliczenia wydatków na utrzymanie wspólnego prawa do lokalu i samochodu. Skarżąca uzyskała spłatę z tych składników. Zobowiązania związanez utrzymaniem i obsługą zobowiązań dotyczących wspólnych praw ponosił uczestnik. Trudno uznać, że prawo majątkowe można rozdzielić od wydatków. Zwłaszcza, że zupełnie dowolne są zarzuty, że uczestnik bezprawnie pozbawił skarżącą prawa do korzystania z lokalu i samochodu. W tym zakresie skarżąca nie kwestionuje ustaleń faktycznych, które nie wskazują na to, że skarżąca chciała nadal korzystać z mieszkania i z samochodu. Nie ma wątpliwości, że korzystaniem z samochodu wnioskodawczyni nie była zainteresowana. Okoliczności sprawy wskazują na to, że doszło do faktycznego zerwania małżeństwa uczestników postępowaniai wyprowadzenia się wnioskodawczyni. Wyprowadzka powiązana byłaz zabraniem z mieszkania rzeczy osobistych i części wyposażenia. Sam fakt wymiany zamków w drzwiach wejściowych nie oznacza pozbawienia prawa do zamieszkiwania w lokalu (w grę mogło wchodzić zabezpieczenie mieniaw związku z ryzykiem samowolnych działań wnioskodawczyni). W każdym razie w aktach sprawy nie ma żadnych dowodów potwierdzających chęć powrotu wnioskodawczyni do mieszkania celem zamieszkiwania tam. Próba dostania się do lokalu, choćby po resztę rzeczy, nie jest równoznacznaz zamanifestowaniem chęci zamieszkiwania.
Powyższe okoliczności przekładają się również na przyjęcie bezzasadności zarzutu naruszeniaart. 206 k.c.w zw. zart. 225 k.c.iart. 224 § 2 k.c.Odpada argument bezprawnego pozbawienia skarżącej możliwości korzystania ze wspólnego mieszkania. Wprawdzie współwłaściciel, odpowiednio współuprawniony do prawa najmu z mocy odesłania zart. 690 k.c., może domagać się od pozostałych współwłaścicieli wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy na podstawieart. 224 § 2 k.c.lubart. 225 k.c.Jednak warunkiem zasadności roszczenia jest korzystanie z rzeczy wspólnejz naruszeniemart. 206 k.c.Tymczasem do naruszenia uprawnień zart. 206 k.c.nie dochodzi nie tylko wówczas, gdy współwłaściciele zawarli porozumienie określające inny od ustawowego sposób korzystania z rzeczy wspólnej albo, gdy zostało wydane w tym przedmiocie orzeczenie sądu, ale także wówczas, gdy jeden ze współwłaścicieli zrezygnuje z wykonywania tego uprawnienia na rzecz innego lub innych współwłaścicieli (tak, zasadnie Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 5 października 2018 roku, III CSK 110/18,L.). Wspólna decyzja o faktycznym zerwaniu małżeństwa skutkowała wyprowadzeniem się wnioskodawczyni, co oznaczało rezygnacjęz wykonywania uprawnienia do zamieszkiwania we wspólnym lokalu. Roszczenie o zapłatę wynagrodzenia nie powstało. Dlatego zbędne jest wypowiadanie się w przedmiocie zarzutu apelacji, który dotyczy sposobu wyliczenia, udowodnienia wysokości takiego roszczenia.
Z tych wszystkich względów wpunkcie IIorzeczenia, na podstawieart. 385 k.p.c.w zw. zart. 13 § 2 k.p.c., orzeczono o oddaleniu apelacji.